Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2914/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz oddalono skargę
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 9a,  art. 16 ust. 1 pkt 60 - 61
journal: Dz.U. 2011 nr 74 poz 397
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Beata Cieloch (sprawozdawca), Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia del. WSA Bogusław Woźniak, Protokolant Katarzyna Pawłowska-Mazur, po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 8/15 w sprawie ze skargi S. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Minister Finansów z dnia 18 września 2014 r., nr IPPB5/423-639/14-2/JC w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od S. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów kwotę 340 (słownie: trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I.1. Wyrokiem z dnia 2 czerwca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w W.(dalej jako Spółka) uchylił interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 18 września 2014 r. w części uznającej stanowisko strony skarżącej za nieprawidłowe, w pozostałym zakresie skargę oddalił.

I.2. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że Spółka złożyła w dniu 11 lipca 2014 r. wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych. Opisując zdarzenie przyszłe wskazała, iż jest częścią koncernu międzynarodowego S. AG ("Grupa"), do której należą także inne spółki z siedzibą w Polsce i poza Polską. Bezpośrednim 100% udziałowcem Skarżącej jest S. GmbH w Niemczech, której 100% udziałów posiada S. AG w Niemczech. Na podstawie umowy ramowej z S. AG Skarżąca zamierza przystąpić do funkcjonującego w Grupie S. wewnętrznego systemu zarządzania płynnością finansową. Umowa dotyczy świadczenia przez S. AG usług w zakresie zarządzania polityką finansową Skarżącej. Umowa przewiduje opcję przystąpienia do struktury typu cash pooling ("zero balancing cash pooling"), którą Skarżąca rozważa. W cash-poolingu będą uczestniczyć Skarżąca, inne spółki z Grupy posiadające siedzibę w Polsce i podlegające tu nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w podatku dochodowym od osób prawnych, S. AG w Niemczech (podlegająca tam nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu i pełniąca rolę pool-leadera), bank siedzibą w Niemczech ("Bank") prowadzący główny rachunek bankowy w Niemczech ("rachunek główny") dla pool-leadera, a także bank w Polsce ("Bank lokalny"), prowadzący bieżące rachunki bankowe dla Skarżącej i innych spółek z Grupy z siedzibą w Polsce, należący do tej samej grupy kapitałowej, co Bank. Skarżąca i inne spółki z Grupy mające siedziby w Polsce ("uczestnicy") oraz pool-leader są podmiotami powiązanymi w rozumieniu art. 11 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397 ze zm., dalej jako u.p.d.o.p.). Wobec żadnego z uczestników podmiotami powiązanymi w rozumieniu tego przepisu nie są natomiast Bank i Bank lokalny. Na potrzeby cash-poolingu jego uczestnicy będą wykorzystywać środki zgromadzone na bieżących rachunkach bankowych, prowadzonych dla nich przez Bank lokalny. Własne środki pieniężne może także angażować pool-leader. rachunek główny (prowadzony w Niemczech) i rachunki uczestników (prowadzone w Polsce) będą służyć dokonywaniu rozliczeń między uczestnikami, pool-leaderem a Bankiem. Cash-pooling obejmie rozliczenia dokonywane w PLN. Na koniec każdego dnia roboczego, w przypadku wystąpienia na rachunku Skarżącej nadwyżki (saldo dodatnie powyżej "0"), suma równa nadwyżce zostanie przekazana na rachunek główny. W sytuacji zaś niedoboru środków na rachunku Skarżącej, kwota brakująca do zera będzie przekazana na jej rachunek z rachunku głównego. System funkcjonujący w Grupie polega na jednokierunkowym przepływie środków na rachunek konsolidujący (rachunek główny) z pełnym zerowaniem rachunków uczestników na koniec każdego dnia. Środki zgromadzone na rachunku głównym kolejnego dnia nie powracają na rachunki uczestników, a więc na początku kolejnego dnia saldo otwarcia na rachunku Skarżącej zawsze wynosi zero. W ten sam sposób będą odbywały się rozliczenia na rachunkach innych uczestników. Od salda skonsolidowanego na rachunku głównym Bank, na bazie dziennej będzie obliczał oprocentowanie na rzecz pool-leadera (dodatnie lub ujemne zależnie od stanu salda). W pierwszym dniu roboczym po zakończeniu danego miesiąca odsetki skalkulowane dla tego miesiąca Bank wypłaci na rachunek główny lub z niego pobierze (w zależności od wyniku kalkulacji). Innymi słowy, jeśli Rachunek Główny wykaże saldo ujemne, pool-leader zapłaci odsetki na rzecz Banku, jeśli zaś wykaże saldo dodatnie – otrzyma odsetki od Banku. Rolą pool-leadera jest wyłącznie redystrybucja tych odsetek i z tego tytułu nie przysługuje mu żadne wynagrodzenie. Koszty bankowe (prowizje, e-banking, utrzymanie rachunku, itp.) związane z obsługą Rachunku Głównego będzie ponosił pool-leader, a koszty rachunków uczestników – uczestnicy. Ponadto udział w cash-poolingu będzie wymagał od Skarżącej przystąpienia do umowy zawartej przez pool-leadera z Bankiem. Opisując wewnętrzną ewidencję w postaci rachunków rozliczeniowych Skarżąca wskazała, iż nie będą to rachunki bankowe – będą one miały postać wewnętrznego wirtualnego konta księgowego, służącego wyłącznie ewidencji operacji wpływających na należności lub zobowiązania Skarżącej, w szczególności operacji realizowanych w ramach cash-poolingu, wzajemnych zobowiązań i należności w transakcjach handlowych pomiędzy spółkami z Grupy oraz pomiędzy Skarżącą a dostawcami i odbiorcami spoza Grupy. Na koniec każdego dnia roboczego pool-leader ustali saldo każdego rachunku rozliczeniowego i wyliczy odsetki należne Skarżącej za ten dzień albo przypadające do zapłaty. W ostatnim dniu roboczym danego miesiąca odsetki należne Skarżącej zostaną skapitalizowane na jej rachunkach rozliczeniowych, a odsetki przypadające do zapłaty – potrącone. Oprocentowanie na rachunkach rozliczeniowych będzie odpowiadało warunkom rynkowym. Na żądanie, środki pieniężne zaewidencjonowane na rachunkach rozliczeniowych, w tym odsetki, zostaną przekazane na rachunek Skarżącej, która w każdym momencie będzie mogła również sprawdzić stan środków na rachunkach rozliczeniowych. Obsługą rachunków rozliczeniowych zajmie się S. AG, której Skarżąca zapłaci wynagrodzenie w postaci tzw. spread, tj. marży doliczanej do oprocentowania naliczanego od sald dodatnich i ujemnych na rachunkach rozliczeniowych. Wynagrodzenie jest należne niezależnie od faktu, czy Skarżąca będzie uczestnikiem cash-poolingu, czy też nie.

