Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 612/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 września 2021 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r. Nr [...] w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane oraz zwrotu tego świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] marca 2021r., Nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. W. kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2015 roku nr [...] Prezydent Miasta K. przyznał M. W. zasiłek pielęgnacyjny na okres od [...] czerwca 2015 roku do [...] czerwca 2020 roku w związku z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2015 roku, w którym orzeczony stopień niepełnosprawności datowano od [...] lutego 2008 roku do [...] czerwca 2020 roku.

W korespondencji mailowej z M. W. w dniach [...] lipca 2020 roku podinspektor Biura Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miasta w K. ustalił, że świadczeniobiorczyni wystąpiła o wydanie kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Decyzją z dnia [...] lipca 2020 roku Prezydent Miasta K. zmienił decyzję nr [...] z dnia [...] lipca 2015 roku w ten sposób, że przyznał zasiłek pielęgnacyjny dla M. W. na okres od [...] lipca 2020 roku do czasu upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Powyższe możliwe było na podstawie art. 15h ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.).

W dniu [...] lutego 2021 roku M. W. mailowo przesłała do Urzędu Miasta w K. kolejny wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego dołączając do niego m.in. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności datowane na [...] lipca 2020 roku, orzekające niepełnosprawność umiarkowaną wnioskodawczyni od dnia [...] lutego 2006 roku na stałe.

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 roku nr [...] Prezydent Miasta K. przyznał M. W. zasiłek pielęgnacyjny na okres od [...] stycznia 2021 roku na stałe.

W dniu [...] marca 2021 roku Prezydent Miasta K. decyzją nr [...] uznał świadczenie rodzinne w formie zasiłku pielęgnacyjnego dla M. W. wypłacone za okres od [...] września 2020 roku do dnia [...] grudnia 2020 roku za świadczenie nienależnie pobrane. Dodatkowo orzekł o zwrocie zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...]zł wypłaconego za wskazany okres, wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

W uzasadnieniu decyzji wskazano na stan faktyczny sprawy. Dnia [...] lipca 2020 roku przyznano M. W. zasiłek pielęgnacyjny od dnia [...] lipca 2020 roku do czasu upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ wskazał, że M. W. w uzasadnieniu decyzji "zobowiązała się do niezwłocznego poinformowania Biura Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miasta K. o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz o każdej zmianie mającej wpływ na przyznane świadczenie". Prezydent przywołał treść przepisów art. 24 ust. 2, art. 24 ust. 2a, art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2 u.ś.r.

Odwołanie od decyzji z dnia [...] marca 2021 roku złożyła M. W. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Wzruszenie decyzji Prezydenta Miasta K. argumentowano tym, że M. W. spełniała przesłanki do wypłaty jej zasiłku pielęgnacyjnego, a jedynie nie przedłożyła nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Odwołująca się nie miała złej woli, ani nie chciała wprowadzić organu w błąd, zabrakło świadomości skutków jej zaniechania.

