Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SAB/Łd 6/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6269 Inne o symbolu podstawowym 626
658
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Skarżony organ: Rada Gminy
Treść wyniku: Zobowiązano do wydania aktu
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1, 2, art. 36 ust. 1, 2, art. 101 ust. 1, ust. 3, art. 101a ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 994
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym  - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 29 maja 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.) Asesor WSA Małgorzata Kowalska po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2020 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. K. na bezczynność Rady Gminy [...] w przedmiocie wyborów sołtysa i rady sołeckiej w sołectwie [...] 1) zobowiązuje Radę Gminy [...] do podjęcia uchwały w przedmiocie protestu wyborczego dotyczącego wyboru sołtysa i rady sołeckiej w terminie 30 dni od dnia zwrotu akt organowi, 2) stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3) zasądza od Rady Gminy [...] na rzecz skarżącego J. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

[...] r. przeprowadzono wybory Sołtysa i Rady Sołeckiej w Sołectwie K. w Gminie T..

15 lutego 2019 r. do Przewodniczącej Rady Gminy T. wpłynęło pismo z 14 lutego 2019 r. zawierające protest wyborczy J. K.. W proteście J. K. wniósł o unieważnienie wyborów A. S. na Sołtysa wsi K. i do Rady Sołeckiej jako wyborów przeprowadzonych niezgodnie z prawem i zasadami bezstronności. Skarżący wniósł również o spowodowanie wyznaczenia nowego terminu tych wyborów. Skarżący oświadczył, że protest wyborczy wnosi w imieniu własnym i grupy mieszkańców wsi K.. Wskazał 14 mieszkańców uczestniczących w wyborach, w imieniu których protest ten został wniesiony.

18 lutego 2019 r. do Przewodniczącej Rady Gminy T. wpłynęło pismo J. K. z 15 lutego 2019 r. stanowiące uzupełnienie protestu wyborczego.

4 marca 2019 r. Komisja Skarg, Wniosków i Petycji Rady Gminy T. stwierdziła brak wystarczających podstaw faktycznych i prawnych do zakwestionowania prawidłowości wyboru Sołtysa wsi K.. W ocenie komisji, głosowanie zostało przeprowadzone we właściwym trybie. Sygnalizowane przez skarżącego uchybienia w trakcie przebiegu i prowadzenia wyborów nie miały wpływu na wynik głosowania. Wobec braku uregulowań w Statucie Sołectwa K. w zakresie trybu odwoławczego dla głosowań związanych z wyborami sołtysa. oraz procedury związanej z unieważnianiem takich wyborów, rada gminy oraz komisja nie posiadają w swych kompetencjach prawa do unieważnienia wyborów i wszczęcia procedury przeprowadzenia ponownych wyborów. Z tych względów komisja uznała protest wyborczy skarżącego za niezasadny.

15 marca 2019 r. do Wójta Gminy T. wpłynęło pismo skarżącego z 14 marca 2019 r., w którym wskazał, że był jednym z dwojga kandydatów zgłoszonych na funkcję sołtysa. Protokół zebrania nie odzwierciedla jego faktycznego przebiegu. Nie zawiera zgłoszonego przez niego protestu związanego z urną wyborczą wynoszoną poza teren zebrania, głosów w dyskusji oraz zawiera błędy.

Na sesji [...] r. Rada Gminy T[...] , po wysłuchaniu skarżącego, przyjęła wniosek Komisji Skarg, Wniosków i Petycji w sprawie protestu wyborczego skarżącego.

15 kwietnia 2019 r. J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na Wójta Gminy T. w związku z przeprowadzonymi [...] r. wyborami Sołtysa i Rady Sołeckiej Sołectwa K.. Skarżący wniósł o unieważnienie wyniku wyborów oraz o zobowiązanie Wójta Gminy T. do zwołania nowego zebrania wiejskiego Sołectwa K. i przeprowadzenie ponownych wyborów z zachowaniem najlepszych wzorców demokratycznego państwa prawa. Sprawa ta została zarejestrowana pod sygn. akt III [...]

