Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 167/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Skarżony organ: Rada Miasta
Treść wyniku: Oddalono skargę w części

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 października 2021 r. sprawy ze skargi D. L., M. D., K. B., S. B., M. B. na uchwałę Rady Miasta z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kryteriów przyjmowania dzieci do publicznych przedszkoli I. umarza postępowanie w zakresie obejmującym § 1 pkt 2 zaskarżonej uchwały, II. oddala skargę w pozostałym zakresie.


UZASADNIENIE

Rada Miasta podjęła w dniu [...] grudnia 2019 r. uchwałę nr [...], zmieniającą uchwałę w sprawie ustalenia kryteriów przyjmowania dzieci do publicznych przedszkoli, dla których organem prowadzącym jest Miasto G. i ich wartości punktowej na drugim etapie postępowania rekrutacyjnego oraz określenia dokumentów niezbędnych dla potwierdzenia tych kryteriów. W uchwale nr XXXIV/351/2017 z dnia 22 lutego 2017 r. (Dz.Urz. Woj. Wlkp. z 2017 r. poz. 1519) wprowadzono następujące zmiany:

- § 1 pkt 6 otrzymał brzmienie:

"6) kandydat został poddany obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 753 ze zm.) lub też został zwolniony z tego obowiązku z przyczyn zdrowotnych – 3 pkt". - § 1 pkt 1 uchwały zmieniającej;

- § 2 pkt 6 otrzymał brzmienie:

"6) zaświadczenie lekarskie, że kandydat, został poddany obowiązkowym szczepieniom określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 roku w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 753 ze zm.) lub tez został zwolniony z tego obowiązku z przyczyn zdrowotnych." - § 1 pkt 2 uchwały zmieniającej.

Uchwałę podjęto na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 506 ze zm.), dalej: "u.s.g.".

W uzasadnieniu uchwały podano, że nowe kryterium wprowadzane uchwałą podyktowane jest troską o zabezpieczenie zdrowia i życia dzieci wobec rosnącej liczby osób uchylających się od obowiązku szczepień ochronnych. Jednocześnie pozwala uzyskać dodatkowe punkty w rekrutacji do publicznych przedszkoli Miasta G., nie ograniczając przy tym praw dzieci spełniających kryteria ustawowe.

Argumentowano ponadto, że mając na uwadze treść art. 131 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2020 poz. 910, dalej P.o.) w przypadku równorzędnych wyników uzyskanych na pierwszym etapie postępowania rekrutacyjnego, lub jeśli po zakończeniu tego etapu przedszkole lub inna forma wychowania przedszkolnego nadal dysponuje wolnymi miejscami, rada gminy upoważniona jest jako organ prowadzący do określenia kryteriów, branych pod uwagę na drugim etapie - tzw. "kryteriów gminnych". Kryteria te mogą mieć różną wagę. Rada gminy określa także dokumenty niezbędne do potwierdzenia ich spełnienia.

D. L., M. D., K. B. S. B., M. B., (zwani dalej łącznie stroną lub skarżącymi) reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika, z powołaniem na art. art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2019 poz. 506 ze zm. dalej u.s.g.) wnieśli [...] stycznia 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na ww. uchwałę Rady Miasta z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kryteriów przyjmowania dzieci do publicznych przedszkoli. Uchwałę zaskarżono w całości i zarzucono jej:

- naruszenie art. 131 P.o. poprzez ustalenie kryterium przyjęcia dziecka do przedszkola nieznanego ustawie, co utrudni lub uniemożliwi skarżącym zapisanie dziecka do żłobka,

- naruszenie art. 13 w zw. z art. 24 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1127 ze zm. dalej u.p.p.) tj. naruszenie tajemnicy lekarskiej poprzez żądanie przedstawienia dokumentów zdrowia dziecka, mimo braku ustawowej legitymacji,

- naruszenie art. 47 w zw. z art. 51 Konstytucji RP tj. naruszanie prawa skarżących do prywatności poprzez żądanie okazania dokumentacji zawierającej informacje o przebytych szczepieniach lub problemach zdrowotnych uniemożliwiających wykonanie szczepień,

- naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącym prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia w związku z rekrutacją do przedszkoli,

- naruszenie art. 9 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. poprzez nakazanie skarżącym ujawnienia danych osobowych szczególnie wrażliwych, co narusza moje prawo do prywatności.

