Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1111/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 55 par. 2, art. 133 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit c, art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 79 par. 1, art. 7, art. 10, art. 75, art. 79, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 12 stycznia 2016 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie sędzia NSA Anna Łuczaj /spr./ sędzia del. WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Protokolant asystent sędziego Katarzyna Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej W. Z. i H. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 10 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Bd 262/13 w sprawie ze skargi W. E. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza solidarnie od W. Z. i H. Z. na rzecz W. E. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2013r., sygn. akt II SA/Bd 262/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy – po rozpoznaniu skargi W. E. na decyzję Wojewody Kujawsko – Pomorskiego z dnia [...] stycznia 2013r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego – uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1 wyroku), stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykona 15niu (pkt 2 wyroku), zasądził od Wojewody Kujawsko – Pomorskiego na rzecz W. E. kwotę 357 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 3 wyroku).

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] Burmistrz Miasta Chełmna, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.), orzekł o wymeldowaniu W. E. z miejsca pobytu stałego przy ul. K. w Chełmnie. Organ wskazał, że w dniu 11 czerwca 2010 r. przeprowadzono wizję nieruchomości przy ul. K. w Chełmnie oraz przeprowadzono dowód z wysłuchania świadków. Na podstawie zeznań uczestników ustalono, że W. E. w budynku na ul. K. w Chełmnie nieprzerwanie zamieszkiwała do jesieni 2009 r. Z uwagi na brak bieżącej wody i niesprawne ogrzewanie nocowała w mieszkaniu należącym do jej syna (M. E. jest właścicielem budynku na ul. Św. Ducha [...]). Dnia 14 czerwca 2010 r. złożył zeznanie powołany na świadka mieszkający w bezpośrednim sąsiedztwie przedmiotowej nieruchomości funkcjonariusz Policji. W jego ocenie W. E. w budynku przy ul. K. w Chełmnie nie mieszka od późnej jesieni 2009 r. Zamieszkuje ona w domu przy ul. Św. Ducha [...] w Chełmnie i tam też znajduje się jej centrum życiowe. Celem potwierdzenia tych faktów, przesłuchano M. C. - mieszkańca nieruchomości nr [...] przy ul. K. w Chełmnie. Świadek w pełni potwierdził fakty podniesione przez współwłaściciela nieruchomości. Oświadczył także, że od zimy 2009 r. nie widuje W. E. na terenie nieruchomości przy ul. K. w Chełmnie, nie widział także żadnych oznak świadczących, aby ktokolwiek tam zamieszkiwał. Jego zdaniem fakt, że W. E. sporadycznie pojawia się na ul. K. wynika z chęci sprawienia przez nią wrażenia zamieszkiwania w tym budynku.

Dnia 25 czerwca 2010 r. złożyła zeznania B. E. - szwagierka W. E., która oświadczyła, że faktycznie W. E. zamieszkała w budynku na ul. K. w Chełmnie za namową córki. Jednak w jej ocenie zamieszkanie w budynku córki było koniecznością, bowiem W. E. została zmuszona do opuszczenia mieszkania przy ul. D. w Chełmnie. W. E. mieszkała w budynku córki jak najmniejszym kosztem - np. nie kupowała opału, co w efekcie doprowadziło do dewastacji instalacji grzewczej i zimnej wody użytkowej. W. E., pomimo braku możliwości ogrzewania budynku i braku bieżącej wody, zamieszkiwała w budynku przy ul. K. w Chełmnie do czasu, kiedy jej syn M. przygotował dla niej mieszkanie w zakupionym budynku przy ul. Św. Ducha [...] w Chełmnie. W. E. przeniosła się do mieszkania przy ul. Św. Ducha [...] w listopadzie 2009 r., gdzie umiejscowiła swoje centrum życiowe. Świadek potwierdziła, że W. E. osobiście oświadczyła jej, że ma w domu syna zrobione mieszkanie i nowe meble; w związku z tym nie potrzebuje przedmiotów znajdujących się w domu przy ul. K., a swoje postępowanie wobec córki tłumaczyła "chęcią zrobienia im na złość".

