Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1196/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt.2 lit. a, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art.1 pkt. 6 lit. b
journal: Dz.U. 2011 nr 205 poz 1212
law: Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
article: art. 27, art. 130, art. 128
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia del. WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Protokolant asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Lu 34/12 w sprawie ze skargi B. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 16 lutego 2012 r. (sygn. akt II SA/Lu 34/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na skutek rozpoznania skargi B. N., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...[ listopada 2011 r. nr [...] oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z., po rozpoznaniu odwołania B. N. od decyzji Wójta Gminy S. odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W motywach swego rozstrzygnięcia Kolegium podzieliło pogląd, że B. N. nie przysługuje prawo do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad niepełnosprawnym mężem – Z. N. Organ odwoławczy podkreślił, iż art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wyłącza możliwość przyznania świadczenia wnioskodawcy, w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Kolegium akcentowało, że po nowelizacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która weszła w życie w dniu 14 października 2011r., art. 17 tejże ustawy nadal wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, chyba że jej współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem Kolegium zatem, ustawodawca, pomimo dotychczas ukształtowanego orzecznictwa sądowego, opartego na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07), w dalszym ciągu stoi na stanowisku, iż obowiązek wzajemnej pomocy i wspierania, łączący współmałżonków nie ma charakteru obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.). Tym samym, małżonkowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością opieki nad drugim małżonkiem.

Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy, Kolegium podnosiło, że Z. N. - na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia [...] maja 2011 r. - został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Odwołująca się była zatem żoną osoby wymagającej opieki, a więc osobą, na której ciąży obowiązek: wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz współdziałania dla dobra rodziny (art. 23 k.r.o.).

Zdaniem organu, obowiązek alimentacyjny łączy natomiast jedynie krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, a nie małżonków. W związku z powyższym brak było podstaw prawnych do przyznania odwołującej się świadczenia pielęgnacyjnego.

Na wyżej przedstawioną decyzję B. N. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której twierdziła, że decyzja ta była dla niej krzywdząca, gdyż znane były stronie przypadki przyznania innym osobom świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uchylając – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) zwanej dalej: "P.p.s.a." – zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd Wojewódzki przytoczył treść art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie rzeczą bezsporną było, iż mąż B. N. – Z. N., w związku z opieką nad którym skarżąca ubiegała się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, był osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagał stałej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji w okresie od dnia [...] kwietnia 2011 r. do dnia [...] maja 2016 r. (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia [...] maja 2011 r., k. [...] akt adm.).

Ponadto, Sąd wskazał, że w sprawie nie było również kwestionowane, iż skarżąca od dnia [...] października 2011 r. nie pozostaje w zatrudnieniu w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem. W tych warunkach Sąd Wojewódzki uznał za wadliwe stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z., sprowadzające się do poglądu, że skarżącej należało odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania osobistej opieki nad mężem, gdyż - wbrew rozważaniom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - nie można było uznać, że małżonków nie obciąża względem siebie obowiązek alimentacyjny.

Sąd powołując się w tym miejscu na literaturę przedmiotu, przytoczył treść art. 128 k.r.o. i zestawił go z treścią art. 27 i 130 k.r.o.. Analiza ta doprowadziła zaś Sąd Wojewódzki do konstatacji, że wprawdzie przepis art. 130 k.r.o., ani żaden inny przepis prawa, nie określa kolejności obowiązku alimentacyjnego krewnych małżonka uprawnionego do świadczeń alimentacyjnych ze strony współmałżonka na podstawie art. 27 k.r.o., to jest w czasie trwania małżeństwa, to jednak w pełni przekonywający jest pogląd, że skoro obowiązek alimentacyjny rozwiedzionego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych drugiego małżonka, to tym bardziej, obowiązek zobowiązanego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych uprawnionego małżonka w czasie trwania małżeństwa w myśl art. 27 k.r.o. Jakkolwiek więc przepisy k.r.o. nie posługują się - w stosunkach między małżonkami - pojęciem obowiązku alimentacyjnego, to zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie przyjmuje się, że do obowiązków wynikających z art. 27 k.r.o. stosuje się przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego bądź to w drodze analogii, bądź też wprost, przy uwzględnieniu istniejących różnic.

