Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 910/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit a, c,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 910/16 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 października 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Sędziowie: WSA Inga Gołowska (spr.), WSA Wiesław Kuśnierz, Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2016 r., sprawy ze skargi W.B., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 23 czerwca 2016 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia, , , - uchyla zaskarżoną decyzję -, , ,


UZASADNIENIE

I.

Decyzją z 7 kwietnia 2016r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił W.B. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na łączną kwotę 34.682,03 zł, uznając, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności określone w art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a, ust. 4 i art. 32 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2015r., poz. 121 ze zm. dalej-u.s.u.s.).

Pismem złożonym w dniu 27 kwietnia 2016r. W.B. złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

We wniosku wyjaśnił, że: udział w posiadanej nieruchomości w Z. jest spadkiem po zmarłym ojcu, a wartość lokalu nie przekracza 12.000,00 zł. Budynek jest o niskim standardzie (bez toalety). Podkreślił, że nie ma możliwości sprzedaży swojego udziału. Wskazał, że mieszkanie, które posiada wraz z żoną jest ich jedynym majątkiem. Zadłużenie wobec Spółdzielni Mieszkaniowej w ciągu ostatnich czterech miesięcy wzrosło do ponad 1.400,00 zł. Skutkuje to kolejnymi upomnieniami, a przy dalszym powiększeniu się zadłużenia - licytacją i eksmisją. Z kolei posiadany samochód marki Fiat Panda z 2006r. służy wyłącznie do jazdy do pracy. Z uwagi na odległość z miejsca zamieszkania do miejsca pracy koszt zakupu paliwa wynosi 200,00 zł na m-c. W.B. zaznaczył, że w okresie od grudnia 2015r. do marca 2016r. ZUS zajął jego wynagrodzenie za pracę w wysokości 4.607,70 zł. Składki wpłacone w tym okresie do ZUS to 10.363,40 zł. Otrzymana kwota wynagrodzenia to 5.382,26 zł, co dało średnią miesięczną w wysokości 1.345,40 zł. Dochód miesięczny netto na 2 osoby wynosi 1.345,40 zł, koszty utrzymania wynoszą 453,00 zł, koszt dojazdu do pracy 230,00 zł, a rata kredytu wynosi 930,00 zł. Na wszystkie wydatki brakuje zatem 267,60 zł. W okresie letnim wnioskodawca nie otrzymuje bonów żywnościowych w wysokości 16,00 zł na każdy dzień, które dostawał w okresie zimowym. Skutki dalszego zajęcia wynagrodzenia będą zbyt ciężkie i uniemożliwią świadczenie pracy na rzecz Kopalni Soli. Sytuację swoją W.B. postrzega jako tragiczną, ponieważ dochód miesięczny na jednego członka rodziny stanowi kwotę poniżej 514,00 zł. Podkreślił, że przez ponad 30 lat nie ubiegał się o żadną pomoc, ponieważ miał możliwość zarobkowania. Dopiero oszustwa kontrahentów i kradzieże projektów spowodowały bieżącą trudną sytuację materialną.

Zaskarżoną decyzją z 23 czerwca 2016r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138§1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016r. poz. 23) w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s.- utrzymał w mocy decyzję własną z 7 kwietnia 2016r. Organ podał, że jak wynika z dokonanych ustaleń, w okresie co najmniej od 1 stycznia 1999r. do 23 lipca 2013r. W.B. podlegał ubezpieczeniu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Zgodnie z informacją z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie inżynierii i związanym z nią doradztwem technicznym. Działalność została wykreślona z Ewidencji w dniu 21 grudnia 2015r. Z tytułu prowadzonej działalności ciążył na W.B. obowiązek opłacania należnych składek na wskazane ustawą ubezpieczenia. Ponieważ nie wywiązał się on z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia w sposób prawidłowy, na koncie rozliczeniowym w ZUS powstało zadłużenie.

Odnośnie obecnej sytuacji osobistej i materialnej W.B. organ ustalił, że od 6 lutego 2016r. jest on zatrudniony na podstawie umowy o pracę w Kopalni Soli i z tego tytułu pobiera wynagrodzenie w wysokości 2.920,00 zł brutto - a zgodnie z oświadczeniem 1.345,40 zł netto (zgodnie z Kompleksowym Systemem Informatycznym ZUS jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w Kopalni Soli S. A. z wynagrodzeniem w wysokości 3.507,80 zł brutto). Na podstawie złożonych zeznań podatkowych za lata 2014 -2015 ustalono, że W.B. uzyskał odpowiednio w 2014r. przychód w kwocie 6.761,17 zł, (dochód 6.483,05 zł) oraz w 2015 r. przychód w kwocie 43.535,89 zł (dochód 41.867,17 zł). Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym, prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną A.B. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem zostały określone, na kwotę 453,00 zł, koszt dojazdu do pracy wynosi 230,00 zł. Nie korzysta z pomocy MOPS. W.B. oświadczył, że posiada zobowiązania w bankach w wysokości 30.827,63 zł, które spłacane jest, w kwocie 930,00 zł miesięcznie, a ponadto posiada zadłużenie w Spółdzielni Mieszkaniowej w kwocie 1.400,00 zł oraz w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.

