Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 203/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska (spr.) Sędzia WSA Maria Kwiecińska As. sąd. Szymon Widłak Protokolant: ref. staż. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2006 r. sprawy ze skargi Spółki "A" na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie płatności wyrównawczych do gruntów rolnych I. Uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] roku Nr[...], II. Zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącej kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych III. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana /-/Sz. Widłak /-/B. Sokołowska /-/M. Kwiecińska T.M


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] ., Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P., na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.), § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.) i art. 104 kpa, po rozpatrzeniu wniosku o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), zwanej dalej "płatnością ONW", na rok 2004, po uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości przez Dyrektora Oddziału Regionalnego w P. z dnia [...] r., Nr [...] i ponownym rozpatrzeniu sprawy odmówił Spółce "A" przyznania płatności ONW w tym z tytułu ONW – nizinna strefa II – 2004.

W uzasadnieniu decyzji Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z 2004r., Nr 6, poz. 40 ze zm.) prawo do otrzymania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych mają wyłącznie ich posiadacze, a to oznacza, iż niekoniecznie muszą to być właściciele gruntów. Ponadto podniósł, iż analizując przepisy dotyczące wspólnot gruntowych należało stwierdzić, iż warunek posiadania gospodarstwa rolnego, czyli gruntów rolnych, umożliwiający ubieganie się o dopłaty bezpośrednie nie został przez te wspólnoty spełniony, ponieważ zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych i zgodnie z § 5 statutu spółek (Zarządzenie Ministra Rolnictwa oraz Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 29 kwietnia 1964 r. w sprawie ustalenia wzoru statutu spółki dla zagospodarowania wspólnoty gruntowej – M. P. z 1964 r. Nr 33 poz. 145) zadaniem wspólnot gruntowych jest sprawowanie zarządu nad wspólnotą, nie zaś prowadzenie działalności rolniczej. Organ I instancji podkreślił więc, że podmioty, które nie są posiadaczami gospodarstw rolnych, a do których zaliczają się wspólnoty gruntowe nie są uprawnione do ubiegania się o dopłaty bezpośrednie. Uprawnionymi do ubiegania się o dopłaty bezpośrednie na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy zagospodarowaniu wspólnot gruntowych są natomiast uprawnione do udziału we wspólnocie gruntowej osoby fizyczne lub prawne posiadające gospodarstwo rolne, jeżeli w ciągu ostatniego roku przed dniem wejścia w życie ustawy faktycznie korzystały z tej wspólnoty. Zdaniem Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa powyższe stanowisko jest zgodne z unormowaniami Unii Europejskiej w sprawie zasad wnioskowania o udzielenie pomocy w postaci dopłat bezpośrednich, bowiem art. 5 ust. 1 lit. b rozporządzenia komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92, stanowi, iż w przypadku, gdy obszar uprawy paszowej jest użytkowany wspólnie, właściwe władze krajowe przyporządkowują go indywidualnym rolnikom proporcjonalnie do użytkowania lub prawa do użytkowania danego obszaru.

