Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1655/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Agnieszka Miernik Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącego E. S. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 22 grudnia 2008 r. do Wojewody [...] wpłynął wniosek E. S. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości K. i N., powiat p., województwo [...], których właścicielami byli A. S. i H. A. Wnioskodawca jest zaś spadkobiercą tych osób.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] potwierdził E. S. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez niego nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. majątku K. i majątku [...] oraz przez H. A. (matkę wnioskodawcy) działki gruntu o pow. [...] ha, pochodzącej z majątku [...], powiat p., województwo [...] (obecnie [...]).

W ocenie Wojewody dowodami, które świadczyły o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości były: wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] czerwca 2008 r., sygn. akt [...], wydany w sprawie o ustalenie prawa własności oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] grudnia 2008 r., sygn. akt [...], oddalający apelację Skarbu Państwa od wyroku Sądu Okręgowego.

W dniu 27 maja 2010 r. do Wojewody [...] wpłynął, przekazany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, wyrok Sądu Najwyższego z dnia [...] marca 2010 r., sygn. akt [...], którym to wyrokiem Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] grudnia 2008 r. sygn. akt [...] i zmienił wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] czerwca 2008 r., sygn. akt [...] w ten sposób, że powództwo oddalił. Sąd Najwyższy uznał bowiem, że w obecnym stanie prawnym właściciel nieruchomości pozostawionych poza granicami R.P. nie ma interesu prawnego w ustaleniu na drodze cywilnej prawotwórczego faktu pozostawienia własności nieruchomości.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia [...] marca 2010 r. nie był znany Wojewodzie [...] w dacie wydania decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r. Informacji o jego wydaniu nie przekazał również wnioskodawca – E. S., który był uczestnikiem postępowania sądowego. Wyeliminowanie z obrotu prawnego przez Sąd Najwyższy wyroków sądowych, które dla organu I instancji były dowodami świadczącymi o rodzaju i powierzchni pozostawionych nieruchomości, stanowiło przesłankę do wznowienia z urzędu postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. Wojewoda [...] uczynił to postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r. Jako podstawę wznowienia Wojewoda podał art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. (w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, nie znane organowi w dniu wydania decyzji).

Wojewoda uznał, że nowym dowodem jest przekazany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wyrok Sądu Najwyższego z dnia [...] marca 2010 r., sygn. akt [...], który nie był znany organowi w dniu wydania decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r. W ocenie Wojewody w niniejszym przypadku doszło do istotnej zmiany stanu faktycznego sprawy. Zasadniczy dowód, stanowiący podstawę wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, został uchylony.

W wyniku postępowania przeprowadzonego na skutek wznowienia Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Nr [...], wydaną w oparciu o art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a., uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r. i odmówił potwierdzenia E. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. majątku K. i [...], położonych w powiecie p., województwo [...], oraz z tytułu pozostawienia przez H. A. działki gruntu o pow. [...] ha, pochodzącej z majątku N., położonego w powiecie p.

W uzasadnieniu Wojewoda stwierdził, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. – dalej: ustawa o rekompensacie), prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przysługuje właścicielowi nieruchomości, jeżeli spełnia on łącznie następujące warunki:

1. był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.,

2. posiada obywatelstwo polskie.

W razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy o rekompensacie, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych, jeżeli posiadają oni obywatelstwo polskie.

Wnioskodawca zobowiązany jest do udokumentowania powyższych wymogów w oparciu o dowody wymienione w art. 6 ustawy o rekompensacie. Stosownie do art. 7 ust. 1 i 2 ustawy, wojewoda po wszczęciu postępowania dokonuje oceny spełnienia wskazanych wymogów, na podstawie dowodów dołączonych do wniosku. W przypadku niespełnienia wymogów, wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

E. S. potwierdził nabycie w całości praw do spadku po A. S., który zmarł w dniu [...] stycznia 1931 r. w P. oraz po matce H. A., która zmarła w K. w dniu [...] lutego 1979 r.