W piśmie z 3 czerwca 2019 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie sądu do sprecyzowania wniesionej skargi, skarżący oświadczył, że skarga dotyczy wniosku o unieważnienie wyborów oraz bezczynności Wójta Gminy T. .

Mając powyższe na uwadze, zarządzeniem z 18 czerwca 2019 r. wyłączono skargę J. K. na bezczynność Wójta Gminy T. celem nadania jej biegu. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt [...]

Prawomocnym postanowieniem z 10 lipca 2019 r., wydanym w sprawie sygn. akt [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę J. K. w sprawie wniosku o unieważnienie wyborów Sołtysa oraz Rady Sołeckiej Sołectwa K. .

W uzasadnieniu sąd stwierdził, że skarga stanowi de facto wniosek o unieważnienie wyborów sołtysa i rady sołeckiej. Kontrola prawidłowości przebiegu i wyników wyborów do organów sołectwa pozostaje w kompetencji rady gminy. Uprawnienie to może wynikać wprost ze statutu danej jednostki pomocniczej uchwalonego przez gminę, bądź też w przypadku braku stosownych regulacji w statucie jednostki pomocniczej, z ogólnej normy kompetencyjnej sformułowanej w art. 18a ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 994 ze zm.), zwanej dalej: u.s.g. Tym samym wszelkie zarzuty dotyczące sposobu i prawidłowości przeprowadzenia wyborów do organów jednostki pomocniczej gminy (w tym sołtysa i rady sołeckiej, o których mowa w art. 36 ust. 1 u.s.g.) winny być kierowane do właściwej rady gminy, jako organu władnego podjąć stosowne kroki, celem weryfikacji przeprowadzonych wyborów, której wynik winien zostać przedstawiony w podjętej przez radę gminy uchwale. Dopiero taka uchwała może stanowić przedmiot skargi do sądu administracyjnego, wniesionej na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. W ocenie sądu, skarżący skargą z 15 kwietnia 2019 r. zainicjował sprawę, która nie należy do właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, co skutkuje koniecznością jej odrzucenia.

Prawomocnym postanowieniem z 10 lipca 2019 r., wydany w sprawie sygn. akt [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę J. K. na bezczynność Wójta Gminy T. w sprawie unieważnienia wyborów sołtysa oraz rady sołeckiej Sołectwa K..

W uzasadnieniu sąd stwierdził, że skarga dotyczy bezczynności Wójta Gminy T.w sprawie wniosku skarżącego o unieważnienie wyborów Sołtysa i Rady Sołeckiej Sołectwa K., a która to bezczynność polega de facto na nie uwzględnieniu przez organ, stanowiska reprezentowanego przez stronę skarżącą. Kontrola prawidłowości przebiegu i wyników wyborów do organów sołectwa pozostaje w wyłącznej kompetencji rady gminy, a uprawnienie to, może wynikać wprost ze statutu danej jednostki pomocniczej uchwalonego przez gminę bądź też w przypadku braku stosownych regulacji w statucie jednostki pomocniczej, z ogólnej normy kompetencyjnej sformułowanej w art. 18a ust. 1 u.s.g. Tym samym wszelkie zarzuty dotyczące sposobu i prawidłowości przeprowadzenia wyborów do organów jednostki pomocniczej gminy (w tym sołtysa i rady sołeckiej, o których mowa w art. 36 ust. 1 u.s.g.) winny być kierowane do właściwej rady gminy, jako organu władnego podjąć stosowne kroki, celem weryfikacji przeprowadzonych wyborów, której wynik winien zostać przedstawiony w podjętej przez radę gminy uchwale. Dopiero taka uchwała może stanowić przedmiot skargi do sądu administracyjnego, wniesionej na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. Ponadto jak wynika z treści art. 101a ust. 1 u.s.g., przepisy art. 101 stosuje się odpowiednio, gdy organ gminy nie wykonuje czynności nakazanych prawem albo przez podejmowane czynności prawne lub faktyczne narusza prawa osób trzecich. Skoro zatem kwestia kontroli prawidłowości wyboru organów sołectwa pozostaje poza zakresem kompetencji organu wykonawczego gminy, a które to uprawnienie pozostaje w wyłącznej gestii rady gminy, to tym samym, wbrew stanowisku skarżącego, Wójtowi Gminy K. nie można zarzucać pozostawania w bezczynności.

