Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1025/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 124, art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 5 pkt 3,  art. 130 ust. 1 i 2, art. 134 ust. 1 i 2, art. 132 ust. 6, art. 136 ust. 6 w zw. z art. 123 ust. 5 pkt 3, art. 154 ust. 1, art. 157 ust. 1,
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
article: art. 35 ust. 1 i 2, art. 36 ust. 1
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 79, art. 80,
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

| | Sygn. akt I SA/Po 1025/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 czerwca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna – Kubicka Sędziowie Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Monika Olejniczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu ograniczenia korzystania z nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego [...] decyzją z dnia 27 września 2019 r., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej: "K.p.a."), oraz art. 4 pkt 9b art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust. 1a, 2 i 6, art. 134 ust. 1 oraz art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm. - dalej: "u.g.n."), w punkcie I decyzji (1) ustalił na rzecz L. B. i B. S. (dalej: "wnioskodawczynie") odszkodowanie w wysokości [...] zł, za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni [...] m2, z arkusza mapy [...] obrębu [...], ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV [...], a w punkcie II orzekł, że do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązał solidarnie spółki E. Sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej; "skarżąca") i E. S.A., w terminie czternastu dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna, proporcjonalnie do posiadanych udziałów: L. B. kwotę [...]zł i B. S. kwotę [...]zł.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że na skutek wniosków L. B. i B. S. wszczął postępowanie o ustalenie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV [...], wybudowanej w 1978 r. na podstawie decyzji Naczelnika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego [...] z 14 marca 1975 r., utrzymanej w mocy ostateczną decyzją Naczelnika Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego [...] z 13 października 1975 r. Decyzja z dnia 14 marca 1975 r. wydana została na podstawie przepisów art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 - dalej: "u.z.t.w.n.").

Na podstawie danych ewidencji gruntów i badania ksiąg wieczystych nr [...] (dawniej: Kw nr [...]), prowadzonej dla nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] oraz ksiąg lokalowych nr [...] (dawniej: Kw nr [...]) i [...] (dawniej: Kw nr [...]) ustalono, że w dniu wydania przez organ II instancji ostatecznej decyzji ograniczającej prawo własności nieruchomości, tj. [...] października 1975 r., jako jej współwłaściciele figurowali C. N. i W. N. w [...] części oraz B. N. (nazwisko po [...] S. ) w [...] części. W. N. zmarł [...] r., a na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w P. z [...] listopada 1991 r., sygn. Akt [...] spadek po nim nabyła w całości c. L. N. (nazwisko po m. B. ). W dniu [...] września 1992 r. zmarła C. N., a zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z [...] kwietnia 1996 r., sygn. akt [...] spadek po niej nabyła jej [...] L. B. w całości. Biorąc pod uwagę, że zajęcie nieruchomości nastąpiło, gdy stanowiła ona współwłasność B. S. (zd. N. ) oraz nieżyjących C. N. i W. N., których spadkobierczynią jest L. B. (zd. N. ), wnioskodawczynie są osobami, które doznały szkody, zatem są uprawnione do żądania odszkodowania. W wyniku postępowania wyjaśniającego nie ustalono, aby odszkodowanie zostało już wcześniej ustalone i wypłacone oraz że zostało zawarte porozumienie w sprawie odszkodowania.

Postanowieniem z 12 kwietnia 2019 r. powołano rzeczoznawcę majątkowego T. S. jako biegłego w sprawie i zobowiązano go do określenia, czy doszło do zmniejszenia wartości nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] w wyniku wybudowania linii energetycznej, z uwzględnieniem stanów: w dniu ograniczenia prawa własności, tj. 13 października 1975 r. oraz w dacie wybudowania tej linii, tj. 1978 r. W ocenie organu I instancji operat szacunkowy, którego autorem jest ww. rzeczoznawca, sporządzony został zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami i zasadami. Na potrzeby wyceny biegły określił właściwy rynek nieruchomości podobnych, biorąc pod uwagę przedmiot, zakres i cel wyceny oraz dostępność danych. Operat jest spójny i logiczny, a określone w nim wartości wiarygodne. W tych okolicznościach przyjęto go jako dowód w sprawie. W świetle dokonanych ustaleń, odszkodowanie należne L. B. i B. S. wyniosło [...] zł.

