Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 20/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2011-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust.1, art. 5 ust.1, art.6 ust.1, art.7, art. 12
journal: Dz.U. 1951 nr 46 poz 340
law: Dekret z dnia 6 września 1951 r. o  ochronie  i  uregulowaniu  własności  osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant Sekretarz Sądowy Izabela Adamowicz po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie nieważności orzeczenia o wykonaniu aktu nadania gospodarstwa rolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 lutego 2010 r. sygn. akt [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej B. W. kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu koszów postępowania.


UZASADNIENIE

Powiatowa Komisja Ziemska na podstawie art. 5 i art. 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340), aktem nadania z dnia 13 grudnia 1954 r. nr 105119, nadała H. P. gospodarstwo rolne położone w G. – B., obejmujące grunty o powierzchni 6 ha wraz z budynkami - zgodnie z planem regulacyjnym.

Orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa z dnia 23 listopada 1965 r., nr Br. [...] ustalono szacunek gospodarstwa nadanego H. P.. W uzasadnieniu orzeczenia z dnia 23 listopada 1965 r. stwierdzono, że Powiatowa Komisja Ziemska aktem nadania z dnia 13 grudnia 1954 r., nr [...] poświadczyła prawo własności gospodarstwa o powierzchni 4,7734 ha, położonego w G. – B.. Granice tego gospodarstwa zostały ustalone prawomocnym orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 18 sierpnia 1965 r., Nr [...]. Wśród składników gospodarstwa w uzasadnieniu wymieniono m. in. grunty - 4,7734 ha - w tym, działki: Nr 4/3 o pow. 2,0900 ha, Nr 4/5 o pow. 1,8200 ha, nr 4/7 o pow. 0,8634 ha i budynki: budynek mieszkalny, stajnię i szopę.

W dniu 29 sierpnia 2002 r. B. W. jako spadkobierczyni gospodarstwa rolnego po H. P., złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 23 listopada 1965 r. nr Brz [...], którą, według oceny wnioskodawczyni, stwierdzono nieprawdę, wskazując w uzasadnieniu tego orzeczenia, iż aktem nadania ziemi nadano H. P. nieruchomość o powierzchni 4,7734 ha., podczas gdy w akcie nadania z dnia 13 grudnia 1954 r. H. P. nadano gospodarstwo rolne o powierzchni 6 ha. Wnioskodawczyni zarzuciła, że brak było jakiejkolwiek podstawy prawnej do zmiany aktu nadania w zakresie składników nadanego stronie gospodarstwa rolnego, w orzeczeniu, którego przedmiotem miało być jedynie wykonanie aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa. Zdaniem wnioskodawczyni osoba wydająca decyzję popełniła przestępstwo z art. 192 § 2 k.k. z dnia 11 lipca 1932 r., poświadczając nieprawdę, co do treści aktu nadania. Z tego względu, na podstawie art. 156 § 1 pkt. 6 k.p.a., uzasadnione jest stwierdzenie nieważności przedmiotowego orzeczenia. Ponadto wnioskodawczyni wskazała, iż przedmiotowe orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa i bez podstawy prawnej, a decyzja ta była w istocie zmianą wcześniejszej ostatecznej decyzji administracyjnej - aktu nadania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 156 § 1, art. 157 § 1 i 2 w zw. z art. 158 § 1 k.p.a. oraz art. 6 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340), decyzją z dnia 2 lutego 2010 r. sygn. akt 1693/09 odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji - orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 23 listopada 1965 r., nr Br. [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż w przedmiotowej sprawie należy ocenić prawidłowość orzeczenia o wykonaniu aktu nadania Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 23 listopada 1965 r. nr Br. [...], którym ustalono szacunek gospodarstwa działki Nr 9, położonej w G. – B., nadanego H. P., pod kątem wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 2 i 6 k.p.a. Organ stwierdził, iż z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty i bezsporny został naruszony przepis prawny i jednocześnie niemożliwe jest dokonanie jego odmiennej wykładni. Organ wskazał, iż przedmiotowe orzeczenie wydane zostało w oparciu o dekret z dnia 6 września 1951 o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. nr 46, poz. 240 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 2 tego dekretu osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Wraz z gospodarstwem rolnym przechodzą na własność posiadaczy gospodarstw: inwentarz żywy oraz zabudowania i inwentarz martwy, stanowiące przynależność gospodarstwa i potrzebne do jego prowadzenia. Zgodnie z brzmieniem art. 5 ust. 1 dekretu, w dacie wydania aktu nadania, w celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności powiatowa komisja ziemska wydaje z urzędu akty nadania, które zawierają określenie osób uprawnionych oraz powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego. W ocenie organu powyższa regulacja oznacza, że akt nadania potwierdzał jedynie stan, zaistniały na gruncie art. 2 dekretu, tj. fakt nabycia prawa własności gospodarstwa z mocy prawa. Zgodnie zaś z art. 6 ust. 1 dekretu, będącego podstawą prawną do wydania przedmiotowego orzeczenia, granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek ustala orzeczenie o wykonaniu aktu nadania. Orzeczenie to wydaje z urzędu prezydium powiatowej rady narodowej. Zatem, orzeczenie o wykonaniu aktu nadania, ma charakter wykonawczy w stosunku do niego, jednocześnie dając podstawę do dokonania wpisu prawa własności w księdze wieczystej.

