Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1114/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 64 pkt 2, art. 64a
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2021 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz odmowy całkowitego zwolnienia z ponoszenia wyżej wymienionej opłaty uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K. M. (zwany dalej: Skarżącym) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej zwany jako: SKO, Kolegium, organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia [....] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Na podstawie akt administracyjnych sprawy Sąd ustalił, że decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] L. M. został skierowany do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób w podeszłym wieku. L. M. ponosił opłatę za swój pobyt w następujących wysokościach:

­ od 1 marca 2019 r. do 30 kwietnia 2019 r. w wysokości 451 zł miesięcznie (na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [....] z dnia [...] marca 2019 r. nr [...]);

­ za maj 2019 r. - 580,59 zł; za czerwiec 2019 r. – 580,59 zł; od 1 lipca 2019 r. – 490,70 zł miesięcznie (na podstawie decyzji z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]);

­ od 1 listopada 2019 r. w wysokości 840,70 zł miesięcznie (na podstawie decyzji z dnia [...] maja 2020 r. nr [...]).

Następnie Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [....] października 2019 r. nr [....] naliczył odpłatność za pobyt L. M. w DPS K. M. oraz odstąpił od ustalenia opłaty M. P., P. M. oraz M. N.

Od powyższej decyzji K. M. wniósł odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 11 stycznia 2021 r. nr [...] orzekł o:

1. Odstąpieniu od ustalania opłaty M. P. za pobyt ojca w DPS począwszy od 1 marca 2019 r.;

2. Ustaleniu P. M. za pobyt ojca w DPS opłatę:

a) w okresie od 1 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. w wysokości 73,13 zł

b) w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 30 kwietnia 2020 w wysokości 48,74 zł

3. Ustaleniu M. N. za pobyt ojca w DPS opłatę:

a) w okresie od 1 kwietnia 2019 r. do 30 kwietnia 2019 r. w wysokości 334,76 zł

b) w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 30 kwietnia 2020 r. w wysokości 562,99 zł

4. Ustaleniu K. M. za pobyt ojca w DPS opłatę:

a) od 1 kwietnia 2019 r. do 30 kwietnia 2019 r. w wysokości 2532,31 zł

b) od 1 maja 2019 r. do 31 maja 2019 r. w wysokości 1470,92 zł

c) od 1 lutego 2020 r. do 29 lutego 2020 r. w wysokości 704,67 zł

d) od 1 marca 2020 r. w wysokości 1117,01 zł miesięcznie

5. Odmowie P. M. całkowitego zwolnienia z ustalonej opłaty za pobyt L. M. w DPS.

6. Odmowie M. N. całkowitego zwolnienia z ustalonej opłaty za pobyt L. M. w DPS.

7. Odmowie L. M. całkowitego zwolnienia z ustalonej opłaty za pobyt L. M. w DPS.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że L. M. ponosi opłatę za swój pobyt w DPS w niepełnej wysokości. Obowiązanymi do wnoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS są: M. P., P. M., M. N. oraz K. M. M. P. nie kwalifikuje się do ponoszenia odpłatności z uwagi na to, że osiągany dochód na osobę w jej rodzinie nie przekracza 300% kwoty kryterium ustawowego na osobę gospodarującą w rodzinie (1584 zł). P. M., M. N. i K. M. kwalifikują się do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. Żadna z wyżej wymienionych osób nie wyraziła zgody na zawarcie umowy w przedmiocie ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. W związku z powyższym organ ustalił w/w osobom odpłatność za pobyt ojca w DPS w wysokości różnicy pomiędzy miesięcznym dochodem a odpowiednim kryterium ustawowym na osobę w rodzinie w drodze decyzji.

Organ I instancji wskazał, że P. M., M. N. oraz K. M. złożyli wnioski o całkowite zwolnienie ich z opłaty za pobyt ojca w DPS z uwagi na zaniedbywanie obowiązków przez L. M. względem żony i dzieci, stosowanie przemocy, alkoholizm oraz narażanie rodziny na ubóstwo. Organ I instancji uznał jednak, że okoliczności osobiste dotyczące relacji pomiędzy pensjonariuszem a osobą zobowiązaną do uiszczania opłaty za pobyt w DPS mogą być podstawą zwolnienia z obowiązku ponoszenia tej opłaty, o ile nieprawidłowość tych relacji zostanie potwierdzona orzeczeniem sądu powszechnego, zgodnie z art. 64 a Ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r., poz. 1876; dalej zwana w skrócie - u.p.s.).

