Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1280/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), Sędzia WSA Teresa Randak, Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant as. sedz. Katarzyna Stuła- Marcela, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2006 r. sprawy ze skargi H. H. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych uchyla zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 34 § 1 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. w Dz.U. z 2002 roku, nr 110, poz. 968 z późniejszymi zmianami), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] roku, nr [...] , którym organ ten oddalił zarzuty H. H. na postępowanie egzekucyjne.

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec H. H. ma podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] roku, nr [...] , wystawionego przez "A" S.A. Rejon Energetyczny C. Miasto, obejmującego należności za nielegalny pobór energii elektrycznej w kwocie [...] złotych wraz z należnymi odsetkami za zwłokę.

Pismem z dnia [...] 2003 roku zobowiązana wniosła do organu egzekucyjnego zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, powołując się na niedopuszczalność egzekucji w odniesieniu do należności za nielegalny pobór energii elektrycznej (art. 33 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

Zgodnie z art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. w Dz.U. z 2002 roku, nr 110, poz. 968 z późniejszymi zmianami) organ egzekucyjny przekazał zarzuty wierzycielowi tj. "A" S.A. w C. celem zajęcia stanowiska i wydania postanowienia w tym zakresie.

Postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] , wierzyciel uznał w/w zarzuty za bezzasadne. Na powyższe postanowienie zobowiązana wniosła zażalenie.

Pismem z dnia [...] 2004 roku, nr [...] Minister Gospodarki i Pracy w Warszawie poinformował H. H., iż po ponownym zapoznaniu się z kompletem dokumentów, dotyczącym złożonego zażalenia na postanowienie wierzyciela, nie znalazł podstaw do zakwestionowania jego stanowiska, tj. uznania zarzutów zobowiązanej za zasadne.

W związku z ostatecznym stanowiskiem wierzyciela, wspomnianym wyżej postanowieniem z dnia [...] 2004 roku organ egzekucyjny oddalił zarzuty H. H..

W zażaleniu na to postanowienie zobowiązana podniosła, iż postępowanie egzekucyjne nie powinno być prowadzone do czasu wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny w przedmiocie zgodności art. 57 ustawy – Prawo energetyczne z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji R.P. Podkreśliła także, iż stanowisko Ministra Gospodarki i Pracy nie zostało wydane w formie postanowienia, a zatem organ egzekucyjny nie miał podstaw do oddalenia zarzutów i podjęcia postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do zarzutów zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w pierwszej kolejności wskazał, iż zgodnie z art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zarzuty na wszczęte postępowanie egzekucyjne z art. 33 § 1 pkt 1 do 7, 9 i 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 – 5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Zatem organ egzekucyjny związany jest stanowiskiem wierzyciela w sprawie zarzutów wniesionych na podstawie art. 33 pkt 1 – 5 ustawy.

Organ odwoławczy nie zgodził się też z zarzutem zażalenia, iż stanowisko Ministra Gospodarki i Pracy powinno zostać wydane w formie postanowienia. Stwierdził w tym zakresie, iż pismo z dnia [...] 2004 roku informowało jedynie zobowiązaną o właściwej drodze kwestionowania stanowiska wierzyciela, jaką jest w przypadku należności za nielegalny pobór energii elektrycznej – powództwo cywilne.

Dyrektor Izby Skarbowej wskazał także, że na rozstrzygnięcie sprawy nie mógł mieć wpływu wniosek skierowany do Trybunału Konstytucyjnego przez Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego o stwierdzenie niezgodności przepisów prawa energetycznego z przepisami Konstytucji R.P., gdyż orzeczenie w tej sprawie jeszcze nie zapadło.

Postanowienie to H. H. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się jego uchylenia w całości i umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu skargi zobowiązana wskazała na niedopuszczalność dochodzenia w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku objętego tytułem wykonawczym "A" S.A. w C.. Podniosła, iż zgodnie z art. 3 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2 ustawy, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów. "A" takim właściwym organem nie jest, gdyż wskazany w tytule wykonawczym akt normatywny, czyli ustawa z dnia 4 czerwca 1967 roku – Prawo energetyczne, nie nadał "A" uprawnień do rozstrzygania spraw o nielegalny pobór energii elektrycznej i wydawania orzeczeń. Rozstrzyganie tych kwestii należy do sądów cywilnych.

W końcowej części uzasadnienia skargi H. H. wskazała, iż wyrokiem z dnia [...] roku, sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w C. uniewinnił ją od popełnienia zarzucanego jej czynu, tj. dokonania kradzieży energii elektrycznej o wartości [...] złotych na szkodę "A" S.A. w C..

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia należy w pierwszej kolejności przytoczyć treść art. 57 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 roku – Prawo energetyczne (Dz.U. z 2003 roku, nr 153, poz. 1504 z późniejszymi zmianami), który stanowi, iż "w razie nielegalnego pobierania paliw lub energii z sieci przedsiębiorstwo energetyczne pobiera opłaty za nielegalnie pobrane paliwo lub energię w wysokości określonej w taryfach lub dochodzi odszkodowania na zasadach ogólnych (ust. 1). Opłaty o których mowa w ust. 1, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 2).