Kwestionowane przez stronę orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa z dnia 23 listopada 1965 r. jest aktem wydanym w następstwie aktu nadania z dnia 13 grudnia1954 r., nr [...], a jego wydanie nastąpiło po wydaniu orzeczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia 18 sierpnia 1965 r., nr [...] ustalającego granice przedmiotowego gospodarstwa rolnego, na które to orzeczenie powołano się w uzasadnieniu orzeczenia będącego przedmiotem niniejszego postępowania. Organ wskazał, iż z uwagi na to, że w przesłanych przez Urząd Miejski aktach sprawy nie było orzeczenia z dnia 18 sierpnia 1965 r. ustalającego granice przedmiotowego gospodarstwa rolnego, przeprowadził postępowanie wyjaśniające, występując do różnych instytucji w celu odnalezienia tego orzeczenia (pisma skierowane do Urzędu Miejskiego, Dyrektora Wydziału Geodezji Urzędu Wojewódzkiego, Archiwum Państwowego Oddział w G., Sądu Rejonowego G. - Północ Wydział III Ksiąg Wieczystych). Działania mające na celu odnalezienie akt dotyczących orzeczenia z dnia 18 sierpnia 1965 r. zakończyły się niepowodzeniem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż kwestionowane przez stronę orzeczenie z dnia 23 listopada 1965 r. o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa zostało wydane na podstawie art. 6 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych - obowiązujących w dniu jego podjęcia. Tym samym, zarzut, że wydane zostało ono bez podstawy prawnej jest niezasadny.

Organ stwierdził, iż w sprawie nie miało miejsca ani "zwykłe", ani tym bardziej "rażące" naruszenie prawa - art. 6 dekretu z dnia 6 września 1951 r. oraz przepisów procesowych obowiązujących w dniu podjęcia tego orzeczenia. Kwestionowanym orzeczeniem wykonano akt nadania z dnia 13 grudnia 1954 r. w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa, którego przedmiotem był szacunek gruntów wchodzących w skład gospodarstwa oraz budynków stanowiących podstawę ustalenia jego ceny. A więc przedmiotem tego orzeczenia nie była sprawa weryfikacji powierzchni gospodarstwa rolnego. Różnica powierzchni gospodarstwa rolnego wynikała z weryfikacji powierzchni przedmiotowego gospodarstwa rolnego, dokonanej wcześniejszym orzeczeniem z dnia 18 sierpnia 1965 r., w którym ustalono powierzchnię gospodarstwa rolnego - 4,7734 ha. Zmiana powierzchni gospodarstwa rolnego, po wydaniu aktu nadania, nie nastąpiła zaskarżonym orzeczeniem.

Organ wskazał, iż w świetle art. 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, w sprawach osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych nie unormowanych przepisami niniejszego dekretu, stosuje się przepisy dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279 ze zm.), z tym, że osoba, która po dniu wejścia w życie niniejszego dekretu otrzyma akt nadania, staje się właścicielem tego gospodarstwa na zasadach niniejszego dekretu. Zdaniem organu, odwołanie do dekretu z dnia 6 września 1946 r. dało możliwość wydania dwóch orzeczeń o wykonaniu akt nadania. Jeżeli bowiem w chwili wydania aktu nadania gospodarstwo nie było jeszcze wydzielone, właściwy organ wydawał orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia granic gospodarstwa rolnego, a następnie wydawane było orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej oszacowania i ustalenia ceny tego gospodarstwa. Te dwa akty stanowiły podstawę do wpisu w księdze wieczystej prawa własności i obciążeń związanych z nabyciem gospodarstwa.

Organ wskazał, iż brak jest również podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji, z powodu tego, że w wyniku wykonania zaskarżonej decyzji mogło dojść lub doszło do zaistnienia czynu zagrożonego karą. Przesłanka wskazana w art. 156 § 1 pkt 6 k.p.a. zachodzi wówczas, gdy już samo podjęcie wykonania decyzji miałoby znamiona czynu zagrożonego sankcją karną przewidzianą w przepisach kodeksu karnego, kodeksu karnego skarbowego lub innych pozakodeksowych przepisów karnych. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by wykonanie orzeczenia z dnia 23 listopada 1965r. wiązało się z naruszeniem tych przepisów.