E. S. i H. A. posiadali obywatelstwo polskie w dniu 1 września 1939 r. oraz zamieszkiwali na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości C., powiat p., woj. [...]. Ich miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w C. potwierdza pismo Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] listopada 1936 r.

Byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej opuścili w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i w 1945 r. repatriowali się do Polski. Fakt repatriacji H. A. na obecne terytorium Polski oraz posiadania przez nią obywatelstwa polskiego w dniu 1 września 1939 r. potwierdza pismo Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w Z. z dnia [...] września 1945 r. E. S. był również repatriantem, co wynika z zaświadczenia Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, oraz posiada nieprzerwanie od urodzenia obywatelstwo polskie.

Jeśli zaś chodzi o ustalenia dotyczące pozostawienia nieruchomości, to zdaniem Wojewody [...] jako dowody, które mają świadczyć o rodzaju i powierzchni nieruchomości w miejscowościach K. i N. zgromadzono następujące dokumenty:

- zaświadczenie Archiwalne Urzędu Naukowo – Metodycznego "Państwowe Archiwum Obwodu B." z dnia [...] września 2010 r., w którym podano, że A. S. (imienia ojca i daty urodzenia nie podano) w roku 1929 figurował w spisie posiadaczy posiadłości K. o ogólnej powierzchni [...] ha. W ,,Księdze adresowej" Polski z roku 1929 znajdują się dane, że do S. A. (imię ojca podane niepełne) należało [...] ha w posiadłości K. i [...] ha w posiadłości N.

- orzeczenie Prezesa Poleskiego Okręgowego Urzędu Ziemskiego w B. z dnia [...] lipca 1930 r., z którego wynika, że W. S., właścicielowi majątku N. zezwolono na przeniesienie własności m.in. na rzecz H. S. [później A.] parceli o pow. [...] ha.

- pismo Urzędu Naukowo Metodycznego "Państwowego Archiwum Obwodu B." z dnia [...] września 2010 r., z którego wynika, że w dokumentach archiwalnych brak jest informacji dotyczących posiadania w latach 1929-1945 przez E. S. i H. A. majątku w miejscowości K. i N. [...].

- orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w P. z dnia [...] marca 1946, Repert. Nr [...] oraz protokół przesłuchania H. A. z dnia [...] marca 1946 dla potrzeb wydania tego orzeczenia, z których jednoznacznie wynika, że H. A. w dniu ewakuacji była wyłącznie właścicielką gospodarstwa rolnego o obszarze [...] ha, położonego we wsi C, powiat p., województwo [...].

Powyższe dokumenty, zdaniem Wojewody, wskazują na posiadanie nieruchomości w roku 1929 i 1930. Informacja dotycząca posiadłości K. i N. należących do A. S. jest oparta jedynie na Księdze adresowej Polski z 1929 r., czego nie można uznać za środek dowodowy potwierdzający prawo własności. Księga adresowa nie jest bowiem dokumentem potwierdzającym prawo własności, potwierdza tylko okoliczność zamieszkania w danym majątku w roku 1929.

Zdaniem Wojewody mogło dojść do zmian własnościowych w okresie od 1929 r. do 1945 r. Świadczy o tym protokół z dnia [...] marca 1946 r. (do orzeczenia PUR z dnia [...] marca 1946 r.) do którego H. A. nie zeznała, że jest właścicielką działki o pow. [...] ha w majątku N., a tylko, że jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, położonego we wsi C., powiat p., województwo [...].

Ponadto, z zaświadczenia złożonego do akt innej sprawy prowadzonej przez Wojewodę [...] także z wniosku E. S. wynika, że w 1929 r. do A. S. należał majątek K. o pow. [...] ha i majątek B. o pow. [...] ha, a już według stanu na wrzesień 1936 r. do spadkobierców A. S. należało w majątku B. [...] ha, przy czym wnioskodawca E. S. nie należał do grona spadkobierców po A. S. wskazanych w zaświadczeniu.

Powyższe fakty dowodzą, zdaniem Wojewody, że dochodziło do zmian prawa własności przed 1939 r. Ponadto obydwa postępowania wskazują, że w rodzinie S. było co najmniej dwóch A., przy czym w żadnym z zaświadczeń nie podane są imiona ich rodziców, bowiem brak jest takich danych. W związku z tym organ I instancji powziął poważne wątpliwości, co do kręgu osób mogących być właścicielami majątku K. i [...], mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Mając na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy organ wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia postępowania o dowody ze świadków, którzy mogliby potwierdzić fakt pozostawienia nieruchomości przez wnioskodawcę i jego matkę, poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

E. S. dowodów ze świadków nie przedstawił, natomiast w piśmie z dnia 14 grudnia 2010 r. podtrzymał swoje roszczenia dotyczące posiadłości w K. i w N., oświadczając, że jego ojciec A. S. był ich właścicielem, co potwierdzają zaświadczenia archiwalne. Podniósł, że sam fakt stwierdzenia praw do spadku po A. S. stanowi wystarczający materiał dowodowy do przyznania rekompensaty za pozostawione przez niego posiadłości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ I instancji podkreślił, że z własnej inicjatywy zwrócił się do Konsula Generalnego w B. o pomoc w uzyskaniu stosownych dokumentów, a także zbadał akta sprawy [...] mając na celu uzyskanie dokumentów potwierdzających prawo własności do majątku K. i [...]. Działania te nie wniosły jednak do sprawy żadnych nowych okoliczności. W aktach sprawy cywilnej sygn. akt [...] nie ma żadnych dokumentów potwierdzających prawo własności. Wyrok sądu cywilnego został oparty tylko na zeznaniach E. S. Urząd Naukowo Metodyczny w B. poinformował zaś, że w archiwum brak jest dokumentów dotyczących potwierdzenia prawa własności dla E. S. i H. A. do majątku K. i N.

W świetle przedstawionych okoliczności Wojewoda [...] stwierdził, że nie został spełniony ustawowy wymóg w zakresie udowodnienia przysługiwania E. S. i jego matce H. A. prawa własności do majątku K. i [...] oraz działki gruntu o powierzchni [...] ha pochodzącej z majątku N., w dniu ich opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Stąd decyzja o odmowie prawa do rekompensaty podjęta w oparciu o art. 7 ust. 2 ustawy.

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. wniósł E. S. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. przez przyjęcie, że zaszły przewidziane w tym przepisie przesłanki do wznowienia postępowania;

- art. 2 ustawy o rekompensacie, w wyniku błędnego przyjęcia, że jemu i jego matce nie przysługiwało prawo własności do nieruchomości wymienionych we wniosku;

- art. 6 ustawy o rekompensacie w zw. z art. 86 K.p.a., poprzez przyjęcie, że katalog środków dowodowych przyjęty w art. 6 jest zamknięty i uniemożliwia przesłuchanie wnioskodawcy w charakterze strony,

- art. 77 K.p.a., poprzez wybiórcze rozpatrzenie materiału dowodowego.

Po rozpatrzeniu tego odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Minister wskazał, iż należy podzielić rozstrzygnięcie Wojewody [...] w zakresie powodów, dla których konieczne było wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją organu wojewódzkiego przyznającego stronie postępowania prawo do rekompensaty. W wyniku analizy uchylonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r. organ odwoławczy doszedł do wniosku, iż podstawowym dokumentem decydującym o rozstrzygnięciu Wojewody [...] był wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] czerwca 2008 r. w ostateczności uchylony przez Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia [...] marca 2010 r. Wyrok Sądu Najwyższego pomimo, że został wydany przed [...] kwietnia 2010 r., nie był Wojewodzie [...] znany w chwili orzekania. W takim przypadku, gdy wyszły na jaw istotne dla sprawy dowody (wyrok Sądu Najwyższego z dnia [...] marca 2010 r., w ostateczności zmieniający wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że powództwo E. S. zostało oddalone), w opinii Ministra Skarbu Państwa zachodziła konieczność wznowienia postępowania na podstawie art. 145 K.p.a.

Zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. "organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy". Organ I instancji znalazł podstawy do uchylenia rozstrzygnięcia potwierdzającego E. S. prawo do rekompensaty oraz jednocześnie (zgodnie z dyspozycją art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.) wydał decyzję co do istoty sprawy. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego organ wojewódzki, z uwagi na fakt, iż w aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających własność pozostawionej nieruchomości, odmówił stronie prawa do rekompensaty. W opinii organu odwoławczego należy podzielić rozstrzygnięcie Wojewody [...] oraz stwierdzić, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka zdefiniowana w art. 2 ustawy o rekompensacie, tj. brak jest dowodów potwierdzających okoliczność posiadania na własność nieruchomości pozostawionych.

W aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających własność H. A. oraz strony postępowania E. S. W szczególności Minister zauważył, iż z dokumentów zgromadzonych w materiale dowodowym nie wynika, jakoby H. A. w chwili pozostawienia nieruchomości była właścicielką bądź współwłaścicielka majątku N. bądź K. Co prawda istnieją dokumenty sugerujące, iż wyżej wymieniona mogła być w posiadaniu części majątków (np. z księgi kontroli Prezesa Polskiego Okręgowego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] lipca 1940 r. wynika, że W. S. uzyskał zgodę na przeniesienie tytułu własności z majątku N. na rzecz [...] nabywców, na obszarze [...] ha, w tym m. in. na rzecz H. S. (A.) - [...] ha, zaś z zaświadczenia Zakładu Naukowo-Metodycznego "Obwodowe Archiwum Państwowe W B." wynika, że H. S. (A.) była właścicielką działki ziemi w osadzie N. wydzielonej z majątku K. w latach 1930-1939 r. – działkę ziemi o powierzchni [...] ha kupiła w 1930 r. od W. S. – to jednak w kontekście całości akt sprawy brak jest dowodów na poparcie tezy, że H. A. w chwili opuszczenia nieruchomości nadal była ich właścicielem. Za powyższym przemawia orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] marca 1946 r., na podstawie którego ustalono, że H. A. pozostawiła jedynie majątek we wsi C., w skład którego wchodziło "gospodarstwo rolne o obszarze [...] ha, w tym [...] ha [...] m składający się z [...]". Orzeczenie P.U.R. w konfrontacji z dokumentami świadczącymi o udziałach H. A. w majątkach znajdujących się poza granicami RP w ocenie Ministra Skarbu Państwa pełni szczególna rolę. Po pierwsze, jest dokumentem wydanym w celu ustalenia składników majątku pozostawionego w chwili jego opuszczenia tj. w momencie, który jest istotny z punku widzenia spełnienia przesłanek zawartych w ustawie "zabużańskiej’. Po drugie, istota orzeczenia P.U.R. wyraża się w tym, że przedstawia całość składników majątkowych będących w posiadaniu właściciela mienia. Z przytoczonych względów orzeczenie o pozostawieniu mienia jest najpełniejszym źródłem informacji o nieruchomościach pozostawionych. I co istotne z punku widzenia realizacji zasady prawdy materialnej – najbardziej wiarygodnym. Z tych przyczyn w opinii organu odwoławczego H. A. nie była w posiadaniu majątków N. oraz K. w chwili opuszczenia mienia, a co za tym idzie skarżący nie może się ubiegać o rekompensatę za wyżej wymienione składniki majątkowe. Skarżący jako jedyny spadkobierca H. A. jest za to wyłącznie uprawniony do ubiegania się o rekompensatę za nieruchomości stwierdzone orzeczeniem P.U.R. tj. mienie pozostawione przez H. A. we wsi C.