Od powyższej decyzji odwołania wnieśli P. M., M. N. oraz K. M.

P. M. wniosła o jej uchylenie oraz orzeczenie o odstąpieniu od ustalenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Wskazała, że ojciec uchylał się od obowiązku alimentacyjnego wobec niej, stosował przemoc w rodzinie oraz nadużywał alkoholu. Do odwołania dołączyła kopię zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], w którym potwierdził bezskuteczność postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko L. M. na jej wniosek o egzekucję należności alimentacyjnych na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Rejonowego w [...] z dnia 12 stycznia 2005 r. sygn. [...].

M. N. w odwołaniu wniósł o uchylenie decyzji oraz orzeczenie o odstąpieniu od ustalenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Wskazał, że ojciec był alkoholikiem oraz nie wypełniał podstawowych obowiązków rodzica, stosował przemoc i narażał całą rodzinę na ubóstwo. Zarzucił, że decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. narusza zasady tzw. sprawiedliwości społecznej, jako normy konstytucyjnej.

K. M. wniósł o uchylenie decyzji oraz orzeczenie o odstąpieniu od ustalenia opłaty za pobyt ojca w DPS ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W odwołaniu zarzucił naruszenie szeregu przepisów postępowania oraz prawa materialnego. Wskazał, że jego sytuacja majątkowa i rodzinna w odniesieniu do krzywd wyrządzonych przez ojca L. M. należy uznać za wyjątkowe i uzasadniające zwolnienie go od opłaty za pobyt ojca w DPS.

SKO po rozpatrzeniu odwołań, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; zwana dalej w skrócie – k.p.a.) oraz art. 61, art. 64, art. 64a u.p.s., wskazaną na wstępie decyzją z dnia 16 kwietnia 2021 r. uchyliło pkt 7 zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzekło o odmowie K. M. całkowitego zwolnienia z ustalonej opłaty za pobyt L. M. w DPS, a w pozostały zakresie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium w pierwszej kolejności wskazało, że z przedłożonych mu akt sprawy wynika, że miesięczny koszt utrzymania w DPS wynosi:

- od 1 kwietnia 2018 r. – 3330 zł miesięcznie (na podstawie Zarządzenia Prezydenta Miasta [...] z dnia 15 marca 2018 r. nr [...]);

- od 1 kwietnia 2019 r. – 3574 zł miesięcznie (na podstawie Zarządzenia Prezydenta Miasta [...] z dnia 27 lutego 2019 r. nr [...]);

- od 1 kwietnia 2020 r. – 3941 zł miesięcznie (na podstawie Zarządzenia Prezydenta Miasta [...] z dnia 18 marca 2020 r. nr [...]).

L. M. nie ponosi pełnej odpłatności za swój pobyt w DPS, w związku z tym organ I instancji ustalił, że podmiotami zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt w DPS są dzieci pensjonariusza.

Organ odwoławczy podkreślił, że wyliczenia dokonane przez organ I instancji dotyczące odpłatności za pobyt ojca w DPS są prawidłowe.