Podsumowując organ stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności decyzji w trybie art. 156 § 1 pkt 2 i 6 k.p.a.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie B. W. zarzuciła wydanie decyzji z naruszeniem art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Skar5żaca wskazała, iż orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 23 listopada 1965 r. o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa, zostało wydane bez uprzedniego wydania aktu nadania, w którym zostałaby ustalona powierzchnia 4,7734 ha i bez uprzedniego wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, a powierzchnia nieruchomości różni się od określonej w akcie nadania. Nadto podniosła ona zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez arbitralne przyjęcie, iż powierzchnia nieruchomości, na której było zlokalizowane gospodarstwo objęte postępowaniem wynosi 4,7734 ha. Skarżąca stwierdziła, iż a orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 18 sierpnia 1965 r. Nr [...] nie zostało odnalezione, co czyni nieuprawnionym stwierdzenie, że różnica powierzchni gospodarstwa rolnego wynikła z weryfikacji powierzchni przedmiotowego gospodarstwa rolnego, dokonanej w tym orzeczeniu. Skarżąca zarzuciła, iż orzeczenie to nigdy nie zostało doręczone jej ani jej poprzedniczce prawnej i wątpliwe jest aby w ogóle zostało wydane.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie: art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3, art. 158 § 1, art. 156 § 1 i art. 16 k.p.a., utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia 2 lutego 2010 r. sygn. akt [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż decyzja nie została wydana bez podstawy prawnej, istnieją bowiem powszechnie obowiązujące przepisy prawa administracyjnego - art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych oraz art. 21 ust. 1 i ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska, stanowiące podstawę jej wydania.

Wydana decyzja nie jest również, zdaniem organu, dotknięta wadą "rażącego naruszenia prawa", nie zachodzi bowiem oczywista sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy a treścią przepisów prawa, które stanowiły podstawę prawną decyzji. Sentencja orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Nr Brz [...] z dnia 23 listopada 1965 r. nie obejmuje w ogóle kwestii powierzchni gospodarstwa rolnego. Kwestia ta znalazła odzwierciedlenie jedynie w uzasadnieniu tejże decyzji, a ewentualna wada uzasadnienia w tym zakresie, tj. ewentualne błędne ustalenia faktyczne zawarte w uzasadnieniu decyzji nie mogą być kwalifikowane jako wada "rażącego naruszenia prawa." Brak jest bowiem oczywistej sprzeczności pomiędzy sentencją rozstrzygnięcia, a treścią przepisów prawa, które stanowiły podstawę prawną decyzji.

B. W. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 listopada 2010 r., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji jak i decyzji jej poprzedzającej i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

W skardze podniesiono zarzuty naruszenia prawa materialnego

1. art. 5 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych poprzez nieuwzględnienie, że orzeczeniem określającym powierzchnię gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego jest akt nadania, natomiast deklaratoryjne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania jedynie ustala granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek, w konsekwencji czego przyjęcie w tym ostatnim orzeczeniu powierzchni, która różni się od powierzchni określonej w akcie nadania, narusza prawo w sposób rażący;

2. art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych poprzez nieuwzględnienie, że organ administracji nie może zmienić granic gospodarstwa rolnego przed wydaniem orzeczenia o wykonaniu aktu nadania bez spełnienia przesłanek określonych w tych przepisach, tj. w przypadku, gdy nie ma to związku z regulacją, nie jest to potrzebne dla racjonalnego rozmieszczenia gospodarstw oraz w razie braku zgody zainteresowanego jeśli gospodarstwo mieści się w granicach norm określonych w art. 4 dekretu.

a także zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego

1. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa (działki) Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 23 listopada 1965r. rażąco narusza prawo,

2. art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. wskutek uznania, iż dla oceny prawidłowości orzeczenia nr Br [...] irrelewantna jest kwestia niezgodności w zakresie powierzchni gospodarstwa wskazanej w akcie nadania nr [...] i powierzchni gospodarstwa wskazanej w uzasadnieniu orzeczenia nr Br [...], w sytuacji gdy zebrany w sprawie materiał uzasadnia wniosek przeciwny, albowiem wątpliwym jest, że orzeczenie Nr [...], na które powołano się w uzasadnienia orzeczenie nr Br [...], w ogóle istniało, orzeczenie to nigdy nie zostało przedłożone ani skarżącej ani jej poprzednikowi prawnemu, a poszukiwanie akt dotyczących przedmiotowego dokumentu przez Samorządowego Kolegium Odwoławcze zakończyło się niepowodzeniem; skarżąca wskazała, iż organ zaniechał poczynienia ustaleń w zakresie rzeczywistych rozmiarów nieruchomości należącej do poprzednika prawnego skarżącej w sytuacji, gdy ustalenie powyższego ma istotne znaczenie dla ustalenia, czy orzeczenie nr Br [...] narusza prawo w sposób rażący.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Złożony wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji był oparty na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stanowiącym, iż organ administracyjny stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa oraz art. 156 § 1 pkt 6 k.p.a., zgodnie z którym organ stwierdza nieważność decyzji, która w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą.

Stanowisko organu, iż w sprawie nie zachodzi przesłanka stwierdzenia nieważności, jaką jest brak podstawy prawnej do wydania decyzji, jest słuszne. Decyzję tę wydano w oparciu o art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340 ze zm.), zwanego w dalszej części uzasadnienia dekretem. Dokonana w tym zakresie przez organ ocena nie budzi wątpliwości.

Za bezzasadne uznać należy także stanowisko zawarte we wniosku, iż stwierdzenie nieważności decyzji nastąpić mogło na podstawie art. 156 § 1 pkt 6 k.p.a., który to przepis stanowi, iż stwierdza się nieważność decyzji, która w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą. Zarzut ten nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach sprawy, bowiem wykonanie decyzji określającej szacunek gospodarstwa nie wywoła czynu zabronionego. Argument wnioskodawczyni, iż przy wydaniu decyzji popełniono przestępstwo poświadczając nieprawdę co do treści aktu nadania nie jest słuszny, bowiem tak sformułowany zarzut nie spełnia dyspozycji art. 156 § 1 pkt 6 k.p.a., która wiąże się z kwestia wykonania decyzji, a nie jej wydania. Abstrahując od okoliczności niniejszej sprawy, wskazać należy, iż wydanie decyzji w wyniku przestępstwa, co do zasady, stanowi przesłankę wznowienia postępowania przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a., a nie przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji.

Rozstrzygnięcie sprawy sprowadzało się w tej sytuacji do oceny, czy przy wydaniu orzeczenia z dnia 23 listopada 1965 r., nr Br. [...], doszło do rażącego naruszenia prawa - przepisów cytowanego dekretu.

Ocena zgodności z prawem tego orzeczenia, wydanego na podstawie art. 6 ust. 1 dekretu, wymaga rozważenia celu i skutków tej decyzji w świetle regulacji dekretu, który miał na celu ochronę i uregulowanie własności gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych.

W art. 2 ust. 1 dekretu przewidziano nabycie z mocy prawa własności tych gospodarstw przez osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności.

Art. 5 ust. 1 dekretu stanowił, iż w celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności powiatowa komisja ziemska wydaje z urzędu akty nadania, które zwierają określenie osób uprawnionych oraz powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego.

Natomiast w art. 6 ust. 1 prawodawca wskazał, iż granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek ustala orzeczenie o wykonaniu aktu nadania, wydawane z urzędu przez prezydium powiatowej rady narodowej. Zgodnie z art. 6 ust. 2 i 3 dekretu, prawomocne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania jest podstawą wpisu w księdze wieczystej prawa własności i wierzytelności z tytułu należności przypadającej na gospodarstwo rolne, a organ wydający to orzeczenie z urzędu składa wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej.

Jednocześnie w art. 7 dekretu wskazano, iż władza nie może zmienić granic gospodarstwa rolnego po wydaniu aktu nadania, przed wydaniem tego orzeczenia granice gospodarstwa mogą być zmienione w związku z regulacją i jedynie w przypadku, gdy jest to potrzebne dla racjonalnego rozmieszczenia gospodarstw (ust. 1), a przy zmianie granic gospodarstw rolnych władza nie może bez zgody zainteresowanego zmniejszyć obszaru gospodarstwa rolnego, jeżeli mieści się ono w granicach norm określonych w art. 4 t.j. - 15 ha użytków (gruntów ornych, pastwisk, gruntów leśnych oraz gruntów pod wodami), a gdy chodzi o gospodarstwo hodowlane - 20 ha użytków. (ust. 2).