Organ zaznaczył w tym miejscu, że W.B. nie przedłożył do wniosku o umorzenie jakichkolwiek zaświadczeń lekarskich lub orzeczeń lekarskich stwierdzających niezdolność do pracy na podstawie, których można stwierdzić, iż sytuacja zdrowotna uniemożliwia mu pozyskiwanie środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jak i spłatę należności z tytułu składek. W dalszej kolejności organ wyjaśnił, że przeanalizował stan faktyczny ustalony w niniejszej sprawie w oparciu o przesłanki warunkujące umorzenie należności, wynikające z następujących podstaw prawnych: art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s. pozwala na umorzenie należności - w uzasadnionych przypadkach - pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczególne przypadki umarzania należności zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z §3 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W oparciu o zebrany materiał dowodowy organ uznał, że sytuacja w jakiej znajduje się W.B. nie wyczerpuje całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego. Odnośnie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. organ wyjaśnił, że jest on oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który może, ale nie musi umorzyć zaległości (uchwała Sądu Najwyższego z 6 maja 2004r. sygn. akt: II UZP 6/04). Oznacza to, że do organu orzekającego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Organ ten dysponuje pewnym marginesem swobody w odniesieniu do zaistniałej w danej sprawie sytuacji faktycznej. Nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi, prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy.

Organ wyjaśnił następnie, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ww. przepisie musi mieć charakter trwały i nieprzemijający. Z okoliczności sprawy winno niezbicie wynikać, że nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika w przyszłości. W stosunku do W.B. jest prowadzone postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania zaległych należności z tytułu składek przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przymusowym dochodzeniem objęto należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od 02/2011r. do 07/2013r., na łączna kwotę 25.234,01 zł. Do tej pory w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyegzekwowano kwotę 4.768,36 zł, a zatem w oparciu o powyższe można dokonać stwierdzenia, że prowadzone postępowanie egzekucyjne jest nadal aktualne, a ponadto skuteczne.

Nadto ustalono, że W.B. posiada nieruchomość położoną w Z, udział 1/3, o pow. 61,22 m2, oraz nieruchomość położoną w K. przy ul. I., udział 1/2 (współwłasność majątkowa małżeńska). Wyżej wymienione nieruchomości mogą stanowić przedmiot zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Organ wskazał w tym zakresie na treść art. 26 ust. 3 u.s.u.s. który stanowi, że Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach należących do dłużnika.

Powyżej przytoczone okoliczności jednoznacznie wskazują, w ocenie organu, na posiadanie majątku, z którego może być przeprowadzona egzekucja celem zaspokojenia należności. W związku z tym, nie ma podstaw zarówno formalnych, jak i merytorycznych dla podjęcia decyzji o umorzeniu ww. należności w oparciu o wyżej zacytowaną podstawę prawną.

W dalszej kolejności przestawiono przesłanki umorzenia wynikające z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W tym zakresie, organ stwierdził, że w toku postępowania W.B. nie wykazał, że spłata zadłużenia pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Od 6 lutego 2016r. jest on zatrudniony na podstawie umowy o pracę w Kopalni Soli i z tego tytułu pobiera wynagrodzenie w wysokości 2.920,00 zł brutto. Na podstawie złożonych zeznań podatkowych za lata 2014 - 2015 uzyskał on odpowiednio w 2014r. przychód w kwocie 6.761,17 zł, (dochód 6.483,05 zł) oraz w 2015r. przychód w kwocie 43.535,89 zł (dochód 41.867,17 zł). Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem zostały określone, na kwotę 453,00 zł oraz 230,00 zł na dojazd do pracy.

Mając na uwadze powyższe, organ doszedł do przekonania, że sytuacja materialna W.B. owszem jest ciężka, niemniej jednak, w opinii organu, opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ zaznaczył, że W.B. nie korzysta z pomocy MOPS. Organ nie zakwestionował przy tym, że jednorazowa wpłata należności wraz z odsetkami może okazać się niemożliwa, jednakże nic nie stoi na przeszkodzie, aby przystąpić do dobrowolnego i sukcesywnego regulowania zaległych składek wobec ZUS w ramach umowy o rozłożeniu spłaty zadłużenia na raty dostosowane do możliwości płatniczych.