Decyzją z dnia [...] maja 2021 roku (znak: [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. Organ przywołał stan faktyczny sprawy oraz treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazał, że z uwagi na treść art. 15h ust. 1 ustawy o COVID-19 orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2015 roku utraciło ważność w dniu [...] sierpnia 2020 roku, tj. w dniu kiedy ostateczne stało się nowe orzeczenie o niepełnosprawności. Tym samym wygasła decyzja z dnia [...] lipca 2020 roku. Z uwagi na to zasiłek pielęgnacyjny wypłacony M. W. w okresie od [...] września 2020 roku do dnia [...] grudnia 2020 roku stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Odwołująca bowiem winna była niezwłocznie powiadomić organ o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Zdaniem organu odwołująca miała możliwość dokonania tego mimo szczególnego stanu pandemii, gdyż w dniu [...] czerwca 2020 roku złożyła wniosek o wydanie nowego orzeczenia, a w styczniu 2021 roku złożyła do Biura Świadczeń Rodzinnych wniosek o ustalenie na jego podstawie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Organ wskazywał, że został spełniony warunek konieczny art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. albowiem pouczono M. W. o braku prawa do pobierania świadczenia, zarówno w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 2015 roku, jak i z dnia [...] lipca 2020 roku. Ponadto w drugiej z tych decyzji wskazano również na treść art. 15h ust. 1 ustawy o COVID-19 wraz z zobowiązaniem do niezwłocznego poinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia. Zdaniem organu odwołująca mogła zapoznać się z zawartym pouczeniem, bo obie decyzje zostały jej doręczone, wskutek czego była świadoma ciążących na niej obowiązków. Dodatkowo z uwagi na to, że nowe orzeczenie o niepełnosprawności wydane zostało w dniu [...] lipca 2020 roku, a M. W. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia na jego podstawie dopiero [...] stycznia 2021 roku stwierdzić trzeba, że nie mógł znaleźć w niniejszej sprawie zastosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r. i nastąpiło przerwanie ciągłości okresu przysługiwania świadczenia. Organ wskazywał, że decyzja o zwrocie nienależnych świadczeń nie jest decyzją o charakterze uznaniowym i jej wydanie było następstwem wcześniej podjętych przez organ I instancji rozstrzygnięć.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję organu odwoławczego z dnia [...] maja 2021 roku wniosła M. W. reprezentowana przez r. T., zaskarżając ją w całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym ustaleniu, iż w sprawie występują przesłanki do uznania świadczenia za nienależnie pobrane; at. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zamieszczenie w decyzji ustalającej świadczenie pobrane jako nienależne rozstrzygnięcia o jego zwrocie; naruszenie przepisów postępowania tj. art. 9 k.p.a. w związku z art. 8 k.p.a. poprzez zaniechanie pouczenia skarżącej o konieczności poinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności, pomimo wiedzy organu, iż skarżąca złożyła w tym przedmiocie wniosek.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i umorzenie postępowania, oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] marca 2021 roku, a także o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca argumentowała, że organ był w posiadaniu wiedzy o toczącym się postępowaniu przed Powiatowym Zespołem ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. i mimo to nie pouczył skarżącej o konieczności zawiadomienia Biura Świadczeń Rodzinnych o uprawomocnieniu się przedmiotowego orzeczenia, co naruszało podstawową zasadę informowania zawartą w art. 9 k.p.a. Zdaniem skarżącej obowiązek informowania i wyjaśnienia stronom okoliczności sprawy winien być rozumiany szeroko. Przywołała treść orzeczeń sądowoadministracyjnych, z których wynika, że zakres informowania i pouczania nie powinien ograniczać się tylko do wskazania treści przepisów prawa.

Dalej skarżąca wskazywała na brak swojej winy w zaniechaniu przedłożenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Prawdą jest, że wiedząc, że spełnia ona przesłanki do przyznania jej na dalszy okres zasiłku pielęgnacyjnego nie przedkładała nowego orzeczenia, ale nie miała na celu pokrzywdzenia finansów publicznych. Wskazano na liczne wyroki sądów administracyjnych, w których wskazywano, że brak świadomości nienależnego pobierania świadczenia uniemożliwia żądanie jego zwrotu.

Odnosząc się do sposobu pouczenia skarżącej przez organ M. W., opierając się ponownie na licznych orzeczeniach sądów administracyjnych, wskazała, że w niniejszej sprawie pouczenie nie było dostatecznie jasne i zrozumiałe. Zdaniem skarżącej, organy winny uwzględniać kto jest adresatem pouczenia i dostosowywać je do niego.

W swojej argumentacji skarżąca odniosła się do stanowiska zgodnie z którym warunkiem uznania wypłaconych świadczeń za świadczenia nienależnie pobrane jest możliwość przypisania świadczeniobiorcy złej wiary w chwili jego pobierania.

Skarżąca wskazała na linię orzeczniczą sądów administracyjnych, wedle której do uznania świadczenia za nienależnie pobrane konieczne jest zaistnienie dwóch elementów – obiektywnego i subiektywnego. Ten pierwszy odnosi się do rzeczywistego pobierania świadczenia przy braku spełnienia przesłanek. Element subiektywny związany jest z wolą osoby pobierającej dane świadczenie rodzinne i przejawia się on w konkretnym i celowym działaniu lub zaniechaniu.

Dodatkowo skarżąca stwierdziła, że zamieszczenie w jednej decyzji orzeczenia zarówno o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane, jak i nakazu zwrotu tegoż świadczenia było nieprawidłowe.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] maja 2021 roku i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w myśl art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 374 ze zm.). Zgodnie z powyższym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Stosowne zarządzenie zostało wydane przez Przewodniczącą Wydziału IV w dniu 15 lipca 2021r., nadto strony zostały poinformowane o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym i o 7-dniowym terminie do złożenia ewentualnych wniosków dowodowych oraz twierdzeń, które mogłyby być zgłoszone na rozprawie.

Dalej należy wskazać, że kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021r., poz. 137 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej "p.p.s.a.") sprowadza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta ogranicza się więc do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, czy zgodnie z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Prezydent Miasta K. zasadnie uznał zasiłek pielęgnacyjny przyznany od dnia [...] września 2020 roku do dnia [...] grudnia 2020 roku za nienależnie pobrany i podlegający zwrotowi.

Materialnoprawną podstawą orzekania organów stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz.U z 2020 r., poz. 111, zwana dalej "u.ś.r.").

Z akt sprawy wynika, że M. W. złożyła [...] lipca 2015 roku wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w związku z jej orzeczeniem z [...] czerwca 2015r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie obowiązywało do dnia [...] czerwca 2020 roku.

Decyzją z dnia [...] lipca 2015 roku (znak: [...]) skarżącej został przyznany zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od [...] czerwca 2015 roku do dnia [...] czerwca 2020 roku. Decyzją z dnia [...] listopada 2018 roku (znak: [...]) Prezydent Miasta K. zmienił ustalone kwoty zasiłku pielęgnacyjnego na: [...] zł miesięcznie w okresie od [...] listopada 2018 roku do [...] października 2019 roku, oraz na kwotę [...]zł w okresie od dnia [...] listopada 2019 roku do dnia [...] czerwca 2020 roku. Pozostałe ustalenia wcześniejszej decyzji pozostały bez zmian.

W wyniku mailowego zapytania w dniu [...] lipca 2020 roku pracownika Biura Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miasta K., organ I instancji ustalił, że skarżąca dnia [...] czerwca 2020 roku złożyła wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jej stan zdrowia nie uległ zmianie, nie pobiera renty ani emerytury przy której dodatkowo wypłacany jest dodatek pielęgnacyjny i wnosi o wydłużenie wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego.

W efekcie tych ustaleń, na podstawie szczególnej regulacji art. 15h ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm., zwana dalej "ustawą COVID-19") Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] lipca 2020 roku (znak: [...]) zmienił decyzję z dnia [...] lipca 2015 roku w ten sposób, że przyznał zasiłek pielęgnacyjny dla M. W. w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od [...] lipca 2020 roku do czasu upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Decydując o rozstrzygnięciu w sprawie Sąd szczególną uwagę zwrócić musiał na ostatni człon wskazanego przepisu. Analizując zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy oraz okoliczności sprawy skład orzekający doszedł do wniosku, że nie doszło do spełnienia przesłanki właściwego pouczenia skarżącej o braku prawa do pobierania świadczenia w niniejszej sprawie w przypadku nieprzedstawienia nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Pouczenie powinno wskazywać na konkretne okoliczności przewidziane w u.ś.r. czy wnikające z innych aktów prawnych, że np. przekroczenie dochodu rodziny o oznaczoną kwotę, zmiana liczby członków rodziny, utrata statusu niepełnosprawnego wywołuje skutek w postaci pobierania świadczenia nienależnego, a świadomość pobierania świadczenia nienależnego wobec ustania podstaw do jego pobierania skutkować będzie uznaniem, że świadczenie jest nienależnie pobierane w rozumieniu art. 30 u.ś.r. Pouczenia takiego nie zastępuje przytoczenie treści przepisów prawa ani też ogólnikowa informacja uprawnionego o znajomości "przyczyn powodujących ustanie, zawieszenie prawa lub wstrzymanie wypłaty". Organ udzielający pouczenia powinien sprecyzować sankcję administracyjną (zwrot świadczenia), jaką zagrożone jest zajście wymienionych w pouczeniu okoliczności faktycznych lub prawnych (W. Maciejko [red.], Świadczenia rodzinne. Komentarz do art. 30, Legalis).

Organ administracji nie może wykorzystywać nieznajomości prawa przez stronę, zatajać przed nią informacji o prawie, a tym bardziej nie może udzielać stronie fałszywych informacji (zob. wyrok NSA z dnia 18 maja 1995 roku, sygn. akt SA/Po 437/95, dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl dalej CBOSA"). Jeżeli zatem pracownik organu administracji stwierdza (lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dla niej z niekorzystnymi skutkami lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków, to jest zobowiązany w możliwie jasny sposób wyjaśnić stronie całość okoliczności sprawy i wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami (zob. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2000 roku, sygn. akt I SA/Ka 1740/98, CBOSA).

W niniejszej sprawie pracownik organu I instancji uzyskał informację, że M. W. jest w trakcie procedury uzyskiwania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Stwierdzić należy, że obowiązkiem organu było dokładnie poinformować skarżącą o skutkach jakie będzie za sobą pociągało nieprzedłożenie przez nią niezwłocznie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W ocenie Sądu pouczenie zawarte w decyzji z [...] lipca 2020r. ograniczało się jedynie do przytoczenia treści przepisów. Jakkolwiek były to przepisy dotyczące realiów niniejszej sprawy i które mogły znaleźć w niej zastosowanie, to organ nie wyjaśnił dostatecznie ich istoty w sprawie M. W. i wyraźnie nie wskazał konkretnych skutków jakie mogą wystąpić w przypadku nieprzedłużenia nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zaraz po jego uzyskaniu. Zdaniem Sądu w pouczeniu organów zawartych w wydanych w niniejszej sprawie decyzjach brak było swoistego łącznika tłumaczącego skutki zaniechania niezwłocznego poinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo przedłożenia takiego orzeczenia z uznaniem świadczenia za nienależnie pobrane. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżącej udzielono takiego pouczenia w decyzji, czy w formie oddzielnej czynności materialno-technicznej, czy też w toku korespondencji mailowej, z którego wynikałoby wprost, że jeżeli nie poinformuje organu o treści nowego orzeczenia, to świadczenie jej się nie należy, a jego dalsze pobierania będzie uznane za nienależnie skutkujące obowiązkiem zwrotu świadczenia pobranego w takich warunkach wraz z odsetkami.

Zdaniem Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest wyraźnego i czytelnego dla skarżącej powiązania wskazanych przepisów ze skutkiem polegającym na przyjęciu, że niespełnienie obowiązku niezwłocznego poinformowania o wydaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności będzie oznaczało, że dalsze pobieranie świadczenia będzie uznane za świadczenie nienależnie pobrane. Przepis art. 15h ustawy COVID-19 w jego literalnym brzmieniu nie mógł także uświadamiać skarżącej, że w przypadku niedostarczenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności będzie ona świadomie pobierała nienależne świadczenie.

Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W orzecznictwie podkreśla się, że uregulowany w art. 9 k.p.a. obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy powinien być rozumiany tak szeroko, jak to jest tylko możliwe. Użyte przez ustawodawcę sformułowania "należyte" i "wyczerpujące" informowanie strony oznacza, że organ powinien uwzględnić przy formułowaniu swych pism do strony, że żądanie tylko wówczas odniesie skutek, jeśli jest zrozumiałe dla strony (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2018 roku, sygn. akt VII SA/Wa 52/17, CBOSA).

Podkreślenia wymaga, że skarżąca w niniejszej sprawie działała samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, nie posiada także wiedzy prawniczej. Kierowane do niej pouczenia zdecydowanie nie powinny ograniczać się w swej treści do przytoczenia przepisów, a stanowić ich praktyczne objaśnienie ze wskazaniem konkretnych skutków niezastosowania się do zobowiązania zwłaszcza w zakresie nieprzedłożenia nowego orzeczenie o niepełnosprawności niezwłocznie po jego uzyskaniu. W świetle powyższego, w ocenie Sądu niewystarczające jest bowiem, wbrew temu co podnosił organ odwoławczy, że w pierwszym zdaniu uzasadnienia decyzji z [...] lipca 2020r. zawarte jest wyraźne zobowiązanie do niezwłocznego poinformowania Biura organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Organ nie wskazał bowiem skutków i sankcji niewywiązania się z tego obowiązku. Dopiero bowiem takie wyjaśnienie treści zobowiązania i skutków jego niewykonania mogłoby być uznane za wystarczające dla uznania, że skarżąca miała świadomość że świadczenie jej nie przysługuje i nie ma podstaw do jego pobierania, zatem dalsze jego pobierania oznaczałoby "nienależne pobieranie świadczenia" w rozumieniu art. 30 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Tylko w takich okolicznościach byłaby podstawa do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego.

Podkreślić nadto trzeba, że zasada zaufania obywatela do państwa pozwala mu przypuszczać, że dokonywane wobec niego czynności, przez będący emanacją państwa organ, czy inną jednostkę do tego upoważnioną, są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Łodzi z dnia 7 marca 2008r. sygn. akt I SA/Ld 46/08 i w Warszawie z dnia 5 października 2004r., sygn. akt SA/Wa 3196/03, CBOSA).

M. W. nie przedkładając niezwłocznie organowi nowego orzeczenia o niepełnosprawności, które to uprawomocniło się z dniem [...] sierpnia 2020 roku, faktycznie nie dopełniła swego obowiązku. Jednakże w świadomości skarżącej, która dysponowała wskazanym orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, była ona nadal uprawniona do pobierania przyznanego jej decyzją z [...] lipca 2020r. zasiłku pielęgnacyjnego. Stwierdzić należy, że wedle jej stanu wiedzy nie zaistniała obiektywna przesłanka powodująca ustanie prawa do świadczenia, zwłaszcza że uzyskała orzeczenie o niepełnosprawności stanowiące podstawę do przyznania i pobierania zasiłku pielęgnacyjnego na dalszy okres. Nadto organ, zgodnie z treścią nowego wniosku skarżącej z [...] stycznia 2021 roku wydał decyzję z dnia [...] lutego 2021 roku przyznającą skarżącej zasiłek pielęgnacyjny na stałe.

Zdaniem Sądu z treści pouczeń udzielanych skarżącej w toku sprawy oraz zawartych w decyzji z [...] lipca 2020r. M. W. mogła nie wywieść wniosku, że niewywiązanie się przez nią z obowiązku dostarczenia do organu pomocy społecznej nowego orzeczenia o niepełnosprawności skutkować będzie niezasadnym pobieraniem przez nią nienależnego świadczenia, które jej nieprzysługuje. Sąd nie znalazł przyczyny zwłoki w przedstawieniu orzeczenia o niepełnosprawności przez skarżącą dopiero w styczniu 2021r., jednakże Sąd nie dopatrzył się w tym zaniechaniu złej woli skarżącej wyrażającej się w świadomej i uporczywej odmowie przedstawienia nowego orzeczenia, skutkiem czego skarżąca miałaby wiedzę, że pobierane świadczenie jej nie przysługuje.

