Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 495/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-12-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 122, art. 187 par. 1, art. 191,  art. 210 par. 4
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Mazur, Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Protokolant Michał Sikorski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi "W." H. S., D. K., B. S. Spółka Jawna z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty należności celnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz skarżącej spółki kwotę 10896 (dziesięć tysięcy osiemset dziewięćdziesiąt sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1.1. Decyzją z [...] lipca 2008 r., po rozpatrzeniu odwołania "[...]" Spółka jawna z siedzibą w R. (dalej: "Spółka" lub "skarżąca"), Dyrektor Izby Celnej w W. (dalej: "organ odwoławczy" lub "Dyrektor Izby Celnej") utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w R. (dalej: "organ I instancji" lub "Naczelnik Urzędu Celnego") z [...] maja 2007 r. określającą prawnie należną kwotę należności celnych przywozowych, wynikających z długu celnego w kwocie [...] zł.

Organy celne uznały, że Spółka importowała świeży czosnek pochodzenia chińskiego. Bezpodstawnie skorzystała w związku z tym z preferencji celnych polegających na zastosowaniu stawki celnej 9,6% (stawka ad valorem stosowana w ramach kontyngentu dla czosnku pochodzenia tajlandzkiego). Uzyskała w związku z tym korzyść w postaci zmniejszenia zobowiązania celnego w kwocie 120 EURO za 100 kg netto czosnku. W zgłoszeniu celnym z [...] sierpnia 2005 r. Spółka wskazała bowiem Tajlandię jako kraj pochodzenia importowanego do Polski czosnku, działając na podstawie posiadanego przez nią stosownego świadectwa pochodzenia, wystawionego przez Tajlandzką Izbę Handlową. Organy celne uznały jednak, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uzasadnia stwierdzenie, iż przedmiotowy czosnek został zebrany w Chinach, a następnie w ramach procedur importowo – reeksportowych, został sprowadzony do Europy (w tym do Polski).

1.2. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania w sprawie oraz argumentację faktyczną i prawną prezentowane zarówno przez Spółkę, jak i przez Naczelnika Urzędu Celnego. Wskazał, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą między innymi w zakresie hurtowej sprzedaży owoców i warzyw, w tym świeżego czosnku. Zgodnie z załącznikiem nr 1 do wspólnotowej Taryfy Celnej czosnek objęty jest stawką celną konwencyjną w wysokości 9,6% + 120 EUR za 100 kg netto. Na mocy rozporządzenia Komisji (WE) nr 218/2005 z 10 lutego 2005 r., z dniem 1 stycznia 2005 roku został otworzony autonomiczny kontyngent taryfowy w wysokości 4400 ton w odniesieniu do przywozów wspólnotowych świeżego lub zamrożonego czosnku. W ramach tego kontyngentu stosowana jest stawka celna ad valorem w wysokości 9,6 %. W oparciu o w/w kontyngent skarżąca Spółka uzyskała pozwolenie na przywóz czosnku pochodzenia tajlandzkiego w ilości 225000 kg.

1.3. Postępowanie celne w niniejszej sprawie zainicjowane zostało w związku z informacjami przekazanymi krajowym organom przez Europejskie Biuro Zwalczania Oszustw (OLAF) o wstępnych wynikach misji przeprowadzonej w Tajlandii w okresie 22-29 listopada 2005 r. Misja ta dotyczyła kontroli eksportu czosnku z Tajlandii do UE. Podczas misji przedstawiciele OLAF ustalili, iż w latach 2004-2005 odprawione transporty czosnku w całości obejmowały czosnek sprowadzony z Chin. Transporty te były przedmiotem procedur importowo-reeksportowych w porcie Laem Chabang (Bangkok), dokąd przybyły z Chin z przeznaczeniem do dalszego transportu do Europy (w tym również Polski).

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, organ I instancji [...] grudnia 2005 r. przeprowadził kontrolę w Spółce, działając na podstawie art. 78 ust 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz, WE L 302 z 19.10.1992 ze zm. – dalej: "WKC"). W ramach tej kontroli przekazano świadectwa pochodzenia do weryfikacji tajlandzkim władzom celnym.