Odnośnie przesłanek z pkt 2 i 3§3 powołanego rozporządzenia organ wskazał, że W B nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie przedstawiono bowiem żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia ww. zdarzeń. Wnioskodawca nie wykazał także, aby sytuacja zdrowotna uniemożliwiła mu dokonanie zapłaty składek wraz z należnymi odsetkami, a zapłata należności z tytułu składek spowodowała zagrożenie dla jego egzystencji.

Organ wyjaśnił także, że rozpatrując sprawę ma obowiązek wskazać, interes ogólny (publiczny) i udowodnić, iż jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli.

Interpretując pojęcie ważnego interesu, należy wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności i zdarzenia, których zaistnienie obiektywnie wpływa na szczególną sytuację osoby zobowiązanej, faktyczną lub prawną tworzącą "ważny interes", w tym by skorzystać z przedmiotowej ulgi. Ważny interes płatnika przejawia się między innymi w tym, że znajduje się on w takiej sytuacji, w której z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków czy też normalnej sytuacji ekonomicznej, wysokości uzyskiwanych dochodów i koniecznością ponoszenia wydatków, nie jest w stanie uregulować należności składkowych. Podkreślono przy tym, że ważny interes dłużnika nie zwalnia organu rentowego od dbałości o interes Skarbu Państwa, który jest utożsamiany z interesem ogólnospołecznym rozumianym jako konieczność zapewnienia stałych dochodów, co wymaga skutecznego realizowania należności składkowych.

Uwzględniając całokształt sytuacji materialnej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że W B nie wykazał w toku postępowania, ażeby sytuacja losowa, materialna bądź zdrowotna uniemożliwiała dokonanie spłaty zadłużenia. Nie przedstawił on żadnych dokumentów, które świadczyłyby o niezaspokajaniu podstawowych potrzeb bytowych.

II.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie W B zarzucił brak wnikliwej i rzetelnej analizy przedmiotowej sprawy. Nie zgodził się z opinią organu, że ma możliwość zaspokojenia swoich potrzeb życiowych. Podniósł, że od kwietnia 2016r. on i jego żona są pozbawieni możliwości zaspokojenia jakichkolwiek niezbędnych potrzeb życiowych. Odnosząc się do stwierdzenia organu o brak przedłożenia zaświadczeń lekarskich potwierdzających niezdolność do pracy, skarżący zauważył, że organ sam ustalił, iż skarżący jest zatrudniony w Kopalni Soli w W i z tego tytułu pobiera wynagrodzenie. Próba przedstawienia zaświadczenia o jakim mowa, byłaby zatem zwykłym oszustwem. Skarżący podkreślił, że został zatrudniony na umowę o pracę i dopuszczony do pracy, a zatem jest zdolny do jej wykonywania. Podkreślił, że ma poważną wadę wzroku (+ 7 dioptrii na obu oczach). Musi pracować i prowadzić pojazdy mechaniczne w okularach. Zgubienie, czy uszkodzenie okularów całkowicie uniemożliwiłoby mu wykonywanie jakiejkolwiek pracy. Jego ciężka sytuacja materialna została spowodowana przez kradzieże jego projektów, a skarżący nie ma środków by dochodzić swoich roszczeń na drodze sądowej. Po 32 latach pracy nie ma żadnych oszczędności i nie może zapewnić rodzinie środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Podniósł także, że wydana przez organ decyzja nie jest dla niego przekonująca. Uważa, że okoliczności istotne dla sprawy nie zostały głęboko rozważone i ocenione. Uzasadnienie decyzji nie realizuje także zasady wyrażonej w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organ administracji powinien wyjaśnić stronom zasadność przesłanek którymi się kierował przy załatwianiu sprawy.

Odpowiadając na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

III.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1§1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle §2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 134§1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016r., poz. 718, ze zm. dalej-p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę według kryterium legalności zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (odsetki od tych składek) mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w sytuacjach określonych w ust. 2-4. Należności te mogą być umarzane zasadniczo tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2), która zachodzi w przypadkach enumeratywnie tam wyliczonych (art. 28 ust. 3), a mianowicie wtedy, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w którym to rozporządzeniu zawarta została norma (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a także odsetek za zwłokę i kosztów upomnień, jako należności pochodnych, co dokonać się winno na podstawie przepisów ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej-k.p.a.), kompetencję do tego orzekania ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych powierzyła Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Podkreślić w tym miejscu należy, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak, że może być ona dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprawdza się wyłącznie do kontroli jej legalności a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje więc zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19 listopada 2007r., sygn. akt: V SA/Wa 1876/07, LEX nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10 lutego 2009r., sygn. akt: I SA/Gd 874/08, LEX nr 483118). W wyroku z 9 stycznia 2014r., sygn. akt: II GSK 1565/12 stwierdzono, że decyzja ZUS jest decyzją uznaniową, bowiem z jednej strony na uznaniu opiera się decydująca dla rozstrzygnięcia ocena, czy skutki odmowy umorzenia byłyby zbyt ciężkie dla zobowiązanego i jego rodziny, a z drugiej strony ZUS musi wziąć pod uwagę stan swoich finansów. Ze stanowiskiem tym koresponduje pogląd wyrażony w wyroku z 17 grudnia 2014r., sygn. akt: II GSK 1837/13, a mianowicie, że w sytuacji wykazania przez stronę spełnienia ustawowej przesłanki umorzenia wnioskowanej należności składkowej, uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby żądaniu strony organ przeciwstawił i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu społecznego, który przemawiałby za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania przez nią spełnienia ustawowej przesłanki umorzenia (por. wyrok NSA z 18 lutego 2014r., sygn. akt: II GSK 1909/12, publ.- www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając zatem na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, istotne jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez Stronę i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi. Brak takiego uzasadnienia zasadnym czyni wniosek, iż rozstrzygnięcie o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjne w Szczecinie z 14 stycznia 2009r. o sygn. akt: I SA/Sz 593/08, publ. w internetowej bazie orzeczeń NSA - www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wskazał NSA w wyroku z 5 marca 2014r. (sygn. akt: II GSK 22/13), w stosunku do tej grupy osób (zobowiązanego i jego rodziny), konieczność uwzględnienia ich ważnego interesu oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych jest konstrukcją podobną do przyjętej w art. 7 k.p.a., gdzie obowiązek załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli stanowi w orzecznictwie i doktrynie podstawowy element uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2007r. sygn. akt: II GSK 264/07, LEX 494281). Uznaniowa ocena istnienia lub nieistnienia przesłanek skutkujących umorzeniem należności winna być przy tym odzwierciedlona odpowiednio w uzasadnieniu decyzji – zgodnie z rygorami wskazanymi w art. 107§3 k.p.a. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 grudnia 2006r., sygn. akt: III SA/Wa 2994/06, LEX nr 306945; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 6 lutego 2009r., sygn. akt: III SA/Gl 1421/08, LEX nr 484073).

W rozpatrywanej sprawie Sąd, dokonując takiej kontroli legalności zaskarżonej decyzji stwierdził, że organ nie działał prawidłowo, czym w konsekwencji naruszył ww. przepisy u.s.u.s. oraz rozporządzenia wykonawczego. Doszło także do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności zasad procesowych. Powyższe skutkowało koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

W orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 maja 2009r. (sygn. akt: II GSK 1045/08) odnosząc się do powyższej kwestii wyjaśnił, że na tym właśnie polega istota odmienności obu reżimów prawnych mająca na celu zapewnienie koniecznej ochrony dla przedsiębiorców, którym w razie umorzenia składek – pomimo braku przesłanki całkowitej ich nieściągalności – nie zalicza się do okresu ubezpieczenia przerw w ich opłacaniu na własne ubezpieczenie społeczne.

Natomiast wskazana w §3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej jak również zdrowotnej.

W tym miejscu Sąd pragnie podkreślić, że rolą organu przy decyzjach administracyjnych mających charakter uznaniowy, jest dokonanie analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie organ nie może oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem bowiem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w §3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok NSA z 25 sierpnia 2010r., sygn. akt: II GSK 724/09, LEX nr 746112).

Na gruncie regulacji z §3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego nie można stwierdzić, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże w ocenie Sądu należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum.

W delimitacji znaczenia tego terminu należy bez wątpienia odnieść się do takich pojęć, jak "minimum socjalne" oraz "minimum egzystencji". W związku z tym należy zauważyć, że Główny Urząd Statystyczny i Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w publikowanych okresowo danych statystycznych uwzględnia informacje określające wielkość tzw. minimum egzystencji, jak i minimum socjalnego i te okoliczności Sąd winien mieć na względzie przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Tymczasem w treści zaskarżonej decyzji trudno dopatrzyć się analizy i odniesienia konkretnej sytuacji Skarżącego do tychże pojęć, co niewątpliwie stanowi błędną interpretację i w konsekwencji naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z §3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego. Organ nie podał wysokość tzw. minimum egzystencji, jak i minimum socjalnego i nie poddał ich w ogóle analizie w stosunku do sytuacji Skarżącego tym bardziej, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnioskodawca podnosił, że

W tym miejscu Sąd podkreśla, że za ziszczenie się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego należy uznać taką sytuację, gdy warunki bytowe osoby zobowiązanej powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji. Przy ocenie czy ten stan ma charakter trwały należy uwzględnić, czy trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter okresowy, czy też może trwały i pogłębiający się oraz czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Ponadto, przy tej ocenie trzeba porównać stwierdzoną sytuację materialną strony z wysokością zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie, zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę i członków jej rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku.

Dla oceny czy przesłanka powyższa jest spełniona, wymagana jest zatem weryfikacja zaskarżonej decyzji w aspekcie, czy dokonana przez organ analiza finansów Skarżącego pozwala na ustalenie, że w jego budżecie pozostaje kwota po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, która mogłaby służyć zaspokojeniu należności ZUS (por. wyrok NSA z 5 kwietnia 2011r., sygn. akt: II GSK 427/10; z 19 lutego 2010r., sygn. akt: II GSK 393/09).

Jak wskazano, pomimo tego, że decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie ma charakter uznaniowy, nie zwalnia to jednak organu z obowiązku rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Tymczasem jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ przedwcześnie, bez wystarczająco wnikliwej analizy ustalonego stanu faktycznego stwierdził, iż w sprawie nie zaszedł uzasadniony przypadek w którym opłacenie należności z tytułu składek spowodowałoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, a w efekcie organ doszedł do przedwczesnego wniosku, iż nie miał możliwości skorzystania z instytucji uznania administracyjnego. Organ nie odniósł się bowiem do argumentacji zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy a to faktu, że rodzinie wnioskodawcy brakuje około 200,00 zł do zaspokojenia potrzeb życiowych.

Stanowiąc, w art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s., o możliwości umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w odniesieniu do wskazanych tam zobowiązanych pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ustawodawca zaakceptował sytuację, w której umorzenie tychże należności następuje także w sytuacji, gdy przymusowe ściągnięcie należności byłoby wprawdzie możliwe, ale powodowałoby jednocześnie zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, pozbawiając ich m.in. możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Reasumując, w rozpoznawanej sprawie organ dokonał niezbędnych ustaleń, lecz zaniechał analizy materiału dowodowego w celu ustalenia, czy przedstawiona przez Skarżącego sytuacja życiowa i majątkowa pozwala na opłacenie zaległych składek. Organ nie wyjaśnił dostatecznie wnikliwie dlaczego mimo argumentacji podnoszonej we wniosku o ponowne rozpatrzenie ( sprawy wystąpiła sytuacja, gdy opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby Skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Dopiero ustalenie takiej okoliczności powoduje konieczność rozważenia w ramach uznania administracyjnego, czy zaległe składki mogą być umorzone, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości. Organ nie wykonał nałożonego na niego obowiązku, gdyż dokonana analiza stanu faktycznego ustalonego w sprawie nie wyjaśnia dlaczego opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ dokonał jedynie pobieżnej oceny stanu faktycznego. Okoliczności sprawy powinny być przeanalizowane i omówione w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, zwłaszcza że w tym przypadku decyzja dotyczy kwestii mającej zasadnicze znaczenia z punktu widzenia sfery elementarnych potrzeb Skarżącego.

Z tych przyczyn zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, polegającym na braku podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (art. 7 k.p.a.). Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu Skarżącego, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej Skarżącego, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla Skarżącego. W rozpoznawanej sprawie taka analiza nie została przeprowadzona.

Uznając w tych warunkach, że zaskarżona decyzja ostateczna nie odpowiada przepisom prawa z przyczyn wyżej wskazanych, wydana bowiem została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, polegającym na braku podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (art. 7 k.p.a.), jak i z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z §3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, stosownie do przepisu art. 145§1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. dalej-p.p.s.a.) orzec należało o jej uchyleniu.

Przy ponownym rozpoznaniu wniosku Skarżącego właściwy organ winien w sposób wszechstronny wyjaśnić stan faktyczny sprawy w oparciu o przedstawione przez Stronę aktualne informacje o jej stanie rodzinnym i majątkowym, w sposób racjonalny ocenić możliwości poniesienia przez nią wydatków na zapłatę należności z tytułu składek, także przy uwzględnieniu rzeczywistej możliwości zaspokojenia w przyszłości tego długu, a następnie w wyniku tej oceny podjąć stosowne rozstrzygnięcie w sprawie, wszechstronnie wyjaśniając w uzasadnieniu decyzji wszelkie przesłanki rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a orzeczono jak w sentencji orzeczenia.