W piśmie z 16 lipca 2019 r. (data wpływu 18 lipca 2019 r.) J. K. powołując się na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 10 lipca 2019 r., sygn. akt [...] , wniósł do Rady Gminy T. o przeprowadzenie postępowania i podjęcie uchwały stwierdzającej nieważność wyborów sołtysa i rady sołeckiej z [...] r. w Sołectwie K. . Skarżący wskazał, że stwierdzenie nieważności wyborów w jednostce pomocniczej należy do kompetencji Rady Gminy T..

W piśmie z 26 sierpnia 2019 r. Rada Gminy T. poinformowała skarżącego, że sprawa ta stanowiła przedmiot oceny zarówno Komisji Skarg, Wniosków i Petycji Rady Gminy T., jak i obrad samej Rady Gminy T., która nie znalazła przesłanek do podjęcia żadnego władczego rozstrzygnięcia w tej sprawie. 4 marca 2019 r. Komisja Skarg, Wniosków i Petycji Rady Gminy T. szczegółowo przeanalizowała wszystkie przedstawione przez skarżącego zarzuty. Komisja przedłożyła stosowne wnioski radzie gminy, która także na sesji rady gminy oceniła stanowisko komisji. Komisja nie rekomendowała radzie podjęcia uchwały zmierzającej do zakwestionowania wyników wyborów na funkcję sołtysa Sołectwa K.. Wszystkie czynności komisji oraz przebieg sesji i stanowisko rady gminy udokumentowane są w powszechnie dostępnych protokołach. Tym samym brak jest powodu i przesłanek dla powtórnego rozpatrywania tej kwestii przez Radę Gminy T..

W piśmie z 31 sierpnia 2019 r. (data wpływu 5 września 2019 r.) skarżący ponownie wniósł do Przewodniczącej Rady Gminy T. o przeprowadzenie stosownego postępowania i podjęcie przez Radę Gminy T. uchwały stwierdzającej nieważność wyborów sołtysa i rady sołeckiej przeprowadzonych [...] r. w związku z nieprawidłowościami i naruszeniami prawa, jakie miały miejsce w trakcie zebrania i wyborów.

W piśmie z 5 listopada 2019 r. Przewodnicząca Rady Gminy [...] poinformowała skarżącego, że sprawa przeprowadzenia stosownego postępowania i podjęcia uchwały stwierdzającej nieważność wyborów sołtysa i rady sołeckiej [...] r. we wsi K., której dotyczy jego pismo z 5 września 2019 r., stanowiła przedmiot oceny podczas obrad Rady Gminy T. 30 września 2019 r. Rada gminy nie znalazła przesłanek do podjęcia władczego rozstrzygnięcia w tej sprawie i postanowiła podtrzymać dotychczasowe stanowisko w sprawie, o którym skarżący został zawiadomiony pismem z 26 sierpnia 2019 r.

21 listopada 2019 r. J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na Radę Gminy T. w związku z przeprowadzonymi [...]r. wyborami Sołtysa i Rady Sołeckiej Sołectwa K. oraz brakiem uchwały weryfikującej przeprowadzone wybory.

W uzasadnieniu skarżący wskazał na liczne uchybienia podczas przeprowadzonych wyborów, co w jego ocenie uzasadnia wniosek o ich unieważnienie bądź też wdrożenie procedury doprowadzającej do ich unieważnienia. Wniósł także o zobowiązanie Wójta Gminy T. do zwołania nowego zebrania wiejskiego Sołectwa K. i przeprowadzenie ponownych wyborów z zachowaniem najlepszych wzorców demokratycznego państwa prawa.

