Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 519/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 5 ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
law: Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.

SENTENCJA

Dnia 13 stycznia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2010 roku sprawy ze skargi D. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...], znak [...]; 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 519/09

UZASADNIENIE

Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz.U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.) oraz art. 104 k.p.a. :

1. Zatrzymał prawo jazdy kat. B nr [...] wydane w dniu [...] r. D. L. ur. [...] r., zamieszkałemu Ł. ul. [...]

2. Zobowiązał D.L. do zwrotu do organu wydającego uprawnienia do kierowania pojazdami prawa jazdy, o którym mowa w punkcie 1 niniejszej decyzji w terminie 7 dni od daty otrzymania prawomocnej decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił , iż w dniu 26 marca 2008 r. wpłynął wniosek Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filii ds. Obsługi Świadczeń Rodzinnych o dokonanie czynności zmierzających do zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu D.L.. Pismem z dnia 23 marca 2008 r. zawiadomiono stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zatrzymania prawa jazdy i wezwano w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma celem złożenia wyjaśnień w sprawie. Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie wniosku organu właściwego o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Decyzja organu administracji w tym zakresie nie jest decyzją uznaniową, to znaczy jeżeli są spełnione przesłanki określone w art. 5 w/w ustawy organ zobowiązany jest do wydania takiej decyzji.

D. Ł. odwołał się od decyzji organu pierwszej instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., żądając uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu odwołania wyjaśnił, iż postępowanie egzekucyjne skierowane przeciwko niemu zostało umorzone i zawieszone, z wyjątkiem zaległości z tytułu zaliczki alimentacyjnej. W najbliższym czasie dokona spłaty zadłużenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej. Zatrzymanie prawa jazdy uniemożliwi mu wykonywanie pracy zarobkowej i zmniejszy możliwość spłaty zaległości.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją [...] r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. Nr 192, poz. 1378 z późn. zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdziło, iż zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zgodnie z którym, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, na podstawie wniosku organu właściwego dłużnika w przypadku złożenia wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 3 tej ustawy. Decyzja wydana przez organ pierwszej instancji nie należy do kategorii decyzji uznaniowych, w związku z czym, organ administracji publicznej obowiązany jest do jej wydania. Dłużnikiem alimentacyjnym w myśl art. 2 ust. 2 tej ustawy jest osoba zobowiązana do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, wobec której egzekucja jest bezskuteczna. Niezbędną przesłanką warunkującą wydanie decyzji w tym zakresie jest stwierdzenie, że organ właściwy dłużnika złożył stosowny wniosek. W sprawie nie jest sporne, że strona jest mieszkańcem Ł. Wniosek z dnia 11 marca 2008 r., stanowiący podstawę wszczęcia postępowania złożony został przez organ właściwy dłużnika, to jest upoważnionego przez Prezydenta Miasta Ł. – Podinspektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej.

Powyższa ustawa z dniem 1 października 2008 r. utraciła moc obowiązującą, gdyż weszła w życie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. Nr 192, poz. 1378 z późniejszymi zmianami), która w art. 47 stanowi, iż traci moc ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz.U. Nr 86, poz. 732 i Nr 164, poz. 1366), z wyjątkiem art. 17 ust. 5, który traci moc z dniem 1 grudnia 2008 r.. Ustawa ta również wprowadza instytucję zatrzymania prawa jazdy. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy, cyt: " W przypadku uniemożliwienia przez dłużnika alimentacyjnego przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, odmowy złożenia oświadczenia majątkowego oraz odmowy podjęcia prac, o których mowa w ust. 2, uchylania się od nich lub odmowy zarejestrowania się jako bezrobotny, odmowy zarejestrowania się jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny, organ właściwy dłużnika: 1/ składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 . Kodeks karny ( Dz.U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.); 2/ kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego".

