Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 856/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 139
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 64 § 1 pkt 5 i § 6
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Dnia 22 września 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Górecka Asesor WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 września 2021 roku sprawy ze skargi Ministra Zdrowia na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] marca 2021 roku nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] na rzecz skarżącego kwotę [...]złotych (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] marca 2021r. znak: [...] Dyrektor Izby Skarbowej działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020r., poz. 256 ze zm, dalej: k.p.a.), w związku z art. 18, 64 § 1 pkt 5 i § 6, art. 64c § 1, § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020r., poz. 1427, dalej: u.p.e.a) oraz w związku z art. 6 ust. 1, art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019r., poz. 1553 ze zm.), po rozpatrzeniu zażalenia wierzyciela – [...] z dnia [...] stycznia 2021r. nr [...] na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] stycznia 2021r. nr [...] o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] listopada 2014r. nr [...] wobec Samodzielnego Publicznego Zespołu Opieki Zdrowotnej w [...] w kwocie [...]zł, postanowił uchylić zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] stycznia 2021r. nr [...] w całości i obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł.

Postanowienie to zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W dniu [...] grudnia 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] otrzymał do realizacji tytuł wykonawczy z dnia [...] listopada 2014r. wystawiony przez Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia, obejmujący zaległości Samodzielnego Publicznego Zespołu Opieki Zdrowotnej w [...] w wysokości [...] zł (należność główna).

W dniu [...] grudnia 2014 r. do Urzędu Skarbowego w [...] wpłynął wniosek wierzyciela o zawieszenie postępowania egzekucyjnego w związku z wydanym przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju postanowieniem z [...] grudnia 2014 r. o wstrzymaniu wykonania decyzji z [...] września 2014 r., stanowiącej podstawę wystawienia przedmiotowego tytułu.

W związku z powyższym [...] stycznia 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. zawiesił postępowanie egzekucyjne.

W dniu [...] lipca 2015 r. do Urzędu Skarbowego w [...] wpłynął dokument, w którym Instytucja wdrażająca [...] poinformowała, że od [...] lipca 2015 r. zamiast niego stroną będzie Skarb Państwa – [...]

[...] pismem z [...] sierpnia 2015 r. zawiadomił organ egzekucyjny o zaistnieniu okoliczności uzasadniającej podjęcie postępowania egzekucyjnego.

W dniu [...] września 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] podjął postępowania egzekucyjne, a [...] września 2015 r. dokonał zajęcia ruchomości dłużnika w postaci dwóch specjalistycznych środków transportu sanitarnego, pozostawiając je pod dozorem dłużnika.

W dniu [...] września 2015r. do Urzędu Skarbowego w [...] wpłynął wniosek wierzyciela datowany na [...] września 2015 r. o ponowne zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 4 u.p.e.a.

W związku z powyższym organ egzekucyjny [...] września 2015 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne, o czym zawiadomiono wierzyciela [...] września 2015 r.

W dniu [...] września 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 1 pkt 8 p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego doręczono wierzycielowi [...] października 2016 r. Nie zostało ono zaskarżone.

Zawiadomieniem z [...] października 2016r., nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] powiadomił [...] o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. Zawiadomienie to zostało odebrane przez wierzyciela [...] października 2016r.

[...] listopada 2016r. do Urzędu Skarbowego w [...] wpłynął wniosek [...] z dnia [...] października 2016r., nr [...] o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dniu [...] grudnia 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w orzekł o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł.

Po rozpatrzeniu zażalenia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w [...] postanowieniem z [...] stycznia 2017 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Skarga wniesiona przez [...] na w/w postanowienia została przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uwzględniona. Wyrokiem z dnia 20 lipca 2017r., sygn. III SA/Po 315/17 sąd uchylił postanowienie z 27 stycznia 2017r. i poprzedzające je postanowienie z 2 grudnia 2016r. wskazując na potrzebę miarkowania kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela, zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnymi zawartymi w wyroku z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. SK 31/14 w celu zachowania racjonalnej zależności między wysokością kosztów egzekucyjnych a czynnościami organów.

Naczelny Sąd Administracyjny, wskutek złożonej skargi kasacyjnej przez Dyrektora Izby Skarbowej w [...], wydał w dniu [...] sierpnia 2020r. wyrok o sygn. akt I GSK 413/18, którym oddalił skargę kasacyjną od w/w wyroku.

Po ponownym przeanalizowaniu sprawy oraz uwzględnieniu wskazań i zaleceń zawartych w w/w wyrokach Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wydał w dniu [...] stycznia 2021r. postanowienie nr [...] o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł. Na te koszty składały się: opłata manipulacyjna w wysokości [...] zł oraz opłata za zajęcie ruchomości (środków transportu). Ich wysokość organ ustalił z uwzględnieniem wymogu miarkowania kosztów przez przyjęcie proporcji od maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla poszczególnego środka egzekucyjnego.

Zażalenie na to postanowienie złożył [...] wnosząc o nieobciążanie go kosztami postępowania egzekucyjnego z uwagi na zerwanie związku między wysokością naliczonych opłat za czynności egzekucyjne a stopniem skomplikowania tych czynności, ich czasochłonności i stopnia efektywności, a także brak przepisu prawa powszechnie obowiązującego umożliwiającego obliczenie wysokości opłat w sposób dokonany przez organ egzekucyjny.

Po rozpoznaniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżonym postanowieniem uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w całości i obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł. Organ podał, że postanowienie wydał po zmianie w dniu [...] lutego 2021r. stanu prawnego dotyczącego postępowania egzekucyjnego w administracji i powstających w tym postępowaniu kosztów egzekucyjnych. W dniu [...] lutego 2021r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia [...] lipca 2019r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019r., poz. 1553 ze zm.), która uregulowała niejasną sytuację prawną dotyczącą zasad ustalania przez organy egzekucyjne kosztów postępowania egzekucyjnego i ponoszenia tych kosztów przez strony postępowania. Nowela z dnia [...] lipca 2019r. wprowadziła nowe zasady obliczania opłat egzekucyjnych. Przewidziała również przepisy przejściowe, znajdujące zastosowanie w przypadku powstania kosztów egzekucyjnych przed datą nowelizacji (przed dniem [...] lutego 2021r.).

Organ powołując się na treść art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej podał, że w sprawie znajdują zastosowanie dotychczasowe przepisy u.p.e.a. określające wysokość opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie ruchomości (art. 64 § 1 pkt 5 oraz § 6 u.p.e.a). Opłata manipulacyjna obliczona wg dotychczasowych przepisów wynosi [...] zł a opłata za zajęcie ruchomości – [...] zł. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej – opłata manipulacyjna wyższa niż [...] zł pobierana jest w wysokości [...] zł a zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej opłata za czynności egzekucyjne wyższa niż [...] zł pobierana jest w wysokości [...] zł. Tym samym, zdaniem organu łączna kwota kosztów egzekucyjnych w niniejszej sprawie wynosi [...] zł. Obowiązek uiszczenia opłat w niniejszej sprawie powstał zdaniem organu zgodnie z art. 64 § 9 pkt 4 i § 10 u.p.e.a: w przypadku opłaty manipulacyjnej – z chwilą powstania obowiązku uiszczenia opłaty za zajęcie ruchomości, w przypadku opłaty za zajęcie ruchomości – z chwilą podpisania protokołu przez poborcę skarbowego.

Odnosząc się do zarzutu zastosowania niewłaściwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia ruchomości, podał, że zastosowanie tej czynności, z jednoczesnym pozostawieniem zajętych ruchomości pod dozorem dłużnika było zgodne z zasadą zastosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego a ponadto umożliwiało dalsze funkcjonowanie jednostki i świadczenie przez nią usług. Kolejne czynności w sprawie nie zostały przez organ egzekucyjny podjęte ze względu na wnioskowane przez wierzyciela zawieszenie postępowania a następnie jego umorzenie.