Poza tym Sąd Wojewódzki stwierdził, że nieprawidłowa była także dokonana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przepis art. 17 ust. 2 a) w/w ustawy, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 14 października 2011 r. (a więc w dacie wszczęcia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie), stanowił, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Jak podkreślił Sąd, w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, który podzielił także Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., P 38/09 (OTK-A 2010, nr 5, poz. 53), iż stosowanie art. 17 ust. 2 a) cytowanej ustawy (w poprzednio obowiązującym brzmieniu) wyłącznie wykładni językowej było niedopuszczalne, gdyż pozostaje ona w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi, takimi jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny (art. 18 i art. 71 Konstytucji RP) oraz równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). Stosując ten przepis należy więc przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej przed wykładnią językową. Dokonana w ten sposób wykładnia nie narusza przy tym w żaden sposób art. 6 k.p.a. nakazującego organom działanie na podstawie przepisów prawa.

Sąd wskazał w tym miejscu również, że oceniając dotychczasową treść omawianego przepisu Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu sygnalizacyjnym z dnia 1 czerwca 2010 r. (sygn. akt S 1/10, OTK-A 2010, nr 5, poz. 54), zwrócił Marszałkowi Sejmu uwagę na konieczność podjęcia działań ustawodawczych w celu zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Przykładowo zaproponował też rozważenie, czy nie należy wprost wprowadzić do ustawy zasady, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również jest osobą niepełnosprawną, a opiekunami obojga jest ich dziecko. Jednocześnie jednak Trybunał podkreślił, że treść tego przepisu powinna uwzględniać poszerzenie, zawartego w art. 17 ust. 1 ustawy, zakresu podmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego, jakie nastąpiło na mocy art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223, poz. 1456). Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 ustawy (w brzmieniu obowiązującym od dnia 2 stycznia 2009 r.) prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne uzyskały wszystkie osoby rezygnujące z pracy z powodu konieczności opieki nad osobą, wobec której mają obowiązek alimentacyjny. Z powyższego wynika, zdaniem Trybunału, że omawiana forma wsparcia – pod warunkiem spełnienia przesłanek ustawowych – powinna przysługiwać np. żonie w związku z opieką nad mężem (lub odwrotnie).

W dniu 14 października 2011 r., a więc w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, zmieniony został omawiany przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, na podstawie art. 1 pkt 6 lit. b) tiret trzecie ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212). Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu, negatywna przesłanka wyłączająca możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zachodzi, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczności tej nie dostrzegł przy tym organ pierwszej instancji, powołując "stare" brzmienie przepisu w treści uzasadnienia swojej decyzji.

Z literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy (w brzmieniu obecnie obowiązującym) wynika – jak wywodził Sąd - że ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim jest możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy oboje małżonkowie wymagają opieki. Małżonek, którym ma się opiekować beneficjent tego świadczenia, winien bowiem legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, zaś jego współmałżonek, stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, musi być osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Jednocześnie, powołany wyżej przepis art. 17 ust. 1 pkt 2 in fine ustawy (który także uzyskał nowe brzmienie od dnia 14 października 2011 r.) wyłącza wyraźnie możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego współmałżonkowi osoby wymagającej opieki, gdy legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Oznacza to – jak argumentował Sąd Wojewódzki - iż wykładnia gramatyczna art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) omawianej ustawy skutkuje uznaniem, że nie jest obecnie możliwe uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez małżonka, który rezygnuje z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania osobistej opieki nad swoim współmałżonkiem, niepełnosprawnym w stopniu znacznym lub legitymującym się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniami, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 ustawy.

W ocenie zaś Sądu Wojewódzkiego, taka wykładnia omawianego przepisu nie może być akceptowana w demokratycznym państwie prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), albowiem jej wynik prowadził do niczym nieuzasadnionego naruszenia zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Stosując ten przepis należy zatem przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej przed wykładnią językową. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy oświadczeniach rodzinnych winien być więc rozumiany w ten sposób, iż normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Wyłączenie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, przyznawanego na osobę pozostającą w związku małżeńskim, małżonków tych osób, zobowiązanych wobec nich do alimentacji (a więc tych, na które państwo nakłada obowiązek opieki nad potrzebującą pomocy osobą najbliższą) naruszałoby bowiem konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej (pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji), godziłoby też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 Konstytucji – por. stanowisko wyrażone w cz. III pkt 4 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, OTK-A 2006, nr 10, poz. 151 oraz w cz. III pkt 3 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, OTK-A 2008, nr 6, poz. 107).

Odmienna – jak zaakcentował to Sąd Wojewódzki - wykładnia tego przepisu, na co zwrócono uwagę w orzecznictwie oraz w artykułach prasowych, mogłaby bowiem skutkować tym, że osoby wymagające opieki rezygnowałyby z pozostawania w związku małżeńskim tylko z tego powodu, iż w takim wypadku ich opiekunowie mieliby niekwestionowane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego Z punktu widzenia klauzuli ochrony rodziny, zawartej w art. 18 Konstytucji, skłanianie małżonków do rozwiązania małżeństwa przez rozwód w celu uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było by zaś absolutnie niedopuszczalne.

W tej sytuacji, Sąd Wojewódzki polecił, by organy rozpoznając ponownie sprawę, uwzględniły wszystkie przedstawione wyżej uwagi oraz dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów omawianej ustawy.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. zarzuciło Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie naruszenie (cyt.) "art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną wykładnię powyższego przepisu polegającą na przyjęciu, że małżonków obciąża względem siebie obowiązek alimentacyjny i przysługuje im świadczenie pielęgnacyjne (art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi)".

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, organ wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi wraz z zasądzeniem kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnoszono, że Kolegium znane było orzecznictwo sądów administracyjnych, w których utrwalony został pogląd, że stosowanie do art. 17 ust. 5 pkt 2 a) ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłącznie wykładni językowej jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje ona w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi a zatem należy w tym wypadku Tym niemniej, pomimo wskazywanej przez Sad Wojewódzki sygnalizacji, dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu sygnalizacyjnym z dnia 1 czerwca 2010 r., ustawodawca, zmieniając z dniem 14 października 2011 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych, w dalszym ciągu pozostawił zapis, że pozostawanie w związku małżeńskim uniemożliwia uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z tej przyczyny Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jako organ administracji publicznej, obowiązane było orzekać na podstawie przepisów prawa i to prawa obowiązującego. Dokonywanie natomiast interpretacji przepisów, byłoby w tym przypadku możliwe, ale tylko wtedy, gdy przepisy te byłyby niejasne.

Przepisy omawianej ustawy w nowym brzmieniu, dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych - zdaniem Kolegium – były natomiast jasne, precyzyjne i nie budziły wątpliwości interpretacyjnych. W świetle doktryny prawnej wykładnia językowa zaś zawsze ma pierwszeństwo przed wykładnią celowościową czy systemową.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej, które nie były jednak uzasadnione.

W petitum skargi kasacyjnej autor pisma wskazywał wprawdzie przede wszystkim na błędną wykładnię prawa materialnego (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), tym niemniej w końcowej części zarzutu, przywołano także w nawiasie przepis procesowy w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., co sugeruje, że również ten przepis został wskazany jako naruszony przez Sąd pierwszej instancji.

Odnosząc się zatem w pierwszej kolejności do zarzutu procesowego stwierdzić należy, że nie był on w żaden sposób uzasadniony, gdyż podstawą zaskarżonego wyroku był przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.. Uchylając bowiem zaskarżoną decyzję wraz z decyzją organu pierwszej instancji, Sąd Wojewódzki stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenie prawa materialnego (nie zaś procesowego), które to uchybienie miało wpływ na rozstrzygnięcie.