Jeśli zaś chodzi o dokumenty potwierdzające posiadanie przez E. S. prawa własności do pozostawionych nieruchomości, Minister zauważył, iż w aktach sprawy brak jest dowodów jednoznacznie stwierdzających powyższą okoliczność. W materiale dowodowym sprawy co prawa można znaleźć dowody na posiadanie prawa własności nieruchomości przez A. S. – poprzednika prawnego wnioskodawcy, to jednak podobnie jak w przypadku H. A. nie ma żadnych informacji sugerujących, iż E. S. był w ich posiadaniu w chwili pozostawienia mienia. Załączone do akt sprawy dokumenty wskazują na posiadanie przez A. S. nieruchomości w roku 1929 oraz 1930. Po przeanalizowaniu materiału dowodowego nie odnaleziono dowodów, na podstawie których można by stwierdzić, że E. S. dysponował prawem własności do majątków N. i K. (będących wcześniej własnością A. S., aż do chwili jego śmierci w 1931 r.) w chwili ich opuszczenia w 1945 r. Przeciwnie, z pisma Zarządu Głównego Wymiaru Sprawiedliwości Obwodowego Komitetu Wykonawczego w B. (Urząd Naukowo Metodyczny "Państwowe Archiwum Obwodu B.") wynika, że w dokumentach archiwalnych brak jest informacji dotyczących posiadania na własność w latach 1929 - 1945 przez E. S. oraz H. A. majątku nieruchomego w miejscowości K. i N. W świetle przedstawionych dokumentów, w ocenie Ministra Skarbu Państwa, brak jest podstaw do wypełnienia przesłanki zawartej w art. 2 ustawy o rekompensacie. W konsekwencji wnioskodawca nie udowodnił, że majątek pozostawiony przez niego oraz jego matkę – H. A., był ich własnością w chwili jego pozostawienia. Ponadto Minister zauważył, iż zaofiarowany przez wnioskodawcę dowód w postaci zeznań strony na okoliczność pozostawienia własności pozostawionych nieruchomości w opinii organu odwoławczego nie może być uwzględniony w przedmiotowej sprawie. Przede wszystkim ustawa o rekompensacie wyłącza możliwość przesłuchania strony na okoliczności wskazane w ustawie (w tym na ustalenie prawa własności do pozostawionych nieruchomości), w to miejsce wprowadzając swoisty środek dowodowy w postaci przesłuchania dwóch świadków.

W opinii organu odwoławczego brak jest zatem podstaw do potwierdzenia stronie prawa do rekompensaty. Wnioskodawca nie przedłożył bowiem dowodów jednoznacznie stwierdzających prawo własności do majątku N. oraz K. Za powyższym przemawiają również znajdujące się w aktach sprawy protokoły z rozprawy przed Sądem Okręgowym w K., wyraźnie wskazujące, że późniejszy wyrok tego sądu ustalający fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oparty był jednie na zeznaniach E. S. – bezskutecznych z racji regulacji art. 6 ustawy o rekompensacie.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2011 r. E. S., zastąpiony przez radcę prawnego, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i procesowego.

W obszernym uzasadnieniu skargi, po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania w sprawie, skarżący stwierdził, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 7 K.p.a., gdyż zgodnie z tym przepisem w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Niezgodne z prawdą ustalenie stanu faktycznego prowadzi w postępowaniu do naruszenia prawa. Warunkiem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego jest nie tylko ustalenie faktów zgodnie z rzeczywistością, ale również prawidłowa ocena prawna wszystkich prawotwórczych w danej sprawie faktów. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy, stwierdzić należy, zdaniem skarżącego, iż organ odwoławczy dokonując arbitralnej oceny dowodów naruszył jedną z nadrzędnych zasad postępowania administracyjnego wyrażoną w powołanym przepisie, a mianowicie zasadę prawdy materialnej.