1.4. Jednocześnie do Urzędu Celnego wpłynął raport OLAF-u z końcowymi wynikami misji w Tajlandii. Z raportu wynika, że eksporterem czosnku do Polski była firma [...]. Firma ta sprzedawała czosnek pochodzący z Chin do Wspólnoty. Jak poinformował Tajlandzki Urząd Celny firma ta powstała w okresie szczytu handlu ze Wspólnotą i w latach 2004 – 2005 złożyła deklaracje reeksportu do Polski 16 partii czosnku. Z informacji tajlandzkich władz celnych, do których załączono kopie deklaracji importowych i eksportowych oraz kopie faktur wynika, że firma [...] w okresie od sierpnia 2004 roku do września 2005 roku zaimportowała do Tajlandii czosnek pochodzący według deklaracji z Chin. Czosnek ten został objęty procedurą tymczasowego importu, za opłatą administracyjną 1000 bahtów od jednej deklaracji importowej, co świadczy o tym, że tajlandzki importer zamierzał go reeksportować. W/w firma deklarowała przed tajlandzkimi władzami celnymi, że wysyłany do Polski czosnek jest pochodzenia chińskiego. Zostało to także potwierdzone w deklaracjach i fakturach reeksportowych.

Przedstawiciele Tajlandzkiej Izby Handlowej wyjaśnili, że przy eksporcie wystawienie świadectwa pochodzenia niepreferencyjnego opiera się wyłącznie na informacjach dostarczonych przez wnioskodawcę, który uprzednio rejestruje się w Izbie Handlowej. Izba ta nie stwierdza autentyczności składanej deklaracji. Informacja o podobnej treści znajduje się na każdym druku świadectwa pochodzenia. Z dniem 10 listopada 2005 roku Izba zawiesiła wydawanie świadectw pochodzenia dla firmy [...], ponieważ ta nie przedstawiła dostatecznych wyjaśnień na temat deklarowanego pochodzenia czosnku eksportowanego wcześniej z Tajlandii do Polski. W dniu [...] listopada 2006 roku do Urzędu Celnego wpłynęła odpowiedź z [...] października 2006 r. Tajlandzkiej Izby Handlowej dotycząca weryfikacji świadectw pochodzenia, w której potwierdzono autentyczność świadectw. Nie wypowiedziano się, co do kraju pochodzenia.

1.5. Naczelnik Urzędu Celnego określając niezaksięgowaną kwotę prawnie należną z tytułu długu celnego wskazał, że Spółka nie miała prawa do skorzystania z kontyngentu autonomicznego otwartego z dniem 1 stycznia 2005 roku. Według organu I instancji, po dokonaniu całościowej analizy materiału dowodowego, czosnek zgłoszony do procedury dopuszczenia do wolnego obrotu według zgłoszenia celnego OGL/444010/005322 był czosnkiem pochodzenia chińskiego. W związku z tym, że przedmiotowy czosnek nie był pochodzenia tajlandzkiego powinna być zadeklarowana w zgłoszeniu stawka celna konwencyjna w wysokości 9,6 % + 120 EUR za 100 kg netto.

1.6. Odnosząc się do zarzutów i argumentacji Spółki wyrażonych w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy stwierdzić, że Spółka bezpodstawnie wnioskowała o zastosowanie niższej stawki celnej w ramach kontyngentu na przywóz czosnku z Tajlandii. Na podstawie ustaleń OLAF oraz ustaleń polskich organów celnych dokonanych na podstawie tajlandzkich dokumentów importowych i eksportowych oraz dołączonych do nich faktur zakupu i sprzedaży czosnku można zdaniem organu z całą pewnością wnioskować, że czosnek pochodzi z Chin. Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, że w przekazanych przez OLAF tajlandzkich dokumentach eksportowych znajduje się faktura wystawiona dla polskiego importera z widniejącym zapisem o chińskim kraju pochodzenia czosnku.

1.7. Dyrektor Izby Celnej zauważył, że materiał dowodowy zgromadzony przez OLAF i przekazany do wykorzystania polskim organom celnym oraz materiał dowodowy zgromadzony przez polską administrację celną, podważają wiarygodność zadeklarowanego przez Spółkę tajlandzkiego pochodzenia czosnku. Tym samym podważona została prawidłowość danych zawartych w świadectwie pochodzenia. Informacje przekazane przez władze tajlandzkie w sprawie pochodzenia czosnku, uznał za niewystarczające. O ile autentyczność dokumentu pochodzenia nie budzi wątpliwości organu celnego, o tyle wiarygodność zawartych w tym dokumencie informacji o pochodzeniu czosnku z Tajlandii, została zakwestionowania na podstawie raportu OLAF i załączonych do raportu tajlandzkich dokumentów celnych. Z przedmiotowych dokumentów jednoznacznie wynika powiązanie między towarem zaimportowanym z Chin przez firmę [...], a towarem wyeksportowanym przez tę firmę do Polski dla skarżącej. Na tajlandzkich dokumentach importowych są odniesienia do dokumentów reeksportowych do Polski. Tajlandzkie dokumenty reeksportowe oprócz odniesień do dokumentów, za którymi sprowadzono czosnek z Chin do Tajlandii, zawierają również informacje dotyczące m.in. dokumentów handlowych wystawionych przez [...] dla firmy [...], nazwy statków, którymi przetransportowano czosnek do Polski i daty tych transportów. Na chińskie pochodzenie sprowadzonego czosnku wskazuje również wynik badania próbki, pobranej w dniu 18 sierpnia 2005 r. (próbka towaru objętego zgłoszeniem celnym OGL/444010/00/005536 z dnia 18 sierpnia 2005 r., w którym, podobnie jak w przedmiotowym zgłoszeniu, zadeklarowano tajlandzkie, a nie chińskie pochodzenie czosnku). Badanie przeprowadzone przez Laboratorium ds. Ceł i Ochrony Granic USA na prośbę OLAF wykazało z ponad 95% prawdopodobieństwem, że czosnek jest pochodzenia chińskiego.

