Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 7/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1,1a i 3, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 103 ust. 3, art. 104, art. 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
article: art. 9, art. 79a
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 marca 2022 r. sprawy ze skargi T. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza T. z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącego T. J. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2021 r., T. J. (zwany dalej : "stroną" lub "skarżącym") wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w T. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną W. J..

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej

w T., działający z upoważnienia Burmistrza T. (zwany dalej: "organem I instancji") odmówił stronie przyznania przedmiotowego świadczenia, ponieważ strona ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na stałe, co stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Strona złożyła odwołanie od wskazanej decyzji organu I instancji. W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (zwane dalej: "organem II instancji") uchyliło decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2021 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ II instancji wskazał, że w przypadku uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Stąd organ winien był powiadomić o tym stronę i wskazać potrzebę złożenia do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty w sytuacji dokonania wyboru świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104, art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a.") w związku z art. 17 ust. 1-5, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 23, art. 24 ust.2a, art. 32 ust. 1b-1d, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r, poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r.") organ I instancji postanowił nie przyznać stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał okoliczność złożenia przez stronę wniosku z dnia [...] kwietnia 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną. W dniu [...] kwietnia 2021 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że strona opiekuje się niepełnosprawną żoną, będącą osobą niezdolną

do samodzielnej egzystencji, wymagającą pomocy przy każdej czynności dnia codziennego. Na podstawie analizy wywiadu środowiskowego, organ I instancji stwierdził, że rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, jedyne rodzeństwo to siostra. Zgodnie z orzeczeniem Orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2020, żona strony jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do dnia [...] marca 2022 r.

Jak wskazał organ I instancji, strona ma [...] lat, nie podejmuje pracy zarobkowej oraz jest uprawniona do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na stałe - decyzja ZUS z dnia [...] maja 2020 r. Strona sprawuje opiekę nad żoną.

Organ I instancji wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia

26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/1 uznał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, jednakże ustawodawca do dnia dzisiejszego nie poczynił kroków, aby dostosować art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. do wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W dniu [...] sierpnia 2021 r. organ I instancji wystąpił do strony z pismem zawiadamiającym o możliwości złożenia wniosku w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w sprawie zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W dniu [...] sierpnia 2021 r. organ otrzymał od strony odpowiedź,

że z uwagi na sytuację finansową strona nie jest w stanie zawiesić prawa do renty, oraz w związku z tym strona prosi o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w części stanowiącej różnicę między świadczeniem pielęgnacyjnym a rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Na podstawie bieżąco prowadzonego postępowania organ I instancji uznał,

że strona nie będzie korzystała z prawa wynikającego z art. 103 ust. 3 ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a tym samym nie skorzystała z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego.

Organ I instancji powołał się następnie na pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawiony w wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, zgodnie z którym, wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r. Przepis ten wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji socjalnej w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Organ dodał, że przepisy ustawy - u.ś.r. mają charakter wiążący, a nie uznaniowy, co oznacza, że na jej gruncie nie ma innych rozwiązań w rzeczonej materii.

Strona wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji z dnia [...] września

2021 r., której zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r., poprzez pominięcie faktu, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK2/17 uznał, iż przepis ten w zakresie,

w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z Konstytucją,

- przepisów postępowania administracyjnego, poprzez niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...], wydaną

na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 oraz art. 24

ust. 2 i 4 u.ś.r., organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia

[...] września 2021 r.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ II instancji podniósł, że we wniosku, który wpłynął do organu I instancji w dniu [...] kwietnia 2021 r., osoba wnioskująca wskazała, że osobą nad którą sprawuje opiekę jest żona w wieku [...] lat. Tak więc na stronie, jako mężowi osoby niepełnosprawnej ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Z załączonego do wniosku orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2020 r. wynika, że żona strony jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do dnia [...] marca 2022 r.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że strona zamieszkuje wspólnie z żoną, nad którą sprawuje niezbędną opiekę. Strona nie pracuje, posiada uprawnienie do świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Dla organu II instancji bezsporny w przedmiotowej sprawie pozostaje fakt,

że strona sprawuje na stałe opiekę nad niepełnosprawną żoną. Jednak strona pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Według organu II instancji, w tej sprawie rozważenia wymagało czy okoliczność, że strona ma ustalone prawo do renty wyklucza możliwość przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego czy jednak istnieje możliwość przyznania świadczenia, ale w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą zasiłku pielęgnacyjnego a kwotą otrzymywanej renty jak wnioskowała w odwołaniu strona.

Jak wskazał organ II instancji, znane mu są różne poglądy orzecznictwa w tym zakresie, które sprowadzają się do zasad wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r.

Organ II instancji podzielił stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 27 maja

2020 roku, sygn. akt I OSK 2375/19, zgodnie z którym wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto) pozostawałaby

w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określenie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Ponadto praktyka taka, niezależnie od trudności do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. tzw. "trzynastej emerytury", czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 824/19 oraz wyrok WSA w Rzeszowie sygn. akt II SA/Rz 1265/19).

Końcowo organ II instancji uznał, że skoro strona nie wyraziła zgody

na dokonanie wyboru świadczeń, to organ I instancji prawidłowo odmówił przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

T. J., zastępowany przed radcę prawnego, wystąpił

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję organu II instancji z dnia [...] listopada 2021r., nr [...], wnosząc

o jej uchylenie w całości oraz o uchylenie decyzji organu I instancji.

Na podstawie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący wniósł o zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu wydanym w niniejszej sprawie. Skarżący wniósł ponadto o zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Na podstawie art. 119 pkt 2 ww. ustawy, skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wydanej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.,

tj. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu

i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez skarżącego renty

z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z pominięciem faktu, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt. SK 2/17 uznał, iż ww. przepis w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Ponadto wydanej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez osobę pobierającą rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że jest osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawną żoną W. J.. Znaczny stopień niepełnosprawności żony skarżącego nie jest kwestią sporną. Wątpliwości organu nie budzi również fakt całkowitego zaangażowania skarżącego w opiekę nad niepełnosprawną żoną uniemożliwiający podjęcie pracy, oraz że skarżący jest osobą na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem żony.

W ocenie skarżącego stanowisko wyrażone przez organ I instancji w decyzji

z dnia [...] września 2021 r. jest błędne z uwagi na istotne naruszenia prawa materialnego, opisane treścią ww. zarzutów.

Przede wszystkim skarżący zarzucił ww. decyzji organu I instancji oparcie się na błędnej wykładni normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez poprzestanie jedynie na językowej (literalnej) wykładni tego przepisu, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej a w konsekwencji nieprawidłowe stwierdzenie, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa skarżącemu do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie przez niego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co godzi w słuszny interes skarżącego oraz konstytucyjne zasady równości.

Jak argumentował skarżący, mimo że literalna treść ww. przepisu może sugerować, że fakt pobierania przez osobę wnioskującą o ustalenie prawa

do świadczenia pielęgnacyjnego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi przeszkodę uniemożliwiającą przyznanie takiego świadczenia, to jednak uwadze organu administracji nie powinien ujść fakt, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt. SK 2/17 uznał, iż art. 17 ust. 5 pkt 1

lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przedmiotowy przepis, w przywołanym zakresie, utracił moc po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Według skarżącego, ww. rozstrzygnięcie Trybunału zostało wydane na kanwie sprawy o analogicznym stanie faktycznym. Skarżący przywołał z uzasadnienia ww. orzeczenia argumentację wskazującą m.in., że ograniczenie możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna, który ma ustalone prawo do renty

z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ale jednocześnie pracy tej nie podejmuje

z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, stanowi przejaw niewłaściwego zinterpretowania przez ustawodawcę nałożonego nań konstytucyjnego obowiązku wsparcia osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc - a zatem jest w stanie - faktycznie pracować. Co istotne, nie istnieją również legislacyjne przeciwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy emerytalno-rentowej.