Prawomocnym postanowieniem z 8 stycznia 2020 r., wydanym w sprawie sygn. akt [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę J. K. na Radę Gminy T. w przedmiocie przeprowadzenia wyborów Sołtysa oraz Rady Sołeckiej Sołectwa K. i braku uchwały weryfikującej przeprowadzenie wyborów.

W uzasadnieniu sąd stwierdził, że przedstawiona argumentacja skargi, jak i podniesione w niej zarzuty wskazują, że skarga stanowi de facto wniosek o unieważnienie wyborów Sołtysa i Rady Sołeckiej Sołectwa K. . Kwestia ta była już przedmiotem wniesionej przez J. K. skargi, która to skarga została odrzucona prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego sądu Administracyjnego w Łodzi z [...] r. , [...] , z uwagi na jej niedopuszczalność. Jednocześnie sąd stwierdził, że z uwagi na brak tożsamości podmiotowej obu zawisłych przed tutejszym sądem spraw (w sprawie [...] organem, którego dotyczyła skarga był Wójt Gminy T.), jak również z uwagi na to, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z [...] r. było orzeczeniem o charakterze procesowym, a tym samym niekorzystającym z powagi rzeczy osądzonej, koniecznym jest ponowne przeprowadzenie oceny dopuszczalności skargi. Sąd wskazał, że kontrola prawidłowości przebiegu i wyników wyborów do organów sołectwa pozostaje w kompetencji rady gminy, a uprawnienie to, może wynikać wprost ze statutu danej jednostki pomocniczej uchwalonego przez gminę bądź też, w przypadku braku stosownych regulacji w statucie jednostki pomocniczej, z ogólnej normy kompetencyjnej sformułowanej w art. 18a ust. 1 u.s.g. Tym samym wszelkie zarzuty dotyczące sposobu i prawidłowości przeprowadzenia wyborów do organów jednostki pomocniczej gminy (w tym sołtysa i rady sołeckiej, o których mowa w art. 36 ust. 1 u.s.g.) winny być kierowane do właściwej rady gminy, jako organu władnego podjąć stosowne kroki, celem weryfikacji przeprowadzonych wyborów, której wynik winien zostać przedstawiony w podjętej przez radę gminy uchwale. Dopiero taka uchwała może stanowić przedmiot skargi do sądu administracyjnego, wniesionej na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. Jednocześnie za bezsporne sąd uznał, że Rada Gminy T. nie podjęła żadnej uchwały w przedmiocie ważności wyborów sołtysa i rady sołeckiej, która mogła by zostać zaskarżona do sądu administracyjnego. Tym samym, w ocenie sądu, skarżący ponownie zainicjował sprawę, która nie należy do właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, a co skutkuje koniecznością jej odrzucenia.

20 stycznia 2020 r. J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność Rady Gminy T. w związku z brakiem uchwały weryfikującej przeprowadzone [...] r. wybory Sołtysa i Rady Sołeckiej w Sołectwie K.. Według skarżącego, wybory przeprowadzono z naruszeniem prawa, brakiem tajności i szeregiem innych nieprawidłowości powodujących, że istnieją duże wątpliwości, co do prawidłowości wyboru sołtysa. W skardze tej skarżący wniósł także o nakazanie organowi nadzoru – Wojewodzie Ł. podjęcie postępowania doprowadzającego do unieważnienia wyborów z [...] r.

W odpowiedzi na skargę Rada Gminy T. wniosła o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie.

W uzasadnieniu organ administracji podniósł, że sprawa objęta treścią skargi była już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wydał orzeczenia w sprawach sygn. akt [...] i [...].W skardze skarżący zawarł niedopuszczalne żądanie nakazania organowi nadzoru – Wojewodzie Ł. – wdrożenia procedury zmierzającej do unieważnienia wyników wyborów na sołtysa i członków rady sołeckiej przeprowadzonych [...]r.

