Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 10/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 58, art. 7, art. 8, art.107
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 3 ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1312
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.) Sędzia WSA Beata Kozicka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 marca 2020 r. sprawy ze skargi B. J. na postanowienie Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia oświadczenia 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania w kwocie 200 zł (słownie: dwieście złotych).


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. nr [...] Dyrektor Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ŚOR ARiMR) w Częstochowie utrzymał w mocy postanowienie nr [...] z [...] r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. o odmowie przywrócenia terminu do złożenia przez B. J. (skarżąca) prawomocnego postanowienia o stwierdzenia prawa do nabycia spadku po zmarłym mężu, celem przystąpienia do postępowania o dopłaty rolnicze zainicjowanego jego wnioskiem. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej kpa) oraz art. 141 tej ustawy.

W uzasadnieniu organ wskazał, że [...] r. mąż, skarżącej złożył do BP ARiMR wniosek o przyznanie płatności na rok [...] w aplikacji [...]. Wniosek obejmował jednolitą płatność obszarową (JPO), płatność na zazielenienie, płatność dodatkową oraz płatność dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) do działek rolnych o powierzchni łącznej [...] ha. [...] r. organ został powiadomiony przez doręczenie skróconego aktu zgonu o śmierci wnioskodawcy w dniu [...] r. Następnie [...] r. do organu wpłynął wniosek transferowy [...] złożony przez żonę zmarłego wnioskodawcy, którego załącznikiem było zaświadczenie o toczącym się przed Sądem Rejonowym w C. ([...]) postępowaniu o stwierdzenie prawa do nabycia spadku. Wymóg taki wynika z zapisu art. 27 ust. 5 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1312, dalej ustawa o płatnościach). Postępowanie zostało zakończone wydaniem postanowienia [...] r., które uprawomocniło się [...] r., ale zostało przesłane organowi [...] r., czyli po upływie 21 dni, które zakreśla wskazany wyżej przepis.

Po przeprowadzeniu kontroli kompletności i administracyjnej wniosku transferowego po zmarłym B. J., na podstawie art. 24 ust. 1 i art. 27 ust. 1-5 ustawy o płatnościach oraz art. 104 kpa, decyzją z [...] r. (doręczoną [...] r.) organ odmówił spadkobierczyni wnioskodawcy przyznania płatności na rok [...]. Postępowanie z wniosku zmarłego rolnika umorzył.

[...] r. do organu wpłynął wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia prawomocnego odpisu postanowienia o stwierdzeniu prawa do nabycia spadku po zmarłym mężu. Jako uzasadnienie wniosku wskazano brak wiedzy o terminie 21 dni od uprawomocnienia się postanowienia do doręczenia go organowi, brak zawinienia w jego uchybieniu z racji korzystania z pomocy pełnomocnika zawodowego w postępowaniu spadkowym i dostarczeniu przez niego dokumentu otrzymanego listem poleconym [...] r., czyli już po upływie wskazanego terminu 21 dni. Postanowienie z [...] r. uprawomocniło się [...] r. Zatem termin do jego dostarczenia organowi minął [...] ale skarżąca otrzymała jego odpis [...] r., stąd brak obiektywnej możliwości jego dotrzymania.

Wskazanym wyżej postanowieniem z [...] r. organ odmówił przywrócenia wnioskowanego terminu. Jako podstawę prawną jego wydania wskazał art. 58 § 1-3 kpa. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że skarżąca przesyłając postanowienie winna była uprawdopodobnić zaistnienie okoliczności, które uniemożliwiły złożenie dokumentu w ustawowym terminie oraz razem z nim przesłać wniosek o jego przywrócenie czego nie uczyniła.

[...] r. skarżąca wniosła zażalenie, w którym zarzuciła organowi obrazę art. 58 kpa poprzez jego niewłaściwą wykładnię i błędne przyjęcie, że skarżąca nie dochowała terminu do złożenia wniosku oraz nie wykazała braku zawinienia w uchybieniu terminu do wykazania uprawnień spadkowych. Nadto art. 107 kpa i art. 7 oraz art. 8 tej ustawy.

