Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 912/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 12
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ewa Dzbeńska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 grudnia 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 576/14 w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 576/14 oddalił skargę W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Prezydent Miasta Krakowa decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] zmienił decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w ten sposób, że stwierdził, że od dnia 1 lipca 2013 r. świadczenie w formie zasiłku okresowego przyznane W. K. nie przysługuje oraz nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, że na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranych dowodów ustalono, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jego dochód w maju 2013 r. wynosił 526,74 zł, to jest był niższy od kryterium dochodowego wskazanego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W odniesieniu do skarżącego jest także spełniona przesłanka w postaci niepełnosprawności. Ustalono także, że skarżący od 1999 r. posiadał złote monety, które w 2003 r. zdeponował u matki. W 2011 r. skarżący sprzedał 7 sztuk złotych monet za cenę 40.000 zł. Uzyskane w ten sposób środki przeznaczył na zakup mieszkania przy ul. [...] w Krakowie. O nabyciu nieruchomości nie poinformował Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżący nie podał informacji o własności mieszkania, a jedynie o tym, że jest właścicielem nieruchomości w P. Nadto W. K. nie podał, iż posiada złote monety, jak również [...]. Ponadto w okresie od kwietnia do września 2009 r. skarżący przebywał w USA, a więc świadczenia z pomocy społecznej mu nie przysługiwały.

Organ I instancji podniósł również, że kwota 70 tysięcy złotych przeznaczona na zakup mieszkania przy ul. [...] w Krakowie nie została uznana za pożyczkę. Twierdzenia skarżącego w tym zakresie nie są wiarygodne, gdyż z oświadczenia matki W. K. wynika, że zostały zdeponowane u niej przez syna "na szczególną okoliczność" złote monety. W tych okolicznościach organ l instancji uznał, że kwota uzyskana ze sprzedaży monet (40.000 zł) stanowiła dochód skarżącego, a nie pożyczkę. Także co do pozostałej części kwoty, 30.000 zł organ uznał, że środki te nie pochodziły z pożyczki, gdyż skarżący nie zawarł żadnej umowy.

Organ I instancji stwierdził, iż W. K. nie ujawnił także organowi okoliczności, że w maju 2013 r. użyczył bezpłatnie swojej córce J. K. nieruchomość – budynek przeznaczony pod działalność gospodarczą wraz z działką o pow. 39 arów położoną w P., a także, że nabył w roku 2011 kolejną nieruchomości o znacznej wartości - mieszkanie o powierzchni 35,40m2 położone przy ul. [...] w Krakowie. Organ I instancji wskazał, iż ubiegając się o świadczenia z pomocy społecznej W. K. powinien był w pierwszej kolejności wykorzystać posiadane zasoby, by zaspokoić swoje potrzeby, czego jednak nie uczynił. Stwierdzona w toku postępowania rzeczywista sytuacja majątkowa znacznie odbiega od zadeklarowanej przez skarżącego w celu uzyskania świadczeń z pomocy społecznej. Skarżący był natomiast wielokrotnie pouczany o i zobowiązywany do informowania o każdej zmianie swojej sytuacji materialnej lub osobistej, czego nie uczynił. Zdaniem organu W. K. jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową własnym staraniem, wykorzystując posiadane zasoby majątkowe.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że jest osobą niezdolną do pracy, niepełnosprawną i przewlekle chorą.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia [...] lipca 2014 r.

Organ odwoławczy podniósł, że ustalenia organu I instancji oparte są na należycie zgromadzonym materiale dowodowym. Z akt sprawy wynika bowiem, że W. K. ma znaczne zasoby finansowe, posiada mieszkanie przy ul. [...] w Krakowie, zakupione w 2011 r. oraz nieruchomość gruntową i budynkową w P., którą oddał w maju 2013 r. w nieodpłatne użytkowanie swojej córce. Dodatkowo przyznał, że posiada od wielu lat złote monety, które były zdeponowane u jego matki oraz posiada [...]. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji została wydana w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu, zgodnie z prawem i w ramach granic swobodnego uznania administracyjnego.

Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie nie zgodził się W. K. i wniósł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżący zaprzeczył, że posiadał w 2008 r. złote monety czy jakiekolwiek inne zasoby pieniężne. Podniósł także, że o fakcie nabycia mieszkania poinformował MOPS przedkładając kserokopię aktu notarialnego. Skarżący dodał, iż jest osobą chorą, pozbawioną dochodów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę stwierdził, że trafnie organ podkreślił subsydiarny charakter pomocy społecznej wskazując na możliwość samodzielnego pokonania sytuacji kryzysowych przez wykorzystanie przez skarżącego własnych zasobów. Jest bowiem poza sporem, że skarżący posiada nieruchomość w P., wykorzystywaną przez jego córkę na cele związane z działalnością gospodarczą, a także zakupił mieszkanie przy ul. [...] w Krakowie oraz że przebywał za granicą, gdzie dzięki pomocy rodziny skorzystał z leczenia w klinice w Nowym Jorku. Skarżący nie przeczy także, że był w posiadaniu wartościowych przedmiotów (monet, które zdeponował u swojej matki), jak również jest w posiadaniu [...].

