Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 593/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2009-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 1 I 2  art. 28  ust. 3a  ust. 3b
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 3  par. 2  pkt 1 art. 134  par. 1 art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Jaździński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Protokolant Beata Radomska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2009r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne 1.uchyla zaskarżoną decyzję, 2.stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...(, wydaną z powołaniem się na przepisy art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...( odmawiającej K.S. umorzenia odsetek w kwocie (...( za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne.

Z uzasadnienia tej decyzji wynika, iż do wydania w dniu (...( decyzji odmawiającej K.S. umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne doszło w następstwie uznania, iż przedstawione przez płatnika okoliczności nie uzasadniały umorzenia tych należności. Ustalono bowiem, że działalność gospodarcza prowadzona była przez K.S. na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej dokonanego w dniu 13.07.1998 r. pod numerem (...( i obejmowała swym zakresem kupno - sprzedaż samochodów, części samochodowych, transport samochodowy, import - eksport artykułów branży przemysłowej oraz usługi ogólnobudowlane, natomiast prowadzenie tej działalności wykreślił on z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 1.08.2001 r. Do ubezpieczeń społecznych, jako płatnik składek, K.S. zgłosił się od 1.01.1999 r. do 31.07.2001 r. Zaległość z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FPiFGŚP obejmuje okres od marca 2000 r. do lipca 2001 r.

Ustalono też, iż podstawowym źródłem aktualnych dochodów K.S. jest renta inwalidzka w wysokości (...( netto miesięcznie otrzymywana z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz dochód żony w wysokości (...( miesięcznie, uzyskiwany z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Ma on na utrzymaniu żonę i dwoje dzieci a we wniosku podniósł, że opłacanie składek pozbawiłoby jego rodzinę możliwości zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Z przedstawionego przezeń kwestionariusza majątkowego wynika, że na dłużniku nie ciążą żadne zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów lub pożyczek, jak i również nie posiada zadłużenia z tytułu podatków oraz u osób fizycznych. Wykazano też, iż jest on właścicielem nieruchomości położonej w D., dla której założona jest Księga wieczysta o numerze Kw (...( oraz o numerze Kw (...(, zachodzi zatem możliwość dokonania w niej wpisu hipoteki przymusowej celem zabezpieczenia należności. Na podstawie informacji uzyskanej z MSWiA - Departamentu Rejestrów Państwowych w Centralnej Ewidencji Pojazdów stwierdzono, że K.S. posiada majątek ruchomy, jednak brak jest możliwości dokonania na nim zastawu z uwagi na jego niską wartość.

Wynika dalej z uzasadnienia wskazanej na wstępie decyzji, że mając na względzie powyższe ustalenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, iż w stosunku do K.S. nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Za takim stanowiskiem przemawia, jego zdaniem, możliwość obciążenia nieruchomości opisanej w KW nr (...( i KW nr (...( poprzez wpis hipoteki przymusowej, uzyskiwanie przez zobowiązanego płatnika świadczeń z tytułu renty inwalidzkiej w wysokości (...( netto miesięcznie oraz uzyskiwany przez jego żonę dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości (...( miesięcznie, co wskazuje, że nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu odsetek. W ocenie tego Zakładu, za umorzeniem należności nie przemawiały również przesłanki, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. Wobec nie zachodzącej nieściągalności i przy uwzględnieniu wysokości zadłużenia, a także kierując się przy tym stanem finansów ubezpieczeń społecznych, organ stwierdził brak podstaw do umorzenia należności, podkreślając przy tym, że obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków dochodzenia należności z postępowaniem egzekucyjnym włącznie. Przemawia za tym również wzgląd na to, iż zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jako należności publicznoprawne, są uprzywilejowane i podlegają co do zasady zaspokojeniu przed należnościami cywilnoprawnymi.