Organ mając na uwadze fakt, że wydane postanowienie jest niekorzystne dla strony odwołującej odniósł się do kwestii naruszenia zasady reformationis in peius (art. 139 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.) i podał, że nie ma ona charakteru bezwzględnego dopuszczając możliwość wydania orzeczenia na niekorzyść strony w sytuacji gdy doszło do rażącego naruszenia prawa lub rażącego naruszenia interesu społecznego. Zdaniem organu taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, ponieważ z uwagi na zmianę stanu prawnego określenie kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł rażąco narusza prawo. Obowiązujące przed zmianą stanu prawnego przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 64 § 1 pkt 5 i § 6 u.p.e.a.), są aktualne nadal, zgodnie z przepisem przejściowym art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej i obliczone zgodnie z nimi koszty w niniejszej sprawie winny wynosić [...] zł. Proste zestawienie tej kwoty z kwotą określoną w zaskarżonym postanowieniu organu I instancji potwierdza, w ocenie organu II instancji, że postanowienie organu I instancji pozostaje w sprzeczności z treścią aktualnych w tej dacie przepisów i naruszenie to ma charakter rażący. Organ podał, że zawarte w wyroku WSA w Poznaniu (III SA/Po 315/17) wytyczne co do miarkowania kosztów zgodnie z wyrokiem TK były aktualne w poprzednim stanie prawnym. Zmiana przepisów, wprowadzona ustawą z dnia 4 lipca 2019r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji usunęła te braki i dostosowała stan prawny do wcześniej ustalonych standardów. Wobec tego, po zmianie przepisów w dniu 20 lutego 2021r. miarkowanie kosztów egzekucyjnych stało się zbędne. Do ustalonych już kosztów egzekucyjnych ustawodawca wprowadził przepisy przejściowe, pozwalające na dostosowanie ich wysokości do nowych standardów.

W terminowo wniesionej skardze [...] wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia z [...] marca 2021r. w części obciążającej wierzyciela kosztami postępowania w zaskarżonym zakresie, tj. w kwocie [...]zł w zakresie opłaty za zajęcie ruchomości oraz o uchylenie poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] stycznia 2021r. w części ponad kwotę [...]zł z tytułu kosztów postępowania egzekucyjnego, tj. o uchylenie w całości kosztów z tytułu zajęcia ruchomości i uchylenie opłaty manipulacyjnej w części ponad kwotę [...]zł. Wniósł również o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 64 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu przed wejściem w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (poz. 1553) w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej, polegającej na jego niewłaściwym zastosowaniu poprzez pominięcie okoliczności, że warunkiem zastosowania limitu [...] zł z art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej w sprawie jest ustalenie opłaty egzekucyjnej na podstawie dotychczasowych przepisów, interpretowanych zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku TK z 28.06.2016r. (SK 31/14) i w efekcie pominięcie wytycznych wynikających z norm prawnych wyrażonych przepisami art.2 Konstytucji, tj. zasadą nadmiernej ingerencji,

2. art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej w zw. z art. 64 § 1 pkt 5 u.p.e.a w brzmieniu przed nowelizacją poprzez błędne jego zastosowanie i przyjęcie, że opłata za czynności egzekucyjne w postaci zajęcia 2 używanych karetek na podstawie art. 64 § 1 pkt 5 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji wynosi [...] zł i w efekcie przekracza "limit" kwoty [...]zł, o której mowa w art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej, podczas gdy ustalenie przez organu wysokość opłaty za zajęcie dwóch karetek w kwocie [...]zł zostało uprzednio zaskarżone przez [...] i w konsekwencji NSA podtrzymał uchylenie w wyroku WSA w Poznaniu dwóch postanowień ustalających w swych sentencjach opłatę za zajęcie dwóch karetek w tej samej kwocie [...]zł, którą teraz ponownie wskazuje Dyrektor Izby Administracji Skarbowej jako podstawę do ustalenia kwoty opłaty egzekucyjnej w kwocie [...]zł, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do nałożenia na [...] – Skarb Państwa kwoty [...]zł z tytułu opłaty egzekucyjnej za zajęcie dwóch używanych karetek pozostawionych do dyspozycji zobowiązanego w stosunku do których nigdy nie rozpoczęła się ani licytacja ani nawet szacowanie ich wartości,

3. art. 64 c § 6 u.p.e.a. w aktualnym brzmieniu poprzez jego niezastosowanie i pominięcie faktu, że wierzyciel z mocy prawa jest państwową jednostką budżetową w rozumieniu art. 11 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2021r., poz. 305) i w konsekwencji nie powinien być obciążania kosztami egzekucyjnymi ponieważ dochody i wydatki wierzyciela jak i organu egzekucyjnego znajdują pokrycie w tym samym budżecie państwa,

4. art. 139 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że Naczelnik Urzędu Skarbowego rażąco naruszył prawo i w konsekwencji organ drugiej instancji – Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zwiększył kwotę z tytułu zajęcia 2 ruchomości o [...] zł (organ drugiej instancji ustalił kwotę [...]zł) w stosunku do kwoty ustalonej przez organ pierwszej instancji (Naczelnika Urzędu Skarbowego ustalił kwotę [...]zł z tytułu zajęcia dwóch ruchomości), co w rezultacie naruszyło zasadę zakazu reformationis in peius, która należy do podstawowych gwarancji procesowych prawa obrony skarżącego, podczas gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego nie dopuścił się rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 139 k.p.a.