Ponadto odnosząc się do kwestii wniosków odwołujących się o całkowite zwolnienie z ponoszenia ustalonej opłaty, organ II instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie nie może znaleźć zastosowania przepis art. 64 pkt 5 i 6 oraz art. 64a u.p.s., ponieważ odwołujący się nie posiadają prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej, prawomocnego orzeczenia sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica, co w przypadku złożenia wniosku obligowałoby MOPS do całkowitego zwolnienia ich z opłaty za pobyt ojca w DPS. Odnosząc się do okoliczności dotyczącej sytuacji finansowej M. N. oraz K. M., Kolegium wskazało, że w doktrynie podkreśla się, że uiszczanie opłat na dom pomocy społecznej stanowi dla osoby zobowiązanej obciążenie finansowe, a głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna zobowiązanego. Zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia okoliczności wymienionych w art. 64 u.p.s. osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce. Oceniając sytuację dochodową M. N., SKO wskazało, że jest ona stabilna. Obowiązany ma stałe zatrudnienie, w materiale dowodowym nie ma informacji o zagrożeniu utraty pracy, wynagrodzenie jest regularnie wypłacane, a jego wysokość przewyższa 300% kryterium dochodowego osoby gospodarującej w rodzinie zwalniające z mocy ustawy z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt swoich bliskich w domu pomocy społecznej. Natomiast w przypadku K. M. organ uznał, że brak jest podstaw do zwolnienia go z odpłatności. Jego sytuacja nie nosi znamion wyjątkowej, gdyż zgromadzona dokumentacja nie wskazuje na istnienie sytuacji, która uniemożliwiałaby zobowiązanemu ponoszenie opały za pobyt ojca w Domu Pomocy. K. M. znajduje się w stabilnej sytuacji dochodowej, jest zatrudnionym na czas nieokreślony, wszelkie stałe miesięczne koszty utrzymania domu i rodziny należy podzielić na dwoje współmałżonków, gdyż nie znajduje uzasadnienia ponoszenie ich tylko i wyłącznie przez niego przy uwzględnieniu, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego stanowisko organu I instancji jest prawidłowe. Odwołujący się nie wykazali szczególnych okoliczności uzasadniających całkowite zwolnienie z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, natomiast ich sytuacja finansowa uzasadnia obciążenie ich w całości ustaloną opłatą.

K. M. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie przywołanej na wstępie decyzji zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 w zw. z art. 85 k.p.a., poprzez niedopełnienie należytej staranności, niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, niezbadanie w sposób wyczerpujący prowadzonej sprawy. Zarzucił także naruszenie art. 64 oraz art. 64a u.p.s., poprzez jego błędną wykładnię i nie zwolnienie go w całości z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, w sytuacji gdy w sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione przypadki przemawiające za całkowitym jego zwolnieniem. Naruszenie art. 61 u.p.s., poprzez orzekanie wstecz pomimo, że jest to decyzja ustalająca, organ zastosował tryb jak do decyzji zmieniających, a także naruszenie art. 32 Konstytucji RP, poprzez wyłączenie z grupy osób zwolnionych dziecka dorosłego, które dotknięte zostało przemocą w rodzinie, a w chwili obecnej nie może legitymować się wyrokiem w sprawie, co narusza zasadę równości wobec prawa. Ponadto zarzucił naruszenie art. 139 k.p.a., poprzez uchylenie pkt 7 decyzji organu I instancji i orzeczenie o odmowie zwolnienia, w sytuacji gdy organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.

Mając na względzie wskazane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Ponadto wniósł o przeprowadzenie dowodu z informacji z ZUS na okoliczność uporczywego niepobierania świadczenia rentowego przez L. M., gdyż ZUS odmówił mu udzielenia takiej informacji.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji uznał zarzuty skargi za niezasadne i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga jako zasadna, została przez Sąd uwzględniona.

Sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.).

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 P.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o ustaleniu w określonej wysokości opłaty za pobyt pensjonariusza w domu pomocy społecznej oraz o odmowie zwolnienia od obowiązku ponoszenia tej odpłatności, m.in. przez skarżąca stronę. Skarga została uwzględniona z powodu naruszenia przez Organy obu instancji przepisów o postępowaniu wyjaśniającym w postaci art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 64 pkt 2 oraz art. 64a u.p.s.

Należy w tym miejscu przypomnieć, że w świetle art. 64 pkt 2 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Natomiast według art. 64a u.p.s. osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.

W toku postępowania przed Organem I instancji zstępni mieszkańca domu pomocy społecznej L. M., tj. P. M., M. N. oraz K. M. złożyli wnioski o zwolnienie od obowiązku odpłatności za pobyt ich ojca w d.p.s. na podstawie art. 64 u.p.s.. Strony postępowania, a w tym skarżący opisywali zgodnie z swych wnioskach bardzo trudne okoliczności życia, w jakich przyszło im dorastać ze względu na postawę ich ojca – L. M. Ojciec znęcał się na nimi oraz nad matką, nadużywał alkoholu, nie zapewniał środków utrzymania. Nie płacił zasądzonych alimentów. Podkreślano także, że rodzina skarżącego z uwagi na agresywne zachowanie w/w miała założoną niebieską kartę. Na potwierdzenie tych oświadczeń złożono kopie pism z Izby Wytrzeźwień, Policji, wyroku sądowego o orzeczeniu eksmisji L. M. z lokalu mieszkalnego położonego w [...] przy ul. [....]. Bezskutecznie wnioskowano o przeprowadzenie dowodów z dokumentów urzędowych potwierdzających opisane we wnioskach okoliczności. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie matki stron postępowania W. M., które potwierdza oświadczenia wnioskodawców, w tym informację o tym, że L. M. nie płacił alimentów, celowo pracując nielegalnie. Organy odpowiadając na te żądania uznały jednak, że nie zasługują na uwzględnienie zarówno w całości jak i części. Stwierdzono bowiem, że okoliczności osobiste dotyczące relacji pomiędzy osobą zobowiązaną do ponoszenia odpłatności a pensjonariuszem d.p.s. mogą być podstawą do zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów o ile nieprawidłowość tych relacji zostanie potwierdzona orzeczeniem sądu powszechnego. Dla poparcia tego poglądu przywołano też liczne orzeczenia sądów administracyjnych (np. wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2018 r., o sygn. akt I OSK 3509/18, LEX).

Sąd rozpoznając wniesioną skargę nie podzielił stanowiska Organów względem dokonanej wykładni przepisów prawa materialnego w postaci art. 64 pkt 2 i art. 64a u.p.s. Nieprawidłowa i niekorzystna dla stron interpretacja tych regulacji zaważyła na ograniczeniu postępowania dowodowego, poprzez wykluczenie przywołanych przez wnioskodawców okoliczności, jako mających znaczenie dla oceny wystąpienia przesłanek zwolnienia od odpłatności za pobyt ojca w d.p.s. zarówno w całości jak i w części.

WSA w niniejszej sprawie podziela w całości stanowisko tut. Sądu wyrażone w prawomocnym wyroku z 12 marca 2019 r., o sygn. akt II SA/Rz 1403/18, LEX, i wyrażoną tam argumentacje uznaje za własną. W uzasadnieniu tego orzeczenia słusznie podkreślono, że względy na jakie może powoływać się zobowiązany do wnoszenia opłaty, a określone w art. 64 pkt 2 u.p.s., są bardzo pojemne. Dzięki temu obejmują również wszystkie te okoliczności, na które zwracał uwagę w toku postępowania administracyjnego skarżący oraz pozostałe strony zobowiązane do odpłatności. Przypadki uprawniające do zwolnień zostały w art. 64 pkt 2 u.p.s. wymienione jedynie przykładowo, tak aby nie ograniczać zobowiązanych w możliwości odwoływania się do nich. Zawarcie w tej normie katalogu otwartego oznacza, że strona postępowania o zwolnienie od odpłatności ma prawo dowodzić istnienia wszystkich przesłanek, które w jej ocenie mają wpływ na zasadność obciążenia jej kosztami pobytu w DPS - uzasadnione okoliczności. Ograniczenie badania przesłanek zwolnienia z opłat za pobyt mieszkańca w DPS do związanych tylko ze sferą materialnego statusu osób zobowiązanych, nie jest zasadne na gruncie oczywiście otwartego katalogu okoliczności mogących prowadzić do zastosowania ulgi.