Wyjaśniając, dlaczego do wypłaty odszkodowania zostały zobowiązane solidarnie spółki E. Sp. z o.o. i E. S.A. organ I instancji wskazał, że Z. E. P. został przekształcony w spółkę E. S.A. na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lipca 1993 r., nr [...], a następnie aktu przekształcenia z 12 lipca 1993 r., repertorium Nr [...]. W związku z połączeniem E. S.A. z E. S.A., Z. S.A., Z. S.A. oraz Z. B. S.A, które miało miejsce 2 stycznia 2003 r., E. S.A. zmieniła nazwę na G. S.A. a następnie na E. S.A. Na mocy umowy zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa zawartej w formie aktu notarialnego z 30 czerwca 2007 r., repertorium A nr [...] w celu wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego, spółka E. S.A. zawiązała spółkę E. Sp. z o.o. i wyposażyła ją w majątek dystrybucyjny w formie aportu oddziału E. S.A., który stanowił zespół składników materialnych i niematerialnych, wyodrębniony organizacyjnie i finansowo w sposób wystarczający do samodzielnego prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na dystrybucji energii elektrycznej oraz podwyższyła kapitał zakładowy tej spółki. W powołanej umowie wskazano także, że zgodnie z art. 554 Kodeksu cywilnego, nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Z powyższego wynika zdaniem organu I instancji, że obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i odnoszący się do nieruchomości położonej przy ul. [...], leży zarówno po stronie E. S.A. jak i E. O. Sp. z o.o.

W odwołaniu E. S.A. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie, iż nie zachodzą przesłanki ustalenia od E. S.A. na rzecz L. B. i B. S. odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ponowne określenie wysokości odszkodowania, ewentualnie, gdyby okazało się, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znaczącej części, o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. art. 7, art. 28, art. 77 § 1, art. 79 § 1, art. 89, art. 107 § 3, art. 156 § 1 K.p.a., art. 130 ust. 1 i 2 u.g.n. w zw. z art. 80 K.p.a., art. 132 ust. 6 i art. 132 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 124 ust. 1 i art. 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 K.p.a., art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 ustawy wywłaszczeniowej w zw. z art. 107 K.p.a., art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n., a także art. 118 Kodeksu cywilnego.

Natomiast E. sp. z o. o. w odwołaniu wniosła o uchylenie decyzji w całości i odmówienie ustalenia odszkodowania na rzecz wnioskodawców w całości, względnie uchylenie decyzji i przekazanie organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 128 ust. 1 u.g.n., art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124, 129 ust. 5 pkt 1 i 3, art. 130 u.g.n., art. 130 i art. 134 ust. 1 u.g.n., a także art. 118 Kodeksu cywilnego.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda decyzją z dnia 19 grudnia 2019 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Natomiast W. S. A. w Poznaniu wyrokiem z dnia 21 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Po 130/20 uchylił decyzję Wojewody [...]. W motywach uzasadnienia Sąd wskazał, że wyłączną przyczyną uchylenia decyzji było uznanie, że Wojewoda niezasadnie uznał za podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania spółkę E. S.A., solidarnie ze spółką E. O. sp. z o.o. Uchylenie zaskarżonej decyzji skutkowało uwzględnieniem zarzutów odnoszących się do odpowiedzialności odszkodowawczej E. S.A. - a nie zarzutów odnoszących się do odpowiedzialności odszkodowawczej spółki E. O. sp. z o.o.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda wydał w dniu 12 października 2021 r. decyzję w której uchylił zaskarżoną decyzję w całości i w tym zakresie w punkcie I decyzji (1) ustalił na rzecz L. B. i B. S. odszkodowanie w wysokości [...] zł, a w punkcie II orzekł, że do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązał spółkę E. O. Sp. z o.o. z siedzibą w P., w terminie czternastu dni od dnia, wydania decyzji, proporcjonalnie do posiadanych udziałów: L. B. kwotę [...]zł i B. S. kwotę [...]zł.