Dla uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane, decydujące znaczenia ma nie tylko przesłanka obiektywna powodująca ustanie prawa do świadczenia, ale także świadomość i zamiar osoby pobierającej świadczenie. Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Ocena świadomości osoby pobierającej świadczenia musi być dokonywana z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy, w tym czy zachowanie strony było ukierunkowane na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. (por. przykładowo w najnowszym orzecznictwie na tle art. 30 ust. 2 u.ś.r.: wyrok NSA z 10 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1139/19; wyrok WSA w Lublinie z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 145/19; wyrok WSA w Krakowie z 14 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 152/19; wyrok WSA w Poznaniu z 29 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Po 599/19; wyrok WSA w Łodzi z 20 lutego 2020 r., sygn. II SA/Łd 787/19; Wyrok WSA w Gliwicach z 26 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 150/20, CBOSA), ale także orzecznictwo wcześniejsze (patrz: wyroki NSA z 27 października 2010 r. sygn. I OSK 981/10, z 14 grudnia 2009 r. sygn. I OSK 826/09, z 25 września 2013 r. sygn. I OSK 2949/12, z 18 kwietnia 2013 r. sygn. I OSK 1701/12, z 3 grudnia 2010 r. sygn. I OSK 1073/10, CBOSA).

Reasumując, w niniejszej sprawie nie ustalono, że skarżąca pobierając zasiłek pielęgnacyjny w spornym okresie wiedziała o tym, że nie zachodzą przesłanki do przyznania jej prawa do tego świadczenia. Organ powinien odnieść się do podnoszonych przez skarżącą w odwołaniu okoliczności i ocenić świadomość jej działania wykazując, że skarżąca pozostała w złej woli i świadomie pobierała świadczenie, które jej nie przysługuje, a tych okoliczności zarówno organ I, jak i II instancji nie ustaliły. W tym stanie rzeczy decyzje organów administracji nie mogły się ostać, zatem należało wyeliminować je z obrotu prawnego.

Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącej naruszenia art. 30 ust. 1 u.ś.r. poprzez zamieszczenie w zaskarżonej decyzji Prezydenta [...] z [...] marca 2021r. jednocześnie orzeczenia o uznaniu świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane oraz o zwrocie zasiłku pielęgnacyjnego, wskazać należy że jest on niezasadny. Nie budzi bowiem wątpliwości, na gruncie obowiązującej treści u.ś.r., że organy administracji mają uprawnienie do tego, by w drodze jednej decyzji administracyjnej stwierdzić zarówno nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, jak i orzec o ich zwrocie – art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r. (wyr. NSA z 12 czerwca 2019r., sygn. akt I OSK 2188/17 i przywołane tam orzecznictwo, CBOSA). Pogląd jakoby te kwestie winny być wydane odrębnie stracił aktualność z dniem wejścia w życie 18 września 2015r. ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. poz. 1302). Ustawa ta znowelizowała przepisy art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r., które uzyskały następujące brzmienie:

art. 30 ust. 3 - należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna,

art. 30 ust. 5 - decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat.

Wprowadzono zatem w ustawie pojęcie jednej "decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych". Tym samym z woli ustawodawcy organy administracji uzyskały uprawnienie do tego, by w drodze jednej decyzji administracyjnej stwierdzać zarówno istnienie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jak i orzekać o ich zwrocie (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2018 r., sygn. akt I OSK 824/18, CBOSA).

Wobec faktu, że okoliczności sprawy zostały wystarczająco wyjaśnione oraz że skarżąca w świetle zasady pogłębiania zaufania obywateli nie może ponosić konsekwencji błędnego pouczenia jej przez organy administracji publicznej, postępowanie administracyjne należało umorzyć. Oznacza to, że postępowanie administracyjne w tej sprawie okazało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] maja 2021 roku, a także poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] marca 2021 roku, albowiem wydano je z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 9 k.p.a., art. 8 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. , które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 wyroku) oraz umorzył postępowanie administracyjne w całości (pkt 2 wyroku).

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając zwrot kosztów postępowania w kwocie stanowiącej równowartość wynagrodzenia reprezentującego skarżącą pełnomocnika ustalonego na podstawie

§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265) w wysokości [...] zł, jak w Sąd orzekł w punkcie 3 wyroku.