1.8. Za chybione organ odwoławczy uznał zarzuty skarżącej, iż firma [...] importowała czosnek chiński z przeznaczeniem na rynek tajlandzki, deklarując jego reeksport w celu uniknięcia znacznych obciążeń celnych, a do Polski eksportowała czosnek pochodzenia tajlandzkiego. Na potwierdzenie powyższego Spółka nie przedłożyła żadnych dokumentów. Zebrany materiał dowodowy potwierdza jedynie dokonanie przez tajlandzką firmę importu chińskiego czosnku na rynek tajlandzki, w celu jego reeksportu na rynek Wspólnoty Europejskiej. Organ odwoławczy nie podzielił również stanowiska skarżącej, iż przeładunek czosnku z jednego kontenera chłodniczego do drugiego, jest nieracjonalny z punktu widzenia przedsiębiorcy, gdyż naraża go na dodatkowe koszty, ryzyko zepsucia towaru. Zdaniem organu proceder ten jest jak najbardziej logiczny z punktu widzenia kosztów przedsiębiorcy, gdy ma na celu wykazanie, iż towar posiada inne pochodzenie, od wynikającego z pierwotnych dokumentów handlowych (w tym przypadku chińskie) i ma służyć uiszczeniu niższych należności celnych (stawka celna 9,6%, zamiast 9,6% + 120 EUR za 100 kg). Odnośnie kwestii rozbieżności cenowych między ceną zakupu czosnku przez [...], a ceną sprzedaży przedmiotowego czosnku Skarżącej i wynikający z tego brak ekonomicznego uzasadnienia procederu eksportu przez [...] do Polski chińskiego czosnku organ wskazał, że kwestie dotyczące uzasadnienia ekonomicznego transakcji handlowych, zawartych między firmą tajlandzką i polską, nie były przedmiotem dochodzenia w prowadzonym postępowaniu celnym.

2.1. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, która pismem z [...] sierpnia 2008 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję organu odwoławczego. Występując o uchylenie w całości zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, powtórzyła zasadnicze elementy argumentacji faktycznej i prawnej prezentowane uprzednio w postępowaniu podatkowym. Stawiając zarzuty naruszenia zarówno przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego, obszernie uzasadniła swoje stanowisko.

2.2. Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 120, art. 121, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191, art. 194 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. – dalej: "Ordynacja podatkowa") powiązała z błędnym i niezgodnym ze stanem faktycznym ustaleniem, że importowany czosnek był pochodzenia chińskiego. Zdaniem skarżącej w aktach sprawy nie ma dokumentów mogących stanowić dowód potwierdzający tezę, że załączone do zgłoszenia celnego świadectwa pochodzenia nie są autentyczne. Uprawniony organ państwa pochodzenia, wystawiający świadectwo potwierdził jego autentyczność. Stosownie do art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej organ celny był związany dokumentem urzędowym, a więc zobowiązany do uznania za udowodnione tego, co wynika z jego treści. Ponadto stanowiące podstawę decyzji ustalenia dowodowe organów poczynione zostały w oparciu o obcojęzyczny materiał dowodowy (nie został przetłumaczony dokument sporządzony w języku tajskim, świadczący jakoby o chińskim pochodzeniu przedmiotowego czosnku).

2.3. W ramach zarzutów materialnoprawnych autor skargi wskazał na naruszenie art. 65 ust. 5 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.). Jego zdaniem organy bezpodstawnie obciążyły bowiem Spółkę obowiązkiem uiszczenia odsetek za zwłokę.

3. Odpowiadając na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wystąpił o jej oddalenie. Postawione przez skarżącego zarzuty uznał za nieuzasadnione.

4. W szeregu pism procesowych przesłanych do Sądu przed rozprawą pełnomocnicy skarżącej podtrzymali zarzuty zawarte w skardze. Ponadto zarzucili organom: bezpodstawne kwestionowanie autentyczności dowodu pochodzenia towaru, bezkrytyczne przyjęcie za dowód raportu OLAF z misji w Tajlandii, a także niespójności dat widniejących na tajskich dokumentach celnych z datami wskazanymi w aneksie do raportu OLAF. Złożyli nadto wnioski o przeprowadzenie dowodów z szeregu dokumentów.