W odwołaniu od powyższej decyzji Spółka "A" wniosła o jej uchylenie i ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając braki formalne poprzez brak osnowy decyzji i brak wskazania podstawy prawnej odmowy udzielenia świadczenia, a także obrazę prawa materialnego tj. art. 1 ust. 1 pkt 3 i 7 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273), art. 2 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40) oraz § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 73, poz. 657). W uzasadnieniu odwołania Spółka wskazała, że płatności, o których mowa w ustawie o wspieraniu obszarów wiejskich ze środków Unii Europejskiej oraz w ustawie o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych nie są fakultatywne, lecz obligatoryjne w przypadku spełnienia warunków i po złożeniu wniosku przez uprawnione podmioty. Natomiast w zaskarżonej decyzji organ nie wskazał jakiego trybu lub warunków uprawniających do otrzymania płatności Spółka nie spełniła. Ponadto zdaniem Spółki, jeżeli przedmiotem jej działalności zgodnie z § 5 statutu Spółki jest sprawowanie zarządu nad wspólnotą i jej racjonalne zagospodarowanie to Spółka jest posiadaczem gruntów będących zgodnie z definicją gospodarstwem rolnym. Podkreśliła również, że w cywilnoprawnym rozumieniu pojęcia posiadania mieści się zarówno własność i jej odmiany - współwłasność, użytkowanie wieczyste, inne prawa rzeczowe np. służebność, użytkowanie, a także inne formy dysponowania czyli najem, dzierżawa, leasing itp.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 5a ust. 3 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 1994 r., Nr 1 poz. 2 ze zm.) oraz na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy o wspieraniu obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2003 r., Nr 229, poz. 2273 ze zmianami z 2004 r., Nr 42, poz. 386, Nr 148, poz. 1551, Nr 162, poz. 1709, z 2005 r. Nr 10, poz. 64) utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, iż wspólnota gruntowa nie jest zrzeszeniem osób, lecz nieruchomością stanowiąca przedmiot współwłasności o pewnych szczególnych cechach. Jej istotą jest uprawnienie do korzystania ze wspólnego gruntu, służące mieszkańcom danej miejscowości tylko z tego powodu, że są jej mieszkańcami. Osoby uprawnione do udziału we wspólnocie gruntowej (współwłaściciele nieruchomości) zobowiązani są utworzyć spółkę, której wyłącznym zadaniem jest sprawowanie zarządu nad wspólnotą oraz właściwe zagospodarowanie gruntów wchodzących w jej skład. Spółka taka, jako osoba prawna nie tylko nie posiada tytułu prawnego do tych nieruchomości, ale również nie włada nim, nie uprawia gruntów rolnych wchodzących w skład wspólnoty. Faktyczne władztwo nad poszczególnymi nieruchomościami pozostawione zostało osobom uprawnionym do udziału we wspólnocie i wobec tego podmiotami wyłącznie uprawnionymi do złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych są jedynie poszczególne osoby fizyczne - producenci rolni, którzy rzeczywiście uprawiają działki rolne. Spółka, zdaniem organu II instancji, takiej uprawy nie prowadzi, a jedynie nią zarządza, co nie jest tożsame z posiadaniem gruntów. Ponadto, w przedmiotowej sprawie istotny jest cel, dla którego Spółka zostaje obligatoryjnie utworzona. Jej głównym zadaniem nie jest prowadzenie pod własną firmą samodzielnie i na własny rachunek przedsiębiorstwa (działalności rolniczej). Spółka taka nie może – tak jak spółki prawa handlowego – nabywać na własny rachunek nieruchomości, zaciągać zobowiązań nie pozostających w bezpośrednim związku z zarządem wspólnotą gruntową. Podkreślono także, iż dla oceny legitymacji Spółki do złożenia wniosku o dopłaty jest potwierdzenie stanu faktycznego posiadania gruntu rolnego, do którego płatności mogą być przyznane. Choć grunty wchodzące w skład wspólnoty gruntowej posiadane są przez te same osoby, które tworzą Spółkę, to jednak o faktycznym przez nich posiadaniu nie stanowi fakt uczestnictwa w osobie prawnej (jako członkowie Spółki), lecz rzeczywiste prowadzenie uprawy tych gruntów przez poszczególnych uprawnionych do udziału we wspólnocie.

W skardze na powyższą decyzję Spółki "A" wniosła o jej uchylenie w całości, zarzucając podobnie jak w odwołaniu braki formalne poprzez niewskazanie podstawy merytorycznej i podstawy prawnej odmowy udzielenia należnego świadczenia, a także obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 1 ust. 1 pkt 3 i 7 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273) oraz art. 2 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z 2004r. Nr 6, poz. 40) oraz § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 73, poz. 657) poprzez przyjęcie, że reprezentowana przez Spółkę Wspólnota Gruntowa nie ma prawa do płatności, bez podania konkretnej przyczyny w przypadku odmowy dopłat bezpośrednich i bez podania podstawy prawnej i merytorycznego ustosunkowania się do konkretnego przepisu prawa, którego wymogów Spółka nie spełnia dla otrzymania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż nie można mieć wątpliwości, że Spółka wykonując zarząd faktycznie włada gruntami wspólnoty jak posiadacz – co nie tylko stanowi zadość warunkom ustawowym dla uzyskania płatności, ale i odpowiada rzeczywistemu stanowi rzeczy, gdyż wszelkie działania, sposób użytkowania, ustalanie warunków użytkowania, podział nadwyżek i strat, ustalanie warunków płacowych dla zatrudnianych pracowników (w tym członków zarządu) – faktycznie wykonuje ogólne zebranie członków spółki. Ponadto podkreślono, iż do złożenia wniosku o dopłaty nie są uprawnione jedynie poszczególne osoby fizyczne – producenci, jak podano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, lecz także osoby prawne i jednostki organizacyjne, które to z natury rzeczy działają przez swoich przedstawicieli.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Ponadto wyjaśnił, że przesłanką konieczną dla przyznania płatności bezpośrednich jest faktyczne władanie gruntem, prowadzenie na nim działań zmierzających do zachowania (utrzymania) działek rolnych w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Uznaje się, więc że uprawnionym do dopłat jest ten posiadacz, który jednocześnie rzecz "użytkuje", czyli osoba, która zgodnie z § 1 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004 r. (Dz. U. z 2004 r. , Nr 65, poz. 600 ze zm.) w sprawie minimalnych wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej na posiadanych gruntach rolnych prowadzi produkcję rolną poprzez działania wskazane w niniejszym przepisie.