W. E. złożyła pisemne wyjaśnienie w sprawie, iż w przedmiotowej nieruchomości zamieszkała za namową córki. W jej ocenie propozycja córki wynikała z potrzeby zabezpieczenia budynku w fazie jego wykańczania. W budynku przy ul. K. zamieszkiwała do czasu zakończenia wszystkich robót budowlanych. Mieszkając, na bieżąco regulowała zobowiązania tj. opłaty za prąd. wodę, ogrzewanie. Przed 5 laty córka wraz z zięciem zaczęli utrudniać jej swobodne korzystanie z nieruchomości - brak możliwości ogrzewania domu, a także odcięcie dopływu wody, co uniemożliwiło egzystowanie jej w nieruchomości. Z tego też powodu korzysta z gościnności najbliższej rodziny. W budynku przy ul. K. w Chełmnie pozostawiła swoje ubrania i rzeczy osobiste, po które w razie potrzeby chodzi. Spełniając prośbę córki i zamieszkując od 2000 r. w budynku przy ul. K. została pozbawiona swojego mieszkania i jak twierdzi godności.

Dnia 2 października 2012 r. organ na podstawie oświadczenia złożonego przez uczestnika czynności procesowych ustalił, że stan faktyczny w niniejszej sprawie nie uległ zmianie, gdyż w ocenie świadka, W. E. nadal zamieszkuje w mieszkaniu przy ul. Św. Ducha [...] w Chełmnie. W ocenie organu nie budzi wątpliwości fakt, że W. E. nie zamieszkuje w mieszkaniu przy ul. K. w Chełmnie od jesieni 2009 r., od tego czasu zaspokajając swoje potrzeby mieszkaniowe w budynku przy ul. Św. Ducha [...] w Chełmnie, co uzasadnia stwierdzenie, że tam właśnie ześrodkowała swoje majątkowe i życiowe interesy. Potwierdzeniem tego jest fakt, że W. E. odbiera osobiście w miejscu swojego faktycznego pobytu kierowane do niej pisma procesowe. Bezspornym zdaniem organu jest także fakt, że W. E. dobrowolnie opuściła budynek mieszkalny przy ul. K. w Chełmnie. Domniemać należy, że zaniedbania eksploatacyjne W. E. doprowadziły do uszkodzenia instalacji wodnej i centralnego ogrzewania. Niechęć użytkownika przedmiotowej nieruchomości (W. E.) do usunięcia uszkodzeń i przywrócenia uszkodzonych instalacji do stanu umożliwiającego ich prawidłowe użytkowanie, wpłynęły na podjęcie przez nią decyzji o opuszczeniu zajmowanej nieruchomości i przeprowadzeniu się do wcześniej przygotowanego lokalu mieszkalnego w nieruchomości należącej do jej syna. Decyzję W. E. o wyborze zamieszkania przy ul. Św. Ducha [...] w Chełmnie jako miejsca swojego pobytu można odebrać jako wolę opuszczenia budynku przy ul. K. w Chełmnie. Natomiast fakt pozostawienia w przedmiotowym budynku ubrań i rzeczy osobistych oraz sporadyczne przebywanie na terenie nieruchomości jest świadomym działaniem mającym na celu pozorowanie zamieszkiwania. Ponadto wskazano, że W. E. świadoma możliwości prawnej ochrony (jak twierdzi) utraconego posiadania mieszkania, nie dochodziła skutecznie swoich praw w procesie cywilnym, a wobec tego należy stwierdzić, że właściciele nieruchomości nie podejmowali wobec niej niezgodnych z prawem działań utrudniających korzystanie z nieruchomości.

W odwołaniu od powyższej decyzji W. E. nie zgodziła się z jej rozstrzygnięciem oraz wniosła o pozytywne i sprawiedliwe rozpatrzenie sprawy.

Wojewoda Kujawsko – Pomorski decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Zdaniem organu odwoławczego, z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż jesienią 2009 r., odkąd wystąpiły problemy z zapewnieniem bieżącej wody i centralnego ogrzewania odwołująca się opuściła dom przy K., choć - jak sama wskazała w toku postępowania - chodziła tam, bowiem pozostawiła w domu swoje rzeczy. Fakt niezamieszkiwania W. E. w miejscu stałego zameldowania potwierdzają zgodne zeznania przesłuchanych w sprawie trzech, spośród czterech świadków, mieszkających po sąsiedzku. Stwierdzono nadto, że od czasu wyprowadzki adresatka decyzji przebywa na terenie Chełmna, lecz pod innym adresem (ul. Św. Ducha [...]), który to fakt potwierdza skutecznie kierowana na ten adres korespondencja w sprawie oraz dodatkowe zeznanie świadka, przesłuchanego ponownie w sprawie na krótko przed zakończeniem przez organ gminy postępowania wyjaśniającego.