Uzasadniając zaskarżone postanowienie z [...] r. organ wskazał, że skarżąca nie spełniał przesłanek z art. 58 kpa, tj. nie wykazała nadzwyczajnych okoliczności, które uniemożliwiły jej złożenie postanowienia z [...] r. w terminie 21 dni od jego uprawomocnienia. Złożyła go osobiście [...] r. z adnotacją o jego wydaniu [...] r., bez wskazania daty otrzymania postanowienia od pełnomocnika ani też wyjaśnienia przyczyny złożenia go dopiero w tej dacie.

Organ podkreślił, że płatności mogą być przyznawane rolnikom spełniającym warunki ściśle określone przez prawo a wszelkie odstępstwa od tej zasady stanowią naruszenie prawa. Wskazał jednocześnie, że skarżąca [...] r. wniosła odwołanie od decyzji odmawiającej przyznania jej płatności wnioskowanych przez męża na rok [...], w którym powtórzyła argumentację wniosku o przywrócenie terminu oraz podkreśliła, że winien on być liczony od dnia otrzymania postanowienia z Sądu. Podniosła również zarzut naruszenia art. 27 ust. 5 ustawy o płatnościach i podkreśliła, że czas do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zaświadczenia o dziedziczeniu winien być liczony do [...] r., czyli 7 dni od powzięcia wiedzy o jego uchybieniu z wydanej decyzji a doręczonej [...] r.

Zgodnie z otrzymanym pouczeniem skarżąca od wydanego postanowienia wniosła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach powielając zarzuty zażalenia. Wniosła o jego zmianę lub uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podkreśliła, że nie miała wiedzy o terminie do złożenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu prawa do nabycia spadku. W tej sprawie korzystała z pomocy zawodowego pełnomocnika, który postanowienie z klauzulą prawomocności dostarczył jej [...]r., co potwierdził stosownym oświadczeniem załączonych do sprzeciwu. O tym, że uchybiła terminowi dowiedziała się z niekorzystnej dla niej decyzji, którą również zaskarżyła. Podkreśliła, że jest osobą starszą, schorowaną i postanowienie doręczyła organowi w terminie, liczonym od daty otrzymania postanowienia z Sądu, co nastąpiło po upływie 21 dni od jego uprawomocnienia. Na poparcie swoich wniosków przedstawiła orzeczenia sądów, które uznały je za zasadne. W terminie rozprawy skarżąca przedstawiła odpis historii choroby, z którego wynika, że od kilku lat cierpi na bóle kolana [...] i oczekuje na operację endoprotezy.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i argumenty, wniósł o jej oddalenie, podkreślając, że zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach to wnioskodawca ma przedstawić dowody na potwierdzenie zasadności żądania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez m.in. kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem wydawanych przez nią decyzji, postanowień bądź innych aktów. Na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako: "ppsa") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Nadto Sąd rozstrzyga na podstawie akt sprawy, po przeprowadzeniu rozprawy, w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego.

Stosownie do zapisu art. 119 pkt 3 ppsa sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W świetle treści wskazanego przepisu oraz przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że korzystając z dyspozycji art. 119 pkt 3 ppsa Sąd mógł rozpoznać przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym i dlatego z urzędu skierował sprawę do rozpoznania w tym trybie. należy tez wyjaśnić, że organ wadliwie pouczył skarżącą o prawie wniesienia sprzeciwu, który, zgodnie z art. 64a ppsa przysługuje stronie od decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 kpa, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca.

Podkreślić należy, że przedmiotem sporu jest postanowienie Dyrektora ŚOR ARiMR z [...] r., którym utrzymano w mocy postanowienie kierownika BP ARiMR z [...] r. o odmowie przywrócenia terminu procesowego ustalonego w ustawie o płatnościach do wykazania uprawnień i wejście w prawa zmarłego rolnika co do płatności za rok [...].

Istota sporu natomiast sprowadza się do oceny prawidłowości zastosowania przez organ art. 58 kpa. Przepis ten stanowi, że "W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1); Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2); Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3).

Ponieważ podjęcie czynności procesowej po upływie terminu jest bezskuteczne, konstrukcja przywrócenia terminu służy uchyleniu negatywnych skutków jego niezachowania w pewnych szczególnych przypadkach indywidualnych. Realizuje uregulowaną w przepisie art. 8 § 1 kpa zasadę budowy zaufania jednostki do organu oraz ustanowione w art. 112 kpa zabezpieczenie strony postępowania przed ujemnymi dla niej konsekwencjami udzielonego przez organ błędnego pouczenia. Przywrócenie terminu jest ograniczone wyłącznie do terminów procesowych i jest możliwe po przeprowadzeniu uruchamianego na wniosek postępowania wpadkowego. Legitymacja w tym zakresie służy – jak stanowi przepis art. 58 § 1 kpa – zainteresowanemu. Taki status posiadała skarżąca składając wniosek o przystąpienie do postępowania na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy o płatnościach, jako spadkobierca rolnika. Przepis ten stanowi, że "W przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie tych płatności, płatności bezpośrednie przysługują jego spadkobiercy, jeżeli: grunty, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności obszarowych, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy w dniu 31 maja roku, w którym został złożony ten wniosek; zwierzęta, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności związanych do zwierząt, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy przez okres, w jakim posiadanie zwierząt jest warunkiem przyznania tych płatności; spełnia on warunki do przyznania danej płatności (ust. 1). Spadkobierca rolnika wstępuje do toczącego się postępowania na jego miejsce na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku (ust. 2). Spadkobierca rolnika podaje we wniosku numer identyfikacyjny nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności albo dołącza do tego wniosku kopię wniosku o wpis do ewidencji producentów w rozumieniu tych przepisów (ust. 3).

Do wniosku spadkobierca rolnika dołącza: prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo w przypadku gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku: zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku:– potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo– potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe albo kopią tego potwierdzenia potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza (ust. 4). W przypadku, jeżeli postępowanie spadkowe jest w toku spadkobierca rolnika składa prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 21 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia (ust. 5). Jeżeli z postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo z zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza wynika, że do nabycia spadku uprawnionych jest więcej spadkobierców niż jeden spadkobierca rolnika, spadkobierca wstępujący do postępowania w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich, o których mowa w ust. 1: 1) dołącza do wniosku, o którym mowa w ust. 2, albo 2) składa wraz z postanowieniem sądu, o którym mowa w ust. 5– oświadczenia pozostałych spadkobierców rolnika o wyrażeniu zgody na wstąpienie tego spadkobiercy na miejsce rolnika i przyznanie mu płatności bezpośrednich 9ust. 6). (...) Decyzję w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich spadkobiercy rolnika wydaje się po złożeniu przez niego odpisu prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku (ust. 9). Termin przystąpienia do postępowania, o którym mowa w ust. 2, nie podlega przywróceniu (ust. 10). Podkreślić należy, że jest to termin materialny i temu skarżąca nie uchybiła, co wynika z akt sprawy. Potwierdza to wniosek z [...] r. złożony w BP ARiMR [...] r. (k.13 akt) w związku ze śmiercią rolnika w dniu [...] r. W tym miejscu Sąd zauważa, że na tymże formularzu składanym m.in. w przypadku śmierci rolnika pkt IX.20, w pkt VIII.18 wymienione są niezbędne załączniki a w pkt X Oświadczenia i zobowiązania. Brak jednakże na tym druku informacji o terminie złożenia postanowienia o zakończeniu postepowania spadkowego, które było w toku w dacie składania wniosku. Wskazany w ustawie termin 21 dni jest terminem procesowym, który podlega przywróceniu, co organ miał na uwadze.