Na rozprawie członek Zarządu Spółki podkreślił, że Spółka "A" otrzymała numer identyfikacyjny i została umieszczona w Krajowym Systemie Ewidencji Producentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania w przedmiocie sprawy.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie uznał, że skarga jest zasadna.

Istota i charakter wspólnot gruntowych podlega regulacjom zawartym w ustawie z dnia 29 czerwca 1963r. o Zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz.U. Nr 28 poz. 169 z póź. zm.). Specyfika tych uregulowań powoduje, iż w orzecznictwie Sądów jak i literaturze przedmiotu podkreśla się, iż nie jest możliwym w odniesieniu do wspólnot gruntowych stosować bezpośrednio pojęć i instytucji kodeksu cywilnego ( Por. M Gintowt, St. Rudnicki – Problematyka prawna nieruchomości W-wa 1978r. s 517 – 520, I. Ignatowicz Prawo rzeczowe W-wa 1997r. s 125, St. Rudnicki Prawo obrotu nieruchomościami W-wa 1999r. , s 299 i następne ) . Przepisy kodeksu cywilnego stosuje się do wspólnot gruntowych tylko odpowiednio tzn. o ile ustawa nie stanowi inaczej i jeżeli nie byłoby to niezgodne z materią prawną wspólnoty gruntowej. W uchwale z dnia 23 sierpnia 1968r. III CZP 73/68, OSNC 1969/5/90 Sąd Najwyższy wskazał, iż wspólnota gruntowa zbliża się do współwłasności, lecz jest to wspólnota szczególna.

Wspólnoty gruntowe w świetle przepisów ustawy z dnia 29 czerwca 1963r. obejmują wspólne nieruchomości rolne, leśne oraz obszary wodne, należące do jednej z grup szczegółowo w ustawie wymienionych (art. 1 ustawy). Mają one służyć zaspokajaniu wspólnych potrzeb uprawnionych do udziału w tych wspólnotach (art. 6).

Ustawa, co zresztą wynika z jej nazwy, kładzie decydujący nacisk na zagospodarowanie tych wspólnot, a dla realizacji tego celu nakłada na osoby uprawnione do udziału we wspólnocie obowiązek utworzenia spółki do sprawowania zarządu nad wspólnotą i (co szczególnie istotne w niniejszej sprawie) do właściwego zagospodarowania gruntów wchodzących w skład tej wspólnoty (art. 14 ust. 1 ustawy). Spółkę powołują uprawnieni z własnej inicjatywy (art. 14 ustawy ), gdyby jednak jej nie powołali, a wspólnota obejmuje grunty użytkowane rolniczo i nadające się do zagospodarowania rolniczego, to spółkę tworzy się z urzędu (art. 25 ust. 1) a więc przymusowo. Powołana spółka ma charakter osoby prawnej (art. 15), działa na podstawie statutu, a jej zadaniem jest sprawowanie zarządu nad wspólnotą oraz zagospodarowanie gruntów wchodzących w jej skład. W uchwale z dnia 25 października 1995r. III CZP 149/95, OSNC 1996/2/26 Sąd Najwyższy podkreślił specyfikę tych przyjętych w ustawie rozwiązań, odbiegających od uregulowań zawartych w kodeksie cywilnym dotyczących stosunków prawnorzeczowych, gdzie sprawowanie zarządu rzeczami i majątkiem wspólnym pozostawiono podmiotom praw (art. 199-201 kc, art. 36 k.r.o.).

Rozwiązanie przyjęte w ustawie polega natomiast na stworzeniu korporacji, której substratem są osoby uprawnione. Mają one w stosunku do wspólnoty (rozumianej rzeczowo) uprawnienia i obowiązki ekonomiczne, natomiast w obrocie prawnym, jako podmiot sprawujący zarząd występuje spółka działająca przez swoje organy. Przyznanie wymienionych kompetencji spółkom wyłącza indywidualne działanie w tym zakresie osób uprawnionych.