Przedmiotowa instytucja zatrzymania prawa jazdy odnosi się również do dłużnika alimentacyjnego, który na gruncie tej ustawy został zdefiniowany jako osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna ( art. 2 pkt 3 ustawy). Należy zatem stwierdzić, iż "dłużnik alimentacyjny" występujący na gruncie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych jest " dłużnikiem alimentacyjnym", o którym mowa w obecnie obowiązującej ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3 pkt 2 organu właściwego dłużnika kierowanego do starosty, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Skarżący jest dłużnikiem alimentacyjnym, co do którego organ właściwy dłużnika, tj. Prezydent Miasta Ł. złożył wniosek o zatrzymania prawa jazdy. Wyraźnego podkreślenia wymaga, że organ wydający uprawnienia do kierowania pojazdami na podstawie wyżej wymienionej normy określonej w art. 5 ust. 5 nie dokonuje oceny zachowania się dłużnika alimentacyjnego, tj. spełnienia przesłanek określonych obecnie w art. 5 ust. 3 w/w ustawy. Przesłanką warunkującą wydanie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy – co wynika wprost z art. 5 ust 5 ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest wniosek o zatrzymanie prawa jazdy kierowany do starosty. Organ odwoławczy wyjaśnił ponadto, że złożenie przedmiotowego wniosku na gruncie obecnie obowiązującej ustawy obejmuje oprócz przesłanek wymienionych w dotychczas obowiązującej ustawie z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( uniemożliwienie przez dłużnika alimentacyjnego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, odmowa podjęcia prac organizowanych na zasadzie robót publicznych określonych w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy lub uchylania się od nich), również nowo zdefiniowane przez ustawodawcę dodatkowe okoliczności odnoszące się do : odmowy złożenia oświadczenia majątkowego, odmowy zarejestrowania się jako bezrobotny, odmowy zarejestrowania się jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny. Nie ulega zatem wątpliwości, że obecnie także zachodzą przesłanki do sformułowania przez Prezydenta Miasta Ł.wniosku o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu D.L. Niesporne pozostaje, że w sprawach zatrzymania praw jazdy dłużnikom alimentacyjnym w obecnym stanie prawnym zastosowanie ma wyłącznie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu, w tym dotyczących powstania zaległości istniejących w sprawie KMP [...] komornika sądowego w S. i konsekwencji zatrzymania prawa jazdy, stwierdził że pozostają one bez wpływu na wynik podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Z punktu widzenia prowadzonego postępowania istotne jest, że uprawniony organ wystąpił ze stosownym wnioskiem, co w konsekwencji stanowiło o treści podjętego w sprawie rozstrzygnięcia.

D. Ł. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, żądając jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż zgodnie z ustawą z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a w szczególności w myśl art. 5 ust. 3 tej ustawy można dłużnikowi alimentacyjnemu zatrzymać prawo jazdy w przypadku: uniemożliwienia przez niego przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, odmowy złożenia oświadczenia majątkowego, odmowy podjęcia prac określonych w przepisie lub uchylanie się od nich, odmowy zarejestrowania się jako bezrobotny lub poszukujący pracy. Tylko w takich przypadkach, enumeratywnie wyliczonych, możliwe było złożenie wniosku o zatrzymanie prawa jazdy. Konieczna jest kontrola zaistnienia przesłanek ustawowych na każdym etapie postępowania administracyjnego. Jeżeli samorządowe kolegium odwoławcze w odniesieniu do decyzji Prezydenta Miasta Ł. odmawia badania przesłanek merytorycznych to znaczy, że wniosek o zastosowanie wspomnianego wyżej przepisu, jak i kolejne decyzje administracyjne wyłączone zostały spod kontroli w toku instancji administracyjnej. Skarżący zaprzeczył, aby ktokolwiek zwracał się do niego o złożenie oświadczenia majątkowego lub kiedykolwiek i w jakikolwiek sposób uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Nie zaistniały zatem przesłanki do wystąpienia z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Natomiast w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) - dalej p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Ponadto, co należy podkreślić, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art.134 § 1 p.p.s.a.

Organy administracji wydające decyzje w poszczególnych instancjach rozpoznawały sprawę w oparciu o przepisy dwóch różnych aktów prawnych.

Decyzja Prezydenta Miasta Ł.z dnia [...] r. zapadła na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz.U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.). Powołany przepis miał następującą treść, cyt: " Na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 1 starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy". Zgodnie z ustępem 1 artykułu 5 organ właściwy dłużnika zobowiązany był skierować do starosty wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, w przypadku złożenia wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 3 tej ustawy.

