Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 1084/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2013-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji w części
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 27 ust. 1 i 1a
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz,, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy referent Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w części utrzymującej w mocy punkt 1 i 3 decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] 2012 r. nr [...]; II. oddala skargę w pozostałej części; III. przyznaje adwokatowi M. P. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 złotych (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] – działając z upoważnienia Wójta Gminy [...] – nałożył na K. S. obowiązek:

1. zwrotu należności w kwocie 18.000,00 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych: E. J., E. S. i S. J. w okresie od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r.;

2. zwrotu ustawowych odsetek ustalonych na dzień 12 lipca 2012 r. w wysokości 2.928,00 zł;

3. zwrotu odsetek ustawowych od kwoty 18.000,00 zł za każdy dzień począwszy od dnia 13 lipca 2012 r. do dnia spłaty.

Organ I instancji wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...] przyznano A. I. J. na rzecz E. J., E. S. i S. J. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 500,00 zł miesięcznie na każdą z uprawnionych osób, na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. Na podstawie tej decyzji – jak wynika z przedstawionego przez organ wykazu – każdej z osób uprawnionych wypłacono następujące świadczenia:

- w dniu [...] października 2010 r. świadczenie za miesiąc październik 2010 r. w wysokości 500,00 zł, od którego odsetki na dzień wydania decyzji o zwrocie wyniosły 111,03 zł;

- w dniu [...] listopada 2010 r. świadczenie za miesiąc listopad 2010 r. w wysokości 500,00 zł, od którego odsetki na dzień wydania decyzji o zwrocie wyniosły 105,15 zł;

- w dniu [...] grudnia 2010 r. świadczenie za miesiąc grudzień 2010 r. w wysokości 500,00 zł, od którego odsetki na dzień wydania decyzji o zwrocie wyniosły 101,41 zł;

- w dniu [...] stycznia 2011 r. świadczenie za miesiąc styczeń 2011 r. w wysokości 500,00 zł, od którego odsetki na dzień wydania decyzji o zwrocie wyniosły 94,47 zł;

- w dniu [...] lutego 2011 r. świadczenie za miesiąc luty 2011 r. w wysokości 500,00 zł, od którego odsetki na dzień wydania decyzji o zwrocie wyniosły 89,48 zł;

- w dniu [...] marca 2011 r. świadczenie za miesiąc marzec 2011 r. w wysokości 500,00 zł, od którego odsetki na dzień wydania decyzji o zwrocie wyniosły 83,78 zł;

- w dniu [...] kwietnia 2011 r. świadczenie za miesiąc kwiecień 2011 r. w wysokości 500,00 zł, od którego odsetki na dzień wydania decyzji o zwrocie wyniosły 78,62 zł;

- w dniu [...] maja 2011 r. świadczenie za miesiąc maj 2011 r. w wysokości 500,00 zł, od którego odsetki na dzień wydania decyzji o zwrocie wyniosły 73,45 zł;

- w dniu [...] czerwca 2011 r. świadczenie za miesiąc czerwiec 2011 r. w wysokości 500,00 zł, od którego odsetki na dzień wydania decyzji o zwrocie wyniosły 67,58 zł;

- w dniu [...] lipca 2011 r. świadczenie za miesiąc lipiec 2011 r. w wysokości 500,00 zł, od którego odsetki na dzień wydania decyzji o zwrocie wyniosły 62,59 zł;

- w dniu [...] sierpnia 2011 r. świadczenie za miesiąc sierpień 2011 r. w wysokości 500,00 zł, od którego odsetki na dzień wydania decyzji o zwrocie wyniosły 57,25 zł;

- w dniu [...] września 2011 r. świadczenie za miesiąc wrzesień 2011 r. w wysokości 500,00 zł, od którego odsetki na dzień wydania decyzji o zwrocie wyniosły 51,19 zł.

Zdaniem organu, w związku z zakończeniem okresu świadczeniowego objętego decyzją z dnia [...] października 2010 r. K. S., jako dłużnik alimentacyjny, jest w świetle art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zobowiązany do zwrotu wypłaconych na podstawie tej decyzji świadczeń w łącznej kwocie 18.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami, których wysokość – obliczona w sposób zgodny z ust. 1a powyższego przepisu – na dzień 12 lipca 2012 r. wyniosła 2.928,00 zł.

