Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1877/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6460 Znaki towarowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 109 § 2, art. 99
journal: Dz.U. 2014 poz 101
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lipca 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 2573/17 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy oraz ze skargi [...] na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w punkcie 2 i 3 w przedmiocie kosztów postępowania oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 20 lipca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi [...] na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy oraz [...] na tę samą decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] sierpnia 2017 r. w punkcie 2 i 3 w przedmiocie kosztów postępowania.

Wyrok ten wydano w następującym stanie sprawy:

Decyzją z [...] listopada 2009 r. Urząd Patentowy RP udzielił [...] (dalej: uprawniony ) prawa ochronnego na znak towarowy – [...], zgłoszony 7 marca 2008 r., przeznaczony do oznaczania towarów i/lub usług wymienionych w załączniku do decyzji, klasyfikacja nicejska: 03, 09, 16, 30, 35, 41, 42, 43, 44 (por. szczegółowy wykaz tych towarów i/lub usług w aktach administracyjnych/rejestrowych stanowiący załącznik do decyzji o rejestracji znaku).

W dniu 17 maja 2016 r. do Urzędu Patentowego RP wpłynął wniosek [...] (dalej też: wnioskodawca) o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na ten znak towarowy – dla części towarów.

Wnioskodawca wniósł o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na ww. znak towarowy w zakresie towarów i usług z klas 03, 09, 16, 30, 35, 41 i 42 z dniem 4 listopada 2014 r. (a więc z pominięciem usług z klasy 43 i 44).

Według wnioskodawcy uprawniony w okresie nieco ponad 5 lat, jaki upłynął od udzielenia przedmiotowego prawa ochronnego, nie używa znaku towarowego dla większości towarów objętych prawem ochronnym.

Uprawniony w będącym odpowiedzią na wniosek piśmie z dnia 18 lipca 2016 r. podniósł, że wniosek jest bezzasadny odnośnie wskazanych w piśmie towarów z poszczególnych klas.

Pełnomocnik wnioskodawcy zajął stanowisko w piśmie z dnia 2 września 2016 r.

W piśmie z dnia 12 grudnia 2016 r. uprawniony podniósł, że data 13 maja 2016 r., tj. data wniosku, jest graniczną datą dla wykazania używania spornego znaku towarowego.

Urząd Patentowy RP przeprowadził dwie rozprawy 13 grudnia 2016 r. i 1 sierpnia 2017 r. Podczas ostatniej rozprawy pełnomocnik wnioskodawcy złożył spis kosztów, który obejmował:

1) opłatę od wniosku o wydanie decyzji w postępowaniu spornym – 1000 zł,

2) wynagrodzenie pełnomocnika za prowadzenie sprawy – 1800 zł,

3) koszty stawiennictwa na rozprawie w dniu 13 grudnia 2016 r. – 208 zł,

4) koszty stawiennictwa na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2017 r. – 212 zł,

5) opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 17 zł.

Jako łączną kwotę kosztów pełnomocnik wnioskodawcy podał 3237 zł.

Uzasadniając wniosek o przyznanie zwrotu wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 2-krotnie wyższej od stawki minimalnej dla rzeczników patentowych, pełnomocnik wnioskodawcy wskazał na szeroki zakres wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia obejmujący wiele klas towarowych spornego znaku, jak również przeprowadzenie dwóch rozpraw. Zaproponował zastosowanie analogii z przepisów dotyczących zwrotu kosztów stronom reprezentowanym przez adwokatów lub radców prawnych, tj. § 15 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800) lub identycznej treści § 15 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804).

Wśród przesłanek uzasadniających podwyższenie zasądzonej opłaty uwzględnia się m.in. liczbę stawiennictw w sądzie (tu przed organem), czynności podjęte w sprawie, w tym w celu polubownego załatwienia sporu. W przedmiotowym postępowaniu przeprowadzono 2 rozprawy, odbyło się posiedzenie niejawne, na które pełnomocnik wnioskodawcy przygotował pisemne stanowisko w sprawie zasadności przesłuchania świadków. Były tez czynności wnioskodawcy zmierzające do polubownego zakończenia sprawy (pismo z 2 września 2016 r. kierowane do pełnomocnika uprawnionego).

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej:

– w pkt 1 stwierdził wygaśnięcie z dniem 4 listopada 2014 r. prawa ochronnego na znak towarowy słowny [...] w części dotyczącej wszystkich towarów i usług z klas 03, 09, 16, 30, 35, 41, 42,

– w pkt 2 przyznał [...] kwotę 2337 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania,

– w pkt 3 oddalił wniosek o zwrot kosztów w pozostałym zakresie.