W piśmie z 16 marca 2020 r. skarżący wyjaśnił, że przedmiotem skargi jest bezczynność Rady Gminy w T. w związku z naruszeniem prawa w czasie wyborów Sołtysa i Rady Sołeckiej Sołectwa K. w gminie T. . W następstwie przeprowadzonych niezgodnie z prawem wyborów został naruszony jego interes prawny jako kandydata na sołtysa i mieszkańca wsi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W myśl art. 101 ust. 1 u.s.g. każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Zgodnie zaś z art. 101a ust. 1 u.s.g. w oparciu, o który została wniesiona skarga w niniejszej sprawie, przepisy art. 101 stosuje się odpowiednio, gdy organ gminy nie wykonuje czynności nakazanych prawem albo przez podejmowane czynności prawne lub faktyczne narusza prawa osób trzecich. W myśl art. 101a ust. 2 u.s.g. w przypadkach, o których mowa w ust. 1, sąd administracyjny może nakazać organowi nadzoru wykonanie niezbędnych czynności na rzecz skarżącego, na koszt i ryzyko gminy.

Odpowiednie stosowanie art. 101 u.s.g. przesądza o tym, że prawo wniesienia skargi w trybie art. 101a u.s.g. przysługuje każdemu, czyj interes prawny lub uprawnienie z powodu niepodejmowania uchwały lub zarządzenia zostały naruszone. Przesłanki skutecznego wniesienia skargi na postawie art. 101a u.s.g. są zatem uwarunkowane następującymi okolicznościami: po pierwsze – zaskarżona bezczynność organu gminy musi dotyczyć czynności ze sfery administracji publicznej nakazanych temu organowi prawem, po drugie musi nie tylko dotyczyć interesu prawnego, ale również naruszać interes prawny lub uprawnienie skarżącego. Stosownie do art. 53 § 2b ustawy z dnia z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. U.s.g. nie przewiduje jednak instytucji ponaglenia. W związku ze zmianą art. 101 ust. 1 i 3 u.s.g. dokonaną ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935) od 1 czerwca 2017 r. nie ma już wymogu uprzedniego bezskutecznego wezwania organu do usunięcia naruszenia. Wniesienie skargi na bezczynność z art. 101a u.s.g. jest zatem skuteczne, gdy zaskarżona bezczynność dotyczy czynności z zakresu administracji publicznej oraz narusza interes prawny lub uprawnienie danej osoby.

W ocenie sądu, w niniejszej sprawie spełnione zostały wszystkie wyżej wymienione warunki dopuszczalności skargi na bezczynność organu gminy.

Skarga określona w art. 101a u.s.g. dotyczy przede wszystkim bezczynności organów gminy w zakresie działalności uchwałodawczej i to w zakresie, w jakim przepisy prawa nakładają na organy jednostki samorządu terytorialnego obowiązek podjęcia stosownych uchwał, zarządzeń.

Jak wynika z akt administracyjnych, skarżący w proteście wyborczym z 14 lutego 2019 r., który wpłynął do Przewodniczącej Rady Gminy T. 15 lutego 2019 r., wniósł o unieważnienie wyborów Sołtysa i Rady Sołeckiej Sołectwa K. przeprowadzonych [...] r.

Z akt sprawy wynika, że brak podjęcia przez Radę Gminy T. stosownej uchwały w sprawie protestu wyborczego narusza interes prawny skarżącego jako kandydata na sołtysa i mieszkańca wsi.