W kontekście przedstawionego zdarzenia przyszłego Spółka zadała 4 pytania, w tym będące przedmiotem sporu w niniejszej sprawie pytanie nr 1 i nr 4:

1) czy koszt odsetek ponoszonych przez nią w związku z uczestnictwem w cash-poolingu będzie mogła w całości zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów, a w szczególności nie będą miały do niego zastosowania wyłączenia z art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz pkt 61 u.p.d.o.p.?

4) Czy rozliczenia między uczestnikami cash-poolingu oraz między uczestnikami a pool-leaderem, związane z udziałem w cash-poolingu, podlegają obowiązkom dokumentacyjnym, o których mowa art. 9a w związku z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.p.?

Przedstawiając własne stanowisko Skarżąca wskazała, że ponoszony przez nią koszt odsetek związanych z udziałem w cash-poolingu nie będzie podlegał przepisom o tzw. niedostatecznej kapitalizacji (art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p.) i tym samym w całości będzie stanowił koszty uzyskania przychodów. Transfery środków pieniężnych, dokonywane pomiędzy rachunkiem Skarżącej a rachunkiem głównym, nie spełniają warunków niezbędnych do uznania ich za pożyczkę w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Ponadto zdaniem Spółki, ponieważ operacje realizowane w ramach cash-poolingu nie są transakcjami z podmiotami powiązanymi, nie podlegają one obowiązkom dokumentacyjnym, określonym w art. 9a w zw. z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.p.

