Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2964/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 11 i art. 9 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
article: art. 106 par. 5
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędzia WSA del. Rafał Wolnik Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 września 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 677/13 w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 września 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 677/13, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, oddalił skargę (pkt 1) oraz przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata [...] kwotę 295,20 zł, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt 2).

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

J.S. w dniu 21 listopada 2012 r. złożył do Prezydenta W. wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2012/2013. Do wniosku załączył wyrok Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] października 2001 r. sygn. akt [...], z którego wynika, że między M.S. a J.S. została zawarta ugoda, w wyniku której syn zobowiązał się płacić alimenty wysokości 200 zł miesięcznie, poczynając od dnia 1 listopada 2001 r.

Prezydent W. decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...], na podstawie art. 2 pkt 11 i art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm.), odmówił J.S. przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2012/2013. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że w sprawie nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 2 pkt 11 cyt. ustawy, gdyż ugoda dotyczy alimentów od dziecka dla jego rodzica, a więc wnioskodawca nie jest osobą uprawnioną.

Na skutek wniesienia przez J.S. odwołania od powyższej decyzji, sprawę rozpoznawało Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], które decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniło, że ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów określa m.in. zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego w przypadku bezskuteczności egzekucji oraz warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów zwanych świadczeniami z funduszu alimentacyjnego. Wskazało, że uzyskanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest uzależnione od spełnienia określonych przez ustawodawcę kryteriów. Decyzje w tym przedmiocie nie są zatem wydawane w ramach uznania administracyjnego. Regulacja prawna w tym zakresie ma charakter bezwzględny i organ administracji jest nią związany. Zakres podmiotowy ustawy określają przepisy art. 9 ust. 1 i art. 2 pkt 11.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, a w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Stosownie do treści art. 2 pkt 11 powołanej ustawy, ilekroć jest mowa o osobie uprawnionej – oznacza to osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] podzieliło stwierdzenie organu pierwszej instancji, że J.S. nie mieści się w kategorii osób uprawnionych do otrzymania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W świetle wyroku Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] października 2001 r. sygn. akt [...], przysługują mu alimenty od syna M.S. Oznacza to, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego mu nie przysługuje. Jednocześnie wskazało, że kwestia przyznawania świadczenia z funduszu alimentacyjnego pozostaje poza uznaniem administracyjnym. Z tego względu argumenty podniesione w odwołaniu – trudna sytuacja osobista i materialna, nie mogły mieć wpływu na możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wyraził niezadowolenie z zajętego przez organ stanowiska. Skarżący, powołując się na trudną sytuację materialną i zdrowotną, zarzucił, że decyzje wydane w sprawie są wadliwe, gdyż w jego ocenie spełnia on wszystkie wymogi do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku podał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 2 pkt 11 i art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Odwołując się do treści art. 9 ust. 1 i art. 2 pkt 11 omawianej ustawy stwierdził, że decyzje organów obu instancji są prawidłowe, gdyż skarżący nie jest osobą uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o której mowa w art. 2 pkt 11 ustawy. W rozpoznawanej sprawie z materiału dowodowego wynika, że wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] października 2001 r. sygn. akt [...] pomiędzy M.S. a J.S. została zawarta ugoda, w wyniku której M.S. zobowiązał się płacić na rzecz ojca J.S. alimenty w kwocie po 200 zł miesięcznie od dnia 1 listopada 2001 r. Powyższy wyrok dotyczy alimentów od dziecka dla rodzica (tj. od syna dla ojca). Tymczasem w świetle art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, osobą uprawnioną do świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest osoba dla której dłużnikiem alimentacyjnym jest rodzic. Powołana ustawa nie przewiduje, aby osobą uprawnioną do przedmiotowego świadczenia był rodzic dla którego dłużnikiem alimentacyjnym jest jego dziecko. Omawiana ustawa nie zalicza zatem rodzica dłużnika alimentacyjnego do osób uprawnionych do korzystania ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 i art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł J.S., reprezentowany przez adwokata i zaskarżając wyrok w całości zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 2 Konstytucji RP, poprzez naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej;

2) naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm., dalej w skrócie K.p.c.), poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej w całości pomocy prawnej, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, że Sąd pierwszej instancji naruszył przepis art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 K.p.c., gdyż bezpodstawnie odmówił mocy dowodowej złożonym przez niego dowodom, oświadczeniom i twierdzeniom. Ponadto ocenił materiał dowodowy dowolnie, naruszając tym samym zasadę swobodnej oceny dowodów. Zdaniem skarżącego, nie wziął pod uwagę jego sytuacji rodzinnej, a przede wszystkim finansowej. Jest on człowiekiem chorym, opuszczonym przez syna, bez wsparcia psychicznego i finansowego. Alimenty od syna w kwocie 200 zł są wiele znaczącą sumą w budżecie skarżącego. Syn nie wywiązywał się z ciążącego na nim obowiązku, co zmusiło skarżącego do poszukiwania wsparcia u organów państwowych. Fundusz alimentacyjny powinien być wykorzystywany właśnie w sytuacji zalegania przez zobowiązanego z wypłatą alimentów. W ocenie skarżącego zasadnym jest przyznanie mu świadczenia alimentacyjnego zgodnie z jego wnioskiem. Zaskarżony wyrok narusza zatem, określoną w art. 2 Konstytucji RP, zasadę sprawiedliwości społecznej.