K. S. wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji w zakresie obejmującym jej pkt 2, tj. rozstrzygnięcie o obciążeniu dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zapłaty odsetek, domagając się jej uchylenia w tej części. Rozstrzygnięciu temu odwołujący zarzucił naruszenie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez wydanie decyzji o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego niemalże dwa lata po zakończeniu okresu świadczeniowego określonego w decyzji przyznającej te świadczenia. W ocenie strony, takie zwlekanie przez organ I instancji z wydaniem decyzji o zwrocie przedmiotowych należności było nieuzasadnione i spowodowało wzrost zadłużenia o dodatkowe odsetki.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...] – zaskarżoną w niniejszej sprawie – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że K. S. jest dłużnikiem alimentacyjnym, bowiem prawomocnym wyrokiem sądu, opatrzonym klauzulą wykonalności, został na niego nałożony obowiązek alimentacyjny, a egzekucja zasądzonych alimentów okazała się bezskuteczna. Zgodnie zaś z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Z kolei ust. 2 powołanego przepisu stanowi, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W świetle powyższego unormowania, w związku z zakończeniem okresu świadczeniowego objętego decyzją organu I instancji z dnia [...] października 2010 r., organ ten – w ocenie Kolegium – był zobligowany do wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych na podstawie tego rozstrzygnięcia. W postępowaniu w przedmiocie zwrotu tych należności zbędne było natomiast dokonywanie oceny możliwości spłaty zobowiązań przez dłużnika.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji przyznał, że wprawdzie w przedmiotowej sprawie okres świadczeniowy zakończył się w dniu 30 września 2011 r., zaś pierwszą decyzję określającą wysokość należności strony wraz odsetkami organ I instancji wydał w kwietniu 2012 r., jednak gdyby strona spłacała swe zadłużenie, odsetki od spłaconej kwoty za okres od jej spłacenia nie byłyby naliczane. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo obliczył wysokość odsetek od wypłaconych osobom uprawnionym na mocy decyzji z dnia [...] października 2010 r. świadczeń, wskazując szczegółowo sposób ich wyliczenia oraz terminy dokonania poszczególnych wypłat.

K. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2012 r. w całości, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. W skardze skarżący wskazał, że został zobowiązany do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz E. J., E. S. i S. J. (w wysokości po 500 zł miesięcznie), w okresie od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r., pomimo, że wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2012 r., sygn. akt [...]Sąd Okręgowy w L. zmniejszył od dnia 4 marca 2010 r. alimenty na rzecz S. J. z kwoty 1300 zł do kwoty 500 zł miesięcznie, zaś od dnia [...] października 2011 r. do kwoty 300 zł miesięcznie. Skarżący, powołując się na treść art. 42 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stwierdził, że w tej sytuacji powinno nastąpić wznowienie postępowania zakończonego decyzją pierwotną z dnia [...] października 2010 r.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na wstępie podnieść należy, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd może uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w tym piśmie procesowym, jak również np. stwierdzić nieważność zaskarżonego aktu, mimo, że skarżący wnosił o jego uchylenie.

Skarga częściowo zasługuje na uwzględnienie właśnie z przyczyn uwzględnionych przez Sąd z urzędu.

Przedmiotem rozpoznawanej skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2012 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2012 r., którą organ ten orzekł o zwrocie przez skarżącego (w pkt 1) należności w kwocie 18.000,00 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych: E. J., E. S. i S. J., w okresie od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r., (w pkt 2) ustawowych odsetek od powyższych należności ustalonych na dzień 12 lipca 2012 r. w wysokości 2.928,00 zł oraz (w pkt 3) ustawowych odsetek od kwoty 18.000,00 zł za każdy dzień począwszy od dnia 13 lipca 2012 r. do dnia spłaty.

Podkreślić należy, ze zaskarżona decyzja została wydana na skutek wniesienia przez K. S. odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej. Z treści tego odwołania jednoznacznie wynika, że strona kwestionowała jedynie część decyzji organu I instancji obejmującą jej pkt 2 i domagała się uchylenia przedmiotowego rozstrzygnięcia jedynie w tej części. Świadczy o tym zarówno osnowa odwołania jak i jego uzasadnienie, w którym odwołujący nie podważał zasadności samego nałożenia na niego obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, zaś nie zgodził się jedynie z obciążeniem go odsetkami od tych świadczeń, naliczonymi za okres od zakończenia okresu świadczeniowego do dnia wydania decyzji o zwrocie. Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że odwołanie K. S. obejmowało jedynie pkt 2 decyzji pierwszoinstancyjnej, tj. orzeczenie o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego odsetek naliczonych za okres od dnia wypłaty poszczególnych świadczeń do dnia 12 lipca 2012 r., w łącznej kwocie 2.928,00 zł.

Tymczasem w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy poddał swej kontroli decyzję organu I instancji w całości. Kolegium ponownie bowiem rozpoznało sprawę zarówno w zakresie nałożenia na K. S. obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych na podstawie decyzji organu I instancji z dnia [...] października 2010 r., jak i obowiązku zwrotu odsetek od tych świadczeń. Wprawdzie istotą postępowania odwoławczego - zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania - jest ponowne merytoryczne rozpoznanie i rozstrzygniecie indywidualnej sprawy administracyjnej, przy czym organ odwoławczy nie jest związany uzasadnieniem wniesionego środka zaskarżenia, jednak nie pozwala to organowi odwoławczemu działać z urzędu, bowiem postępowanie odwoławcze jest oparte na zasadzie skargowości. Oznacza to, że postępowanie odwoławcze może być uruchomione tylko w wyniku wniesienia odwołania przez uprawniony podmiot. Odwołanie powoduje wszczęcie postępowania odwoławczego oraz wskazuje jego zakres. W przypadku, gdy strona jednoznacznie w odwołaniu wskazuje, że zaskarża decyzje pierwszoinstancyjną w określonej części, to organ II instancji nie może wykroczyć poza wyznaczone granice kompetencji organu odwoławczego. W konsekwencji organ II instancji nie może poddać kontroli niezaskarżonej części decyzji organu I instancji i ponownie rozpatrzyć sprawę także w zakresie rozstrzygniętym niezaskarżoną częścią orzeczenia. Rozpoznanie sprawy w zakresie nieobjętym odwołaniem powoduje działanie organu odwoławczego z urzędu, a do takiego działania organ ten nie jest uprawniony i takie działanie organu stanowi rażące naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 21 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 556/06, Lex nr 338307, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 77/08, Lex nr 518812).

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja w części wykraczającej poza zakres odwołania, tj. w części utrzymującej w mocy pkt 1 i 3 decyzji organu I instancji, podlega stwierdzeniu nieważności jako rażąco naruszająca prawo. Podkreślić w tym miejscu wypada, że w związku z nieobjęciem przez stronę odwołaniem punktów 1 i 3 decyzji pierwszoinstancyjnej, ustalenia organu dotyczące tej części przedmiotowego rozstrzygnięcia nie mogły podlegać ocenie Sądu.

Skarga podlega natomiast oddaleniu w pozostałej części, albowiem zaskarżona decyzja w zakresie utrzymującym w mocy objęty odwołaniem pkt 2 decyzji organu I instancji jest zgodna z prawem.

Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm,), dalej jako "ustawa", dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, które naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Stosownie zaś do ust. 2 powołanego przepisu organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Z powyższego unormowania wynika, że organ właściwy wierzyciela, wydając po zakończeniu okresu świadczeniowego decyzję o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zobowiązany jest obciążyć go również spłatą ustawowych odsetek od tych należności, naliczanych za okres od dnia wypłaty poszczególnych świadczeń do dnia ich spłaty, a więc obejmujący również okres od dnia wypłaty świadczeń do dnia wydania decyzji o ich zwrocie, niezależnie od terminu wydania tej decyzji. W przedmiotowej sprawie organ I instancji, zobowiązując skarżącego do zwrotu świadczeń przyznanych decyzją tego organu a dnia [...] października 2010 r., zasadnie nałożył na niego zatem również obowiązek zwrotu odsetek określonych w pkt 2 decyzji pierwszoinstancyjnej, przy czym bez znaczenia pozostaje argument zawarty w odwołaniu K. S., iż znaczna wysokość tych odsetek spowodowana jest opieszałością organu

i wydaniem decyzji o zwrocie świadczeń po niemalże roku od zakończenia okresu świadczeniowego. Skarżący, niezależnie od wydania decyzji o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, mógł bowiem spłacać swe zadłużenia i wówczas – jak słusznie zauważył organ odwoławczy – odsetki od spłaconych kwot z chwilą ich uiszczenia przestałyby być naliczane.

Podkreślić nadto należy, że kwestionowana przez skarżącego kwota odsetek obliczona została przez organ I instancji prawidłowo, zaś w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej organ szczegółowo przedstawił wysokość odsetek od poszczególnych wypłat przyznanych świadczeń, ze wskazaniem wysokości tych wypłat, terminów ich realizacji oraz zastosowanej przy obliczaniu odsetek stopy procentowej, która odpowiada wysokości ustawowych odsetek określonej w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 220, poz. 1434).

Podsumowując należy wskazać, że wobec argumentów przywołanych w początkowej części uzasadnienia Sąd zobowiązany był stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji w części utrzymującej w mocy nieobjęte odwołaniem strony pkt 1 i 3 decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2012 r. Sąd nie dopatrzył się natomiast naruszenia przepisów prawa w pozostałej części zaskarżonej decyzji.

Z tych wszystkich względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku. Pkt II sentencji znajduje zaś umocowanie w art. 151 p.p.s.a.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 litera "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).