Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 368/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art.145 § 1 pkt 1 lit c, 185 § 1, art.203 pkt 1 w zw. z art.205 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.1 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art.51 pkt 1
journal: Dz.U. 1982 nr 11 poz 79
law: Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych.
article: §1ust.1 oraz  art.2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczaniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym-Dz.U. nr 32,poz. 161
journal: Dz.U. 1961 nr 39 poz 198
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.
article: art.62, 63 art.99 § 2, 105 § 1, 156 §1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj ( spr.) Sędziowie NSA Jerzy Stelmasiak del.WSA Leszek Kamiński Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej C. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 1351/08 w sprawie ze skargi C. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz C. H. kwotę 560 (pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 listopada 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa1351/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę C. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że zaskarżoną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił swoją poprzednią decyzję z dnia [...] 2008 r., którą umorzył postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji przejmującej na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne oraz o stwierdzenie nieważności postanowienia ją zmieniającego w części dotyczącej powierzchni przejętego gospodarstwa. Organ uznał, że zarówno wnioskodawczyni oraz jej siostra Z. S. są stronami niniejszego postępowania i orzekł reformatoryjnie, tj. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] 1969 r. przejmującej na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o pow. 1,38 ha, położone we wsi Wymysłów oraz zmieniającego ją w części dotyczącej powierzchni przejętego gospodarstwa postanowienia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] 1971 r. Minister stwierdził, że właścicielem przejętej nieruchomości był J. P. zmarły w 1898 r., który nabył tę nieruchomość od B. K., co wskazano w akcie notarialnym z dnia 12 czerwca 1963 r. Jego następcą prawnym był M. P. zmarły w 1959 r., po którym prawa spadkowe nabyli J. P. i J. P. Przedmiotową nieruchomość podzielono wówczas na cztery działki, z czego dwie ([...] i [...]) tym aktem notarialnym sprzedano J. i G. W.. Zmianie nie uległ właściciel działek [...] i [...] i w dniu ich przejęcia przez Państwo stanowiły współwłasność J. P. i J. P., jako spadkobierców J. P. zmarłego w 1898 r.

Przejęcie przedmiotowego gospodarstwa nastąpiło na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z dnia 15 lipca1961 r. (Dz. U. nr 32, poz.161) oraz § 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198) i wszystkie wynikające z tych przepisów przesłanki do przejęcia przedmiotowego gospodarstwa zostały spełnione. Nieruchomość ta stanowiła grunty orne i pastwiska. Z kontroli przeprowadzonej w dniu [...] 1969 r. wynikało, że przedmiotowa nieruchomość jest opuszczona. Nadto spadkobiercy J. P. syna M. potwierdzili, że przejęta nieruchomość faktycznie była w owym czasie nieużytkowana i stała ugorem. Odnosząc się do zarzutu wnioskodawczyni dotyczącego pominięcia w postępowaniu zakończonym przejęciem przez Państwo tego gospodarstwa jej matki - J. P., Minister stwierdził, iż okoliczność ta mogłaby ewentualnie stanowić przesłankę do wznowienia postępowania w tej sprawie, a nie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji i postanowienia ją prostującego.

W skardze na powyższą decyzję C. H. zarzuciła pominięcie jej matki - J. P. w postępowaniu o przejecie przedmiotowego gospodarstwa. Zaznaczyła, że na te działki uzyskała akt własności z dnia 30 sierpnia 2005 r., a zapisy wynikające z decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...]1969 r. nie były wpisane do ksiąg wieczystych, ani do ewidencji gruntów. Podniosła, że nie zachował się protokół kontroli gospodarstwa z dnia [...] 1969 r. Powierzchnię gospodarstwa w decyzji przejmującej określono na 2,19 ha, natomiast w ewidencji gruntów wynosiła ona 1,38 ha, tak też określono ją w postanowieniu prostującym, a po decyzji zmieniającej z dnia [...] 1971 r. - wynosiła 1,48 ha i tę powierzchnię wykazano w księdze wieczystej. Powstałe różnice mogą świadczyć, o tym, że dokonano oględzin innego gospodarstwa. Zaznaczyła także, iż akt własności ziemi uzyskała w oparciu o zeznania świadków P., którzy obecnie potwierdzone wówczas przed Sądem fakty. Nadto wskazała, że decyzja, której stwierdzenia nieważności się domaga miała

charakter uznaniowy i nie może nosić cech dowolności. Nie wykazano bowiem, by utrzymanie produkcji rolniczej w tym gospodarstwie było niezbędne ze względu na interes Państwa.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie jest zasadna. Sąd podał, iż stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej oraz powiązanego z nią postanowienia stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości orzeczeń i może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., których zaistnienie ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanej decyzji. Sąd stwierdził, iż zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie każde naruszenie prawa pociąga za sobą nieważność decyzji (orzeczenia), ale tylko przypadki oczywistego i ciężkiego naruszenia prawa. Rażące naruszenie zachodzi w przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej (orzeczenia) oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części (por. wyrok NSA 21.08.2001 r., sygn. akt II SA 1726/00, Lex 51233).

W ocenie Sądu, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zasadnie uznał, że zarówno decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] 1969 r. jak i zmieniające ją (w części dotyczącej powierzchni przejętego gospodarstwa) postanowienie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...]1971 r. nie zostały dotknięte którąkolwiek z wad nieważności (art. 156 § 1 k.p.a.), w tym rażącym naruszeniem prawa. Stanowiący podstawę przejęcia art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 15 lipca 1961 r. (Dz. U. Nr 32, poz.161) pozwalał na przejęcie na własność Państwa w tym trybie gospodarstw rolnych, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkich innych gospodarstw rolnych opuszczonych przez właścicieli. Przejęcie to następowało bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie z niezbędne. Warunki zezwalające na przejęcie zawierały znajdujące wówczas zastosowanie § 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198), według których za gospodarstwo opuszczone uznawano gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym nie jest ono w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Zdaniem Sądu, skarżąca nie przedstawiła dowodów, które w sposób oczywisty wskazałyby, iż nie doszło do spełnienia wskazanych warunków. Nadto przejęcie gospodarstwa nie było uwarunkowane wykazaniem, że utrzymanie produkcji rolniczej w tym gospodarstwie było niezbędne ze względu na interes Państwa. Sąd zaznaczył, że w uzasadnieniu decyzji przejmującej stwierdzono, że gospodarstwo jest opuszczone i powołano się na kontrolę przedmiotowego gospodarstwa przeprowadzoną w dniu 9 lipca 1969 r. wskazującą, że nieruchomość jest w całości niezagospodarowana, grunty rolne leżą odłogiem, a z pastwiska korzystają inni rolnicy bez wiedzy właściciela. Protokół ten nie zachował się (pismo Urzędu Miasta i Gminy w O. z dnia 11 sierpnia 2006 r.). Fakt nieuprawiania gospodarstwa przez właścicieli potwierdzili, spadkobiercy J. P. (syna M.) - jego żona J. P. oraz synowie Jerzy P. i Jarosław P. w piśmie skierowanym do Ministra z dnia 20 grudnia 2007 r., wskazując dodatkowo, że J. P.. był informowany o działaniach Rady Narodowej. Nadto oświadczyli, że zeznawali na rzecz skarżącej pod wpływem błędu (poświadczając użytkowanie terenu), w wyniku czego bezpodstawnie uzyskała akt własności ziemi, aktualnie kwestionowany we wznowionym postępowaniu przez Gminę.

W ocenie Sądu istniały przesłanki do przejęcia gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa - uczestnicy postępowania podnieśli, że małżonkowie P. mieszkali wówczas w sporej odległości od tej nieruchomości i byli w podeszłym wieku. Zdaniem Sądu to, że w decyzji z dnia [...] 1969 r. błędnie wskazano powierzchnię gospodarstwa jako 2.19 ha nie oznacza, że błędnie oszacowano ówczesny stan gospodarstwa poprzedzający przejęcie. Wyraźne oświadczenia żony J. P. oraz jego dzieci przeczą takim wnioskom. Także zakwestionowany akt własności ziemi z dnia 30 sierpnia 2005 r., oparty o obecnie odwołane zeznania tych świadków stanowi wątpliwy dowód w niniejszym postępowaniu. Postanowieniem z [...] 1971 r. sprostowano ten błąd z urzędu, wskazując powierzchnię jako 1,38 ha, a w uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że błąd w określeniu tej powierzchni ujawnił się w czasie pomiarów do gleboznawczej klasyfikacji gruntów wsi W. Wówczas ustalono, iż przejęte grunty nieruchomości rolnej figurującej pod poz. 97 wynoszą 1,38 ha. Nie może zatem budzić wątpliwości jakie grunty zostały przejęte.