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. zapadła w oparciu o przepis art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. Nr 192, poz. 1378 z późn. zm.). Przepis ten także przewiduje wydanie przez starostę decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy po otrzymaniu przez starostę wniosku złożonego przez organ właściwy dłużnika.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 22 września 2009 r. w sprawie sygn. akt P 46/07 ( Dz.U. z dnia 25 września 2009 r. Nr 159, poz. 1261) orzekł, iż art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz.U. Nr 86, poz. 732 i nr 164, poz. 1336, z 2007 r. Nr 192, poz. 1378 oraz z 2008 r. nr 119, poz. 770) jest niezgodny z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł po rozpoznaniu pytania prawnego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi : czy art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz.U Nr 86, poz. 732 ze zm.) jest zgodny z art. 2, art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 i art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, iż sąd zwracający się z pytaniem prawnym wyraził wątpliwość, czy art. 5 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych z 2005 r. jest zgodny z zasadą demokratycznego państwa prawnego ( art. 2 Konstytucji) i wywodzonymi z niej zasadami szczególnymi, w tym: niedopuszczalności kumulacji odpowiedzialności karnej i administracyjnej, prawidłowej legislacji, sprawiedliwej procedury oraz zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał w szczególności odniósł się do zarzutów sądu pytającego dotyczących braku trybu odwoławczego w procedurze określonej w art. 5 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych, związania starosty wnioskiem organu właściwego dłużnika oraz pozorności sądowej kontroli decyzji starosty o zatrzymaniu prawa jazdy. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego kwestionowana regulacja narusza w szczególności zasadę sprawiedliwej procedury. Brak stosownego trybu odwoławczego sprawia, ze wniosek organu właściwego dłużnika ( wójta, dłużnika, prezydenta miasta) dotyczący zatrzymania prawa jazdy może mieć charakter nie dość zweryfikowany, a nawet arbitralny. Ewentualna kontrola sądowo administracyjna decyzji starosty o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego nie obejmuje zasadności merytorycznej wniosku kierowanego do starosty przez organy samorządowe miejsca zamieszkania dłużnika. Wobec związania starosty tym wnioskiem sąd administracyjny nie bada też – w podstawowym wymiarze – merytorycznej zasadności decyzji starosty w sprawie zatrzymania prawa jazdy. Tymczasem zasada sprawiedliwej procedury wymaga, by odpowiedni organ mógł przedstawić motywy swego rozstrzygnięcia, a ponadto by rozstrzygnięcie było weryfikowalne, a postępowanie prowadzone w sposób jawny i z udziałem stron. Trybunał Konstytucyjny powołał się na ugruntowany w orzecznictwie pogląd, iż sprawiedliwa procedura sądowa powinna zapewniać stronom uprawnienia procesowe stosowne do przedmiotu prowadzonego postępowania, a ponadto zgodnie z wymogami rzetelnego procesu uczestnicy postępowania muszą mieć realną możliwość przedstawienia swoich racji, a sąd ma obowiązek je rozważyć. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego powołane argumenty prowadzą w efekcie do wniosku, że art. 5 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych jest niezgodny z art. 2 Konstytucji.

Trybunał ponadto uznał, że zatrzymanie prawa jazdy winno służyć realizacji podstawowego celu ustawy jakim jest zapewnienie skuteczności w egzekwowaniu należności alimentacyjnych. Takiego celu – z zasady – nie można osiągnąć przez zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, którego aktywność zawodowa ( potencjalna bądź realna) łączy się z posiadaniem prawa jazdy. O ile bezspornym pozostaje stosowanie środków aktywizacji zawodowej wobec dłużników alimentacyjnych ( np. przez kierowanie dłużnika alimentacyjnego do prac organizowanych na zasadach robót publicznych), o tyle zatrzymanie prawa jazdy w wielu sytuacjach nie służy podstawowemu celowi ocenianej regulacji ustawowej. Kwestionowana regulacja nie może być także uznana za niezbędną, w tym znaczeniu, że przymuszenie do realizacji obowiązków alimentacyjnych nie byłoby możliwe przy zastosowaniu mniej uciążliwych dla zobowiązanego do ich wykonania środków. Z przedstawionych Trybunałowi Konstytucyjnemu danych statystycznych nie wynika, że zwiększenie skuteczności ( i regularności) ściągania należności alimentacyjnych jest w przeważającym stopniu konsekwencją podjętych decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy osobom zobowiązanym. Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 5 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych narusza zasadę proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji.

Trybunał w uzasadnieniu wyroku zauważył, że jego orzeczenie dotyczy art. 5 ustawy o dłużnikach alimentacyjnych z dnia 22 kwietnia 2005 r. Ustawa ta obowiązywała do 1 października 2008 r. i została uchylona na mocy art. 47 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Obowiązująca aktualnie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mieści w art. 5 ust. 3 pkt 3, ust. 5 i 6 unormowania analogiczne do zawartych w art. 5 kwestionowanej ( a już nieobowiązującej) ustawy o dłużnikach alimentacyjnych z 22 kwietnia 2005 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji o zatrzymaniu prawa jazdy D. L. na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom upoważnionym do alimentów. Trybunał Konstytucyjny nie orzekał wyrokiem o niekonstytucyjności tego przepisu. Jednakże, jak wcześniej wspomniano, wyraźnie zaakcentował, iż przepis ten jest analogiczny do niezgodnego z Konstytucją unormowania zawartego w art. 5 nieobowiązującej aktualnie ustawy o dłużnikach alimentacyjnych z dnia 22 kwietnia 2005 r.