5. Odpowiadając na powyższe zarzuty, Dyrektor Izby Celnej uznał je za bezzasadne.

6. W związku ze złożonym przez pełnomocnika Skarżącej wnioskami dowodowymi, Sąd na rozprawie [...] grudnia 2008 roku postanowił:

a) dopuścić dowód z postanowienia Prokuratury Rejonowej w R. z dnia [...] września 2008 r. o umorzeniu śledztwa w sprawie [...];

b) dopuścić dowód z pisma dotyczącego tłumaczenia przysięgłego z języka angielskiego wywiadu celnego służby dochodzeniowej wydziału dochodzeń i odpowiedzialności karnej z dnia [...] października 2008 r.;

c) oddalić wnioski dowodowe dotyczące przeprowadzenia dowodów z dokumentów Europejskiego Urzędu Zwalczania Nadużyć Finansowych OLAF oraz rejestru należności celnych przywozowych prowadzonego przez Dyrektora Urzędu Celnego w R.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie postawione w niej zarzuty okazały się zasadne.

7. Po rozpoznaniu sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania, tj. art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Spełnione zostały zatem przesłanki do wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. Sąd uchylił tylko zaskarżoną decyzję, gdyż wady procesowe decyzji organu I instancji są możliwe do usunięcia w trakcie postępowania odwoławczego. Po uzupełnieniu materiału dowodowego możliwe jest określenie należności celnych przywozowych w kwocie wynikającej z decyzji organu I instancji. Organy celne nie zebrały bowiem materiału dowodowego pozwalającego na wniosek, że importowany przez skarżącą świeży czosnek był rzeczywiście pochodzenia chińskiego. Nie udowodniły, że czosnek nie pochodzi z Tajlandii. Przedstawiły jednak pewien możliwy mechanizm działania podmiotów biorących udział w procederze mającym na celu zaniżenie zobowiązań publicznoprawnych poprzez bezpodstawne wykorzystania preferencji celnych. Nie sposób przy tym nie zauważyć, że działania skarżącej i jej pełnomocników sprowadzały się w istocie do kwestionowania ustaleń dokonanych przez organy celne. Argumentacja faktyczna prezentowana w trakcie postępowania celnego, a także na etapie postępowania sądowego, nie zawierała żadnych innych dowodów poza świadectwem pochodzenia świadczących, iż przedmiotowy czosnek jest pochodzenia tajlandzkiego.

8.1. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 20 ust. 1, art. 23 ust. 2 pkt b, art. 29, art. 32 ust. 1 lit. e) i lit. i) oraz art. 220 i 221 Rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r., ustalającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19 października 1992 roku ze zm. – dalej: "WKC"), art. 47, art. 83 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiające przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 253 z 11 października 1993 ze zm.) oraz art. 1 ust 1 i ust 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 218/2005 z dnia 10 lutego 2005 r. otwierającego i ustanawiającego sposób zarządzania autonomicznym kontyngentem taryfowym na czosnek od 1 stycznia 2005 r. (Dz. Urz. WE L 39 z 11 lutego 2005 r.). Przedmiotowe uregulowania prawne określają możliwość zastosowania stawki celnej 0 % na określone towary pochodzące z państw trzecich (min. czosnek) w imporcie do Wspólnoty, jako przywilej przyznany jednostronnie przez Wspólnotę państwom trzecim, w ramach Generalnego Systemu Preferencji. Preferencjami mogą być objęte wyłącznie towary pochodzące z określonego kraju korzystającego, czyli spełniające reguły pochodzenia określone w przepisach wspólnotowych. Pochodzenie takich towarów musi być udokumentowane prawidłowym pod względem formalnym i materialnym dowodem pochodzenia.

Należy także wskazać, iż zgodnie z art. 78 WKC organy celne po dokonaniu zwolnienia towarów mogą, w celu upewnienia się o prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu, przystąpić do kontroli dokumentów i danych handlowych dotyczących operacji przywozu lub wywozu towarów objętych zgłoszeniem oraz późniejszych operacji handlowych dotyczących tych samych towarów. Jeżeli z kontroli zgłoszenia lub kontroli po zwolnieniu towarów wynika, że przepisy regulujące właściwą procedurę celną zostały zastosowane w oparciu o nieprawidłowe lub niekompletne dane, organy celne podejmują, zgodnie z wydanymi przepisami, niezbędne działania w celu uregulowania sytuacji, biorąc pod uwagę nowe dane, którymi dysponują. Na tej podstawie, w związku z wątpliwościami, jakie organ I instancji powziął po wpłynięciu raportu Europejskiego Biura Zwalczania Oszustw (OLAF) odnośnie rzetelności wartości celnej wskazanego towaru, przeprowadzono kontrolę dokumentów Spółki.

