Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 987/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 72 ust. 1 pkt 4, art. 65 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2014 poz 635
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. i uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] lipca 2016 r.; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej M. R. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...], utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] (w skrócie: "Prezydium NRA") z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] utrzymującą w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] (w skrócie: "ORA") z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...], o odmowie wpisu M. R. (dalej: "Wnioskodawczyni" lub "Skarżąca") na listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w [...].

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym spawy:

M. R. wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2016 r. zwróciła się o wpis na listę adwokatów ORA, powołując się na fakt, że od ponad trzech lat wykonuje funkcję komornika na mocy decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2009 r. Wnioskodawczyni podkreśliła, że po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów nadal zamierza wykonywać zawód komornika sądowego.

W celu dokumentowania przesłanek wpisu na listę adwokatów, o których mowa w art. 65 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze przedłożyła wymagane dokumenty.

ORA uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2016 r. odmówiła Wnioskodawczyni wpisu na listę adwokatów.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Wnioskodawczyni złożyła odwołanie do Prezydium NRA, wnosząc o jej uchylenie i dokonanie wpisu na listę adwokatów. Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie art. 65 i art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze przez błędną interpretację i przyjęcie, że wykonywanie zawodu komornika uniemożliwia dokonanie wpisu na listę adwokatów. Wnioskodawczyni podniosła, że obowiązujące przepisy dopuszczają wprost wpisanie komornika na listę adwokatów.

Prezydium NRA uchwałą z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę ORA.

W uzasadnieniu uchwały wskazano na niejednolitość orzecznictwa sądów administracyjnych w sprawie możliwości wpisu na listę adwokatów osób, które składając wniosek o wpis na listę adwokatów, zajmują stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości lub organach ścigania i deklarują, że nie zamierzają po wpisie rezygnować z tych stanowisk. Prezydium NRA wskazało, że ratio legis przepisów uniemożliwia dokonanie takiego wpisu osobom, które z założenia nie chcą i nie mogą wykonywać zawodu adwokata, wobec których bezpośrednio po dokonaniu wpisu na listę adwokatów należałoby wszczynać postępowanie w przedmiocie skreślenia ich z tej listy. Wykładnia celowościowa, funkcjonalna i systemowa przepisów Prawa o adwokaturze zdaniem organu prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy był bezwzględny zakaz łączenia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, czy też w organach ścigania z jednoczesnym pozostawaniem na liście adwokatów.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, M. R. pismem z dnia [...] stycznia 2017 r. złożyła odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, w którym podniosła, że zaskarżona uchwała NRA narusza przepisy prawa.

Minister Sprawiedliwości po rozpoznaniu odwołania przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę Prezydium NRA.

W uzasadnieniu organ naczelny wskazał, że pomimo spełnienia przez Wnioskodawczynię formalnych warunków wpisu nie było podstaw do dokonania wpisu na listę adwokatów, gdyż zachodzi negatywna przesłanka związana z pełnieniem przez Wnioskodawcę funkcji komornika sądowego. Minister Sprawiedliwości podkreślił, że łączenie funkcji komornika sądowego ze statusem adwokata stwarza konflikt interesów wskazujący na brak rękojmi do wykonywania tego zawodu. Organ wskazał jednocześnie, że odmowa wpisu znajduje potwierdzenie w regulacjach prawnych samorządu adwokackiego (kodeks etyki).

Na powyższe orzeczenie Ministra Sprawiedliwości, M. R. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której zarzucił naruszenie art. 65 oraz art. 66 ust. 1 i 2 Prawa o adwokaturze przez przyjęcie, że zaskarżone uchwały organów samorządu adwokackiego w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów należało utrzymać w mocy.

W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że wskazane powyżej przepisy ustalają wymogi osobowe kandydata na adwokata, których spełnienie przesądza o wpisaniu na listę adwokatów i wyczerpują w całości przesłanki stanowiące podstawę wpisu na listę. Zauważyła, że wpis na listę adwokatów jest elementem niezbędnym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata, ale nie jedynym, a osoba pragnąca wykonywać ten zawód musi ponadto złożyć stosowne ślubowanie, wyznaczyć siedzibę zawodową i zawiadomić o tym, w stosownym terminie, właściwą okręgową radę adwokacką, w związku z czym sam wpis na listę adwokatów nie uprawnia do występowania w charakterze obrońcy czy pełnomocnika.