Stosowanie instytucji przywrócenia terminu uzależnił ustawodawca od spełnienia łącznie kilku przesłanek nadających jej charakter wyjątku a wobec pełnomocników profesjonalnych stosowany jest zwykle podwyższony miernik staranności, wynikający z zawodowego charakteru podejmowanych przez nich czynności procesowych. Przesłanki te to: 1) uchybienie terminowi procesowemu; 2) złożenie wniosku o przywrócenie terminu; 3) dokonanie czynności, której terminowi uchybiono; 4) zachowanie siedmiodniowego terminu, licząc od ustania przeszkody, na złożenie wniosku oraz dokonanie czynności, dla której uchybiony termin obowiązywał oraz ocenna - wykazanie braku winy. Jak przyjęto w wyroku NSA z 16.03.2017 r., II OSK 1822/15, LEX nr 2299890, "zachowanie zarówno terminu wniesienia prośby, jak i jednocześnie dopełnienie spóźnionej czynności mają charakter formalny", co uzasadnia obowiązek wezwania wnioskodawcy do usunięcia – w trybie przepisu art. 64 § 2 – braku wniosku o przywrócenie terminu polegającego na niepodaniu daty, w jakiej ustała przyczyna uchybienia terminowi. Sąd zauważa, że skarżąca we wniosku podkreśliła, że nie miała świadomości terminu 21 dni do złożenia potwierdzenia nabycia spadku liczonych od daty jego uprawomocnienia. Jak wskazano wyżej nie był on wskazany w formularzu ani w zawiadomieniu organu skierowanego do skarżącej [...] r. zakreślającego termin załatwienia sprawy na dzień [...] r. Jako przyczynę organ wskazał prowadzone postepowanie w zakresie ustalenia powierzchni kwalifikowanej do płatności na działkach rolnych deklarowanych we wniosku o przyznanie płatności na rok [...]. Skarżąca oryginał postanowienia z [...] r. złożyła osobiście [...] r. (k.28). Następnie organ decyzją [...] r. umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok [...] prowadzonego z wniosku męża skarżącej zmarłego [...]r. i do niego adresowanej. Kolejną decyzją z tej samej daty odmówił skarżącej przyznania płatności uznając, iż w terminie wskazanym w art. 27 ust. 5 ustawy o płatnościach nie przedłożyła organowi prawomocnego postanowienia stwierdzającego nabycie spadku po zmarłym rolniku-wnioskodawcy. Decyzja została doręczona [...] r. a [...] r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia postanowienia będącego już w posiadaniu organu a [...] r. złożyła odwołanie od decyzji odmawiającej przyznania płatności na rok [...].

Ponieważ do uruchomienia postępowania o przywrócenie terminu konieczne jest złożenie przez zainteresowanego stosownego wniosku, to również ten warunek skarżąca spełniła. Wniosek o przywrócenie terminu może być złożony w każdej przewidzianej w przepisie art. 63 § 1 i 3a kpa dla podania formie, w tym z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej. Wniosek skarżącej został złożony bezpośrednio w organie. Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu należy – zgodnie z przepisem art. 58 § 2 zdanie drugie – dopełnić czynności, dla której określony był termin. W przypadku skarżącej dokument w postaci postanowienia był w jego dyspozycji od [...] r. nie było więc potrzeby załączania go ponownie.

Skarżąca złożyła wniosek w terminie 7 dni od otrzymania decyzji z informacją o uchybieniu terminu, co wyraźnie wskazała w jego uzasadnieniu. Wyjaśniła również, że dotrzymanie terminu wskazanego w ustawie było w jej przypadku niemożliwe, gdyż odpis postanowienia otrzymała od reprezentującego ja w sprawie spadkowej pełnomocnika [...] r., czyli po upływie 21 dni od jego uprawomocnienia. W tym miejscu należy też wskazać, że organ nie zakończył postępowania do [...] r., jak informował w zawiadomieniu z [...] r., nie wezwał skarżącej do przedstawienia informacji o biegu postępowania spadkowego czy też przedłożenia postanowienia. Nie wskazał też nowego terminu załatwienia sprawy, chociaż wydał niekorzystną dla skarżącej decyzję dopiero [...] r.

Wniosek o przywrócenie terminu może być skutecznie złożony w terminie siedmiodniowym od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dokonanie czynności, dla której termin był przewidziany. Ustanie przeszkody należy wiązać ze zmianą sytuacji podmiotowej zainteresowanego w ten sposób, że uzyskuje lub odzyskuje on możność podjęcia aktywności procesowej. Podstaw tego stanu rzeczy należy się doszukiwać wśród faktów, w szczególności takich jak odzyskanie zdrowia bądź poziomu świadomości zainteresowanego, np. powzięciu informacji o prawie do wniesienia odwołania od decyzji, w której nie zamieszczono stosownego pouczenia (zob. wyrok NSA z 9.12.2016 r., II OSK 702/15, LEX nr 2205733). Przesłankę siedmiodniowego terminu określa się w orzecznictwie jako pierwotną wobec pozostałych, ponieważ "jej niedochowanie zawsze skutkuje nieuwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu, gdyż jest to termin, który nie podlega przywróceniu" (tak NSA w wyroku z 22.01.2018 r., II OSK 1476/17, LEX nr 2433840; w wyroku z 17.06.2016 r. I OSK 741/16, LEX nr 2106485). W ocenie sądu terminu tego skarżąca dotrzymała, co wynika z uzasadnienia wniosku i odrębnego wniesienia odwołania od decyzji z [...] r. odmawiającej jej przyznania płatności. W tym miejscu wyjaśnić należy, że organ nie odmówił przyznania płatności ze względów merytorycznych, wadliwości wniosku, braku uprawnień do wejścia w prawa zmarłego małżonka jako spadkodawca ale z racji uchybienia terminowi procesowemu przedłożenia dokumentu, którym w dacie wymaganej prawem nie dysponowała i nie miała świadomości jego uchybieniu.