Przechodząc do kwestii materialnoprawnej, podnieść trzeba, że kluczowym zagadnieniem, które wystąpiło w analizowanej sprawie była interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie bowiem z przepisem art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W myśl natomiast art. 17 ust. 5 pkt 2 a w/w ustawy świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W związku z powyższym, pomijając nawet zagadnienie prokonstytucyjnej wykładni celowościowej w/w przepisów, której dokonał Sąd Wojewódzki, zwrócić przede wszystkim należy uwagę, że przyjęcie powyższych unormowań prawnych, tak jak czyni to w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w skardze kasacyjnej Kolegium, prowadzi do absurdalnej wręcz sytuacji, w której osoba niepełnosprawna w znacznym stopniu (jeden ze współmałżonków) a więc sama wymagająca pomocy, mogłaby zapewnić stałą lub długotrwałą opiekę drugiej osobie - również niepełnosprawnej w znacznym stopniu - to jest drugiemu współmałżonkowi.

Poza tym, z mocy przepisu art. 17 ust. 1 pkt 2, osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (a taki obowiązek spoczywa na współmałżonkach, o czym będzie mowa niżej) jest w ogóle wyłączona z grona osób, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne.

Zakładając więc racjonalność ustawodawcy, wykładnia w/w przepisów prezentowana przez organ zdecydowanie jest nie do przyjęcia.

W tym miejscu wyjaśnić wypada, że podstawą prawną dla osoby pozostającej w związku małżeńskim do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, należnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu współmałżonkiem jest przepis art. 17 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy. Okoliczność bowiem, że obowiązki małżeńskie są w szczególny sposób regulowane przez prawo (szerszy) nie oznacza, że pomiędzy współmałżonkami nie występuje obowiązek o charakterze alimentacyjnym.

Zgodnie z treścią art. 27 k.r.o. oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. (...). Ponadto, w myśl art. 23 k.r.o. są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Analiza powyższych przepisów wskazuje zatem, że wieź, która łączy współmałżonków jest wielopłaszczyznowa i obejmuje nie tylko samych małżonków, ale i całą, założoną przez nich rodzinę. Z tego powodu prawa i obowiązki małżonków zostały uregulowane prawnie w sposób odrębny i jednocześnie szczególny. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji (przyczynianie się do zaspokajania wzajemnych potrzeb, wzajemna pomoc i współdziałanie dla m. in. wzajemnego dobra). Tak też powszechnie pojmowane są wspomniane wyżej przepisy prawa rodzinnego, zarówno przez literaturę przedmiotu jak i orzecznictwo. Akcentuje się wręcz nawet, że "... obowiązek alimentacyjny z art. 27 ma szerszą treść od zwykłego obowiązku alimentacyjnego" oraz, iż "... pomimo istnienia (...) różnic obowiązek alimentacyjny ustanowiony w art. 27 nie zmienia swojego charakteru alimentacyjnego". (vide np. Jerzy Ignatowicz, Kazimierz Piasecki, Janusz Pietrzykowski i Jan Winiarz: Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy z Komentarzem Wyd. Prawn. Warszawa 1990 str. 131 i 132 ).

Z tej przyczyny nie można twierdzić, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych, posługując się - w art. 17 ust. 1 pkt 2 – pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności", nie dotyczy współmałżonków.

Za prawidłowością bowiem wyżej przedstawionego poglądu przemawia również fakt, że nawet teoretycznie przyjmując pogląd organu, iż w myśl art. art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie rodzinne przysługiwałoby małżonkowi z tytułu sprawowania opieki nad współmałżonkiem, ale tylko w sytuacji, w której oboje małżonkowie są osobami legitymującymi się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to poza art. 17 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy ( który posługuje się pojęciem "osoby na której ciąży obowiązek alimentacyjny"), brak byłoby przepisu, który mógłby stanowić podstawę do przyznania, w takiej sytuacji, świadczenia wnioskodawcy.

W związku z powyższym wypada uznać, ze przepis art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma w pełni zastosowanie do (będącego osobą sprawną) małżonka, ubiegającego się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się – jak w przypadku małżonków B. i Z. N. – orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności męża.

Trafny zatem jest pogląd wyrażony przez Sąd Wojewódzki, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy oświadczeniach rodzinnych winien być rozumiany w ten sposób, iż normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji.

Z tych przyczyn, uznając skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną, Naczelny Sąd Administracyjnym – z mocy art. 184 P.p.s.a. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - orzekł jak w sentencji.