Według skarżącego, mając na uwadze utratę mocy obowiązującej przepisu, który zdaniem organu stanowi negatywną przesłankę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, przedmiotowa skarga jest w pełni zasadna. Skarżący podkreślił, że fakt niekonstytucyjności omawianego przepisu musi być brany pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia przez uprawniony organ, co wynika z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Skarżący wskazał, iż na gruncie niniejszej sprawy, na co powołuje się organ

w uzasadnieniu decyzji, sytuacja zawieszenia prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie powinna mieć zastosowania. Wobec utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., we wskazanym przez Trybunał Konstytucyjny zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, skarżący jest uprawniony do pobierania obydwu świadczeń. Argumentował, że Trybunał celowo określił termin utraty mocy obowiązującej ww. przepisu po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP celem poczynienia przez Skarb Państwa znacznych nakładów, które nie zostały ujęte w obowiązującej ustawie budżetowej. Wynika to przede wszystkim z tego, że w związku z utratą mocy obowiązującej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., nieodzowna stanie się wypłata świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko samemu skarżącemu, lecz również i pozostałym osobom znajdującym się w tożsamej sytuacji.

Według skarżącego, abstrahując od ww. naruszeń prawa materialnego, w toku postępowania organy I i II instancji nie ustrzegły się również od naruszeń o charakterze procesowym. Skarżący wskazując na przepisy art. 6 art. 7, art. 8, art. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. podniósł, że organ zaniechał ustalenia istotnych okoliczności sprawy. Prawdopodobną przyczyną takiego stanu rzeczy, było mylne przeświadczenie organu, że sam fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy niejako automatycznie uniemożliwia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącego. Skarżący uważa, że zaskarżona decyzja dotknięta jest szeregiem wad mających bezpośredni wpływ na wynik sprawy. Nie powinno budzić wątpliwości organu, że przedstawiona i udowodniona przez skarżącego sytuacja, wyczerpuje wszelkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") stanowi z kolei, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Według art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi taki wniosek, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na podstawie tego przepisu Sąd rozpoznał sprawę we wskazanym trybie na zgodny wniosek skarżącego i organu. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Kontrola sprawy sprawowana przez Sąd, według wyżej wskazanego kryterium legalności działań organu administracji publicznej, skutkowała uwzględnieniem skargi, albowiem powołane w niej zarzuty okazały się zasadne.

Przedmiotem skargi objęta jest decyzja odmawiająca skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Kontrolowana sprawa administracyjna została zainicjowana wnioskiem skarżącego z dnia [...] kwietnia 2021 r., w którym zwrócił się do organu I instancji

o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad swoją żoną – W. J., legitymującą się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2020 r, z którego wynika, że osoba ta jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do dnia [...] marca 2022 r. Skarżący zamieszkuje wspólnie z żoną, nad którą sprawuje niezbędną opiekę.

W ocenie Sądu, nie jest sporne w rozpatrywanej sprawie, że do innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny należy także małżonek osoby wymagającej opieki. Osoba sprawująca opiekę nad małżonkiem jest więc uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem spełnienia przesłanek ustawowych. W przedmiotowej sprawie fakt oraz zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad żoną (niezdolną czasowo do samodzielnej egzystencji), nie był kwestionowany przez organy obu instancji.

Organy administracji publicznej obu instancji, jako przyczynę odmowy przyznania skarżącemu żądanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazały natomiast

na negatywną przesłankę określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a mianowicie posiadanie przez skarżącego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Organ I instancji wyszedł z założenia o konieczności dokonania przez skarżącego wyboru świadczenia, które skarżący miał zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem na wniosek emeryta można zawiesić wypłatę m.in. emerytury, do której uprawniona jest jedna osoba. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2).

Sąd zauważa, że w przypadku osób starających się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a mających emeryturę, o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, bez wątpienia organ winien stronę poinformować, zgodnie z art. 9 k.p.a. Ponadto, zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury.

W ocenie Sądu, ww. działania informacyjne nie mogły mieć zastosowania

w kontrolowanej sprawie.

Organ II instancji decyzję odmowną oparł na stanowisku judykatury, zgodnie

z którym wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury(netto) pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określenie jego wysokości przez organ administracji publicznej w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19).

Skarżący na wezwanie organu celem dokonania wyboru jednego ze świadczeń wybranego przez osobę uprawnioną, oświadczył, że z uwagi na sytuację finansową nie jest w stanie zawiesić prawa do renty. W związku z tym wnosi o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w części stanowiącej różnicę między świadczeniem pielęgnacyjnym, a otrzymywaną przez skarżącego rentą ZUS.

