Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 386/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak Sędziowie WSA Jerzy Drwal, WSA Anna Strzelec (sprawozdawca) Protokolant Asystent sędziego Bartosz Kuś po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 października 2019 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2019 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy Inne (ZUS) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2019 r., odmawiającą H. W. (skarżący), umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie) za okres 11.2017-11.2018 w łącznej kwocie [...]zł.

Jak wynika z akt, wnioskiem z dnia [...] grudnia 2018 r. skarżący zwrócił się z prośbą o umorzenie zadłużenia. Wyjaśnił, że leczy się od dłuższego czasu na nadciśnienie, a w 2000 r. przeszedł zawał, następnie w 2017 i 2018 r. znacznie pogorszyło się jego zdrowie. Oświadczył, że ma stwierdzoną zatorowość płucną centralną i obwodową w przebiegu zakrzepicy żyły udowej i podkolanowej, bardzo często choruje na infekcje układu oddechowego i zapalenia oskrzeli, ponadto leczy się na przerost prostaty oraz przyjmuje leki obniżające ciśnienie. Skarżący oświadczył też, że wydaje dużo pieniędzy na leki i badania w prywatnych przychodniach, gdyż nie może liczyć na wykonanie badań w odpowiednim czasie z NFZ, a przy jego chorobach ważny jest czas. Skarżący argumentował, że z powodu złego stanu zdrowia, który ciągle się pogarsza oraz mniejszych obrotów spowodowanych stanem zdrowia i dużą konkurencją nie jest w stanie uiścić takich należności.

ZUS decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. odmówił skarżącemu umorzenia przedmiotowych należności w łącznej kwocie [...]zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że - w jego ocenie - nie zachodzą przesłanki warunkujące umorzenie należności, przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300) – dalej: "u.s.u.s.". Organ nie znalazł również podstaw do umorzenia należności w oparciu o treść przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U z 2003 r., nr 141, poz. 1365) – dalej: "rozporządzenie" wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Organ argumentował, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej skarżącego wynika, że skarżący jest wdowcem, który nie pracuje zarobkowo. Pobiera świadczenie emerytalne, którego wysokość wynosi [...] zł brutto, wypłacane z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Wobec skarżącego aktualnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne ze świadczenia emerytalnego które przynosi wymierne efekty w postaci wpłat egzekucyjnych (na przestrzeni 6 miesięcy wyegzekwowano 992,76 zł). W bazie KSI ZUS skarżący figuruje jako osoba prowadząca działalność gospodarczą od [...].03.2004 r. Z dołączonych zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) oraz oświadczenia z dnia [...] grudnia 2018 r. wynika, że skarżący uzyskiwał następujące przychody/dochody: 2016 rok - [...] zł (dochód [...] zł), 2017 rok - [...] zł (dochód [...] zł), 2018 rok - [...] zł (dochód [...] zł).

Organ ustalił, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką A. W. (1.42) oraz synem S. W. (1.35). Obydwoje, zgodnie z oświadczeniem skarżącego osiągają miesięczny dochód netto w wysokości po [...] zł. Zgodnie z ustaleniami ZUS poza wskazanymi domownikami, pod adresem zamieszkania skarżącego, zgodnie z bazą PeselKep zamieszkuje także syn M. W. (1.33) - żonaty. Skarżący wskazał stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie ok. [...] zł, w tym: z tytułu miesięcznych opłat (czynsz bez opłat eksploatacyjnych) - [...] zł, opłaty eksploatacyjne - [...] zł; koszty związane z leczeniem - [...] zł. Do akt sprawy skarżący przedłożył m.in. fakturę VAT za energię elektryczną za okres od [...].10.2018 - [...].12.2018 r. w kwocie [...]zł, tj., fakturę za dostawę wody w kwocie [...]zł za okres [...].09.2018 - [...].12.2018 r. - oraz nakaz płatniczy z [...].01.2018 r. wystawiony na syna w łącznej kwocie [...]zł (w oświadczeniu córka poinformowała, że skarżący płaci podatek od nieruchomości w wysokości [...] zł) oraz paragony z apteki obejmujące okres 2017 - 2018 nie w pełni czytelne, oświadczając, że są to koszty związanymi z wydatkami na leki i leczenie. Organ ustalił też, że skarżący posiada zobowiązania pieniężne (umowa kredytowa zawarta z Bankiem Spółdzielczym z kwotą kredytu [...] zł), a pozostała kwota do spłaty wynosi [...] zł, jak oświadczył skarżący płacona miesięcznie rata to [...] zł. (dołączono harmonogram spłaty).

W ocenie organu wykazane przez skarżącego wydatki w kontekście uzyskiwanych dochodów budzą wątpliwości. Organ zauważył również, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dorosłymi dziećmi, które nie legitymują się orzeczeniem o niezdolności do pracy i w związku z tym mogą podjąć pracę zarobkową i partycypować w kosztach utrzymania.

Zdaniem organu nie nastąpiło stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego, braku majątku z którego można prowadzić egzekucję. Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W stosunku do prowadzonej przez skarżącego działalności nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, a zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Organ wyjaśnił również, że w toku prowadzonego postępowania skarżący przedłożył dokumentację medyczną świadczącą o posiadanych schorzeniach - zatorowość płucna centralna i obwodowa, zakrzepowe zapalenie żył głębokich kończyny dolnej prawej, infekcja układu oddechowego, nadciśnienie tętnicze, przepuklina rozworu przełykowego przepony, kamica pęcherzyka żółciowego, przerost prostaty.

Podkreślił jednak, że jak wynika z akt pomimo powoływanych problemów zdrowotnych nieprzerwalnie skarżący prowadzi działalność gospodarczą, tym samym potwierdza, swoją chęć i zdolność do zarobkowania. Ponadto uzyskuje stały dochód z tytułu świadczenia emerytalnego przyznanego niezależnie od stanu zdrowia. Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia uzyskiwanie środków pozwalających na spłatę należności względem ZUS.

Organ dodał również, że rozpatrując wniosek o umorzenie, Zakład bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na szczególny zakres świadczonych usług i odpowiedzialności za środki wpływające do budżetu państwa Zakład zobowiązany jest do rozpatrywania tego typu spaw ze szczególną ostrożnością, bowiem przedmiotem podlegającym decyzji są należności publicznoprawne.

W dniu [...] marca 2019 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek, w którym skarżący zwrócił się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległych składek.

Ponownie rozpatrując sprawę w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy (w tym przedłożony na etapie ponownego rozpoznania sprawy) organ podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] lutego 2019 r.

Organ wskazał, że w związku z tym, iż skarżący jest przedsiębiorcą dokonał analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną i stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki z wyżej wymienionego przepisu Traktatu. Analiza akt sprawy wykazała, że ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych należności z tytułu składek, nie stanowiłoby pomocy de minimis.

Następnie organ odwołując się do regulacji art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uzasadniał, że wskazane tam przesłanki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Przy czym zaznaczył, że spełnienie którejkolwiek z przesłanek automatycznie nie powoduje podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ponieważ przepisy art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umorzone. Nie oznacza to, że spełnienie jednego z tych warunków skutkuje umorzeniem należności. Zdaniem organu przeprowadzone postepowanie wyjaśniające wykazało, że w przypadku skarżącego przesłanka wymieniona w pkt 1 art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych (dłużnika zmarł nie podstawiając żadnego majątku) Nie przedłożono też żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r.- Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Ustalono, że skarżący prowadzi nadal działalność gospodarczą oraz pobiera świadczenie emerytalne, nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości, a wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Brak również podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne – prowadzone postępowanie egzekucyjne jest skuteczne. W tych okolicznościach, zdaniem organu, nie zostały spełnione przesłanki o jakich mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2-6 u.s.u.s.

Organ podniósł także, że zgromadzone dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności z tytułu składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Organ odwołując się do § 3 ust. 1 rozporządzenia argumentował, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie ale zobiektywizowane kryteria. Wyjaśnił, że skarżący podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zwrócił uwagę, że wskazane w oświadczeniu z kwietnia 2019 r., na etapie ponownego rozpoznania sprawy koszty utrzymania w marcu 2019 r. wyniosły w łącznej kwocie [...]zł, w tym koszty związane z leczeniem (500,00 zł), miesięczne opłaty (100,00 zł) oraz opłaty eksploatacyjne (1 000,00 zł). Skarżący wskazał, że posiada inne zobowiązania finansowe z tytułu podatków (420,00 zł), z tytułu zaciągniętych kredytów (3 428,52 zł – miesięczna rata [...] zł) oraz inne zobowiązania (10 000,00 zł).

Organ podkreślił, że skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających, że jego dzieci są niezdolne do pracy, zatem mogą podjąć pracę zarobkową i partycypować w ponoszeniu wydatków w gospodarstwie domowym, tym samym odciążając i polepszając sytuację finansową skarżącego. Organ wyjaśnił również, że nie neguje problemów zdrowotnych skarżącego, jednakże podtrzymał swoją argumentację, że przedstawiona dokumentacja medyczna nie może uzasadniać zaistnienia przesłanki przewlekłej choroby, która pozbawia skarżącego możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenia należności.

Organ zauważył też, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej ani innej formy pomocy.

H. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję organu z dnia [...] maja 2019 r.

Nie wskazując na naruszenie konkretnych przepisów prawa materialnego, czy procesowego skarżący podniósł, że kwestionuje stanowisko ZUS, gdyż jest niezgodne ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Wskazał, że za umorzeniem należności przemawia jego stan zdrowia, wiek oraz sytuacja finansowa. Zwrócił uwagę na fakt, że nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej z powodu swojej choroby, ZUS potrąca z jego emerytury kwoty na rzecz zaległości w składkach. Skarżący zarzucił, że organ nie odniósł się do podnoszonych przez niego we wniosku argumentów. Do skargi dołączył dokumentacje medyczną i faktury za zakup leków z 2018 i 2019 r.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Według art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt.1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności nie dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek o których mowa w art. 28 ust.3a, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie Sądu, w realiach przedmiotowej sprawy, ustalenie braku przesłanek umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. nie budzi zastrzeżeń, zresztą poprawności tej oceny nie kwestionowano również w skardze. Bezsprzecznie z akt sprawy nie wynika aby w stosunku do skarżącego było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b, nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Organ ustalił, że zobowiązanie skarżącego przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust.3 pkt 4a również nie zachodzi. Nie nastąpiło także zaprzestanie prowadzenia działalności. Skarżący, jak ustalił organ, a strona tego nie podważyła, nadal figuruje jako aktywny przedsiębiorca. Jednocześnie nie wystąpił brak majątku, gdyż zgodnie z oświadczeniem skarżącego pobiera on świadczenie emerytalne z KRUS w kwocie netto [...] zł i należności te objęte są przymusowym dochodzeniem przez Dyrektora Oddziału ZUS. Jak ustalił organ na przestrzeni 6 miesięcy na dzień [...] grudnia 2018r. wyegzekwowano kwotę [...]zł (KRUS przekazuje cykliczne miesięczne wpłaty w kwocie [...]zł.), a z informacji o stanie należności z tytułu składek wynika, że ostatnia wpłata z egzekucji miała miejsce w lutym 2019 r. w kwocie [...]zł. Nie nastąpiło zatem stwierdzenie, przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego, braku majątku z którego można prowadzić egzekucję. Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Na tej podstawie trafna też pozostaje ocena organu, że wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Wbrew przekonaniu skarżącego nie ma także, w ocenie Sądu, podstaw do umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, z uwagi na sytuację zdrowotną, wiek i sytuację finansową skarżącego, na które to okoliczności powołuje się w skardze.

Przede wszystkim trzeba podkreślić, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia ma charakter uznaniowy. Dotyczy to zarówno sytuacji, kiedy podstawą umorzenia jest art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. (całkowita nieściągalność składek), jak i art. 28 ust. 3a w zw. § 3 ust. 1 rozporządzenia (uzasadniony przypadek przy braku nieściągalności). Organ, z uwagi na użyte w tych przepisach słowo "może" ma swobodę przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, co oznacza, że może odmówić umorzenia zaległości nawet wówczas, gdy strona wykaże istnienie podstawy do umorzenia zaległości lub też wykaże jej istnienie w stopniu niezadowalającym – decyzja o umorzenie składek nie jest decyzją związaną. Innymi słowy nawet zaistnienie przesłanek, o jakich mowa w tych przepisach, jak trafnie zauważa organ, nie przesądza jeszcze o pozytywnym załatwieniu wniosku zobowiązanego. Oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach sygn. akt: II GSK 1694/14 II GSK 217/12, I GSK 2752/18 - dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl - CBOSA). W konsekwencji sąd nie kontroluje merytorycznej zasadności, czy celowości takich decyzji, ale ogranicza się do sprawdzenia, czy materiał dowodowy stanowiący podstawę jej wydania został zebrany w sposób rzetelny i wyczerpujący, a sama decyzja uwzględnia wszystkie okoliczności sprawy.

Zatem w pierwszym etapie postępowania z wniosku o umorzenie należności składkowych organ bada, czy w ogóle występują przesłanki do umorzenia należności. W celu ustalenia istnienia ww. przesłanek konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji rodzinnej i zdrowotnej osoby zobowiązanej. Ustalając istnienie przesłanek organ bierze pod uwagę aktualną sytuację życiową i majątkową osoby wnoszącej o umorzenie zaległości. Jeśli żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona organ bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi. W przypadku ustalenia zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności, postępowanie wchodzi w drugi etap – uznania administracyjnego, tj. możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia. Oczywistym jest, i to stanowisko pozostaje ugruntowane zarówno w literaturze jak i judykaturze przedmiotu, że uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności organu. Organ zobowiązany jest do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a."). Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych. Przy czym jak trafnie zauważył NSA w wyroku sygn. akt I GSK 2752/18, CBOSA przepis art. 7 k.p.a. nie może być rozumiany jako zwalniający stronę z obowiązku wykazywania inicjatywy dowodowej w tym zakresie. Specyfika postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie polega na tym, że postępowanie to jest wszczynane z inicjatywy strony. Dotyczy jej indywidualnej sytuacji (w ramach badania istnienia ważnego interesu), której organ z urzędu nie może ustalić, nie posiada bowiem stosownych uprawnień, a przede wszystkim wiedzy o sytuacji życiowej wnioskodawcy. Postępowanie wszczęte wnioskiem strony o udzielenie ulgi w spłacie należności publicznoprawnych nie jest postępowaniem, w którym w ramach realizacji zasady prawdy obiektywnej organ ma możliwość samodzielnie z urzędu, bez udziału strony dokonać ustaleń, zebrać wszelkie dowody i dokonać ich oceny. W postępowaniu takim, ciężar dowodzenia zdecydowanie przesuwa się na zobowiązanego. W interesie strony leży podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie utrwalenia ich w dokumentach.

Ponadto jak trafnie też zauważa organ, mając do wyboru różne możliwe sposoby rozstrzygnięcia sprawy, organ powinien wybrać rozwiązanie zgodne ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny. Nie bez znaczenia jest, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem względy interesu publicznego w postaci ochrony stabilności systemu finansowania ubezpieczeń społecznych, zasada równości w zakresie obowiązków ubezpieczonych i płatników nakazują traktowanie instytucji umorzenia należności jako wyjątkowej, zastrzeżonej dla naprawdę trudnych i wyjątkowych przypadków życiowych. Należności z tytułu składek są zobowiązaniami publicznoprawnymi i w przeciwieństwie do zobowiązań cywilnoprawnych wierzyciel nie ma swobody w ich dysponowaniu, także z uwagi na konieczność respektowania ustawowej zasady równości wobec prawa.

W świetle powyższego nie można, zdaniem Sądu, podzielić zarzutu skarżącego, że organ nie ustalił w sposób należyty jego sytuacji materialnej, zaniechał rzetelnej analizy materiału dowodowego, nie odniósł się do przedstawianych argumentów i nie uznał, że jego sytuacja finansowa, rodzinna i zdrowotna przemawiają za umorzeniem zaległych należności. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie uzasadnienie zaskarżonej decyzji, przedstawiona przez organ ocena materiału dowodowego, który był zupełny dla podjęcia rozstrzygnięcia prowadzi do jednoznacznych wniosków, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty świadczące o sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego. Chodzi tu przede wszystkim o złożone przez skarżącego z wnioskiem i w trakcie postępowania dokumenty wpostaci: oświadczeń o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z [...] grudnia 2018 r. oraz z [...] kwietnia 2019 r.; oświadczenia przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy de minimis z [...] grudnia 2018 r.; formularza informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis; pisma z wyliczeniem stałych wydatków związanych z utrzymaniem; oświadczenia o braku zobowiązań z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych i podatku od towarów i usług; oświadczenia dotyczącego paragonów i faktur; dołączonych faktur i paragonów na zakup leków z 2018 i 2019 r. w ilości kilkudziesięciu sztuk; kart informacyjnych z leczenia szpitalnego w okresach: od [...] października 2018 r. do [...] listopada 2018 r.; od [...] grudnia 2018 r. do [...] grudnia 2018 r.; od [...] lutego 2019 r. do [...] lutego 2019 r.; od 18 lutego do [...] lutego 2019 r.; harmonogramu spłat kredytu w Banku Spółdzielczym w Lubartowie; potwierdzenia zapłaty za gaz z [...] grudnia 2018 r.; nakazu płatniczego za podatek z [...] stycznia 2018 r.; oświadczenia córki A. W. odnośnie stałych wydatków związanych z utrzymaniem za marzec 2019 r. i posiadanych zobowiązaniach pieniężnych; potwierdzenia zapłaty podatku z [...] listopada 2018 r.; rozliczenia za okres od [...] stycznia 2018 r. do [...] grudnia 2018 r.; zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2016, 2017 (PIT36); informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2016, 2017 (PIT/B); potwierdzeń płatności za gaz, prąd i podatek; sumowania księgi przychodów i rozchodów w rozbiciu na poszczególne kolumny; potwierdzenia zaplanowanej wizyty lekarskiej czy skierowania na badania.

W oparciu o te dokumentu, a także w oparciu pozyskane przez organ z urzędu, w tym dane wygenerowane z Centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej, czy Bazy Danych Ksiąg Wieczystych organ ustalił, że skarżący jest wdowcem; jest mikroprzedsiębiorcą; nie pracuje zarobkowo; pobiera świadczenie emerytalne z którego potrącane są co miesięczne kwoty tytułem wpłat egzekucyjnych - po [...] zł; nie korzysta z świadczeń pomocy społecznej oraz z innych form pomocy; poniósł w marcu 2019 r. wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie [...]zł ; posiada inne zobowiązania pieniężne, w tym z tytułu zaciągniętego kredytu, które spłaca w formie układu ratalnego, nie posiada nieruchomości, majątku ruchomego, innych praw majątkowych ani wierzytelności, nadal prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej prowadzonej w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych.

W ocenie Sądu, w oparciu o tak zgromadzony i zupełny materiał dowodowy trafne jest stanowisko organu, że skarżący nie wykazał, aby ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie byłby w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a także aby w skutek przewlekłej choroby zobowiązanego pozbawiony on został możliwości uzyskania dochodu umożlwiającego opłacenie należności.

Odmiennie, niż oczekuje skarżący, ocena ta nie ma charakteru dowolnej i uprawniała organ do zajęcia stanowiska zaprezentowanego w zaskarżonej decyzji.

Trafnie podkreśla organ, że skarżący nie wykazał, aby posiadał zaległości w opłacaniu bieżących rachunków, stałych miesięcznych opłat, zatem nie sposób uznać, że jego sytuacja bytowa jest zagrożona. We wniosku skarżący określił stałe miesięczne wydatki rzędu [...] zł (przy czym cześć z nich dotyczyła rozliczeń dwumiesięcznych), a na etapie ponownego rozpoznania sprawy rzędu [...] zł. Organ nie twierdzi, że sytuacja finansowa skarżącego jest dobra, ale trafnie zauważa, że jest stabilna. Zgodzić się należy też z twierdzeniem organu, że skoro skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z dwójką dorosłych dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o niezdolności do pracy, to mogą one podjąć pracę zarobkową (chociażby dorywczą, skarżący nie precyzuje z jakiego tytułu jego córka i syn uzyskują miesięczny dochód po [...] zł ) i partycypować w kosztach utrzymania, odciążając tym samym skarżącego i polepszając jego sytuację finansową.

Zauważyć też trzeba, na co również zwrócił uwagę organ, że przy egzekucji należności zawsze jest prawnie chroniona część świadczenia, która nie podlega zajęciu. Zasada poszanowania minimum egzystencji stanowi bowiem wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku zobowiązanego tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa. Istotny też jest to, że skarżący przy swojej, jak twierdzi trudnej sytuacji finansowej, nie korzysta z pomocy społecznej, która udzielana jest osobom, których dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Ponadto słusznie zauważa organ, że z punktu widzenia stabilności systemu finansowania ubezpieczeń społecznych, nie może być tolerowana sytuacja w której w pierwszej kolejności dłużnik pokrywa swoje zobowiązania cywilnoprawne, zaniedbując spłaty obowiązkowych zobowiązań publicznoprawnych. Należności te zasilają system ubezpieczeń społecznych i pozwalają na wypłacanie różnych świadczeń osobom uprawnionym, co ma wielkie znaczenie dla funkcjonowania państwa. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe z tytułu zaległych składek i odsetek, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich realizacji.

Skarżący twierdzi, że nie osiąga dochodu z działalności gospodarczej, ze względu na stan zdrowia ale z akt sprawy nie wynika aby pomimo stosownego wieku i stanu zdrowia podjął jakiekolwiek kroki celem jej zlikwidowania lub zawieszenia. Nadal jest aktywnym przedsiębiorcą, a w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z grudnia 2018 r. i dołączonych dokumentów wykazał za 2016 r. z działalności gospodarczej przychód [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł za 2017 r. przychód w kwocie [...]zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł, a za 2018 r. przychód w kwocie [...]zł i koszty uzyskania przychodu w kwocie [...]zł. Przy czym, w ocenie Sądu, dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że dochód jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. To stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie, zwłaszcza na tle przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, i w ocenie Sądu pozostaje adekwatne w kontekście przyznania uli w spłacie należności względem ZUS. To skarżący powinien wykazać się starannością i zapobiegliwością by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, a w okolicznościach tej sprawy nie mamy do czynienia z poniesiemy przez skarżącego strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej czy innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości prowadzenia działalności gospodarczej (przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia).

Podkreślić trzeba, że organ nie kwestionuje stanu zdrowia skarżącego, ale trafnie ocenia, w kontekście szczególnych przesłanek z rozporządzenia, że wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości pozyskiwania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Natomiast w okolicznościach niniejszej sprawy stan zdrowia skarżącego nie powoduje utraty źródła dochodu z którego następuje spłata zadłużenia. Pobiera on bowiem emeryturę, której wysokość jest niezależna od jego stanu zdrowia.

Podsumowując regulowanie zobowiązań publicznoprawnych jest zasadą, natomiast ich umarzanie – wyjątkiem. Z tych przyczyn, okoliczności uzasadniające umorzenie muszą być wyjątkowe.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja jest rozstrzygnięciem prawidłowym. Organ zdaje sobie sprawę z trudnej sytuacji skarżącego, analizuje wszelkie przesłanki przewidziane przepisami prawa (w tym dokonuje analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną w rozumieniu unormowań prawa unijnego, czego skarżący nie kwestionuje, podobnie jak oceny organu co do braku całkowitej nieściągalności składek). Postępowanie, zdaniem Sądu, zostało przeprowadzone z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie organ podjął czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrał materiał dowodowy, który właściwie ocenił, nie przekraczając granic swobodnego uznania, w myśl reguł przewidzianych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i wydał właściwą decyzję, stosowną do poczynionych ustaleń. Wbrew zarzutom skargi, jak już wskazano, organ odniósł się również do podnoszonych przez skarżącego argumentów, co znajduje wyraz w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, które spełnia wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Rozstrzygnięcie organu zostało poprzedzone analizą sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, a tym samym organ wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku – wszechstronnego rozważenia przesłanek umorzeniowych. To, że wynik tego postępowania nie dał oczekiwanego przez skarżącego rezultatu nie świadczy jeszcze o tym, że doszło do naruszenia przepisów prawa regulujących tę materię. Ustalenie istnienia lub braku przesłanek umorzenia powinno być logicznym wynikiem dokonanych ustaleń faktycznych i temu obowiązkowi w analizowanej sprawie organ sprostał.

Organ rozważył dwutorowo kwestię umorzenia należności. Z jednej strony mając na uwadze słuszny interes skarżącego, zainteresowanego uzyskaniem ulgi, a z drugiej przeanalizował możliwość umorzenia zaległości w szerszym aspekcie bo dotyczącym ostrożnego gospodarowania funduszami publicznymi przeznaczonymi na wypłatę emerytur i rent. W tym zakresie organ słusznie podnosi, że niezbędna jest ochrona środków przeznaczonych na tego rodzaju cele, co wymaga od organu należytej staranności przy rozpoznawaniu wniosków o umorzenie zaległych składek, aby nie dopuścić do sytuacji, w której pozycja ZUS jako wierzyciela skarżącej miałaby być gorsza od pozycji innych wierzycieli, którzy otrzymują od skarżącego określone kwoty pieniężne na przykład z tytułu spłaty kredytu, czy pożyczki (w rozpoznawanej sprawie skarżący przyznaje, że spłaca kredyt w Banku Spółdzielczym w kwocie ok [...] zł miesięcznie).

Sąd zauważa, że w § 3 ust. 1 rozporządzenia przykładowo wymieniono sytuacje, w których organ może umorzyć należności z tytułu składek ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, gdy ich opłacenie pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, gdyż użycie sformułowania w "szczególności" wskazuje, że nie jest to katalog zamknięty, niemniej jednak, w ocenie Sądu, na tle tak rysującego się stanu faktycznego sprawy, skarżący nie podnosi rzeczowej argumentacji, która pozwala zanegować stanowisko organu, co do braku uzasadnionych merytorycznych podstaw przemawiających za umorzeniem należności. W tych warunkach nieuwzględnienie wniosku skarżącego o umorzenie należności ZUS jest czynnością właściwie uzasadnioną w świetle podanych przez organ motywów zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dokonana przez organ analiza sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego nie pozwala na postawienie zarzutu błędnej konkluzji, iż nie zachodziły wyżej wspomniane nadzwyczajne okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem należności. Regulowanie należności, przypadających ZUS stanowi niewątpliwie obciążenie dla budżetu domowego skarżącego, jednak nie można przyjąć, z przyczyn powyżej wskazanych, aby systematyczna spłata tych zaległości (nawet w niewielkich wygospodarowanych kwotach) była nadmiernym obciążeniem finansowym, które zagraża jego egzystencji. W postępowaniu prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, powinien między innymi porównać stwierdzoną aktualną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać dochody uzyskiwane rzeczywiście czy możliwe realnie do uzyskania, które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia np. w formie ratalnej. Tu takiej analizy organ dokonał ustalając, że prowadzone postępowanie egzekucyjne przynosi wymierne korzyści i realna jest kwota spłaty zadłużenia rzędu [...] zł .

Brzmienia art. 28 ust. 3a u.s.u.s., wskazuje że nadanie treści pojęciu "uzasadnionego przypadku" w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi uwzględniać nie tylko interes zobowiązanego z tytułu składek, ale również interes publiczny. W tej sprawie jak już powiedziano interesy te zostały wyważone. Organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty przedłożone przez skarżącego oraz w sposób wyczerpujący i jasny uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, zarówno pod względem prawnym, jak i faktycznym. Stan zdrowia oraz sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadniały, w ocenie organu, przyjęcia, że w przypadku skarżącego zachodzi wyjątkowa sytuacja uzasadniająca umorzenie należności. Sąd, w świetle przedstawionej argumentacji i mając na względzie charakter postępowania w przedmiocie udzielenia ulgi oraz zakres kontroli sądu legalności wydanej w takim postępowaniu decyzji, to stanowisko podziela.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) zobowiązany był skargę oddalić.