8.2. Za trafne Sąd uznał stanowisko organu, że raport OLAF ma charakter dokumentu urzędowego, o jakim mowa w art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej. Co prawda, jak się podkreśla w doktrynie, pojęcie dokumentu urzędowego nie zostało jednoznacznie zdefiniowane, niemniej z art. 194 § 1 Ordynacji można wyprowadzić wniosek, że dokumentem urzędowym jest dokument spełniający łącznie następujące przesłanki: został sporządzony w formie określonej przepisami prawa oraz sporządziły go powołane do tego organy władzy publicznej (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z 27 listopada 2008 r., sygn. akt II FSK 1106/07, niepubl.). Raport OLAF należy traktować tak, jak protokół z kontroli.

Zgodnie z art. 180 Ordynacji podatkowej jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. Z treści tego przepisu wynika, iż Ordynacja podatkowa przyjmuje nie tylko otwarty system środków dowodowych, ale i przyznaje wszystkim dowodom równą moc. Na tle stosowania art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej możność posługiwania się dokumentami zagranicznymi nie budzi wątpliwości (por. B. Dauter [w:] S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2006 r., str. 575 – 576). Odrębną kwestią jest jednak kwestia tłumaczenia dokumentów obcojęzycznych na język polski, o czym będzie mowa niżej. Jednocześnie, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że organ celny będąc związany mocą dowodową dokumentu urzędowego zobowiązany jest uznać za udowodnione to, co wynika z jego treści, a ocena takiego dokumentu jako materiału dowodowego jest ograniczona w swobodzie z uwagi na treść art. 194 § 3 Ordynacji podatkowej, tj. przepisu dotyczącego obowiązku przeprowadzenia dowodu przeciwko zawartym w nim informacjom (por. wyroki NSA: z 12 września 2007 r., sygn. akt I GSK 2063/06, a także z 11 września 2008 r. sygn. akt I GSK 936/07, niepub.; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: www.nsa.gov.pl, zwanej dalej w skrócie: "CBOSA").

Raport OLAF rozumiany jako całość dokumentacji przekazanej przez ten urząd polskiej administracji celnej jako dokument urzędowy korzysta z domniemania autentyczności i zgodności z prawdą. Należy podkreślić, że domniemanie ustawowe można obalić. Inicjatorem stosownego postępowania winien być ten, kto chce wywieść z tego korzystne dla siebie skutki. Spółka nie zainicjowała stosownego postępowania. Stąd nie można zgodzić się - zdaniem Sądu - z poglądem, że brak jakiegokolwiek zawinienia po stronie importera musi implikować zastosowanie wobec niego stawki preferencyjnej.

Jednocześnie organy celne także nie w pełni wykorzystały informacje zawarte w raporcie, gdyż prowadząc własne postępowanie dowodowe doszły do innych ustaleń faktycznych aniżeli te przedstawione w raporcie OLAF. Kwestia ta nie została ujęta w uzasadnieniach decyzji obu instancji, nie zostało wskazane czym kierowały się organy celne odrzucając niektóre dane zawarte w raporcie, brak jest oceny dowodów zgromadzonych w sprawie.

8.3. Sąd zwraca uwagę, iż powoływane w wydanych w sprawie decyzjach deklaracje importowe i eksportowe składane przed Tajlandzkim Urzędem Celnym przez firmę [...] oraz dołączone do nich faktury, stanowiące dowód na powiązanie czosnku importowanego z Chin przez firmę [...] z czosnkiem eksportowanym do Polski, zostały sporządzone w języku tajskim. W aktach sprawy brak jest natomiast fachowego tłumaczenia tych dokumentów na język polski. Odnosząc się do powyższego na wstępie stwierdzić należy, że w myśl art. 27 Konstytucji RP językiem urzędowym w Rzeczypospolitej Polskiej jest język polski. Zgodnie z tą konstytucyjną zasadą, ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U.) stanowi, iż język polski jest językiem urzędowym terenowych organów administracji publicznej (art. 4 pkt 3) oraz, że podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych oraz składają oświadczenia woli w języku polskim, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej (art. 5 ust. 1). Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia czynności urzędowych, jednakże - na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 maja 2002 r., II SA 4033/01 (Wokanda 2002 /12/39) - nasuwające się wątpliwości związane z tym zagadnieniem prawnym usunęła uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 maja 1997 r., W. 7/96 (OTK 1997 nr 2, poz. 27), podjęta na gruncie dekretu z 30 listopada 1945 r. o języku państwowym i języku urzędowania rządowych i samorządowych władz administracyjnych (Dz. U. Nr 57, poz. 324). Trybunał Konstytucyjny w powyższej uchwale wyraził pogląd, zachowujący aktualność pod rządami obecnie obowiązującej ustawy o języku polskim, że czynności urzędowe to wszelkie czynności organów i instytucji powołanych do realizacji określonych zadań publicznych, związane z realizacją ich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji, chyba że z istoty tych czynności wynika konieczność posłużenia się językiem obcym. Pojęcie czynności urzędowych obejmuje również czynności procesowe podejmowane przez organy administracji publicznej. Oznacza to, że czynności procesowe winny być dokonywane w języku polskim. Organ administracji publicznej zobligowany jest do dokonywania w języku polskim zarówno czynności ustnych, jak i do prowadzenia w tym języku dokumentacji postępowania, a to oznacza prawną powinność posługiwania się w postępowaniu administracyjnym przetłumaczonymi dokumentami.