W powyższej sytuacji rozważenia wymaga, czy sąd administracyjny uprawniony jest do orzekania o niekonstytucyjności przepisu prawa rangi ustawowej. Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczpospolitej Polskiej, a jej przepisy stosuje się bezpośrednio ( art. 8 Konstytucji). Adresatem tej normy są przede wszystkim sądy sprawujące wymiar sprawiedliwości ( art. 175 ust. 1 Konstytucji). Stosowanie Konstytucji nie jest tylko domeną Trybunału Konstytucyjnego, do prerogatyw którego należy orzekanie w sprawach zgodności ustaw z Konstytucją ( art. 188 pkt 1 Konstytucji). Prawo stosowania norm konstytucyjnych należy również do sądów i to zarówno w przypadku zaistnienia luki w prawie, jak i wówczas, gdy sąd dojdzie do wniosku, że przepis ustawy jest niezgodny z Konstytucją i nie powinien być w sprawie zastosowany ( por. R. Hauser i J. Trzciński – Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Lexis Nexis Warszawa 2008 r., str. 23 i nast.). W sytuacji , gdy sąd rozpoznający konkretną sprawę dojdzie do przekonania, że zachodzą wątpliwości co do konstytucyjności przepisu ustawy regułą winno być przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w trybie art. 193 Konstytucji, którego orzeczenie stwierdzające taką niezgodność wywoła ten skutek, że przepis ustawy utraci moc. Orzeczenia Trybunału konstytucyjnego mają bowiem moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne ( art. 190 ust. 1 Konstytucji). Odmienna sytuacja zachodzi wówczas, gdy według sądu rozpoznającego sprawę brak jest wątpliwości co do zgodności przepisu ustawy z Konstytucją, a sprzeczność ma charakter oczywisty, np. gdy z przepisów Konstytucji można wywieść normę samo wykonalną, względnie gdy sposób rozumienia przepisu ustawy wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. W takiej sytuacji nie ma potrzeby zadawania pytania prawnego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24.10. 2000 r., sygn. V SA 613/00 ( OSP 2001 r. Nr 5, poz. 82) ani treść art. 178 ust. 1 Konstytucji, ani wyłączność orzekania o niekonstytucyjności ustaw in abstracto, właściwa Trybunałowi Konstytucyjnemu, nie sprzeciwiają się tezie, że co do zasady sądy rozstrzygające konkretny spór korzystają z możliwości bezpośredniego stosowania Konstytucji także wtedy, gdy to bezpośrednie stosowanie przybiera postać odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w sprzeczności z Konstytucją. Stosując zasadę lex superior derogat legi inferiori i tym samym odmawiając zastosowania in concreto przepisu ustawy, sąd nie narusza kompetencji w tym zakresie właściwej dla Trybunału Konstytucyjnego, gdyż formalnie przepis ten w dalszym ciągu pozostaje w systemie prawnym.

Powyższy pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 września 2008 r., sygn. OSK 1369/07 ( niepubl.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w obecnym składzie, w pełni popiera stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w niniejszej sprawie odmówił zastosowania niezgodnego z Konstytucją przepisu art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. Nr 192, poz. 1378 z późn. zm.). Powyższy przepis zawierający normę analogiczną do zamieszczonej w uznanym za niekonstytucyjny przepisie art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest niezgodny z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten narusza zasadę sprawiedliwej procedury. Jego konstrukcja ( brak trybu odwoławczego) powoduje, że ewentualna kontrola sądowo administracyjna decyzji starosty o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego nie obejmuje zasadności merytorycznej wniosku kierowanego do starosty przez organy samorządowe miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Ponadto zatrzymanie prawa jazdy przewidziane w aktualnie obowiązującej ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów narusza zasadę proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji. Ogranicza bowiem możliwość aktywizacji zawodowej dłużnika poprzez ograniczenie ofert pracy, które można do niego skierować, a tym samym nie służy podstawowemu celowi ustawy jakim jest zapewnienie skuteczności w egzekwowaniu należności alimentacyjnych.

W związku z odmową zastosowania w niniejszej sprawie niekonstytucyjnego przepisu art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów sąd nie dokonał merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji. Decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję samorządowego kolegium odwoławczego.

Sąd uchylił także decyzję organu I instancji. Zgodnie z art. 145 a § 1 k.p.a. można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzeknie o niezgodności aktu normatywnego z konstytucją. Decyzja organu I instancji została wydana na podstawie przepisu, którego niezgodność z Konstytucją została stwierdzona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Skoro w sprawie stwierdzono naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, to stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 135 p.p.s.a. należało uchylić decyzję organu I instancji.

Ponadto na podstawie art. 152 p.p.s.a. sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku.

TP