Urząd Patentowy RP, wydając powyższą decyzję, działał na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 776; dalej: "p.w.p.") oraz art. 98 k.p.c. w zw. z art. 256 ust. 2 p.w.p.

Organ stwierdził, że uprawniony nie wykazał używania spornego oznaczenia w zakresie towarów i usług z klas 03, 09, 16, 30, 35, 41 i 42, w stosunku do których uznał wniosek za bezzasadny.

Uzasadniając rozstrzygnięcie o kosztach zawarte w pkt 2 i pkt 3 decyzji organ wskazał, iż wysokość zwrotu niezbędnych kosztów postępowania ustalił w oparciu o przepisy art. 98 § 1 k.p.c. i § 8 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych z 2 grudnia 2003 r. (Dz.U. z 2003 r. Nr 212, poz. 2076 ze zm.; dalej: "rozporządzenie"). Organ uznał za zasadne przyznanie wnioskodawcy kwoty w wysokości 2337 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie. Powyższa kwota obejmuje koszt zastępstwa procesowego w wysokości 900 zł, zwrot opłaty za wniosek w wysokości 1000 zł, koszty poniesione przez pełnomocnika na poczet stawiennictwa na dwóch rozprawach (13 grudnia 2016 r. oraz 1 sierpnia 2017 r.) w kwocie 420 zł, a także zwrot opłaty skarbowej w wysokości 17 zł. Organ nie uznał za zasadne przyznanie wnioskodawcy dwukrotności stawki minimalnej w sprawach o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Wskazywał, że w postępowaniu o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy rolą wnioskodawcy jest jedynie złożenie wniosku z żądaniem i wskazanie daty z jaką domaga się wygaśnięcia prawa. Rolą uprawnionego jest natomiast zgromadzenie i przedłożenie do akt sprawy takich dokumentów, które zgodnie z utrwaloną praktyka i doktryną świadczą o używaniu danego znaku towarowego. Ilość klas wobec których wnioskodawca domaga się stwierdzenia wygaśnięcia nie może mieć wpływu na wzrost opłaty za prowadzenie sprawy. Wnioskodawca w przedmiotowej sprawie nie był bowiem obowiązany dowodzić, że znak sporny nie jest używany w klasach 03, 09, 16, 30, 35, 41 i 42. To organ był zobowiązany przeanalizować materiał dowodowy przedłożony przez uprawnionego na okoliczność używania znaku i ocenić, czy potwierdza on używanie tego znaku.

Urząd Patentowy RP wskazał też, że nie jest możliwe zastosowanie w przedmiotowej sprawie analogii z przepisów w sprawie opłat za czynności adwokackie i podniesienie stawki minimalnej z uwagi na konieczność przeprowadzenia rozprawy. Kwestia kosztów ponoszonych przez grupy profesjonalnych pełnomocników, jakimi są rzecznicy patentowi, radcowie prawni czy adwokaci została uregulowania szczegółowo rozporządzeniami, dedykowanymi dla konkretnej grupy zawodowej. Nie można więc stosować analogii między przepisami tylko dlatego, że dane uregulowanie nie zostało wprowadzone dla rzeczników patentowych.

Organ wywodził, że w rozporządzeniu dedykowanym dla rzeczników patentowych nie znajduje się zapis o stosowaniu odpowiednio zapisów z rozporządzeń dotyczących innych grup zawodowych. W sprawach spornych decyzje merytoryczne są wydawane zawsze po przeprowadzeniu rozprawy. Nie istnieją przepisy pozwalające na orzekanie merytoryczne na posiedzeniu niejawnym w sprawach spornych przed Urzędem Patentowym RP. Zatem przeprowadzenie dwóch rozpraw w przedmiotowej sprawie nie może być powodem zwiększenia stawki za prowadzenie sprawy. Również okoliczność wystąpienia przez wnioskodawcę z propozycją ugodowego zakończenia sporu oraz przygotowanie pisma procesowego przed posiedzeniem niejawnym nie wpływa na wysokość wynagrodzenia pełnomocnika, ponieważ należy do typowych czynności jakie ma podjąć pełnomocnik reprezentujący klienta w toku postępowania, przy czym czynności te nie są niezbędne do dochodzenia praw wnioskodawcy. Zdaniem organu nie było konieczne ustosunkowywanie się przez wnioskodawcę do pisma drugiej strony, gdyż dotyczyło zagadnienia formalnego w toku postępowania, które jest rozpatrywane przez organ. Przedmiotowa sprawa nie była skomplikowana pod względem merytorycznym i nakład pracy pełnomocnika wnioskodawcy nie był większy niż standardowy.