Organ odwoławczy uznał, że w sprawie ziściły się przesłanki, pozwalające na przyznanie L. B. i B. S. odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. W sprawie doszło bowiem do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], z uwagi na decyzję Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego [...] z 14 marca 1975 r., zezwalającą Z. E. P. na tymczasowe zajęcie terenu dla pobudowania linii elektroenergetycznej 110 kV [...] oraz utrzymującą ją w mocy decyzję Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z 13 października 1975 r. Ówczesnymi właścicielami nieruchomości byli: W. N. i C. N. w [...] części oraz B. N. (obecnie S. ) w [...] części. Z kolei spadek po W. N. i C. N. nabyła w całości L. B.. W konsekwencji, w oparciu o obowiązującą obecnie ustawę o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) zarówno B. S., jak i L. B. są uprawnione do dochodzenia należnego odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

Organ odwoławczy wskazał, że pierwotnie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości był Z. E. P. - beneficjent decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości. Dzisiaj natomiast podmiotem zobowiązanym jest E. O. sp. z o.o. w P.. Wojewoda odwołał się tutaj do wyroku WSA w Poznaniu z 21 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Po 130/12, w którym Sąd stwierdził, że punktem wyjścia do wyinterpretowania normy określającej podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania powinna być regulacja, która mogła być podstawą do określenia takiego podmiotu w roku 1975, czyli w dacie wydania decyzji zezwalającej na budowę linii energetycznej i zajęcia gruntu pod tak określony cel. Jednocześnie Sąd podkreślił, że regulacja uchylonej ustawy wywłaszczeniowej jest jedynie swoiście rozumianym wzorcem do określenia przedmiotu sprawy odszkodowawczej, a także podmiotów uprawnionego i zobowiązanego. W tych zakresach, w których przepisy uchylonej ustawy wywłaszczeniowej nie "przystają" do aktualnej sytuacji społeczno- gospodarczej i regulacji, rekonstrukcja normy prawnej statuującej odpowiedzialność odszkodowawczą za usytuowanie urządzeń przesyłowych powinna być dokonywana w oparciu o obecnie obowiązujące przepisy u.g.n. Zdaniem Sądu w sprawie nie było możliwe określenie podmiotu zobowiązanego na podstawie art. 36 ust. 1 w zw. z art. 35 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej, bowiem podmiot ten już nie istnieje (Z. E. P.). Natomiast stosując normę z art. 132 ust. 6 u.g.n. za podmiot odpowiedzialny do wypłaty odszkodowania należy uznać E. O. sp. z o.o. w P. jako beneficjenta zezwolenia wydanego w 1975 r.

Wojewoda rozważył również kwestię ewentualnego wypłacenia odszkodowania na rzecz wnioskodawców lub ich poprzedników prawnych w przeszłości. W ocenie organu odwoławczego Prezydent Miasta P. przeprowadził w tym zakresie szeroko zakrojone postępowanie. W tym celu wystąpił do szeregu podmiotów, w tym przejrzał zasoby Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...], zwrócił się do E. S.A., Sądu Rejonowego P. oraz Archiwum Państwowego [...] W ich zasobach nie odnaleziono jednak żadnej informacji na temat odszkodowania. Uznał więc, że świadczenie nigdy nie zostało wypłacone.

W kontekście ustalenia kwoty należnego odszkodowania, Wojewoda wskazał, iż operat sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego T. S. jest kompleksowy, rzetelny i może stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania. Zdaniem organu odwoławczego przedmiotowy operat szacunkowy zawiera te elementy formalne, które łącznie pozwalają przyjąć jego przydatność dla celów dowodowych. Wojewoda uważa też, iż przedmiotowy operat pod względem swej zawartości nie uchybia wymogom nałożonym mocą § 56 rozporządzenia w sprawie wyceny, gdyż operat zawiera każdy z wymienionych w tym przepisie elementów. Przedmiotowy operat szacunkowy prawidłowo opisuje rzeczywistość, a mianowicie przedmiot wyceny w postaci działki nr [...]. Biegły prawidłowo określił powierzchnię wycenianej działki, a także jej funkcję w planie zagospodarowania przestrzennego. Rzeczoznawca majątkowy prawidłowo opisał nieruchomość, wyszczególniając wszystkie elementy, znajdujące się na działce oraz powołując się na zgromadzone w sprawie dokumenty techniczne. Organ II instancji sprawdził też, czy nieruchomości podobne, wskazane przez rzeczoznawcę majątkowego, spełniają kryterium podobieństwa pod względem przeznaczenia planistycznego. Organ odwoławczy sprawdził obliczenia wykonane przez biegłego, konstatując, iż okazały się one w pełni prawidłowe. Reasumując, organ odwoławczy uważa, iż skoro przedstawione składniki operatu szacunkowego okazały się prawdziwe, to nie zachodzą podstawy aby badać absolutnie każdy jego element, gdyż byłoby to działanie karkołomne i niecelowe. Dlatego daje on wiarę ustaleniom zawartym w opinii biegłego T. S., nie widząc podstaw aby kwestionować sferę faktyczną ustaleń operatu z urzędu. Dokument ten zdaniem organu odwoławczego prawidłowo odzwierciedla rzeczywistość, a zatem nie zachodzi potrzeba przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego.

Pismem z dnia 10 listopada 2021 r. skarżąca złożyła skargę na powyższą decyzję, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji i jej zmianę poprzez nieobciążanie skarżącej obowiązkiem zapłaty odszkodowania na rzecz wnioskodawców oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

a) przepisów prawa materialnego tj. art. 128 ust. 4, art. 124, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 132 ust. 5 i 6 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n w z w. z art. 551 i następne kc w zakresie w jakim organ uznał, że E. O. sp. z o.o. jest beneficjentem decyzji wywłaszczeniowej z 1975 r., następcą prawnym podmiotu na rzecz, którego dokonano wywłaszczenia z pominięciem okoliczności, że E. O. sp. z o.o. została utworzona jako odrębna osoba prawna w celu pełnienia funkcji operatora systemu dystrybucji, a następnie została wyposażona w majątek w trybie zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa art. 551 i następne kc,

b) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 79 §1 K.p.a., poprzez brak zawiadomienia stron o sporządzeniu kolejnego operatu szacunkowego z dnia 24 sierpnia 2021 r.,

c) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 130 i art. 134 ust. 1 u.g.n., poprzez ustalenie odszkodowania w kwocie wyższej niż faktycznie należne;

d) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj.: art. 7, art. 77, art. 80 i art. 84 k.p.a., poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności w zakresie przejęcia odpowiedzialności odszkodowawczej E. - O. sp. z o.o.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podkreślając, że WSA w Poznaniu w wyroku z 21 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Po 130/20 przesądził, iż w sprawie podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest wyłącznie E. O. Sp. z o.o., a ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Odpowiedzi na skargę udzielił także pełnomocnik wnioskodawczyń, który przychylił się do stanowiska procesowego organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody w przedmiocie odszkodowania z tytułu ograniczenia korzystania z nieruchomości. W pierwszej kolejności należy wskazać, że rozpoznawana sprawa była już przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 21 maja 2021 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Po 130/20 uchylił decyzję Wojewody z dnia 19 grudnia 2019 r.

Zgodnie z treścią art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej: "p.p.s.a."), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że określone w art. 153 p.p.s.a. wskazania co do dalszego postępowania dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Na podstawie art. 153 ww. ustawy ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone przez sąd wiążą organy administracji publicznej i sąd w tej samej sprawie, tj. w sprawie tożsamej pod względem podmiotowym i przedmiotowym. W szczególności o tożsamości sprawy decyduje podstawa powstania danego stosunku prawnego, tj. podstawa prawna i okoliczności faktyczne. Istotna zmiana któregoś z tych elementów powoduje, że mamy do czynienia z nową sprawą. Związanie sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 ww. ustawy oznacza zaś, że nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (zob. m.in. wyrok NSA z 05 lutego 2020 r., sygn. akt I GSK 2107/19, wyrok NSA z 05 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 911/18, wyrok NSA z 26 lipca 2018 r., sygn. akt II FSK 1959/16).