Konkludując, z przepisów Konstytucji RP oraz ustawy o języku polskim wynika, że językiem urzędowym jest język polski. To zaś oznacza, że dokumenty obcojęzyczne, będące zasadniczym dowodem wpływającym na rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej, powinny zostać przetłumaczone na język polski. Dzięki temu możliwe będzie bowiem dokonanie prawidłowej oceny wyniku badania treści takiego dokumentu. Innymi słowy, aby obcojęzyczny dokument mógł mieć wartość dowodową w świetle art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej, dowód taki musi odpowiadać warunkom normatywnym. Z powyższego jednak nie można wywodzić zakazu dopuszczenia nieprzetłumaczonego dokumentu obcojęzycznego jako dowodu w postępowaniu przed organami administracji celnej. Dopuszczenie takiego dowodu nie jest sprzeczne z art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Przy wykładni tego przepisu należy wziąć pod uwagę, że czym innym jest dopuszczenie obcojęzycznego środka dowodowego, jako dowodu w postępowaniu, a czym innym wynikający z Konstytucji RP i ustawy o języku polskim wymóg dokonywania czynności urzędowych przez organy administracji publicznej w języku polskim. Wymóg ten jest realizowany w ten sposób, że czynność urzędowa organu celnego polegająca na badaniu treści dokumentu obcojęzycznego wymaga dokonania tłumaczenia dokumentu. Nie zmienia to faktu, że dowodem będzie nadal treść dokumentu obcojęzycznego, a nie jego tłumaczenie. Tłumaczenie nie zastępuje bowiem dokumentu sporządzonego w języku obcym, lecz służy jedynie ustaleniu, jaka jest treść tego dokumentu (por. glosa do wyroku WSA z dnia 16 stycznia 2004 r., III SA 2719/02, PiP 2005/4/317 - t. 1). Niemniej jednak treść takiego dokumentu musi być znana i dostępna dla wszystkich.

W sprawie niniejszej organy celne nie przetłumaczyły jednak istotnych dla jej rozstrzygnięcia dowodów, nawet na etapie postępowania sądowego. Takim dowodem może być w szczególności dokument tajlandzki, potwierdzający rzekomo reeksport przedmiotowego czosnku przez [...] k.158 – 156 akt administracyjnych, deklaracja importowa k. 155, dokumenty z k. 154 - 151. Uchybienie to może mieć zdaniem Sądu istotny wpływ na wynik sprawy. Są to w ocenie Sądu dokumenty których tłumaczenie jest niezbędne pozwolą one bowiem na ewentualne prześledzenie drogi jaką odbył czosnek, o ile jest to czosnek objęty przedmiotowym zgłoszeniem.

9.1. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uzasadnia prezentowane przez organy celne wątpliwości co do miejsca (kraju) pochodzenia czosnku. Zasadne było zatem wszczęcie postępowania celnego. Aby jednak wydać prawidłowe rozstrzygnięcie w niniejszej i innych sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem, konieczne jest udowodnienie, że poszczególne partie importowanego przez skarżącą czosnku nie pochodzą z Tajlandii. Skoro organy dysponowały materiałem dowodowym, którego ocena uzasadniała tezę, iż czosnek pochodzi z Chin, to weryfikując dane wykazane przez skarżącą w zgłoszeniu celnym organy obowiązane były do szczegółowego przedstawienia drogi, jaką odbył czosnek, zanim trafił do Polski.