Na rozprawie w dniu 8 maja 2015 r. pełnomocnik wnoszącego skargę kasacyjną wniósł o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego: "Czy przepis art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zakresie w jakim zawęża pojęcie osoby uprawnionej tylko do osoby uprawnionej do alimentów od rodzica jest zgodny z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji RP".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Istota niniejszej sprawy sprowadza się do wyjaśnienia, czy w świetle przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów możliwe jest przyznanie skarżącemu prawa do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, w której jego syn M.S. zobowiązał się płacić na rzecz ojca alimenty w kwocie po 200 zł miesięcznie od dnia 1 listopada 2001 r. (wyrok Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] października 2001 r. sygn. akt [...]). Przy czym zauważyć należy, iż autor skargi kasacyjnej nie zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenia żadnego z przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, będącego podstawą materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji, a zatem Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, nie może odnieść się do tej kwestii.

Odnosząc się do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, jako nietrafny uznać należy zarzut naruszenia art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Wskazać należy, iż przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. umożliwia sądowi przeprowadzenie, z urzędu lub na wniosek stron, dowodu uzupełniającego z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepis art. 106 § 5 p.p.s.a. stanowi, że do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Analiza powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że sąd administracyjny orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji publicznej w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, uwzględniając, jak stanowi art. 106 § 4 p.p.s.a., fakty powszechnie znane, a także, co wynika z art. 106 § 3 p.p.s.a., dowody uzupełniające z dokumentów, o których mowa w tym przepisie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 K.p.c. nie były w niniejszej sprawie stosowane, a więc nie mogły zostać naruszone. Sąd pierwszej instancji nie dopuszczał i w konsekwencji nie przeprowadzał nowego dowodu z dokumentu. W trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. nie przeprowadza się bowiem uzupełniającego dowodu z dokumentu, który znajduje się w aktach administracyjnych, gdyż dokument ten stanowi fragment materiału dowodowego, będącego przedmiotem dowodzenia na drodze administracyjnej.

Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem, Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Należy podkreślić, iż właśnie z uwagi na przestrzeganie tej zasady, Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie, po skontrolowaniu zaskarżonej decyzji i postępowania administracyjnego, w ramach którego zastała ona wydana, w oparciu o obowiązujące przepisy postępowania oraz przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, oddalił skargę J.S. Zarzut naruszenia wynikającej z art. 2 Konstytucji RP zasady sprawiedliwości społecznej powiązano w uzasadnieniu skargi kasacyjnej z naruszeniem zasady równości. Niestwierdzenie naruszenia, przepisem art. 9 ust. 1 i art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, konstytucyjnej zasady równości wobec prawa, pozwala na stwierdzenie, że zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji RP, z jego bardzo lakonicznym uzasadnieniem, jest nieusprawiedliwiony, a powoływanie się na niego ma charakter jedynie polemiczny.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Za niezasadny uznał również złożony na rozprawie wniosek pełnomocnika skarżącego o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego: "Czy przepis art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zakresie w jakim zawęża pojęcie osoby uprawnionej tylko do osoby uprawnionej do alimentów od rodzica jest zgodny z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji RP". Podkreślić należy, iż wniosek taki nie mógł odnieść oczekiwanego przez stronę skutku przede wszystkim dlatego, że w skardze kasacyjnej nie zarzucono naruszenia przepisów prawa materialnego w postaci przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w tym art. 2 pkt 11 ustawy, którego zbadania zgodności z Konstytucją RP domaga się skarżący, a jak już wskazano, przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ubocznie wyjaśnić należy również, iż przedstawienie przez sąd Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego musi być poprzedzone stwierdzeniem zaistnienia w konkretnej sprawie niedającej się usunąć w drodze wykładni wątpliwości co do konstytucyjności aktu normatywnego, od której rozstrzygnięcia zależy orzeczenie o przedmiocie sprawy. Instytucja pytania prawnego przewidziana art. 193 Konstytucji RP, w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie daje skarżącemu uprawnienia do skutecznego domagania się przedłożenia przez sąd pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu. Warunkiem wystąpienia z pytaniem prawnym jest wątpliwość powstała w składzie orzekającym co do zgodności przepisu prawa z Konstytucją RP, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem (por. postanowienie NSA z dnia 7 września 2011r. I OZ 653/11, LEX nr 964711). W niniejszej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny nie miał wątpliwości co do zgodności z Konstytucją RP przepisu art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Odnosząc się natomiast do wniosku pełnomocnika skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wyjaśnić należy, iż w niniejszej sprawie działa on na zasadzie prawa pomocy. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.