Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 400/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2008-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: par. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1961 nr 39 poz 198
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.),, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 06 listopada 2008 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa jako gospodarstwa opuszczonego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2008r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2008r. nr [...] odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] lipca 1967r. nr [...] dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 11,23 ha położonego we wsi K., stanowiącego własność spadkobierców M. S.

U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia:

W dniu 30 września 2003r. A. B. – córka zmarłej A. C., która była córką właściciela przejętej nieruchomości, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności w/w decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. W uzasadnieniu wniosku podano, że kwestionowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem wnioskodawczyni przedmiotowa nieruchomość nigdy nie była pozostawiona ani opuszczona, stąd nie zachodziły przesłanki zastosowania ani dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejmowaniu na własność państwa nieruchomości nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli, ani rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] lutego 2008r. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] lipca 1967r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że dowody zgromadzone w sprawie potwierdzają okoliczność opuszczenia gospodarstwa przez jego użytkowników w 1964r. Organ wskazał przy tym na następujące dowody: protokół spisany w dniu 18 maja 1967r. we wsi K. przez F. S. st. inst. PFZ Powiatowego Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych w S. w obecności przedstawiciela Gromadzkiej Rady Narodowej w W. S. W. oraz mieszkańca wsi K. J. S., pismo K. P. – zięcia M. S. z dnia 24 kwietnia 1967r. skierowane do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. oraz wyjaśnienia uczestniczki postępowania nieważnościowego S. J. zawarte w piśmie z dnia 12 lutego 2008r., potwierdzające że A. C. z domu S. córka M. i W. mieszkała i pracowała na gospodarstwie rolnym we wsi K. do 1964r. W dalszej części uzasadnienia organ przedstawił treść przepisów, stanowiących podstawę prawną wydanej decyzji, tj. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz §1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. W ocenie organu w świetle ustalonego stanu faktycznego i prawnego nie można uznać, że decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. wydana została z rażącym naruszeniem prawa.

Podaniem z dnia 17 marca 2008r. A. B. wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy. Do wniosku została dołączona kserokopia pisma uczestniczki postępowania S. J. z dnia 6 marca 2008r., skierowanego do organu za pośrednictwem Kancelarii Adwokackiej pełnomocnika wnioskodawczyni. W piśmie tym autorka wycofała swoje wyjaśnienia zawarte w piśmie z dnia 12 lutego 2008r. dotyczące prowadzenia gospodarstwa do 1964r. i podała, że od 1960r., mieszka w O. i od tego czasu nie była w K. i nie utrzymywała kontaktów z A. C. i jej rodziną. Podała, że nie wie do kiedy A. C. mieszkała w K., ani do kiedy prowadziła gospodarstwo rolne lub kto jej pomagał w prowadzeniu gospodarstwa. Zdaniem wnioskodawczyni treść tego pisma uzasadnia ponowne rozpatrzenie sprawy raz już rozstrzyganej przez SKO.

Rozpoznając sprawę ponownie organ zważył, co następuje:

Przedmiotowa sprawa prowadzona jest w nadzwyczajnym trybie postępowania, celem którego jest zbadanie wad tkwiących w ocenianej decyzji administracyjnej, a nie rozpatrywanie celowości, zasadności czy słuszności merytorycznego rozstrzygnięcia. Zamknięty katalog przesłanek nieważności decyzji administracyjnej określa art. 156 §1 pkt 1-7 kpa.

Organ kierując się tak wyznaczonymi granicami rozpoznania sprawy stwierdził, że kwestionowana decyzja nie jest dotknięta żadną z wad kwalifikowanych określonych w treści art. 156 §1 kpa. Przede wszystkim organ podniósł, że decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. opowiada treści przepisów stanowiących jej podstawę prawną, a mianowicie treści art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz §1 ust. 1 i § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy a przede wszystkim z treści protokołu spisanego w dniu 18 maja 1967r. we wsi K. przez F. S. st. inst. PFZ Powiatowego Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych w S. w obecności przedstawiciela Gromadzkiej Rady Narodowej w W. S. W. oraz mieszkańca wsi K. J. S. wynika, bowiem że grunty o powierzchni 11,23 ha stanowiące własność spadkobierców M. S. do 1964r. użytkowane były przez K. P. będącego zięciem M. S. oraz przez kilka lat po wyzwoleniu również przez A. C. córkę M. S. Według treści protokołu na dzień jego sporządzenia grunty pozostawały w całości w odłogu, gdyż A. C. zamieszkiwała w S., a K. P. w 1964r. opuścił gospodarstwo i wyjechał na Ziemie Odzyskane. Z innego dokumentu archiwalnego, tj. notatki służbowej sporządzonej w dniu 28 kwietnia 1967r. przez starszego inspektora F. S. wynikało, że badania na gruncie potwierdziły odłogowanie gruntu o powierzchni 4,21 ha zapisanego na A. C. i gruntu o powierzchni 7,02 ha zapisanego na K. P.. Organ przy tym zaznaczył, że kwestionowana decyzja została doręczona zarówno A. C. jak i A. P. Żadna z nich nie wnosiła odwołania od powyższej decyzji, ani też nie zaprzeczyła ustalonym faktom. Wręcz przeciwnie mąż A. P. – K. P. w podaniu z dnia 24 maja 1967r. skierowanym do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. (stanowiącym odwołanie od innej decyzji) potwierdził fakt, że pracował na przedmiotowej ziemi od 1945r. do 1964r. do czasu wyjazdu na Ziemie Odzyskane. A. C. w podaniu z dnia 27 września 1968r. skierowanym do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w S. stwierdziła, że nie może pracować i wniosła o przyznanie jej renty w związku z kwestionowaną decyzją z dnia [...] lipca 1967r.