Sąd podziela ocenę organu dokonaną w zaskarżonej decyzji, iż orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa z dnia 23 listopada 1965 r., nr Br. [...], nie dotyczy ustalenia granic gospodarstwa rolnego, ani też jego powierzchni. Z orzeczenia tego wynika bowiem, iż dotyczyło ono wyłącznie ustalenia szacunku gospodarstwa i wierzytelności z tytułu należności przypadającej za gospodarstwo rolne. Świadczy o tym zarówno treść sentencji orzeczenia, jak i jego tytuł. Orzeczeniem to nosi tytuł "Orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa (działki)". Sentencja tego orzeczenia ogranicza się do stwierdzenia, iż szacunek gospodarstwa nadanego H. P. nie jest dokonywany, a nabywca jest zwolniony z obowiązku zapłaty za otrzymane gospodarstwo bez rozrachunku i oszacowania na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U z 1959 r. nr 14 poz. 78). Jedynie w uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że Powiatowa Komisja Ziemska aktem nadania z dnia 13 grudnia 1954 r., nr 105119 poświadczyła prawo własności gospodarstwa o powierzchni 4,7734 ha, położonego w G. – B., a granice tego gospodarstwa zostały ustalone prawomocnym orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 18 sierpnia 1965 r., Nr [...]. Nadto organ w części dotyczącej określenia wartości poszczególnych składników gospodarstwa wymienił te składniki – w tym wskazał numery działek wchodzących w skład gospodarstwa Nr 4/3 o pow. 2,0900 ha, Nr 4/5 o pow. 1,8200 ha, nr 4/7 o pow. 0,8634 ha i budynki: budynek mieszkalny, stajnię i szopę. Fakt powołania się przez organ w uzasadnieniu orzeczenia na wcześniej wydane orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej ustalające granice gospodarstwa potwierdza, iż orzeczeniem o ustaleniu szacunku gospodarstwa nie ustalano jego granic, organ wydający to orzeczenie stwierdził bowiem, że kwestia granic gospodarstwa została rozstrzygnięta wcześniejszym orzeczeniem.

Zaznaczyć przy tym należy, należy, iż organ nie dokonywał w decyzji ustalenia wartości składników gospodarstwa, z uwagi na zwolnienie nabywcy jako repatrianta – bez rozrachunku i oszacowania od obowiązku zapłaty ceny nabycia nadanej mu nieruchomości państwowej na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym. W istocie zatem wskazanie w uzasadnieniu wielkości gospodarstwa nie miało znaczenia dla treści rozstrzygnięcia, organ nie ustalał bowiem wartości poszczególnych składników gospodarstwa ani wysokości wierzytelności z tytułu jego nabycia.

Sąd rozważył okoliczność, iż orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z dnia 23 listopada 1965 r., nr Br. [...] stało się podstawą wpisu prawa własności w księdze wieczystej nieruchomości. Dokonanie wpisu na podstawie tej nastąpiło nieprawidłowo, bowiem zgodnie z art. 6 ust. 2 i 3 dekretu, podstawą wpisu w księdze wieczystej prawa własności i wierzytelności z tytułu należności przypadającej na gospodarstwo rolne, winno być prawomocne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania zawierające ustalenie zarówno szacunku jak i granic nieruchomości. Brak ustalenia w tym orzeczeniu granic nieruchomości wykluczał możliwość dokonania wpisu w księdze wieczystej prawa własności nieruchomości, której granice (numery działek) nie wynikały z sentencji orzeczenia stanowiącego podstawę wpisu. Okoliczność dokonania wpisu nie może jednak wpłynąć na odmienną ocenę zakresu wydanego orzeczenia z dnia 23 listopada 1965 r., nr Br. [...], z którego treści wyraźnie wynika, iż nie doszło w nim do ustalenia granic nabytego gospodarstwa.

Skoro decyzja ta nie ustalała wielkości i granic gospodarstwa, wbrew stanowisku skarżącej, brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia z uwagi na naruszenie prawa materialnego, polegające na zmniejszeniu powierzchni gospodarstwa w stosunku do powierzchni gospodarstwa nabytej z mocy prawa i sprzeczności treści orzeczenia z aktem nadania wydanym w trybie art. 5 ust. 1 dekretu.

Słuszne jest, co do zasady, stanowisko organu, iż skarżąca podnosząc wadliwość określenia granic nabytego gospodarstwa winna kwestionować wcześniejsze orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 18 sierpnia 1965 r. Nr [...], ustalające granice gospodarstwa.

Skarżąca zakwestionowała jednak jego istnienie, zarzucając, iż orzeczenie to nie zostało nigdy stronie doręczone i prawdopodobnie nie zostało w ogóle wydane. W aktach sprawy brak jest tego orzeczenia jak i dowodu jego doręczenia stronie. Organ prowadzący postępowanie zwracał się do szeregu organów celem odnalezienia tego dokumentu, jednak bezskutecznie. Fakt wydania takiego orzeczenia budzi uzasadnione wątpliwości. Aktu tego brak jest w aktach sprawy, mimo, iż zawierają one szereg mniej znaczących dokumentów. Nadto z postanowienia Państwowego Biura Notarialnego z dnia 4 lutego 1966 r. wynika, iż wynika, iż podstawę dokonania wpisu do księgi wieczystej nieruchomości stanowiło orzeczenie z dnia 23 listopada 1965 r. nr Br. [...]. W przypadku istnienia orzeczenia z dnia 18 sierpnia 1965 r. Nr [...], ustalającego granice gospodarstwa, to właśnie orzeczenie powinno stanowić podstawę dokonania wpisu.

W tej sytuacji stwierdzenie przez organ, iż orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z dnia 23 listopada 1965 r., nr Br. [...], w którym ustalono szacunek gospodarstwa jest prawidłowe, a skarżącej pozostaje droga kwestionowania orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 18 sierpnia 1965 r. Nr [...], ustalającego granice gospodarstwa, budzi uzasadnione wątpliwości,

Zaznaczyć należy, iż organ prowadzący postępowanie w przedmiocie nieważności nie jest w tym postępowaniu związany żądaniem strony. Organ nadzoru stwierdza nieważność decyzji lub wydanie jej z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 k.p.a.) w takim zakresie, w jakim ustali występowanie wady określonej w art. 156 § 1 k.p.a., bez względu na granice żądania zgłoszonego przez stronę żądającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Obowiązkiem organu wszczynającego postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest zbadanie, nie tylko czy wystąpiła w sprawie ta przesłanka (lub jej uzasadnienie), która legła u podstaw wszczęcia postępowania, ale także czy nie miały miejsca inne naruszenia prawa objęte art. 156 § 1 k.p.a.

W przypadku braku orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 18 sierpnia 1965 r. Nr [...], rozważyć należy zgodność orzeczenia z dnia 23 listopada 1965 r., nr Br. 9/65 z treścią art. 6 ust. 1 dekretu. Ocena ta wymaga uwzględnienia przedmiotu, charakteru i celu decyzji o wykonaniu aktu nadania. W przepisie tym prawodawca wprowadził wymóg wydania przez organ orzeczenia o wykonaniu aktu nadania ustalającego granice gospodarstw i ich szacunek i wskazał, iż prawomocne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania jest podstawą wpisu w księdze wieczystej nieruchomości oraz wprowadził obowiązek zgłoszenia przez organ z urzędu wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej.

Niewątpliwie z przepisu tego wynika, iż ustalenie granic gospodarstwa i jego szacunek winny być dokonane w jednym akcie – orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania. Orzeczenie z dnia 23 listopada 1965 r., nr Br. [...] nie spełnia tego wymogu, nie ustalono w nim bowiem granic nieruchomości. Stanowi to naruszenie normy art. 6 ust. 1 dekretu.

W ocenie Sądu, wbrew stanowisku organu I instancji, brak jest podstaw do stosowania z mocy art. 10 dekretu przepisu art. 30 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. nr 49 poz. 279 ze zm.). Art. 10 dekretu stanowi, iż w sprawach osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, nie unormowanych przepisami niniejszego dekretu, stosuje się przepisy dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska z tym, że osoba, która po dniu wejścia w życie niniejszego dekretu otrzyma akt nadania, staje się właścicielem tego gospodarstwa na zasadach niniejszego dekretu. Norma art. 10 dekretu odsyła do stosowania przepisów dekretu z 6 września 1946 r. jedynie w sprawach nieuregulowanych w tym dekrecie. Kwestia wydawania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania została uregulowana w art. 6 dekretu i brak jest podstaw do sięgania w tym zakresie do uregulowań dekretu z dnia 6 września 1946 r. Nadto wskazać należy, iż norma art. 30 dekretu z dnia 6 września 1946 r. nie dotyczy orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, które uregulowane jest w art. 31 dekretu z dnia 6 września 1946 r., lecz odrębnego orzeczenia władzy o ustaleniu ceny i określeniu granic gospodarstwa, które to orzeczenie stanowiło dopiero podstawę do wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. W istocie, dokonana w tym zakresie ocena, nie będzie mieć jednak decydującego znaczenia dla rozpoznania sprawy, co wynika z niżej przedstawionej argumentacji dotyczącej oceny ewentualnego orzeczenia o ustaleniu granic i szacunku gospodarstwa dwoma odrębnym orzeczeniami o wykonaniu aktu nadania.

Brak w orzeczeniu z dnia 23 listopada 1965 r., nr Br. [...] ustalenia granic nieruchomości jest naruszeniem normy art. 6 ust. 1 dekretu. Co do zasady orzeczenie o wykonaniu aktu nadania winno być bowiem jedno i orzekać o obu przedmiotach wskazanych w tym przepisie – zarówno granicach nieruchomości jak i szacunku nieruchomości.