Zdaniem Sądu, niewystarczające w realiach niniejszej sprawy dla jej prawidłowego rozstrzygnięcia było przedstawienie mechanizmu działania podmiotów zajmujących się eksportem (reeksportem) i importem czosnku. Tym bardziej, że swoje wnioski organy celne wyciągały z oceny dowodów obcojęzycznych, odstępując przy tym od obowiązku ich przetłumaczenia na język polski. Opierając się na informacjach i raporcie OLAF-u, organy dostrzegły, że dowód ten (dokument urzędowy) zawiera szereg wad i nieścisłości, wymagających wyjaśnienia. Świadczy o tym treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Organy podjęły bowiem wysiłek usunięcia nieścisłości wynikających z raportu OLAF-u. Jednak nie wyjaśniły wszystkich okoliczności niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W sytuacji, gdy organ administracji publicznej dysponuje sprzecznymi dowodami urzędowymi, to dostrzegając ich wady zobligowany jest wyjaśnić sprawę w sposób niebudzący wątpliwości. Dopiero wówczas, gdy okaże się, że nie jest możliwe wyjaśnienie pewnych kwestii lub nie jest to konieczne dla prawidłowego rozstrzygnięcia danej sprawy, to organ odstępuje od kontynuowania postępowania i wyjaśnia z jakich przyczyn jego działanie jest zasadne. Warto w tym miejscu zauważyć, że z raportu OLAF wynikało, że podobny mechanizm działania do tego, jaki został przyjęty przez organy celne w sprawie niniejszej, był także wykorzystywany w imporcie (reeksporcie) czosnku z Egiptu. Przypuszczenia prezentowane przez OLAF nie znalazły jednak potwierdzenia w rzeczywistości. Kategoryczne stanowisko władz egipskich spowodowało, że wbrew temu, co wynika z informacji przekazywanych przez OLAF, krajowe organy odstąpiły od określenia Spółce należności celnych przywozowych na zasadach ogólnych przewidzianych dla importu czosnku pochodzenia chińskiego, z pominięciem preferencji wynikających z kontyngentu taryfowego.

10.1. Ponownie rozpoznając sprawę, organ odwoławczy obowiązany będzie zlecić przetłumaczenie wszystkich dowodów niezbędnych do jednoznacznego wyjaśnienia kwestii pochodzenia przedmiotowego czosnku. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy konieczne jest także wskazanie drogi, jaką rzeczywiście odbył importowany do Polski czosnek. W razie wystąpienia problemów uniemożliwiających ustalenie pochodzenia czosnku i drogi, którą odbył zanim trafił do Polski, konieczne będzie wystąpienie do właściwych władz Tajlandii o zajęcie jednoznacznego stanowiska, czy przedmiotowy czosnek pochodzi z tego kraju. Skoro sprawa została zainicjowana przez instytucję unijną, to zasadne jest skorzystanie z pomocy tej instytucji (lub innej), w celu wyegzekwowania od władz Tajlandii jednoznacznego stanowiska w kwestii kraju pochodzenia przedmiotowego czosnku. Z oczywistych względów uzyskanie jednoznacznego stanowiska władz Tajlandii, iż przedmiotowy czosnek nie pochodzi z tego kraju, umożliwi określenie Spółce należności celnych przywozowych z pominięciem preferencji celnych, bez konieczności szczegółowego wskazywania drogi, jaką odbył czosnek, zanim trafił do Polski. W sprawie niniejszej nie jest bowiem istotne, czy czosnek pochodzi z Chin, czy tez z innego kraju. Ważne jest ustalenie, czy czosnek został rzeczywiście pochodzi z Tajlandii.

Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, przychyla się do stanowiska, że niedopuszczalne jest tolerowanie nadużyć w stosowaniu przepisów wprowadzających odstępstwa od zasady równości w ponoszeniu świadczeń publicznoprawnych. Szczególnie wówczas, gdy tego rodzaju naganne działania prowadzą do złamania zasady równości konkurencji. Jednak każda tego typu sprawa wymaga kompleksowego wyjaśnienia, zgodnie z zasadami ogólnymi postępowania podatkowego (celnego).

10.2. Skoro organ odwoławczy zajął stanowisko, że świadectwo pochodzenia wystawione przez właściwe władze Tajlandii nie ma istotnego znaczenia dla sprawy, gdyż nie potwierdza, że w rzeczywistości czosnek został zebrany w tym kraju, to obowiązkiem organu będzie wyjaśnienie, z jakich względów co do zasady dowód ten traktuje jako dokument urzędowy w rozumieniu art. 194 § 1 – 2 Ordynacji podatkowej, wystarczający do skorzystania z preferencji celnych. Tym bardziej, że inne (egipskie) świadectwo pochodzenia wystarczyło do pominięcia tego, co wynika z dokumentu urzędowego sporządzonego przez OLAF.

