Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 4/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 234, art. 246 par. 2 pkt 1 i pkt 2, art. 255
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. z siedzibą w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 listopada 2019 r., sygn. akt I SPP/Go 126/19 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. z siedzibą w G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej Zielonej Górze z dnia 25 lipca 2019 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II, III, IV kwartał 2015 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 19 listopada 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił T. z siedzibą w G. (Spółka/skarżąca) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 25 lipca 2019 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II, III, IV kwartał 2015 r.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 8.713 zł skarżąca wpłaciła 1000 zł (polecenie przelewu k. 41 akt sądowych I SA/Go 680/19) i jednocześnie wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że Spółka w latach 2017-2018 przyniosła straty lub osiągnęła niewielkie zyski, z uwagi na trudną sytuację rynkową branży, w której działa. Ponadto osoby reprezentujące Spółkę są jedynymi osobami w rodzinie, które zarabiają na ich utrzymanie. Nie posiadają majątku, z którego byłyby w stanie pokryć wpis w całości lub w części. W obecnej sytuacji nie mają również zdolności kredytowej. Nadto skarżąca zaznaczyła, że wobec Spółek z nią powiązanych prowadzone są postępowania, w ramach których zastosowano procedurę STIR, co skutkowało zablokowaniem ich rachunków bankowych i tym samym środki na nich zgromadzone nie są w dyspozycji posiadaczy rachunków bankowych. W związku z powyższym Spółka także nie jest w stanie uiszczać własnych zobowiązań zarówno cywilno-prawnych, jak i podatkowoprawnych. Skarżąca podniosła, że z uwagi na skomplikowany charakter sprawy prawdopodobieństwo szybkiego zwolnienia spod zabezpieczenia ww. rachunków bankowych jest znikome. W tym stanie rzeczy nie jest w stanie uiścić wpisu stosunkowego od skargi w całości. Podniosła, że ewentualna odmowa częściowego przyznania prawa pomocy Spółce uniemożliwi jej poddanie decyzji organu podatkowego sądowej kontroli. Wyjaśniła również, że częściowy wpis w kwocie 1000 zł przelano z konta spółki S. Sp. z o.o. - udziałowca skarżącej. Spółka S. nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje żadnych przychodów. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, że wysokość kapitału zakładowego tej spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, wartość zysków lub strat za ostatni rok obrotowy 0 zł oraz, że spółka nie posiada rachunków bankowych.

Wobec uznania, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie są wystarczające do ustalenia sytuacji majątkowej skarżącej, wezwano ją do złożenia: składanych przez Spółkę odpisów deklaracji miesięcznych VAT-7 za ostatnie 12 miesięcy; rocznego zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za lata 2017 i 2018; zbiorczego zestawienia wartości przychodów i kosztów uzyskania przychodów skarżącej za miesiące od stycznia do września 2019 roku oraz zestawienia miesięcznych wydatków niestanowiących kosztów uzyskania przychodów za ten okres; informacji czy Spółka w ciągu ostatniego roku uzyskała dopłaty od wspólników; oświadczenia czy i z jakich przedmiotów Spółka korzysta na podstawie umowy leasingu z podaniem wartości miesięcznych obciążeń z tego tytułu.

W odpowiedzi skarżąca poinformowała, że nie składała deklaracji podatkowych w latach 2016 - 2019 i nie złożyła deklaracji miesięcznych w podatku od towarów i usług za ostatnie 12 miesięcy; nie składała zeznań podatkowych w latach 2016 - 2019; nie osiągała przychodów i kosztów uzyskania przychodów w latach 2016 -2019. Wartości te wynoszą zero i tym samym brak podstaw do sporządzenia zbiorczego zestawienia wartości przychodów i kosztów uzyskania przychodów za miesiące od stycznia do września 2019 r. oraz zestawienia miesięcznych wydatków niestanowiących kosztów uzyskania przychodów za ten okres; w latach 2016 - 2019 nie uzyskiwała dopłat od wspólników; oświadcza, że w latach 2016 - 2019 nie korzystała z żadnych przedmiotów na podstawie umowy leasingu.

Odnosząc się do powyższych danych, Sąd pierwszej instancji ocenił, że skarżąca nie wykazała przesłanek, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Nie przedłożyła bowiem żadnych dokumentów pozwalających zweryfikować podnoszone przez nią okoliczności wskazujące na jej trudną sytuację finansową. Oświadczenia Spółki złożone w tym zakresie nie są wystarczające do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazał, że przedmiotowe oświadczenia Spółki są sprzeczne, a tym samym podważają wiarygodność podnoszonych przez nią okoliczności. Skoro bowiem spółka w latach 2017-2018 miała przynosić "straty/niewielkie zyski" trudno jednocześnie przyjąć, by w tym czasie nie osiągała żadnych przychodów i kosztów uzyskania przychodów.

Nie godząc się z powyższym postanowieniem Spółka złożyła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez błędne stwierdzenie, że skarżąca nie wykazała przesłanek, o których mowa w przedmiotowym przepisie, w wyniku czego zostanie pozbawiona konstytucyjnego prawa do sądu i tym samym możliwości zbadania legalności wydanej wobec niej decyzji podatkowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 P.p.s.a. spoczywa na stronie wnioskującej o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki w celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.

Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 P.p.s.a., wezwać wnioskującego do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.

Z możliwości przewidzianej w art. 255 P.p.s.a. skorzystał Sąd pierwszej instancji, wzywając skarżącą do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Skarżąca nie spełniła jednak wezwań Sądu w pełni, przesyłając sprzeczne wyjaśnienia, więc brak wymaganych dokumentów oraz wyjaśnień uniemożliwił Sądowi nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd pierwszej instancji dokumentacji, deklarując, że prowadziła bez niej działalność gospodarczą, powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że Spółka wykazała przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy. Trzeba w tym miejscu podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, wykorzystując informacje przedstawione we wniosku i poparte dokumentami, zatem to w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W kompetencji sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.

Należy wskazać, że również na etapie zażalenia Spółka nie podniosła argumentów, ani nie przedłożyła dokumentów, które uzupełniając wiedzę co do jej sytuacji majątkowej, uzasadniałyby pozytywne dla niej rozpoznanie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Wobec tak wielu wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, biernej postawy skarżącej w realizacji wezwania o dostarczenie stosownej dokumentacji, trafne było uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że Spółka nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zatem należało stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzec jak w sentencji.