Zdaniem skarżącego naruszenie przepisów postępowania przez organ miało istotny wpływ na przebieg postępowania i w ostateczności wygenerowało koszty w tym postępowaniu, do których pokrycia został wskazany Skarb Państwa będący w tym postępowaniu wierzycielem oraz na rzecz którego działa organ egzekucyjny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, uznając zarzuty skargi za bezzasadne.

Niniejsza sprawa na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 121 p.p.s.a została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, który mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stan faktyczny w sprawie nie był sporny. Skarżący nie kwestionował obciążenia go opłatą manipulacyjną w kwocie [...]zł. Spór sprowadzał się do ustalenia zasadności nałożenia na skarżącego obowiązku zapłaty kwoty [...]zł tytułem opłaty za zajęcie ruchomości (dwóch karetek).

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2020.1427). Po wniesieniu przez skarżącego zażalenia na postanowienie wydane przez organ I instancji a przed rozpatrzeniem zażalenia przez organ II instancji nastąpiła zmiana znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów o ustaleniu kosztów egzekucyjnych. Z dniem [...] lutego 2021r. weszły w życie nowe przepisy regulujące te kwestie w myśl ustawy zmieniającej z dnia [...] lipca 2019r. (Dz.U. 2019.1553). Wskazać należy, że wprowadzone ustawa zmieniającą przepisy są co do zasady korzystniejsze dla wierzycieli, ustalono w nich maksymalne kwoty kosztów egzekucyjnych(art. 64 § 1, 4, 5 u.p.e.a.po zmianie), obowiązek ich zapłaty powiązano z wyegzekwowanymi należnościami (art. 64 § 7 u.p.e.a po zmianie), odstąpiono od obciążania kosztami państwowych jednostek budżetowych na rzecz organu egzekucyjnego działającego w ramach państwowej jednostki budżetowej (art. 64c § 6 u.p.e.a.po zmianie). Przepisy wprowadzające ustawy zmieniającej z [...] lipca 2019r. do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejście ustawy i do niewyegzekwowanych lub niezapłaconych przed dniem wejścia w życie ustawy opłat egzekucyjnych nakazały stosować przepisy dotychczasowe z modyfikacjami (art. 6, art. 8, 10 ustawy zmieniającej). Rację więc miał organ, że nie było podstaw do nie obciążania skarżącego kosztami egzekucyjnymi w myśl znowelizowanego art. 64 c § 6 u.p.e.a. ,z uwagi na brzmienie art. 10 ustawy zmieniającej z [...] lipca 2019r. W tym zakresie zastosowanie znajdują przepisy dotychczasowe, które pozwalały na nie obciążanie kosztami egzekucyjnymi jedynie wierzyciela będącego naczelnikiem urzędu skarbowego, ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, ministrem właściwym do spraw instytucji finansowych albo ministrem właściwym do spraw budżetu (art. 64 c § 4d u.p. e.a. w brzmieniu dotychczasowym), a więc nie dotyczy to skarżącego [...].

W ocenie Sądu rację miał skarżący, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 139 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. , tj. zakazu reformationis in peius w odniesieniu do ustalenia wysokości opłaty za czynności egzekucyjne. Organ I instancji ustalił tą opłatę w kwocie [...]zł a organ II instancji w kwocie wyższej, bo [...] zł.