Uwzględniając specyfikę powyższych rozważań w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazywano, że uczestnikiem postępowania o zasiedzenie własności nieruchomości wchodzącej w skład wspólnoty gruntowej jest spółka (uchwała SN z 25 października 1995r. III CZP 149/95 OSNC 1996/2/26), spółka jest legitymowana czynnie do wytoczenia powództwa windykacyjnego co do działki gruntu stanowiącego część gruntu wspólnoty (uchwała SN 23 sierpnia 68 III CZP 73/68 OSNC 1969/5/90), spółka jest również podmiotem legitymowanym czynnie w postępowaniu sądowym w sprawie o zasiedzenie nieruchomości przez wspólnotę (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 1997r. II CKU 28/97).

Ustawa z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz.U. Nr 6 poz. 40 z 2004r. ze zm.) w art. 2 określa kto jest uprawniony do otrzymania płatności przewidzianych w ustawie, stanowiąc w art. 2 ust. 1, iż osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, zwanej dalej "producentem rolnym" przysługuje płatność na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, zwanej dalej "gruntami rolnymi". Warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie przez producenta rolnego działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami, przy czym za działkę rolną uważa się zwarty obszar gruntu rolnego, na którym jest prowadzona jedna uprawa, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, wchodzący w skład gospodarstwa rolnego (art. 2 ust. 3 ustawy).

W myśl art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej ( Dz.U. z 2003r. Nr 229, poz. 2273 ) – powołanej przez organy administracji publicznej pomoc finansowania w zakresie wspierania rozwoju obszarów wiejskich jest udzielana na wniosek producenta rolnego, w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, lub grzywny producentów rolnych.

Zgodnie z §2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich ( Dz.U. z 2004r., Nr 73, poz. 657 ze zm.) płatność ONW udziela się producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań określonych ust. 1 pkt. 1 cytowanego przepisu i jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW" , na których jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar. Jednocześnie w § 3 omawianego rozporządzenia ustawodawca wskazuje, kiedy działalność rolnicza jest prowadzona zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej, o której mowa w art. 14 ust. 2 rozporządzenia 1257/1999/WE.

Istotna z punktu widzenia przepisów ustawy w płatnościach bezpośrednich oraz rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej prawem rozwoju obszarów wiejskich i będąca istotą sporu w niniejszej sprawie kwestia oceny, czy tworzona przez członków wspólnoty gruntowej spółka ma przymiot posiadacza gruntów tej wspólnoty, czy też jest jedynie ich dzierżycielem (jak twierdzi organ administracji) nie musi abstrahować od wyżej wskazanych specyficznych rozwiązań przyjętych w ustawie o wspólnotach gruntowych. Do najważniejszych z nich z punktu istoty sporu w niniejszej sprawie, należy (o czym była już wcześniej mowa) zaliczyć odjęcie przez ustawodawcę prawa zarządu podmiotom uprawnionym rzeczowo i przekazanie go powoływanej obligatoryjnie spółce, której zadaniem jest zarząd nad wspólnotą i właściwe zagospodarowanie gruntów wchodzących w skład tej wspólnoty (art. 14 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych).

Z przepisów ustawy wynika więc, że wspólnota gruntowa może działać tylko w ramach utworzonej przez jej uczestników spółki – bądź też, gdy jej nie powołano – spółki przymusowej utworzonej przez organ administracji rolnej.

Sprawowanie zarządu i zagospodarowanie gruntów wchodzących w skład wspólnoty wiąże się w sposób naturalny ze sprawowaniem faktycznego władztwa nad rzeczą (gruntami wspólnotowymi). Spółka zarządza i gospodaruje gruntami wspólnotowymi nie z woli osób uprawnionych, lecz na podstawie wyraźnego przymusu ustawy, czyni to więc we własnym imieniu, skoro to jej ustawodawca powierzył zarząd i gospodarowanie rzeczą wspólną, wyposażając ją dodatkowo w tym celu osobowość prawną.

Należy więc uznać, iż będzie to ten przypadek posiadania zależnego, gdzie podmiot, który rzeczą faktycznie włada ma "inne prawo", o którym mowa w art. 336 Kodeksu cywilnego, z którym to prawem łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Tym "innym prawem" będą zawarte w ustawie z dnia 29 czerwca 1963 roku o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, przepisy regulujące zagospodarowanie wspólnot gruntowych, nakładające na spółkę utworzoną obligatoryjnie przez członków wspólnoty obowiązek zarządzania i właściwego zagospodarowania gruntów wspólnoty.