Zdaniem Sądu, ocena stopnia naruszenia prawa w orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania, polegającego na pominięciu w tym orzeczeniu ustalenia granic nieruchomości, może być dwojaka i jest uzależniona od ustalenia, czy organ w ogóle nie dokonał ustalenia granic nieruchomości orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania, czy też przed wydaniem orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w zakresie szacunku gospodarstwa, ustalił wcześniejszym orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania granice nieruchomości.

W ocenie Sądu, brak w orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania ustalenia granic nieruchomości, w sytuacji, gdy granice te nie zostały ustalone wcześniej wydanym orzeczeniem stanowi rażące naruszenie art. 6 ust. 1 dekretu.

W doktrynie i judykaturze przyjmuje się, iż za rażące naruszenie prawa w świetle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. uznaje się naruszenie polegające na oczywistej sprzeczności z obowiązującym przepisem prawa oraz naruszenie wywołujące skutki, niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności.

Określenie granic nabytego gospodarstwa niewątpliwie jest niezbędnym elementem orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, jego brak pozostaje w oczywistej sprzeczności z przepisem art. 6 ust. 1 dekretu, a negatywne skutki takiej wady orzeczenia o wykonaniu aktu nadania są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Podkreślić należy, iż w oparciu o orzeczenie o wykonaniu aktu nadania winien być dokonany wpis w księdze wieczystej nieruchomości zarówno prawa własności nieruchomości jak i wierzytelności z tytułu należności przypadającej za gospodarstwo rolne. Obie te kwestie winny być zatem w orzeczeniu ustalone. W sytuacji, gdy akt nadania wydany w trybie art. 5 ust. 1 dekretu nie stanowi, w świetle uregulowań dekretu, podstawy do dokonania takiego wpisu, a podstawę dokonania wpisu stanowi jedynie orzeczenie o wykonaniu aktu nadania, wada decyzji polegająca na braku ustalenia granic gospodarstwa uniemożliwia, co do zasady, dokonanie wpisu prawa własności nieruchomości w księdze wieczystej.

Natomiast sytuacja, w której organ wydał błędnie dwa orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, najpierw orzekając o granicach nieruchomości, a następnie odrębnym orzeczeniem o szacunku nieruchomości, stanowi naruszenie art. 6 ust. 1 dekretu, takie naruszenie prawa nie ma jednak charakteru naruszenia rażącego, bowiem nie wywołuje ono negatywnych skutków dla strony, niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Strona uzyskuje w takiej sytuacji przewidziane prawem orzeczenie niejako w dwóch etapach. Wykazuje to podobieństwo do przewidzianej w art. 104 § 2 k.p.a. sytuacji wydania decyzji częściowej, a następnie decyzji kończącej postępowanie. Sytuacja taka nie narusza praw strony, nie wywołuje bowiem skutku w postaci braku rozstrzygnięcia ustalającego granice gospodarstwa.

Do dokonania w niniejszej sprawie oceny czy naruszenie prawa – art. 6 ust. 1 dekretu w orzeczeniu z dnia 23 listopada 1965 r., nr Br. [...] polegające na braku określenia granic gospodarstwa ma charakter rażący, niezbędne jest zatem ustalenie faktu istnienia orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 18 sierpnia 1965 r. Nr [...].

Organ przed wydaniem decyzji winien rozważyć szczegółowo zarzut skarżącej, iż orzeczenie, na które powołano się w orzeczeniu z dnia 23 listopada 1965 r., nr Br. [...] nigdy nie zostało w istocie wydane. Organ winien w tym celu wyczerpać wszystkie możliwości odnalezienia tego orzeczenia, lub innej dokumentacji wskazującej na jego istnienie. Organ w istocie zaniechał dokonania szczegółowych ustaleń i oceny czy akt taki w rzeczywistości został wydany i wprowadzony do obrotu. W 1951 r., w dacie wydawania dekretu obowiązywało rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36 poza. 341 ze zm.) Art. 72 ust. 1 tego rozporządzenia stanowił, iż w toku postępowania władza wydaje decyzje - orzeczenia i zarządzenia. Orzeczenie o wykonaniu aktu nadania, o którym mowa w art. 6 ust. 1 dekretu jest zatem decyzją administracyjną. Orzeczenie to zostało wydane pod rządami kodeksu postępowania administracyjnego, który w art. 102 (stanowiącym odpowiednik obecnego art. 110 k.p.a.) stanowił, iż organ administracji państwowej, który wydał decyzję jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Dla bytu decyzji konieczne zatem był wprowadzenie go do obrotu przez ogłoszenie lub doręczenie. Organ winien zatem ustalić czy orzeczenie z dnia 18 sierpnia 1965 r. Nr [...], na które powołano się w orzeczeniu z dnia 23 listopada 1965 r., nr Br. [...] zostało wprowadzone do obrotu. W przeciwnym bowiem razie jest ono decyzją, która nie wywołuje skutków prawnych. W doktrynie i judykaturze przyjmuje się, iż decyzja jako akt procesowy podjęty przez organ administracji, a następnie uzewnętrzniony przez jego wydanie, nabiera cech wiążącej decyzji administracyjnej dopiero przez zakomunikowanie treści tego aktu stronom. Doręczenie lub ogłoszenie decyzji stanowi jej wprowadzenie do obrotu prawnego i od tego dopiero momentu decyzja staje się aktem administracyjnym wywołującym skutki prawne.