Wskazano również w uzasadnieniu omawianej decyzji, iż w dniu 31.07.2008 r. wpłynął - w trybie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - adresowany do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek płatnika o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniesiono, że okoliczności opisane we wniosku z dnia 26.06.2008 r. w sprawie umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek spełniają, w jego przekonaniu, przesłanki z przepisu art. 28 ust. 3. Ponadto dłużnik podniósł, że spełnia również wymienione w rozporządzeniu Ministra Pracy, Gospodarki i Polityki Społecznej wymogi dotyczące ważnego interesu osoby zobowiązanej. W ocenie płatnika nie jest on w stanie spłacić należności z tytułu nieopłaconych składek, gdyż posiadane przezeń środki pieniężne zaledwie wystarczają na minimalną egzystencję, a tym samym konieczność uiszczenia zaległych odsetek pozbawiłaby jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Z uzasadnienia wskazanej na wstępie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika dalej, że rozpatrując sprawę na skutek tego wniosku organ ten nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska Zakładu. Przytaczając ponownie ustalone przez Zakład okoliczności faktyczne dotyczące sytuacji materialnej i osobistej, w jakiej znajduje się aktualnie dłużnik, organ ten wskazuje również na fakt, iż w dniu (...( zawarta została z dłużnikiem umowa o rozłożenie należności na raty oraz że w stosunku do dłużnika nie było prowadzone dotychczas postępowanie egzekucyjne, w związku z czym nie stwierdzono całkowitej nieściągalności. Odwołał się następnie do przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiącego o tym, że należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności lub kiedy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej, przy jednoczesnym uwzględnieniu stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Wskazał również na ustawowo określone sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność tych należności.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał również na postanowienia rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w myśl którego można umorzyć należności z tytułu składek także pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zauważył przy tym dalej, iż z treści przytoczonych przepisów wynika, że decyzje w zakresie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mają charakter uznaniowy, a rozstrzygnięcie w tym zakresie zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat warunków koniecznych do umorzenia, tj. całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Uważa on, iż podejmując decyzję w przedmiocie umorzenia koniecznym jest uwzględniać stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest dysponentem środków wchodzących w skład Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego przychody pochodzą między innymi z wpłat i z dotacji budżetu państwa, wobec czego dysponując pieniędzmi z budżetu państwa zobowiązany jest postępować z największą ostrożnością, ważąc z jednej strony interes finansów ubezpieczeń społecznych, a z drugiej uwzględniać ważny interes zobowiązanego.

Podkreślił na koniec, iż umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mieści się w tzw. uznaniu administracyjnym i winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów prawa, bowiem zasadą jest płacenie składek.

Powyższa decyzja ostateczna Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została przez K.S. zaskarżona do sądu administracyjnego z powodu jej niezgodności z prawem. Domagając się jej uchylenia skarżący decyzji tej zarzuca, jak to wynika z treści jego pisma, iż wydana ona została skutkiem dokonania przez organ administracyjny błędnej oceny ustalonego stanu faktycznego sprawy, dotyczącego warunków majątkowych i rodzinnych skarżącego, prowadzącej do przyjęcia, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie odsetek od zaległych składek ubezpieczeniowych. Ponownie przytacza on okoliczności charakteryzujące jego aktualne warunki majątkowe i rodzinne oraz wynikające stąd możliwości uregulowania zaległych zobowiązań bez uszczerbku dla zaspokojenia jego i najbliższej rodziny podstawowych potrzeb życiowych. Odwołuje się do przepisów przywoływanego w zaskarżonej decyzji rozporządzenia Ministra Gospodarki. Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. i wywodzi, iż zawarta w nich regulacja stwarza możliwości zastosowania wobec niego ulgi w postaci umorzenia odsetek od zaległych składek.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany swego stanowiska w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. uznał, co następuje:

Skargę uznać należało za uzasadnioną, bowiem zaskarżona decyzja nie od-powiada przepisom prawa.

Na wstępie zauważyć należy, iż będąc powołanym do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25.08.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz sprawując tę kontrolę po-przez orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje wydane w postępowaniu administracyjnym (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny orzeka w granicach danej sprawy, a więc w granicach, jakie zakreślone zostały przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia (art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Kontroli sądu administracyjnego podlega zgodność aktów administracyjnych zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i przepisami postępowania administracyjnego. Kontrola ta sprowadza się zatem do badania, czy w toku rozpoznawanej sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć co najmniej istotny wpływ na jej wynik. Nie należy natomiast do kompetencji sądu administracyjnego rozstrzyganie samej sprawy administracyjnej.

