Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1227/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonego postanowienia

SENTENCJA

IIISA/Wa 1227/05 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 stycznia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: sędzia WSA Jerzy Płusa, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi S. w W. na postanowienie Ministra Polityki Społecznej z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym 1) stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia, 2) określa, że postanowienie, o którym mowa w punkcie 1, nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Ministra Polityki Społecznej na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 27 października 2004 r., zatytułowanym "skarga", S. - Skarżąca w rozpatrywanej sprawie, zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego W. w sprawie dotyczącej zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego. W piśmie tym Skarżąca wskazała, iż wniosła odwołanie od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, zwanego dalej "Prezesem Zarządu PFRON", która była podstawą wystawienia tytułu wykonawczego, a ponadto zapłaciła wynikające z tej decyzji należności. Podniosła również zarzut nieważności tytułu wykonawczego z uwagi na brak podpisu Prezesa Zarządu PFRON. Przytaczając treść art. 49 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "u.r.z.s.z.o.n.", Skarżąca stwierdziła, iż przepis ten nie daje prawa podpisywania tytułu wykonawczego innym osobom, nawet upoważnionym, niż sam Prezes Zarządu PFRON. Wskazując na powyższe wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2004 r. Prezes Zarządu PFRON, traktując powyższe pismo Skarżącej jako zgłoszenie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, oddalił te zarzuty. W podstawie prawnej postanowienia wskazano na art. 34 § 1 i 2 w związku z art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "u.p.e.a.". W uzasadnieniu postanowienia Prezes Zarządu PFRON wyjaśnił, iż decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. określił Skarżącej zobowiązania za okres od lutego 1999 r. do marca 2003 r. wraz z odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji, a biorąc pod uwagę art. 224 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) miał prawo, pomimo złożonego przez Skarżącą odwołania, do wystawienia tytułu wykonawczego. Ponadto wskazał, iż zgodnie z art. 53 § 3 pkt 2 u.r.z.s.z.o.n. do składania oświadczeń w zakresie praw i obowiązków PFRON są upoważnieni dwaj pełnomocnicy działający łącznie, dlatego też tytuł wykonawczy wystawiony przez Prezesa Zarządu PFRON, a podpisany przez jego dwóch pełnomocników jest prawidłowy. W postanowieniu tym zawarte zostało także pouczenie o prawie do wniesienia zażalenia do Ministra Polityki Społecznej.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca, przytaczając stosowną argumentację, podniosła, iż w jej ocenie tytuł wykonawczy wystawiony został nieprawidłowo, niezgodnie z art. 49 § 3 i art. 53 § 1 pkt 2 i § 3 pkt 2 u.r.z.s.z.o.n.

Minister Polityki Społecznej postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2005 r., powołując się na art. 49 ust. 1 i 4 u.r.z.s.z.o.n. oraz na art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), określanej dalej jako "k.p.a." i art. 33 u.p.e.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ odwoławczy stwierdził, iż podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej mogą być wyłącznie przypadki wymienione w art. 33 u.p.e.a., a w rozpatrywanej sprawie nie zaszła żadna z przesłanek stanowiących podstawę do uwzględnienia zarzutów strony. Natomiast odnośnie zarzutów dotyczących formy podpisu tytułu wykonawczego, Minister Polityki Społecznej wyjaśnił, iż zgodnie z art. 49 ust. 3 u.r.z.s.z.o.n., do egzekucji wpłat na PFRON stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z tym że tytuł wykonawczy wystawia Prezes Zarządu PFRON. W przedmiotowej sprawie tytuł wykonawczy podpisany został z upoważnienia Prezesa Zarządu PFRON, a upoważnienie to regulowane jest przez wewnętrzne przepisy PFRON. Oznacza to, że tak podpisany tytuł wykonawczy zachowuje swoją ważność.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżąca wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, podniosła, że tytuł wykonawczy z dnia [...] września 2004 r. nie podaje nazwy wystawcy zgodnie z art. 49 ust 3 u.r.z.s.z.o.n. Zawiera on wprawdzie oznaczenie wierzyciela, ale nieprawidłowe, gdyż wierzycielem jest PFRON - jednostka organizacyjna posiadająca osobowość prawną ( art. 45 u.r.z.s.z.o.n.). W tytule wykonawczym jako wierzyciela wskazano Prezesa Zarządu PFRON. Jest to oznaczenie nieprawidłowe. Prezes Zarządu PFRON jest organem wykonawczym wchodzącym w skład Zarządu PFRON - art. 51 u.r.z.s.z.o.n., a tytuł wykonawczy, który nie ma oznaczonego wystawcy jest nieważny. Ponadto Skarżąca wskazała, że tytuł wykonawczy podpisany został przez osoby nieuprawnione. Zgodnie bowiem z art. 53 ust. 2 u.r.z.s.z.o.n. Prezes Zarządu PFRON może powoływać pełnomocników Zarządu, a z art. 53 ust. 3 u.r.z.s.z.o.n. wynika, że oświadczenia w zakresie praw i obowiązków majątkowych PFRON mogą składać również dwaj pełnomocnicy działając łącznie jako pełnomocnicy Zarządu. Z treści pieczątek osób podpisujących tytuł wykonawczy wynika, że są to osoby działające z upoważnienia Prezesa Zarządu PFRON, a więc nie są to pełnomocnicy Zarządu PFRON.