Mając na uwadze powyższe wniesiono o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały.

Motywując skargę wskazano, że zaskarżona uchwała jest sprzeczna z obowiązującym prawem jak i narusza prawo skarżących do zapewnienia dziecku opieki, o której mowa w ustawie Prawo oświatowe.

Zdaniem skarżących dane osobowe opiekunów i dziecka wymagane przy rekrutacji do żłobka zostały określone w art. 131 P.o. Wśród tych kryteriów brak jest obowiązku przedstawiania oświadczenia, iż dziecko zostało poddane obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub zostało zwolnione z tego obowiązku.

Informacja na temat stanu zdrowia dziecka jest objęta tajemnicą, to podstawowe prawo pacjenta (art. 13 w związku z art. 24 u.p.p.), a jej ujawnienie osobom trzecim (np. innym rodzicom lub dyrektorom placówek wychowawczych) wymaga wyraźnej, ustawowej podstawy prawnej lub zgody opiekuna prawnego dziecka, którego informacja dotyczy.

Wprowadzenie warunku przyjęcia dziecka do przedszkola polegającego na przedłożeniu zaświadczenia (kopii dokumentacji medycznej), potwierdzającego, że dziecko poddane zostało obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub zostało z tego obowiązku zwolnione z przyczyn zdrowotnych ma w istocie, na celu wyegzekwowanie obowiązku poddania dzieci szczepieniom, a więc obowiązku wynikającego z ustawy o zapobieganiu chorób zakaźnych. Ustawa Prawo oświatowe, nie może być w tym celu wykorzystywana, gdyż ustawa ta służy innym celom.

Zdaniem skarżących wprowadzenie jako jednego z kryteriów przyjęcia do przedszkola przedstawienia przez rodziców kserokopii dokumentacji medycznej dziecka w zakresie wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych narusza zasadę równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Wprowadzenie tego warunku będzie dyskryminować dzieci, które nie są poddawane szczepieniom oraz jednocześnie nie są zwolnione z obowiązku szczepień z przyczyn zdrowotnych. Również będzie dyskryminować dzieci cudzoziemców przebywających na terytorium Polski poniżej 3 miesięcy i niepodlegających w tym czasie polskiemu kalendarzowi szczepień uniemożliwiając im staranie się o przyjęcie do przedszkola.

Nadto żądanie wskazanych w uchwale danych wykracza poza potrzeby wynikające z celu ich zbierania i przetwarzania określonego w ustawie - prawo oświatowe.

W ocenie skarżących, że rada gminy nie może zawierać w statucie przedszkola - który jest aktem prawa miejscowego - dowolnych, arbitralnych zapisów, gdyż jest zobowiązana do działania na podstawie i w granicach prawa, co wynika z zasady legalizmu określonej w art. 7 i art. 94 Konstytucji RP. Realizowanie przez organ nawet najbardziej chwalebnych celów i inicjatyw musi się zawsze odbywać z uwzględnieniem porządku prawnego. W związku z tym organy publiczne nie mogą podejmować takich działań, które nie mają upoważnienia ustawowego bądź nie mieszczą się w zakresie takiego upoważnienia.

Nadto zaskarżona uchwała narusza art. 9 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. (dalej: RODO), zgodnie z którym zabrania się przetwarzania danych osobowych ujawniających pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne lub światopoglądowe, przynależność do związków zawodowych, oraz przetwarzania danych genetycznych, danych biometrycznych w celu jednoznacznego zidentyfikowania osoby fizycznej lub danych dotyczących zdrowia, seksualności lub orientacji seksualnej tej osoby. Co prawda ust. 2 cytowanego przepisu wprowadza wyjątki od tej zasady, jednakże żaden z nich nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie.