Zdaniem sądu, obowiązek podjęcia przez Radę Gminy T. uchwały w przedmiocie protestu skarżącego wynika z treści u.s.g.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 u.s.g. utworzenie sołectwa należy do wyłącznej kompetencji rady gminy, która czyni to w drodze uchwały, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami lub z ich i inicjatywy. Do rady należy także uprawnienie do określenia zakresu działania jednostki pomocniczej, w tym także zasad i trybu wyboru organów tej jednostki, a zatem i wyborów sołtysa, który jest takim organem z mocy art. 36 ust. 1 u.s.g. Rady ustanawiają też główne zasady prawa wyborczego, przewidując wybór sołtysa oraz członków rady sołeckiej w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania (art. 36 ust. 2 u.s.g.). Czynne prawo wyborcze mają zatem stali mieszkańcy sołectwa uprawnieni do głosowania, więc przebywający tam z zamiarem stałego pobytu, nawet jeśli nie są zameldowani na stałe (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2006 r., OSK 1853/04). W orzecznictwie wskazuje się, że organizację i zakres działania sołectwa ustala właściwa rada gminy odrębnym statutem. Czyni to jednak w sposób nie zmieniających reguł wynikających z bezwzględnie obowiązujących przepisów ustawy (por. wyrok NSA z 5 lutego 2013 r., II OSK 3029/19). U.s.g. nie przewiduje instytucji protestów wyborczych przy wyborach organów jednostek pomocniczych (sołtys, rada sołecka). Brak też w niej wyraźnego umocowania do oceny przez radę ważności wyborów tych organów. Kontrola prawidłowości przebiegu i wyników wyborów do organów sołectwa mieści się w zakresie kompetencji rady gminy, która może wynikać ze statutu danej jednostki pomocniczej, który w ramach wyznaczonych treścią art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g., może obejmować postanowienia przyznające obywatelom prawo do złożenia stosownego środka zaskarżenia skierowanego do tego organu (por. wyrok WSA w Krakowie z 19 kwietnia 2016 r., III SA/Kr 1621/15). Nawet jednak w sytuacji, gdyby statut sołectwa (tak jak w niniejszej sprawie – załącznik nr 8 do uchwały nr [...] Rady Gminy T. z dnia [...] r.) nie przewidywał trybu kwestionowania wyników bądź sposobu przeprowadzenia wyborów do jego organów, to możliwość zweryfikowania ich prawidłowości przez radę gminy należy wywodzić z treści ogólnej normy kompetencyjnej sformułowanej w art. 18a ust. 1 u.s.g. (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 30 września 2008 r., III SA/Wr 8/08, wyrok NSA z 5 lutego 2013 r., II OSK 3029/12; postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi: z 10 lipca 2019 r., III SA/Łd 430/19 i III SAB/Łd 20/19; z 8 stycznia 2020 r., III SA/Łd 1020/19). Przyjęcie stanowiska, że rada pozbawiona byłaby możliwości unieważnienie wyborów sołtysa mogłoby bowiem doprowadzić do funkcjonowania organu jednostki pomocniczej wybranego niezgodnie z prawem np.: przy naruszeniu zasady tajności. Powyższa sytuacja byłaby nie do zaakceptowania tym bardziej, że zarówno powołanie jednostki pomocniczej gminy, jak i określenie zakresu jej działania należy do wyłącznej kompetencji rady gminy, która nadto sprawuje kontrolę działalności jednostek pomocniczych gminy (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 30 września 2008 r., III SA/Wr 8/08, wyrok NSA z 5 lutego 2013 r., II OSK 3029/12). Jako podstawę do kontrolowania przebiegu i wyników wyborów do organów jednostek pomocniczych przez rady gminy w takiej sytuacji wskazuje się ogólną normę kompetencyjną wynikającą z art. 18 i art. 35 u.s.g. Rada gminy posiada uprawnienia do kontrolowania procedur wyborczych organów jednostek pomocniczych i w ramach tej kontroli ma prawo rozstrzygać protesty wyborcze oraz stwierdzać nieważność wadliwie (niezgodnie z prawem) przeprowadzonych wyborów (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 1999 r., II SA 231/99; wyrok WSA we Wrocławiu z 30 września 2008 r., III SA/Wr 8/08; wyrok NSA z 5 lutego 2013 r., II OSK 3029/12; wyrok NSA z 5 lutego 2013 r., II OSK 3029/12; wyrok WSA w Gliwicach z 16 stycznia 2020 r., III SA/Gl 976/19). W orzecznictwie wskazuje się też, że właściwą formą rozstrzygania protestów wyborczych jest uchwała. Uchwała taka może być podjęta dopiero po przeprowadzeniu właściwych czynności wyjaśniających i winna posiadać uzasadnienie. W demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) żadne działanie organów władzy publicznej nie tylko nie może być dowolne, ale winno być podejmowane jedynie na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP) (por. wyrok NSA z 25 września 2008 r., II OSK 945). Dodać należy, że przyjęcie stanowiska odmiennego prowadziłoby w istocie do pozbawienia ochrony prawnej w dochodzeniu roszczeń służących realizacji czynnego i biernego prawa wyborczego członków wspólnoty samorządowej. Brak jest bowiem możliwości realizacji takiego rodzaju roszczeń przed sądem powszechnym.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że uchwała taka nie została jednak podjęta.