W skardze do sądu W. E. zakwestionowała zgodność z prawem rozstrzygnięcia organu II instancji, zarzucając decyzji błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy poprzez przyjęcie za wiarygodne zeznań świadków, jako znajomych wnioskodawców wymeldowania, gdy tymczasem jej zdaniem - wiele innych osób, mieszkających również po sąsiedzku, mogłoby potwierdzić fakt częstego widywania adresatki decyzji w miejscu stałego zameldowania. Ponownie, jak w odwołaniu, skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z zeznań oznaczonych mieszkańców ulicy K. w Chełmnie. Powtarzając swoje wywody przedstawione w odwołaniu, dotyczące wzajemnych relacji pomiędzy stronami postępowania w okresie ostatnich lat, w tym na tle utrudnień w korzystaniu przez wymeldowaną z przedmiotowego domu, skarżąca do skargi załączyła kserokopię pisma Burmistrza Miasta Chełmna z dnia [...] kwietnia 2002 r., nr [...] w celu wykazania, że już w 2002 r. podjęła starania o przyznanie jej mieszkania. W piśmie tym powiadomiono skarżącą, że jej wniosek o przydział mieszkania komunalnego nie spełnia warunków do zakwalifikowania na listę osób oczekujących.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, podjętej zgodnie ze stanem faktycznym i w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga jest zasadna. Sąd podniósł, że postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.) podlega procedurze określonej przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267). Zasady ogólne postępowania zostały określone w art. 6 -16 k.p.a. Przechodząc do oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd wskazał na naruszenia procedury administracyjnej, które dotyczą prowadzonego postępowania dowodowego. Sąd podkreślił, że organ II instancji – dokonujący ustaleń faktycznych w sprawie, które miały stanowić podstawę do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia – nie przeprowadził w sposób prawidłowy postępowania dowodowego i nie uzasadnił dostatecznie swojego stanowiska. Wskazał, że skarżąca w odwołaniu podniosła, że powołani w sprawie świadkowie, mieszkający po sąsiedzku, nie są osobami wiarygodnymi, ponieważ są znajomymi jej córki i zięcia, zastrzegając jednak, iż z najbliższego sąsiedztwa inne osoby mogłyby potwierdzić fakt, że w przeszłości - kiedy brakowało w omawianym domu wody - pomagały wymeldowanej w zaopatrzeniu się w wodę w swoich domach. Odwołująca się wyraziła niezrozumienie, dlaczego nie przeprowadzono dowodu z zeznań świadków zeznających na jej korzyść, w osobach: "J., R., S.", a nawet przyjmując zeznania tej ostatniej osoby, bez uzasadnienia odmówiono im wiarygodności i mocy dowodowej.