Uprawniony – [...]– wniósł skargę na ww. decyzję Urzędu Patentowego RP, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania.

Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt VI SA/Wa 2573/17.

Wnioskodawca – [...] wniósł skargę, wskazując, iż skarży postanowienie z dnia 4 sierpnia 2017 r. w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, ujęte jako pkt 2 i 3 w osnowie ww. decyzji z dnia [...] sierpnia 2017 r. Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia o kosztach, przekazanie kwestii zwrotu kosztów organowi do ponownego rozpatrzenia oraz przyznanie od organu zwrotu kosztów postępowania przed sądem.

Sprawa została zarejestrowana pod sygnaturą VISA/Wa 295/18.

Na rozprawie 20 lipca 2018 r. Sąd zarządził połączenie obu ww. spraw do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia (art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. uznając, że podjęte przez organ rozstrzygnięcie o wygaszeniu spornego znaku w podanym zakresie należy uznać za uzasadnione.

Sąd I instancji uznał też prawidłowość zawartego w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcia o kosztach postępowania (pkt 2 i 3 decyzji). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że w tym zakresie organ działał na podstawie prawidłowo powołanych przepisów, w szczególności rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 2 grudnia 2003 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych. Wprawdzie rozporządzenie to zostało zastąpione z dniem 6 maja 2017 r. rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 28 kwietnia 2017 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych (Dz.U. z 2017 r. poz. 881), to jednak rozporządzenie z 28 kwietnia 2017 r. jest aktem wykonawczym do ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o zmianie ustawy o rzecznikach patentowych (Dz.U. z 2017 r. poz. 649), która weszła w życie 1 maja 2017 r. Ustawa ta w art. 2 ust. 2 stanowi zaś, że przy ustalaniu kosztów zastępstwa w postępowaniach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się dotychczasowe stawki minimalne.

Sąd I instancji podnosił, że skoro postępowanie w tej sprawie zakończyło się ostateczną decyzją organu z 4 sierpnia 2017 r., a więc po wejściu w życie ww. ustawy o zmianie, a było wszczęte przed datą tego wejścia, do kosztów zastępstwa mają zastosowanie dotychczasowe stawki minimalne, tj. z ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 2 grudnia 2003 r.

Nadto Sąd I instancji wskazał, że organ zastosował w tej sprawie stawkę minimalną opłaty za czynności rzecznika patentowego w postępowaniu spornym przed organem, która w sprawie wygaśnięcia prawa ochronnego wynosi 900 zł. i jest taka sama w ww. rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 28 kwietnia 2017 r. (§ 7 pkt 3), jak i w rozporządzeniu z 2 grudnia 2003 r. (§ 8 pkt 3), przy w istocie zbieżnych zasadach możliwości podwyższania tej opłaty, jakie wynikają z obu wymienionych rozporządzeń, w związku też z przepisami ww. ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o zmianie ustawy o rzecznikach patentowych (por. art. 1 pkt 1a i b tej ustawy).

W ocenie Sądu I instancji organ stosując stawkę minimalną opłaty wyczerpująco wyjaśnił motywy swojego działania, w tym podstawę prawną i przesłanki rozstrzygnięcia.

Sąd I instancji nie dopatrzył się w sprawie powodów, żeby stanowisko organu w tym względzie, którego zarzuty skargi nie podważają, z racji zasadniczo polemicznego charakteru, kwestionować. Organ orzekł tu stosownie do obowiązujących przepisów, które dawały mu taką możliwość rozstrzygnięcia. Nie pomniejszył kwoty stawki minimalnej, a to że jej, mimo żądania pełnomocnika wnioskodawcy, nie podwyższył, tylko oddalił jego wniosek ponad tę kwotę, uzasadnił przekonującą argumentacją, rozważając wszystkie istotne elementy działania pełnomocnika w sprawie, które mogły mieć wpływ na określenie należnej mu stawki opłaty. Miał zatem na uwadze merytoryczny charakter i specyfikę sprawy o wygaszenie prawa ochronnego, w szczególności rozkład ciężaru dowodowego, ilość rozpraw przed organem i uczestnictwo w nich pełnomocnika, ustosunkowywanie przez niego do pisma drugiej strony, wystąpienie z propozycją ugodowego zakończenia sporu, czy przygotowanie pisma procesowego przed posiedzeniem niejawnym organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podnosił, że skarżący w tej sprawie nie twierdzi, że organ pominął w swojej analizie określone działania pełnomocnika, czy ich nie dostrzegł, w sytuacji gdy mogły by one zaważyć na treści rozstrzygnięcia o kosztach. Skarżący uważa jedynie, że jego wkład w sprawę nie został przez organ należycie oceniony.

Sąd I instancji uznał za zasadną uwagę organu, że wszystkie ww. działania pełnomocnika w tej sprawie należą do typowych czynności jakie ma podjąć pełnomocnik reprezentujący klienta w toku postępowania, z tego powodu pozostają bez wpływu na wysokość wynagrodzenia/opłaty, której podwyższenie warunkowane jest rodzajem i zawiłością sprawy oraz niezbędnym nakładem pracy rzecznika patentowego, w tym czynnościami podjętymi w celu polubownego rozwiązania sporu (art. 13 ust. 2a ustawy z dnia 11 kwietnia 2006 r. o rzecznikach patentowych, do którego odsyła ww. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 kwietnia 2017 r. oraz § 2 ust. 2 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. przewidujący możliwość przyznania rzecznikowi patentowemu opłaty wyższej, jeżeli uzasadnia to rodzaj i stopień zawiłości sprawy oraz niezbędny nakład pracy rzecznika patentowego).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odnotował przy tym – na tle stanowiska skargi – że niezbędny nakład pracy rzecznika, o jakim mowa w tych przepisach determinowany jest okolicznościami danej sprawy, w tym jej rodzajem i zawiłością. Sąd wskazał, że w tej sprawie organ oceniał nakład pracy rzecznika patentowego jako typowy w sprawach o wygaszenie prawa ochronnego. Zdaniem Sądu I instancji zasadnie nie dopatrzył się w niej cech i okoliczności wychodzących poza taką typowość, a zarazem uzasadniających przyznanie przedmiotowej opłaty w stawce wyższej niż minimalna.

Sąd I instancji podniósł, że niewątpliwie w sprawie niniejszej reprezentujący wnioskodawcę rzecznik patentowy wykazał się profesjonalizmem i skutecznością działania na rzecz swojego klienta, skoro organ uwzględnił jego żądanie. Jednak profesjonalne i skuteczne działanie rzecznika patentowego samo w sobie nie przesądza o przyznaniu mu kosztów zastępstwa ponad stawkę minimalną określoną w tej sprawie zgodnie z § 2 ust. 1 i § 8 pkt 3 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. na kwotę 900 zł. Jak wzmiankowano wyższa stawka opłaty zależy od rodzaju, stopnia zawiłości sprawy i niezbędnego nakładu pracy rzecznika patentowego, te zaś parametry nie obiegały w tej sprawie od przeciętnego standardu w tego typu sprawach, co organ przekonująco wyjaśnił, m.in. akcentując, że przeprowadzenie dwóch rozpraw, czy przygotowanie pisma procesowego, tak samo jak propozycja ugodowego zakończenia sporu same w sobie nie uzasadniają zwiększenia stawki opłaty. Nie wychodzą bowiem poza przeciętny, typowy zakres nakładu pracy w sprawach o wygaszenie znaku towarowego, dodatkowo w sytuacji, gdy ciężar dowodu używania znaku w postępowaniu przed organem spoczywa na uprawnionym z jego rejestracji. Również objętość akt administracyjnych sprawy, w tym zakres dowodów (i ich charakter) przedłożonych przez uprawnionego celem uzasadnienia swojego stanowiska, nie wymagała – w ocenie Sądu – szczególnego wysiłku od pełnomocnika strony przeciwnej, żeby je przeanalizować i zająć na ich tle własne stanowisko, zwłaszcza że w obowiązującym aktualnie stanie prawnym wnioskujący o wygaszenie prawa ochronnego zwolniony został z wykazywania interesu prawnego w dochodzeniu wygaszenia, co wcześniej było znaczącym/istotnym elementem dowodowym po stronie wnioskodawcy, niewątpliwie zwiększającym nakład pracy pełnomocnika, który miał ten interes wykazać.

Sąd I instancji podzielił również zasadność uwagi organu, że kwestia kosztów ponoszonych przez grupy profesjonalnych pełnomocników jakimi są rzecznicy patentowi, radcowie prawni czy adwokaci została uregulowana szczegółowymi rozporządzeniami w sprawie zwrotu kosztów postępowań, dedykowanymi dla konkretnej grupy zawodowej, w sposób wykluczający analogie, tylko z tego powodu, że dane rozwiązanie nie zostało ujęte w przepisach przewidzianych dla rzeczników patentowych, a funkcjonuje w odniesieniu do innych grup. Odrębność uregulowań nie może być bowiem w tych warunkach traktowana jako przypadkowa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się, w odniesieniu do rozstrzygnięcia organu o kosztach postępowania (pkt 2 i 3 decyzji) naruszenia żadnego z wymienionych w skardze wnioskodawcy przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, ustawy o rzecznikach patentowych, rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości, jak i Konstytucji RP.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosło [...] zaskarżając go w części oddalającej jego skargę na decyzję Urzędu Patentowego RP z [...] sierpnia 2017 r. w zakresie jej punktów 2 i 3, czyli kosztów postępowania spornego.

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. Naruszenie art. 109 § 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U. 2014 r. poz. 101; dalej: "k.p.c.") oraz art. 98 § 3 k.p.c., w związku z art. 99 k.p.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, ściślej niezastosowanie, lub poprzez błędną wykładnię, oraz § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 2 grudnia 2003 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych poprzez jego błędną wykładnię – przejawiające się w uzależnianiu możliwości podwyższenia wynagrodzenia za zastępstwo procesowe, ponad wynagrodzenie minimalne, od wystąpienia nietypowych działań pełnomocnika, mimo iż żaden ze wskazanych przepisów (ani żaden inny znany stronie skarżącej) takiego warunku nie stawia.

2. Naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 109 § 2 oraz art. 99 k.p.c. (z odesłania w art. 256 ust. 2 p.w.p.), poprzez ich niezastosowanie, w związku z rozporządzeniami Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015 r. poz. 1800), lub w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2015 r. poz. 1804), w obu rozporządzeniach identycznej treści § 15 ust. 2 i 3 – przejawiające się w wykluczeniu przez WSA możliwości zastosowania analogii z zasad podwyższania wynagrodzeń określonych w powołanych rozporządzeniach w sprawie opłat za czynności adwokackie lub za czynności radców prawnych do spraw prowadzonych przez rzeczników patentowych.

Na podstawie art.174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

3. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. – przejawiające się w błędnym wskazaniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w zakresie skargi na koszty postępowania, oraz poprzez brak wskazania, a tym bardziej objaśnienia przepisów prawa, które odstąpienie od stawki minimalnej uzależniałyby od nietypowych działań pełnomocnika, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a co najmniej na możliwość skontrolowania przez Sąd II instancji prawidłowości ustaleń i rozważań w zaskarżonym wyroku.

4. Naruszenie art. 3 § 2 pkt 2 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a., a w konsekwencji art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c), oraz art. 151 p.p.s.a., a co najmniej art. 141 § 4 p.p.s.a. wszystkich w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. (odesłanie w art. 256 ust. 1 p.w.p.) – przejawiające się w zaniechaniu przeprowadzenia wnikliwej kontroli postanowienia o kosztach postępowania zawartego w decyzji Sp.165.2016 w zakresie oceny przez Urząd Patentowy nakładu pracy pełnomocnika wnioskodawcy w postępowaniu Sp.165.2016, a także przypisywanie Urzędowi Patentowemu dokonania ustaleń niemających potwierdzenia w aktach sprawy, oraz błędna ocena zarzutów skargi, co miało istotny wpływ na wynik postępowania, Sąd bowiem zamiast uchylić decyzję w zaskarżonym zakresie, oddalił skargę.

5. Naruszenie art. 3 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066; dalej: "p.u.s.a.") oraz art. 133 § 1 p.p.s.a., w związku z art. 109 § 2 k.p.c. (z odesłania w art. 256 ust. 2 p.w.p.) oraz § 2 ust. 2 rozporządzenia, a w konsekwencji naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) oraz art. 151 p.p.s.a. – przejawiające się w przeprowadzeniu kontroli pod kątem zgodności z kryteriami niemającymi oparcia w obowiązującym prawie materialnym, a jednocześnie niedostrzeżeniu popełnionych przez Urząd Patentowy naruszeń prawa materialnego, polegających na błędnym wiązaniu stawki minimalnej z "typowym" nakładem pracy pełnomocnika.

6. Naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. – przejawiające się w pominięciu w uzasadnieniu wyroku oceny argumentów zawartych w odpowiedzi na skargę oraz punkcie 2 repliki strony skarżącej do tej odpowiedzi, oraz powielaniu w uzasadnieniu wyroku argumentacji z kontrolowanej decyzji, co może mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż wywołuje wątpliwości co do zakresu przeprowadzonej kontroli.

Skarżący kasacyjnie wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części oraz uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie jej punktów 2 i 3 albo o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji oraz przyznanie mu zwrotu kosztów postępowania. Skarżący kasacyjnie wnosił o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, jeżeli skargę kasacyjną wniesie również [...], natomiast jeśli skargi kasacyjnej [...] i nie będzie – wnioskodawca zrzeka się rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono szczegółową argumentację na poparcie przytoczonych zarzutów.

Urząd Patentowy RP i uczestnik postępowania nie skorzystali z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

[...] nie wnosiła też skargi kasacyjnej od opisanego wyżej wyroku Sądu I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, że skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy (wobec braku wniesienia skargi kasacyjnej przez [...], a pozostałe strony – w tym przypadku organ i uczestnik postępowania – w terminie czternastu dni od doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z treścią art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem jedynie legalność wyroku Sądu I instancji w zakresie zakwestionowanym przez autora skargi kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego częściowo komplementarny charakter podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, które oparte zostały na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a. sprawia, że zasadne i celowe jest odniesienie się do nich łącznie.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją Urzędu Patentowego RP został uwzględniony wniosek [...] o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy [...] – w zakresie towarów i usług z klas 03, 09, 16, 30, 35, 41 i 42 z dniem 4 listopada 2014 r. W decyzji tej Urząd Patentowy RP przyznał wnioskodawcy od uprawnionego kwotę 2337 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kwota ta obejmowała koszt zastępstwa procesowego w wysokości 900 zł, zwrot opłaty za wniosek w wysokości 1000 zł, koszty poniesione przez pełnomocnika na poczet stawiennictwa na dwóch rozprawach w kwocie 420 zł, a także zwrot opłaty skarbowej w wysokości 17 zł. Organ nie uznał za zasadne przyznanie wnioskodawcy dwukrotności stawki minimalnej w sprawach o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wykonywanego przez profesjonalnego pełnomocnika – rzecznika patentowego.

Meritum przedmiotowej sprawy dotyczyło stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy. Przyczyny wygaśnięcia takiego prawa zostały określone w art. 169 ust. 1 p.w.p. Zgodnie z art. 169 ust. 2 p.w.p. w przypadkach, o których mowa w ust. 1, Urząd Patentowy na wniosek każdej osoby wydaje decyzję stwierdzającą wygaśnięcie prawa ochronnego na znak towarowy. Zgodnie z art. 169 ust. 6 p.w.p. w przypadku wszczęcia postępowania w sprawie o wygaśnięcie prawa ochronnego, obowiązek wykazania używania znaku towarowego lub istnienia ważnych powodów usprawiedliwiających nieużywanie znaku spoczywa na uprawnionym z tytułu prawa ochronnego.

Zgodnie z art. 256 ust. 1 i 2 p.w.p. do postępowania spornego przed Urzędem Patentowym w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W kwestii kosztów postępowania stosuje się odpowiednio przepisy obowiązujące w postępowaniu cywilnym.

Zgodnie z art. 98 § 1, 3 i 4 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (§ 3). Wysokość kosztów sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu oraz kosztów stawiennictwa strony w sądzie, a także wynagrodzenie adwokata, radcy prawnego i rzecznika patentowego regulują odrębne przepisy (§ 4).

Zgodnie z art. 99 k.p.c. stronom reprezentowanym przez radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej zwraca się koszty w wysokości należnej według przepisów o wynagrodzeniu adwokata.

Zgodnie z art. 109 § 2 k.p.c. orzekając o wysokości przyznanych stronie kosztów procesu, sąd bierze pod uwagę celowość poniesionych kosztów oraz niezbędność ich poniesienia z uwagi na charakter sprawy. Przy ustalaniu wysokości kosztów poniesionych przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika oraz czynności podjęte przez niego w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, a także charakter sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.

W kodeksie postępowania cywilnego obowiązek zwrotu przeciwnikowi kosztów procesu oparty został zatem na dwóch podstawowych zasadach: 1) zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu, zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę zobowiązana jest zwrócić stronie przeciwnej poniesione przez nią koszty procesu, oraz 2) zasadzie kosztów niezbędnych i celowych, wedle której zwrotowi podlegają jedynie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw lub celowej obrony.

W zdaniu drugim art.109 § 2 k.p.c. wskazano, że przy ustalaniu wysokości kosztów poniesionych przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika oraz czynności podjęte przez niego w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, a także charakter sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.

Wysokość opłat za czynności rzeczników patentowych przed organami wymiaru sprawiedliwości oraz w postępowaniu spornym przed Urzędem Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej stanowiących podstawę do ustalenia kosztów zastępstwa została określona w mającym zastosowanie w sprawie rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych, na które w sposób prawidłowy wskazał Sąd I instancji akceptując rozstrzygnięcie Urzędu Patentowego RP. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o zmianie ustawy o rzecznikach patentowych (Dz.U. z 2017 r. poz. 649), przy ustalaniu kosztów zastępstwa w postępowaniach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się dotychczasowe stawki minimalne.

Zgodnie z § 2 ust. 1 tego rozporządzenia opłaty stanowiące podstawę zasądzenia przez sądy lub orzeczenia przez Urząd Patentowy kosztów zastępstwa nie mogą być wyższe niż stawki minimalne, niezależnie od wysokości tych opłat ustalonych w umowie pomiędzy rzecznikiem patentowym a klientem. W ustępie 2 tego paragrafu wskazano, że sąd lub Urząd Patentowy może przyznać opłaty wyższe od wskazanych w ust. 1, jeżeli uzasadnia to rodzaj i stopień zawiłości sprawy oraz niezbędny nakład pracy rzecznika patentowego; nie mogą być one jednak wyższe niż sześciokrotność stawki minimalnej.

Zgodnie z § 8 pkt 3 rozporządzenia stawka minimalna wynosi w sprawach o stwierdzenie wygaśnięcia patentu, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji – 900 zł i w tej właśnie kwocie Urząd Patentowy RP przyznał wnioskodawcy koszty zastępstwa procesowego.

Nie ma przy tym racji skarżący kasacyjnie, że Sąd I instancji stosował art. 13 ust. 2a ustawy z dnia 11 kwietnia 2006 r. orzecznikach patentowych, do którego odsyła rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 kwietnia 2017 r. Sąd wskazał jedynie, że znowelizowane przepisy przewidują w istocie tożsame przesłanki przyznania rzecznikowi patentowemu opłaty wyższej niż w stawce minimalnej, co § 2 ust. 2 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji trafnie wskazał, że organ stosując stawkę minimalną opłaty wyczerpująco wyjaśnił motywy swojego działania, w tym podstawę prawną i przesłanki rozstrzygnięcia. Organ rozważył wszystkie istotne elementy działania pełnomocnika w sprawie, które mogły mieć wpływ na określenie należnej mu stawki opłaty. Miał zatem na uwadze merytoryczny charakter i specyfikę sprawy o wygaszenie prawa ochronnego, w szczególności rozkład ciężaru dowodowego, ilość rozpraw przed organem i uczestnictwo w nich pełnomocnika, ustosunkowywanie się przez niego do pisma drugiej strony, wystąpienie z propozycją ugodowego zakończenia sporu, czy przygotowanie pisma procesowego przed posiedzeniem organu.

Sąd I instancji uznał za zasadną uwagę organu, że wszystkie ww. działania pełnomocnika w tej sprawie należą do typowych czynności jakie ma podjąć pełnomocnik reprezentujący klienta w toku postępowania. Wbrew wywodom skargi kasacyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie wprowadził jednak dodatkowego kryterium oceny. Prawidłowo bowiem wskazywał, że podwyższenie wynagrodzenia rzecznika patentowego warunkowane jest rodzajem i zawiłością sprawy oraz niezbędnym nakładem pracy rzecznika patentowego, w tym czynnościami podjętymi w celu polubownego rozwiązania sporu.