Przetwarzanie danych osobowych może mieć miejsce ze względu na dobro publiczne, dobro osoby, której dane dotyczą lub dobro osób trzecich w zakresie i trybie określonym ustawą, co w rozpatrywanym przypadku nie ma miejsca. W ocenie skarżących nie można przyjąć, że żądanie przedstawienia danych o poddaniu dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym w czasie trwania rekrutacji i stanowienie o takim obowiązku w akcie prawa miejscowego zostało określone na podstawie i w granicach prawa.

Zakaz przetwarzania danych wrażliwych, jakimi niewątpliwie są informacje o odbytych obowiązkowych szczepieniach dziecka, stanowi przejaw konstytucyjnej zasady ochrony prywatności (art. 51 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej). Wszelkie zatem działania, mające na celu uzyskanie tych danych w sposób nieuprawniony, będą naruszać art. 51 Konstytucji RP, gdyż nie znajdują umocowania w przepisach ustawy.

Ograniczenia powyższego prawa zgodnie z art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności mogą być wprowadzane jedynie w drodze ustawy i muszą być konieczne w demokratycznym społeczeństwie m. in. z uwagi na ochronę zdrowia i moralności. A zatem ograniczenia można wprowadzać jedynie w drodze ustawy, gdy są one konieczne i proporcjonalne, a nie w uchwale Rady Miasta.

Skarżący wskazali, że wszelkie dane zawarte w dokumentacji medycznej podlegają ścisłej ochronie jako dane wrażliwe i udostępniane mogą być tylko w enumeratywnie wymienionych przypadkach, określonych aktem rangi ustawowej, np art. 26 ust. 3 u.p.p. Ponadto podlegają szczególnej ochronie wobec treści art. 9 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (Ue) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE. Dane zawarte w dokumentacji medycznej dziecka, do przedstawienia której ma być zobowiązany rodzic nie są niezbędne do celów związanych z wypełnieniem obowiązków i wykonywania szczególnych praw przez administratora lub osobę, której dane dotyczą, w dziedzinie prawa pracy, zabezpieczenia społecznego i ochrony socjalnej, o ile jest to dozwolone prawem Unii lub prawem państwa członkowskiego, lub porozumieniem zbiorowym na mocy prawa państwa członkowskiego przewidującymi odpowiednie zabezpieczenia praw podstawowych i interesów osoby, której dane dotyczą. Również nie zachodzą inne okoliczności z art. 9 ust. 2 Rozporządzenia, co pozwalałoby na przetwarzanie danych wrażliwych.

Skarżący wskazali, że materia dotycząca szczepień ochronnych została uregulowana w ustawie o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz wydanym na jej podstawie rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Ustawa ta przewiduje zasady i tryb poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym osób przebywających na terytorium RP (art. 17 ust. 1 i ust. 10 pkt 1 tej ustawy). W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osoba małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny (art. 5 ust. 2 ww. ustawy).

W sytuacji uchylania się od obowiązkowego szczepienia ochronnego lub obowiązkowego badania kwalifikacyjnego do szczepienia, które jest integralnym elementem procedury przeprowadzania obowiązkowego szczepienia ochronnego są stosowane działania przewidziane w ramach egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym (art. 117 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

Wobec tego placówki dydaktyczne nie powinny wkraczać w kompetencje, które ustawodawca przewidział dla innych organów na podstawie przepisów ustawowych. Istnieją prawnie określone sposoby egzekwowania omawianego obowiązku, bez udziału placówek oświatowych i dydaktycznych.

Wprowadzenie konieczności okazania dowodów na przeprowadzenie u dziecka szczepień ochronnych lub odroczeniu terminu ich wykonania ze względu na stan zdrowia uniemożliwia skarżącym skorzystanie z przedszkola publicznego. Wymaganie od skarżących przedkładania informacji na temat szczepienia dziecka jest niecelowe, bezprawne, a także narusza ich prawo jak i ich dzieci do prywatności i ochrony danych osobowych szczególnie wrażliwych, o których mowa w art. 9 ust. 1 RODO. Uchwała uniemożliwia również innym rodzicom znajdującym się w podobnej sytuacji zapisanie ich dzieci do przedszkola, co wskazuje na jej publicznoprawny charakter. Przy tym żaden przepis ustawy nie zobowiązuje skarżących do udzielania przedszkolu informacji związanych ze szczepieniami dzieci skarżących.