Zdaniem Sądu, otwarty katalog przesłanek uprawniających do zwolnienia od opłaty wraz z dodanym w 2015 r. i znowelizowanym w 2019 r. przepisem art. 64a, winien skłonić do takiej interpretacji art. 64 pkt 2 u.p.s., która pozwala na uwzględnienie przy badaniu zasadności zwolnienia z opłat za pobyt osoby spokrewnionej w DPS również okoliczności niezwiązanych z sytuacją materialną, stanem zdrowia czy zdarzeniami losowymi, jak przyczyny braku relacji rodzinnych między osobami związanymi pokrewieństwem, w tym niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego wobec małoletnich dzieci (por. wyrok WSA w Łodzi z 29 września 2016 r., sygn. II SA/Łd 366/16, LEX, wyrok WSA w Olsztynie z 22 listopada 2016 r., sygn. II SA/Ol 1200/16, LEX). Zwłaszcza wydźwięk art. 64a ustawy o pomocy społecznej powoduje, że stosunki rodzinne pomiędzy mieszkańcem a zobowiązanym do ponoszenia opłaty, muszą odgrywać znaczenie dla procesu obejmującego zwolnienia z opłaty. Powołany przepis świadczy wyraźnie o tym, że dla ustawodawcy formułującego przepisy ustawy o pomocy społecznej o stosowaniu ulgi w odpłatności nie liczy się jedynie pokrewieństwo, czy sytuacja materialna osoby wnoszącej o zwolnienie. Należy zważyć, że w świetle art. 64a u.p.s. pozbawienie władzy rodzicielskiej prowadzi wprost do zwolnienia, stąd powody, na które wskazywał w toku postępowania skarżący (postawa ojca wobec niego oraz brak jakiegokolwiek wsparcia finansowego) należało brać pod uwagę przy wydawaniu uznaniowej decyzji w kwestii zwolnienia z opłaty (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2017 r., sygn. I SA/Wa 665/17, LEX). Dodać do tego wypada, iż w myśl art. 2 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Nie będzie zgodna z powyższym przepisem ustawy zasadniczej taka interpretacja art. 64 pkt 2 u.p.s., która wyklucza możliwość zwolnienia częściowego lub całkowitego od opłaty zobowiązanego, wobec którego mieszkaniec domu pomocy społecznej zachowywał się w sposób nieodpowiadający przepisom kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o obowiązku wzajemnego szacunku rodziców i dzieci, obowiązku utrzymywania kontaktów, dostarczania środków utrzymania oraz wychowania. Przepisy u.p.s. nakładające na zstępnych obowiązek wnoszenia opłaty, zakładają stan w którym rodzice wywiązywali się względem swych dzieci z obowiązków rodzicielskich, natomiast art. 64 pkt 2 u.p.s. zawierając w swej treści zwrot niedookreślony w postaci: "uzasadnionych okoliczności", pozwala na zmniejszenie lub całkowite zniesienie opłaty, jeżeli mieszkaniec postępował wobec zobowiązanego w sposób oczywiście nieodpowiadający jego ustawowym obowiązkom. Sytuacja tych osób nie jest taka sama, a jest zróżnicowana różnym sposobem traktowania zstępnego przez rodzica, co nie może pozostawać obojętne dla organu zobligowanego przez Konstytucję do urzeczywistniania w procesie wykładni i stosowania prawa zasady sprawiedliwości społecznej. Sąd w przytoczonym wyroku podkreśla słusznie, iż jest prawdą, że okoliczności podane we wniosku o zwolnienie od opłaty, nie znoszą automatycznie ustawowego obowiązku uiszczania opłaty, bowiem obowiązek odpłatności za pobyt w DPS opiera się wyłącznie na więzach pokrewieństwa (art. 61 ust. 1 u.p.s.), to jednak zdaniem Sądu mieszczą się one w przesłankach pozwalających na zastosowanie ulgi w odpłatności, czyli instytucji unormowanej w art. 64 pkt 2 u.p.s. Do tego wniosku prowadzi wykładnia systemowa oparta nie tylko na powołanym wyżej przepisie, ale także na art. 64a ustawy o pomocy społecznej. Przytoczony artykuł wyraźnie sugeruje, że taka okoliczność jak ograniczenie władzy rodzicielskiej oraz przyczyny prowadzące do tego ograniczenia, winny odgrywać znaczenie dla sprawy znoszenia obowiązku odpłatności. Takie znaczenie musi odgrywać także fakt niewywiązywania się mieszkańca DPS ze swych obowiązków alimentacji względem zobowiązanych do wnoszenia odpłatności (por. także wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 czerwca 2019 r. o sygn. II SA/Kr 287/19, LEX). Przyjęty wyżej sposób interpretacji powołanych regulacji prawa materialnego przyjął także WSA w Kielcach w sprawie o sygn. II SA/Ke 166/21. W wyroku z dnia 13 maja 2021 r. o podanej sygn. akt., WSA słusznie podkreśla, że dokumentacja związana z procedurą "niebieskiej karty", może być dodatkowym i obiektywnym dowodem podlegającym badaniu przez organy na gruncie art. 64 pkt 2 u.p.s. O założeniu rodzinie niebieskiej karty organy były informowane przez strony postępowania, co nie zostało dostatecznie zweryfikowane i ocenione.