W ocenie Sądu I instancji organ zasadnie nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających przyznanie przedmiotowej opłaty w stawce wyższej niż minimalna i Naczelny Sąd Administracyjny ocenę tę podziela. Oceniając nakład pracy pełnomocnika wnioskodawcy Sąd wziął pod rozwagę stopień trudności przedmiotowej sprawy, w tym rozkład ciężaru dowodu i słusznie podzielił ocenę organu, że czynności pełnomocnika wnioskodawcy oraz stopień zawiłości sprawy nie uzasadniały przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi w stawce wyższej niż minimalna.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna przytoczonej wyżej oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie podważa. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, nie należy tracić z pola widzenia istotnego faktu, że w niniejszej sprawie, reprezentujący wnioskodawcę rzecznik patentowy, działał na rzecz swojego klienta w pełni profesjonalnie i wykazał się skutecznością, ponieważ Urząd Patentowy RP uwzględnił żądanie wnioskodawcy. Niemniej jednak profesjonalne i skuteczne działanie rzecznika nie przesądza automatycznie o przyznaniu mu kosztów udzielonej pomocy prawnej ponad stawkę minimalną określoną w tej sprawie zgodnie z § 2 ust. 1 i § 8 pkt 3 rozporządzenia z dnia 2 grudnia 2003 r. na 900 zł. Jest tak dlatego, że przyznanie wyższych kosztów zastępstwa, niż wg stawki minimalnej zależy od rodzaju i stopnia zawiłości sprawy oraz niezbędnego nakładu pracy rzecznika patentowego. Sąd I instancji słusznie podzielił ocenę organu, że przeprowadzenie dwóch rozpraw, czy przygotowanie pisma procesowego, tak samo jak propozycja ugodowego zakończenia sporu same w sobie nie uzasadniają zwiększenia stawki opłaty nie świadczą bowiem o dużym stopniu zawiłości sprawy, jak też nie wykazują zwiększonego nakładu pracy pełnomocnika, zwłaszcza że ciężar dowodu używania znaku spoczywa na uprawnionym z jego rejestracji (art. 169 ust. 6 p.w.p.). W świetle powyższych wywodów za nieusprawiedliwiony uznać też trzeba zarzut naruszenia przepisów postępowania przez zaniechanie przeprowadzenia wnikliwej kontroli postanowienia o kosztach postępowania w zakresie oceny przez Urząd Patentowy RP nakładu pracy pełnomocnika wnioskodawcy. Przeciwnie w ocenie Sądu II instancji organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił zarówno podstawę prawną, jak i okoliczności faktyczne przyjęte jako podstawa przyznanych kosztów zastępstwa procesowego, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rzetelnie i wnikliwie ocenił tę część decyzji Urzędu Patentowego RP, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopuścił się też naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 109 § 2 oraz art. 99 k.p.c. (z odesłania w art. 256 ust.2 p.w.p.) przez wykluczenie możliwości zastosowania analogii z zasad podwyższania wynagrodzeń określonych w powołanych rozporządzeniach w sprawie opłat za czynności adwokackie lub za czynności radców prawnych do spraw prowadzonych przez rzeczników patentowych. Z wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasady równości nie wynika zakaz odrębnego uregulowania wysokości opłat za czynności rzeczników patentowych, adwokatów i radców prawnych jako odrębnych grup zawodowych. Z kolei analogia legis polega na stosowaniu do przypadku nieprzewidzianego przez ustawodawcę normy prawnej regulującej przypadki zbliżone. Nie ma zatem potrzeby stosowania analogii jeżeli ustawodawca wprost uregulował daną kwestię. W niniejszej sprawie taką regulację stanowi mające zastosowanie w sprawie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. Słusznie zatem Sąd I instancji uznał, że odrębność wskazanych uregulowań nie może być traktowana jako przypadkowa i podzielił stanowisko organu, że kwestia kosztów ponoszonych przez grupy profesjonalnych pełnomocników jakimi są rzecznicy patentowi, radcowie prawni czy adwokaci została uregulowana szczegółowymi rozporządzeniami w sprawie zwrotu kosztów postępowań, dedykowanymi dla konkretnej grupy zawodowej, w sposób wykluczający analogie, tylko z tego powodu, że dane rozwiązanie nie zostało ujęte w przepisach przewidzianych dla rzeczników patentowych, a funkcjonuje w odniesieniu do innych grup zawodowych.

Nie znajdują również uzasadnienia zarzuty wskazujące na naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. Pierwszy z wymienionych przepisów stanowi, że sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, natomiast z drugiego wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jak wynika z protokołu rozprawy przed Sądem I instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał wyrok po zamknięciu rozprawy i nie ma żadnych wątpliwości, że orzekał na podstawie całości akt sprawy (akt sądowych oraz administracyjnych). Po wtóre natomiast, stosując art. 134 § 1 p.p.s.a. rozpoznał sprawę w granicach wyznaczonych przez obie strony skarżące po połączeniu spraw do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Naczelny Sąd Administracyjny za nieusprawiedliwione uznał także zarzuty wskazujące na naruszenie przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten wskazuje na podstawowe elementy konstrukcyjne, które musi zawierać prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zatem naruszenie tego przepisu może mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera tych elementów, a także wówczas, gdy uzasadnienie nie zawiera stanowiska odnośnie do przyjętego stanu faktycznego, a także gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu wadliwości sporządzonego uzasadnienia (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 20110 r., II FPS 8/09, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarzutu tego nie można natomiast łączyć z ocenami i stanowiskiem, jakie prezentuje Sąd I instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, a do tego właśnie zmierza uzasadnienie omawianego zarzutu. Zawarty w uzasadnieniu wyroku wywód w sposób logiczny i jasny przedstawia stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dotyczące oceny rozstrzygnięcia Urzędu Patentowego RP o kosztach postępowania. Niezgoda strony wnoszącej skargę kasacyjną na ocenę prawną Sądu I instancji wyrażoną w wyroku nie umożliwia jego skutecznego zakwestionowania z perspektywy naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wbrew temu zarzutowi skargi kasacyjnej, Sąd I instancji prawidłowo przytoczył i objaśnił podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia – art. 151 p.p.s.a., jak również przepisy adekwatne dla sprawy, w tym § 2 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia z dnia 2 grudnia 2003 r.

Jak wyjaśniono wyżej, ocena prawna wyrażona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jest trafna i zasługuje na aprobatę sądu kasacyjnego.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.