Zdaniem sądu, wniesienie przez skarżącego protestu wyborczego zobowiązywało Radę Gminy T. do nadania mu właściwego biegu, a brak podjęcia stosownej uchwały narusza interes prawny skarżącego jako mieszkańca i kandydata na sołtysa – jego czynne i bierne prawo wyborcze. Członkowie wspólnoty samorządowej mają bowiem prawo do wyboru określonych osób, które w ich ocenie będą właściwe spełniać funkcje sołtysa i członków rady sołeckiej. Brak podjęcia stosownej uchwały w przedmiocie protestu wyborczego oznacza, że Rada Gminy T. uchyliła się od obowiązku skontrolowania, czy kwestionowane przez skarżącego wybory nie uchybiały normom i standardom prawnokostytucyjnym dotyczącym zasad i trybu przeprowadzania wyborów organów w demokratycznym państwie prawa.

W tym stanie rzeczy skargę na bezczynność Rady Gminy T. w związku z brakiem uchwały weryfikującej przeprowadzone [...] r. wybory Sołtysa i Rady Sołeckiej Sołectwa K. uznać należy za zasadną. Uchylenie się przez Radę Gminy T. od powyższego, prawnie uregulowanego obowiązku, skutkuje koniecznością zobowiązania tego organu, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., do podjęcia stosownej uchwały w tym przedmiocie. Nie budzi bowiem wątpliwości, że rada gminy pozostaje w bezczynności, albowiem do chwili orzekania przez sąd nie podjęła stosownej uchwały w przedmiocie protestu wyborczego skarżącego. W przypadku skargi na bezczynność organu administracji publicznej przedmiotem kontroli sądu nie jest określony akt lub czynność, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność organu nie mają znaczenia przyczyny, z powodu których akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, jak również, czy bezczynność lub przewlekłość organu spowodowana została zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu, czy też spowodowana była przeświadczeniem organu, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinien zostać wydany. Sąd uwzględniając skargę na bezczynność, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa lub stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 p.p.s.a.). Instytucja skargi na bezczynność ma więc na celu doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Oceniając, czy organ pozostaje w bezczynności sąd bierze pod uwagę sytuację istniejącą w dacie orzekania.

Zdaniem sądu, stwierdzona bezczynność organu nie miała jednak miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Istotą rażącego naruszenia prawa jest pozbawiona jakichkolwiek wątpliwości, oczywistość stwierdzonego naruszenia. Ocena ta powinna być dokonywana z uwzględnieniem wszelkich okoliczności konkretnej sprawy, w tym czasu bezczynności, jak i jej powodów. Nie jest wystarczające samo przekroczenie ustawowych terminów, ale musi być ono znaczne, bądź też przejawiać się w całkowitym braku reakcji na wniosek strony. Z taką sytuacją rażącego naruszenia prawa nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Jak wynika z akt administracyjnych, Rada Gminy podjęła działania mające na celu udzielenie skarżącemu odpowiedzi na jego protest.