Podkreślić bowiem należy, iż dowody zgromadzonych w aktach sprawy potwierdzają prawo własności skarżącego oraz jego matki H. A. do nieruchomości. Sam Minister Skarbu Państwa stwierdził, iż w aktach sprawy istnieją dokumenty sugerujące, iż H. A. mogła być w posiadaniu części majątku N. Ponadto orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] marca 1946 r. również wskazuje, iż H. A. pozostawiła majątek we wsi C. W niniejszej sprawie jednak organ błędnie i zupełnie arbitralnie, nie uzasadniając takiej konstatacji stwierdził, iż orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego jest najpełniejszym źródłem informacji o nieruchomościach pozostawionych przez ww. osoby. Podnieść bowiem należy, iż organ odwoławczy wydając decyzję winien wziąć pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, jak również okoliczności faktyczne, na które bezpośredni wpływ mają uwarunkowania historyczne. Na skutek wybuchu II wojny światowej, matka skarżącego – H. S. przekraczając granice pod innym nazwiskiem (jako H. A.), obawiając się represji związanych z pochodzeniem jej męża A. S., nie wykazała rzeczywistej powierzchni posiadanych przez siebie gruntów, a jedynie powierzchnie poniżej progu nacjonalizacyjnego. Traktowanie zatem jedynie orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w oderwaniu od innych dowodów i okoliczności sprawy jest niewątpliwie sprzeczne z zasadą wyrażoną w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto wobec braku jakichkolwiek dowodów, które pozwoliłyby stwierdzić, iż H. A. pozbawiona została prawa własności nieruchomości w okresie 1930 - 1946, brak jest uzasadnionych podstaw prawnych do twierdzenia, że to prawo własności matce skarżącego nie przysługiwało.

Ponadto archiwum [...] nie mogło wydać zaświadczenia potwierdzającego prawo własności E. S. do majątku K. oraz N., gdyż w dokumentacji majątki powyższe figurowały na nazwisko ojca skarżącego A. S., po którym spadek – stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] września 2007 r. – nabył jego syn E. S. Ponadto z akt archiwalnych nie wynika, jakoby własność majątków została przeniesiona na inne osoby. Zatem stwierdzić należy, iż prawo własności obydwu majątków przysługiwało skarżącemu. E. S., jako następca prawny A. S. zmarłego w 1931 r., spełnił zatem przesłanki zawarte w art. 2 ustawy o rekompensacie.

Jak wynika z art. 1 ust 2 ustawy, przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący, jak wynika z jego oświadczenia, dostał się do niewoli oraz został przewieziony na [...], zatem niewątpliwie był na skutek okoliczności od niego niezależnych zmuszony opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Kuriozalnym byłoby zatem oczekiwanie od niego pełnej dokumentacji posiadanych przez niego i pozostawionych (w związku z niewolą) nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga ma usprawiedliwione podstawy. Zdaniem sądu organy obydwu instancji dokonały niewłaściwej i nie obejmującej wszystkich istotnych aspektów sprawy – oceny zebranego materiału dowodowego, czym naruszyły art. 80 K.p.a., a co mogło mieć istotny wpływ na jej wynik.

Przepis art. 80 K.p.a. wymaga, aby ocena uznania danej okoliczności za udowodnioną była oparta na całokształcie materiału dowodowego. Powszechnie przyjmuje się też, że organ orzekający ocenia wyniki postępowania wyjaśniającego (dowodowego) na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, stosując zasady logicznego myślenia (por. np. A. Wróblewski, Komentarz aktualizowany do art. 80 K.p.a., uw. 6 -8, LEX/el 2012). Zdaniem sądu organy obydwu instancji uchybiły powyższym zasadom, wynikającym z art. 80 K.p.a.

Zgodnie z art. 2 ustawy o rekompensacie prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1;

2) posiada obywatelstwo polskie.

W niniejszej sprawie, odmawiając E. S. prawa do rekompensaty organy uznały, że nie wykazał on, iż w dniu repatriacji był właścicielem nieruchomości położonych w miejscowościach K. oraz N., oraz że w tym samym dniu H. A. (matka skarżącego) była właścicielką działki ziemi w [...] N., wydzielonej z majątku K., o powierzchni [...] ha.