Sąd w składzie rozpoznającym tę sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2004 roku, sygn. akt III SA 2559/02 (opubl. w Systemie Informacji Prawnej "LEX" – nr 148885), w którym stwierdzono, że art. 57 ust. 2 określa jedynie organy właściwe do prowadzenia egzekucji określonych w nim należności. Jednakże sam ten przepis nie może być uznany za podstawę prawną egzekwowanego obowiązku, o której mowa w art. 27 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Należności, których dotyczy niniejsza sprawa, należy zaliczyć do należności, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. należności przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych usług. Należy jednak zauważyć, że samo wymienienie należności w art. 2 powołanej ustawy nie przesądza o tym, że należność może być egzekwowana w każdym przypadku, gdy wierzyciel uzna to za konieczne. Przepis art. 3 powoływanej ustawy dla możności prowadzenia egzekucji obowiązków określonych w art. 2 tej ustawy wprowadza dodatkowy warunek dopuszczalności egzekucji stanowiąc, że egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej. W rozpoznanej sprawie egzekwowane należności nie wynikały z decyzji lub postanowienia właściwego organu, a także nie można było uznać, że należności te wchodziły w zakres administracji rządowej lub samorządowej, a ponadto wynikały wprost z przepisu prawa. W dalszej części uzasadnienia wyroku Sąd stwierdził, iż cytowany wyżej art. 57 "należy interpretować w ten sposób, że w przypadku nielegalnego poboru energii, zakład energetyczny ma prawo do pobrania opłaty wynikającej z taryfy określonej w powołanym rozporządzeniu, ale może również zamiast opłaty taryfowej dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych w przypadku, gdy z nielegalnym poborem energii związane są inne szkody, których sama opłata taryfowa mogłaby nie wyrównać. Przepis ten wprowadza zatem szczególny rodzaj odszkodowania obciążającego odbiorcę względem dostawcy oraz szczególny sposób obliczenia wysokości tego odszkodowania. Wystawienie rachunku dotyczącego tego rodzaju należności nie następuje w drodze decyzji administracyjnej, a wysokość należności nie wynika wprost z ustawy. Pomiędzy dostawcą paliw lub energii nie następuje stosunek administracyjnoprawny, lecz cywilnoprawny. Z tych wszystkich względów należało uznać, że organy w rozpoznawanej sprawie prawidłowo wskazywały, że egzekucja należności za nielegalny pobór energii może być prowadzona w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji po uprzednim uzyskaniu wyroku sądu powszechnego stwierdzającego obowiązek poniesienia tych opłat. Teza ta znajduje uzasadnienie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego poprzednio obowiązującego stanu prawnego, jednakże zachowującego aktualność również pod rządami powoływanej ustawy - Prawo energetyczne (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2000 r. sygn. akt III SA 1262/99, LEX nr 47231)".

W innym wyroku (z dnia 3 stycznia 2002 roku, sygn. akt III SA 1330/2000) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jeżeli osoba, której wystawiono rachunek o zapłatę z tytułu nielegalnego poboru energii, nie uiści żądanej należności, to wierzyciel może dochodzić tej należności w drodze procesu cywilnego, celem uzyskania tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Samo zaspokojenie wynikające z tytułu wykonawczego nastąpi natomiast w trybie egzekucji administracyjnej. W konkluzji uzasadnienia wyroku Sąd podkreślił, iż ściągnięcie opłat, o których mowa w art. 57 ust. 1 prawa energetycznego, egzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji na podstawie odesłania zawartego w art. 57 ust. 2, winno być poprzedzone procesem cywilnym, którego wyrok stanowił będzie tytuł egzekucyjny (a w konsekwencji tytuł wykonawczy) w postępowaniu egzekucyjnym.

Z kolei w wyroku z dnia 23 lipca 2002 roku, sygn. akt III SA 1034/02 Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, że ściągnięcie opłat w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji może nastąpić tylko na podstawie tytułu egzekucyjnego, jakim jest orzeczenie sądu cywilnego, ponieważ spór między wierzycielem a dłużnikiem w sprawie nielegalnego pobierania paliwa lub energii jest sprawą cywilną. Takim tytułem egzekucyjnym nie może być np. decyzja Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki zatwierdzająca taryfę dla opłat za energię elektryczną. NSA wypowiedział ten pogląd oceniając stosowanie art. 57 prawa energetycznego przez przedsiębiorstwa energetyczne, które wnosiły o egzekucję swych roszczeń bez wymaganego tytułu egzekucyjnego, co powodowało umarzanie takich postępowań egzekucyjnych i oddalanie skarg tych przedsiębiorstw.

W wyroku z dnia 10 lipca 2006 roku, sygn. akt K 37/04 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż "zaskarżony przepis art. 57 prawa energetycznego nie wyłącza obowiązku sądowego postępowania rozpoznawczego przed rozpoczęciem ściągania opłat w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, w sprawach sporów między przedsiębiorstwami energetycznymi a odbiorcami, o pobieranie opłat za nielegalne pobranie paliw lub energii z sieci. Podkreślił zarazem, że taka wykładnia art. 57 prawa energetycznego, w świetle której ściąganie opłat za nielegalne pobrane paliwo lub energię, w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dokonywane bez uprzedniego sądowego rozstrzygnięcia sporu między przedsiębiorstwem a odbiorcą, na podstawie wystawionych przez samo przedsiębiorstwo dokumentów, narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji R.P.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdził, iż przy jego wydaniu doszło do naruszenia art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 roku – Prawo energetyczne (Dz.U. z 2003 roku, nr 153, poz. 1504 z późniejszymi zmianami) przez jego niewłaściwą interpretację.

Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie w całości, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270).

Z uwagi na to, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności może dotyczyć tylko takich z nich, które nadają się do wykonania i wymagają wykonania (por.T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lexis Nexis, Warszawa 2005 , s. 471), Sąd – uwzględniając charakter zaskarżonego postanowienia – uznał, iż nie zachodzi potrzeba określania w wyroku czy i w jakim zakresie akt pozbawiony tym wyrokiem mocy wiążącej, nie może być wykonany do czasu jego uprawomocnienia się (art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Sąd nie zasądził na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania sądowego, ponieważ nie złożyła ona stosownego wniosku o ich zasądzenie, a zgodnie z treścią art. 210 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów.