Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1304/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Sędzia WSA Maciej Busz Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 października 2020 r. sprawy ze skargi K. U. na decyzję Rektora Uniwersytetu im. [...] z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego 1. uchyla zaskarżona decyzję; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu im. [...], na rzecz K. U. kwotę [...]zł. ( słownie: [...] złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z [...] maja 2019 r. sygn. akt IV SA/Po [...] oddalił skargę K. U. na decyzję Rektora [...] (dalej: [...]) z [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego za rok akademicki [...].

Wyrok wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

K. U. [...] lipca 2018 r. złożyła wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego na III rok studiów doktoranckich w roku akademickim [...]. Podała, że prowadzi zajęcia z prawa karnego gospodarczego na Wydziale Prawa i Administracji [...] (kierunek prawno-ekonomiczny) w wymiarze 30 godzin, wykaz 6 publikacji, informację o udziale w konferencji naukowej [...] maja 2018r. i wykaz przedmiotów wraz z ocenami zrealizowanych w roku akademickim [...].

Prorektor ds. nauki i współpracy międzynarodowej [...], działający z upoważnienia Rektora, decyzją z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskodawczyni stypendium doktoranckiego w roku akademickim [...] z powodu braku wystarczających środków budżetowych.

K. U. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniosła, że stypendium nie przyznano jej z uwagi na przyznanie niewłaściwej liczby punktów za osiągnięcia uzyskane w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku, co było wynikiem nieuwzględnienia publikacji zakwalifikowanych do druku (uwzględnienie 4 publikacji zakwalifikowanych do druku zmieniłoby liczbę punktów z przyznanych 15 na 31, która to liczba punktów uprawniałaby do otrzymania stypendium).

Prorektor ds. studenckich [...] decyzją z [...] listopada 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Ustalił, że wnioskodawczyni uzyskała 1 pkt za prowadzenie zajęć dydaktycznych, 4 pkt za rozdział w monografii, 8 pkt za artykuł z listy oraz 2 pkt za referat krajowy. Łącznie uzyskała 15 pkt. Wskazał, że w ramach otrzymanych środków możliwe było przyznanie stypendium doktorantom zajmującym miejsca od 1 do 10 na liście rankingowej III roku w roku akademickim [...]. Osoba 10. na liście uzyskała 28 pkt, a skarżąca z wynikiem 15 pkt zajęła 17 miejsce i nie była rekomendowana przez doktorancką komisję stypendialną do przyznania stypendium doktoranckiego za rok [...]. Odnosząc się do zarzutu strony dotyczącego braku uwzględnienia wskazanych publikacji przyjętych do druku, organ wskazał, że od [...] października 2017 r. obowiązuje Zarządzenie nr [...] z [...] lipca 2017 r. zmieniające Zarządzenie nr [...] z [...] marca 2015 r. w sprawie określenia zasad przyznawania stypendiów doktoranckich w [...]. W załączniku do aktualnie obowiązującego zarządzenia nie ma kryteriów dotyczących punktowania publikacji przyjętych do druku, co oznacza, że liczba punktów, które uzyskała wnioskodawczyni przyjęta w procedurze odwoławczej nie uległa zmianie.

K. U. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję Prorektora ds. studenckich [...] z [...] listopada 2018 r. zarzucając organowi naruszenie:

- art. 6 i art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej: K.p.a.), w związku z art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183, dalej: P.s.w.), przez prowadzenie postępowania w sposób nierespektujący zasady praworządności i pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, wyrażające się w wybiórczym i niewłaściwym zastosowaniem przepisów prawa i dowolnej ocenie materiału dowodowego - art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. w związku z art. 207 ust. 1 P.s.w. przez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego dotyczącego statusu publikacji zgłoszonych w postępowaniu stypendialnym;

- § 13 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz.U. z 2017 r. poz. 1696, dalej: rozporządzenie) oraz załącznika nr [...] do Zarządzenia nr [...] Rektora [...] z [...] lipca 2017 r. zmieniającego Zarządzenie nr [...] z [...] marca 2015 r. w sprawie określenia zasad przyznawania stypendiów doktoranckich w [...] przez ich niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w błędnej wykładni zwrotu "w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego", co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia błędnego okresu, za który osiągnięcia podlegały uwzględnieniu;

- § 6 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich w [...] przez jego niezastosowanie i § 1 Zarządzenia nr [...] Rektora [...] z [...] marca 2017 r. w sprawie organizacji roku akademickiego [...] przez jego niezastosowanie.

WSA w Poznaniu oddalając skargę wspomnianym na wstępie wyrokiem uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, pomimo tego że zawiera braki i nie wypełnia w pełni dyspozycji art. 107 § 3 K.p.a. Sąd wskazał, że kontrola sądowa rozstrzygnięć podejmowanych w ramach uznania administracyjnego ogranicza się do tego, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. W postępowaniu dotyczącym studenta rozstrzyganym decyzją indywidualną należy uwzględniać specyfikę szkoły wyższej, więc uchybienie tego typu nie mogło prowadzić do konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd podkreślił, że użyte przez ustawodawcę sformułowanie "może otrzymać" wskazuje jednoznacznie, że decyzja o przyznaniu stypendium doktoranckiego ma charakter uznaniowy. Taki charakter decyzji oznacza, że organ administracji ma swobodę decyzyjną co do ustalenia treści decyzji uznaniowej.

Sąd wyjaśnił, że analogiczne do określonych w § 12 i § 13 ust. 2 rozporządzenia kryteria określono w § 3 ust. 3 Zasad przyznawania stypendiów doktoranckich w [...] w P. (zał. do zarządzenia Rektora nr [...] w sprawie zasad przyznawania stypendiów doktoranckich) oraz załączniku do zarządzenia Rektora [...] nr [...] zmieniającego zarządzenie nr [...]. W załączniku do zarządzenia nr [...], w przeciwieństwie do poprzednio obowiązującego załącznika nr [...] do zarządzenia nr [...], nie ma możliwości punktowania publikacji przyjętych do druku. Sąd wskazał, że przepisy te ściśle wiążą przyznanie stypendium doktoranckiego z wynikami pracy naukowej i dydaktycznej. Sposób ustalania wysokości stypendium wskazuje na powiązanie tego stypendium z wykonywaną przez doktoranta pracą naukową i dydaktyczną na uczelni bądź w jednostce naukowej. Zdaniem Sądu istotne jest, że w uzasadnieniu decyzji Prorektor wskazał na okoliczności będące podstawą odmowy przyznania stypendium - "Organ dokonał oceny wniosku skarżącej w oparciu o kryterium bardzo dobrych wyników w postępowaniu rekrutacyjnym. Wyjaśnił, że przesłanką wyodrębnienia grupy doktorantów, którzy otrzymali stypendium był fakt, że w ramach otrzymanych środków możliwe było przyznanie stypendium osobom, które zajęły miejsca od 1-10, a skarżąca otrzymała miejsce 17." Dalej Sąd wskazał, że "organ rozpatrując sprawę przyznania stypendium doktoranckiego nie był uprawniony do weryfikacji wyniku uzyskanego przez skarżącą w postępowaniu rekrutacyjnym, skoro został on ustalony decyzją ostateczną".

W ocenie Sądu organ przeanalizował sytuację skarżącej i wyjaśnił, dlaczego w sprawie nie zachodzi przypadek uprawniający do przyznania stypendium doktoranckiego. Za wystarczające Sąd uznał zawarte w kontrolowanej decyzji wyjaśnienia dotyczące zasadności podjętego rozstrzygnięcia.

Wskutek skargi kasacyjnej K. U. od powyższego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z [...] czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK [...] uchylił zaskarżony wyrok WSA w Poznaniu z [...] maja 2019 r. sygn. akt IV SA/Po [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.

Sąd odwoławczy uznał skargę K. U. za zasadną przyznając rację zarzutowi naruszenia przez sąd I instancji art. 3 § 1 w związku z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej: P.p.s.a. oraz w związku z § 13 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia i art. 200 ust. 1 P.s.w.

Przyjął, że w sprawie nie ma sporu co do liczby punktów przyznanych skarżącej za poszczególne osiągnięcia istotne ze względu na procedurę ubiegania się o stypendium doktoranckie, natomiast sporne jest to, za jaki okres powinny być uwzględnione te osiągnięcia, co w rezultacie ma wpływ na ostateczną liczbę punktów, od której zależy przyznanie stypendium doktoranckiego. Przypomniał, że decyzje wydawane w oparciu o art. 200 ust. 1 P.s.w. mają charakter uznaniowy, gdyż uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Uzyskanie stypendium jest więc uprawnieniem, a nie prawem podmiotowym, o czym świadczy wyraz "może".

Dalej NSA zaznaczył, że z art. 200 ust. 3 P.s.w. wynika, iż decyzję o przyznaniu stypendium, okresie jego pobierania oraz jego wysokości podejmuje rektor, przy czym przepis ten nie stanowi tylko normy kompetencyjnej. Taki stan rzeczy uprawnia tylko do starania się o świadczenie. Oczywiste jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego.

Sąd II instancji stwierdził, że dokonana przez sąd I instancji wykładnia zawartego w art. art. 200 ust. 1 P.s.w. określenia "może otrzymać" w istocie odpowiada przedstawionej powyżej interpretacji tego przepisu. Dlatego nie uznano zasadności zarzutu naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 200 ust. 1 P.s.w.

Następnie NSA wyjaśnił, że warunki przyznania stypendium doktoranckiego na drugim roku i kolejnych latach studiów doktoranckich formułuje przepis § 13 ust. 2 rozporządzenia, w tym jego pkt 3, w myśl którego stypendium może być przyznane doktorantowi, który w raku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej. Ocena postępów w pracy naukowej powinna być dokonana zgodnie z tak sformułowanymi regułami w odniesieniu do wszystkich doktorantów ubiegających się o stypendium. Ustalenie więc okresu, za który należy wykazać się postępami w pracy naukowej, ma zasadnicze znaczenie. Sąd odwoławczy wskazał, że kwestia ta od początku była sporna między skarżącą a organem i stanowiła zasadniczy zarzut wniesionej skargi kwestionującej decyzję odmowną. Skarżąca kwestionując dokonaną przez Rektora [...] wykładnię przywołanych przepisów wskazała, jakie warunki spełniła, aby uzyskać sporne świadczenie. W ocenie NSA z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika zaś, że WSA w Poznaniu w ogóle nie badał tej kwestii. Zabrakło rozważań Sądu dotyczących wykładni § 13 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia, tj. zawartego w tym przepisie określenia "w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego." Oznacza to, że sąd I instancji nie dokonał kontroli zaskarżonej decyzji w tym zakresie, który odnosi się do okresu, za jaki należy uwzględnić postępy w pracy naukowej wykazane przez skarżącą. Zdaniem sądu odwoławczego sąd I instancji pomimo tego, że wywiódł z rozporządzenia powiązanie przyznania stypendium doktoranckiego z wynikami pracy naukowej i dydaktycznej oraz odnotował, że w załączniku do zarządzenia nr [...], w przeciwieństwie do poprzednio obowiązującego załącznika nr [...] do zarządzenia nr [...], nie ma możliwości punktowania publikacji przyjętych do druku, to jednak pominął istotę zagadnienia spornego w sprawie i skupił się wyłącznie na niespornej kwestii przyznanych skarżącej punktów za poszczególne osiągnięcia naukowe. Wskazuje na to wskazanie przez WSA w Poznaniu, iż przyjął w uzasadnieniu wyroku ustalenia organu, że przesłanką wyodrębnienia grupy doktorantów, którzy otrzymali stypendium był fakt, że w ramach otrzymanych środków możliwe było przyznanie stypendium osobom, które zajęły miejsca od 1-10, a skarżąca otrzymała miejsce 17.

W rezultacie NSA uznał, że sąd I instancji nie dokonał kontroli zaskarżonej decyzji w pełnym zakresie, tj. obejmującym kluczowe dla sprawy zagadnienie - czy w kontekście ww. rozporządzenia w przepisach wewnątrzuczelnianych dotyczących przyznawania stypendium doktoranckiego określono w sposób jednoznaczny okres, za jaki będą brane pod uwagę osiągnięcia naukowe doktorantów. Sąd II instancji wskazał, że dopiero prawidłowe ustalenia w tym zakresie będą miały wpływ na ostateczną liczbę punktów za postępy naukowe i w rezultacie na możliwość uzyskania stypendium doktoranckiego.

Takie ustalenia doprowadziły NSA do stwierdzenia, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a., bowiem sąd – mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku – nie rozpoznał sprawy w pełnym zakresie. Tym samym istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona.

NSA uznał również za zasadny zarzut naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. Wskazał, że w rozpoznawanej sprawie sąd I instancji przyjął, że "organ rozpatrując sprawę przyznania stypendium doktoranckiego nie był uprawniony do weryfikacji wyniku uzyskanego przez skarżącą w postępowaniu rekrutacyjnym, skoro został on ustalony decyzją ostateczną". Sąd II instancji przyznał rację skarżącej, że ustalenia sądu I instancji w zakresie istnienia ostatecznej decyzji wydanej w postępowaniu rekrutacyjnym i wiążącej organ w przedmiotowej sprawie nie znajdują potwierdzenia ani w aktach sprawy, ani nie zostały w jakikolwiek sposób wykazane przez Sąd. Zdaniem NSA uchybienia tego nie można rozpatrywać jako omyłki sądu I instancji albo błędu wynikającego z niedokładnej lektury akt, co wskazywałoby, że Sąd I instancji mieści się w granicach stanu faktycznego sprawy, a błąd w odczytaniu akt skutkuje co najwyżej błędnym przedstawieniem stanu sprawy, czyli ewentualnym naruszeniem art. 141 § 4 P.p.s.a. Na przeszkodzie temu stoi inne ustalenie, które przyjął sąd I instancji wskazujące, że "w uzasadnieniu decyzji Prorektor wskazał na okoliczności będące podstawą odmowy przyznania stypendium. Organ dokonał oceny wniosku skarżącej w oparciu o kryterium bardzo dobrych wyników w postępowaniu rekrutacyjnym." NSA zauważył, że sytuację przyznania stypendium doktoranckiego zależnie od wyników w postępowaniu rekrutacyjnym reguluje § 13 ust 1 rozporządzenia, ale przepis ten dotyczy wyłącznie doktorantów I roku studiów doktoranckich. Prawidłowo podniosła więc skarżąca, że przepis ten nie może znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ skarżąca jest doktorantem III roku studiów doktoranckich. Jej sytuację reguluje § 13 ust. 2 rozporządzenia w związku z art. 200 ust. 1 P.s.w. Wobec tego więc, że art. 133 § 1 P.p.s.a. wyznacza granice, w których może operować sąd administracyjny przyjmując za podstawę orzekania w sprawie dany stan faktyczny, to naruszenie przywołanego przepisu ma miejsce w sytuacji wyjścia poza te granice. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy - rozumiany, jako oparcie rozstrzygnięcia na istotnych w sprawie faktach (prawidłowo) udokumentowanych w aktach sprawy - oznacza bowiem orzekanie na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy i stanowiącego podstawę faktyczną wydania zaskarżonego aktu oraz zakaz wykraczania poza ten materiał. W ocenie NSA przyjęcie przez WSA w Poznaniu, że organ nie jest uprawniony do weryfikacji wyniku uzyskanego przez skarżącą ustalonego decyzją ostateczną musi oznaczać, że Sąd oparł orzeczenie na własnych ustaleniach tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, które nie znalazły również umocowania w art. 106 § 3 P.p.s.a. W konsekwencji Sąd I instancji przeprowadził kontrolę legalności zaskarżonego aktu w taki sposób, że doprowadził do przedstawienia stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w aktach. Co więcej - w kontekście podnoszonego przez skarżącą sposobu naruszenia przez Sąd I instancji art. 133 § 1 P.p.s.a. – NSA podkreślił, że przez akta sprawy administracyjnej, o których mowa we wskazanym przepisie prawa należy rozumieć pełną dokumentację potwierdzającą i dowodzącą przeprowadzenie w sprawie konkretnych czynności prawnomaterialnych i procesowych, która pozwala na kontrolę prawidłowości poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych oraz kontrolę zgodności z prawem podjętego rozstrzygnięcia.

Wobec powyższych uchybień NSA uznał za zasadny również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 3 § 1 P.p.s.a., stwierdzając, że sąd administracyjny ograniczył się w dużym stopniu do powielenia stanowiska zajętego w sprawie przez organy lub jego prostej akceptacji, co nie służy realizacji celów sądowej kontroli administracji publicznej.

W świetle wykazanych uchybień NSA stwierdził, że nie może merytorycznie ocenić zasadności zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania § 13 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia, pierwszego akapitu zał. nr [...] do zarządzenia nr [...] Rektora [...] z [...] lipca 2017 r. zmieniającego zarządzenie nr [...] z [...] marca 2015 r. w sprawie określenia zasad przyznawania stypendiów doktoranckich w [...], § 6 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich w [...] oraz § 1 Zarządzenia Nr [...] Rektora [...] z [...] marca 2017 r. w sprawie organizacji roku akademickiego [...], a także nie może zweryfikować argumentów na podstawie zaskarżonego wyroku. Ich weryfikacja w kontekście określenia "w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego" wymagałaby dokonania kontroli zaskarżonej decyzji przez Sąd odwoławczy, co pozostaje w sprzeczności z zasadą dwuinstancyjności postępowania sądowego. Z tych powodów NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji wskazując, że rzeczą tego Sądu będzie dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem art. 3 § 1, art. 133 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a., co powinno znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu wyroku.

Jednocześnie NSA zastrzegł, że uniemożliwia to mu także ocenę podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 3 § 1 i art. 145a § 1 P.p.s.a.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Sąd rozstrzygnął sprawę mając na uwadze, iż zgodnie z art. 190 P.p.s.a. przy ponownym rozpoznaniu sprawy związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Wymaga zatem przypomnienia, że w niniejszej sprawie przedmiot sporu pomiędzy doktorantką K. U. a Prorektorem [...] zogniskował się zasadniczo wokół zagadnienia, za jaki okres powinny być uwzględnione poszczególne osiągnięcia naukowe skarżącej, co w rezultacie ma wpływ na ostateczną liczbę punktów, od której zależało przyznanie stypendium doktoranckiego za rok akademicki [...]. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w niniejszej sprawie wyroku, w świetle art. 200 ust. 1 P.s.w. w zw. z § 13 ust. 2 rozporządzenia, ustalenie okresu, za który należy wykazać się postępami w pracy naukowej ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Jako materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji organ wskazał art. 200 ust. 1-3 P.s.w., § 13-15 rozporządzenia w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich oraz § 1-4 Zasad przyznawania stypendium doktoranckich w [...] (zał. do zarządzenia Rektora [...] nr [...] z [...] października 2015 r. w sprawie określenia zasad przyznawania stypendium doktoranckich w [...]).

Zgodnie z art. 200 ust. 1 P.s.w. uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 201 P.s.w. warunki przyznawania stypendiów doktoranckich określone zostały w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich. Przepis § 13 ust. 2 rozporządzenia określał, że stypendium doktoranckie na drugim roku i kolejnych latach studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który:

1) terminowo realizuje program studiów doktoranckich;

2) wykazuje się zaangażowaniem w:

a) prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych lub

b) realizacji badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni albo jednostkę naukową;

3) w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej.

Wskazać należy, że w roku akademickim [...] na [...] obowiązywało zarządzenie nr [...] Rektora [...] z dnia [...] lipca 2017 r. zmieniające zarządzenie nr [...] z dnia [...] marca 2015 r. w sprawie określenia zasad przyznawania stypendiów doktoranckich w [...] (dostępne na stronie internetowej: https://pracownicy.amu.edu.pl/monitor-uam/nr-102,-lipiecsierpien-2017-r./zarzadzenia-rektora/zarzadzenie-nr-11120162017-rektora-uam-z-dnia-12-lipca-2017-roku-zmieniajace-zarzadzenie-nr-38620142015-z-dnia-19-marca-2015-roku-w-sprawie-okreslenia-zasad-przyznawania-stypendiow-doktoranckich-w-uniwersytecie-im.-adama-mickiewicza-w-poznaniu). Zarządzenie to zmieniło kryteria przyznawania stypendium doktoranckiego na Wydziale Prawa i Administracji [...] (zgodnie z § 1 zarządzenia zmieniającego). W załączniku do nr [...] określono, iż stypendium doktoranckie może być przyznane:

2. doktorantowi drugiego i kolejnych lat studiów doktoranckich, który:

a) terminowo realizuje program studiów doktoranckich

b) wykazał się zaangażowaniem w:

- prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyki

zawodowej albo

- realizacji badań naukowych prowadzonych na Wydziale Prawa i Administracji [...] bądź przez jednostkę naukową,

3. w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się znaczącymi postępami w pracy naukowej i w przygotowaniu rozprawy doktorskiej.

Pozostaje zatem kluczowe, czy Prorektor ds. studenckich [...] zaskarżoną decyzją prawidłowo przyjęła, że przyjęte do druku publikacje skarżącej doktorantki nie mogły zostać uwzględnione jako stanowiące wykazanie się znaczącymi postępami w pracy naukowej i w przygotowaniu rozprawy doktorskiej z uwagi na to, że wspomniane zarządzenie Rektora [...] nr [...] z dnia [...] lipca 2017 r. zmieniające zarządzenie nr [...] z dnia [...] marca 2015 r. w sprawie określenia zasad przyznawania stypendiów doktoranckich w [...] nie przewidywało kryteriów dotyczących punktowania publikacji przyjętych do druku.

Faktycznie należy stwierdzić, że w zarządzeniu nr [...] w zakresie osiągniętych postępów w pracy naukowej, w tym za publikacje uznano, że za autorstwo rozdziału w recenzowanej monografii naukowej zgodnie z wymogami parametryzacji jednostek naukowych z autorstwem rozłącznym w języku polskim (...) przyznaje się 4 pkt, określając jak należy potwierdzić fakt owej publikacji, lecz nie uregulowano zagadnienia dotyczącego punktowania publikacji autorstwa doktoranta przyjętych do druku, lecz jeszcze oddanych do druku. Jednocześnie zauważyć wymaga, że przed wskazanymi zmianami, rozporządzenie Rektora nr [...] z dnia [...] marca 2015 r. w sprawie określenia zasad przyznawania stypendiów doktoranckich w [...] uwzględniało sytuacje, w których doktorant składając wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazuje się autorstwem publikacji zgłoszonej do druku. Wskazywało w zał. 1.12, że "W sytuacji zgłoszenia publikacji do druku należy dołączyć pismo wydawcy poświadczające przyjęcie monografii do druku. Daną publikację można przedstawić w sprawozdaniu tylko raz."

W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z § 4 ust. 1 załącznika do Zarządzenia Rektora [...] nr [...] stypendium doktoranckie przyznaje się na wniosek doktoranta. Wniosek zawiera m.in. dokumenty potwierdzające spełnienie kryteriów, o których mowa w § 3 (tj. m.in. dokumenty potwierdzające wykazanie się postępami w pracy naukowej i w przygotowaniu pracy doktorskiej). W myśl § 4 ust. 4. załącznika do Zarządzenia Rektora [...] nr [...] wniosek należy kierować do kierownika studiów doktoranckich. Termin złożenia wniosku upływa z dniem 30 czerwca każdego roku.

Należy mieć na względzie, że zgodnie z § 6 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich w [...] (t.j. uchwała nr [...] Senatu [...] z dnia [...].04.2012 r. w sprawie regulaminu studiów doktoranckich, dostępny na stronie internetowej: https://amu.edu.pl/kandydaci/doktoranckie/regulaminy-i-oplaty/regulamin-studiow-doktoranckich) rok akademicki trwa od 1 października do 30 września następnego roku kalendarzowego, o ile rektor nie zarządzi inaczej.

Użyty w powołanych zapisach załącznika do Zarządzenia Rektora [...] nr [...] zwrot "w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku" nawiązuje do takiego samego zwrotu użytego w § 13 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia. Na tle tego i przy uwzględnieniu postanowienia § 6 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich w [...], iż rok akademicki trwa od 1 października do 30 września następnego roku kalendarzowego, zwrot "w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku" nie może być rozumiany literalnie – jako odnoszący się do poprzedniego roku akademickiego zakończonego przed dniem złożenia wniosku – gdyż przy takiej interpretacji np. dla wniosku złożonego do [...] czerwca 2018 r. punktem odniesienia musiałby być rok akademicki [...], co pozbawione byłoby sensu (argumentum ad absurdum). Rozstrzygając niniejszą sprawę organ Uczelni winien był więc przyjąć, że chodzi w tym przypadku o rok akademicki, którego rozpoczęcie poprzedzało złożenie wniosku, a więc rok [...].

Organ dokonując interpretacji przywołanych przepisów uznał, że ostateczny termin złożenia wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego określony w § 4 ust. 4 załącznika do Zarządzenia Rektora [...] nr [...] stanowi jednocześnie granicę czasową osiągnięć naukowych branych pod uwagę w postępowaniu w przedmiocie zwiększenia stypendium doktoranckiego. Tymczasem skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie w skardze wskazała wyraźnie, że organ nie uwzględnił jej czterech publikacji zakwalifikowanych do druku, co zmieniłoby liczbę przyznanych jej punktów z 15 na 28.

W ocenie Sądu stanowiska organu nie można było uznać za prawidłowe.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że § 4 ust. 4 załącznika do Zarządzenia Rektora [...] nr [...] określa wyłącznie termin, do którego należy złożyć wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego. Nie zawiera zaś regulacji odnoszących się do okresu, za jaki oceniane mają być osiągnięcia naukowe. Jednocześnie inne postanowienia zarówno zarządzenia załącznika do Zarządzenia Rektora [...] nr [...] (§ 3 ust. 2 pkt 3) oraz załącznika do zarządzenia zmieniającego nr [...] (pkt 1.3) wyraźnie stwierdzają, że stypendium doktoranckie może być przyznane doktorantowi II i kolejnych lat studiów doktoranckich, który w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowaniu rozprawy doktorskiej. Postanowienia te odwołują się, co istotne, do "roku akademickiego", a nie do "okresu" poprzedzającego złożenie wniosku.

Bezspornie, co wykazano, rok akademicki obejmuje zasadniczo okres od 1 października do 30 września następnego roku kalendarzowego. Sam fakt, że termin do złożenia wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego pokrywa się z datą składania przez doktoranta corocznych sprawozdań (§ 25 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich) nie może prowadzić do konkluzji, że rok akademicki na studiach doktoranckich trwa tylko do 30 czerwca. Powyższe pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z wyżej przytoczonymi regulacjami.

Wobec powyższego nie można zgodzić się z organem, iż przy ocenie dokonywanej na potrzeby przyznania stypendium doktoranckiego powinny być uwzględniane wyłącznie osiągnięcia naukowe, które miały miejsce (tu: opracowania opublikowane) przed [...] czerwca 2018 r. Przeciwnie, zdaniem Sądu w zarządzeniu zmieniającym Rektora nr [...] brak jest wyraźnego unormowania tej kwestii.

Raz jeszcze należy wskazać, że w pierwotnym brzmieniu załącznik do zarządzenia Rektora [...] [...] w sprawie określenia zasad przyznawania stypendiów doktoranckich w [...] dopuszczał wyraźnie możliwość dołączenia do wniosku o stypendium doktorancki publikacji naukowych oddanych do druku, a jeszcze nieopublikowanych. Jednak na skutek zmiany tego załącznika, dokonanej ww. zarządzeniem Nr [...] Rektora [...], taka możliwość została wyeliminowana.

Zdaniem Sądu w ramach posiadanej autonomii szkoła wyższa (jej rektor) uprawniona jest zasadniczo również do określenia, za jaki konkretnie okres osiągnięcia naukowe będą brane pod uwagę. Jednakże, zdaniem Sądu, w omawianym zarządzeniu zmieniającym nr [...] nie zostało to w sposób jednoznaczny określone.

Wobec tego należało przyjąć, że zgodnie z obowiązującą na gruncie ogólnej procedury administracyjnej zasadą aktualności orzekania, organ administracyjny powinien orzekać według stanu prawnego i faktycznego aktualnego na dzień wydania decyzji.

Odnosząc się do kwestii stanu prawnego, słusznie wskazał organ Uczelni, że zgodnie z art. 285 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1669) doktoranci, którzy rozpoczęli stacjonarne studia doktoranckie przed rokiem akademickim [...], mogą otrzymywać stypendium doktorancki, o którym mowa w art. 200 ust. 1 P.s.w. w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy. Zatem w kontrolowanej sprawie słusznie Organ orzekał na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. P.s.w. oraz rozporządzenia, a także wewnętrznych przepisów Uczelni wydanych na podstawie ww. przepisów prawa powszechnie obowiązującego.

Powyższe nie oznacza jednak, że Prorektor [...] nie był zobowiązany do uwzględnienia zmian stanu faktycznego zaistniałego pomiędzy złożeniem wniosku, a datą orzekania. Nie powinno też ujść uwadze organu, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.), organ odwoławczy obowiązany jest do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy w jej całokształcie, uwzględniając również zmianę stanu faktycznego zaistniałą w okresie pomiędzy wydaniem decyzji przez organ I oraz II instancji. Zasada ta znajduje zastosowanie także w sprawach rozpatrywanych w trybie określonym w przepisie art. 127 § 3 k.p.a., do którego odsyła art. 207 ust. 2 P.s.w.

Jednym z istotnych i niekwestionowanych komponentów wyżej powołanej zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 w zw. z art. 127 k.p.a.; art. 78 Konstytucji RP) jest obowiązek odniesienia się przez organ orzekający w II instancji do zarzutów podniesionych w środku zaskarżenia (tu: wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) wywiedzionym od rozstrzygnięcia organu I instancji (por. wyrok WSA w Poznaniu z [...] czerwca 2014 r., sygn. IV SA/Po [...], dostępny j.w.). W orzecznictwie podkreśla się, że istotą postępowania odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy, a w szczególności ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podniesionych w środku odwoławczym (por. wyrok WSA W. z [...] sierpnia 2010 r., sygn. IV SA/Wa [...], dostępny j.w.). Brak w motywach decyzji jakiegokolwiek ustosunkowania się do zarzutów odwołania (odpowiednio: wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) uzasadnia nie tylko uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania odwoławczego, ale jednocześnie daje podstawę do stwierdzenia, że przy tego rodzaju postępowaniu pod znakiem zapytania pozostają gwarancje wynikające z zasady dwuinstancyjności. Zauważyć należy, że powinność odniesienia się przez organ II instancji do zarzutów podniesionych w rozpoznawanym środku zaskarżenia stanowi refleks bardziej ogólnego obowiązku – spoczywającego na każdym organie rozstrzygającym sprawę, zarówno w I, jak i II instancji, w ramach motywowania podjętej decyzji – ustosunkowania się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania. Wykonanie tego obowiązku winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Brak odniesienia się przez organ rozstrzygający sprawę do podnoszonych przez stronę zarzutów stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Z takim naruszeniem procedury mamy do czynienia w kontrolowanej sprawie.

Organ, rozpatrzywszy ponownie sprawę, w ogóle nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do kluczowego zarzutu skarżącej, że zaakceptowanie interpretacji załącznika do zarządzenia Rektora nr [...] przyjętej przez Rektora – w myśl której uwzględnieniu w postępowaniu w sprawie stypendium doktoranckiego podlegają publikacje naukowe opublikowane w roku akademickim, "w granicach którego mieści się termin składania wniosku", ale tylko do dnia jego złożenia (tj. do 30 czerwca danego roku) – spowoduje, że publikacje, które ukazały się w miesiącach letnich (lipcu, sierpniu lub wrześniu danego roku), nie zostaną w ogóle uwzględnione: ani w ramach oceny za ten rok akademicki (bo bierze się pod uwagę tylko okres do 30 czerwca), ani za rok kolejny (bo ten rozpoczyna się od 01 października).

W związku z tym stwierdzić trzeba, że choć – jak to już wyżej wskazano – w ramach autonomii gwarantowanej szkole wyższej, jej rektor uprawniony jest do określenia warunków uzyskania uprawnienia do świadczenia w postaci stypendium doktoranckiego, to jednak takie ich ukształtowanie – z jakim niewykluczone, że mamy do czynienia w niniejszej sprawie (Organ winien to jednoznacznie wyjaśnić i ocenić) – które skutkowałoby objęciem oceną opracowań naukowych opublikowanych wyłącznie w okresie 9 miesięcy (od 1 października do 30 czerwca następnego roku kalendarzowego) stanowiłoby istotne naruszenie zasady równego traktowania (art. 32 Konstytucji RP), ponieważ autor artykułu zwykle nie ma decydującego wpływu na to, kiedy jego praca faktycznie ukaże się drukiem. W konsekwencji, w takim przypadku przyznanie stypendium doktoranckiego uzależnione byłoby więc nie tyle od rzeczywistych osiągnięć naukowych doktoranta, lecz także od tego, kiedy wydawnictwo zdecyduje się wydać jego publikację. To ostatnie trudno zaś uznać za okoliczność istotną, mogącą zasadnie usprawiedliwiać różnicowanie sytuacji doktorantów aplikujących o stypendium doktoranckie.

Powyższe nie oznacza, że w ramach samorządności normodawczej uczelni nie można by dopuścić takiego unormowania analizowanej kwestii w zarządzeniu Rektora, zgodnie z którym przy rozpoznawaniu wniosku o stypendium pod uwagę będą brane publikacje z okresu do dnia 30 czerwca. Byłoby to, jak się wydaje, dopuszczalne, z tym wszakże zastrzeżeniem, że należałoby wówczas jednocześnie zapewnić w zarządzeniu, iż ocenie podlegać będą osiągnięcia naukowe z okresu 12 miesięcy poprzedzających ten dzień. W przeciwnym razie – jak słusznie podniosła skarżąca – osiągnięcia uzyskane przez doktoranta w okresie od 1 lipca do 30 września byłyby w kontekście przesłanek przyznania stypendium doktoranckiego daremne. Taka sytuacja byłaby zaś nie do zaakceptowania w kontekście ratio legis, jakie legło u podstaw wprowadzenia możliwości uzyskania stypendium doktoranckiego, na podstawie art. 200 P.s.w. w zw. z § 13 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia, a które wyraża się w wykazaniu pobudzaniu aktywności doktorantów nakierowanej na uzyskiwanie określonych osiągnięć naukowych.

Mając wszystko to na uwadze, zaskarżoną decyzję należało uznać za co najmniej przedwczesną, a na pewno nienależycie umotywowaną. Wydano ją bowiem z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 i art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 207 § 1 i 2 P.s.w. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie jest wykluczone, że wszechstronne rozpatrzenie zarzutów i dowodów doprowadziłoby organ do odmiennego rozstrzygnięcia sprawy, tj. przyznania wnioskowanego świadczenia.

Tym samym Sąd zobligowany był do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. (pkt 1 sentencji wyroku).

W ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym Organ winien ocenić materiał dowodowy, z uwzględnieniem wyżej opisanych wymagań wynikających z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. oraz z zastosowaniem przedstawionej wyżej interpretacji zasad przyznawania stypendium doktoranckiego. Podjęte rozstrzygnięcie winien zaś należycie umotywować – z wyczerpującym odniesieniem się także do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – jak tego wymaga art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. oraz w zw. z art. 207 ust. 1 P.s.w.

Zarazem Sąd wyjaśnia, że nie znalazł podstaw do uwzględnienia żądania skargi dotyczącego zobowiązania Organu do wydania decyzji o określonej treści – już z tej to przyczyny, że z treści art. 145a § 1 P.p.s.a. jasno wynika, iż przepis ten znajduje zastosowanie tylko w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2 P.p.s.a., tj. w razie uchylenia przez sąd decyzji lub postanowienia z powodu istotnego naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub wystąpienia przesłanki nieważnościowej. Tymczasem w okolicznościach kontrolowanej sprawy uchylenie zaskarżonej decyzji nastąpiło z powodu, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., tj. naruszenia (innego niż wskazano w lit. b) przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto należy mieć na uwadze, iż Sąd dysponuje wyłącznie aktami dotyczącymi wniosku skarżącej. Nawet gdyby więc uznał, iż wszystkie wskazane przez skarżącą publikacje winny zostać uwzględnione w osiągnięciach naukowych w roku akademickim [...], to nie ma dostatecznego materiału do oceny, czy skarżąca rzeczywiście znalazła się w gronie najlepszych doktorantów premiowanych do przyznania stypendium. Takiej oceny winien dokonać Rektor rozpoznając sprawę ponownie, przy uwzględnieniu stanowiska Sądu wyrażonego w niniejszym wyroku.

O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącej kwotę [...]zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na zasądzoną kwotę złożyły się koszty: wpisu sądowego od skargi ([...] zł), opłaty skarbowej od pełnomocnictwa ([...] zł) oraz wynagrodzenia radcy prawnego według stawek minimalnych ([...] zł).