W uzasadnieniu wyroku z dnia 21 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Po 130/20 WSA wskazał, że wyłączną przyczyną uchylenia decyzji było uznanie, że Wojewoda niezasadnie uznał za podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania spółkę E. S.A., solidarnie ze spółką E. O. sp. z o.o. Uchylenie zaskarżonej decyzji skutkowało uwzględnieniem zarzutów odnoszących się do odpowiedzialności odszkodowawczej E. S.A.- a nie zarzutów odnoszących się do odpowiedzialności odszkodowawczej spółki E. O. sp. z o.o.

W ocenie Sądu, zaskarżona w rozpoznawanej sprawie decyzja odpowiada prawu.

Niewątpliwie osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie – w tym także za szczególną jego postać przewidzianą w art. 124 u.g.n., a jeszcze wcześniej m.in. w art. 35 u.z.t.w.n. – jest "osoba wywłaszczona" (art. 128 ust. 1 u.g.n.), czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym funkcjonowały jednak odmienne koncepcje odnoszące się do możliwości ubiegania się o odszkodowanie przez spadkobierców osoby wywłaszczonej oraz przez każdoczesnego właściciela obciążonej nieruchomości, niezależnie od tego, czy wstąpił w prawa poprzedniego właściciela, jako jego następca prawny ogólny, czy też singularny, np. na skutek umowy sprzedaży nieruchomości. Ostatecznie jednak kwestia ta została przesądzona przez N. S. A. w uchwale z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt sygn. akt I OPS 1/20, w której wyrażono stanowisko, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, natomiast nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie osobami uprawnionymi do uzyskania odszkodowania za szkodę spowodowaną zmniejszeniem wartości nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr [...] są więc – jak słusznie wskazał Sąd w wyroku z dnia 21 maja 2021 r. B. S. (z domu N. ), jako współwłaściciel w [...] części nieruchomości w dniu ograniczenia sposobu użytkowania tej nieruchomości, a także spadkobiercy W. N. i C. N., którzy byli współwłaścicielami w [...] części w dniu ograniczenia sposobu użytkowania tej nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy, spadek po nich w całości nabyła ich [...] L. B. (z domu N. ).

Odnosząc się do kwestii podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania wskazać należy, że Sąd w wyroku z dnia 21 maja 2021 r., przyjął, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest wyłącznie E. O. Sp. z o.o. z siedzibą w P..

Zdaniem Sądu punktem wyjścia do wyinterpretowania normy określającej podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania powinna być regulacja, która mogła być podstawą do określenia takiego podmiotu w roku 1975, czyli w dacie wydania decyzji zezwalającej na budowę linii energetycznej i zajęcia gruntu pod tak określony cel. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że regulacja uchylonej u.z.t.w.n. jest jedynie swoiście rozumianym wzorcem do określenia przedmiotu sprawy odszkodowawczej, a także podmiotów uprawnionego i zobowiązanego. W tych zakresach, w których przepisy uchylonej u.z.t.w.n. nie "przystają" do aktualnej sytuacji społeczno-gospodarczej i regulacji, rekonstrukcja normy prawnej statuującej odpowiedzialność odszkodowawczą za usytuowanie urządzeń przesyłowych powinna być dokonywana w oparciu o obecnie obowiązujące przepisy u.g.n. Zgodnie z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. (w brzmieniu obowiązującym po dacie wydania zezwolenia z 1975 r. i budowy linii energetycznej), odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia, a w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta. Z kolei powołany art. 35 ust. 1 upoważniał organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe do zakładania i przeprowadzania na nieruchomościach – zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągów drenażowych, przewodów służących do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności. Należy zwrócić uwagę, że w powołanym przepisie wymieniono przedsiębiorstwa państwowe jako podmioty upoważnione do zakładania sieci, a tym samym również jako podmioty upoważnione do zawarcia porozumienia w przedmiocie odszkodowania, zgodnie z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. Z kolei według art. 132 ust. 6 u.g.n., obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń.

