Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2339/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. bi c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 107 par. 3;  art. 24 par. 1 pkt 5;  art. 145 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Kudiura, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Asesor WSA - Joanna Gierak (spr.), Protokolant - Rafał Dul, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ...lipca 2007 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z ... sierpnia 2007 r., wniesionej przez J. S., jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych -reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych- z ... lipca 2007 r. nr ..., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... marca 2007 r. i odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, wraz z kosztami upomnienia i odsetkami za zwłokę, w łącznej kwocie ... zł.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

W dniu ... grudnia 2006 r. J. S. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. Uzasadniając wniosek wskazał na swoją trudną sytuację materialną. Podał, że utrzymuje się z renty socjalnej obciążonej przez Komornika Sądowego.

Do wniosku zainteresowany załączył: orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ustalonym na stałe; zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z ... grudnia 2006 r. o niezaleganiu w podatkach; oświadczenie, że jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki O. o wartości ... zł; wezwanie Komornika Sądowego Rewiru II przy Sądzie Rejonowym w O. z ... maja 2006 r. do dokonywania potrąceń z renty lub emerytury celem zaspokojenia wymienionych należności, w tym głównej wynoszącej ... zł; kwestionariusz o stanie majątku, w którym wskazał, że utrzymuje się z renty socjalnej wynoszącej -po potrąceniu przez Komornika Sądowego kwoty ...zł- ... zł oraz, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z ojcem nie posiadającym żadnego źródła dochody i ponosi miesięcznie ... zł na energię, czynsz, telefon i gaz.

Decyzją z ... marca 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie ... zł, w tym na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od sierpnia 2005 r. do października 2006 r., wraz z kosztami upomnienia i odsetkami za zwłokę. W sentencji decyzji organ powołał przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił ustalenia faktyczne, wskazując m.in., iż strona pobiera rentę socjalną w kwocie ... zł brutto, z której po potrąceniu przez Komornika Sądowego pozostaje do wypłaty kwota ... zł. Organ wskazał też na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Wyjaśnił, iż żadnemu z zebranych dowodów nie odmówił wiarygodności oraz mocy dowodowej. Stwierdził, że wszystkie zebrane dowody są wiarygodne. Następnie podał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia wynikające z art. 28 ust. 3 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Analizując sprawę wskazał, że wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu renty socjalnej, jest współwłaścicielem majątku o wartości egzekucyjnej w postaci pojazdu oraz posiada zobowiązania prywatnoprawne. Powołując się na działanie w ramach uznania administracyjnego, organ stwierdził, iż umorzenie należności składkowych, których obowiązek dochodzenia przymusowego wynosi 10 lat, byłoby w obecnym stanie faktycznym przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych.

We wniosku z... kwietnia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zainteresowany podtrzymał swoje żądanie dotyczące zastosowania ulgi w postaci umorzenia zadłużenia. Wskazał, że jego sytuacja jest bardzo trudna. Musi utrzymywać ojca, który nie posiada renty ani innego źródła dochodu. Z renty socjalnej musi opłacić wszystkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania. Po dokonaniu tych opłat, żyje z ojcem w biedzie, ponieważ nie ma innych środków do życia.

Decyzją z ... lipca 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję z ... marca 2007 r. i odmówić umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, wraz z kosztami upomnienia i odsetkami za zwłokę, w łącznej kwocie ... zł. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż przedstawiony w decyzji organu I instancji stan faktyczny i prawny nie uległ zmianie. W złożonym odwołaniu strona nie wniosła żadnych nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na decyzję w przedmiocie umorzenia zaległych składek, mającą charakter uznaniowy. Następnie wskazał, że w sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż strona uzyskuje dochód z tytułu renty socjalnej, jest współwłaścicielem majątku o wartości egzekucyjnej w postaci pojazdu oraz posiada zobowiązania prywatnoprawne. Rozpatrując zaś sprawę w kontekście art. 28 ust. 3a ww. ustawy stwierdził, iż ciężar dowodu w tym zakresie leży po stronie zobowiązanego, który musi wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego oraz jego rodziny. Organ wskazał, że sytuacja finansowa strony jest trudna, jednakże zebrany materiał dowodowy nie przemawia za umorzeniem należności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Podał, iż wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu renty socjalnej, z której po uregulowaniu bieżących opłat pozostaje niewiele. Jest współwłaścicielem majątku o wartości egzekucyjnej w postaci pojazdu. Posiada zobowiązania prywatnoprawne. Zakład jako organ administracji publicznej nie może pozwolić na umorzenie należności publicznoprawnych przy równoczesnym istnieniu i bieżącej spłacie zobowiązań prywatnoprawnych. Dodatkowo organ zaznaczył, że ustalony ustawowo 10-letni okres na przymusowe dochodzenie należności składkowych nakłada na Zakład obowiązek wywiązywania się z nałożonych na niego zadań. Reasumując organ stwierdził, iż w powyższym stanie faktycznym umorzenie należności byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych. Nadto wskazał, że analiza obecnej sytuacji na rynku pracy pozwala uznać, że trudna sytuacja finansowa strony ma charakter czasowy i istnieje w niedługim okresie czasu szansa na jej zmianę np. poprzez podjęcie zatrudnienia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Prezesa ZUS J. S. wniósł o uchylenie skarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisów art. 28 ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że żyje w biedzie i nie jest w stanie wywiązać się z zobowiązań wobec ZUS. Opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zwrócił przy tym uwagę na swój stan zdrowia oraz znikome przychody. Zaznaczył, iż z niskich dochodów musi utrzymać siebie i swojego ojca.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu uzasadniającym wznowienie postępowania administracyjnego, a także mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z tym wymagała uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b). i c). p.p.s.a.

Wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miały przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej powoływanej jako u.s.u.s. Stosownie natomiast do treści art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej.

Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.

Badając prawidłowość decyzji administracyjnych wydanych w niniejszej sprawie pod względem ich zgodności z wymienionymi powyżej aktami prawnymi, Sąd zwrócił uwagę na to, że zarówno decyzja zaskarżona jak i decyzja wydana w dniu ... marca 2007 r., zostały podpisane w imieniu uprawnionego organu przez tę samą osobę, to jest Dyrektora Oddziału ZUS w O. R. M..

Podkreślić przy tym należy, że Sąd co do zasady, nie kwestionuje prawa określonego pracownika ZUS, w tym Dyrektora Oddziału -posiadającego właściwe upoważnienie- do wydawania decyzji w imieniu Zakładu.

Kwestię tę wyjaśnia w wielu swoich orzeczeniach NSA, w tym m.in. w wyroku z 14 grudnia 2006 r. sygn. II GSK 264/06. W rozważaniach zawartych w tym wyroku jednoznacznie zaprezentowano pogląd, że kompetencje Prezesa Zakładu wynikają z treści art. 73 u.s.u.s., zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako jednostka organizacyjna stanowiąca całość, jest organem administracji państwowej wykonującym swoje zadania za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych, przy czym ustrój, zadania i kompetencje ZUS określają art. 66 - art. 79a u.s.u.s. W związku z treścią wspomnianych przepisów NSA podkreślił, że art. 74 ust. 5 u.s.u.s. w zestawieniu z treścią § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 80, poz. 914 ze zm., rozporządzenie obowiązujące do 30 lipca 2007 r.), stanowi wystarczającą podstawę prawną do udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień pracownikom ZUS, w tym Dyrektorom Oddziałów do reprezentowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organu.

Dlatego też Sąd ponownie zaznacza, iż nie kwestionuje prawa posiadającego stosowne upoważnienie Dyrektora Oddziału ZUS do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Zauważa jednak, iż w przepisie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. postanowiono, że od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że w sprawach umarzania należności z tytułu składek decyzje wydaje Zakład, zaś Prezes Zakładu w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest jedynie adresatem tego wniosku i zarazem organem działającym za Zakład (por. wyrok NSA z dnia 15 .11.2006 r. sygn. akt II GSK 224/06, z 28.02.2007 r. sygn. akt II GSK 317/06). Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.s.u.s m.in. ZUS wykonuje zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z treścią art. 66 ust. 1 u.s.u.s Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną. W skład ZUS wchodzi centrala i terenowe jednostki organizacyjne. Zgodnie z art. 72 u.s.u.s organami ZUS są Prezes Zakładu, Zarząd, Rada Nadzorcza. Prezes ZUS -co wyjaśniono powyżej- ma prawo do udzielania upoważnień do działania za Zakład. Tym niemniej biorąc pod uwagę fakt, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest organem monokratycznym, brak jest podstaw ażeby w wyniku ponownego rozpatrzenia konkretnej sprawy, co polega na rozpatrzeniu jej od początku na zasadach właściwych dla rozpatrywania odwołań, decyzję wydawał i podpisywał ten sam pracownik. Stanowisko takie, jakkolwiek w odniesieniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z 22 lutego 2007 r. (ONSAiWSA 2007/3/61), w której stwierdzono, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 zastosowanie ma przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.

W myśl art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., przesłanką wznowienia postępowania jest wydanie decyzji ostatecznej przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. Jak już zostało to wcześniej wskazane, sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Wobec tego wystąpiła przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, co w konsekwencji musiało skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji ZUS, w imieniu którego, posiadając stosowne upoważnienie Prezesa ZUS, działał określony pracownik ZUS.

Z tego powodu za zasadne Sąd uznał uwzględnienie skargi, z przyczyn innych niż w niej podniesione, i wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego.

Niezależnie od powyższego, zastrzeżenia Sądu dotyczą również zastosowania w sprawie przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., z uwagi na treść uzasadnienia faktycznego skarżonej decyzji, tj. przedstawionej w tym uzasadnieniu argumentacji mającej przemawiać za negatywnym dla strony rozstrzygnięciem.

Przed omówieniem powyższego Sąd zauważa, iż skarżący wnosząc o umorzenie zadłużenia, swoją prośbę uzasadnił trudną sytuację materialną i rodzinną, wskazując tak na stan swojego zdrowia (orzeczony na stałe umiarkowany stopień niepełnosprawności), jak i na niskie swoje miesięczne dochody (z renty socjalnej), które muszą mu wystarczyć na utrzymanie siebie oraz ojca pozostającego z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W tej sytuacji szczególne znaczenie w sprawie miał przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczona regulacja prawna, posługująca się sformułowaniem: "mogą być", należy do sfery uznania administracyjnego, a to oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Podkreślić jednak trzeba, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. W wyroku z 20 marca 2007 r. (sygn. akt GSK 345/06) Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, iż "ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał dowodowy będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym".

W ocenie Sądu, niezbędny zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał w znacznej mierze -z uwagi na treść wniosku wszczynającego to postępowanie- przepis § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Skoro zaś przepis ten jako przesłankę umorzenia składek wskazuje okoliczność negatywnego wpływu zapłaty zaległych składek na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych ubezpieczonego i jego rodziny, to organ orzekający w sprawie miał obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącego i ustalenia, czy zapłata składek wraz z odsetkami za zwłokę rzeczywiście może zagrozić jego egzystencji.

Oceniając sprawę ponownie w omawianym zakresie Prezes ZUS w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia stwierdził, iż sytuacja finansowa płatnika jest trudna, ale zebrany w sprawie materiał dowodowy nie przemawia za umorzeniem wnioskowanych należności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Dalej podał, że skarżący "uzyskuje dochód z renty socjalnej, z której po uregulowaniu bieżących opłat pozostaje niewiele", jest współwłaścicielem majątku o wartości egzekucyjnej w postaci pojazdu i posiada zobowiązania prywatnoprawne. W konsekwencji organ uznał, iż umorzenie zadłużenia w sprawie, z uwagi na regulowanie przez stronę zobowiązań prywatnoprawnych oraz ze względu na 10-letni okres przymusowego dochodzenia należności składkowych, jest przedwczesne.

Przytoczona argumentacja nie uzasadnia zdaniem Sądu wydanego rozstrzygnięcia, a jedynie świadczy o powierzchownej ocenie stanu faktycznego sprawy, bez uwzględnienia wszystkich występujących w niej okoliczności i bez odniesienia tych okoliczności do przepisów prawa materialnego. Wprawdzie organ przytoczył w uzasadnieniu treść cyt. powyżej § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., jednakże zupełnie nie dokonał analizy sprawy w kontekście przesłanek z niego wynikających.

Przede wszystkim zauważyć trzeba, iż organ nie skonfrontował sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności i nie wskazał dochodów, które -jego zdaniem- byłyby wystarczające na pokrycie powstałego zadłużenia, w kwocie ponad ... zł. W uzasadnieniu tej decyzji brak jest rozważań organu orzekającego, odnoszących się bezpośrednio do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jego dochodów i wydatków, a więc jego możliwości płatniczych. W konsekwencji organ nie ustalił w sprawie możliwości finansowych skarżącego. Ustalenia te są zaś niezbędne -w świetle brzmienia § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.- do dokonania oceny, czy wnioskodawca jest w stanie spłacić wobec ZUS powstałe zadłużenie, czy też spowoduje to pozbawienie go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Stwierdzenie, iż strona uzyskuje dochody -wobec wysokości tych dochodów wynoszących około ... zł miesięcznie- nie jest w tym względzie wystarczające. Negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nie uzasadnia także posiadanie przez nią ruchomości, skoro przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. umożliwia umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Również prowadzona przez Komornika Sądowego egzekucja ze świadczenia rentowego strony na wniosek wierzyciela prywatnego nie uzasadnia wydania decyzji odmownej w sprawie. W tym miejscu Sąd podkreśla bowiem, iż nie można uznać, aby kwota jaką skarżący otrzymuje miesięcznie z tytułu renty socjalnej (nawet bez potrącenia komorniczego), była wystarczająca do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jednej osoby.

Z wymienionych powodów nie można przyjąć, iż ocena sprawy w kontekście przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. została dokonana przez organ rentowy w sposób prawidłowy i nie mający cech dowolności. W konsekwencji Sąd uznał, iż skarżona decyzja, z uwagi na nieprawidłowe uzasadnienie, narusza w szczególności art. 107 § 3 k.p.a., a w związku z tym również przepis art. 11 k.p.a.

Właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej. Uzasadnienie decyzji stanowi integralną jej część i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym uregulowanej w art.11 k.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym organ powinien wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez organ rozstrzygnięciem. Uzasadnienie prawne decyzji winno zawierać wskazanie przepisów prawa z przytoczeniem ich treści i chodzi tutaj o przepisy prawa, które regulują skutki prawne faktów wymienionych w uzasadnieniu faktycznym (por. Cz. Martysz /w:/ G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Postępowanie Administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s. 663 i nast., a także wyrok NSA z dnia 30 czerwca 1983 r., sygn. akt I S.A. 178/83, ONSA 1983, Nr 1, poz. 51). W przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie składek będą to umorzenie składek bądź odmowa ich umorzenia, a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy jest prawidłowa w aspekcie materialnym. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej, które nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że rozstrzygnięcie organu jest rozstrzygnięciem opartym na obowiązujący przepisach oraz stwierdzonym w oparciu o rzetelne dowody, stanie faktycznym zaistniałym w danej sprawie, który odpowiada stanowi faktycznemu określonemu w przepisach prawa mających zastosowanie w sprawie, nosi wszelkie cechy rozstrzygnięcia dowolnego nieopartego na przepisach prawa. Takie uzasadnienie decyzji jest w sposób oczywisty sprzeczne z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji.

Sąd wskazuje, iż w ponownie prowadzonym postępowaniu, poza koniecznością wyeliminowania powyższych wadliwości w rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy, ocena zebranych w sprawie dowodów powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno natomiast odpowiadać rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia.

Podkreślić przy tym należy, iż ustawodawca przewidział również częściowe umarzanie należności, zarówno co do poszczególnych składek, jak i samych odsetek. Zatem ponownie podejmując decyzję w sprawie należy i taką ewentualność rozważyć, szczegółowo ją uzasadniając.

Na koniec, zauważenia wymaga, iż sformułowanie zawarte w sentencji zaskarżonej decyzji jako wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., jest błędne. Wynika z niego, iż organ utrzymuje w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i (jednocześnie) odmawia umorzenia należności z tytułu składek. Drugi człon tego sformułowania jest zupełnie niepotrzebny, co więcej - wadliwy. Decyzja wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy może jedynie odnosić się do wcześniejszej decyzji i musi odpowiadać jednemu z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 k.p.a. Nie może natomiast równocześnie "utrzymywać w mocy decyzji o odmowie umorzenia" i "odmawiać umorzenia".

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Sąd nie orzekł o kosztach sądowych, stosownie do treści art. 200 p.p.s.a., z uwagi na to, iż skarżący na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e wymienionej ustawy zwolniony był od obowiązku ich uiszczenia w sprawie.