Sąd nie podziela oceny organów odnośnie do braku wykazania przez E. S. prawa własności nieruchomości w miejscowościach K. oraz N., a ocena pozostawienia przez H. A. działki o powierzchni [...] ha wymaga dodatkowej analizy organu, z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 75 § 1 i art. 80 K.p.a. W tym drugim przypadku organy dokonały bowiem oceny przesłanki istotnej dla rozstrzygnięcia, stosując formalną teorię dowodów, nieznaną w K.p.a. (kodeks posługuje się zasadą swobodnej oceny dowodów), dając prymat dowodowi z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego nad pozostałymi dowodami w sprawie.

Jeśli chodzi o wykazanie przez E. S. prawa własności do nieruchomości położonych w miejscowościach K. oraz N., sąd podziela argumenty skargi, iż E. S. wykazał, że właścicielem tych nieruchomości był jego ojciec – A. S., a skarżący jest spadkobiercą ojca w całości (zob. postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...].09.2007 r. [...]). Prawo własności A. S. do powyższych nieruchomości potwierdza zaświadczenie archiwalne wystawione przez Urząd Naukowo Metodyczny "Państwowego Archiwum Obwodu B." z dnia [...] września 2010 r. nr [...] oraz zaświadczenie z dnia [...] grudnia 2005 r., nie zakwestionowane w akapicie pierwszym, dotyczącym A. S. Z zaświadczeń tych wynika wprawdzie stan na 1929 r., jednakże zważywszy na to, że A. S. zmarł w dniu [...] stycznia 1931 r., to według zasad doświadczenia życiowego nie ma powodu przypuszczać, że w chwili jego śmierci stan prawny tych nieruchomości wyglądał inaczej. A skoro tak, to E. S. stał się właścicielem tych nieruchomości z chwilą objęcia spadku.

Nie zaprzecza temu zaświadczenie tego samego organu (Urzędu Naukowo Metodycznego "Państwowego Archiwum Obwodu B.") również z września 2010 r. (opatrzone dwoma datami: [...] i [...] września), skierowane do Konsulatu Generalnego R.P. w B., gdyż stwierdza ono brak informacji dotyczących posiadania nieruchomości przez E. S. i H. A. w latach 1929 – 45. E. S. w roku 1931, kiedy objął spadek, miał [...] lat, a w roku 1939, kiedy został [...] miał lat [...]. Nie ma więc nic dziwnego w tym, zdaniem sądu, że z powodu swojej małoletniości w dokumentach urzędowych nie został ujawniony jako właściciel nieruchomości. Stosowane wobec skarżącego represje, którym organ nie zaprzecza, usprawiedliwiają zaś brak po jego stronie dokumentów dotyczących stanu prawnego nieruchomości, za które dochodzi rekompensaty.

Za niewłaściwą należy uznać ocenę organu, że na stan prawny nieruchomości w miejscowościach K. oraz N. rzutować może fakt, że w przypadku innych nieruchomości, za które skarżący również dochodzi rekompensaty, stan władania zmieniał się na przestrzeni lat trzydziestych. W przypadku tych konkretnych nieruchomości dowodami na zmianę stanu prawnego po 1929 r. organ nie dysponuje.

Gołosłowne jest też stwierdzenie organu odwoławczego, że sąd powszechny uwzględniając powództwo E. S. o ustalenie prawa własności, oparł się wyłącznie na zeznaniach strony. Zaprzecza temu uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] czerwca 2008 r., gdzie zeznania strony sąd potraktował jako spójne z dokumentami archiwalnymi.

Powyższą ocenę prawną odnośnie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami R.P. przez E. S. organ I instancji weźmie pod uwagę po raz kolejny rozpoznając sprawę.