Sąd stwierdził także, że Minister zasadnie przyjął, iż w nowej księdze wieczystej jako właściciel działek o nr [...] i [...] nadal figurował J. P. zmarły w 1898 r. Zarówno J. P. zmarły w 1898 r., jak i jego wnuk J. P.. (syn M. P. zmarłego w 1959 r.) nosili te same imiona i nazwiska. W dziale II księgi wieczystej nowego typu KI1O/00007654/8 jako właściciela tej nieruchomości wpisano J. P.., jednakże podstawą tego wpisu był wpis w dziale II księgi wieczystej starego typu nr [...] "[...]" (prowadzonej w jęz. Rosyjskim), przeniesiony na wniosek z dnia 21 czerwca 1963 r.

Sąd stwierdził, iż okoliczność pozbawienia J. P. udziału w postępowaniu dotyczącym decyzji z dnia 30 października 1969 r. może jedynie przesłankę wznowieniową, a nie przesądzać o konieczności stwierdzenia nieważności. W ocenie Sądu wadliwa była decyzja Ministra z dnia 5 marca 2008 r. umarzająca postępowanie z wniosku C. H. córki J. P. (postanowienie spadkowe z 1996 r.), jako osoby nie posiadającej przymiotu strony w postępowaniu nieważnościowym. Jednak na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy po analizie zgromadzonych dokumentów archiwalnych, Minister trafnie uchylił uprzednie swoje rozstrzygnięcie i sprawę rozstrzygnął merytorycznie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła C. H., reprezentowana przez adwokata M. Z. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiło prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie.

W oparciu o powyższy zarzut kasacyjny C. H. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zgodnie z art. 62 w związku z art. 63 k.p.a. (według stanu prawnego obowiązującego w chwili wydania decyzji z dnia [...] 1969 r.), organ administracyjny sporządza zwięzły protokół z każdej czynności postępowania, mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że czynność została w inny sposób utrwalona na piśmie. Natomiast niezachowanie przez organ administracji publicznej wymaganej formy czynności procesowej powoduje wadliwość tego postępowania, skutkującą uchyleniem decyzji (wyrok SN z dnia 25 lutego 1994 r., WR 20/94, OSNKW 1994, z. 5 - 6, poz. 33). W niniejszej sprawie organ, wydając decyzję z dnia 30 października 1969 r. i powołując się na przeprowadzoną kontrolę, nie dotrzymał prawem przewidzianej procedury, zgodnie z którą protokół z kontroli winien dołączyć do tej decyzji. Organy obowiązane są do sporządzenia protokołu stanowiącego podstawę wydania decyzji, jak również adekwatnego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy (art. 99 § 2 k.p.a.). Decyzja z dnia [...] 1969 r. jest niepełna, zawiera pozorne, nie powiązane z rozstrzygnięciem uzasadnienie, co nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że rozstrzygnięcie organu jest oparte na obowiązujących przepisach oraz rzetelnych dowodach. Organ ograniczył się do powołania się na kontrolę przeprowadzoną w dniu [...] 1969 oraz wskazania podstawy prawnej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości. Zdaniem skarżącej, nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie i nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji.

Skarżąca stwierdziła, że Sąd pominął okoliczność, iż świadkowie J. P., Jerzy P. i J. P. zmieniali zdanie w trakcie postępowania administracyjnego, jak i okoliczność, że w chwili wydania decyzji J. P. miał lat 6, a Jerzy P. lat 17. Trudno zatem taką kwestię, jaką było opuszczenie gospodarstwa oprzeć na zeznaniach tych świadków. Sąd błędnie uznał zaznania tych świadków za wiarygodne. Osoby te rzadko przebywały w sąsiedztwie przedmiotowych działek, a potwierdzeniem tego iż mają znikomą wiedzę w kwestii opuszczenia gospodarstwa jest okoliczność, iż w swych zeznaniach wielokrotnie podtrzymują, że rodzice skarżącej nie uprawiali przedmiotowych działek ze względu na podeszły wiek, w sytuacji, gdy matka skarżącej w chwili wydania decyzji z 1969 r. miała lat 48, a ojciec ukończył lat 50.