W odpowiedzi na skargę Rada Miasta, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o oddalenie skargi.

W uzasadnieniu wskazała, że nie zgadza się z podniesionym zarzutem dyskryminacji. W tym zakresie argumentowano, że przyjęty jako podstawa prawna uchwały art. 131 P.o. reguluje zasady przyjmowania kandydatów do publicznego przedszkola lub publicznej innej formy wychowania przedszkolnego. Proces rekrutacji odbywa się co do zasady w dwóch etapach. W pierwszym etapie brane są pod uwagę łącznie kryteria wskazane w ust. 2, których jest siedem i mają jednakową wartość (ust. 3). W przypadku równorzędnych wyników uzyskanych na pierwszym etapie postępowania rekrutacyjnego lub jeżeli po zakończeniu tego etapu w danym przedszkolu lub innej formie wychowania przedszkolnego, dana jednostka nadal dysponuje wolnymi miejscami, na które można przyjąć kolejnych kandydatów, przeprowadzany jest drugi etap rekrutacji. W jego trakcie brane są pod uwagę kryteria ustalone w uchwale przez organ prowadzący, z uwzględnieniem zapewnienia jak najpełniejszej realizacji potrzeb dziecka i jego rodziny, zwłaszcza potrzeb rodziny, w której rodzice albo rodzic samotnie wychowujący kandydata muszą pogodzić obowiązki zawodowe z obowiązkami rodzinnymi, oraz lokalnych potrzeb społecznych. Jednocześnie organ prowadzący określa dokumenty niezbędne do potwierdzenia tych kryteriów. Zatem, generalnie gmina - jako organ prowadzący - posiada dowolność w ustalaniu kryteriów rekrutacyjnych do przedszkoli publicznych na drugim etapie rekrutacji. W związku z tym może ona (w ramach wyznaczonych przez ww. przepis) swobodnie ustalić, jacy kandydaci (charakteryzujący się jakimi cechami) i w jakich przypadkach, będą korzystali z pierwszeństwa przyjęcia do przedszkoli. Ustawa Prawo oświatowe nie narzuca gminie - jako organowi prowadzącemu - jakichkolwiek ograniczeń co do formułowania dodatkowych kryteriów przyjęcia pozostawiając gminie w tym zakresie swobodę decyzyjną. Z tego uprawnienia ustawowego skorzystała Gmina Miasto G.. Trzeba zaznaczyć, że kryterium dodatkowe odbycia szczepień ustawowych nie eliminuje z postępowania rekrutacyjnego dzieci nieszczepionych, lecz determinuje szansę w zakresie wyboru przedszkola. Uchwała uwzględniająca w procesie rekrutacji do przedszkoli kryterium poddania obowiązkowym szczepieniom nie jest zatem aktem dyskryminującym dzieci, których rodzice nie złożyli stosownego oświadczenia, albowiem z jednej strony przepisy nie zabraniają ustanowienia kryteriów (które ze swej natury nadają preferencje określonym osobom [grupom osób]), z drugiej zaś stanowi jedynie kryterium dodatkowe. Ponadto, w przypadku niemożności odbycia szczepień z przyczyn zdrowotnych (choroby, alergie, uczulenia itp.) skarżona uchwała przewiduje możliwość ubiegania się o miejsce w przedszkolu tak, jak dziecko szczepione. Nie jest zatem nawet tak, że dziecko zamieszkujące na terytorium Miasta G., wobec którego nie zrealizowano obowiązku szczepień obowiązkowych, nie będzie miało zapewnionego miejsca w przedszkolu prowadzonym przez Gminę Miasto G..