4 marca 2019 r. Komisja Skarg, Wniosków i Petycji Rady Gminy T. wysłuchała skarżącego i stwierdziła brak wystarczających podstaw faktycznych i prawnych do zakwestionowania prawidłowości wyboru na funkcję sołtysa. Stwierdziła również, że wobec braku uregulowań w Statucie Sołectwa K. w zakresie trybu odwoławczego dla głosowań związanych z wyborami sołtysa oraz procedury związanej z unieważnianiem takich wyborów, rada gminy oraz komisja nie posiadają w swych kompetencjach prawa do unieważnienia wyborów i wszczęcia procedury przeprowadzenia ponownych wyborów. Z tych względów komisja uznała protest wyborczy skarżącego za niezasadny (protokół nr 3/19, znak: RP.0012.3.2019).

Na sesji 28 marca 2019 r. Rada Gminy T., po wysłuchaniu skarżącego, przyjęła wniosek Komisji Skarg, Wniosków i Petycji w sprawie protestu wyborczego skarżącego (pkt 13 protokołu nr [...], znak: [...]).

W piśmie z 31 sierpnia 2019 r. (data wpływu 5 września 2019 r.) skarżący ponownie wniósł do Przewodniczącej Rady Gminy T. o przeprowadzenie stosownego postępowania i podjęcie przez Radę Gminy T. uchwały stwierdzającej nieważność wyborów sołtysa i rady sołeckiej przeprowadzonych [...] r. w związku z nieprawidłowościami i naruszeniami prawa, jakie miały miejsce w trakcie zebrania i wyborów.

Jak wynika z pisma Przewodniczącej Rady Gminy T. z 5 listopada 2019 r., sprawa przeprowadzenia stosownego postępowania i podjęcia uchwały stwierdzającej nieważność wyborów sołtysa i rady sołeckiej [...] r. we wsi K., której dotyczy jego pismo z 5 września 2019 r., stanowiła przedmiot oceny podczas obrad Rady Gminy T. 30 września 2019 r. Rada gminy nie znalazła przesłanek do podjęcia władczego rozstrzygnięcia i postanowiła podtrzymać dotychczasowe stanowisko w sprawie, o którym skarżący został zawiadomiony pismem z 26 sierpnia 2019 r.

Działanie Rady Gminy T. nie miało zatem cech lekceważącego traktowania skarżącego i ciążących na niej obowiązków, lecz stanowiło wyraz błędnego przekonania o braku podstawy prawnej do rozstrzygnięcia protestu wyborczego i zweryfikowania prawidłowości wyborów na funkcję sołtysa i do rady sołeckiej wobec braku uregulowania tych kwestii w Statucie Sołectwa K. .

Z tych względów na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd zobowiązał Radę Gminy T. do podjęcia uchwały w przedmiocie protestu wyborczego dotyczącego wyboru sołtysa i rady sołeckiej w terminie 30 dni od dnia zwrotu akt organowi uznając takie rozstrzygnięcie za wystarczające i adekwatne do stanu faktycznego sprawy zamiast żądanego przez skarżącego zobowiązania Wojewody Ł. do wydania zarządzenia zastępczego, o którym stanowi art. 101a ust. 2 u.s.g.

Na mocy art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. sąd stwierdził, że bezczynność w opisanych okolicznościach sprawy nie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Z uwagi na to, że skarżący nie wnioskował o wymierzenie grzywny organowi ani też o zasądzenie sumy pieniężnej, o których mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a, oraz stan faktyczny sprawy, sąd odstąpił od zamieszczenia w wyroku rozstrzygnięcia w tym przedmiocie.

O zwrocie na rzecz na rzecz skarżącego od Rady Gminy T. tytułem zwrotu kosztów postępowania kwoty 100 zł, stanowiącej równowartość uiszczonego przez skarżącego wpisu sądowego od skargi, sąd orzekł na mocy art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.

Podstawę prawną rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stanowi art. 119 pkt 4) w związku z art. 120 p.p.s.a.

eg