Co zaś się tyczy natomiast działki o powierzchni [...] ha, której właścicielką, według skarżącego, była jego matka, H. A., organ I instancji dokona ponownej analizy dokumentów dotyczących tej kwestii, z uwzględnieniem zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 K.p.a. Brak jest bowiem podstaw do twierdzenia zastosowanego przez organ odwoławczy, że orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego pełni szczególną rolę wśród innych dowodów z dokumentów i jest najpełniejszym źródłem informacji o nieruchomościach pozostawionych. "Proceduralnym warunkiem prawidłowości oceny wyników postępowania dowodowego jest zgromadzenie i przeprowadzenie dowodów zgodnie z przepisami kodeksu. Nie ulega bowiem wątpliwości, że naruszenie przepisów o postępowaniu dowodowym sprawia, iż ocena wyników postępowania dowodowego będzie wadliwa z tego powodu, że jest oparta na materiale dowodowym niekompletnym lub nie w pełni rozpatrzonym (por. wyrok SN z dnia 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, nr 7, poz. 83). W tym przypadku organ z naruszeniem powyższych zasad nie w pełni rozpatrzył pozostałe dowody, dając prymat wnioskom wynikającym z orzeczenia PUR. Tymczasem orzeczenie to zostało wydane na podstawie oświadczenia H. A., która – jak twierdzi skarżący – nie podała całego swojego majątku w obawie przed represjami, które mogłyby spotkać ją z tego powodu. Organ nie odniósł się do tego, czy takie twierdzenie skarżącego jest uprawdopodobnione realiami historycznymi, a jeśli tak, to czy istnieją dowody świadczące o prawie własności H. A. do działki o powierzchni [...] ha.

Organ II instancji zauważył wprawdzie, że istnieją dokumenty sugerujące, iż H. A. mogła być w posiadaniu części majątków (np. z księgi kontroli Prezesa Polskiego Okręgowego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] lipca 1940 r. wynika, że W. S. uzyskał zgodę na przeniesienie tytułu własności z majątku N. na rzecz [...] nabywców, na obszarze [...] ha, w tym m. in. na rzecz H. S. (A.) - [...] ha, zaś z zaświadczenia Zakładu Naukowo-Metodycznego "Obwodowe Archiwum Państwowe W B." wynika, że H. S. (A.) była właścicielką działki ziemi w [...] N. wydzielonej z majątku K. w latach 1930-1939 r. – działkę ziemi o powierzchni [...] ha kupiła w 1930 r. od W. S. – to jednak w kontekście całości akt sprawy brak – zdaniem Ministra – dowodów na poparcie tezy, że H. A. w chwili opuszczenia nieruchomości nadal była ich właścicielką. Jednak założenie to opiera się na tezie o prawdziwości oświadczenia matki skarżącego złożonego przed PUR, które skarżący podważa, a do jego tezy organy nie ustosunkowały się. Nie potwierdziły też w sposób stanowczy (gdyż użyto stwierdzenia "dokumenty sugerujące"), że przedstawione dowody mogłyby stanowić o prawie własności działki, gdyby oświadczenie złożone przed PUR było niezgodne z prawdą. Przyjmując prymat orzeczenia PUR, organy nie dokonały więc kompleksowej oceny materiału dowodowego, w związku z czym taka ocena nie może być uznana za poprawną.

Poza tym sąd podziela stanowisko organów obydwu instancji, że w sprawie zaistniała podstawa do wznowienia postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r., w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Niewątpliwie w sprawie zaistniał nowy dowód w postaci wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...] marca 2010 r., nieznany organowi w chwili orzekania, który mógł mieć wpływ na ustalenie okoliczności faktycznych i prawnych istotnych dla rozstrzygnięcia. Czy w rzeczywistości taki wpływ miał, organy ocenią, wydając po raz kolejny decyzję w trybie art. 151 § 1 K.p.a., z uwzględnieniem uwag poczynionych wyżej.

W tej sytuacji, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a., sąd orzekł jak w pkt 1 wyroku. O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a., a o kosztach na podstawie art. 200 P.p.s.a.