Zdaniem organu osoby odmawiające poddania się szczepieniu same się różnicują i nie mogą wymagać by były traktowane na równi z tymi, którzy przestrzegają obowiązków ustawowych i pozostałych wymogów konstytucji. Nie mogą też zarzucać, że są dyskryminowane a przestrzegające obowiązków faworyzowane. Nie mogą też mówić o ograniczaniu lub uniemożliwianiu korzystania z ich praw, wymaganiu realizowania nieznanych prawu obowiązków. Przyjęte przez gminę kryterium dodatkowe dotyczące wykazania obowiązku szczepienia jest realizacją konstytucyjnej zasady przestrzegania prawa (art. 82 Konstytucji). Niewypełnienie takich obowiązków jak szczepienia ochronne nie może uprzywilejowywać kogokolwiek w stosunku do tych, którzy ustawowe obowiązki wypełniają, gdyż to właśnie prowadziłoby do nierówności.

W ocenie organu przepisy zaskarżonej uchwały nie kolidują z prawami wynikającymi z ustawy o ochronie praw pacjenta, na które również wskazują skarżący. Regulacje te nie mają w ogóle zastosowania do zakresu normowania skarżoną uchwałą, co potwierdza art. 2 ww. ustawy: "Przestrzeganie praw pacjenta określonych w ustawie jest obowiązkiem organów władzy publicznej właściwych w zakresie ochrony zdrowia, Narodowego Funduszu Zdrowia, podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, osób wykonujących zawód medyczny oraz innych osób uczestniczących w udzielaniu świadczeń zdrowotnych." Z treści ww. przepisu wynika wprost zakres stosowania przepisów ustawy. Nie normuje ona stosunków prawnych w zakresie postępowania rekrutacyjnego do przedszkoli, oparty na niej zarzut w niniejszej sprawie jest więc całkowicie bezpodstawny.

Konkludując organ wskazał, że wobec powiększającego się odsetka dzieci, wobec których opiekunowie (naruszając obowiązujące przepisy prawa) nie realizują obowiązku szczepień ochronnych, ustanowienie przez Radę Miasta warunku dodatkowego w postaci obowiązku szczepień ochronnych podczas procedury przyjęcia do przedszkola było społecznie pożądane i znajdujące oparcie w przepisach prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).

Przedmiotem niniejszej sprawy jest Uchwała Rady Miasta z [...] grudnia 2019 r., nr [...], którą Rada Miasta zmieniła uchwałę w sprawie ustalenia kryteriów przyjmowania dzieci do publicznych przedszkoli dla których organem prowadzącym jest Miasto G. i ich wartości punktowej na drugim etapie postępowania rekrutacyjnego oraz określenia dokumentów niezbędnych dla potwierdzenia tych kryteriów. W uchwale nr XXXIV/351/2017 z dnia 22 lutego 2017 r. (Dz.Urz. Woj. Wlkp. z 2017 r. poz. 1519) wprowadzono zmiany:

- § 1 pkt 6 otrzymał brzmienie:

"6) kandydat został poddany obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 753 ze zm.) lub też został zwolniony z tego obowiązku z przyczyn zdrowotnych – 3 pkt". - § 1 pkt 1 uchwały zmieniającej;

- § 2 pkt 6 otrzymał brzmienie:

"6) zaświadczenie lekarskie, że kandydat, został poddany obowiązkowym szczepieniom określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 roku w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 753 ze zm.) lub też został zwolniony z tego obowiązku z przyczyn zdrowotnych." - § 1 pkt 2 uchwały zmieniającej.

Rozstrzygnięciem nadzorczym z [...] stycznia 2020 r., nr [...], Wojewoda W. orzekł nieważność § 1 pkt 2 uchwały nr XV/220/2019 Rady Miasta Gniezna z 18 grudnia 2019 roku - ze względu na istotne naruszenie prawa. Wskazał, że regulacja nakładająca na rodziców obowiązek przedstawienia zaświadczenia lekarskiego, z którego wynika, że dziecko zostało poddane obowiązkowym szczepieniom lub zostało zwolnione z tego obowiązku, wykracza poza delegację ustawową. Kwestia obowiązku szczepień ochronnych została uregulowana w ustawie z 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1239 ze zm.) oraz wydanym na jej podstawie rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 roku w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 753 ze zm.). Żaden przepis prawa nie zobowiązuje rodzica do przedłożenia zaświadczenia potwierdzającego odbycie szczepień przez dziecko lub przedstawienia zaświadczenia o przeciwwskazaniach medycznych do wykonania szczepień.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z [...] czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Po [...] po rozpoznaniu skargi Gminy Miasta G. na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody W. z [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie tej samej uchwały w sprawie ustalenia kryteriów przyjmowania dzieci do publicznych przedszkoli, na podstawie art. 148 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze .

Na skutek wywiedzionej przez Wojewodę W. skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] czerwca 2021 r. wydanym pod sygn. III OSK [...] uchylił wskazany wyrok i oddalił skargę.

W tej sytuacji § 1 pkt 2 uchwały nr XV/220/2019 Rady Miasta z [...] grudnia 2019 roku został usunięty z obrotu prawnego. W niniejszej sprawie skarżący zaskarżyli przedmiotową uchwałę w całości, zatem - w części rozstrzygniętej już kwestii nieważności jej zapisów w §1pkt 2 - należało postępowanie, jako bezprzedmiotowe, umorzyć, na podstawie 161§1 pkt3 ppsa.

Kontroli sądu w omawianej sprawie podlega zatem zapis §1 pkt 1 zaskarżonej uchwały, zmieniającej uchwałę Rady Miasta nr [...] z dnia [...] lutego 2017 r.:

- § 1 pkt 6 otrzymał brzmienie:

"6) kandydat został poddany obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 753 ze zm.) lub też został zwolniony z tego obowiązku z przyczyn zdrowotnych – 3 pkt".

Skarga w tak ustalonym zakresie nie zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawą wniesienia skargi był art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 713) zgodnie z którym każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej uchwały z [...] grudnia 2019 r., nowe kryterium wprowadzane uchwałą podyktowane jest troską o zabezpieczenie zdrowia i życia dzieci wobec rosnącej liczby osób uchylających się od obowiązku szczepień ochronnych. Jednocześnie pozwala uzyskać dodatkowe punkty w rekrutacji do publicznych przedszkoli Miasta G., nie ograniczając przy tym praw dzieci spełniających kryteria ustawowe.

Kwestia obowiązku szczepień ochronnych została uregulowana w ustawie z 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1239 ze zm.) oraz wydanym na jej podstawie rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 roku w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 753 ze zm.).

Jak wskazał NSA w przywołanym wcześniej wyroku do udowodnienia poddania się dziecka obowiązkowym szczepieniom (niewypełnienia tego obowiązku z przyczyn medycznych) wystarczające jest złożenie przez rodzica lub opiekuna dziecka stosownego oświadczenia. Oświadczenie to powinno być złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej przy odpowiednim zastosowaniu art. 150 ust. 6 w zw. z ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe w zw. z art. 131 ust. 4 tej ustawy.

Ani Wojewoda, ani Naczelny Sąd Administracyjny, nie kwestionują samej możliwości uzyskania przez daną placówkę (przedszkole) informacji na temat odbytych przez kandydata szczepień lub przeciwwskazaniach do ich odbycia a jedynie formę dokumentu potwierdzającego powyższą informację.

Materialnoprawną podstawę do działania Rady Miasta w zakresie określenia kryteriów obowiązujących na drugim etapie postępowania rekrutacyjnego do publicznych przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych stanowiła ustawa Prawo oświatowe. Z ustawy tej wynika, że: "Oświata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro całego społeczeństwa; kieruje się zasadami zawartymi w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także wskazaniami zawartymi w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Konwencji o Prawach Dziecka." System oświaty obejmuje przedszkola, w tym z oddziałami integracyjnymi lub specjalnymi, przedszkola integracyjne i specjalne oraz inne formy wychowania przedszkolnego (art. 2 pkt 1). Rekrutację przeprowadza się w oparciu o zasadę powszechnej dostępności (art. 13 ust. 1 pkt 3). Wychowanie przedszkolne obejmuje, co do zasady dzieci w wieku od lat 3 do 7 (art. 31), z tym że dziecko w wieku lat 6 jest obowiązane odbyć roczne przygotowanie przedszkolne (art. 3 ust. 4) a pozostałe mają prawo z niego korzystać (art. 31 ust. 6). Zapewnienie realizacji powyższego warunku oraz prawa stanowi zadanie własne gminy (art. 31 ust. 8, 10 i 11).

Przyjmowanie dzieci do publicznych przedszkoli regulują art. 130 i następne Prawa oświatowego. Do przedszkola publicznego przyjmowane są dzieci zamieszkałe na terenie danej gminy (art. 131 ust. 1). W przypadku większej liczby kandydatów przeprowadza się postępowanie rekrutacyjne (art. 131 ust. 2) według wskazanych w tym przepisie 7 kryteriów, jak wielodzietność rodziny kandydata; niepełnosprawność kandydata; niepełnosprawność jednego z rodziców kandydata; niepełnosprawność obojga rodziców kandydata; niepełnosprawność rodzeństwa kandydata; samotne wychowywanie kandydata w rodzinie; objęcie kandydata pieczą zastępczą, które mają jednakową wartość (ust. 3). Nabór może mieć również drugi etap (ust. 4), dla którego kryteria ustala autonomicznie gmina, nie więcej niż 6 (ust. 6), mogących mieć różną wartość, "z uwzględnieniem zapewnienia jak najpełniejszej realizacji potrzeb dziecka i jego rodziny, zwłaszcza potrzeb rodziny, w której rodzice lub rodzic samotnie wychowujący kandydata muszą pogodzić obowiązki zawodowe z obowiązkami rodzinnymi, oraz lokalnymi potrzebami społecznymi". Do przedszkola w razie wolnych miejsc mogą być przyjęci kandydaci spoza gminy (art. 131 ust. 7).

Przyjęcie następuje na wniosek opisany w art. 149 ust. 1 pkt 1-6 ustawy Prawo oświatowe oraz art. 150 ust. 1 pkt 1-6 tej ustawy. Zawierać on powinien m.in. imię, nazwisko, datę urodzenia oraz numer PESEL kandydata, a w przypadku braku numeru PESEL - serię i numer paszportu lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość; imiona i nazwiska rodziców kandydata, adres miejsca zamieszkania rodziców i kandydata, adres poczty elektronicznej i numery telefonów rodziców kandydata, o ile je posiadają oraz wskazanie kolejności wybranych publicznych przedszkoli. Ustawodawca wskazał również dokumenty jakie winny być do niego załączone na potwierdzenie spełnienia przyjętych kryteriów naboru i jaką mają czy mogą mieć formę (oświadczenia, zaświadczenia, dokumenty lub ich kopie). Wniosek zawiera dane osobowe, które są gromadzone wyłącznie dla potrzeb postępowania rekrutacyjnego prowadzonego przez komisję rekrutacyjną na zasadach określonych w art. 160 ustawy Prawo oświatowe. Do publicznej wiadomości podawane są tylko wyniki postępowania rekrutacyjnego (art. 158 ust. 1).

Dodatkowe punkty możliwe do uzyskania za spełnienie obowiązku ustawowego, wynikającego z ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. 2019, poz. 1239 ) tj. poddanie się obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 753 ze zm.) lub też zwolnienie z tego obowiązku z przyczyn zdrowotnych, nie przesądzają o przyjęciu lub odmowie przyjęcia kandydata do przedszkola. Spełnienie tego kryterium daje możliwość pozyskania 3 pkt na 61 możliwych przy spełnieniu wcześniejszym kryteriów z etapu I rekrutacji. Przywolana ustawa określa w art. 1 pkt 1-3 zasady i tryb zapobiegania oraz zwalczania zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym zasady i tryb rozpoznawania i monitorowania sytuacji epidemiologicznej oraz podejmowania działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych w celu unieszkodliwienia źródeł zakażenia, przecięcia dróg szerzenia się zakażeń i chorób zakaźnych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie; zadania organów administracji publicznej w zakresie zapobiegania oraz zwalczania zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi; uprawnienia i obowiązki świadczeniodawców oraz osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie zapobiegania oraz zwalczania zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Stanowi w art. 5 ust. 1 lit. b, że "Osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się (...) szczepieniom ochronnym, (...). W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2017 r. poz. 1318 i 1524) (art. 5 ust. 2). Osoby, określone na podstawie art. 17 ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanymi dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi" (ust. 1). Obowiązek szczepienia jest egzekwowany w trybie egzekucji administracyjnej i art. 115 Kodeksu wykroczeń. Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji). Profilaktyka przed chorobami epidemiologicznymi jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych (art. 68 ust. 4 Konstytucji). Obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa (zob. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 934/16, pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie powinno budzić zatem wątpliwości, że przepis prawa nakładający obowiązek szczepień ochronnych posiada bardzo silne umocowanie aksjologiczne. Jest to zatem regulacja szczególna skierowana do wszystkich mieszkańców terytorium Polski, która powoduje, że przyjęcie kryterium potwierdzenia spełnienia tego obowiązku nie jest kryterium dyskryminującym. Wybór kandydata do przedszkola prowadzony jest z jednorodnej grupy kandydatów. Nie zmusza też kandydata do czynienia tego czego prawo mu nie nakazuje (art. 31 pkt 2 Konstytucji) ani nie pozbawia prawa do opieki przedszkolnej. ( za: NSA III OSK 3521/21)

Do przedszkola publicznego przyjmowane są dzieci zamieszkałe na terenie danej gminy (art. 131 ust. 1 u.p.o.). W przypadku większej liczby kandydatów przeprowadza się postępowanie rekrutacyjne (art. 131 ust. 2 u.p.o.) a organ prowadzący określa dokumenty niezbędne do potwierdzenia dodatkowych kryteriów, wprowadzonych na podstawie art. 131 ust. 4 u.p.o. Jednakże dla zachowania zasady równości wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, winny być to dokumenty możliwe do uzyskania przez wszystkich biorących udział w rekrutacji w przypadku spełnienia kryterium określonego uchwałą rady gminy. Z zasady równości wynika bowiem nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną, powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań, zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości. Podmioty różniące się mogą natomiast być traktowane odmiennie. Ocena każdej regulacji prawnej z punktu widzenia zasady równości musi być zatem poprzedzona dokładnym zbadaniem sytuacji prawnej podmiotów i przeprowadzeniem analizy, tak gdy chodzi o cechy wspólne jak i cechy różniące (patrz wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 9 marca 1988 r. U 7/87, z 20 października 1998 r. K 7/98, z 17 maja 1999 r. P 10/01, z 13 grudnia 2007 r. SK 37/06 i z 18 marca 2014 r. SK 53/12, pub. www.trybunal.gov.pl).

Z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że wprowadzenie oświadczenia o poddaniu dziecka obowiązkowym szczepieniom, jako kryterium dostępu do publicznego żłobka lub przedszkola, nie jest dyskryminujące dla dzieci, których rodzice nie złożyli stosownego oświadczenia (por. wyroki: WSA w Gliwicach z 6 sierpnia 2019 r. sygn. akt III SA/Gl 2019 r., WSA w Gorzowie Wkp. z 29 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SA/Go 406/19 ,WSA w Olsztynie z 23 września 2019 r. sygn. akt. II SA/Ol 493/19 i WSA w Warszawie z 9 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1302/19, pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Uwzględniając powyższe rozważania nie sposób stwierdzić, by wskazane skardze zarzuty naruszenia zasady równości i zakazu dyskryminacji określonej w art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP były uzasadnione. Sąd nie podzielił także wywodów skargi dotyczących naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Wobec przesądzenia w cytowanym wcześniej orzeczeniu kwestii dokumentowania poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom, nie rozważano zarzutów skargi w tym zakresie. Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 131 upo, z przyczyn wskazanych w powyższych rozważaniach.

W tym stanie rzeczy Sąd skargę w pozostałym zakresie oddalił na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.).