Skarżąca zauważyła ponadto, że wpis na listę adwokatów nie nakłada obowiązku wykonywania zawodu adwokata, w konsekwencji czego pełnienie funkcji komornika sądowego nie może przemawiać za odmową prawa do wpisu na listę adwokatów. Skarżąca, wskazała, że odmowa wpisu może nastąpić, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3 tej ustawy, w związku z czym odmowa wpisu nie może nastąpić na podstawie przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066, z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2017 r. utrzymująca w mocy uchwałę Prezydium NRA z dnia [...] grudnia 2016 r. oraz utrzymana przez nią w mocy uchwałę ORA z dnia [...] lipca 2016 r. o odmowie wpisu Skarżącej na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Stosownie do art. 68 ust. 2 i ust. 4-6b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2014 r., poz. 635, z późn. zm.), wpis na listę adwokatów osoby, o której mowa w art. 66 ust. 1, następuje na jej wniosek, na podstawie uchwały okręgowej rady adwokackiej właściwej ze względu na miejsce złożenia wniosku o wpis. Okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3. Okręgowej radzie adwokackiej przysługuje prawo wglądu do akt osobowych i dyscyplinarnych ubiegającego się o wpis. Okręgowa rada adwokacka podejmuje uchwałę w sprawie wpisu na listę adwokatów w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku o wpis. Od uchwały, o której mowa w ust. 5, służy odwołanie do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w terminie 14 dni od daty doręczenia uchwały. Od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej służy zainteresowanemu odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, zgodnie z ustawą z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23, z późn. zm.), dalej: "k.p.a.". Od ostatecznej decyzji Ministra Sprawiedliwości zainteresowanemu oraz Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej służy skarga do sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji.

W rozpoznawanej sprawie Minister Sprawiedliwości w zaskarżonej do Sądu decyzji podzielił stanowisko prezentowane przez organy samorządu adwokackiego, uznając, że odmowa wpisu na listę adwokatów jest uzasadniona, gdyż dokonanie wpisu w zaistniałym stanie faktycznym naruszałoby art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze.

Przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 przedmiotowej ustawy stanowi, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które przez okres co najmniej 3 lat zajmowały stanowisko radcy lub starszego radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo wykonywały zawód komornika. Natomiast art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze nakazuje okręgowej radzie adwokackiej skreślenie adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza.

Przed dokonaniem analizy powyższych przepisów, które stanowiły podstawę odmowy wpisu na listę adwokatów, warto raz jeszcze zaznaczyć, że okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3. W myśl tego przepisu, na listę adwokatów może być wpisany ten, kto:

1) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata;

2) korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych;

3) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej;

4) odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2.

Przesłanki nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata określa art. 65 Prawa o adwokaturze, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2 tej ustawy. Przepisy te ustalają zatem wymogi osobowe kandydata na adwokata, których spełnienie przesądza o wpisaniu na listę adwokatów. Wyczerpują przy tym w całości przesłanki stanowiące podstawę wpisu na listę. Wpis na listę adwokatów jest elementem niezbędnym, ale niewystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat zobligowany jest, mocą art. 5 wymienionej ustawy, złożyć ślubowanie, a ponadto, co ma decydujące znaczenie, wyznaczyć siedzibę zawodową i zawiadomić o tym właściwą radę adwokacką w terminie określonym w art. 70 Prawa o adwokaturze. Zatem ustawodawca wyraźnie odróżnił dwie sytuacje dotyczące statusu adwokatów, a których pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, a druga wykonywanie tego zawodu.

Odnotować w tym miejscu należy, że nie jest kwestionowane w orzecznictwie to, iż wpis na listę adwokatów nie uprawnia jeszcze do występowania w charakterze pełnomocnika. W tym celu niezbędne jest zarówno uzyskanie wpisu, jak i podjęcie wykonywania zawodu. Druga ze wskazanych powyżej sytuacji powstaje zatem, gdy adwokat wskazał w trybie art. 70 Prawa o adwokaturze kancelarię adwokacką, zespół adwokacki lub spółkę cywilną, jawną, partnerską czy komandytową, w której będzie wykonywał zawód adwokata. Zgodnie z art. 70 przywołanej ustawy, po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów adwokat wyznacza swoją siedzibę zawodową i zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką nie później niż w terminie 30 dni przed dniem wyznaczenia siedziby zawodowej.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 594/2008, przyjęto, że w regulacji prawnej nabycia prawa do wykonywania zawodu nie została wprowadzona przesłanka ograniczająca prawo wystąpienia o dopuszczenie do zawodu przez osobę zajmującą dotychczas stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, czy w organach ścigania. Stanowiłoby to ograniczenie konstytucyjnego prawa jednostki do wyboru zawodu, ustanowionego w art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, a wyjątki określa ustawa.

Z uwagi na powyższe nie można wyprowadzać wniosku, że art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze stanowi przesłankę ograniczającą możliwość dokonania wpisu na listę adwokatów osoby, która nadal wykonuje zawód komornika sądowego. Zawód ten należy do stanowisk w szeroko rozumianych organach wymiaru sprawiedliwości, jednakże organ samorządu zawodowego adwokatów nie może na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze odmawiać dokonania wpisu na listę adwokatów, skoro czym innym jest uzyskanie wpisu, a czym innym wykonywanie zawodu adwokata, który następnie obejmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości. Przepis ten ma bowiem zastosowanie do osoby posiadającej już status adwokata, a nie do osoby, która dopiero ubiega się o stosowny wpis na listę adwokatów. Wpis na listę adwokatów nie stwarza obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze w ogóle żadnych przepisów, z których należałoby wyprowadzić wniosek o istnieniu takiego obowiązku. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli samego adwokata, nie wiążąc żadnych skutków z faktem niepodjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Jednocześnie ustawodawca przewidział sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając takie osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 Prawa o adwokaturze). W tej sytuacji należy uznać, że przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze wprowadza jedynie zakaz łączenia czynnie wykonywanego zawodu adwokata z jednoczesnym obejmowaniem stanowisk (sprawowaniem funkcji) w organach wymiaru sprawiedliwości, ale nie odnosi się natomiast do sytuacji osoby, która nabyła samo prawo do wykonywania zawodu adwokata.

Nie ulega wątpliwości, że Prawo o adwokaturze nie stwarza przeszkód w uzyskaniu prawa do wykonywania zawodu adwokata, tj. wpisu na listę adwokatów, przez osobę, która w chwili wpisu wykonuje zawód komornika sądowego. W ocenie Sądu przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze nie można interpretować w ten sposób, że na jego podstawie jest dopuszczalne skreślenie z listy adwokatów osoby, która po uzyskaniu wpisu nadal pełni funkcję komornika sądowego, nie podejmując się wykonywania zawodu adwokata. Oznaczałoby to bowiem, w skrajnym przypadku, że skreślenie takiej osoby z listy adwokatów jest dopuszczalne bezpośrednio po wpisie na tę listę. Tym samym sankcję wynikającą z treści art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze należy odnieść do wykonywania zawodu adwokata i jednoczesnego pozostawania na stanowisku komornika sądowego. Natomiast nie można podzielić wykładni, która przyjmuje dopuszczalność pozbawienia praw nabytych przez wyprowadzenie rygorystycznych przesłanek, które nie zostały ustanowione wprost w przepisach prawa. Złożenie wniosku o wpis, czyli podjęcie przez komornika sądowego postępowania w sprawie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, nie stwarza po jego stronie obowiązku zrzeczenia się swojego dotychczasowego stanowiska. Zdaniem Sądu ze względu na brak pewności nabycia prawa do wykonywania zawodu, którego źródłem jest rozstrzygnięcie okręgowej rady adwokackiej, nie jest wymagane zrzeczenie się stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, jeżeli przepis prawa takiej przesłanki wprost nie wprowadza, a takiego wymagania ustawodawca nie przewidział w Prawie o adwokaturze. Przesłanki takie ustawodawca przewidział w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 233, z późn. zm.) w art. 26, stanowiąc, że osoby, które wykonują zawód sędziego, prokuratora, notariusza, komornika, asesora sądowego, prokuratorskiego i notarialnego bądź odbywają aplikację sądową, prokuratorską lub notarialną, nie mogą jednocześnie zostać wpisane na listę radców prawnych ani wykonywać zawodu radcy prawnego. Wyłączona jest interpretacja rozszerzająca przesłanek zarówno warunkujących nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, jak i pozbawienia prawa nabytego, jeżeli przepis prawa takiej restrykcyjnej regulacji wyraźnie nie wprowadza (B. Adamiak, Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2012 r. o sygn. akt II GSK 395/2011, publ. LexPolonica nr 3921461).

Taka wykładnia art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze pozostaje w zgodzie z normami konstytucyjnymi, tj. z art. 65 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Art. 65 ust. 1 Konstytucji RP gwarantuje bowiem każdemu wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, przy czym wyjątki określa ustawa. Zakres podmiotowy wolności gwarantowanej w tym przepisie obejmuje "każdego", a więc bez wyjątku chodzi o każdego człowieka. Konstytucja ustanawia wolność pracy, z czego wynika z jednej strony wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, a z drugiej zakaz pracy przymusowej. Trybunał Konstytucyjny, szerzej ujmując tę wolność, stwierdził, że oznacza ona "nie tylko brak przymusu, ale również brak ograniczeń, polegających na uniemożliwieniu podmiotom prawnym wykonywania określonego zawodu, czy zatrudnienia, nie przymuszając ich jednocześnie do robienia czegoś innego" (por wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 1999 r. o sygn. akt K 34/98, publ. OTK 1999, Nr 5, poz. 94). Wolność pracy oznacza więc skupienie się ustrojodawcy na przyznaniu jednostce swobód związanych z pracą (B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2012, s. 393). Taka wykładnia pozostaje również w zgodzie z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż umożliwia równocześnie wypełnienie w pełnym zakresie przez organy samorządu adwokackiego konstytucyjnego obowiązku sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. Przepis art. 17 ust. 1 Konstytucji RP nakłada bowiem na organy samorządu adwokackiego obowiązek sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Przypisane organom korporacji zawodowej adwokatów "sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu" dotyczy przedmiotowo sytuacji "wykonywania zawodu", a podmiotowo osób uczestniczących w wykonywaniu zawodu objętego zasięgiem odpowiedniej korporacji. Organy samorządu zawodowego adwokatów mają więc instrumenty prawne służące zarówno dyscyplinowaniu członków tej korporacji zawodowej, jak i egzekwowaniu nałożonych na nich mocą ustawy obowiązków (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2013 r., sygn. akt II GSK 1007/12, oraz z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1834/12).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że z uwagi na fakt, iż Skarżąca, będąc komornikiem sądowym, ubiega się jedynie o potwierdzenie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, ale go nie wykonuje (nie uzyskała wpisu na listę adwokatów, nie złożyła ślubowania i nie wyznaczyła siedziby zawodowej), nie można było zastosować wobec niej sankcji wynikającej z art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze.

Jak już zostało zaznaczone, czym innym jest samo nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata czym innym faktyczne podjęcie tego zawodu. Zarówno organy Izby Adwokackiej w [...], jak i Minister Sprawiedliwości, stosując wobec Skarżącej rygor z art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze, uczynili z niej urzędującego adwokata, którego należy skreślić z listy, przy czym podejmowane w sprawie rozstrzygnięcie stanowi odmowę dokonania wpisu na listę adwokatów. Przy zastosowanej przez orzekające w sprawie organy wykładni przepisów Prawa o adwokaturze dochodzi zatem do swoistego paradoksu. Ponownie należy podkreślić, że jedynie w przypadku faktycznego podjęcia zawodu adwokata i jednoczesnego przy tym objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze znajduje zastosowanie.

W rozpoznawanej sprawie Minister Sprawiedliwości i organy samorządu adwokackiego wprawdzie skoncentrowały uwagę na przesłankach wynikających z treści art. 65 pkt 1-3 Prawa o adwokaturze w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, które warunkują możliwość dokonania wpisu na listę adwokatów, ale zasadność odmowy oceniały pod kątem braku rękojmi skarżącej.

Co do zasady bowiem, okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3 omawianej ustawy. Niewątpliwie ten aspekt sprawy winien determinować rozstrzygnięcie podejmowane wobec skarżącego przez ORA w przedmiocie wpisu na listę adwokatów. Organy samorządu adwokackiego uznały, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki oprócz art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, który stanowi, że na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Minister Sprawiedliwości stwierdził, że jakkolwiek Skarżąca spełnia wymagania formalne polegające na korzystaniu z pełni praw publicznych i posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnych, wykształceniu prawniczym i uprzednim minimum trzyletnim wykonywaniu zawodu komornika, to podzielił także stanowisko zaprezentowane w zaskarżonych uchwałach ORA i Prezydium NRA, że zachodzi negatywna przesłanka wpisu na listę adwokatów, wynikająca z przepisu art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, a zatem organy samorządu adwokackiego słusznie uznały, że nie ma podstaw do wpisu odwołującego na listę adwokatów. Minister upatruje brak spełnienia przesłanki rękojmi w pełnieniu funkcji komornika sądowego, która stoi na przeszkodzie wykonywania zawodu adwokata.

W ocenie Sądu nie można zgodzić się z taką podstawą, gdyż jak wyżej zostało wskazane ubieganie się przez Skarżącą jedynie o potwierdzenie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata, nawet bez jednoznacznej deklaracji w dacie złożenia wniosku, że wnioskodawczyni po wpisie podejmie wykonywanie tego zawodu – jest prawem osoby wnioskującej. Przedwczesna zatem jest negatywna ocena rękojmi, w sytuacji ograniczenia jej wyłącznie do faktu złożenia wniosku. Zważyć bowiem należy, że w przedmiocie posiadania bądź braku rękojmi wykonywania zawodu utrwalone jest stanowisko orzecznictwa i literatury i w żadnym ze znanych Sądowi przykładów brak przymiotu rękojmi nie był uzasadniany faktem złożenia wniosku o wpis na listę adwokatów.

Rękojmia wykonywania zawodu oznacza nieskazitelność charakteru, o której świadczą takie przymioty osobiste jak uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Nieskazitelność, wymagana od adwokata, to uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, prawość, dopiero jej brak wskazuje na brak rękojmi do wykonywania zawodu zaufania publicznego.

Odnotować przy tym należy, że ustawodawca w art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze posługuje się pojęciem "dotychczasowe zachowanie". Zatem to zachowanie i postępowanie skarżącego jako osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów należało oceniać do chwili złożenia wniosku o wpis na listę adwokatów, a nie wywodzić go z samego faktu złożenia wniosku. Innymi słowy, taka ocena zachowania i postępowania Skarżącej, jako osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów, winna mieć charakter oceny moralnej, etycznej, dokonanej w oparciu o ustawowe przesłanki i uwzględniającej cały dotychczasowy okres życia kandydata na adwokata.

Obowiązkiem organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy jest wzięcie pod uwagę i ocena wszelkich dostępnych danych dotyczących osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów, a nie tylko jednej okoliczności faktu złożenia wniosku, który co do zasady, jak wyżej wskazano, nie jest zakazany na gruncie Prawa o adwokaturze.

W ocenie Sądu Minister Sprawiedliwości, podzielając stanowiska organów samorządu adwokackiego i utrzymując w mocy ich nieprawidłowe rozstrzygnięcia, uchybił tym samym przepisom art. 66 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze, w związku z czym Sąd zdecydował o wyeliminowaniu z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz utrzymanych nią w mocy uchwał organu samorządu adwokackiego.

Uznając skargę za uzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działał na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, z późn. zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.