W odpowiedzi na skargę Minister Polityki Społecznej, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

W piśmie procesowym z dnia 2 czerwca 2005 r. Skarżąca wniosła o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym. Powiadomiony o tym wniosku Minister Polityki Społecznej nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skargę należało uwzględnić, aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazane.

Sąd stwierdza, iż postanowienie w drugiej instancji zostało wydane przez Ministra Polityki Społecznej z naruszeniem przepisów o właściwości, które obowiązywały w dacie jego wydania. Postanowienie to zostało wydane w wyniku rozpatrzenia zażalenia Skarżącej na, wydane w ramach postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 1 i § 2 u.p.e.a., postanowienie Prezesa Zarządu PFRON zawierające stanowisko wierzyciela wobec zgłoszonych przez Skarżącą zarzutów. Zgodnie bowiem z art. 34 § 2 u.p.e.a., na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie. Natomiast w myśl art. 17 § 1 u.p.e.a., o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub k.p.a. tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. Od wyrażonej w tej normie zasady, odnoszącej się do określenia organu właściwego do rozpatrzenia zażalenia, istnieje jednak wyjątek wskazany w art. 17 § 1a u.p.e.a. Stosownie do tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 maja 2004 r. (Dz. U. Nr 68, poz. 623), o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej, do zażaleń na postanowienia, o których mowa w art. 34 § 2, wydanych przez wierzycieli, dla których organem wyższego stopnia jest minister, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a., z tym że termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia.

W tym miejscu należy wskazać, że przepisy u.r.z.s.z.o.n powierzają zarówno PFRON, n.p. w sprawach dotyczących wypłaty dofinansowania z tytułu zatrudniania osób niepełnosprawnych (art. 26c ust. 4a), jak i Prezesowi Zarządu PFRON, n.p. w sprawach dotyczących wpłat pracodawców na PFRON (art. 49 ust. 1), uprawnienia do rozstrzygania spraw w drodze decyzji administracyjnych. Uznać więc należy, że w zakresie powierzonych im spraw zarówno PFRON, jak i Prezes Zarządu PFRON są organami administracji publicznej w rozumieniu k.p.a. Wynika to w sposób jednoznaczny z art. 5 § 2 pkt 3 in fine w związku z art. 1 pkt 2 k.p.a.

Do ustalenia organu wyższego stopnia zastosowanie znajdzie przepis art. 17 pkt 3 k.p.a., który stanowi, że organami wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu w stosunku do organów administracji publicznej innych niż organy jednostek samorządu terytorialnego i wojewodowie są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie, a w razie ich braku - organy państwowe sprawujące nadzór nad ich działalnością. Przepisy u.r.z.s.z.o.n nie określają wprost organu nadrzędnego nad PFRON. Z pewnością za taki organ nie może być uznany Pełnomocnik do spraw Osób Niepełnosprawnych, o którym mowa w art. 34 ust. 1 u.r.z.s.z.o.n. Pełnomocnik ten będący sekretarzem stanu w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego nadzorując wykonywanie zadań wynikających z u.r.z.s.z.o.n., czyni to w formie koordynacji realizacji tych zadań oraz poprzez inicjowanie i przeprowadzanie w tym zakresie kontroli - art. 34 ust. 2 u.r.z.s.z.o.n. Natomiast stosownie do art. 45 ust. 4 u.r.z.s.z.o.n. nadzór nad PFRON sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Z kolei z art. 31 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 159, poz. 1548 z późn. zm.) wynika, iż dział zabezpieczenie społeczne obejmuje sprawy rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych.