Organ stwierdził, że oprócz tego, że nie znaleziono w sprawie sprzeczności między ustalonym stanem faktycznym a przepisami prawa stanowiącymi podstawę prawną decyzji, to również nie dopatrzono się innych wad decyzji wskazanych w art. 156 §1 kpa. O przejęciu nieruchomości ziemskiej na własność Państwa orzekł właściwy miejscowo i rzeczowo organ prezydium powiatowej rady narodowej jak nakazywał art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. W sprawie przejęcia na własność Państwa przedmiotowej nieruchomości rolnej nie zapadło inne ostateczne orzeczenie poza orzeczeniem ocenianym w niniejszym postępowaniu. Decyzja ówczesnego organu została skierowana do spadkobierczyń M. S. będących stronami ówczesnego postępowania. Oceniane orzeczenie administracyjne były wykonalne w dniu jego wydania, zostało wykonane – jak wynika z pisma Agencji Nieruchomości Rolnych Filii w S. z dnia 19 października 2007r. skierowanego do organu, informującego o pozostawaniu w zasobie Własności Rolnej Skarbu państwa części gruntów przejętych w 1967r. i z wykazu właścicieli sporządzonego przez Starostwo Powiatowe w S. na dzień 4 listopada 2003r. Wykonanie decyzji nie mogło wywołać czynu zagrożonego kara. Oceniana decyzja nie zawiera wady powodującej jej nieważność z mocy prawa.

Końcowo organ zaznaczył, że przedmiotem postępowania był tylko wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji. Drugi wniosek zawarty w podaniu z dnia 30 września 2003r. o zwrot nieruchomości wykracza poza przedmiot postępowania i poza kompetencje organu. A nadto z uwagi na to, że sprawa dotyczyła stwierdzenia nieważności decyzji a więc postępowania które opiera się na dowodach zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym w którym została wydana kwestionowana decyzja uznano dowód z przesłuchania uczestniczki S. J. za zbędny. Tym bardziej, że jak stwierdziła sama uczestniczka od 1960 r. nie mieszka w O. i od tego czasu nie była we wsi K., nie utrzymywała kontaktów z A. C. i jej rodziną.

Od powyższej decyzji skargę do sądu administracyjnego wywiodła A. B. i podniosła, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] lipca 1967r. rozpatrywany był prawie 5 lat przez kolejne organy administracji, które pozostawały w bezczynności mimo wielokrotnie kierowanych zażaleń i monitów. Zdaniem skarżącej bezczynność organów stanowi podstawę skargi. Nadto skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem, bowiem w piśmie z dnia 8 lutego 2008r. organ zawiadomił strony o toczącym się postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] maja 1967r., gdy tymczasem ta decyzja uznana została za nieważną z mocy prawa. Końcowo skarżąca zarzuciła, że organ jedynie enigmatycznie ustosunkował się do jej wniosku o przesłuchanie S. J. Uznała, że wniosek ten został przez organ pominięty, co jest w sposób oczywisty niezgodne z procedurą. Wskazując na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej jej wydanie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w skardze wyjaśnił, że akta przedmiotowej sprawy wraz z wnioskiem A. B. z dnia 30 września 2003r. otrzymał dopiero w dniu 20 lipca 2007r. Następnie pismem z dnia 22 lipca 2007r. poinformowano wnioskodawczynię o braku możliwości załatwienia sprawy w ustawowym terminie i wyznaczono nowy termin do 20 września 2007r. W związku z pisemną prośba pełnomocnika wnioskodawczyni, pismem z dnia 9 stycznia 2008r. dodatkowo przedłużono termin rozpatrzenia sprawy. Wobec powyższego zdaniem organu nie można zgodzić się ze stanowiskiem zawartym w skardze o jego bezczynności. Zarzut bezczynności jest tym bardziej bezzasadny, gdyż pełnomocnik skarżącej ani razu nie wnosił zażaleń czy monitów do organu. Organ nadto podał, że istotnie w piśmie z dnia 8 lutego 2008r. niewłaściwie poinformował strony o dacie wydania decyzji, której stwierdzenia nieważności domagała się A. B. Niemniej jednak już w kolejnym piśmie z dnia 1 kwietnia 2008r. będącym zawiadomieniem stron o prowadzonym postępowaniu w drugiej instancji i realizującym zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu organ prawidłowo wskazał numer i datę ocenianej decyzji, podobnie jak w obu decyzjach wydanych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] lipca 1967r. Organ nadmienił przy tym, że w aktach sprawy znajduje się decyzja Prezydium PRN Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w S. z dnia [...] maja 1967r. orzekająca o przejęciu nieruchomości rolnej na rzecz Skarbu Państwa, jednakże decyzja ta nie mogła być przedmiotem oceny organu w trybie nieważności, gdyż została uchylona w trybie art. 115 §1 kpa, przez organ który ją wydał. Końcowo organ podniósł, że wbrew twierdzeniu zawartemu w skardze, uzasadnione zostało dlaczego uznano za zbędne przeprowadzenie dowodu z przesłuchania S. J. i wskazano, że wniosek ten pominięto kierując się granicami postępowania nadzorczego, treścią oświadczenia S. J. zawartego w piśmie z dnia 6 marca 2008r. oraz dowodami zebranymi przez organ w 1967r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W rozpoznanej sprawie zarzuty i argumenty skargi nie podważyły legalności zaskarżonej decyzji, dlatego też skarga została oddalona.