Kolejna przesłanką przywrócenia terminu i jedyną ocenną, jest brak winy w uchybieniu terminowi. Należy wskazać, że w decyzjach organów obu instancji nie rozważano tej kwestii uznając, że skarżąca jej nawet nie uprawdopodobniła. Nie przedłożyła zaświadczenia lekarskiego ani oświadczenia o dacie otrzymania postanowienia od pełnomocnika. Nie złożyła też wniosku o przywrócenie terminu w dacie złożenia postanowienia z jego uchybieniem, tj. [...] r.

Ocena ta w świetle treści uzasadnienia wniosku jest co najmniej przedwczesna. Skarżąca bowiem wskazał, że otrzymała postanowienie od swojego pełnomocnika [...] r., co miało miejsce po upływie terminu z art. 27 ust. 5 ustawy o płatnościach, który upłynął [...] r. Organ nie przyjął tych wyjaśnień za wiarygodne kierując się adnotacją na postanowieniu, że stało się prawomocne [...] r. Stąd wyliczył termin do jego złożenia na dzień [...]. Pominął całkowicie okoliczność, że został on wydany pełnomocnikowi wnioskodawczyni, po uiszczenia opłaty [...] r., co nie wyklucza jego przekazania [...] r. skarżącej. Zwłaszcza, że postanowienie wydawane jest na wniosek i po uiszczeniu opłaty. Twierdzenia tego organ nie podważył.

Bezspornie brak winy definiuje się w orzecznictwie jako sytuacje nagłe i niezależne od wiedzy i woli zainteresowanego, bliskie pojęciu siły wyższej (tak wyrok NSA z 11.04.2018 r., II OSK 2401/17, LEX nr 2480695), w szczególności pożar, powódź, huragan, przerwę w komunikacji, strajk, nagłą i ciężką chorobę (zob. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks..., s. 364). Badając przesłankę braku winy, orzecznictwo sądowe posługuje się kryterium obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (tak NSA w wyroku z 15.11.2017 r., II OSK 94/17, LEX nr 2481484). Stanowisko to wywodzi się z formułowanego wobec strony obowiązku zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych (tak NSA w wyroku z 16.02.2017 r., II GSK 1503/15, LEX nr 2286253). Wydaje się, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu spadkowym należało ocenić w tej kategorii pozytywnie.

Za zasadnością przywrócenia terminu może bowiem przemawiać udział osób trzecich w kształtowaniu relacji pomiędzy organem administracji publicznej a stroną, czego przykładem może być odebranie kierowanego do strony pisma przez osobę, która z przyczyn od siebie niezależnych nie miała możliwości przekazania go adresatowi (zob. wyrok NSA z 10.01.2018 r., I OSK 444/16, LEX nr 2443879). Podobnie ocenia się w orzecznictwie sądowym przypadki braku pouczenia strony o tym, w jaki sposób powinna złożyć pismo, dla którego wniesienia przewidziany był termin. W ocenie Sądu taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Nadto w orzecznictwie przeważa pogląd uzasadniający przywrócenie terminu z racji uwzględnienia słusznego interesu obywatela (art. 7 kpa) i dochodzenia prawdy obiektywnej (dokładnego wyjaśnienia sprawy) – w tym przypadku sprowadzających się do weryfikacji wiarygodności okoliczności, na które powołał się zainteresowany, podając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności procesowych (zob. wyrok NSA z 6.10.2006 r., I OSK 1330/05, LEX nr 289259; wyrok NSA z 9.03.2017, II OSK 1675/16, i uchwała NSA (7) z 19.10.2015 r., I OPS 1/15).