W interpretacji indywidualnej wydanej 18 września 2014 r. Minister Finansów za nieprawidłowe uznał stanowisko Skarżącej w przedstawionym powyższej zakresie. Odnosząc się do zagadnienia przedstawionego w pyt. 1) Minister Finansów stwierdził, że opisana przez Skarżącą struktura cash-poolingu istniejąca pomiędzy powiązanymi spółkami kapitałowymi spełnia przesłanki umowy pożyczki zdefiniowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., a zatem będą miały do niej zastosowanie art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 tej ustawy, regulujące podatkowe skutki tzw. "niedostatecznej kapitalizacji". Odnosząc się do zagadnienia opisanego w pkt. 4) organ uznał, że w związku z uczestnictwem w strukturze cash-poolingu Skarżącą będzie obciążał obowiązek dokumentacyjny wynikający z art. 9a u.p.d.o.p., jeżeli w danym roku podatkowym transakcje między uczestnikami cash-poolingu przekroczą wartości określone w ust. 2 tego artykułu.

W odpowiedzi na wystosowane przez Skarżącą wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, Minister Finansów stwierdził brak podstaw do zmiany interpretacji indywidualnej.

I.3. W skardze złożonej na interpretację indywidualną Skarżąca zarzuciła naruszenie:

– art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 oraz art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., przez błędne uznanie, że opisana we wniosku struktura cash-poolingu spełnia przesłanki uznania jej za umowę pożyczki, o której mowa w tych przepisach, tj. że transfery środków w ramach cash-poolingu stanowią pożyczki, a tym samym odsetki wypłacane przez Skarżącą w ramach cash-poolingu mogą podlegać częściowemu wyłączeniu z kosztów uzyskania przychodów;

– art. 9a u.p.d.o.p., przez błędne uznanie, że udział w cash-poolingu wiąże się z zawieraniem transakcji pomiędzy jego uczestnikami, tj. innymi spółkami z Grupy, a nie tylko pomiędzy uczestnikami a Bankiem i Bankiem lokalnym.

– art. 14a i art. 121 § 1 w zw. z art. 14h ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r. poz.749 ze zm., dalej jako O.p.), przez uznanie stanowiska Skarżącej za nieprawidłowe w sytuacji wcześniejszego wydania dla innych podatników interpretacji indywidualnych, w których za prawidłowe zostało uznane stanowisko zgodne ze stanowiskiem Skarżącej.

I.4. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej interpretacji.

I.5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną.

Sąd pierwszej instancji uznał, że rację ma Skarżąca twierdząc, że pomiędzy uczestnikami opisanego przez nią systemu zarządzania środkami pieniężnymi nie dochodzi do zawierania umów pożyczek w rozumieniu art. 16 ust 7b u.p.d.o.p., chociaż umowy te zawierają element kredytowania jednych podmiotów przez inne podmioty. W odróżnieniu jednak od pożyczki określonej tym przepisem, w umowie cash-poolingu:

– brak jest zobowiązania do przeniesienia określonej ilości pieniędzy na określony w umowie podmiot;

– uczestnik tego typu umowy nie wie, czy jego środki stanowiące przedmiot rozliczeń zostaną wykorzystane oraz w jakiej wysokości i przez którego z uczestników;

– nie jest skonkretyzowana druga strona rozliczenia;

– brak jest możliwości swobodnego dysponowania pieniędzmi przekazanymi przez pool-leadera na dofinansowanie sald ujemnych uczestników grupy;

– pool-leader nie dysponuje w sposób dowolny nadwyżkami pieniężnymi otrzymanymi od uczestników grupy. Nadwyżki te mogą bowiem być wykorzystywane wyłącznie na kompensowanie niedoborów finansowych innych uczestników.

Skoro zaś stosunki pomiędzy uczestnikami systemu cash-pooling i koordynującym, wynikające z uczestnictwa w systemie nie powinny być kwalifikowane jako udzielenie pożyczki, o jakiej mowa w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., to tym samym w ocenie Sądu zasadne jest też stanowisko Skarżącej, zgodnie z którym ponoszony przez nią koszt odsetek w całości stanowi koszt uzyskania przychodu i nie podlega restrykcjom wynikającym z przepisów o niedostatecznej kapitalizacji. Sąd pierwszej instancji uznał zatem, że kwestionując to stanowisko organ naruszył przepisy prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., a w konsekwencji również art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p.

Sąd pierwszej instancji uznał również, że zaskarżona interpretacja wydana została z naruszeniem także art. 9a ust. 1 u.p.d.o.p. spowodowanym błędną wykładnią tego przepisu. Zdaniem Sądu, cash-poolig, który stanowi formę efektywnego zarządzania środkami finansowymi, sprowadzającą się do koncentrowania środków pieniężnych z jednostkowych rachunków poszczególnych podmiotów na wspólnym rachunku grupy i zarządzaniu zgromadzoną w ten sposób kwotą przy wykorzystaniu korzyści skali, nie może być uznany za transakcję w potocznym rozumieniu tego pojęcia, przyjętym wobec braku definicji w przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Sąd podkreślił, że pomimo, że w umowie cash-poolingu uczestniczy wiele podmiotów, brak jest podstaw do uznania, iż pomiędzy nimi dochodzi do transakcji.

II. Pełnomocnik organu od powyższego wyroku wniósł skargę kasacyjną, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz.270 ze zm.; ze zm., dalej jako P.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego:

- art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. i art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. polegające na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu wynikającej ze wskazanych przepisów normy co doprowadziło do błędnego uznania, że stosunki pomiędzy uczestnikami w systemie nie powinny być kwalifikowane jako udzielenie pożyczki;

- ar. 9a ust. 1 u.p.d.o.p. polegające na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu tego przepisu co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że wnioskodawca nie będzie zobowiązany do sporządzana dokumentacji podatkowej wskazanej w przepisie.

Wobec powyższego na podstawie art. 188 i art. 185 § 1 P.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

III. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy.

W niniejszej sprawie na tle przedstawionego we wniosku o udzielenie interpretacji indywidualnej zdarzenia przyszłego pojawiły się dwie sporne kwestie. Pierwsza dotyczy możliwości uznania przepływu środków pieniężnych pomiędzy uczestnikami struktury cash - poolingu za pożyczki w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., a tym samym stosowania do ponoszonego przez Skarżącą kosztu odsetek ograniczeń wynikających z art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. Drugą sporną kwestią jest, czy operacje wykonywane przez uczestników w ramach cash-poolingu stanowią transakcje, o których mowa w art. 9a u.p.d.o.p., z czym łączy się obowiązek stosownego ich dokumentowania.

Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., nie uznaje się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych spółce przez jej wspólnika posiadającego nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki albo wspólników posiadających łącznie nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki, jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki posiadających co najmniej 25% udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale takiego udziałowca (akcjonariusza) osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki. Wskaźnik procentowy posiadanych przez udziałowców (akcjonariuszy) udziałów (akcji) w spółce określa się na podstawie liczby praw głosu, jakie w związku z posiadanymi udziałami (akcjami) przysługują tym udziałowcom (akcjonariuszom). Przepis art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. nie dotyczy każdego wspólnika, lecz tylko tych, którzy posiadają co najmniej 25% udziałów (akcji). Może jednak dotyczyć kilku udziałowców, gdy w sumie posiadają co najmniej 25% udziałów i udzielają pożyczki spółce. Przepis art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p. rozszerza pojęcie niedostatecznej kapitalizacji na pożyczki udzielane jednemu podmiotowi przez drugi, gdy występuje trzeci podmiot posiadający istotne udziały u pożyczkobiorcy lub pożyczkodawcy. Zgodnie z tym przepisem nie uznaje się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych przez spółkę innej spółce, jeżeli w obu tych podmiotach ten sam wspólnik posiada nie mniej niż po 25% udziałów (akcji), a wartość zadłużenia spółki otrzymującej pożyczkę (kredyt) wobec wspólników tej spółki posiadających co najmniej 25% jej udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale tych wspólników oraz wobec spółki udzielającej pożyczki (kredytu) osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki. Stosownie natomiast do art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. przez pożyczkę, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 oraz w ust. 7 u.p.d.o.p., rozumie się każdą umowę, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy; przez pożyczkę tę rozumie się także emisję papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokatę. Ustawodawca wyraźnie doprecyzował w tym przepisie przedmiot pożyczki (określona wartość wyrażona w pieniądzu). W związku z przytoczoną definicją przez użyte w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. wyrażenie pożyczka (kredyt) można rozumieć każdą formę zadłużenia funkcjonującą w obrocie gospodarczym. Powołany przepis art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. definiuje umowę pożyczki na użytek stosowania normy zawartej w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. szerzej niż jest ona skonstruowana w definicji zawartej w kodeksie cywilnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2016 r., II FSK 991/16, z dnia 12 października 2016 r., sygn. akt II FSK 2553/14; orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.nsa.gov.pl., dalej jako CBOSA).

Przyjmuje się, że umowa cash - poolingu jest formą efektywnego zarządzania środkami finansowymi, stosowaną przez podmioty należące do jednej grupy kapitałowej lub podmioty powiązane ekonomicznie w jakikolwiek inny sposób. Sprowadza się ona do koncentrowania środków pieniężnych z jednostkowych rachunków poszczególnych podmiotów na wspólnym rachunku grupy (rachunek główny lub jak w sprawie niniejszej rachunek rozliczeniowy) i zarządzaniu zgromadzoną w ten sposób kwotą, przy wykorzystaniu korzyści skali. Pozwala to na kompensowanie przejściowych nadwyżek, wykazywanych przez jedne z podmiotów z przejściowymi niedoborami zaistniałymi u innych podmiotów. Dzięki temu dochodzi do minimalizowania kosztów kredytowania działalności podmiotów z grupy przez kredytowanie się przy wykorzystaniu środków własnych grupy. W ramach porozumienia cash - poolingu uczestnicy wskazują podmiot organizujący cash-pooling i zarządzający systemem, tzw. Pool Leadera (agenta), którym może być wyspecjalizowany bank, jak również jednostka z grupy. Zarządzający systemem w ramach umowy zapewnia dla wszystkich uczestników systemu środki finansowe na pokrycie sald ujemnych, a w przypadku wystąpienia sald dodatnich na rachunkach uczestników, to na jego rachunek trafiają środki finansowe (por. także K. Szymaniak, Cash pooling a niedostateczna kapitalizacja i obowiązek dokumentacyjny cen transferowych w świetle wyroków NSA - początek nowej linii orzeczniczej czy odosobnione rozstrzygnięcia, Monitor Podatkowy 2016, nr 5, str. 18).

Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy w pełni uzasadniają pogląd organu interpretacyjnego, że pomiędzy uczestnikami grupy dochodzi do relacji wypełniającej znamiona pożyczki w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. W ramach opisanego we wniosku systemu cash - poolingu rachunki bankowe Skarżącej mogą wykazywać saldo ujemne, w związku z czym bank obciąży te rachunki odsetkami. Przy czym inni uczestnicy systemu w tym samym okresie mogą wykazywać na swoich rachunkach bankowych salda dodatnie. Przedstawiony przez Spółkę system cash - poolingu powoduje dostęp - w przypadku sald ujemnych na rachunkach bankowych Skarżącej - do finansowania wewnątrzgrupowego, czyli finansowania tego salda przez uczestników posiadających na ich rachunkach bankowych salda dodatnie. Mamy więc do czynienia z przekazywaniem środków pieniężnych pomiędzy podmiotami, przy jednoczesnej - wynikającej z logiki systemu zarządzania płynnością finansową - konieczności zwrotu danych środków oraz uzyskiwaniu w związku z tym określonego wynagrodzenia w postaci odsetek. Z ekonomicznego punktu widzenia finansowanie to ma cechy pożyczki, gdyż w wyniku sfinansowania ujemnego salda wykazanego przez danego uczestnika umowy, nadwyżką środków zgromadzonych przez innych uczestników, uczestnik ten nie jest zobowiązany do zapłaty odsetek na rzecz banku z tytułu debetu jego rachunku, który by wystąpił w sytuacji, gdyby niedoboru tego nie pokrył inny uczestnik umowy. W miejsce zatem dłużnego kredytowania debetu, jaki występuje na rachunku prowadzonym na rzecz danego uczestnika, w następstwie umowy cash-poolingu kredytowanie takie nie jest realizowane ze środków banku, lecz innego bądź innych uczestników umowy, w zamian za wynagrodzenie wypłacane w postaci odsetek tym uczestnikom, którzy wykazywali saldo dodatnie, i którzy tym samym finansowali także saldo ujemne innych uczestników. Uzyskiwane zatem przez uczestników umowy wynagrodzenie w postaci odsetek jest uzyskane z tytułu czasowego finansowania debetu innych uczestników umowy. Tym samym nie powinno budzić wątpliwości, że w przypadku środków finansowych, które posłużą pokryciu niedoborów finansowych innych uczestników umowy, można mówić o ich udzieleniu innym uczestnikom umowy w formie pożyczki w rozumieniu wyżej powołanego art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Należy nadto podkreślić, że celem umowy pożyczki jest stworzenie pożyczkobiorcy prawnej możliwości wykorzystania przedmiotu pożyczki tak, jak to może czynić właściciel rzeczy. Do wykonania umowy pożyczki wystarcza, aby biorący pożyczkę uzyskał - w sposób pewny - możność nabycia własności przedmiotu pożyczki w tym sensie, iż nabycie tej własności zależałoby wyłącznie od jego woli. Przekazanie określonej sumy pieniężnej na rachunek pożyczkodawcy (skutkujące uznaniem jego rachunku bankowego) może być kwalifikowane jako wykonanie przez dającego pożyczkę jego zobowiązania. Pożyczkodawca uzyskuje bowiem w takim przypadku wierzytelność - względem banku - o wypłatę sumy pożyczki w formie gotówkowej (czyli wierzytelność o przeniesienie własności znaków pieniężnych), którą to wierzytelność może niejako bez żadnych trudności zrealizować. Istota umowy pożyczki polega bowiem nie tyle na przeniesieniu własności jej przedmiotu na biorącego pożyczkę, ile na stworzeniu prawnej podstawy uzyskania własności przez tego ostatniego (por. wyrok NSA z 27 lipca 2016 r., II FSK 991/16; publik. CBOSA).

Skoro zatem faktycznym celem tej umowy jest udostępnianie środków pieniężnych pomiędzy podmiotami z grupy oraz osiąganie przez te podmioty korzyści w postaci odsetek, to tym samym w ramach zawartej umowy jej uczestnicy dokonują transakcji, o których mowa w art. 9a ust. 1 u.p.d.o.p. Zatem o ile przekroczone zostaną ustawowe kwoty opisane w art. 9a ust. 2 u.p.d.o.p. będą zobowiązane do sporządzenia stosownej dokumentacji podatkowej takich transakcji. Nie podzielając stanowiska Sądu pierwszej instancji, należało jedynie zgodzić się z twierdzeniem, że pojęcie "transakcja" nie zostało zdefiniowane ani w przepisach prawa podatkowego, ani cywilnego, a zatem można uznać, iż nie posiada ono definicji legalnej. W takim przypadku należy posłużyć się znaczeniem słownikowym, w myśl którego "transakcja" to operacja handlowa dotycząca kupna lub sprzedaży towarów lub usług lub umowa handlowa na kupno lub sprzedaż towarów lub usług, też zawarcie takiej umowy. Podane rozumienie umowy cash - poolingu oznacza wyrażoną w sposób wyraźny zgodę na przeniesienie określonej ilości pieniędzy na określony podmiot. W ten sam sposób wskazano, że dojdzie do zgody na zobowiązanie się do przeniesienia środków na określony podmiot. Druga strona transakcji została określona przez wskazanie sposobu jej ustalenia. Skoro podano kryteria i zerowanie sald, a ilość członków grupy jest stała, to z góry wiadomo, kto i w jakim zakresie będzie drugą stroną transakcji. Każdy z uczestników umowy z góry wyrażał w niej zgodę na przekazanie określonej co do sposobu i wysokości wskazanej w kwoty środków, w dodatnim saldzie środków pieniężnych.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 oraz art. 203 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.