W niniejszej sprawie nie byłoby możliwe określenie podmiotu zobowiązanego na podstawie art. 36 ust. 1 w zw. z art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n., bowiem podmiot ten już nie istnieje (Z. E. P.). Natomiast stosując normę z art. 132 ust. 6 u.g.n. za podmiot odpowiedzialny do wypłaty odszkodowania należy uznać E. O. Sp. z o.o. w P., jako beneficjenta zezwolenia wydanego w 1975 r. W niniejszej sprawie na podstawie art. 136 ust. 6 w zw. z art. 123 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. zobowiązanym jest podmiot, który jest właścicielem sieci i beneficjentem zezwolenia. Nie ma żadnych podstaw prawnych, by uznać, że w tej sytuacji zobowiązanym powinien być Skarb Państwa. Niewątpliwie bowiem wydana w 1975 r. decyzja traktowana jest przez E. O. sp. z o.o. na równi z zezwoleniem, takim jak to, które współcześnie znajduje umocowanie w treści art. 124 u.g.n. Zezwolenie z 1975 r. nie miało charakteru jednorazowego czy czasowego ograniczenia własności (mimo sformułowania, choć bez daty końcowej), co uzasadniać miałoby tezę o zobowiązaniu tylko podmiotu wskazanego w decyzji, a w przypadku jego braku, Skarbu Państwa. Ograniczenie wynikające z zezwolenia ma charakter trwały, a jego beneficjentem nie był tylko Z. E. P., ale po kolei wszystkie wskazane w decyzji podmioty – obecnie od 2007 r., czyli też w dacie orzekania przez organy, E. O. sp. z o.o. Innymi słowy, skutek decyzji w postaci ograniczenia trwa, a jego beneficjentem jest nikt inny jak właśnie E. O. sp. z o.o. W ocenie Sądu art. 132 ust. 6 u.g.n stosowany do stanów dawnych powinien być interpretowany w ten sposób, że odpowiedzialność za odszkodowanie ponosi gestor sieci, a zarazem obecnie korzystający z ograniczenia orzeczonego w trybie art. 35 u.z.t.w.n., czyli jego beneficjent. Skoro w świetle obowiązującej regulacji zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest podmiot, który uzyskał zezwolenie, to okolicznością prawnie istotną z punktu widzenia określenia podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania jest ustalenie następcy prawnego tego zezwolenia. W sprawie niesporne jest, że następcą tym jest E. O. Sp. z o.o. w P.. Powołany przepis art. 132 ust. 6 u.g.n. nie odwołuje się do przesłanki posiadania linii energetycznej przez podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania, ani do regulacji dotyczących wydzielenia czy utworzenia nowej spółki prawa handlowego w rozumieniu przepisów k.s.h. i o przekształceniach własnościowych, czy też rozliczeń finansowych pomiędzy podmiotami gospodarczymi (tak też NSA w wyroku z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 1756/20, oddalającym skargę kasacyjną od wyroku WSA w Poznaniu z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Po 1040/19).

Reasumując tę część rozważań Sąd wskazuje, że wobec wiążącego Sąd w składzie orzekającym stanowiska tut. Sądu wyrażonego w prawomocnym wyroku z dnia 21 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Po 130/20, uznał, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest spółka E. O. Sp. z o.o. Tym samym niezasadne okazały się wszystkie zarzuty skargi dążące do obalenia tezy, że jest zobowiązana do zapłaty odszkodowania w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do zarzutów względem operatu szacunkowego Sąd wskazuje, że wbrew zarzutom skargi organy, w zgodzie z zasadami postępowania dowodowego, oceniły przedstawiony operat szacunkowy, prawidłowo uznały go za wiarygodny dowód w sprawie i przyjęły za podstawę określenia wysokości odszkodowania (art. 130 ust. 1 i 2, art. 134 ust. 1 i 2 u.g.n.).