W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja ostateczna Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2008 r., utrzymująca w mocy decyzję tego Kolegium z dnia [...] lutego 2008 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lipca 1967 r. dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 11,23 ha położonego we wsi Kuków, stanowiącego własność spadkobierców M. S.

Odmowa stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa, jako gospodarstwa opuszczonego, jest w pełni zasadna, albowiem – jak trafnie ocenił organ – brak podstaw do uznania, aby przejęcie to nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z obowiązującym wówczas przepisem § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 05 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198) za gospodarstwo rolne opuszczone uważano gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Organ trafnie ocenił zgromadzone dowody potwierdzające, iż w dacie sporządzenia protokołu (18 maja 1967 r.) przez inspektora biura geodezji spełnione były obie przesłanki opuszczenia gospodarstwa – zarówno fakt niezamieszkiwania przez właściciela (ani jego bliskich określonych w/w przepisem), jak i fakt nieuprawiania gospodarstwa, czyli jego odłogowanie. Dodać nadto należy, iż decyzja w sprawie przejęcia gospodarstwa z dnia [...] lipca 1967 r. została doręczona A. C. oraz A. P., które nie złożyły odwołania od tej decyzji. Twierdzenie pełnomocnika skarżącej o braku świadomości prawnej stron co do skutków tej decyzji nie jest zasadne w świetle podjętych wówczas starań o zwrot domu mieszkalnego (przejętego wraz z gospodarstwem), zwróconego decyzją z dnia 16 grudnia 1967 r.

Przepisy o przejmowaniu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstw opuszczonych ocenić należy zdecydowanie krytycznie – stanowiły one argument nadmiernej ingerencji Państwa w wykonywanie prywatnej własności rolnej. Dopóki jednak obowiązywały (utraciły moc z dniem 01 lipca 1982 r. na podstawie art. 51 pkt 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych – Dz. U. Nr 11, poz. 79), należy oceniać zgodność przejęcia gospodarstwa opuszczonego z tymi przepisami. W ocenie składu orzekającego, organy zasadnie odmówiły stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa nie znajdując podstaw do stwierdzenia, aby decyzja o przejęciu została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Należy dodać, iż organy rozważyły również możliwość zaistnienia innych podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji, określonych w innych przepisach art. 156 § 1 k.p.a., nie dopatrując się ich zaistnienia.

Zarzuty podniesione w skardze dotyczące postępowania prowadzonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. również nie podważają legalności zaskarżonej decyzji. Dotyczy to w szczególności zarzutu przewlekłości postępowania, czy – jak stwierdza skarżąca – bezczynności organu. Stronie postępowania służą środki procesowe (zażalenie na bezczynność organu – art. 37 k.p.a.), za pomocą których może mobilizować organ, a z których skarżąca nie skorzystała. Wprost przeciwnie, terminy rozpatrzenia sprawy był przedłużony także na wniosek pełnomocnika wnioskodawczyni.

Okoliczność niewłaściwego poinformowania strony o dacie wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa, której stwierdzenia nieważności domagała się A. B., została wyczerpująco wyjaśniona przez organ w odpowiedzi na skargę. Jeżeli to uchybienie, bardzo szybko sprostowane, uznać można za naruszenie przepisów postępowania, to należy je zaliczyć do uchybień nie mających istotnego wpływu na wynik sprawy.

Pominięcie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków S. J. zostało należycie uzasadnione przez organ samą treścią oświadczenia świadka zawartego w piśmie z dnia 06 marca 2008 r. Jeśli świadek stwierdza, że: "Od 1960 mieszkam w O., co najmniej od tego czasu nie byłam nigdy we wsi K. i nie utrzymywałam kontaktów z A. C. i jej rodziną. Nie wiem, do kiedy mieszkała we wsi K., ani do kiedy prowadziła gospodarstwo rolne, lub kto jej pomagał w dalszym prowadzeniu gospodarstwa". W świetle powyższego oświadczenia trudno przyjąć, iż świadek mógłby się wypowiadać co do losów gospodarstwa w latach 1964-1967.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).-