Faktem też pozostaje, że okolicznością wykluczającą brak winy w uchybieniu terminowi, które nie uzasadniają przywrócenia terminu, wymienia się brak wykształcenia prawniczego, nieznajomość prawa, ale nie dotyczy to sytuacji, w której strona współdziała z organem, składa wniosek, wymagane dokumenty i jest przez organ wprowadzona w błąd (zawiadomienie o terminie załatwienia sprawy i przyczynie przedłużenia czasu trwania postępowania) czy nie pouczona o terminach wynikających z ustawy a pominiętych w formularzu składanym przez spadkobiercę lub osobę ubiegająca się o ten status. Dodatkowo występującej w sprawie o płatności bez zawodowego pełnomocnika. Organ wskazał także, że strona nie wykazała się stosownym zaświadczeniem lekarskim, które potwierdzałoby niezdolność do przedłożenia postanowienia we właściwym czasie. W okolicznościach niniejszej sprawy wydaje się to bez znaczenia, gdyż skarżąca jednoznacznie wyjaśniła, że nie miała wiedzy o terminie 21 dni, jak również nie mogła go dotrzymać z przyczyn od niej niezależnych, gdyż nim nie dysponowała. Dodatkowo wskazała na swój wiek i dolegliwości zdrowotne utrudniające poruszanie się.

Przepisy kodeksu nie definiują pojęcia uprawdopodobnienia, co oznacza ze wyczerpuje je stan uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie rzeczywiście miało miejsce. Istnienie pewnych wątpliwości co do rzeczywistego przebiegu zdarzeń nie wyklucza zatem uznania go za uprawdopodobniony. Uprawdopodobnienie ma wynikać z rozumowania przeprowadzonego na podstawie przedstawionych przez zainteresowanego faktów, obserwacji życia społecznego, zasad logiki i doświadczenia życiowego. Należy podzielić stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 10.01.2018 r., I OSK 444/16, LEX nr 2443879, wskazujące na odformalizowany i uproszczony charakter postępowania w sprawie przywrócenia terminu, służący ułatwieniu zainteresowanemu przedstawienia swych racji i niezamykaniu mu zbyt pochopnie drogi do obrony jego praw (wyrok NSA z 16.03.2017 r., II OSK 1822/15). Instytucja uprawdopodobnienia nie zwalnia organu z konieczności podjęcia wszelkich działań, których efektem będzie potwierdzenie przez osobę wnioskującą wiarygodności okoliczności, na które powołała się, podając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności procesowych. Jak podkreślił NSA w powyższym wyroku "Ocena przesłanek zastosowania w sprawie art. 58 k.p.a. musi odbywać się z odwołaniem do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności konkretnego przypadku, przy uwzględnieniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, z uwzględnieniem słusznego interesu strony, a wszelkie niedające się wyjaśnić okoliczności nie mogą być interpretowane na jej niekorzyść". Udowodnienie określonych faktów konsumuje stan uprawdopodobnienia, stwarzając tym samym obowiązek organu przywrócenia terminu, jeśli są spełnione pozostałe przesłanki tej instytucji.

"Sam fakt dokonania określonej czynności po terminie nie może być podstawą do domniemania, że osoba zainteresowana składa wniosek o przywrócenie terminu" (tak NSA w wyroku z 2.02.2018 r., II OSK 2929/17, LEX nr 2467380). W orzecznictwie za utrwalony uchodzi pogląd, zgodnie z którym organy administracji publicznej są zwolnione z obowiązku informowania z urzędu strony o przysługującym jej prawie do wniesienia prośby o przywrócenie uchybionego terminu, albowiem nie są to okoliczności prawne w rozumieniu przepisu art. 9, chyba że treść złożonego podania pozostaje nieprecyzyjna (zob. wyrok NSA z 16.05.2013 r., II OSK 2384/11, LEX nr 1329472). Od zasady tej mogą jednak zachodzić wyjątki związane ze szczególnymi przypadkami wynikającymi z przedmiotu postępowania bądź cech osobistych strony, uzasadniające udzielenie takiego pouczenia (tak NSA w wyroku z 12.01.1994 r., SA/Łd 15/93, Prok. i Pr.-wkł. 1995/2, s. 55).

Wracając do niniejszej sprawy, wg organów obu instancji termin do przedłożenia postanowienia Sądu Rejonowego w C. z [...] r. sygn. akt [...], uprawniającego skarżącą do wejścia w prawa zmarłego męża w postępowaniu o płatności na rok [...] należy liczyć od daty jego uprawomocnienia czyli [...] r. Tym samym upłynął on [...] r. okoliczność ta jest niesporna.