Biegły wyceniał zmniejszenie wartości nieruchomości z zastosowaniem § 43 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.). Prawidłowo określił przedmiot wyceny, zastosował podejście porównawcze metodą korygowania ceny średniej, porównał transakcje nieruchomości gruntowych niezabudowanych pod zabudowę jednorodzinną na obszarze P., a zwłaszcza jego cen stref [...] (s. [...] i [...] operatu) i transakcje nieruchomości zabudowanych (s. [...] i s. [...] operatu). Biegły określił wartość nieruchomości – przed obciążeniem (pod zabudowę) – grunty niezabudowane, wybrał nieruchomości podobne do wycenianej, wskazał cechy rynkowe i ich wagi. Skorygowana cena średnia za 1m2 takiej nieruchomości wyniosła [...] zł (s. [...] operatu). Skorygowana cena średnia za 1m2 nieruchomości zabudowanej wyniosła natomiast [...] zł (s. [...] operatu). Wartość rynkowa nieruchomości zabudowanej budynkiem wyniosła [...] zł. Zmianę warunków korzystania nieruchomości jako całości biegły wycenił na [...] zł przyjmując miernik zmiany na 10 %, który uzasadnił ([...]). Trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości z uwagi na przebieg linii biegły wycenił natomiast na [...] zł przyjmując miernik zmiany na 5 % na obszarze ochronnym, który uzasadnił faktem, iż linia znajduje się nad budynkami garażowymi, a więc stopień ograniczenia korzystania z nieruchomości gruntowej nią powodowany jest nieznaczny. Biegły uznał, że budowa linii nie miała wpływu na zmianę przydatności użytkowej, bo ta nie zmieniła się. Nieruchomość jest użytkowana w taki sam sposób – nieruchomość nadal jest wykorzystywana na cele mieszkaniowe oraz działalność gospodarczą w budynkach warsztatowo-gospodarczych, natomiast niezabudowana część gruntu ma charakter ogrodu przydomowego. Uwzględnił trwałe ograniczenie i skutki związane z obowiązkiem udostępniania nieruchomości. W ocenie Sądu organy administracji miały podstawy do oceny sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego jako rzetelnego i kompletnego. W tym miejscu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 157 ust. 1 u.g.n. ocena prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego, zwłaszcza gdy chodzi o treści wywodzone z wiadomości specjalnych, należy do zadań organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. To ona, a nie organ administracji, jest uprawniona do tak szczegółowego badania danych zawartych w opinii, jak chociażby przyjęcie określonych cech oraz wartości współczynników, mających wpływ na korektę przyjętej ceny średniej za metr kwadratowy. Poza zakresem analizy sądów administracyjnych jest więc kwestia merytorycznej zasadności wyboru metody i techniki szacowania nieruchomości. Stosownie do art. 154 ust. 1 u.g.n., rzeczoznawca majątkowy ma swobodę w wyborze właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania. Organ prowadzący postępowanie, a tym bardziej sąd administracyjny, nie może wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły (por. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2665/15). Pozytywna ocena Sądu odnośnie do jakości operatu szacunkowego sporządzonego w niniejszej sprawie sprawia, że prawidłowe jest stanowisko organów administracji, które w braku podstaw do kwestionowania ich prawidłowości nie wystąpiły o jego ocenę przez organizację rzeczoznawców majątkowych. Należy podkreślić, że samo niezadowolenie strony z opinii biegłego, czy też subiektywne przekonanie strony o nieprawidłowości sporządzonej wyceny nieruchomości, jeżeli nie jest potwierdzone obiektywnie weryfikowalnymi dowodami, jest niewystarczające do skutecznego podważenia jej wiarygodności (por. wyroki WSA w Łodzi z dnia 4 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 456/16, WSA w Warszawie z dnia 19 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1639/14, WSA w Białymstoku z dnia 18 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 272/16). Ugruntowane w orzecznictwie jest również przekonanie, że strona kwestionująca dany operat szacunkowy powinna przedłożyć organowi dowód jego nieprawidłowości w postaci opinii organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. Należy podkreślić, że art. 157 u.g.n. nie ogranicza strony postępowania w możliwości zwrócenia się do organizacji zawodowej rzeczoznawców z wnioskiem o dokonanie oceny kwestionowanego operatu. Nie można jednak przyjąć, że obowiązek taki obciąża każdorazowo organ w sytuacji, gdy strona kwestionuje operat, nawet przedkładając opracowanie konkurencyjne. O potrzebie zewnętrznej weryfikacji operatu przez organ, o jakiej mowa w art. 157 ust. 1 u.g.n., decyduje nie żądanie strony, lecz powstanie po stronie organu uzasadnionych wątpliwości co do prawidłowości jego sporządzenia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 562/16). Tych wątpliwości organ nie miał, oceniając ustalenia wynikające z operatu jako prawidłowe zarówno pod względem formalnym, jak i merytorycznym. W toku postępowania biegły w sposób szczegółowy odnosił się do zarzutów stawianych pod adresem operatu, odnosząc się do poszczególnych uwag stron. Organ I instancji w zawiadomieniu o zakończeniu zbierania materiału dowodowego powiadomił natomiast, że strony są uprawnione do przedłożenia kontrooperatu, z czego strona skarżąca nie skorzystała.

Nie znajdują też potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy zarzuty strony, że doszło do naruszenia art. 79 K.p.a. przez brak zawiadomienia stron o sporządzeniu nowego operatu szacunkowego z 24 sierpnia 2021 r. w miejsce poprzedniego operatu z 9 maja 2019 r. Z akt sprawy wynika, że Sąd w wyroku z dnia 21 maja 2021 r. wskazał w operacie z dnia 9 maja 2019 r. jedynie jeden błąd rachunkowy, który spowodował ustalenie kwoty odszkodowania na poziomie minimalnie mniejszym, a więc korzystniejszym dla skarżących. L. B. i B. S. nie kwestionowały operatu, stąd Sąd doszedł do przekonania, że zauważony błąd można potraktować jako nieistotny i nie dyskwalifikujący wyceny jako takiej. Niemniej jednak operat został poprawiony, a nowy operat uwzględniał wskazane błędy rachunkowe. Wojewoda pismem z 13 września 2021 r. zawiadomił strony o zgromadzonym materiale dowodowym, w tym nowym operacie szacunkowym z dnia 24 sierpnia 2021 r. oraz możliwości wypowiedzenia się co do całości zebranych w sprawie materiałów. Skarżąca z możliwości tej nie skorzystała.

Nie mogły przynieść oczekiwanego rezultatu argumenty, że organy przeprowadziły niewystarczające postępowanie dowodowe. Bez wątpienia ustanowiona w kodeksie postępowania administracyjnego zasada oficjalności obciąża organ administracji publicznej obowiązkiem zebrania, a następnie rozważenia całego materiału dowodowego z urzędu. Koresponduje z nim przyjęta w postępowaniu administracyjnym koncepcja spoczywającego na organach administracji ciężaru dowodu.

W postępowaniu administracyjnym reguły determinujące czynności ustalania stanu faktycznego, zwane zbiorczo postępowaniem wyjaśniającym, wytyczone są przede wszystkim przez uregulowane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. zasadę prawdy obiektywnej, zasadę oficjalności, zasadę ciężaru dowodu, bezpośredniości i zupełności zgromadzonego materiału.

Treścią zasady prawdy obiektywnej jest powinność organu procesowego dokonania ustaleń co do faktów zgodnie z ich rzeczywistym przebiegiem. Tylko takie fakty mogą stanowić podstawę załatwienia sprawy (zob. wyrok NSA z 14 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Za zgodne z prawdą przyjmuje się w orzecznictwie takie ustalenia faktyczne, które prowadzą do konkluzji, że "w świetle przeprowadzonych dowodów fakt przeciwny dowodzeniu jest niemożliwy lub wysoce nieprawdopodobny" (zob. postanowienie SN z 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt V KK 13/13, LEX nr 1312594; wyrok SA w Katowicach z 13 czerwca 2013 r., sygn. akt II AKa 156/13, LEX nr 1349898). Wniosek o zaistnieniu określonego przebiegu zdarzeń może stanowić także rezultat uwzględniającego wiedzę wynikającą z zasad doświadczenia życiowego i obserwacji życia społecznego oraz logicznego rozumowania o faktach wykazanych określonymi dowodami (zob. postanowienie SN z 23 maja 2002 r., sygn. akt V KKN 426/00, OSNKW 2002/9–10, s. 81). Wskazane zasady nie oznaczają jednak, że organ ma nieograniczony obowiązek poszukiwania faktów, które podnosi strona, mających istotne znaczenie dla sprawy, zwłaszcza wobec bierności strony w tym zakresie.

W związku z powyższym, Sąd stwierdza, że organ zrealizował wszystkie wytyczne zawarte w wyroku WSA z dnia 21 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Po 130/20.

Dlatego też, wywiedziona skarga okazała się niezasadna i na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało ją oddalić.