Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 402/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-12-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA del. Tomasz Judecki, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 grudnia 2022 r. ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy orzeczenie Wójta Gminy G. z dnia [...] odmawiające E. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Jak wynikało z akt sprawy pismem z dnia 12 stycznia 2022 r. Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną mamą Z. W.

Powołaną na wstępie decyzją organ I instancji odmówił żądaniu Strony. W uzasadnieniu powołał się na art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.). Zaznaczył, że zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Polkowicach z dnia 3 września 2021 r. matka Strony została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe, przy czym wskazany stopień niepełnosprawności datowany jest od 17 maja 2021 r., czyli istnieje od 91 roku życia. Tym samym niepełnosprawność datowana jest po ukończeniu wieku wskazanego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., co wyklucza ustalenie prawa do świadczenia. W dalszych rozważaniach organ wskazał na przeprowadzony w dniu 17 stycznia 2022 r. wywiad środowiskowy, z którego wynika, że Skarżąca wraz z mężem i mamą prowadzą wspólne gospodarstwo domowe od kwietnia 2019 r. Mąż pobiera rentę i pracuje zawodowo, zaś Skarżąca nie jest ani zarejestrowana urzędzie pracy ani nie pracuje. Organ wskazał na aktywność zawodową Strony podkreślając, że od ostatniego zatrudnienia (sierpień 2016 r.- praca sezonowa za granicą) nie przedstawiono żadnych dokumentów potwierdzających zatrudnienie. Podczas wywiadu środowiskowego Skarżąca wskazała, że w latach 2018 i 2019 r. podejmowała ona prace sezonowe za granicą, bez umowy, z czego zrezygnowała na prośbę siostry, która w tym czasie opiekowała się chorą matką i mężem. Od 2019 r. mama zamieszkuje ze Skarżącą, uprzednio zamieszkiwała sama, ale po złamaniu kości udowej najpierw u siostry Skarżącej a później u niej. Poza złamaniem szyjki kości udowej lewej matka Skarżącej cierpi na chorobę zwyrodnieniową stawów biodrowych i nadciśnienie tętnicze. Z uwagi na nietrzymanie moczu używa pampersów, porusza się przy pomocy balkonika – podpórki i zawsze wymaga asekuracji ze strony drugiej osoby. Z dalszej dokumentacji medycznej wynika, że po leczeniu złamania chora była rehabilitowana. Stwierdzono u niej także zaćmę obu oczu. Po przebyciu zachorowania na COVID-19 jej stan się pogorszył. Nasiliły się zaburzenia pamięci i pogorszyła się sprawność ruchowa. Z opinii neurologa wynika, że zasadniczym rozpoznaniem choroby jest starość, a głównym otępienie naczyniowe nieokreślone. Chora korzysta z usług lekarza rodzinnego co najmniej raz w miesiącu, a w razie potrzeby częściej. Pracownik socjalny potwierdził fakt sprawowania opieki przez Skarżącą nad mamą. Z opisu czynności wykonywanych w ramach opieki wynika, że Skarżąca od 6:30 do 19:30 udziela pomocy chorej w toalecie, czynnościach higienicznych, w tym zakładaniu pampersów, ubieraniu, także szykuje leki, smaruje maściami, mierzy ciśnienie, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, ścieli łóżko, zmienia pościel i podkłady, pierze. Zaznaczała, że czasem musi wstać w nocy aby nasmarować mamę maścią przeciwbólową.

Skarżąca ma dwie siostry, które mieszkają w innych miejscowościach i nie składały wniosków o przyznanie świadczeń w związku z opieką nad mamą. Obie nie są w stanie wspierać matki finansowo, deklarując wsparcie jej usługowe i rzeczowe w razie potrzeby.

Oceniając zebrane w sprawie dowody organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną ale za brak możliwości podjęcia zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką, nie może być ono taktowane jako dodatkowe źródło przychodów. Przy czym zakres sprawowanej opieki musi wykluczać możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia.