Z okoliczności tych wynika, że skarżący korzysta z daleko idącej pomocy rodziny. Bez istotnego znaczenia pozostaje to, czy zakup mieszkania umożliwiła skarżącemu pożyczka od najbliższej rodziny, a w jakim stopniu wykorzystał zasoby własne. Skoro skarżący uzyskuje wsparcie finansowe ze strony rodziny, to w pierwszej kolejności powinien wykorzystać je na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Natomiast o ile zasoby te zostały zużyte na zakup nieruchomości, to powinny one być wykorzystane przez skarżącego tak, aby mógł uzyskać środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zasada subsydiarności wyrażona m.in. w art. 12 ustawy o pomocy społecznej wyklucza przyznanie świadczeń pomocy społecznej osobom, które dysponują majątkiem takim jak nieruchomości lub wartościowe przedmioty.

Obowiązkiem organów pomocy społecznej jest udzielenie wsparcia tym osobom i rodzinom, które nie posiadają żadnych możliwości uzyskania pomocy najbliższych, a w szczególności nie mają własnych zasobów, a tym samym możliwości ich wykorzystania w celu przezwyciężenia trudności życiowych takich jak pozostawanie w niedostatku z powodu choroby i niezdolności do pracy. W tym stanie rzeczy zarzuty skargi dotyczące interpretacji umowy pożyczki są, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, bezprzedmiotowe, gdyż istotą rozstrzygnięcia jest ocena wykorzystania posiadanych zasobów, a nie sposób ich nabycia.

Nie można skarżącego uznać za osobę pozostającą w niedostatku uzasadniającym objęcie go pomocy ze strony organów pomocy społecznej. Sąd I instancji podkreślił przy tym, że skarżący był wielokrotnie pouczany o konieczności udzielania organowi informacji o jego aktualnej sytuacji życiowej, nie podjął jednak współdziałania z organami, które umożliwiłoby dokonanie innych niż poczynione ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy.

Za nieuzasadniony uznano również zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wymienione w powyższym przepisie elementy, to jest wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł W. K., zarzucając naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., przejawiające się tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego, mogły przechylić szalę na korzyść skarżącego. Sąd przyjął uzasadnienie organu oparte głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącego. Brak jest wyjaśnienia czy wykorzystując własne zasoby majątkowe skarżący ma możliwość przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie;

2) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Można zatem zarzucić Sądowi I instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdził naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a pomimo to Sąd ten nie spełnił dyspozycji tej normy prawnej i nie uchylił zaskarżonego orzeczenia. Natomiast w rozpatrywanej sprawie przedstawione przez Sąd I instancji przesłanki oddalenia skargi nie pozwalały na zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., gdyż Sąd I instancji nie stwierdził takich naruszeń prawa, które mogły mieć wpływ na sposób jej rozpatrzenia przez organ. Sąd dokonał wnikliwej, merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji i zasadnie uznał, że powołane w uzasadnieniu przepisy prawa nie zostały przez organ naruszone. Jeśli zatem z wyroku wynika, że Sąd I instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to uznać należy, że rozstrzygnięcie wydane w oparciu o treść art. 151 powołanej ustawy jest zgodne z dyspozycją stosowanej przez Sąd I instancji normy prawnej. Podkreślić przy tym należy, że samo wydanie wyroku niezgodnego z oczekiwaniem skarżącej kasacyjnie nie może być utożsamiane z uchybieniem powołanym normom. Analiza skargi kasacyjnej w zakresie uzasadnienia rozpatrywanego zarzutu wskazuje zaś, że w istocie sprowadza się ono jedynie do polemiki z ustaleniami stanu faktycznego i jego oceną dokonaną przez organ orzekający w sprawie, którą Sąd I instancji zaaprobował. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w ustalonym stanie faktycznym prawidłowo uznał, że nie istnieją podstawy do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ rozpatrujący sprawę zgromadził materiał dowodowy pozwalający na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i jego ocenę. Sąd natomiast dokonał wnikliwej oceny zaskarżonej decyzji zarówno w kontekście zastosowania przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania i zasadnie uznał, że nie zostały one naruszone. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zawartego w skardze kasacyjnej zarzutu co do wad postępowania administracyjnego. Przyjęte do podstawy rozstrzygnięcia Sądu I instancji ustalenia, dokonane przez Prezydenta Miasta Krakowa i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, co do stanu faktycznego są prawidłowe i zostały oparte na zgromadzonym materiale dowodowym, który został oceniony bez przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów. W rozpoznawanej sprawie nie można zarzucić organom dowolności w zakresie ustalenia, że skarżący wykorzystując własne zasoby majątkowe ma możliwość przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej.

Trafnie Sąd I instancji powołał się na art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), zgodnie z którym, w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Przepis ten zwraca uwagę na subsydiarną funkcję pomocy społecznej. Pomoc ta nie powinna być udzielana, jeżeli osoba lub rodzina jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Możliwość samodzielnego pokonania sytuacji kryzysowych zależy zwykle od posiadania odpowiednich środków finansowych, a przyznanie pomocy społecznej w zdecydowanej większości przypadków uzależnione jest od sytuacji majątkowej potencjalnego świadczeniobiorcy.

W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną jest, że W. K. posiadał lub posiada wartościowe przedmioty, takie jak złote monety i biżuteria. Ponadto jest właścicielem nieruchomości w P. oraz nabył mieszkanie w Krakowie przy ul. [...], przy czym dla rozstrzygnięcia nie ma znaczenia pochodzenie środków, z których został sfinansowany zakup mieszkania. Okoliczności te wskazują, że skarżący posiada zasoby, możliwości i umiejętności pozyskiwania środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niemającą usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.