Stosownie do brzmienia art. 139 k.p.a. organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Strona odwołująca się powinna pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją, w żadnym zaś wypadku nie doprowadzi do jej pogorszenia. Przewidziana w końcowej części cytowanego przepisu możliwość odstąpienia od zawartego w tym przepisie zakazu reformationis in peius ma charakter wyjątkowy i stanowi odstępstwo od generalnej zasady niepogarszania sytuacji prawnej odwołującej się strony. Skorzystanie przez organ z tej instytucji winno ograniczać się do absolutnie wyjątkowych sytuacji. Przy założeniu, że przepis art. 139 in fine określa wyjątki od zakazu reformationis in peius i w związku z tym nie powinien być interpretowany rozszerzająco, pojęcie rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w tym przepisie, należy rozumieć zgodnie z przyjętym w orzecznictwie sądowym znaczeniem tego pojęcia, zawartego także w art. 156 § 1 pkt 2 (Komentarz, 1995, s. 331). Przemawiałaby za tym również sformułowana przez J. Wróblewskiego (Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1988, s. 132) reguła interpretacyjna, zgodnie z którą "nie można nadawać identycznym sformułowaniom w ramach tego samego aktu prawnego różnego znaczenia [...], o ile z tego aktu prawnego nie wynikają wskazówki pozwalające na takie rozumienie tych zwrotów" (por. uzasadnienie wyroku NSA w Białymstoku z 25.10.1995 r., SA/Bk 613/94, ONSA 1997/1, poz. 16). Organ odwoławczy może też orzec na niekorzyść strony odwołującej się, jeżeli zaskarżona decyzja rażąco narusza interes społeczny. Organ administracji publicznej, który powoła się na tę przesłankę orzeczenia na niekorzyść strony, powinien w każdym przypadku uzasadnić, jaki to poważny i skonkretyzowany interes został w stopniu rażącym naruszony zaskarżoną decyzją.

W przedmiotowej sprawie organ wskazał, że zaskarżone postanowienie organu I instancji określające wysokość opłaty manipulacyjnej i opłaty za czynności egzekucyjne rażąco naruszało przepisy art. 64 § 1 pkt 5 o § 6 u.p.e.a. w dotychczasowym brzmieniu, gdyż koszty ustalane na podstawie tych przepisów winny wynosić [...] zł a ustalono je w wysokości [...] zł. Organ podał, że uzasadnienie obniżenia w/w opłat wynikało z wytycznych zawartych w wyrokach sądów wskazujących na potrzebę miarkowania kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela – zgodnie z wyjaśnieniem Trybunału Konstytucyjnego zawartym w wyroku z dnia 28 czerwca 2016r. sygn SK31/14. Potrzeba miarkowania kosztów egzekucyjnych wynikała z konieczności dostosowania wysokości tych kosztów do standardów określonych przez TK, przy braku właściwego uregulowania tej kwestii w przepisach prawa. Zdaniem organu zmiana przepisów wprowadzona ustawą z 4 lipca 2019r. usunęła te braki i dostosowała stan prawny do wcześniej ustalonych standardów. Po zmianie przepisów w dniu 20 lutego 2021r. miarkowanie kosztów egzekucyjnych stało się zbędne. Przepisy przejściowe (art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 noweli) pozwoliły na znaczne zmniejszenie tych kosztów z kwoty [...]zł do kwoty [...]zł.

Stanowiska tego Sąd nie podziela. W ocenie Sądu doszło bowiem do naruszenia art. 139 k.p.a. w zw. z art. 18 upea. Organ II instancji wskazując na rażące naruszenie przez organ I instancji art. 64 § 1 pkt 5 i § 6 upea w dotychczasowym brzmieniu nie uwzględnił, że w dacie orzekania przez organ I instancji nie miała miejsce interwencja ustawodawcy wskazująca maksymalny rozsądny pułap stosowanych stawek procentowych kosztów egzekucyjnych, uznając błędnie, że nowe przepisy rozumiane w sposób zaprezentowany przez organ, tj. z zastosowaniem art. 64 § 1 pkt 5 dotychczasowego u.p.e.a. z ograniczeniem jedynie do [...] zł dostosowały przepisy prawa do wskazanych w wyroku TK standardów.

Należy podkreślić, że wyrażona przez WSA w Poznaniu ( wyrok z 20 lipca 2017r., sygn III SA/Po 315/17) ocena prawna dotyczyła właściwego zastosowania konkretnego przepisu do określonego stanu prawnego, prawidłowej jego wykładni przy niekonstytucyjności pominięcia prawodawczego. Organ I instancji kierując się wytycznymi zawartymi w wyrokach sądów ( WSA w Poznaniu z dnia 20 lipca 2017r. sygn. III SA/Po 315/17 i NSA z 6 sierpnia 2020r., sygn. I GSK 413/18), uwzględniających wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. o sygn. SK 31/14 (opubl. W OTK-A z 2016/51) zastosował w/w przepisy zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku TK. Brak określenia maksymalnej granicy opłat wskazywały bowiem na represyjną funkcję nakładanych opłat. Nie można więc uznać, że organ I instancji rażąco naruszył prawo a tym samym nie było podstaw do odstąpienia od zakazu reformationis in peius. Wskazywany przez organ II instancji art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej, zgodnie z którym "niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną w egzekucji należności pieniężnej w wysokości wyższej niż [...] zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1a i 5 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości [...] zł" odsyłając do dotychczasowych przepisów art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 u.p.e.a. nie umożliwił odstąpienia od dotychczasowej oceny prawnej tych przepisów dokonanych przez sądy w niniejszej sprawie. Ocena ta wiązała organy, zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie". Skoro więc organ I instancji wydał postanowienie zgodnie z oceną prawną wynikającą z prawomocnego wyroku sądu i w dniu rozstrzygania przez niego przepisy prawa nie uległy zmianie, nie można uznać, że wydał postanowienie z rażącym naruszeniem prawa, a tym samym, że organ II instancji miał podstawę do orzeczenia na niekorzyść odwołującego się.