W związku z tym, iż przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję tegoż Zakładu, którą odmówiono skarżącemu umorzenia odsetek od zaległych, a więc niezapłaconych w terminie płatności, składek na jego własne ubezpieczenie społeczne, wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74), w jej brzmieniu obowiązującym od dnia 24.08.2005 r., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (odsetki od tych składek) mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w sytuacjach określonych w ust. 2-4. I tak, należności te mogą być umarzane zasadniczo tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie tam wyliczonych, a mianowicie wtedy, gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28.02.2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa prze-widuje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31.07.2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (także odsetek za zwłokę jak należności pochodnej), co dokonać się winno na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, kompetencję do tego orzekania ustawa o systemie o ubezpieczeń społecznych powierzyła, jak to wynika nie tylko z powołanego wyżej przepisu art. 28 ust. 1, ale także z przepisu art. 83 ust. 1, Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Z przepisów tych wynika, że o ile decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności może został wydana zarówno z inicjatywy samego Zakładu ("z urzędu"), jak i z inicjatywy zobowiązanego, o tyle decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tychże składek, wydawana pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zapaść może wyłącznie na wniosek zobowiązanego, skoro możliwym jest to tylko wtedy, "jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny", jak chce tego przepis § 3 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), co w szczególności ma miejsce w razie wykazania którejkolwiek z sytuacji w przepisie tym dalej przywołanych.

Jakkolwiek w przypadku obu rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych pozostawił swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych, to jednakże biorąc pod uwagę, iż materialnoprawne przesłanki tych decyzji zostały przez prawodawcę ściśle sprecyzowane (całkowita nieściagalność - art. 28 ust. 3 ustawy; niemożność opłacenia należności z powodu zagrożenia ciężkimi skutkami dla zobowiązanego i jego rodziny, w tym m.in. niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych - § 3 ust. 1 rozporządzenia), nie sposób uznać, iż uznaniowy charakter takiej decyzji ("może umorzyć") oznacza pełną swobodę tego organu w stosowaniu omawianej ulgi, sprowadzającą się do odmowy jej zastosowania pomimo uznania, iż wykazana została całkowita nieściągalność należności względnie niemożność jej zapłacenia ze względu np. na zagrożenie dla egzystencji zobowiązanego i jego rodziny.

Mając zatem na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi. Brak takiego uzasadnienia zasadnym czyni wniosek, iż rozstrzygnięcie o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen.

Jakkolwiek w odniesieniu do decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ustawa z dnia z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wyłącza możliwość wniesienia odwołania do właściwego sądu według zasad określonych w Kodeksie postępowania cywilnego, to jednakże przyznaje stronie prawo do złożenia wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra; do wniosku tego nakazuje też stosować odpowiednio określone w Kodeksie postępowania administracyjnego przepisy dotyczące odwołań od decyzji (art. 83 ust. 4). Wynika z powyższych przepisów, że organ, rozpatrujący na skutek wniosku strony sprawę ponownie, ma - zgodnie z wynikającą z art. 15 K.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego - status organu odwoławczego, co oznacza, że obowiązany on jest sprawę ponownie nie tylko rozstrzygnąć, ale także uprzednio rozpatrzyć i ocenić cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia przesłanki tej oceny wyjaśnić, także wówczas, gdy swą pierwszą decyzję utrzymuje w mocy.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zasadnicza jego część poświęcona została przedstawieniu dotychczasowego toku postępowania oraz przytoczeniu treści obowiązującej regulacji prawnej. Wskazując na przesłanki, jakie powołane zostały we wniosku o umorzenie odsetek od zaległych składek, w szczególności dotyczące stanu majątkowego zobowiązanego i jego sytuacji rodzinnej, organ rozpatrujący ponownie sprawę przesłanek tych nie zakwestionował, uznając jednakże, iż dłużnik nie wykazał tego, że dochody jego rodziny nie uzasadniają wniosku o niemożliwości zapłaty odsetek bez wywołania zbyt ciężkich skutków dla tejże rodziny. Stawiając w omawianym uzasadnieniu taką tezę, organ wydający decyzję nie podjął jednak próby wyjaśnienia, na podstawie czego opiera swoje przekonanie o możliwości zapłaty odsetek (...( przez zobowiązanego, utrzymującego swą czteroosobową rodzinę z otrzymywanej przez siebie renty (nieco ponad (...() oraz dochodów swej żony (...(, a więc z dochodów nieznacznie przekraczających kwotę najniższego wynagrodzenia w gospodarce narodowej i to w sytuacji konieczności spłaty - w ramach układu ratalnego - samej należności głównej. Brak takiego wyjaśnienia oznacza, iż zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania, lecz nosi cechy dowolności, skoro za takie racjonalne wyjaśnienie nie sposób uznać, jako wykraczającej poza ustawową regulację, ani argumentacji odwołującej się do ponoszenia przez zobowiązanego ciężaru ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej, ani też odwoływanie się do powinności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w zakresie dotyczącym wykorzystania wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności do czasu ich przedawnienia. Stanowiąc, w art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, o możliwości umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w odniesieniu do wskazanych tam zobowiązanych pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ustawodawca zaakceptował sytuację, w której umorzenie tychże należności następuje także w sytuacji, gdy przymusowe ściągnięcie należności byłoby wprawdzie możliwe, ale powodowałoby jednocześnie zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, pozbawiając ich np. możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Warto w tym miejscu też zauważyć, iż szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jakie zawarte zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), określające przesłanki mogące uzasadniać to umorzenie, ukształtowane zostały - zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - nie tylko przy uwzględnieniu ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek, ale także przy uwzględnieniu stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Skoro zatem prawodawca uznał, iż stan finansów publicznych pozwala na to, aby ze względu na ważny interes zobowiązanego, wyrażający się w zapobieżeniu zbyt ciężkim skutkom dla niego samego i jego rodziny, jakie wywołać mogłaby np. zapłata należności kosztem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, to oparcie indywidualnego rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia tychże należności, podyktowane troską o stan finansów ubezpieczeń społecznych, uznać należy za wyjście przez orzekający o tej odmowie organ administracyjny poza przyznane mu kompetencje, a zatem niezgodne z prawem materialnym.

Uznając w tych warunkach, że zaskarżona decyzja ostateczna nie odpowiada przepisom prawa z przyczyn wyżej wskazanych, wydana bowiem została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, polegającym na braku podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (art. 7 K.p.a.), które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzec należało o jej uchyleniu.

Przy ponownym, na skutek powyższego orzeczenia, rozpatrywaniu wniosku strony skarżącej o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne właściwy organ winien w sposób wszechstronny wyjaśnić stan faktyczny sprawy w oparciu o przedstawione mu przez zobowiązanego informacje o jego stanie majątkowym, w szczególności o wysokości dochodów służących zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych jego czteroosobowej rodziny, w sposób racjonalny ocenić możliwości poniesienia przezeń wydatków na zapłatę odsetek, także przy uwzględnieniu rzeczywistej, a nie tylko hipotetycznej możliwości zaspokojenia w przyszłości tego długu z innych składników majątku zobowiązanego, a następnie w wyniku tej oceny podjąć stosowne rozstrzygnięcie w sprawie, wszechstronnie wyjaśniając w uzasadnieniu decyzji ewentualne stanowisko o braku podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie odsetek. Rozstrzygając w przedmiocie wniosku o umorzenie odsetek organ ten winien też mieć na uwadze to, że zawarta w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych dyrektywa uwzględniania stanu finansów ubezpieczeń społecznych, jako jednej z przesłanek, obok ważnego interesu zobowiązanego, ustalenia szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zaadresowana została nie do organu orzekającego w indywidualnej sprawie, lecz do prawodawcy upoważnionego do określenia tych zasad i przez tego prawodawcę uwzględniona przy ich kształtowaniu.