Zdaniem Sądu przyjęcie przez organ odwoławczy, że "nie ma uzasadnionych podstaw, aby jak tego chce strona odwołująca się - zeznaniom przesłuchiwanych w sprawie kilku świadków, jako osób mieszkających po sąsiedzku, odnośnie do czasu i charakteru wyprowadzki wymeldowanej z miejsca pobytu stałego odmówić wiarygodności, tym bardziej, że wyjaśnienia tychże osób, przesłuchanych po uprzednim pouczeniu przez organ o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, nie pozostają w sprzeczności z innymi dopuszczonymi przez organ I instancji dowodami w sprawie", jest zbytnim uproszczeniem, gdyż z treści odwołania nie wynika jednoznaczna wola strony, iż przy pomocy powoływanych przez nią świadków zamierza dowodzić tylko kwestię czasu i charakteru wyprowadzki z miejsca pobytu stałego. Wobec niejednoznacznego wniosku strony obowiązkiem organu administracji było wezwanie strony do sprecyzowania wniosków zawartych w tym piśmie procesowym. Nadto Sąd podniósł, że znajdujący się w aktach administracyjnych protokół z przesłuchania M. Z., M. C. w dniu [...] czerwca 2013 r. i przesłuchania B. E. w dniu [...] czerwca 2013 r. nie może być uznany za protokół z przesłuchania świadka, gdyż zawiera jedynie oświadczenie określonej osoby złożone pracownikowi organu I instancji. Sąd zaznaczył, że realizacja zasady wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a. przejawia się także w prawie do uczestniczenia w czynnościach podejmowanych przez organ, przy czym nie chodzi jedynie o prawo bycia obecnym, ale prawo do czynnego kształtowania stanu faktycznego przez stronę poprzez prawo żądania przeprowadzenia dowodów (art. 78 k.p.a.), a przez to - wpływ na stosowanie normy praw materialnego lub procesowego. Skarżąca oraz wnioskodawca powinni zostać zawiadomieni o zamiarze przesłuchania w charakterze świadka ww. osób. W myśl art. 79 k.p.a. strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem. Strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia, czy też ustosunkować się bezpośrednio do zgłaszanych twierdzeń. Organ administracji zbierając i rozpatrując materiał dowodowy nie może pominąć jakiegokolwiek dowodu, uznając, że nie wniesie do sprawy istotnych okoliczności, chyba, że okoliczność, na którą dowód ma być przeprowadzony organ uznaje za udowodnioną zgodnie ze stanowiskiem strony, która dowód zgłosiła. W świetle powyższych uchybień Sąd uznał, że organ II instancji nie uzupełnił w wymagany sposób postępowania wyjaśniającego, nie ustalił prawidłowo stanu faktycznego sprawy, zatem zebrany materiał dowodowy nie dawał podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Nadto uzasadnienie organu II instancji nie zawiera pełnej, merytorycznej argumentacji co do podstaw wymeldowania skarżącej, przedstawia jedynie stan faktyczny sprawy ustalony przez organ I instancji bez adekwatnego odniesienia się do wniosków i zarzutów podniesionych w odwołaniu; relacjonuje przebieg postępowania, zeznania dotychczas przesłuchanych świadków. Tymczasem zasadnicze znaczenie winno mieć dokonanie szczegółowej analizy spełnienia przesłanki wymeldowania zawartej w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 tej ustawy można mówić wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Zamiar taki określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będą więc faktyczne ustalenia poczynione w sprawie przez organ, istniejące w sprawie okoliczności potwierdzające wolę wewnętrzną zainteresowanego opuszczenia lokalu. Ustalenie, czy nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu wymaga przeprowadzenia prawidłowego postępowania dowodowego, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu, takiego postępowania organ II instancji jednak w sposób prawidłowy nie przeprowadził. Sąd wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie organ winien ustosunkować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku, w szczególności zwrócić uwagę na art. 7, art. 10, art. 75, art. 77, art. 79, art. 80, i art. 107 § 3 k.p.a. Organ winien przeprowadzić dowody z przesłuchania świadków zgłoszonych przez wszystkie strony, ewentualnie przeprowadzić inne konieczne czynności oraz rozważyć celowość przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron. Dopiero zebranie materiału dowodowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami, pozwoli na dokonanie oceny spełnienia przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

W skardze kasacyjnej W. Z. i H. Z., reprezentowani przez adw. K. T., zaskarżyli powyższy wyrok w całości.

Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 145 §1 pkt 1 lit. c w związku z art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, art. 10, art. 75, art. 77, art. 79, art. 80, i art. 107 § 3 k.p.a., polegające na uchyleniu zaskarżonej decyzji, poprzez błędne przyjęcie, że przy wydaniu decyzji doszło do naruszenia wyżej wymienionych przepisów postępowania oraz że naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia w uzasadnieniu skarżonego wyroku, jaki wpływ na wynik sprawy mogły mieć wskazywane uchybienia;

2. art. 133 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie całokształtu okoliczności oraz zaniechanie rozstrzygnięcia sprawy, według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu i znajdującego potwierdzenie w aktach sprawy.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podnieśli, że zaskarżona decyzja Wojewody Kujawsko-Pomorskiego została wydana z poszanowaniem prawa i na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił jej podstawy w sposób wyczerpujący. W. E. miała możliwość zapoznania się z aktami spawy, co też uczyniła oraz składania wniosków dowodowych, o czym została pouczona. Skarżący podnieśli, że w toku postępowania zostało stwierdzone, iż W. E. faktycznie, "pojawia się" czy jest widywana na ulicy K. w Chełmnie, jednak wyłącznie dla zachowania "fikcji meldunkowej". Natomiast przesłuchanie świadków na okoliczność trudnych warunków mieszkaniowych W. E. na ulicy K. oraz pomoc sąsiadów w tym zakresie nie ma żadnego znaczenia dla postępowania w sprawie o wymeldowanie. Zdaniem skarżących kasacyjnie istotą postępowania administracyjnego w sprawie o wymeldowanie z pobytu stałego nie jest ustalenie, czy dana osoba uprzednio zamieszkiwała w tym miejscu z zamiarem stałego pobytu oraz czy osoba ta nie chce definitywnie zerwać więzi z konkretnym lokalem. Najważniejszą kwestią było ustalenie w myśl przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, czy W.E. opuściła fizycznie miejsce stałego pobytu, czy opuszczenie było wynikiem jej woli, czy ma charakter dobrowolny i trwały. Skarżący kasacyjnie podnieśli, że Sąd w swoich rozważaniach nie wziął pod uwagę dokumentów załączonych do akt sprawy, a mianowicie, iż korespondencja dla W. E. w postaci pism procesowych kierowana była nie na ulicę K., a na ulicę św. Ducha [...] w Chełmnie, gdzie faktycznie zamieszkuje od 2009r. Błędnie Sąd wskazał, iż przeprowadzony dowód z przesłuchania świadków nie jest protokołem zeznań świadków. Świadek M. Z. składał zeznania przed organem I instancji przed zawieszeniem postępowania w sprawie o wymeldowanie. Po podjęciu zawieszonego postępowania złożył oświadczenie, iż w sprawie nic się nie zmieniło, nadal W. E. nie zamieszkuje pod adresem na ul. K. W ocenie skarżących nie można uznać, iż postępowanie dowodowe z zeznań świadków zostało przeprowadzone nieprawidłowo.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną W. E., reprezentowana przez adw. A. M., wniosła o odrzucenie skargi kasacyjnej, a w razie nieuwzględnienia tego wniosku o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wniosek o odrzucenie skargi W. E. uzasadniła tym, że skarżący kasacyjnie nie są stroną postępowania sądowo – administracyjnego, które toczyło się przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy. W razie nieodrzucenia skargi kasacyjnej winna zostać ona oddalona jako bezzasadna. W ocenie W. E. Sąd prawidłowo uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. ), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy przypomnieć, że kryterium kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), dalej: u.p.s.a., który stanowi, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta powinna zawsze przebiegać w trzech płaszczyznach: a) oceny zgodności rozstrzygnięcia (decyzji innego aktu) lub działania z prawem materialnym, b) dochowania wymaganej prawem procedury, c) respektowania reguł kompetencji, a rozstrzygnięcie sprawy wyrokiem ma miejsce "na podstawie akt sprawy" (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Jak bowiem stanowi przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Wyjątek od zasady orzekania na podstawie akt sprawy stanowi sytuacja określona w art. 55 § 2 p.p.s.a. - taka sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie.

Aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. są zarówno akta sądowe, jak i przedstawione sądowi administracyjnemu akta administracyjne. Zawarty w art. 133 § 1 p.p.s.a. obowiązek orzekania przez sąd administracyjny na podstawie "akt sprawy", nie wyłącza w postępowaniu sądowoadministracyjnym możliwości przeprowadzenia przez sąd uzupełniającego postępowania dowodowego, czy też wzięcia pod uwagę faktów powszechnie znanych, nawet w przypadku niepowołania się na nie przez strony. Podstawą zatem orzekania przez ten sąd jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed wymienionymi organami. Sąd bierze ponadto pod uwagę fakty powszechnie znane (art. 106 § 4 p.p.s.a.), a także dowody uzupełniające z dokumentów, o których mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a.

Zaznaczyć należy, iż przyjęcie w art. 133 § 1 p.p.s.a., że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, oznacza, że sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego ustalonego w dniu wydania zaskarżonego aktu (czynności). Z naruszeniem przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a. mamy do czynienia, gdy Sąd administracyjny wychodzi poza materiał znajdujący się w aktach sprawy oraz uwzględnia fakt nie znajdujący żadnego odzwierciedlenia w aktach sprawy.

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji – wbrew zarzutom skargi kasacyjnej – orzekał na podstawie akt sprawy i dokonał należytej kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił przeprowadzone przez organy administracji postępowanie dowodowe i trafnie wskazał na naruszenie reguł postępowania dowodowego. Stosownie do art. 79 § 1 k.p.a. strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem. A jest to czynione po to, że zgodnie z § 2 tego przepisu strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia.

Powyższy obowiązek organu i uprawnienie strony łączą się z ustanowioną w art. 10 § 1 k.p.a. zasadą czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania. W zakresie prawa do czynnego udziału w postępowaniu strona może realizować uprawnienia procesowe określone w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym wynikające z art. 78 § 1 i art. 79 k.p.a. zaś w zakresie prawa do obrony posiada uprawnienie do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań - art. 81 k.p.a.

Rację ma Sąd pierwszej instancji, że w rozważanej sprawie niektóre dowody z zeznań świadków zostały przeprowadzone z naruszeniem art. 79 k.p.a.