C. H. podkreśliła, że istnieją wątpliwości co do oznaczenia przez organ przedmiotowych nieruchomości. W decyzji z dnia [...] 1969 r., błędnie określono przedmiotowe działki jako grunt orny i pastwisko, podczas gdy w dokumentacji mogącej stanowić ewentualną podstawę do jej wydania (tj. Rejestr Gruntów poz. 97 powierzchnia gruntu ornego wynosi 1,24ha a łąki 0,24 ha; w Księdze Wieczystej nr [...] w rubryce 1.9.0.1 - odnoszącej sie do sposobu korzystania widnieje zapis grunt orny i łąki; Decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia 4.XI. 1971 r. nr [...] zmieniająca obszar z 1,38 ha na 1,48 ha również jest zapis grunty orne i łąka klasa IV - 0,24 ha) jest określenie tych nieruchomości mianem "łąki". Rozbieżności są również w numerach ewidencyjnych gruntów. W decyzji z 1969 r. oznaczone są nr 161, zaś zgodnie z obowiązującą dokumentacją (Rejestr gruntów) działki te określono nr [...] . W ocenie skarżącej nie można uznać, iż błędne określenie wartości nieruchomości jest błędem pisarskim, rachunkowym, czy inną omyłką, o których mowa w art. 105 k.p.a. Ponadto w postanowieniu prostującym z dnia [...] 1971 r. nieruchomość oznaczona jest odmiennie niż w decyzji z 1969 r. jako nr [...]. Zdaniem skarżącej uzasadnia to stwierdzenie, że decyzja przekazująca gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa dotyczyła innej nieruchomości niż postanowienie prostujące z 1971 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wydając zaskarżony wyrok, nie dostrzegł powyższych uchybień, czym naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W uzupełnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że decyzja z 30 października 1969 r. nie dotyczyła ani jej dziadka M. P., ani jego ojca J. P. Zdaniem skarżącej istnieją duże wątpliwości, czy podczas kontroli (o ile kontrolę przeprowadzono) dokonano oględzin właściwego gospodarstwa. Przy oględzinach nie było matki skarżącej, która użytkowała gospodarstwo, ponieważ nie była zawiadamiana o toczącym się postępowaniu administracyjnym i nigdy nie dowiedziała się o odebraniu gospodarstwa. Nadto decyzja z 1969 r. oraz postanowienie z dnia [...] 1971 r. nigdy nie zostały wpisane ani do Ksiąg Wieczystych, ani do innych dokumentów.

Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 22 grudnia 2009 r. pełnomocnik uczestnika postępowania J. P.- adwokat A. Z. wniósł o odrzucenie skargi kasacyjnej, ewentualnie o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Podniósł, iż skarżącej już w postępowaniu administracyjnym nie przysługiwała legitymacja stron, gdyż pradziadek jego mocodawcy nazywał się J. P., jego synem był M. P. a synem M. J. P., a synem tego J. jest uczestnik postępowania Jarosław P. Nadto pełnomocnik uczestnika postępowania podniósł, iż powołany w skardze kasacyjnej art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. nie może być podstawą zarzutu w tym stanie faktycznym i prawnym. Podkreślił, że skarga kasacyjna podnosi uchybienia organów, a nie sądu pierwszej instancji. Uczestnik postępowania Jarosław P.., jako pełnomocnik matki J. P. i brata Jerzego P.. przyłączył się do stanowiska swojego pełnomocnika. Oświadczył, że uczestnicy postępowania złożyli oświadczenie w 2005 r. pod wpływem błędu, a mianowicie we wniosku C. H. były podane inne numery działek niż te figurujące w ich dokumentach.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie zawiera usprawiedliwione podstawy zaskarżenia. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. A zatem, aby Sąd pierwszej instancji mógł zastosować ten przepis ustawa wymaga stwierdzenia, iż organ administracji dopuścił się "innego naruszenia przepisów postępowania" i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 145 p.p.s.a., podobnie jak przepis art. 151 p.p.s.a., łączy sposób rozstrzygnięcia sprawy ze stosowaniem przepisów prawa materialnego lub przepisów regulujących postępowanie administracyjne. Z tego też względu szczególne znaczenie przypisuje się uzasadnieniu wyroku, albowiem stanowi ono odzwierciedlenie przeprowadzenia przez Sąd administracyjny kontroli legalności rozstrzygnięcia organu administracji publicznej. Dlatego dla pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia niezbędne jest odniesienie się także do tych przepisów. Materialnoprawną podstawę decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] 1969 r., przejmującej na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o pow. 2,19 ha, położone we wsi W., stanowił art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającą ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym - Dz. U. Nr 32, poz. 161) - przepis ten uchylony został z dniem 1 lipca 1982 r. przez art. 51 pkt 1 ustawy z dnia 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych ( Dz. U. Nr 11, poz. 79).

Skoro Sąd pierwszej instancji obciąża obowiązek dokonania kontroli legalności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] 1969 r., to treść uzasadnienia wyroku winna zatem potwierdzać proces badania przez Sąd zgodności z prawem zaskarżonego do Sądu rozstrzygnięcia organu tj. wnikliwą ocenę powyższej decyzji o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego J. P.. A zatem, Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie winien ocenić, czy zgodna z prawem jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a tym samym, czy decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] 1969 r. jest dotknięta kwalifikowaną wadą uzasadniającą (lub nie uzasadniającą) stwierdzenie jej nieważności. Przypomnieć należy, iż rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), jest niewątpliwy stan faktyczny i stan prawa w dniu wydania tej decyzji. Dla stwierdzenia nieważności decyzji niezbędna jest ocena naruszenia podstawy prawnej decyzji jako rażącego w świetle całokształtu okoliczności sprawy z uwzględnieniem konsekwencji prawnych wynikających z zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 13 grudnia 1988 r., II SA 981/88, ONSA 1988/2/96, z dnia 21 października 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, ONSA 1993, z. 1, poz. 23, z dnia 28 listopada 1987 r., III SA 1134/96, ONSA 1998/3/101).

Pamiętać też należy, iż stwierdzenie nieważności decyzji następuje również w przypadku rażącego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. W odniesieniu do tych przepisów można mówić o rażącym ich naruszeniu, gdy w sposób nie budzący wątpliwości (oczywisty) nie zastosowano ich w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego lub zastosowano je nieprawidłowo. To zaś oznacza, że przy ocenie, czy decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] 1969 r. oraz postanowienie tegoż organu z dnia [...] 1971 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, konieczna jest ocena tych aktów tak w aspekcie prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Kryterium kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), który stanowi, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta powinna zatem przebiegać w trzech płaszczyznach: po pierwsze - oceny zgodności rozstrzygnięcia (decyzji innego aktu) lub działania z prawem materialnym; po drugie - dochowania wymaganej prawem procedury i po trzecie - respektowania reguł kompetencji.

Przepis art. 2 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. stanowił, iż gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Pojęcie gospodarstwa rolnego opuszczonego definiował § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Według § 1 ust. 1 tego rozporządzenia za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę. Jednak nawet uznanie gospodarstwa rolnego za opuszczone nie powodowało automatycznie obowiązku przejęcia takiego gospodarstwa na rzecz Państwa. Do takiego wniosku prowadzi użycie w art. 2 ust. 1 ustawie z dnia 13 lipca 1957 r. sformułowania "mogą być przejęte". Tym samym decyzja wydawana na podstawie tego przepisu była decyzją uznaniową, a skoro tak to winna być należycie uzasadniona - tak, aby nie można było zarzucić organowi dowolności w działaniu. W uzasadnieniu decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] 1969 r. organ powołał się na protokół kontroli przeprowadzonej w dniu 9 lipca 1969 r., którego brak jest w aktach, a jednocześnie uzasadnienie decyzji jest nader lakoniczne. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji winien ocenić, czy takie działanie organu było zgodne z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego - w brzmieniu wówczas obowiązującym, tj. czy zachowane zostały wymogi z art. 99 § 2 k.p.a. (odpowiednik obecnego art. 107 § 3 k.p.a.), a także art. 62 i art. 63 k.p.a. W szczególności należy ocenić, czy dane zawarte w uzasadnieniu decyzji - przy braku powołanego protokołu kontroli - można uznać za wystarczające w świetle przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Konsekwencje prawne - wynikające z zastosowania przepisu art. 2 powołanej wyżej ustawy - dla byłych właścicieli przejętego przez Państwo gospodarstwa (utrata prawa własności gospodarstwa rolnego bez odszkodowania) zobowiązują nie tylko do wnikliwej oceny zgodności decyzji z przepisami ustawy i wydanych na jej podstawie aktów wykonawczych, ale także do ścisłej interpretacji istotnych postanowień przepisów prawa materialnego oraz konieczności zachowania reguł i zasad postępowania administracyjnego.

Przy ocenie tej konieczne jest uwzględnienie rozbieżności pomiędzy treścią decyzji w pierwotnym brzmieniu, a w brzmieniu nadanym postanowieniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] 1971 r. Dotyczy to powierzchni nieruchomości - sprostowanej z 2,19 ha na 1,38 ha. Nadto - co trafnie podniosła skarżąca - w decyzji i w postanowieniu podane zostały inne pozycje ewidencji gruntów (poz. 161 w decyzji - poz. 97 w postanowieniu). Sąd pierwszej instancji winien rozważyć, czy podnoszone przez skarżącą okoliczności rzeczywiście budzą wątpliwości co do oznaczenia przez organ administracji przedmiotowej nieruchomości.

Sąd pierwszej instancji winien także ocenić postanowienie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] 1971 r. w kontekście przepisów regulujących tryb sprostowania decyzji administracyjnej.

Przepis art. 105 § 1 k.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania powyższego postanowienia) stanowił, iż organ administracji państwowej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach (odpowiednik obecnego art. 113 § 1 k.p.a.). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, a uprzednio z orzecznictwem NTA - zachowującym w tym zakresie aktualność - oraz Sądu Najwyższego, istota błędów i omyłek podlegających sprostowaniu polega na tym, że w decyzji wyrażono coś, co widocznie jest niezgodne z myślą wyrażoną niedwuznacznie przez organ, a zostało wypowiedziane przez niewłaściwy dobór słowa, omyłkę pisarską (por. J.Litwin - Postępowanie administracyjne, Łódź 1948, s. 64, Z. Janowicz - Kodeks postępowania administracyjnego, Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa - Poznań 1992, s. 287 - 288, K. Piasecki, Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem pod redakcją J.Jodłowskiego, K. Piaseckiego, Warszawa 1989, tom II, s. 565-566). Podkreślić przy tym należy, że w literaturze i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, iż nie mogą podlegać sprostowaniu w powyższym trybie błędy i omyłki istotne, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, a więc co do ustalenia prawa obowiązującego, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej (por. J. Borkowski [w:] B. Adamiak i J.Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. BECK Warszawa 1996 r., s. 514; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 1991 r., SA/Wr 1084/91 - ONSA 1991, Nr 3-4, poz. 93). Nie jest dopuszczalne sprostowanie decyzji, które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy, odmiennego od pierwotnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 maja 1988 roku, III SA 1466/87 z glosą W.Tarasa - OSP z 1990 roku, z. 11-12, s. 846 - 848 ). Tym samym sprostowanie nie może być kolejnym sposobem zmiany rozstrzygnięcia sprawy w zastępstwie ponownego przeprowadzenia postępowania i wydania decyzji. A zatem, w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji powinien, badając legalność zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] 2008 r., ocenić także, czy dopuszczalne było wykorzystanie powyższego trybu i sprostowanie powierzchni nieruchomości (jako oczywistej omyłki). Błędne jest nadto twierdzenie Sądu pierwszej instancji, że skarżąca winna udowodnić, iż w 1969 r. nie doszło do spełnienia warunków pozwalających na przejecie gospodarstwa rolnego. Spełnienie przesłanek do przejęcia gospodarstwa rolnego winno wynikać z decyzji i akt postępowania. Odnośnie wniosku o odrzucenie skargi kasacyjnej, zgłoszonego przez uczestnika postępowania J. P., będącego jednocześnie pełnomocnikiem J. P. i Jerzego P., stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie nie zachodziły podstawy do odrzucenia skargi kasacyjnej. Podstawę odrzucenia skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowi art. 180 w związku z art. 178 p.p.s.a. (skarga kasacyjna wniesiona po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalna, skarga kasacyjna, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie). Tymczasem w rozważanej sprawie nie zaistniały przesłanki określone w przepisie art. 178 p.p.s.a. Okoliczność, czy C. H. przysługiwała legitymacja w postępowaniu administracyjnym należy do oceny Sądu pierwszej instancji. Skargę kasacyjną od wyroku oddalającego skargę C. H. wniosła C. H.. W tej sytuacji skarżąca była uprawniona do wniesienia skargi kasacyjnej. Odnośnie zaś zastrzeżeń co do sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej podkreślić należy, iż w uchwale Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09 wskazano, iż przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.