Sąd stwierdza, że ww. argumentacja organu II instancji na gruncie niniejszej sprawy nie jest trafna, albowiem nie uwzględnia, istotnej okoliczności, tj. posiadania przez skarżącego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a więc świadczenia innego niż emerytura.

Nie można w sprawie pominąć skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 (Dz. U. z 2019 r., poz. 1257), który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 r. W wyroku tym Trybunał orzekł: w pkt I. Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; w pkt II Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął,

że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów – rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej Trybunał stwierdził, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

Pomimo upływu wskazanego wyżej terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, prawodawca nie wprowadził w u.ś.r. jakichkolwiek regulacji ograniczających wysokość świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Ustawodawca nie dodał także świadczenia pielęgnacyjnego do katalogu świadczeń, które powodują automatyczne zmniejszenie (zawieszenie) emerytur i rent - art. 104 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W takiej sytuacji, norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, iż zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Prawidłowo zatem organy obu instancji zwróciły uwagę na fakt, iż w związku

z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przestał obowiązywać z dniem 9 stycznia 2020 r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W ocenie Sądu, wadliwie jednak, organy zinterpretowały skutki ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przyjmując, że w takiej sytuacji skarżący winien w tożsamy sposób, jak w przypadku emerytury, dokonać wyboru według zasady wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną, w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń. Konkluzja organów nie wynika z uzasadnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W orzeczeniu swym Trybunał Konstytucyjny wskazał jednocześnie, iż w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązania pośredniego, które pozwoliłoby na obniżenie wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do pobieranej renty.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela i uznaje za własny na gruncie sprawy pogląd judykatury, który uznaje, że nie ma przeszkód do tego, aby osobom, które posiadają prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne w pełnej wysokości (por. wyrok WSA

w Szczecinie z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 443/20; wyrok WSA

w Poznaniu z dnia 8 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 643/21; Wyrok WSA

w Poznaniu z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 730/21).

W związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., posiadających ustalone prawo do emerytury i renty, którym świadczenie z tego powodu nie może zostać przyznane, zostały wyeliminowane osoby posiadające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wobec braku jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., uznać należy, iż osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzyskać mogą na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej samej ustawy.

Jeżeli zaś chodzi o wskazany w ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego problem kumulacji dochodów z renty (z tytułu częściowej niezdolności do pracy)

i innych dochodów, które dana osoba może uzyskiwać, to warto zasygnalizować też, że sam Trybunał w punkcie 3.3.2. ww. wyroku dostrzegł to zagadnienie, gdy akcentował, że osoby posiadające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy są osobami, które mogą podjąć pracę. Trybunał Konstytucyjny zauważył, że wobec takich osób ustawodawca przewidział mechanizm zapobiegający pobieraniu renty (zmniejszeniu lub zawieszeniu) w przypadku osiągnięcia określonego przychodu. Z argumentacji Trybunału można więc pośrednio wnioskować, że zdawał on sobie sprawę i uwzględniał w wyrokowaniu, że cechą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest to, że na skutek aktywności osoby uprawnionej może się ona kumulować z jej innymi dochodami lub świadczeniami i że kolizja ta jest przedmiotem regulacji prawnych (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 643/21).

Na gruncie sprawy, wadliwie zinterpretowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r., doprowadziło do nieuzasadnionego wezwania skarżącego pisemnie przez organ I instancji do dokonania wyboru jednego z przysługujących mu świadczeń, co zarazem stanowiło naruszenie przepisów postępowania określonych w art. 9 i art. 79a k.p.a. W konsekwencji odmowy zawieszenia przez skarżącego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności, w zaistniałym w sprawie stanie faktycznym i prawnym, organy obu instancji wadliwie przyjęły, że świadczenie pielęgnacyjne skarżącemu nie przysługuje. Skutkowało to koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia [...] września 2021 r.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni - zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocenę prawną zaprezentowaną przez Sąd w uzasadnieniu wyroku, z której wynika, iż osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzyskać mogą na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej samej ustawy.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza T. z dnia [...] września 2021 r., o czym orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania zasądzonych na rzecz skarżącego od organu, Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.