A mianowicie, z akt administracyjnych wynika, że o przesłuchaniu świadków w dniu 11 stycznia 2013r. organ powiadomił strony, w tym W. E. Organ I instancji powiadomił strony, że w dniu 11 stycznia 2013r. będą dokonane oględziny i jednocześnie będą przesłuchani świadkowie - świadków tych organ zobowiązał do stawiennictwa. Jednocześnie w piśmie tym organ pouczył strony, że strony będą miały prawo zadawania pytań i bycia obecnym w trakcie przeprowadzania tych dowodów.

Takiego zawiadomienia o przeprowadzeniu kolejnych czynności dowodowych w postaci przesłuchania świadków w dniu 14 czerwca 2013r. ( M. Z. i M. C.) i w dniu 25 czerwca 2013r. ( B. E. ) zabrakło. O przesłuchiwaniu tych świadków w dniach 14 czerwca i 25 czerwca 2013r. strony nie zostały powiadomione. Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji zakwestionował dowody z przesłuchania tych świadków uznając, że świadkowie zostali przesłuchani z naruszeniem art. 79 k.p.a. To zaś oznacza, że organy, ustalając stan faktyczny sprawy z uwzględnieniem tych dowodów, dopuściły się również naruszenia art. 80 k.p.a. Przeprowadzenie dowodu powinno nastąpić z zachowaniem warunków określonych w art. 10 § 1 i art. 79 k.p.a. zapewniających stronie prawo do udziału w każdej czynności dowodowej oraz możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.

Sąd pierwszej instancji trafnie też uznał, iż przed wydaniem zaskarżonej decyzji organy nie przeprowadziły wnikliwe i wyczerpująco postępowania dowodowego – zgodnie z art. 7 i art. 77 k.p.a., a oceny materiału dowodowego dokonały z przekroczeniem granic swobodnej oceny materiału dowodowego (art. 80 k.p.a. ). Sąd pierwszej instancji zasadnie zauważył, że W. E. w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej nie tylko zakwestionowała wiarygodność świadków będących znajomymi jej córki i zięcia, ale jednocześnie zakwestionowała dlaczego nie zostali przesłuchani jako świadkowie z najbliższego sąsiedztwa "J., R., S.".

Decyzja administracyjna powinna być wynikiem wszechstronnej analizy okoliczności danej sprawy, przy uwzględnieniu ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7 k.p.a. - zasada dochodzenia prawdy obiektywnej i zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywatela (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 1981 roku - sygn. akt SA 810/81, ONSA 1981, z.1, poz. 45). Przypomnieć należy, iż jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem; w szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.). Żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (art. 78 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy - § 2 art. 78 k.p.a. Podkreślić jednak należy, że przepisu art. 78 § 2 k.p.a. nie należy rozumieć jako zakazu uwzględniania zgłoszonego przez stronę żądania dopuszczenia dowodu na obalenie okoliczności, która zdaniem organu jest już udowodniona (wyjaśniona). Oznaczałoby to bowiem, że strona nie może dowodzić okoliczności odmiennej od przyjętej przez organ. Takie zaś działanie organu stałoby w sprzeczności z zasadą prawdy obiektywnej i zasadą czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania.

Z powyższych względów chybione są zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 133 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. jak i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 10, art. 75, art. 77, art. 79, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd administracyjny kontrolując legalność zaskarżonej decyzji winien ocenić, czy organy administracji publicznej wyczerpująco wyjaśniły i ustaliły stan faktyczny sprawy, zgromadziły materiał dowodowy i przeprowadziły właściwą jego ocenę. Swobodna ocena materiału dowodowego nie oznacza bowiem dowolności. Ocena materiału dowodowego nie nosi cech dowolności, jeśli jest poparta rzeczowymi argumentami (art. 80 k.p.a.).

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji takiej oceny dokonał, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W tej sytuacji nieusprawiedliwiony jest także zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a.

W myśl art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.

Z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. mamy do czynienia w przypadku, gdy uzasadnienie nie odpowiada wymogom tego przepisu, przy czym nie każde naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Zarzut naruszenia tego przepisu mógłby być skuteczny wówczas, gdyby Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tego przepisu dlaczego nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Treść uzasadnienia wyroku winna potwierdzać proces badania przez Sąd zgodności z prawem zaskarżonego do Sądu rozstrzygnięcia organu. Uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego dlaczego Sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem.

W niniejszej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji wskazał podstawę prawną wyroku ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.) i wyjaśnił w dostateczny i jednoznaczny sposób przyczyny podjętego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie wyroku jest zrozumiałe i nawiązuje do podstawy materialnoprawnej decyzji.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.