Sąd nie podziela stanowiska organu, że treść art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej w rozumieniu takim jak przedstawia to organ w pełni zrealizowała zasady miarkowania kosztów wskazane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Warto podkreślić stanowisko wyrażone przez NSA w wydanym w sprawie wyroku z 6 sierpnia 2020r. ( sygn. I GSK 413/16), zgodnie z którym "brak określenia górnej granicy jednej z opłat z art. 64 § 1 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a. powoduje, że w wypadku należności o znacznej wartości następuje zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością opłat ponoszonych za dokonanie czynności egzekucyjnych. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami, stają się jedynie sankcją pieniężną. Brak określenia górnej granicy opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Regulacje zawarte w art. 64 § 1 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego, ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości, a opłaty określone powyższymi przepisami w nadmiernym stopniu realizują funkcję represyjną. Rozważanie te dotyczą również opłaty za zajęcie ruchomości określonej w art. 64 § 1 pkt 5 u.p.e.a. W orzecznictwie zaprezentowano stanowisko w zakresie skutków powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14. Organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (por. np. wyrok NSA z 26 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 851/18, LEX nr 2973856, a także wskazane tam wyroki NSA z 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17, z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, z 14 marca 2019 r. sygn. akt II FSK 3701/18,i sygn. akt II FSK 3700/18."

Wskazanie w art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej, górnej granicy niewyegzekwowanych kosztów przekraczających kwotę [...]zł obliczonych zgodnie z dotychczasowymi przepisami art. 64 § 1 pkt 5 u.p.e.a. bez miarkowania - nie zachowuje racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów w niniejszej sprawie. Warto wskazać, że w nowym brzmieniu art. 64 § 4 u.p.e.a. opłata egzekucyjna powiązana jest z wyegzekwowanymi środkami pieniężnymi i do tego nie może przekraczać [...] zł. Nie sama więc górna granica tych opłat wskazuje na wypełnienie wskazań z wyroku TK. Tym samym, przy naliczaniu opłaty na podstawie dotychczasowego art. 64 § 1 pkt 5 u.p. e.a. – w myśl art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej również należy, zgodnie z treścią wyroku TK i orzeczeniami sądów wydających wyroki w niniejszej sprawie, koszty miarkować i dopiero tak ustalone ograniczyć do wysokości [...] zł, o ile by je przekraczały. Skoro bowiem aktualne przepisy wiążą wysokość opłat egzekucyjnych z prowadzoną egzekucją i nadto wskazują ich górną granicę, nie można zgodzić się z organem, że miarkowanie kosztów zgodnie z wytycznymi sądów prowadzić będzie do podwójnego ich miarkowania w sprawach rozpoznawanych z uwzględnieniem dotychczasowych przepisów. .

Sumując wskazać należy, że opłata manipulacyjna w kwocie ustalonej przez organ II instancji w wysokości [...] zł, zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej została przez organ ustalona prawidłowo. Odnośnie zaś kwoty za czynności egzekucyjne w wysokości [...] zł, naruszała ona zakaz z art. 139 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni powyższe rozważania i ustali opłatę egzekucyjną na podstawie dotychczasowych przepisów uwzględniając zakaz reformationis in peius i wskazaną przez WSA w Poznaniu z dnia 20 lipca 2017r. ( sygn III SA/Po 315/17) ocenę prawną, co do wyjaśnienia treści art. 64 § 1 pkt 5 u.p.e.a w dotychczasowym brzmieniu, która nadal jest aktualna – do nich bowiem odsyła przepis art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej.

Uwzględniając powyższe orzeczono jak w pkt I wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2018, poz. 265).