W świetle powyższego należy uznać, że Minister Polityki Społecznej, jako minister kierujący działem administracji rządowej - zabezpieczenie społeczne, jest także organem wyższego stopnia w stosunku do Prezesa Zarządu PFRON. Oznacza to z kolei, iż w kwestii rozpatrzenia zażalenia na wydane przez Prezesa Zarządu PFRON - jako wierzyciela, postanowienie, zastosowanie powinien znaleźć powoływany wyżej art. 17 § 1a u.p.e.a. Przepisy u.r.z.s.z.o.n. nie stanowią bowiem w tym zakresie inaczej, a powołany w podstawie prawnej postanowienia Ministra Polityki Społecznej - art. 49 ust. 4 u.r.z.s.z.o.n. ustanawia jedynie kompetencję tego Ministra do rozpatrywania odwołań od decyzji Prezesa Zarządu PFRON, wydanych na podstawie art. 49 ust. 1 tej ustawy, nie zaś rozpatrywania zażaleń na postanowienia tego organu jako wierzyciela, wydane w ramach postępowania egzekucyjnego. Uszło to uwadze zarówno Prezesa Zarządu PFRON, który w pouczeniu zawartym w uzasadnieniu swojego postanowienia, jako organ powołany do rozpatrzenia zażalenia wskazał niewłaściwy organ, jak i samego Ministra Polityki Społecznej, który zażalenie rozpatrzył wbrew przepisowi art. 17 § 1a u.p.e.a., który to przepis wprowadził zasadę wyłączenia ministrów z rozpatrywania zażaleń na stanowisko wierzyciela. Odpowiednie zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. oznacza, iż od postanowienia Prezesa Zarządu PFRON przysługiwał Skarżącej środek prawny w postaci zażalenia traktowanego jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a organem właściwym do rozpoznania takiego zażalenia jest Prezes Zarządu PFRON, a nie Minister Polityki Społecznej. Stosownie do art. 112 w związku z art. 126 k.p.a. błędne pouczenie co do prawa wniesienia zażalenia nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Prezes Zarządu PFRON będzie więc zobowiązany do rozpatrzenia, na podstawie art. 17 § 1a u.p.e.a., zażalenia Skarżącej na wydane przez niego postanowienie.

Wydanie postanowienia z naruszeniem przepisów o właściwości jest przesłanką stwierdzenia nieważności takiego postanowienia, wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 w związku z art. 126 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie wadą określoną w tym przepisie dotknięte było tylko postanowienie Ministra Polityki Społecznej wydane w drugiej instancji. Natomiast uzasadnienie właściwości Prezesa Zarządu PFRON do wydania w charakterze wierzyciela postanowienia zawierające stanowisko co do zgłoszonych zarzutów, stanowi nie tylko art. 49 ust. 3 u.r.z.s.z.o.n. w związku z art. 26 § 1 u.p.e.a., lecz także fakt, iż podlegające egzekucji należności wynikały z decyzji wydanej przez Prezesa Zarządu PFRON i tym samym był on, na zasadzie art. 5 § 1 pkt 1 w związku z art. 1a pkt 13 u.p.e.a. podmiotem uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku wynikającego z tej decyzji, czyli - wierzycielem.

Stwierdzenie nieważności postanowienia wydanego w drugiej instancji, z uwagi na naruszenie przepisów dotyczących właściwości, czyni natomiast przedwczesnym wypowiadanie się Sądu, co do zasadności innych zarzutów podniesionych w skardze.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 152 i art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. Uzasadnienie rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym stanowi art. 119 tej ustawy.