Zdaniem Sądu przyjęcie tej daty za kończącą termin na złożenie wniosku jest niezasadne i nie znajduje poparcia w zebranym materiale dowodowym. Skarżąca wniosek o wstąpienia w prawa zmarłego męża złożyła w terminie a załączyła do niego wyłącznie informacje o postępowaniu spadkowym, które było w toku. Złożyła go w organie 18 dni od otrzymania od pełnomocnika wadliwie licząc termin 21 dni do jego przedłożenia, o czym powzięła wiedzę z wydanej decyzji z [...] r. Nie miała świadomości, że jest w zwłoce z wykazaniem statusu spadkobiorcy, a właściwie jego ostatecznym potwierdzeniem. Lektura skargi i zażalenia potwierdza, że w dacie otrzymania postanowienia od pełnomocnika upłynął już termin z art. 27 ust. 5 ustawy o płatnościach. Chociaż stwierdzenie prawomocności i wydanie postanowienia nastąpiło [...] r., to jednak odebrał go pełnomocnik a nie skarżąca, co wynika z widniejącej na nim adnotacji. Skarżąca odbierając [...] r. postanowienie nie miała świadomości, że już w dacie odebrania pisma upłynął termin 21 dniowy do jego złożenia. Dopiero decyzja z [...] r. o odmowie przyznania płatności w sposób bezsporny wyjaśniła skarżącej, że uchybiła terminowi. A skoro tak, to od daty otrzymania decyzji liczyć należy termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu.

Podkreślić należy, że zarówno wniosek jak i odwołanie złożone zostały w terminie przewidzianym na złożenie tego środka, jak i w 7 dniowym terminie na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Powyższe pozwala więc na przyjęcie, że wniosek złożony został w terminie. W wyroku z dnia 24 marca 1999 (sygn. I SA /Gd 1664/98,lex nr 38681) Naczelny Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że datą początkową biegu terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu może być dzień, w jakim strona powzięła wiadomość o uchybieniu terminu. Dotyczy to przypadków, kiedy strona dokonując czynności działała w subiektywnym przeświadczeniu, iż robi to w terminie. Wydanie decyzji dopiero [...] r. utwierdziło skarżącą w przekonaniu, że złożyła w organie wszystkie niezbędne dokumenty, zwłaszcza że nie otrzymała kolejnego zawiadomienia o terminie załatwienia sprawy późniejszym niż [...] r. Dopiero decyzja o odmowie przyznania płatności wykazała jednoznacznie, że tego terminu nie dotrzymała.

Jak wskazano wyżej postępowanie o przywrócenie terminu nie wyłącza obowiązków organu, wynikających z art. 8 i art. 9 kpa, informowania stron o obowiązującym stanie prawnym, terminie zakończenia postępowania, przyczynie jego długotrwałości i ewentualnej celowości uzupełnienia wniosku z [...] r., aby pogłębiać zaufanie stron do organów administracji publicznej oraz ustalenia ich praw stosownie do okoliczności faktycznych i prawnych.

W konsekwencji Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie go poprzedzające zostało wydane z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 8 i art. 9 kpa i na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ppsa uchylił oba postanowienia. O kosztach Sąd orzekł zgodnie z art. 200 ppsa.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyższe stanowisko Sądu i ponownie ocenią zasadność wniosku o przywrócenie terminu w aspekcie pozostałych przesłanek art. 58 kpa.(por. wyrok WSA w Poznaniu III SA/Po 1120/14 z 9.04.2015, III SA/Po 479/18 z 12.03.2018 r.; II GSK 1037/15 z 10.01.2016 r), I SA/Kr 1233/16 z 11.01.2017 r., I GSK 1125/19 z 16.01.2020 r.). Faktem jest, że w postępowaniach w sprawach dotyczących płatności obowiązują odrębne zasady od zasad ogólnych stosowanych w postępowaniach prowadzonych na podstawie kpa. Organy jedynie na wniosek udzielają stronie niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków ale nie zwalnia to organu od załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki i wskazania terminu jej załatwienia oraz przyczyny przedłużenia czasu trwania postepowania. Zgodnie z art. 24 ust. 8 ustawy o płatnościach, płatności są przyznawane do 1 marca roku następującego po roku złożenia wniosku. Zatem organ do 1 marca powinien wydać decyzję. W niniejszej sprawie nastąpiło to [...] r. mimo wskazanego terminu [...] r. i zaniechania wskazania przyczyny jego przedłużenia.