Zdaniem Sądu niesłuszny jest zarzut skarżącej dotyczący kwestionowania przez organy celne świadectwa pochodzenia towaru załączonego do zgłoszenia celnego, potwierdzającego tajlandzkie pochodzenie czosnku. Zauważyć należy, że art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej reguluje moc dowodową jedynie w charakterze formalnym. Moc formalną odróżnić tymczasem należy od mocy materialnej, która wyraża znaczenie dokumentu dla tematu dowodowego. Oznacza to, że domniemanie prawdziwości dotyczy tylko tego, że dokument pochodzi od organu, który go wystawił i że organ ten poświadczył prawdę. Tym samym dokument urzędowy pod względem materialnym - mimo prawdziwości zawartych w nim twierdzeń i nawet przy niepodważeniu jego mocy dowodowej (na podstawie art. 194 § 2 Ordynacji podatkowej) nie przesądza wyniku postępowania (vide: "Ordynacja podatkowa - komentarz 2004"; B. Adamiak i in.; Unimex, Wrocław 2004, str. 665; Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem" pod red. prof. Jodłowskiego; Wyd. Prawnicze, Warszawa 1998r. tom II, str. 428 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2008 r., sygn. akt I GSK 505/07 niepubl.). Świadectwo pochodzenia jako dokument urzędowy, jak już było wspominane korzysta z domniemania autentyczności i zgodności z prawdą. Niemniej jednak organy celne, w świetle zebranego materiału dowodowego miały podstawy do zakwestionowania prawdziwości zawartych w nim danych. Wiarygodność dowodu pochodzenia towaru została zakwestionowana w drodze dochodzenia prowadzonego przez OLAF. W piśmie weryfikującym świadectwo potwierdzające tajlandzkie pochodzenie czosnku, władze wystawiające te dowody pochodzenia w ogóle nie odniosły się do kraju pochodzenia towaru, mimo wyraźnego zapytania wystosowanego przez polskie organy celne.

11.1. Za bezprzedmiotowe, a przynajmniej przedwczesne Sąd uznał zarzuty skarżącej dotyczące określenia odsetek za zwłokę od należności celnych. Decyzje organów celnych nie zawierają bowiem rozstrzygnięcia w tej kwestii. Wynika to w pierwszej kolejności z sentencji decyzji, a także z obowiązujących od 1 stycznia 2003 r. przepisów, tj. art. 53 Ordynacji podatkowej.

Dodać jednocześnie należy, że pouczenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie art. 65 ust. 5 Prawa celnego jest co najmniej przedwczesne lub wręcz wadliwe. Organy nie wykazały bowiem, że skarżąca świadomie brała udział w nagannym procederze i z tej przyczyny obowiązana jest do naliczenia i uiszczenia odsetek za zwłokę od zaniżonych należności celnych przywozowych.

Odnosząc się do kwestii odsetek, o których mowa w art. 65 ust. 5 Prawa celnego, należy stwierdzić, że obowiązek ich zapłaty powstaje z mocy prawa w przypadku zaistnienia sytuacji określonej w tym przepisie.

Z treści uzasadnienia postanowienia Prokuratury Rejonowej w R. z [...] września 2008 r. o umorzeniu śledztwa ([...]), tj. dowodu dopuszczonego przez Sąd w trakcie rozprawy poprzedzającej wydanie niniejszego wyroku, wynika co prawda (s. 17–27), że czosnek sprowadzany przez skarżącą do Polski był pochodzenia chińskiego. W świetle zeznań właścicieli Spółki, iż kontakty handlowe w sprawie importu czosnku nawiązywali oni za pośrednictwem Internetu, ale nie sprawdzali wiarygodności swoich kontrahentów (s. 16 – 17), organ ścigania uznał, że nie zdołano w sposób niebudzący wątpliwości wykazać, że właściciele spółki [...] mieli świadomość co do innego kraju pochodzenia czosnku niż to wynikało z dokumentów, które uzyskali od swoich zagranicznych kontrahentów (s. 28 – 29). W konsekwencji z powodu braku dostatecznych danych do przyjęcia, że zaistniało przestępstwo, śledztwo zostało umorzone.

Powyższy dowód podlega ocenie tak jak pozostałe dowody zgromadzone w postępowaniu, bowiem nie wiąże on w szczególny sposób organów celnych prowadzących postępowanie w sprawie niniejszej tym bardziej, że nie istniał on w dacie wydawania decyzji przez organy obu instancji. Przedmiotem oceny organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy winna być także umowa, która według twierdzeń skarżących zabezpieczona została podczas kontroli w siedzibie spółki.

Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 152 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 u.p.p.s.a. w związku z § 6 pkt 7 i § 84 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), gdyż strona skarżąca była reprezentowana przed Sądem przez adwokata.