Brak ustaleń odnośnie wydania i wprowadzenia do obrotu orzeczenia z dnia 18 sierpnia 1965 r. Nr [...] skutkuje uznaniem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania art. 7 i 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którymi organy administracji publicznej powinny podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz winny zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Jeżeli organ w toku ponownego rozpatrzenia sprawy stwierdzi, iż w orzeczeniu z dnia 23 listopada 1965 r., nr Br. [...] powołano się na orzeczenie, które w ogóle nie zostało wydane i skutecznie wprowadzone do obrotu, winien on stwierdzić nieważność tego orzeczenia z uwagi na rażące naruszenie prawa - art. 6 ust. 1 dekretu. Natomiast ustalenie istnienia orzeczenia z dnia 18 sierpnia 1965 r. Nr [...] oraz wprowadzenia tego orzeczenia do obrotu, prowadzić winno do odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia 23 listopada 1965 r., nr Br. [...].

Wskazać przy tym należy, iż dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne znacznie ma ustalenie przez organ samego faktu wydania orzeczenia z dnia 18 sierpnia 1965 r. Nr [...] oraz wprowadzenia tego orzeczenia do obrotu, nie jest natomiast niezbędne odnalezienie tekstu orzeczenia i ustalenie jego treści. W sytuacji niewątpliwego ustalenia przez organ faktu skutecznego wydania tego orzeczenia, skarżącej przysługiwało będzie prawo wystąpienia o odtworzenie treści tego orzeczenia. Na możliwość taką wskazano w orzecznictwie sądowyoadministracyjnym i doktrynie prawa administracyjnego. (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2006 r. sygn. akt II OSK 921/05 Lex Nr 275485, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dnia 20 czerwca 2006 r. sygn. I S.A./wa 75/06 Lex Nr 219245, Grzegorz Łaszczyca Odtworzenie akt sprawy w ogólnym postępowaniu administracyjnym "Samorząd terytorialny" Nr 9/2009 s. 56, 57) Umożliwi to rozpatrzenie wniosku o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia. W tym też postępowaniu rozpatrzeniu będą podlegały zarzuty merytoryczne zgłoszone w niniejszym postępowaniu a dotyczące naruszenia prawa przez wadliwe określenie granic nabytego gospodarstwa.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ja poprzedzającą z uwagi na naruszenia art. 7 i 77 k.p.a. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ dokona uzupełniających ustaleń odnośnie faktu wydania orzeczenia i rozpatrzy zarzuty skarżącej w tym zakresie, a następnie wyda decyzję uwzględniającą wyrażoną w wyroku ocenę prawną.

Na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 457 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania – kosztów uiszczonego wpisu od skargi, wynagrodzenia pełnomocnika i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Na marginesie jedynie wskazać należy, iż z akt administracyjnych wynika, iż poprzedniczka prawna skarżącej posiadała gospodarstwo rolne, w skład którego wchodziły budynki, część tych budynków prawdopodobnie nie była potrzebna do prowadzenia gospodarstwa rolnego (na co wskazuje okoliczność zajęcia części budynku przez inne podmioty). W takiej sytuacji, nabycie gospodarstwa rolnego mogło, co do zasady, nastąpić w mniejszym zakresie niż granice gospodarstwa, z uwagi na zakres posiadania gospodarstwa jak i uregulowanie art. 2 ust. 2 lit. b dekretu, przewidujące, iż wraz z gospodarstwem rolnym przechodzą na własność posiadaczy gospodarstw jedynie zabudowania potrzebne do jego prowadzenia. Nadto w akcie nadania z dnia 13 grudnia 1954 r. Nr [...], w którym określono powierzchnię gruntów na 6 ha, wskazano jednocześnie, iż nabycie budynków następuje zgodnie z planem regulacyjnym, którego treść nie jest znana. Analiza tej kwestii nie dotyczy jednak niniejszej sprawy, a jej poruszenie służy jedynie zwróceniu uwagi skarżącej na konieczność wnikliwej oceny zasadności jej zarzutów i celowości ewentualnego prowadzenia kolejnego postępowania administracyjnego.