Natomiast wobec przyjętej w decyzjach Organów argumentacji dotyczącej wykładni znowelizowanej w 2019 r. treści art. 64a u.p.s. stwierdzić należało za wyrokiem WSA w Lublinie z dnia 26 listopada 2020 r. o sygn. II SA/Lu 363/20, iż nie ma podstaw do przyjęcia, że założeniem ustawodawcy od początku było, by niemożliwe było zwolnienie z odpłatności na podstawie art. 64 u.p.s. ze względu na okoliczności dotyczące relacji i więzi pomiędzy członkami rodziny. W sytuacjach, gdy ze względu na upływ czasu, nie jest możliwe aktualnie uzyskanie jednego z orzeczeń, o których mowa w art. 64a u.p.s., nawet, jeśli w przeszłości zachodziły faktycznie przesłanki uzasadniające wydanie takiego orzeczenia, można rozważać przy rozpatrywaniu wniosku o zwolnienie, także zastosowania art. 64 pkt 2 u.p.s. Wydaje się, że wymaganie w każdym wypadku orzeczenia sądu powszechnego, w tym także od osób dojrzałych, które nawet z przyczyn od siebie niezależnych (przecież z powództwem o pozbawienie władzy rodzicielskiej występuje drugi rodzic, a nie małoletni samodzielnie), w sposób nieuzasadniony różnicowałoby sytuację dwóch grup podmiotów (wnioskodawców) - tych, którzy uzyskali stosowny wyrok sądu powszechnego i tych, którzy nie ze swojej winy takiego wyroku nie posiadają i obecnie już nie mogą go uzyskać. Taka interpretacja przytoczonego art. 64 u.p.s. nie daje się pogodzić z konstytucyjną zasadą równości, wyrażoną w art. 32 Konstytucji, którą przecież w każdym wypadku kieruje się ustawodawca. Mając na uwadze racjonalność ustawodawcy i jego związanie zasadami konstytucyjnymi, należy zatem podzielić pogląd strony skarżącej o tym, że nie ma podstaw do przyjęcia, że przepis art. 64 u.p.s. wyklucza uznanie za "szczególną" okoliczność dotyczącą relacji i więzi między członkami rodziny. Zdecydowanie należy też przyznać rację WSA w Lublinie, że podstawowa różnica pomiędzy przepisami art. 64 i 64a u.p.s. dotyczy wyłącznie obligatoryjności bądź fakultatywności zwolnienia z odpłatności i zakresu zwolnienia - w całości (w pierwszym wypadku), bądź w części (w drugim przypadku). O ile sąd powszechny pozbawi prawomocnym orzeczeniem władzy rodzicielskiej rodzica (bądź zostanie wydany wyrok karny, o którym mowa w art. 64a u.p.s.), organ pomocy społecznej na wniosek osoby zobowiązanej do uiszczania odpłatności za pobyt tego rodzica w domu pomocy społecznej, ma obowiązek w całości zwolnić tę osobę z odpłatności. W razie przedstawienia takiego wyroku przez wnioskodawcę organ pomocy społecznej nie jest uprawniony do dokonywania odmiennych ustaleń, a w konsekwencji do prowadzenia postępowania dowodowego.

Nieprawidłowości w przeprowadzaniu wykładni przepisu prawa materialnego jakim jest art. 64 pkt 2 oraz art. 64a u.p.s., wpłynęły na pominięcie wskazywanych przez Strony postępowania okoliczności faktycznych świadczących o ewidentnym niewywiązywaniu się ich Ojca, a pensjonariusza d.p.s. ze swych obowiązków rodzicielskich wobec osób aktualnie zobowiązanych do ponoszenia odpłatności, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci całkowitego lub częściowego zwolnienia od ustalonych kwot odpłatności. Przy przyjęciu prawidłowej treści tej regulacji, a więc takiej która uwzględnia nie tylko wyrażone w nim przykłady okoliczności uzasadniających zastosowanie ulgi, nie można mieć pewności, że rozstrzygnięcie w zakresie zwolnienia od obowiązku odpłatności nie byłoby dla stron korzystne.

Dlatego ponownie prowadząc postępowanie wyjaśniające Organy uwzględnią taką interpretację kluczowego dla sprawy art. 64 pkt 2 u.p.s., jaką przyjął WSA w niniejszym wyroku. Innymi słowy, ich zadaniem będzie rozważanie w jakim stopniu opisane i udokumentowane okoliczności świadczące o przyczynach bardzo złych relacji z ojcem (np. przyczyny orzeczonej eksmisji, nadużywanie alkoholu, przemoc domowa, konieczność podjęcia zatrudnienia przez dzieci), w tym procedura tzw. niebieskiej karty, mogą przekonywać za całkowitym lub częściowym zwolnieniem od obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Przy rozważaniu wpływu tych okoliczności na ustawowy obowiązek wnioskodawców, należało będzie kierować się konstytucyjna zasadą sprawiedliwości społecznej, która nie pozwala domagać się od zstępnych dostarczania środków umożliwiających pobyt w placówce pomocy społecznej ojcu, który pomimo prawnego obowiązku nie wywiązywał się z podstawowych obowiązków jakie ciążą z rodzicach na mocy k.r.io. Sytuacja majątkowa stron nie jest przy tym wystarczającym argumentem, aby odmówić uwzględnienia żądania, albowiem okoliczności na jakie się powołują nie dotyczą tylko i wyłącznie stanu dochodów i innych zasobów finansowych.

Nie nastąpiło zarzucane skargą naruszenie art. 61 u.p.s. polegające na orzeczeniu o obowiązku odpłatności z mocą wsteczną. Organy w tym zakresie słusznie tłumaczą, że przepisy u.p.s. pozwalają na objęcie swą mocą także czasu od powstania zdarzenia jakim było przyjęcie pensjonariusza do d.p.s. Innymi słowy, wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. może obejmować okres przed wydaniem decyzji, gdyż decyzja ta konkretyzuje stosunek prawny powstający z mocy prawa z dniem umieszczenia osoby w placówce pomocy społecznej. O takiej interpretacji stosownych regulacji u.p.s. przesądził NSA w przytoczonej w decyzjach uchwale 7 sędziów z dnia 11 czerwca 2018 r. o sygn. I OPS 7/17, LEX.

Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu z informacji ZUS na okoliczność uporczywego niepobierania świadczenia rentowego, albowiem wydane w sprawie decyzje nie rozstrzygały o ustaleniu wysokości odpłatności dla pensjonariusza DPS. Innymi słowy, zgłoszony wniosek wykraczał poza granice sprawy administracyjnej wyznaczonej ramami przyjętego rozstrzygnięcia, które objęło tylko i wyłącznie status odpłatności za pobyt w d.p.s. zstępnych L. M. Z uzasadnienia decyzji Organu I instancji wynika, że kwestia odpłatności za pobyt w/w w d.p.s. została zakończona odrębną decyzją administracyjną Prezydenta Miasta z dnia [...] maja 2020 r., nr [....].

Z tych przyczyn należało orzec jak w sentencji wyroku w oparciu o art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. O kosztach postępowania przed WSA nie orzekano z uwagi na ich brak, bowiem sprawy z zakresu odpłatności za pobyt w d.p.s. korzystają z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.