Nie narusza to uprawnień członków wspólnoty do korzystania w sposób przewidziany w statucie spółki oraz ustawie z gruntów wchodzących w skład wspólnoty.

Z istoty i charakteru wspólnoty gruntowej, na tle przepisów ustawy z dnia 29 czerwca 1963 roku o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych wynika więc po pierwsze, że uprawnienie do działania na zewnątrz w imieniu i na rzecz członków wspólnoty należy do spółki działającej za pośrednictwem statutowych organów, po drugie zaś, że spółka jest posiadaczem (zależnym) gruntów rolnych wchodzących w skład wspólnoty, uprawnionym a zarazem zobowiązanym do zarządzania tymi gruntami i należytego ich zagospodarowania (art. 25 ust 2 ustawy). Zagospodarowanie to wiąże się w sposób naturalny z faktycznym władztwem spółki nad rzeczą (gruntami wspólnotowymi) i znajduje, wbrew temu co twierdzi organ administracji, swój wyraz w postanowieniach statutu Spółki "A" . Zgodnie z tym statutem Spółka przez swoje organy nie tylko uchwala plany zagospodarowania użytków rolnych spółki i rocznych planów prac gospodarczych , określa rodzaj i rozmiar świadczeń rzeczowych i robocizny oraz wysokości wypłat pieniężnych potrzebnych do wykonania zadań przewidzianych w planie prac gospodarczych, rodzaj i rozmiar inwestycji potrzebnych do osiągnięcia celów spółki, decyduje o sposobie wykorzystania pożytków osiąganych ze wspólnoty (§ 12 ust 1 pkt 4,6,9,11 statutu), ale również organizuje i przeprowadza zamierzone prace zgodnie z uchwalonymi planami prac, nadzoruje wykonywanie robót oraz racjonale użytkowanie gruntów i urządzeń spółki, organizuje czynności gospodarcze w lasach i na gruntach leśnych zarządzanych przez organy nadzoru nad lasami niepaństwowymi, dzieli obowiązki w zakresie wykonywania robocizny oraz świadczeń rzeczowych i pieniężnych związanych z zagospodarowaniem gruntów jak również buduje i konserwuje urządzenia spółki (§ 13 ust 2 pkt 7,8,11,14 statutu). Spółka wykonuje zatem czynności związane z fizycznym władztwem nad rzeczą i o czym była mowa wyżej, czyni to we własnym imieniu.

Utworzona przez członków wspólnoty gruntowej, na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 czerwca 1963r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, Spółka jest więc tym podmiotem wskazanym w art. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz.U. z 2004 r. Nr 6 poz. 40), oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 roku sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich ( Dz.U. z 2004r Nr 73, poz. 657 ), który jest uprawniony na warunkach określonych w ustawie i rozporządzeniu do płatności na będące w jego posiadaniu grunty rolne wchodzące w skład wspólnoty, jako posiadacz gospodarstwa rolnego, a ściśle rzecz ujmując posiadacz gruntów rolnych, wchodzących w skład wspólnoty.

Powyższy wniosek dodatkowo wspiera analiza przepisów, zawartych w ustawie z dnia 18 grudnia 2003 roku o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru oraz rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 roku, regulujących kwestie utrzymania w dobrej kulturze rolnej gruntów objętych dopłatami i kontroli wykonania tego obowiązku przez producenta rolnego (art. 2 ust.1, art. 6 ust. 5 i 6 ustawy, § 2 ust. 1 pkt 1, § 3 , § 8 ust. 1 i 2, § 10 rozporządzenia).

Za adresata tych przepisów można uznać jedynie Spółkę utworzoną przez członków wspólnoty gruntowej, jako podmiot, który zarządza i gospodaruje gruntami wspólnotowymi i którego organy rozliczane są z obowiązku prawidłowego gospodarowania tymi gruntami (art. 25 ust 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 roku o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych).

W przedstawionych wyżej okolicznościach trzeba przyjąć, iż zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego , tj art. 5 ust 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej ( Dz.U. z 2003r, Nr 229, poz. 2273 ) i § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich ( Dz.U. z 2004r., Nr 73, poz. 657 ) oraz art. 13, art. 14 i art. 15 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 roku o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych ( Dz.U. z 1963r., Nr 28, poz. 169 ze zm.) w stopniu, który miał wpływ na wynik postępowania.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy administracji winny uwzględnić powyższe rozważania.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit a, art. 200 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

/-/ Sz. Widłak /-/ B. Sokołowska /-/ M. Kwiecińska

T.M.d