Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 206/00
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2002-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a, art. 21 ust. 3 pkt 1
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: Nie jest słuszny pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że organ powinien z urzędu podejmować czynności zmierzające do wyjaśnienia, czy skarżący został skierowany do Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego przez Armię Ludową. Przepis art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ wyraźnie nakłada ciężar dowodu na osobę twierdzącą, że była tam skierowana przez organizację niepodległościową. Trafnie zatem podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że ustalenie przez organ, na podstawie akt administracyjnych, wykonywania przez skarżącego zadań związanych ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP jest wystarczające dla zastosowania sankcji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy kombatanckiej i nie daje możliwości skorzystania ze sfery uznania wprowadzonej nowelą z dnia 25 kwietnia 1997 r.

TEZY

Nie jest słuszny pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że organ powinien z urzędu podejmować czynności zmierzające do wyjaśnienia, czy skarżący został skierowany do Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego przez Armię Ludową. Przepis art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ wyraźnie nakłada ciężar dowodu na osobę twierdzącą, że była tam skierowana przez organizację niepodległościową. Trafnie zatem podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że ustalenie przez organ, na podstawie akt administracyjnych, wykonywania przez skarżącego zadań związanych ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP jest wystarczające dla zastosowania sankcji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy kombatanckiej i nie daje możliwości skorzystania ze sfery uznania wprowadzonej nowelą z dnia 25 kwietnia 1997 r.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi Tadeusza K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 22 lipca 1999 r., (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie z dnia 11 maja 2000 r., SA/Sz 1555/99 - uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł rewizję nadzwyczajną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie z dnia 11 maja 2000 r., SA/Sz 1555/99, wydanego w sprawie ze skargi Tadeusza K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 22 lipca 1999 r. (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich.

Wyrokowi temu zarzucił rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ i na podstawie art. 57 ust. 2 powołanej ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. W uzasadnieniu podniósł, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 22 lipca 1999 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 9 lipca 1998 r. w przedmiocie pozbawienia Tadeusza K. na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy o kombatantach uprawnień kombatanckich przyznanych mu z tytułu działalności w ruchu oporu od 10 sierpnia 1944 r. do 31 stycznia 1945 r. oraz utrwalania władzy ludowej od 2 lutego 1945 r., do 31 grudnia 1947 r.

Kierownik Urzędu ustalił, że Tadeusz K. był zatrudniony w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego i brał aktywny udział w zwalczaniu osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Organ powołał treść wniosku podpisanego przez płk. Mariana C., że skarżący brał udział w zwalczaniu "band" na terenie województwa łódzkiego, gdzie również wymieniono jego udział w odparciu ataku "bandy" na więzienie w P.-T. Ponadto przytoczono treść wniosku o nadanie medalu "za udział w walkach w obronie władzy ludowej", w którym wymienia się Tadeusza K. jako uczestnika w akcjach przeciwko oddziałom "Warszyca" i "Danielaka". Organ powołując Informator o nielegalnych antypaństwowych organizacjach i bandach zbrojnych działających w Polsce Ludowej w latach 1944-1956, Lublin 1993 r. str. 86 podaje, że "Warszyc" - Stanisław Sojczyński ps. Warszyc był komendantem Głównym Konspiracyjnego Wojska Polskiego, "Danielak" - Ludwik Danielak ps. Bojar był dowódcą jednej z grup KWP.

W skardze do NSA skarżący zarzucił nienależyte poinformowanie go o możliwości przedstawienia dowodów na okoliczności wymienione w art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach, po wniesieniu przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz niezapewnienie mu czynnego udziału w tym stadium postępowania, w szczególności bezpodstawne zaprzeczenie, aby wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wpłynął do organu; naruszenie art. 77 par. 1 Kpa, przez niewystarczające zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, tj. oparcie decyzji w zasadzie jedynie na wniosku płk. Mariana C. i wniosku o nadanie medalu "Za udział w walkach w obronie władzy ludowej", bez umożliwienia mu wypowiedzenia się w tej kwestii i przeprowadzenia dowodów, a także niewyjaśnienie, czy w latach 1945-1947 był on zatrudniony i pełnił służbę lub funkcję w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego.

Naczelny Sąd Administracyjny uchylając zaskarżoną decyzję wskazał, że organ w toku postępowania weryfikacyjnego nie poczynił żadnych prób wyjaśnienia faktu skierowania do UB przez dowództwo AL im. generała Bema, oraz jakie faktycznie skarżący wykonywał obowiązki w PUBP w P.-T.

Zdaniem Sądu Urząd rozpatrując sprawę ponownie na podstawie znajdujących się w aktach wniosków z 1967 r. i z 1969 r. o nadanie odznaczeń przyjął, że skarżący w okresie zatrudnienia w UBP w P.-T. brał aktywny udział w walkach z niepodległościowym podziemiem bez umożliwienia skarżącemu ustosunkowania się do tych dowodów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 ustala, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobom, które pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawą z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy kombatanckiej /Dz.U. nr 68 poz. 436/ dodano ust. 3 do powołanego przepisu stanowiący, że nie stosuje się ust. 2 pkt 4 lit. "a" i "b" wobec osób, które 1/ przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje zwerbowane w celu udzielenia im pomocy lub, 2/ które przedłożą dowody, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji w strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o których mowa w ust. 2 w pkt 4 lit. "a" i "b" art. 21, wykonywały wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej /dodany pkt 2 ust. 3 art. 21 został skreślony ustawą z dnia 4 marca 1999 r. - Dz.U. nr 77 poz. 862/. Skarżący takich dowodów nie przestawił, mimo że był do tego wzywany przez organ administracji.

Natomiast akta postępowania administracyjnego zawierają niezbite dowody, że skarżący od 17 stycznia 1944 r., do 1948 r. będąc funkcjonariuszem Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego do spraw walki z bandami, a od 1948 r. do 1952 r. pracownikiem więzienia pełniącym obowiązki Zastępcy Ośrodka do spraw polityczno-wychowawczych zwalczał organizacje oraz osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Zaświadczenie z dnia 11 marca 1998 r. wystawione przez Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej informuje, że skarżący był zatrudniony w Służbie Więziennej od 6 marca 1945 r. do 31 lipca 1952 r., w tym wyszczególnia się jako pierwsze stanowisko, pracę w charakterze gońca w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w P. Potwierdzenie pracy w charakterze funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa w latach od 2 lutego 1945 r. do 31 lipca 1952 r. znajduje się również w zaświadczeniu Zastępcy Naczelnika Wydziału Archiwum Komendy Miejskiej MO w Ł. z dnia 19 czerwca 1976 r. Jednoznaczny charakter mają wnioski o nadanie Tadeuszowi K. medalu "za udział w walkach w obronie władzy ludowej, Krzyża Kawalerskiego Orderu Odrodzenia Polski, a także wniosek oraz opinia z dnia 3 czerwca 1967 r. płk Mariana C. - szefa Urzędu, w którym zatrudniony był skarżący.

Nie jest słuszny pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że organ powinien z urzędu podejmować czynności zmierzające do wyjaśnienia, czy skarżący został skierowany do Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego przez Armię Ludową. Przepis art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach wyraźnie nakłada ciężar dowodu na osobę twierdzącą, że była tam skierowana przez organizację niepodległościową. Trafnie zatem podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że ustalenie przez organ, na podstawie akt administracyjnych, wykonywania przez skarżącego zadań związanych ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP jest wystarczające dla zastosowania sankcji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy kombatanckiej i nie daje możliwości skorzystania ze sfery uznania wprowadzonej nowelą z dnia 25 kwietnia 1997 r.

Z tych względów na podstawie art. 393[15] Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego (...) /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.