Organ przyznał, że Skarżąca opiekuje się niepełnosprawną matką od kilku lat jednakże nie przedstawiła żadnej dokumentacji poświadczającej, że rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła w związku z opieką. Zaznaczano, że na przestrzeni 30 lat Strona udokumentowała 6 lat pracy.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało brzmienie art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 3 i ust. 5 u.ś.r. W dalszych wyjaśnieniach zanegowało pogląd organu I instancji odnoszący się do zastosowania w tej sprawie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. wspartej na momencie powstania niepełnosprawności. W tym zakresie organ powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/12 stwierdzający niezgodność ww. normy z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości w zakresie zróżnicowania prawa do świadczenia w zależności od wieku, w którym powstała niepełnosprawności. W związku z tym w opinii organu odwoławczego wskazany przepis nie może stanowić podstawy do wyłączenia prawa do świadczenia.

W dalszych rozważaniach organ wskazał na dokonane w toku postępowania ustalenia faktyczne odnoszące się do niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Dodatkowo dostrzegł zapisy poczynione w orzeczeniu o niepełnosprawności wskazujące na przyczyny jego wydania - choroby psychiczne, narządu wzroku i narządu ruchu. Potwierdził, że znaczny stopień niepełnosprawności datowany jest na 17 maja 2021 r. i stwierdzony jest na stałe. Chora wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie organiczną możliwością samodzielnej egzystencji.

Skarżąca (lat [...], mężatka) potwierdziła, że mieszka z mamą i nie pobiera innych świadczeń, nie jest osobą niepełnosprawną. W tym samym oświadczeniu z dnia 12 stycznia 2022 r. podała, że nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, do ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS zgłosił ją mąż. Skarżąca nie podała informacji o ostatnim okresie zatrudnienia.

Organ wskazał także na ustalenia poczynione w toku przeprowadzonego w dniu 27 stycznia 2022 r. wywiadu środowiskowego, potwierdzając, miejsce zamieszkania osoby wymagającej opieki oraz przyczyny i moment objęcia opieki nad mamą przez Skarżącą oraz relacje z siostrami Skarżącej. Ponownie przywołano opisy stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakresu sprawowanej przez Skarżącą opieki nad mamą przywołane także w uzasadnieniu decyzji organu I instancji.

Organ podkreślał, że Skarżąca w ostatnich latach podejmowała prace sezonowe za granicą (H., N., B.). Od 2018 r. do marca 2019 r. Skarżąca pracowała w N. (B.) w firmie H., ale bez umowy, z pracy tej zrezygnowała na prośbę siostry w związku z pogorszeniem się stanu zdrowia mamy i koniecznością pełnienia przez siostrę opieki nad jej chorym mężem. Organ wskazał na dokumentację medyczną (karty leczenia szpitalnego osoby niepełnosprawnej). Nadto opisał także przedłożoną przez Stronę dokumentację potwierdzającą jej dotychczasowe zatrudnienie. Wynikało z niej, że Skarżąca od dnia 1 września 1987 r. do 30 listopada 1987 r. pracowała w pełnym wymiarze czasu w "S." w S.; zaświadczenie wydane przez A. o zatrudnieniu od 16 grudnia do 15 marca 2010 r. oraz zestawienie okresów zatrudnienia sporządzone przez Powiatowy Urząd Pracy w P. stwierdzające: zatrudnienie w Urzędzie Gminy G. (od 5 grudnia 1994 r. do 4 maja 1995 r.); prowadzenie działalności gospodarczej w terminach od 2 listopada 1999 r. do 28 lutego 2001 r.; od 1 grudnia 2001 r. do 31 maja 2002 r.; od 23 marca 2005 r. do 11 kwietnia 2005 r.; od 1 listopada 2005 r. do 30 listopada 2005 r.; umowa zlecenia (przez O. S.A.) od 20 lutego 2006 r. do 31 stycznia 2010 r.; zatrudnienie za granicą w okresach od 10 września 2012 r. do 19 grudnia 2012 r.; od 19 września 2013 r. do 25 października 2013 r.

Skarżąca przedłożyła także kopię nieprzetłumaczonych dokumentów celem potwierdzenia zatrudnienia w dalszym czasie, ostatnie zatrudnienie datowane jest na okres od 30 czerwca 2016 r. do 24 sierpnia 2016 r. na stanowisku pracownika sezonowego/pracownika zbiorów w miejscowości B1.

W toku postępowania przeprowadzono także wywiady środowiskowe z siostrami Skarżącej (M. B. i K. K.), potwierdzające opisane już ustalenia.

