Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 113/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-08-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 45 ust. 1,3,5,6,
journal: Dz.U. 2020 poz 505
law: Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Irena Wesołowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 10 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi W. F. O. Ś. i G. W. w na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w z dnia 26 listopada 2020 r. nr[...] [...] w przedmiocie udostępnienia i przekazania danych osobowych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w z dnia 7 września 2020 r., nr [...] [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 listopada 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej jako "Dyrektor IAS"), działając na podstawie art. 45 ust. 1, ust. 3, ust. 5 i ust. 6 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 505) – dalej jako "ustawa o KAS", art. 217, art. 221 § 1, art. 233 § 1 pkt 1 i art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 900) – dalej jako "O.p.", po rozpoznaniu zażalenia Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej [...] – dalej jako "Strona" lub "Skarżący" na postanowienie Dyrektora IAS z dnia 7 września 2020 r. w przedmiocie udostępnienia i przekazania przez Stronę danych dotyczących wniosków o dofinansowanie inwestycji modernizacji, złożonych przez inwestorów będących osobami fizycznymi w latach 2017-2019, budynków mieszkalnych nowobudowanych o powierzchni całkowitej większej niż 200 mkw, utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

Postanowieniem z dnia 7 września 2020 r. Dyrektor IAS wystąpił do Strony o udostępnienie i przekazanie danych dotyczących wniosków o dofinansowanie inwestycji modernizacji, złożonych przez inwestorów będących osobami fizycznymi w latach 2017-2019, budynków mieszkalnych nowobudowanych o powierzchni całkowitej większej niż 200 mkw.

W uzasadnieniu organ wskazał, że uzyskanie tych informacji niezbędne jest w ramach realizacji zadań centralnych do identyfikacji oraz analizy ryzyka w zakresie prawidłowości wypełnienia obowiązków podatkowych. Poza wyjaśnieniem podstawy prawnej wystąpienia o informacje, tj. przepisów art. 45 ust. 1 i ust. 3 ustawy o KAS, organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podkreślił także, że zapewni środki techniczne i organizacyjne umożliwiające zabezpieczenie danych osobowych, wymagane przepisami prawa, w tym w szczególności Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE oraz ustawą z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1781).

Strona wniosła zażalenie na powyższe postanowienie.

Postanowieniem z dnia 26 listopada 2020 r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Dyrektor IAS, odnosząc się do stawianych zarzutów kolejności podkreślił, że zgodnie z treścią art. 45 ustawy o KAS organy KAS w celu realizacji ustawowych zadań w zakresie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1, 2, 6, 8, 10, 13-15 i 20a, mogą przetwarzać informacje, w tym dane osobowe, od osób prawnych, jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej oraz osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, o zdarzeniach mających bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość niepodatkowych należności budżetowych, zobowiązania podatkowego lub należności celnych, o zdarzeniach wynikających ze stosunków cywilnoprawnych lub faktycznych czynności mogących mieć wpływ na powstanie obowiązku podatkowego lub wysokość zobowiązania podatkowego, a także występować do tych podmiotów o udostępnienie dokumentów zawierających informacje, w tym dane osobowe.

Powyższe uprawnienie nie jest ograniczone wyłącznie do sytuacji, gdy wobec podmiotu, do którego organ KAS zwraca się o dane, prowadzone jest postępowanie podatkowe lub kontrolne. Istotą tego przepisu jest zakres zadań realizowanych przez organy KAS, wymieniony w art.2 ust. 1 pkt 1,2, 6, 8, 10,13-15 i 20a. Wśród tych zadań ustawodawca umieścił prowadzenie działalności analitycznej, prognostycznej i badawczej dotyczącej zjawisk występujących we właściwości KAS oraz analizę ryzyka (art. 2 ust 1 pkt 10 ustawy), które ze względu na swój charakter prowadzone są przed wszczęciem procedury kontroli, postępowania czy czynności sprawdzających. Niejednokrotnie stanowią punkt wyjścia dla tego rodzaju trybu działania organów. Innymi słowy, aby wszcząć jedną z wymienionych procedur, niezbędnym jest wytypowanie podmiotu, a to z kolei poprzedzone musi być przeprowadzeniem stosownych analiz na podstawie przetwarzanych przez organy KAS danych, w tym pozyskanych od podmiotów, o których mowa w art.45 ust. 1.

Odnosząc się do drugiego zarzutu, Dyrektor IAS zauważył, że w podstawie prawnej kwestionowanego postanowienia z dnia 07.09.2020r. przywołał § 41-42 Zarządzenia Ministra Finansów w sprawie organizacji Krajowej Informacji Skarbowej, izby administracji skarbowej, urzędu skarbowego, urzędu celno-skarbowego i Krajowej Szkoły Skarbowości oraz nadania im statutów (Dz. Urz. Min. Fin. z 2019r. poz. 12, 73, ze zmianami). Zgodnie z ww. zarządzeniem i załącznikiem Nr 11 centra kompetencyjne realizują zadania scentralizowane, nadzorowane przez Ministerstwo Finansów. W strukturze Izby Administracji Skarbowej powołane zostało Centrum Kompetencyjne ds. Ujawniania i Opodatkowania Nieujawnionych Źródeł Przychodów o zasięgu ogólnokrajowym. Centrum wspiera Departament Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej Ministerstwa Finansów. Stąd też dla prawidłowej realizacji zadań zagwarantowany jest dostęp do danych z terenu całego kraju.

Dalej organ wskazał, że postanowieniem z dnia 18 listopada 2020r. sprostował oczywistą omyłkę polegającą na błędnym wskazaniu w sentencji oraz uzasadnieniu postanowienia Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej z siedzibą w [...] zamiast Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej z siedzibą w [...], wymienionego w postanowieniu jako adresata wniosku o udostępnienie danych.

Zarzut niewykazania spełnienia przesłanek zastosowania art. 45 ust. 1 powołanej ustawy o KAS organ uznał za niezasadny. W uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia Dyrektor IAS wskazał na potrzebę pozyskania wnioskowanych informacji jako niezbędnych do realizacji zadań centralnych w celu identyfikacji oraz analizy ryzyka w zakresie prawidłowości wypełnienia obowiązków podatkowych. Nie ulega wątpliwości, że Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przetwarzając dane w ramach Rządowego Programu Priorytetowego "Czyste powietrze" dysponuje informacjami w zakresie zarówno kosztów samej inwestycji objętej programem, jak i informacjami dotyczącymi inwestycji związanej z budową budynku mieszkalnego (rok oddania do użytkowania, rok uzyskania zgody na rozpoczęcie budowy, lokalizacja, powierzchnia budynku, w tym wykorzystywana na prowadzenie działalności gospodarczej, etc). Przedmiotowe dane są niezbędne w procesie selekcji podmiotów z obszaru nieujawnionych źródeł przychodów, o których mowa w art. 25b - 25g ustawy z dnia 26.07.199lr. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tj. Dz.U. z 2020r. poz.1426).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Strona zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:

art. 45 ust. 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej przez niewykazanie przesłanek zastosowania tego przepisu.

art. 45 ust. 4 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej przez jego niezastosowanie i w konsekwencji wystąpienie z żądaniem udostępnienia informacji spoza terenu właściwości miejscowej przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w sytuacji, gdy, zgodnie z tym przepisem, tylko naczelnicy urzędów celno-skarbowych maja prawo żądania informacji poza terytorialnym zakresem ich działania.

Mając powyższe na uwadze Strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia.

W uzasadnieniu Strona wskazała, że wbrew twierdzeniu Dyrektora IAS zakres żądanych danych nie będzie służył działalności analitycznej, prognostycznej i badawczej dotyczącej zjawisk występujących we właściwości KAS oraz analizie ryzyka. Zdaniem Strony uzyskanie przez organ podatkowy tych danych konieczne jest do wytypowania podmiotu, aby wszcząć procedurę kontroli, podczas gdy odrębne przepisy określają tryb zbierania danych w celu wszczęcia postępowania podatkowego. Zbieranie dowodów odbywać się winno w postępowaniu podatkowym, które zapewnia stronie możliwość czynnego w nim udziału, a nie przed jego wszczęciem.

Zdaniem Strony organ podatkowy nie wykazał, że spełnienie kryteriów w postaci posiadania budynków mieszkalnych nowobudowanych o powierzchni całkowitej większej niż 200 mkw przez wnioskodawców w programie, jest zdarzeniem mającym bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość niepodatkowych należności budżetowych, zobowiązania podatkowego lub należności celnych, lub zdarzeń mogących mieć wpływ na powstanie obowiązku podatkowego lub wysokość zobowiązania podatkowego. Wystąpienie na podstawie tego przepisu o uzyskanie wskazanych danych stanowi nadmierne gromadzenie danych osobowych również wobec osób, które wywiązują się ze swoich zobowiązań podatkowych w całości i w pełni. Organ podatkowy będzie bowiem posiadał dane osobowe również osób, wobec których żadne postępowanie podatkowe nie zostanie wszczęte

Zdaniem Skarżącego zarządzenie Ministra Finansów w sprawie organizacji Krajowej Informacji Skarbowej, izby administracji skarbowej, urzędu skarbowego, urzędu celno-skarbowego i Krajowej Szkoły Skarbowości oraz nadania im statutów (Dz.Urz. Min. Fin. z 2019r. poz. 12, z późn. zm.) oraz powołanie w strukturze Izby Administracji Skarbowej Centrum Kompetencyjnego ds. Ujawniania i Opodatkowania Nieujawnionych Źródeł Przychodów o zasięgu ogólnokrajowym, nie uzasadnia wystąpienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z żądaniem do podmiotu z województwa [...] w sytuacji gdy terytorialny zasięg działania dyrektorów IAS zostaje określony na podstawie art. 11 ustawy o KAS w drodze rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 lutego 2017r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania między innymi dyrektorów izb administracji skarbowej, zgodnie z którym Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie posiada uprawnień do działania na terytorium całego kraju.

Końcowo Strona zarzuciła, że zaskarżone postanowienie zostało wydane pomimo nierozpatrzenia zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 18.11.2020r. w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki w zakresie strony postępowania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

W świetle art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała postanowienie strona skarżąca.

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, stwierdził, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji zostały wydane z uchybieniami, które spowodowały konieczność ich uchylenia.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddane zostało postanowienie Dyrektora IAS w przedmiocie udostępnienia i przekazania przez Stronę danych dotyczących wniosków o dofinansowanie inwestycji modernizacji, złożonych przez inwestorów będących osobami fizycznymi w latach 2017-2019, budynków mieszkalnych nowobudowanych o powierzchni całkowitej większej niż 200 mkw.

Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia stwierdził, że w sprawie doszło do mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów prawa, tj. art. 45 ustawy o KAS. W ocenie Sądu organ żądając od strony udzielenia wskazanych informacji przekroczył kompetencje przyznane ww. przepisem organom KAS, a w przypadku żądania udostępnienia przez stronę danych organ naruszył granice zakreślone przepisem dotyczące realizacji tego uprawnienia.

Przepis art. 45 ust. 1 ustawy o KAS w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania postanowień organów obu instancji przewidywał, że: "Organy KAS, w celu realizacji ustawowych zadań w zakresie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1, 2, 6, 8, 10 i 13-15, mogą przetwarzać informacje, w tym dane osobowe, od osób prawnych, jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej oraz osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, o zdarzeniach mających bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość niepodatkowych należności budżetowych, zobowiązania podatkowego lub należności celnych, o zdarzeniach wynikających ze stosunków cywilnoprawnych lub faktycznych czynności mogących mieć wpływ na powstanie obowiązku podatkowego lub wysokość zobowiązania podatkowego, a także występować do tych podmiotów o udostępnienie dokumentów zawierających informacje, w tym dane osobowe.".

Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lipca 2020 r. sygn. akt II GSK 438/20 (dostępny w bazie CBOSA), przyjmując je jako własne.

Wyjaśnić należy, że sposób interpretacji treści art. 45 ust. 1 ustawy o KAS wyznacza fakt, że zawarta w nim norma ma charakter normy kompetencyjnej. Przepisy kompetencyjne, przyznające organom administracji publicznej określone uprawnienia i obowiązki, wymagają ścisłej wykładni. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Zasada ta znajduje wyraz w przepisach proceduralnych, m.in. w zasadzie praworządności i legalności zawartej w art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz w art. 120 ustawy Ordynacja podatkowa. Oznacza to, że organ administracji publicznej w obrębie przyznanych mu zadań publicznoprawnych powinien realizować swoje kompetencje na podstawie upoważnienia ustawowego i ściśle w granicach w tym upoważnieniu określonych. Wszelkie wątpliwości co do istnienia lub zakresu upoważnienia ustawowego należy interpretować jako brak przyznanego ustawą umocowania organu do działania. Nie jest dopuszczalne domniemywanie kompetencji organu ani ich rozszerzenie w drodze wykładni normy kompetencyjnej.

Nie ulega wątpliwości, że art. 45 ust. 1 ustawy o KAS dotyczy szczególnej formy działania organu, umożliwiając organom przetwarzanie określonych informacji i żądanie udostępnienia dokumentów zawierających określone informacje. Jednakże korzystanie z tej formy działania jest obwarowane ograniczeniami. Podstawowe ograniczenie wynika z samego faktu, że organ określone tym przepisem zadania realizuje poza jakimkolwiek postępowaniem (administracyjnym, kontrolnym celno-skarbowym czy podatkowym). Należy zatem uznać, że na podstawie tego przepisu organ nie ma uprawnień do podejmowania czynności, które są właściwe i zastrzeżone dla prowadzenia sformalizowanego postępowania (administracyjnego, celno-skarbowego czy podatkowego). Skoro jest to szczególny tryb, to także szczególne warunki ciążą na organie. Nie można zatem tego przepisu rozumieć jako przepisu przyznającego organowi te same uprawnienia, jakie ma organ w postępowaniu jurysdykcyjnym, gdyż prowadziłoby to do nieuzasadnionego obejścia tych przepisów i wszystkich formalnoprawnych rygorów w nich przewidzianych.

A zatem art. 45 ust. 1 ustawy o KAS nie uprawnia organu do gromadzenia na jego podstawie dowodów. Prowadzenie postępowania dowodowego i gromadzenie dowodów jest dopuszczalne wyłącznie w ramach prowadzonego postępowania (podatkowego, kontroli celno-skarbowej lub administracyjnego), zgodnie z zasadami normującymi to postępowanie. Nie jest natomiast dopuszczalna sytuacja, kiedy organ zbiera dowody jeszcze przed wszczęciem jakiegokolwiek postępowania i to pod rygorem kary pieniężnej. Należy podkreślić, że w treści art. 45 ust. 1 ustawy o KAS ustawodawca wskazuje wyłącznie na "informacje", a nie na "dowody". Skoro nie jest prowadzone żadne postępowanie, to organ nie może zbierać żadnych dowodów. W praktyce taki sposób działania "poza postępowaniem", mógłby prowadzić do pozbawienia strony postępowania jej praw procesowych. Z kolei jeżeli organ wszczął już postępowanie wobec innego podmiotu, to ma możliwość pozyskiwania dowodów na potrzeby tego postępowania również od innych osób (np. świadków), ale następuje to również z zachowaniem reguł i gwarancji sformalizowanego postępowania jurysdykcyjnego.

Dokonując wykładni art. 45 ust. 1 ustawy o KAS należy też wziąć pod uwagę, że przepis ten został wprowadzony w celu umożliwienia organom uzyskania informacji o zdarzeniach mających bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość m.in. niepodatkowych należności budżetowych w sposób "odformalizowany" (organ nie sporządza żadnej dokumentacji, np. protokołu) i szybszy (to organ wyznacza termin, w którym mają zostać udostępnione informacje). Jednocześnie z założenia żądanie informacji na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy o KAS ma być mniej uciążliwe dla strony niż np. kontrola celno-skarbowa lub kontrola podatkowa. Istotne znaczenie ma również okoliczność, że udzielenie informacji ma nastąpić nieodpłatnie (art. 45 ust. 3 ustawy o KAS), a więc koszty z tym związane w całości ponosi strona. Zebranie informacji żądanych przez organ nie powinno zatem być czasochłonne, a także nie powinno wymagać od strony przetwarzania posiadanych informacji w celu uzyskania informacji żądanych przez organ.

Kompetencja z art. 45 ust. 1 ustawy o KAS musi być zatem rozumiana wąsko. Organy nie mogą jej wykorzystywać w celu zastępowania innych form pozyskiwania informacji, tj. czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, kontroli celnoskarbowej ani sformalizowanego postępowania dowodowego.

Wskazany kierunek zawężającej wykładni art. 45 ust. 1 ustawy o KAS potwierdza też argumentacja Trybunału Konstytucyjnego wyrażona w wyroku z 17 czerwca 2008 r. (sygn. akt K 8/04, OTK-A 2008/5/81) w odniesieniu do uznanego za niezgodny z Konstytucją RP przepisu art. 7b ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej, także przewidującego uprawnienie do "zbierania i wykorzystywania" informacji. TK - nie kwestionując dopuszczalności wyposażania organów kontroli w specjalne uprawnienia - zaakcentował konieczność dochowania zgodności regulacji przyznających organom kontroli skarbowej szczególne uprawnienia ze standardami ochrony praw i wolności obywatelskich gwarantowanych Konstytucją, poprzez doprecyzowanie przesłanek ingerencji w sferę prywatności i ograniczenie zakresu swobody decyzyjnej organów stosujących prawo tak, by nie doszło do naruszenia art. 31 ust. 3 oraz art. 51 ust. 2 Konstytucji RP, w przeciwnym bowiem razie naruszone zostałyby wynikające z art. 2 Konstytucji RP standardy demokratycznego państwa prawnego, w tym zwłaszcza zasady pewności prawa, bezpieczeństwa prawnego oraz zaufania do państwa i prawa.

A zatem, w ocenie Sądu, przyznaną na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy o KAS kompetencję organu do przetwarzania informacji o zdarzeniach mających bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość niepodatkowych należności budżetowych i występowania o udostępnienie dokumentów zawierających te informacje należy rozumieć wąsko, zaś w tej sprawie Sąd uznał, że organ wyszedł poza tę kompetencję.

W rozpoznawanej sprawie wezwanie obejmowało informacje z wniosków o dofinansowanie w ramach programu priorytetowego "Czyste powietrze" dotyczące danych wnioskodawców (imię, nazwisko, Pesel, adres zamieszkania), informacji ogólnych dotyczących budynków (adres, liczba lokali, nr księgi wieczystej, nr ewidencyjny działki, powierzchnia całkowita budynku, rok oddania budynku do użytkowania albo rok rozpoczęcia budowy), informacje o przedsięwzięciu w zakresie zakupu i montażu nowego źródła ciepła, docieplenia, informacje czy beneficjent występował o rekuperację, o fotowoltaikę, informacje w zakresie średniego dochodu na osobę w gospodarstwie domowym (rok, pesel, wartość rocznego dochodu, rodzaj dokumentu potwierdzającego dochód, urząd skarbowy, całkowity dochód roczny), liczba osób w gospodarstwie domowym, całkowity dochód osób tworzących gospodarstwo domowe z podaniem roku, średni miesięczny dochód na osobę z podaniem roku, kalkulacja szczegółowa przedsięwzięcia (koszt całkowity, koszt kwalifikowany, koszt niekwalifikowany).

Wezwanie do przygotowania i przedstawienia już w istocie przetworzonych danych jest działaniem pozbawionym podstawy prawnej, a w sytuacji powołania się organów na wszystkie ustawowe zadania KAS wymienione w art. 2 ust. 1 pkt 1, 2, 6, 8, 10 i 13-15, bez skonkretyzowania, o jakie zadanie chodzi, w sytuacji, kiedy większość przywołanych przepisów odnosi się do wykrywania nieprawidłowości w zakresie podatków, nie sposób przyjąć, iż żądanie w przedmiocie informacji i dokumentów zostało precyzyjnie i jasno uzasadnione, w zgodzie z wymogami art. 45 ust. 1 ustawy o KAS. Dodatkowo wskazanie na działania analityczne i prognostyczne nie powinno, co do zasady, obejmować dokładnych danych osobowych, czy dokładnego opisu lub udokumentowania zdarzeń gospodarczych. Zgodzić należy się ze Stroną, że nie jest dopuszczalna sytuacja, kiedy organ zbiera konkretne dokumenty czy dane jeszcze przed wszczęciem jakiegokolwiek postępowania i to pod rygorem kary pieniężnej. Skoro nie jest prowadzone żadne postępowanie, to organ nie może zbierać żadnych konkretnych dowodów. W praktyce taki sposób działania "poza postępowaniem", mógłby prowadzić do pozbawienia strony jej praw procesowych.

Słusznie też Strona wskazuje, że wystąpienie na podstawie tego przepisu o uzyskanie wskazanych danych stanowi nadmierne gromadzenie danych osobowych również wobec osób, które wywiązują się ze swoich zobowiązań podatkowych w całości i w pełni. Organ podatkowy będzie bowiem posiadał wyjątkowo szczegółowe i wrażliwe dane osobowe (w tym nie tylko dane adresowe, numery pesel, ale też informacje dotyczące sytuacji rodzinnej beneficjentów oraz danych dotyczących uzyskiwanych zarówno przez nich jak i członków ich rodzin dochodów) również osób, wobec których żadne postępowanie podatkowe nie zostanie wszczęte.

Zdaniem Sądu, pojęcie przetwarzania nie jest tożsame z pojęciem zbierania i nie ma podstaw dla ich tożsamego traktowania. W uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej wskazano, że granice ingerencji w konstytucyjne prawa i wolności wyznacza zasada proporcjonalności oraz koncepcja istoty poszczególnych praw i wolności. Stwierdzenie, że ograniczenia mogą być ustanawiane tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie, nakazuje rozważyć: czy wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków; czy regulacja ta jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego, z którym jest połączona; czy efekty wprowadzonej regulacji pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych przez nią na obywatela (druk sejmowy VIII.2905). Powyższą zmianę należy zatem rozumieć jako ograniczenie kompetencji przewidzianych w przepisie art. 45 ust. 1 ustawy o KAS jedynie do przetwarzania (czyli przekształcania i opracowywania przewidzianych w tym przepisie informacji) oraz występowania z wnioskiem o udostępnienie dokumentów zawierających te informacje. Przepis ten, doprecyzowany nowelizacją, wyznacza granice możliwości formułowania przez organ takiego żądania oraz granice treści informacji zawartych w żądanych dokumentach.

Ustawodawca zrezygnował ze sformułowania "zbieranie i wykorzystywanie" informacji, mogącego sugerować upoważnienie do "zbierania i wykorzystywania" dowodów i zastąpił je pojęciem "przetwarzanie", całkowicie oderwanym od terminologii postępowania dowodowego. Należy podzielić stanowisko, że wykreślenie w wyniku nowelizacji słów "zbieranie i wykorzystywanie" prowadzi do konieczności przyjęcia braku kompetencji organu do występowania o udzielenie przez dane podmioty na żądanie organów KAS tych informacji. W wykładni art. 45 ust. 1 ustawy o KAS nie można pominąć tej zmiany normatywnej, zwłaszcza że pozostałe przepisy ustawy o KAS dowodzą, że ustawodawca świadomie posługuje się pojęciem "przetwarzanie", odróżniając je od używanych także w odniesieniu do dostępu i wykorzystywania danych i informacji pojęć "uzyskiwanie", "gromadzenie", "wykorzystywanie", "sprawdzanie" (por. art. 35 ust. 3 pkt 2, art. 113 ust. 1 , art. 127 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o KAS). Skoro ustawodawca dokonał wyraźnej zmiany normatywnej posługując się zresztą konsekwentnie w całej ustawie określoną terminologią, nieuprawnione jest stanowisko ignorujące tę zmianę i przyjmujące, że nie niesie ona za sobą żadnej treści i nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Takie stanowisko jest sprzeczne z podstawowymi zasadami wykładni prawa. Należy zatem uznać, że na podstawie znowelizowanego art. 45 ust. 1 ustawy o KAS organy nie mogą poszukiwać informacji, zobowiązując adresatów do ich udzielenia. Na podstawie tego przepisu nadal natomiast organy mają możliwość występowania o udostępnienie dokumentów zawierających te informacje, co wynika zarówno z treści art. 45 ust. 1 in fine ustawy o KAS ("a także występować do tych podmiotów o udostępnienie dokumentów zawierających informacje") oraz art. 45 ust. 3 i 5-7 ustawy o KAS, z tym że ta możliwość jest ograniczona.

Rzeczą organów przy ponownym rozstrzyganiu będzie uwzględnienie wskazań i ocen wyżej przedstawionych.

Nietrafny natomiast jest zarzut naruszenia art. 45 ust. 4 ustawy o KAS. Stanowi on, że naczelnicy urzędów celno-skarbowych mogą wykonywać czynności, o których mowa w ust. 1, także poza terytorialnym zasięgiem ich działania. Z przepisu tego Strona wywodzi, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie posiadał właściwości miejscowej do żądania od Strony udzielenia informacji. Prawidłowo jednak organ przywołał § 41-42 Zarządzenia Ministra Finansów w sprawie organizacji Krajowej Informacji Skarbowej, izby administracji skarbowej, urzędu skarbowego, urzędu celno-skarbowego i Krajowej Szkoły Skarbowości oraz nadania im statutów (Dz. Urz. Min. Fin. z 2019r. poz. 12, 73, ze zmianami). Zgodnie z ww. zarządzeniem i załącznikiem Nr 11 centra kompetencyjne realizują zadania scentralizowane, nadzorowane przez Ministerstwo Finansów. W strukturze Izby Administracji Skarbowej powołane zostało Centrum Kompetencyjne ds. Ujawniania i Opodatkowania Nieujawnionych Źródeł Przychodów o zasięgu ogólnokrajowym. Centrum wspiera Departament Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej Ministerstwa Finansów. Skoro zasięg działania Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w zakresie wynikającym z powyższych regulacji jest ogólnokrajowy, to zarzut skargi dotyczący przekroczenia właściwości miejscowej jest niezasadny. Dyrektor IAS w tej sprawie nie naruszył art. 45 ust. 4 ustawy o KAS, nie wykonywał bowiem czynności poza swoim terytorialnym zakresem działania. Przeciwnie, z mocy powołanych wyżej przepisów, jego terytorialny zakres działania jako Centrum Kompetencyjnego ds. Ujawniania i Opodatkowania Nieujawnionych Źródeł Przychodów obejmuje teren całego kraju.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił postanowienia organów obu instancji.

Konsekwencją uwzględnienia skargi stało się orzeczenie o kosztach postępowania sądowego zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę 597 zł składa się kwota wpisu sądowego w wysokości 100 zł oraz kwota wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika w wysokości 480 zł zasądzona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1) lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.) oraz opłata za złożenie dokumentu stwierdzającego udzielnie pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.