Oceniając zebrane w sprawie dowody organ wskazał, że niewątpliwie opiekę nad matką sprawuje Skarżąca, zgodnie zaś z dokonanymi ustaleniami pozostałe dwie córki są także obciążone obowiązkiem alimentacyjnym względem matki. Zaznaczał, że ustawodawca nie wskazał możliwości wyboru osoby, która będzie sprawowała wyłączną opiekę nad krewnym, obowiązki w tym zakresie obciążają wszystkich zobowiązanych na równi. W realiach rozpoznawanej sprawy nie istnieją obiektywne przeszkody wyłączające siostry Skarżącej z obowiązku sprawowania opieki nad mamą. Zatem w opinii Kolegium Skarżącej mogłoby być przyznane świadczenie ale wyłącznie wtedy gdyby jej siostry nie mogły zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu, co w sprawie nie występuje. Na poparcie swych racji organ przywołał poglądy judykatury oraz przepisy ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy nakazujące wzajemne wsparcie najbliższych krewnych, także w zakresie materialnym, psychicznym i pomocy przy wykonywaniu różnych czynności życiowych. Podsumowując organ wskazał, że nie ma przeszkód aby siostry Skarżącej udzielały pomocy matce wymagającej opieki, umożliwiają im to warunki mieszkaniowe i zdrowie.

Nadto organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie Skarżąca nie wykazała związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem zatrudnienia a opieką nad matką. Z akt wynika, że pieczę nad krewną przejęła od kwietnia 2019 r., zaś przedłożone do sprawy dokumenty potwierdzają ostatnie zatrudnienie do 24 sierpnia 2016 r. Twierdzenia Skarżącej, że podejmowała zatrudnienie i pracowała do marca 2019 r. nie zostały przez nią udokumentowane, gdyż jak wskazała pracowała bez zarejestrowanej umowy. Tym samym Skarżąca co najmniej dwa lata i osiem miesięcy przed podjęciem opieki nad matką nie była zatrudniona, nie poszukiwała także pracy jako osoba bezrobotna.

W skardze Strona zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucała naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. "poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych nie zalicza się ojczyma, będącego jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez ojca biologicznego niepełnosprawnej, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia". Strona wnioskowała o uchylenie orzeczeń organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej wnioskowanego świadczenia względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznana oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu pełnomocnik przywołał wskazane w skardze przepisy wywodząc, że ich wykładnia językowa prowadzi do rezultatów sprzecznych z celem ustawy mającej wspierać rodzinę. Inne jej odczytanie prowadzi do wniosku, że świadczenie przysługuje wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, która ze względu na sytuację życiową lub stan zdrowia nie może sprawować opieki. Dalej uzasadnienie odwołuje się do orzeczenia wskazującego na sposób interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zakresie wyznaczenia kręgu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia odnosząc go do zasad regulujących obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. W odniesieniu do zarzutów skargi stwierdziło, że pozostają one bez jakiegokolwiek związku ze sprawą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań odnotowania wymaga, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Mając na uwadze treść skargi i formułowanych w niej zarzutów konieczne jest wskazanie na przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Wskazany zapis pozwalał zatem na rozpoznanie niniejszej skargi sporządzonej, co wymaga podkreślenia, przez profesjonalnego pełnomocnika, w której w zakresie istoty sporu poprawnie wskazano jedynie oznaczenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją aktu i danych osobowych Strony. Zarówno zarzuty skargi jak i ich uzasadnienie nie przystają do okoliczności rozpoznawanej sprawy i odnoszą się do faktów i podstaw prawnych, które nie były przedmiotem rozważania organów administracji. Stąd zarówno same zarzuty jak i ich uzasadnienie nie mają jakiejkolwiek wartości merytorycznie istotnej dla Sądu i rozpoznawanej przez niego sprawy. Fakt, że Sąd sprawę rozpoznał merytorycznie, badając czy nie doszło do naruszenia przez organy przepisów prawa procesowego, czy materialnego, wynika z podanego na wstępie ukształtowania kompetencji sądu administracyjnego I instancji i niezwiązania zarzutami i wnioskami sformułowanymi w skardze, choć na każdy etapie w każdym postępowaniu od profesjonalnego pełnomocnika oczekiwana jest rzetelność w przygotowaniu pism kierowanych w imieniu stron, które reprezentuje.

Z przywołanych zapisów ustawy procesowej wynika nadto, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W kontekście tych uprawnień za błędny trzeba uznać wniosek skargi (jakkolwiek jedynie ewentualny) domagający się orzeczenia przez Sąd, co do istoty sprawy. Ponownie przypomnieć trzeba, że skargę sporządził profesjonalny pełnomocnik, który winien mieć świadomość obowiązujących w tym zakresie norm, wykluczających taki wniosek w realiach rozpoznawanej sprawy.

Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia przyznanych ustawą kompetencji stwierdzić trzeba, że jakkolwiek nie wszystkie podnoszone w niej argumenty zasługują na uwzględnienie, to zakres naruszenia przepisów prawa nie wpływa na wynik sprawy, co nakazywało oddalenie skargi w całości.

Zasadnie w realiach rozpoznawanej sprawy organy administracji przyjęły, że Skarżącej nie służy uprawnienie do korzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego. Poza zakresem rozważań należy pozostawić kwestię wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., w tym względzie Sąd podziela korzystne dla Skarżącej stanowisko organu odwoławczego wywodzone z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt I K 38/13 OTK-A 2014/9/104 oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ta zatem okoliczność, wbrew poglądom wyrażanym przez organ I instancji, nie ma istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie.

W zakresie pozostałych uwarunkowań przyznania wnioskowanego świadczenia trzeba stwierdzić, że właściwą podstawą wykluczającą możliwość skorzystania przez Skarżącą z wnioskowanego świadczenia jest brak wykazania związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym mamą. Odnotowania od razu wymaga, że Sąd nie podziela dalszej argumentacji organu odwoławczego stwierdzającej, że powodem odmowy przyznania Stronie świadczenia jest fakt, że siostry Skarżącej, zobowiązane alimentacyjnie na równi ze Stroną, winny wspierać mamę udzielając jej niezbędnej opieki. Taki pogląd nie ma jakiegokolwiek uzasadnienia w przepisach obowiązującej i istotnej dla sprawy regulacji, tj. ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z ust. 1a ww. ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie (podkreślenie Sądu) następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z treści przywołanych norm wynika, że aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego koniczne jest spełnienie przesłanek podmiotowych i przedmiotowych oraz wykluczenie istnienia przesłanek negatywnych (wskazanych w art. 17 ust. 5 u.ś.r.), których istnienie w tej sprawie nie ma istotnego znaczenia.

W odniesieniu do kwestii podmiotowej ustawodawca wskazuje, kto może ubiegać się o przyznanie spornego świadczenia. W zakresie zaś przesłanki przedmiotowej ustawa wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania, co istotne winno to nastąpić w celu sprawowania opieki nad osobą o wskazanym w ustawie stopniu niepełnosprawności. Przy czym zakres sprawowanej opieki musi być na tyle absorbujący aby uniemożliwiał jakiekolwiek zatrudnienie. Istotny jest zatem zakres opieki i związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania pieczy.

Dokonując oceny okoliczności sprawy wg wskazanej kolejności nie ma sporu, że Skarżąca jako zstępna jest uprawniona do wnioskowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt wynika, że matka Skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co datuje się od dnia 17 maja 2021 r. (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Polkowicach z dnia 3 września 2021 r.).

Zebrany materiał aktowy dowodzi jednak, że nie została spełniona kolejna z pozytywnych przesłanek przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia, tj. istnienie związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Jak wynika z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawo do świadczenia przysługuje osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem pomiędzy rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia) a sprawowaniem opieki musi istnieć jasny i bezpośredni związek przyczynowy. Konieczne jest zatem ustalenie istnienia powiązania pomiędzy rezygnacją z pracy (jej niepodejmowaniem) a opieką nad osobą niepełnosprawną. W badaniu tym na pierwszy plan wysuwają się okoliczności dotyczące daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, przebieg kariery zawodowej osoby uprawnionej do świadczenia oraz okoliczności w jakich zrezygnowała ona z pracy (m.in. podstawa prawna ustania zatrudnienia) oraz zdolność i możliwości wykonywania pracy zarobkowej przez osobę uprawnioną.

Taki sposób spojrzenia na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego wynika z celu tego zapisu. Jak słusznie wywodzi organ administracji istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2022r. sygn. akt III SA/Gd 319/22, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA).

Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem świadczeniem dla osób rezygnujących z pracy zawodowej, które przejmują na siebie realizację zadań Państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów. Takie rozwiązanie nie budzi zastrzeżeń, ponieważ świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej zawodowo wychodzącej z rynku pracy oraz ponoszącej zwiększone wydatki na opiekę nad niepełnosprawnym. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 884/20, dostępne w CBOSA).

Zasadniczo zatem uprawnienie to adresowane jest do osób aktywnych na rynku pracy, mogących podejmować zatrudnienie a zmuszonych do rezygnacji z pracy w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Jedocześnie przepis art. 3 pkt 22 u.ś.r. definiuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wyjaśniając, że oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy i ustalonych okoliczności faktycznych podzielić trzeba przedstawiony w zaskarżonej decyzji pogląd organu wywodzący brak opisanego powiązania pomiędzy rezygnacją z pracy przez Skarżącą i dalszym jej niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną mamą. Z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że ostatnie udokumentowane zatrudnienie Skarżącej ustało z dniem 24 sierpnia 2016 r. Po tej dacie Skarżąca poza składanymi wyjaśnieniami nie przedstawiła żadnego dokumentu potwierdzającego jej tezy. Z powoływanego zaś już dokumentu – orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki Skarżącej wynikało, że niepełnosprawność w stopniu znacznym datuje się od dnia 17 maja 2021 r. Z zestawienia tych dat wynika, że ustanie udokumentowanej aktywności zawodowej Skarżącej pozostaje bez związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu mamą. Słusznie w tych okolicznościach organ wyprowadza wnioski, że nie ma związku przyczynowego między rezygnacją skarżącej z pracy a sprawowaniem opieki nad mamą.

Skarżąca w toku postępowania, jak również w skardze nie przedstawiła żadnych dowodów negujących ustalenia i wnioski organu. Nie wykazała, że po dacie ustania ostatniego zatrudnienia podejmowała pracę. Przedstawione w decyzji fakty przemawiają zaś za słusznością przyjętych przez organ wniosków. Mają one także uzasadnienie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w szczególności wskazać trzeba na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1332/21 (dostępne w CBOSA) stwierdzające, że uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego wymaga (...) wykazania, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź ich niepodejmowanie miało miejsce w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W tej sprawie takiego związku nie można ustalić, co słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji.

Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy konieczne jest wskazanie, że zasadniczo obowiązek prowadzenia postępowania, dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i oceny dowodów podstawie całokształtu materiału dowodowego obciąża organ administracji (art. 7, art. 77 § i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.). Zasada ta wzmacniania i potęgowana jest na gruncie ustawy z dnia 28 listopada 2008 r. o świadczeniach rodzinnych, o czym przekonuje art. 23b u.ś.r. Niemniej w zakresie wykraczającym poza zakres obowiązków nałożonych na organ mocą ww. przepisu wskazane na wstępie zasady ciężaru dowodzenia nie zawsze i nie w każdej sytuacji mają charakter bezwzględny. Organ administracji nie może być bowiem obarczany powinnością nieograniczonego poszukiwania faktów, do których przedstawienia obligowany jest wnioskodawca. Skarżąca sama wskazywała, że pracując poza granicami kraju nie zawierała umów pisemnych z pracodawcami, nie przedstawiła także żadnych innych dokumentów potwierdzających zatrudnienie (poza granicami tego sporu pozostawić trzeba fakt, czy praca Strony odbywała się w sposób odpowiadający obowiązującym wymogom prawa). Tym samym organ nie miał ani obowiązku ani możliwości poszukiwania korzystnych dla Skarżącej okoliczności skoro ona sama nie była w stanie ich przedstawić.

Tym samym w sprawie nie została wykazana przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. potwierdzająca istnienie związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną mamą. Ta okoliczność wywiedziona przez organ w treści zaskarżonej decyzji przekonuje o prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. Stąd pozostałe wskazywane przez organ argumenty, których Sąd nie podziela, a odnoszące się do istnienia innych jeszcze osób zobowiązanych alimentacyjnie, nie mogą mieć ważącego znaczenia.

Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego jak i prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości.