Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 58/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 1 i 2
journal: Dz.U. 1948 nr 20 poz 138
law: Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wykowski, sędzia WSA Piotr Korzeniowski, sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (spr.), Protokolant ref. staż. Aleksandra Larkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi K. B., A. G., B. S., J. N., K. Z., M. M., M. K., M. S., M. S., M. S., P. G., T. G., W. M., Z.P. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania orzeczenia z naruszeniem prawa oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...], stwierdzającą, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej W., Wydziału Społeczno-Administracyjnego z dnia [...] kwietnia 1953 r., nr [...] w części orzekającej o wywłaszczeniu na własność Państwa nieruchomości położonej w os. [...] oznaczonej jako [...], o pow. [...] m², stanowiącej własność S. J., S. K., S. J., S. M., M. H., S. B., D. J., S. Z. s. B., S. W., H. S., P. J., H. W., S. M., Z. M., L. A., M. H., K. M., sprostowane orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja 1961 r. nr [...] - zostało wydane z naruszeniem prawa.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Prezydium Rady Narodowej w W. orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1953 r., nr [...]- wydanym w następstwie rozpatrzenia wniosku Dyrekcji [...] w W. z dnia 4 maja 1949 r. - dokonało wywłaszczenia na własność Państwa, z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej, nieruchomości położonej w osiedlu Miasto [...] w granicach [...] Rady Narodowej W., oznaczonej jako [...] o powierzchni [...] m², stanowiącej własność S. J., S. K., S. J., S. M., M. H., S. B., D. J., S. Z. s. B., S. W., H. S., P. J., H. W., S. M., Z. M., L. A., M. H., K. M.

Następnie zaś orzeczeniem z dnia [...] maja 1961 r., nr [...], Prezydium Rady Narodowej W. - działając na podstawie art. 81 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. z 1928r., Nr 36, poz. 341) - dokonało sprostowania powyższego orzeczenia w zakresie wskazanej w nim ogólnej powierzchni wywłaszczanych nieruchomości objętych postępowaniem stwierdzając, iż w miejsce [...] m² winno być [...] m².

W piśmie z dnia 23 sierpnia 2006 r. M. K. wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1953 r., nr [...] wskazując, że:

- przedmiotowe orzeczenie zostało wydane przez organ niewłaściwy, ponieważ zgodnie z art. 8 ust. 1 dekretu o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. do orzekania o wywłaszczeniu powołany był wojewoda,

- zgodnie z art. 27 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, na wnioskodawcy wywłaszczenia ciążył obowiązek odszkodowawczy,

- w spisie wywłaszczonych nieruchomości przedmiotowa nieruchomość została bezpodstawnie przemianowana na [...] oraz podano jej nieprawidłową powierzchnię,

- w spisie nazwisk osób wywłaszczonych brakuje nazwiska Z. K., natomiast znajdują się tam osoby zmarłe, tj. S. J., S. B., S. Z. s. E., S. Z. s. B., S. W., H. S., P. J. i H. W., którzy zmarli przed uprawomocnieniem się orzeczenia, tj. przed dniem [...] marca1962 r.,

- orzeczeniem tym dokonano wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa udziału w części nieruchomości, którą nabył wcześniej Skarb Państwa w spadku po S. H.,

- nie było ono nigdy doręczone wywłaszczonym podmiotom,

- przedmiotowa nieruchomość została zajęta na cel wywłaszczenia po roku 1945, a zatem nie było uprawnione powoływanie się na dekret o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 r.

Następnie M. K. w piśmie z dnia 1 sierpnia 2007r. sprecyzował swój wniosek wskazując, że dotyczy on również stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] kwietnia 1953 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako [...].

Wnioskiem z dnia 6 sierpnia 2007 r. o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia wywłaszczeniowego wystąpili także: M. S., H. Z., K. B., M. M., Z. P. oraz W. M.

Poza tym o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] kwietnia 1953 r. - w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako [...] - wnioskiem z dnia 25 maja 2009 r. wystąpiły także B. P. oraz A. S.

W wyniku rozpatrzenia powyżej opisanych wniosków Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., stwierdził, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej W., Wydziału Społeczno - Administracyjnego z dnia [...] kwietnia 1953 r., nr [...] w części orzekającej o wywłaszczeniu na własność Państwa nieruchomości położonej w os. [...], oznaczonej jako [...], o pow. [...] m², stanowiącej własność S. J., S. K., S. J., S. M., M. H., S. B., D. J., S. Z. s. B., S. W., H. S., P. J., H. W., S. M., Z. M., L. A., M. H., K. M., sprostowane orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja 1961r. nr [...] zostało wydane z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu decyzji Minister stwierdził, iż wnioski skarżących zasługiwały na uwzględnienie, gdyż orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia 1953 r. dotknięte jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 4 kpa polegającą na skierowaniu go do osób nie będących stroną w sprawie. Ustalił, że wskazani w decyzji - jako właściciele przedmiotowej nieruchomości – J. S. zmarł w dniu [...] sierpnia 1944 r., Z. S. s. B. zmarł w dniu [...] lipca 1948 r., zaś po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego zmarł W. S. (w dniu [...] sierpnia 1949 r.) oraz J. P. (w dniu [...] października 1951r.).

Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożony przez E. S., M. S. oraz M. K. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r., [...].

Na wstępie Minister wskazał, iż za stronę niniejszego postępowania prawidłowo została uznana Z. J., gdyż akt darowizny z dnia [...] lutego 2000 r. dokonany na rzecz M. S. oraz notarialne oświadczenie M. S. z dnia [...] marca 2006 r. o przyjęciu darowizny, nie mogły skutkować przeniesieniem udziału spadkowego Z.J. po A. S. na rzecz M. S. - z uwagi na fakt, że akt darowizny dokonany został bez zachowania formy aktu notarialnego.

Odnosząc się do kwestii oceny legalności zaskarżonego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia 1953 r. o wywłaszczeniu na własność Państwa nieruchomości położonej w os. [...], oznaczonej jako [...], o pow. [...] m², sprostowanego orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja 1961r., organ wskazał, iż zostało ono wydane w oparciu o przepisy art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej ustawę z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 25), przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 r. (Dz. U. z 1948 r., Nr 20, poz. 138 i z 1949 r., Nr 65, poz. 527) oraz przepisy Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. z 1928r., Nr 36, poz. 341) - a zatem w aspekcie zgodności z powołanymi przepisami oraz w odniesieniu do okoliczności faktycznych i prawnych istniejących w dacie orzekania należy dokonać oceny legalności zaskarżonego orzeczenia wywłaszczeniowego.

W związku z powyższym Minister uznał, że postępowanie wyjaśniające potwierdziło, iż w stosunku do przedmiotowej nieruchomości zaszły przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia określone w powołanych przepisach dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r.

Zebrany w sprawie materiał dowody wskazuje, iż przedmiotowa nieruchomość została zajęta na cele komunikacyjne przez władze [...] już przed datą [...] marca 1943 r. - co potwierdzają oświadczenia członków Komisji Likwidacyjnej spółki pod firmą "[...] Spółka Akcyjna w likwidacji" zawarte w akcie notarialnym repertorium nr [...] z dnia [...] marca 1943 r. Również we wniosku z dnia 4 maja 1949 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego m. in. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości Dyrekcja [...] w W. wskazała, że nieruchomość oznaczona jako [...] została zajęta w okresie okupacji na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej. Ponadto - protokół z rozprawy wywłaszczeniowej przeprowadzonej w dniu [...] listopada 1951 r. w siedzibie Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. oraz wniosek wywłaszczeniowy z dnia 4 maja 1949 r. potwierdzają również, iż w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r., tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., przedmiotowa nieruchomość była we władaniu [...] i przeznaczona została pod rozbudowę [...] - na cele [...].

Minister uznał także, że postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonego orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] kwietnia 1953 r. było przeprowadzone w sposób prawidłowy.

Z wniosku Dyrekcji [...] w W. z dnia 4 maja 1949 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego m. in. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości wynika, iż zawierał on ogólne oznaczenie przewidzianych do wywłaszczenia nieruchomości, szczegółowo oznaczonych kolorem różowym na stanowiącym jego załącznik szkicu sytuacyjnym, wskazywał podstawę prawną i cel wywłaszczenia - rozbudowa [...], ogólny opis nieruchomości oraz stwierdzenie, iż wywłaszczenie winno polegać na odjęciu prawa własności dotychczasowym właścicielom na rzecz Skarbu Państwa z dniem [...] maja 1945 r.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. do wywłaszczenia na podstawie powyższego dekretu stosowano odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. prawo o postępowaniu wywłaszczeniom (Dz. U. R. P. Nr 86, poz. 776) w brzmieniu ustawy z dnia 30 marca 1939 r. (Dz. U. R. P. Nr 31, poz. 205) z tą zmianą, iż zawiadomienie i doręczenie do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego wywłaszczenia zastępowano ogłoszeniem w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego.

Stosownie do treści art. 14 § 1 w/w rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. obwieszczenie o wszczęciu postępowania polegało na podaniu do publicznej wiadomości, w sposób przyjęty w danej miejscowości, informacji na czyją rzecz i na jaki cel wywłaszczenie miało być dokonane, na czym wywłaszczenie miało polegać według zamierzeń wnioskodawcy, przybliżoną ogólną powierzchnię gruntów ze wskazaniem miejsca, gdzie te grunty się znajdowały z wyszczególnieniem właścicieli gruntów. Natomiast zgodnie z treścią art. 14 § 2 ww. rozporządzenia w obwieszczeniu należało podać do wiadomości, że plan sytuacyjny i inne załączniki zostały wyłożone w lokalu zarządu gminy do przejrzenia w okresie 14 dni oraz ogłosić, iż w powyższym terminie każdy zainteresowany mógł zgłosić wnioski lub sprzeciwy.

Zgodnie z postanowieniami powołanego art. 14 rozporządzenia z dnia 24 września 1934 r., ogłoszeniem z dnia [...] stycznia 1950 r. Nr [...] Wojewoda [...] poinformował strony postępowania o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, m. in. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości położonej w mieście – [...], wymienił znanych mu właścicieli nieruchomości, dokonał ogólnego opisu nieruchomości, wskazał, iż wszczęcie postępowania nastąpiło na wniosek Dyrekcji [...] w W. zatwierdzony przez właściwego ministra, zaś wywłaszczenie polegać miało na odjęciu prawa na własność Państwa z dniem [...] maja 1945 r. Organ wywłaszczeniowy poinformował zainteresowanych o możliwości przeglądania akt sprawy w lokalu Zarządu gm. B. i składania wniosków lub sprzeciwów, w terminie 14 dni od dnia obwieszczenia. Stosownie do powołanego art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu wywłaszczeniowego z dnia 7 kwietnia 1948 r. zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało wywieszone na tablicach ogłoszeń Starostwa Powiatowego W. w dniach [...] stycznia 1950 r. - [...] stycznia 1950 r. i Zarządu Gminy w J. gm. B. w dniach [...] stycznia 1950 r. - [...] marca 1950 r. Ponadto powyższe zawiadomienie z dnia [...] stycznia 1950r. zostało również ogłoszone w [...] Dzienniku Urzędowym nr [...].

Z akt sprawy wynika, iż żadne wnioski lub sprzeciwy nie zostały złożone w ustawowym 14 dniowym terminie. A zatem, w powyższym zakresie nie nastąpiło rażące naruszenie prawa przez organ wywłaszczeniowy, które skutkować powinno wyeliminowaniem z obrotu prawnego zaskarżonego orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] kwietnia 1953 r.

Następnie obwieszczeniem z dnia [...] września 1951 r. Nr [...] Prezydium Rady Narodowej w W. poinformowało strony postępowania o wyznaczeniu na dzień [...] października 1951 r. rozprawy wywłaszczeniowej w lokalu Prezydium Gminnej Rady Narodowej w J. Powyższe obwieszczenie zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Gminnej Rady Narodowej w J. w dniu [...] października 1951 r. i zdjęte w dniu [...] października 1951 r. W związku z brakiem znaków granicznych i niemożnością rozgraniczenia terenów należących do osób fizycznych rozprawa w przedmiocie wywłaszczenia została odroczona (protokół z oględzin nieruchomości, spisany w dniu [...] października 1951 r.), a jej nowy termin został wyznaczony obwieszczeniem Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] października 1951 r., na dzień [...] listopada 1951 r. Obwieszczenie to zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Gminnej Rady Narodowej w J. w dniu [...] listopada 1951 r. i zdjęte w dniu [...] listopada 1951 r. - a zatem - zdaniem organu odwoławczego - i w tym zakresie brak jest podstaw do przyjęcia, iż nastąpiło rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Minister dodał, że znajdujący się w aktach sprawy protokół z rozprawy wywłaszczeniowej potwierdza, iż została ona przeprowadzona w wyznaczonym dniu, tj. [...] listopada 1951 r. z udziałem przedstawiciela Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej, Prezydium [...] Powiatowej Rady Narodowej w W. oraz przedstawiciela wnioskodawcy wywłaszczenia - Dyrekcji [...]. Na rozprawę, mimo obwieszczenia o jej terminie, nie stawili się natomiast właściciele przedmiotowej nieruchomości. Z protokołu rozprawy wynika, iż w jej toku potwierdzone zostało zaistnienie przesłanek dopuszczalności wywłaszczenia określonych w art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.

Następnie orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1953 r. Nr [...] Prezydium Rady Narodowej w W. wywłaszczyło na własność Skarbu Państwa m. in. nieruchomość położoną w os. [...], oznaczoną jako [...], o pow. [...] m², ujawnioną jako własność S. J., S. K., S. J., S. M., M. H., S. B., D. J., S. Z. s. B., S. W., H. S., P. J., H. W., S. M., Z. M., L. A., M. H., K. M.

W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, iż zajęcie nieruchomości w okresie okupacji na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, a także użytkowanie jej przez [...] w dniu [...] kwietnia 1948 r. wypełniało przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia określone w dekrecie z dnia 7 kwietnia 1948 r. Jednocześnie pouczono strony o możliwości złożenia odwołania od orzeczenia do Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Rady Narodowej w W. Orzeczenie to zostało wywieszone na tablicy ogłoszeniowej w dniach [...] maja 1953 r. - [...] maja 1953 r.

Minister podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] kwietnia 2010r., zgodnie z którym brak ogłoszenia powyższego orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] kwietnia 1953 r. w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie stanowi rażącego naruszenia prawa, które skutkować powinno wyeliminowaniem z obrotu prawnego zaskarżonego orzeczenia. W jego ocenie wystarczająca była bowiem publikacja w dzienniku urzędowym samego obwieszczenia o wszczęciu postępowania, ponieważ informowało ono właścicieli wywłaszczanej nieruchomości o wszczęciu procedury i umożliwiało stronom wzięcie czynnego udziału w postępowaniu. Zatem nie ogłoszenie orzeczenia wywłaszczeniowego w dzienniku urzędowym - przy jednoczesnym obwieszczeniu o wywłaszczeniu w formie zwyczajowo przyjętej - nie spowodowało negatywnych skutków dla stron postępowania.

Minister dodał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie potwierdza również zasadności zarzutów podniesionych przez skarżących, jakoby w drodze badanego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia1953 r. wywłaszczony został również Skarb Państwa. Niewątpliwie na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego W. z dnia [...] czerwca 1977 r. sygn. akt [...] spadek po S. H. - współwłaścicielce przedmiotowej nieruchomości nabył w całości Skarb Państwa. Jednakże S. H. zmarła w dniu [...] czerwca 1953 r., zaś zaskarżone orzeczenie zostało wydane wcześniej, w dniu [...] kwietnia 1953 r. i nie zostało zaskarżone przez któregokolwiek ze współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości w ustawowym terminie. Zatem w dacie orzekania, jak również w dacie przejęcia własności nieruchomości (w dniu [...] maja 1945 r.) współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości była właśnie S. H., a nie - jak wskazują skarżący - Skarb Państwa. W powyższym zakresie nie doszło zatem do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, jak również do skierowania orzeczenia wywłaszczeniowego do podmiotu nie będącego stroną postępowania.

Minister podtrzymał również swoje stanowisko, w myśl którego niewskazanie przez organ wywłaszczeniowy w zaskarżonym orzeczeniu Z. K. jako współwłaścicielki przedmiotowej nieruchomości, nie stanowi przesłanki stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego - a co najwyżej może być rozpatrywane jako przesłanka wznowienia postępowania.

Ponadto stwierdził, że nie są również zasadne zarzuty dotyczące braku prawidłowego ustalenia przedmiotu wywłaszczenia. Materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania wyjaśniającego wskazuje bowiem, iż granice wywłaszczonej nieruchomości zostały ujawnione na planie sytuacyjnym stanowiącym załącznik do wniosku Dyrekcji [...] w W. z dnia [...] maja 1949 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego m. in. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości i wyłożonym do wglądu dla osób zainteresowanych w lokalu Zarządu gm. B. na okres 14 dni.

Dodał, że materiał dowodowy sprawy nie potwierdza także zarzutu stron, jakoby zaskarżone orzeczenie dotknięte było wadą rażącego naruszenia prawa - ponieważ na organie wywłaszczeniowym ciążył, na podstawie art. 27 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, obowiązek ustalenia i przyznania odszkodowania dla stron postępowania. Wskazał, iż stosownie do art. 33. ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. wszczęcie postępowania odszkodowawczego następowało na wniosek strony złożony do prezydium wojewódzkiej rady narodowej - po zgłoszeniu wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego.

Organ podtrzymał również swoje stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r., zgodnie z którym zaskarżone orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia 1953 r. w części dot. wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, sprostowane orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja 1961 r., dotknięte jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 4 kpa - gdyż skierowane zostało do podmiotu nie będącego stroną postępowania.

Minister wskazał, przywołując orzecznictwo sądowe, że uznanie za strony postępowania J. S. (który zmarł w dniu [...] sierpnia 1944r.), Z. S. s. B. (który zmarł w dniu [...] lipca 1948r.), W. S. (który zmarł w dniu [...] sierpnia 1949r.) i J. P. (która zmarła w dniu [...] października 1951r.) oraz skierowanie orzeczenia wywłaszczeniowego do ww. osób skutkuje tym, iż zaskarżone orzeczenie rozstrzyga o sytuacji prawnej osób, które nie posiadały zdolności prawnej, a tym samym nie mogły posiadać praw rzeczowych do przedmiotowej nieruchomości. Każdy natomiast przypadek nieprawidłowego ustalenia zdolności prawnej osoby, potraktowanej przez organ administracji publicznej jako strona, pociąga za sobą wadę nieważności decyzji przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 4 kpa.

Podsumowując Minister stwierdził, że ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykazała, aby zaskarżone orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] kwietnia 1953 r. o wywłaszczeniu na własność Państwa nieruchomości położonej w os. [...], oznaczonej jako [...], o pow. [...] m², dotknięte było którąkolwiek z pozostałych wad wskazanych w art. 156 § 1 kpa.

Podtrzymał również swoje stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r., zgodnie z którym również orzeczenie Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] maja 1961 r. o sprostowaniu powyższego orzeczenia z dnia [...] kwietnia1953 r. - w zakresie wskazanej w nim ogólnej powierzchni wywłaszczanych nieruchomości objętych postępowaniem w ten sposób, iż w miejsce [...] m² winno być [...] m² - nie jest dotknięte którąkolwiek z wad enumeratywnie określonych w art. 156 § 1 pkt 1 - 7 kpa.

Wskazał także, iż dopuszczalność stwierdzenia nieważności decyzji jest w kpa oparta na trzech przesłankach: przesłance pozytywnej, którą stanowi wystąpienie jednej z wyczerpująco wyliczonych w art. 156 § 1 kpa podstaw i na przesłankach negatywnych, z których jedną stanowi termin, a drugą - spowodowanie przez decyzję nieodwracalnych skutków prawnych.

Właściwy organ władny jest orzec o stwierdzeniu nieważności badanej decyzji administracyjnej tylko wówczas, jeżeli równocześnie stwierdzi, iż wystąpiła przynajmniej jedna z podstaw stwierdzenia nieważności wyczerpująco wyliczonych w art. 156 § 1 kpa oraz, że nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek stwierdzenia nieważności, a więc nie upłynął termin dopuszczalności stwierdzenia nieważności badanej decyzji, ani też decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych (art. 156 § 2 kpa).

Zgodnie bowiem z treścią z art. 156 § 2 kpa, nie stwierdza się nieważności decyzji, która została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie, jeżeli od dnia doręczenia decyzji lub jej ogłoszenia upłynęło dziesięć lat.

Zdaniem organu w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie budzi wątpliwości, iż od wydania zaskarżonego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia 1953 r. i prostującego go orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja1961 r., upłynęło ponad 10 lat - co uniemożliwia organowi wyeliminowanie z obrotu prawnego wadliwego rozstrzygnięcia wywłaszczeniowego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli: K. B., B. S., J. N., M. S., Z. P., W. M., M. S., A. G., P. G., M. K., K. Z., M. M., M. S. i T. G. wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r.

Zaskarżonej decyzji zarzucili, iż została wydana z naruszeniem:

- art. 7 i art. 77 kpa - poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego w ramach rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co doprowadziło do naruszenia zasady praworządności i zasad prowadzenia postępowania dowodowego w sprawie,

- art. 80 kpa - poprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów, skutkujące wadliwym stwierdzeniem, że Minister Infrastruktury, rozpoznając wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1953 r. wydanego przez Prezydium Rady Narodowej W. w zakresie dotyczącym [...], prawidłowo ustalił, iż w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do wywłaszczenia nieruchomości określone w dekrecie z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, a orzeczenie Prezydium dotknięte było tylko wadą formalną polegającą na skierowaniu go między innymi do osób zmarłych,

- art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 - poprzez błędną wykładnię i uznanie, że w toku postępowania wywłaszczeniowego nie było konieczne zamieszczanie wszystkich ogłoszeń w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym,

- art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 w zw. z art. 10 § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym - poprzez niezastosowanie, skutkujące brakiem ustalenia, że nie został spełniony konieczny do wywłaszczenia wymóg poprzedzenia złożenia wniosku o wywłaszczenie przeprowadzeniem pertraktacji z właścicielem nieruchomości prowadzonych w celu dobrowolnego nabycia nieruchomości,

- art. 156 § 1 pkt 4 kpa - poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że przepis ten był prawidłową podstawą rozstrzygnięcia sprawy przyjętą w decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r., w sytuacji, w której orzeczenie z dnia [...] kwietnia 1953 r. zostało skierowane między innymi do osób nieżyjących,

- art. 28 kpa oraz art. 34 ustawy Prawo prywatne międzynarodowe - poprzez błędne zastosowanie art. 34 ppm do oceny ważności oświadczenia zawierającego ofertę darowizny, skutkujące bezzasadnym skierowaniem decyzji do Z. J., połączonym z odmową udziału w sprawie M. S.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o oddalenie skargi stwierdzając, iż nie zawiera ona nowych okoliczności, które nie byłyby uwzględnione w prowadzonym postępowaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 czerwca 2012 r., w sprawie sygn. akt I SA/Wa 1613/11 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...].

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że przy ustalaniu wystąpienia przesłanek z art. 156 § 1 kpa organ winien badać nie tylko samą treść decyzji oraz zachowanie przepisów procedury administracyjnej przy jej wydawaniu, lecz także ustalić, czy weryfikowane rozstrzygnięcie nie narusza w sposób rażący przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę jego wydania.

Sąd wskazał, że w sprawie niewątpliwy jest fakt – nie kwestionowany przez żadną ze stron postępowania – że za strony postępowania wywłaszczeniowego zakończonego orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia 1953 r., sprostowanym orzeczeniem tegoż organu z dnia [...] maja 1961r., zostały uznane (między innymi) następujące osoby: J. S. (który zmarł w dniu [...] sierpnia 1944 r.), Z. S. s. B. (który zmarł w dniu 1948 r.), W. S. (który zmarł w dniu [...] sierpnia 1949 r.) i J. P. (która zmarła w dniu [...] października 1951r.).

W związku z tym Sąd uznał, że istota niniejszej sprawy sprowadza się przede wszystkim do rozstrzygnięcia, czy pominięcie przez organ administracji faktu, iż strona tego postępowania zmarła i skierowanie do niej orzeczenia, stanowi naruszenie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 kpa czy też art. 156 § 1 pkt 4 kpa.

Zgodnie z pierwszym z wyżej wymienionych przepisów organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast drugi przepis stanowi, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie.

Sąd orzekający stanął na stanowisku, że zgodnie z przeważającym aktualnie orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa (a nie jak stwierdza Minister Infrastruktury art. 156 § 1 pkt 4 kpa).

Zatem skierowanie orzeczenia do osoby, która na skutek śmierci utraciła swoją zdolność prawną, stanowi takie naruszenie prawa, które zawiera się w hipotezie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Natomiast przepis pkt 4 wskazanego art. 156 § 1 kpa nie mógł być zastosowany właśnie z tej przyczyny - gdyż dotyczy on sytuacji, kiedy osoba, do której skierowane jest orzeczenie żyje i ma zdolność prawną. Tylko osoba która żyje, ma uprawnienie do bycia stroną w sprawie i wyłącznie w stosunku do takiej osoby może zostać skierowana decyzja administracyjna. Zaś osoba zmarła nie posiada zdolności prawnej, nie można zatem błędnie skierować do niej decyzji.

Powyższe oznacza zdaniem Sądu, iż w toku postępowania administracyjnego organy prowadzące postępowanie wywłaszczeniowe naruszyły prawo w sposób wskazany w art. 156 § 1 pkt 2 kpa - zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa - a nie jak stwierdził organ administracji została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 kpa), a na okoliczność tę nie ma wpływu fakt publicznego ogłoszenia przez organ - w sposób wskazany w przepisach - wydanego aktu.

Skargą kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Minister podniósł, że okoliczność, iż w orzeczeniu wywłaszczeniowym Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia 1953 r., nr [...], jako współwłaściciele nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako [...], zostali wskazani między innymi nieżyjący w dacie wydania orzeczenia J. S., Z. S., W. S. i J. P., nie może stanowić rażącego naruszenia prawa określonego w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Wskazał, że organ wywłaszczający ustalał właściciela nieruchomości jedynie na podstawie ksiąg wieczystych, o ile był w ich posiadaniu. Zatem wymienienie zmarłych J. S., Z. S., W. S. i J. P. było konsekwencją opisu nieruchomości zgodnie z danymi wynikającymi z rejestru pomiarowego posiadanego przez ubiegającego się o wywłaszczenie, a także z danymi w księdze wieczystej.

Skarżący kasacyjnie podniósł, że mając na uwadze ogłoszeniowy tryb prowadzenia postępowania i brak kontaktu z zainteresowanym właścicielem jako osobą, którą dotknie wydane orzeczenie, przepisy nie wymagały dokładnego ustalenia właściciela, a wręcz zakładały, że orzeczenie może być błędnie skierowane, liczyło się bowiem wydanie orzeczenia i uregulowanie zajętej już wcześniej nieruchomości na określony cel na własność Państwa, a nie prawidłowe ustalenie wszystkich obecnie wymaganych cech nieruchomości i ich właścicieli. Podniesiono także, iż przepis art. 4 ust 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. stanowił, iż zawiadomienie i doręczenie do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia (art. 6-25) zastępuje się przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego.

Wskazano, że dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. miał charakter nacjonalizacyjny, a w związku z tym orzeczenia wywłaszczeniowe wydawane na jego podstawie miały charakter deklaratoryjny. Samo zaś wydanie deklaratoryjnego orzeczenia wywłaszczeniowego miało na celu jedynie potwierdzenie faktu odebrania prawa własności, które następowało w dniu 9 maja 1945 r. Zatem wskazanie w orzeczeniu jedynych znanych danych współwłaścicieli, to jest ich imion i nazwisk figurujących w księdze wieczystej przedmiotowej nieruchomości, miało na celu bliższą identyfikację nieruchomości poprzez określenie między innymi jej hipotecznego właściciela.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2680/12 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że orzeczenie wydane na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. miało charakter deklaratoryjny, gdyż nieruchomość przechodziła z mocy prawa na własność Skarbu Państwa z dniem 9 maja 1945 r., przepisy te miały nacjonalizacyjny charakter, a akty administracyjne wydawane na podstawie tego dekretu były aktami rzeczowymi, które regulowały sytuację prawną rzeczy (nieruchomości). Regulatywne oddziaływanie takiego aktu rozciąga się na każdoczesnego właściciela, czy posiadacza nieruchomości.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego taki charakter miało orzeczenie z [...] kwietnia 1953 r., które wskazywało ujawnionych w księdze wieczystej właścicieli nieruchomości lub ich sukcesorów, a także nieruchomości, których właścicieli nie dało się ustalić.

Sąd wskazał, że przedmiotowa nieruchomość została zajęta na cele komunikacyjne przez władze [...] już przed datą [...] marca 1943 r., co potwierdzają oświadczenia członków Komisji Likwidacyjnej spółki pod firmą "[...] Spółka Akcyjna w likwidacji" zawarte w akcie notarialnym repertorium nr [...] z dnia [...] marca 1943 r. Również we wniosku z dnia 4 maja 1949 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego między innymi w stosunku do przedmiotowej nieruchomości Dyrekcja [...] w W. wskazała, że nieruchomość oznaczona jako Cegielnia Jelonki została zajęta w okresie okupacji na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej. Niewątpliwie zatem przedmiotowa nieruchomość została zajęta w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 lit. a dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.

Protokół rozprawy wywłaszczeniowej przeprowadzonej w drugim terminie w dniu [...] listopada 1951 r. w siedzibie [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. oraz wniosek wywłaszczeniowy z dnia 4 maja 1949 r. potwierdzają również, że w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., to jest w dniu 16 kwietnia 1948 r., przedmiotowa nieruchomość była we władaniu [...] i przeznaczona została pod rozbudowę [...]. Ta okoliczność, zdaniem organu, wypełnia więc przesłankę dopuszczalności wywłaszczenia wskazaną w art. 2 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., który stwierdzał, iż wywłaszczenie nieruchomości w trybie przepisów dekretu dopuszczalne było na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, cele wojskowe, pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, pod zalesienia lub na melioracje oraz cele użyteczności publicznej, jeżeli ponadto nieruchomość ta była nadal użytkowana na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego, bądź w wytycznych do tych planów była przewidziana na wyżej wymienione cele i została częściowo lub całkowicie zagospodarowana z funduszów publicznych, bądź też zagospodarowanie jej było przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że organ wskazał, iż stosownie do treści art. 3 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., ubiegający się o wywłaszczenie zobowiązany był zgłosić wniosek o wywłaszczenie nieruchomości do właściwego wojewody do dnia 31 grudnia 1950 r., przy czym wnioski urzędów, instytucji i przedsiębiorstw państwowych powinny być zatwierdzone przez właściwego ministra. Wojewoda po zapoznaniu się z aktami sprawy miał zawiadomić wywłaszczającego o zgłoszonych wnioskach lub sprzeciwach, wyznaczając mu termin do zapoznania się z niemi i złożenia wyjaśnień (art. 17 § 1 powołanego Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r.).

Ponadto w ocenie organu z wniosku Dyrekcji [...] w W. z dnia 4 maja 1949 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego między innymi w stosunku do przedmiotowej nieruchomości wynika, że wniosek zawierał ogólne oznaczenie przewidzianych do wywłaszczenia nieruchomości, szczegółowo oznaczonych kolorem różowym na stanowiącym jego załącznik szkicu sytuacyjnym, wskazywał podstawę prawną i cel wywłaszczenia – rozbudowa [...], ogólny opis nieruchomości oraz stwierdzenie, iż wywłaszczenie winno polegać na odjęciu prawa własności dotychczasowym właścicielom na rzecz Skarbu Państwa z dniem 9 maja 1945 r. W uzasadnieniu tego wniosku Dyrekcja [...] w W. wskazała, że nieruchomość oznaczona jako [...] została zajęta w okresie okupacji na cle budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, a w dniu 16 kwietnia 1948 r., to jest w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., pozostawała w użytkowaniu [...]. Zgodnie z postanowieniami art. 3 ust. 2 dekretu wniosek Dyrekcji [...] w W. z dnia 4 maja 1949 r. został zatwierdzony przez Ministra Komunikacji w dniu [...] lipca 1949 r. Powyższe okoliczności potwierdzają także, iż wniosek wywłaszczeniowy został złożony z zachowaniem terminu określonego w art. 3 ust. 1 tego dekretu.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że organ administracji wydając decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. szczegółowo uzasadnił, że orzeczenie z dnia [...] kwietnia 1953 r. nie narusza rażąco prawa. Organ przyjął jednak, że orzeczenie z dnia [...] kwietnia 1953 r. dotknięte jest wadą, gdyż skierowane jest do podmiotu niebędącego stroną postępowania, uzasadniając, że kilka osób zmarło przed wydaniem orzeczenia. Sąd pierwszej instancji nie podzielił tego poglądu i stanął na stanowisku, iż prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji stanowi rażące naruszenie prawa.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego cena organu, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie została podważona przez Sąd, który nie odniósł się w uzasadnieniu wyroku do ustalonych okoliczności prawnych i faktycznych tej sprawy.

Jednocześnie Sąd podkreślił, że art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. zmienił art. 17 § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym w ten sposób, że na wnioskującego o wywłaszczenie nałożony został obowiązek dostarczenia dokumentów potwierdzających określone dane o nieruchomości, między innymi wskazanie imion, nazwisk i adresów właścicieli oraz tych osób trzecich, którym służą prawa rzeczowe na danej nieruchomości, z wymienieniem tych praw, zgodnie z księgą hipoteczną, a w jej braku na zasadzie innych odpowiednich dokumentów, przy czym wnioskujący o wywłaszczenie przedstawi te dokumenty tylko o tyle, o ile jest w ich posiadaniu. Oznacza to, że organ określając właściciela nieruchomości kierował się zapisami w księgach wieczystych lub innych wskazanych dokumentach. Także przepisy dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo o księgach wieczystych – ówcześnie regulującego prowadzenie ksiąg wieczystych – nakładały na właściciela nieruchomości obowiązek ujawnienia swego prawa własności w księdze wieczystej. Sąd wskazał również, że przepisy powołanego wyżej dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. stanowiły, iż zawiadomienie i doręczenie do rąk właściciela (lub posiadacza nieruchomości) w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia zastępuje się przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego. Z akt sprawy wynika, że takie ogłoszenia zostały dokonane. Zastosowanie się więc organu do ówcześnie obowiązujących przepisów wyklucza możliwość dokonania oceny, że nastąpiło rażące naruszenie prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wymienienie w orzeczeniu wywłaszczeniowym zmarłych J. S., Z. S., W. S. i J. P. było konsekwencją opisu nieruchomości - zgodnie z danymi wynikającymi z rejestru pomiarowego posiadanego przez ubiegającego się o wywłaszczenie, a także wynikało z danych z księgi wieczystej.

Wskazał także, iż pozostali właściciele nieruchomości wymienieni w orzeczeniu wywłaszczeniowym i figurujący w księdze wieczystej, żyli w dacie wydawania tego orzeczenia i mieli możliwość podejmowania czynności w toku postępowania. Forma doręczeń przez obwieszczenie dawała im bowiem możliwość uzyskania informacji o toczącym się postępowaniu i podejmowanych czynnościach.

Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że z uwagi na deklaratoryjny charakter orzeczenia w dacie odjęcia prawa własności nieruchomości, to jest w dniu 9 maja 1945 r., żył zarówno Z. S. (zmarł w daniu [...] lipca 1948 r.), W. S. (zmarł w dniu [...] sierpnia 1949 r.), jak i J. P. (zmarła w dniu [...] października 1951 r.). W dacie odjęcia prawa własności nieruchomości nie żył J. S., który zmarł w dniu [...] sierpnia 1944 r., jednakże postępowanie spadkowe po nim przeprowadzone zostało dopiero w 1957 r., a więc po wydaniu orzeczenia wywłaszczeniowego. Natomiast z księgi wieczystej nie wynika, aby w dacie [...] kwietnia 1953 r., to jest w dacie wydania orzeczenia wywłaszczeniowego został z niej wykreślony zarówno J. S., jak i pozostali zmarli współwłaściciele nieruchomości, to jest Z. S., W. S. i J. P.

Podsumowując Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że ocena Sądu pierwszej instancji, czy zostało rażąco naruszone prawo w orzeczeniu z dnia [...] kwietnia 1953 r. winna uwzględniać te okoliczności prawna i faktyczne. Sąd pierwszej instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, winien mieć na uwadze przepis art. 134 § 2 ppsa (zakaz reformationis in peius), gdyż na podstawie decyzji administracyjnej Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2010 r. i utrzymującej tę decyzję w mocy decyzji z dnia [...] lipca 2011 r. strony postępowania nabyły prawo do wystąpienia - zgodnie z art. 4171 kc - o odszkodowanie za wydanie orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1953 r. z naruszeniem prawa.

W piśmie z dnia 30 marca 2015 r. pełnomocnik skarżących oraz uczestników postępowania M. A. i M. O. podtrzymał stanowisko przedstawione w skardze oraz dodatkowo wskazał, że nawet przy hipotetycznym przyjęciu, że nieruchomość [...] była objęta postępowaniem wywłaszczeniowym, nie zachodziły przesłanki do dokonania jej wywłaszczenia, określone w dekrecie z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 ponieważ nieruchomość ta:

1. pomimo, że została zajęta w okresie wojny na cele wskazane w art. 2 pkt 1 dekretu z 7 kwietnia 1948 r., to jeszcze przed wyzwoleniem przestała spełniać przesłankę zajęcia,

2. nie pozostawała we władaniu Państwa, ani przedsiębiorców państwowych w dniu 16 kwietnia 1948 r.,

3. w tym dniu nie była w dalszym ciągu użytkowana na cele wskazane w art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.

Pełnomocnik skarżących wskazał, że z odwołania Dyrekcji [...] w W. (następcy prawnego Dyrekcji [...]) z dnia 20 stycznia 1962 r. od orzeczenia z dnia [...] grudnia 1961 r. wynika, że na nieruchomościach objętych wnioskiem wywłaszczeniowym z dnia 4 maja 1949 r. okupant wybudował olbrzymia [...], którą jeszcze przed [...] zdewastował i rozebrał tak, że teren był opustoszały.

Wobec powyższego, pomimo, że nieruchomość [...] została zajęta w okresie wojny na cele [...] przez okupanta, to jeszcze przed wyzwoleniem przestała ona spełniać przesłankę zajęcia na cele wskazane w art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. co wyklucza jej wywłaszczenie na podstawie przepisów tego dekretu. Ponadto, jeżeli przedmiotowa nieruchomość jeszcze przed wyzwoleniem przestała spełniać przesłankę zajęcia na cele wskazane w powyższym dekrecie to nie mogła spełniać przesłanki dalszego użytkowania na te cele w dniu wejścia w życie dekretu. Wskazując na powyższe okoliczności dotyczące nieruchomości S. B. pełnomocnik skarżących wskazał, że nie można wykluczyć, iż podobna sytuacja (objęcie wnioskiem wywłaszczeniowym nieruchomości, która nie spełniała przesłanek wywłaszczenia) miała miejsce również w przypadku przedmiotowej nieruchomości.

Podobną argumentację pełnomocnik skarżących przedstawił w odniesieniu do nieruchomości [...] wywodząc, że niemożliwym jest by nieruchomość objęta zaskarżoną decyzją położona pomiędzy działkami, na których nie było infrastruktury [...], miała być zajęta pod taką infrastrukturę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z określenia "związany wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, str. 268). W pozostałym zakresie ocena wyrażona przez NSA wiąże sąd rozpoznający sprawy ponownie. Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa istnieje tylko wtedy gdy: a) stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny; b) po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny (J. P. Tarno, dz. cyt. i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyżej przywołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko Sądu wyższej instancji.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny ostatecznie rozstrzygnął kwestię dotyczącą postępowania wywłaszczeniowego w zakresie prawidłowości ustalenia stron postępowania podkreślając, że orzeczenie wydane na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. miało charakter deklaratoryjny, gdyż nieruchomość przechodziła z mocy prawa na własność Skarbu Państwa z dniem 9 maja 1945 r., przepisy te miały nacjonalizacyjny charakter, a akty administracyjne wydawane na podstawie tego dekretu były aktami rzeczowymi, które regulowały sytuację prawną rzeczy (nieruchomości). Regulatywne oddziaływanie takiego aktu rozciąga się na każdoczesnego właściciela, czy posiadacza nieruchomości.

Sąd uznał, że wymienienie w orzeczeniu wywłaszczeniowym zmarłych J. S., Z. S., W. S. i J. P. było konsekwencją opisu nieruchomości - zgodnie z danymi wynikającymi z rejestru pomiarowego posiadanego przez ubiegającego się o wywłaszczenie, a także wynikało z danych z księgi wieczystej.

Wskazał także, iż pozostali właściciele nieruchomości wymienieni w orzeczeniu wywłaszczeniowym i figurujący w księdze wieczystej, żyli w dacie wydawania tego orzeczenia i mieli możliwość podejmowania czynności w toku postępowania. Forma doręczeń przez obwieszczenie dawała im bowiem możliwość uzyskania informacji o toczącym się postępowaniu i podejmowanych czynnościach.

Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że z uwagi na deklaratoryjny charakter orzeczenia w dacie odjęcia prawa własności nieruchomości, to jest w dniu 9 maja 1945 r., żył zarówno Z. S. (zmarł w daniu [...] lipca 1948 r.), W. S. (zmarł w dniu [...] sierpnia 1949 r.), jak i J. P. (zmarła w dniu [...] października 1951 r.). W dacie odjęcia prawa własności nieruchomości nie żył J. S., który zmarł w dniu [...] sierpnia 1944 r., jednakże postępowanie spadkowe po nim przeprowadzone zostało dopiero w 1957 r., a więc po wydaniu orzeczenia wywłaszczeniowego. Natomiast z księgi wieczystej nie wynika, aby w dacie [...] kwietnia 1953 r., to jest w dacie wydania orzeczenia wywłaszczeniowego został z niej wykreślony zarówno J. S., jak i pozostali zmarli współwłaściciele nieruchomości, to jest Z. S., W. S. i J. P.

Za Naczelnym Sądem Administracyjnym wskazać należy, że przepisy powołanego dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. stanowiły, iż zawiadomienie i doręczenie do rąk właściciela (lub posiadacza nieruchomości) w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia zastępuje się przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego. Z akt sprawy wynika, że takie ogłoszenia zostały dokonane. Zastosowanie się więc organu do ówcześnie obowiązujących przepisów wyklucza możliwość dokonania oceny, że nastąpiło rażące naruszenie prawa.

Za Naczelnym Sądem Administracyjnym wskazać należy, że wobec treści art. 134 § 2 ppsa Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie mógł orzec na niekorzyść skarżących i uchylić decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2011 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2010 r. w przedmiocie wydania orzeczenia z naruszeniem prawa, pomimo uznania, że w zakresie procedury zawiadomienia w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia poprzez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego, Prezydium Rady Narodowej W. prawidłowo zastosowało się do przepisów.

Orzekając uprzednio w sprawie sygn. akt I SA/Wa 1613/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał w uzasadnieniu wyroku, że nie badał pozostałych aspektów zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, do czego obecnie orzekający Sąd został zobowiązany w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Postępowanie nadzorcze prowadzone jest na podstawie art. 156-158 kpa i podlega takim samym regułom procesowym, jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja (z reguły ostateczna) i ustalenie, czy została ona wydana z wadami, o których stanowi art. 156 § 1 kpa.

Przechodząc do merytorycznej oceny decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2011 r. wskazać należy, że będący podstawą wydania orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W., Wydziału Społeczno-Administracyjnego z dnia [...] kwietnia 1953 r., w części orzekającej o wywłaszczeniu na własność Państwa nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako [...], o pow. [...] m², sprostowane orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja 1961 r. nr [...] przepis art. 1 ust. 1 cyt. dekretu wynika, że wywłaszczenie nieruchomości przewidziane w tym przepisie było dopuszczalne tylko wówczas, gdy spełnione zostały łącznie następujące przesłanki:

1) nieruchomość podlegająca wywłaszczeniu została zajęta w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu, a zatem:

a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej,

b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa,

c) na cele wojskowe,

d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze,

e) pod zalesienia lub na melioracje,

f) na cele użyteczności publicznej,

2) nieruchomość jest nadal użytkowana na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów jest przewidziana na cele wymienione w pkt 1 i została częściowo lub całkowicie zagospodarowana z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie jej jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu,

3) w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., nieruchomość znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.

Analiza powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że dla oceny, czy nieruchomość została zajęta na cele publiczne, miarodajny jest stan prawny i faktyczny nieruchomości istniejący w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r., zaś późniejszy stan prawny i faktyczny nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu może mieć znaczenie jedynie dla ustalenia, czy nieruchomość ta w dniu 16 kwietnia 1948 r. "znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych" i jest "nadal użytkowana" w rozumieniu art. 2 pkt 2 dekretu. Zauważyć należy, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 9 grudnia 2008 r. SK 43/07 OTK-A 2008/10/175 wyraził pogląd, że "z brzmienia przepisów dekretu wynika jednoznacznie, że akt ten obejmował bardzo różne sytuacje. Z jednej strony dekret przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były nadal użytkowane na cele wymienione w dekrecie w chwili wywłaszczenia. Z drugiej strony dekret przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były przewidziane na wymienione cele, choćby w chwili wywłaszczenia nie były wykorzystywane na te cele. Nie można wykluczyć sytuacji, w której nieruchomości wywłaszczone na podstawie dekretu, nie zostały wykorzystane na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej".

Przechodząc od rozważań ogólnych na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, iż przedmiotowa nieruchomość została zajęta na cele komunikacyjne przez władze [...] już przed datą [...] marca 1943 r. - co potwierdzają oświadczenia członków Komisji Likwidacyjnej spółki pod firmą "[...] Spółka Akcyjna w likwidacji" zawarte w akcie notarialnym repertorium nr [...] z dnia [...] marca 1943 r. Również we wniosku z dnia 4 maja 1949 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego m. in. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości Dyrekcja [...] w W. wskazała, że nieruchomość oznaczona jako [...] została zajęta w okresie okupacji na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej. Ponadto - protokół z rozprawy wywłaszczeniowej przeprowadzonej w dniu [...] listopada 1951 r. w siedzibie Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. oraz wniosek wywłaszczeniowy z dnia 4 maja 1949 r. potwierdzają również, iż w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., przedmiotowa nieruchomość była we władaniu [...] i przeznaczona została pod rozbudowę [...]. Organ administracji zgromadził w sprawie bogaty materiał dowodowy: zdjęcia lotnicze z roku 1945 i 1953 r. określające położenie nieruchomości [...], szkic gruntów projektowanych do wywłaszczenia pod [...], rejestr pomiarowy z 1949 r.

Ponieważ zostały spełnione przesłanki z art. 1 i art. 2 powyższego dekretu, dlatego też Sąd uznał, że słusznie Minister Infrastruktury uznał, że nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W., Wydziału Społeczno-Administracyjnego z dnia [...] kwietnia 1953 r.

Podsumowując, Sąd uznał, że podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, jednocześnie brak jest w sprawie okoliczności, które należałoby wziąć pod uwagę z urzędu. Należy dodać, że zarzuty skargi zmierzają w istocie do tego by organ nadzoru ponownie przeprowadził postępowanie wyjaśniające w przedmiocie zasadności dokonanego wywłaszczenia, do czego jednak uprawniony nie jest. Należy jeszcze raz podkreślić, że w postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja i ustalenie, czy została ona wydana z wadami, o których mowa w art. 156 § 1 kpa. Organ badając, czy w sprawie zachodzą przesłanki wymienione w art. 156 § 1 kpa nie gromadzi nowego materiału dowodowego, który prowadziłby do nowych ustaleń faktycznych w sprawie.

Również wszystkie pozostałe zarzuty skargi Sąd uznał za niezasadne jednocześnie stwierdzając, że Minister Infrastruktury - oceniając w postępowaniu nadzorczym zgodność z prawem orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W., Wydziału Społeczno-Administracyjnego z dnia [...] kwietnia 1953 r. - słusznie przyjął, że kontrolowane orzeczenie nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Należy też podkreślić, że wnikliwie, rzetelnie i wszechstronnie rozpatrzył on stan faktyczny sprawy oraz wyczerpująco i szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy rozstrzyganiu sprawy.

Argumenty zawarte w piśmie pełnomocnika skarżących i uczestników postępowania z dnia 30 marca 2015 r. wskazujące, że nieruchomość zajęta w okresie wojny na cele [...] przez okupanta, jeszcze przed wyzwoleniem przestała spełniać przesłankę zajęcia na cele wskazane w art. 2 i oparcie tej argumentacji na stanie faktycznym i prawnym odnoszącym się innych nieruchomości jest niezasadne ponieważ nie można przyjmować analogii w przebiegu różnych postępowań, przyjmując założenie, jak chcieliby skarżący "że nie można wykluczyć, iż podobna sytuacja, miała miejsce w przypadku przedmiotowej nieruchomości". Dodać należy, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 września 2001 r. sygn. akt III RN 214/00 wyraził pogląd, że stwierdzenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa nieważności decyzji (orzeczenia) wywłaszczeniowej wydanej na podstawie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. wymaga bezspornego ustalenia, że w dniu wydania takiej decyzji nie była spełniona przynajmniej jedna z wymienionych przesłanek wywłaszczenia.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 28 kpa oraz art. 34 ustawy Prawo prywatne międzynarodowe - poprzez błędne zastosowanie art. 34 ppm do oceny ważności oświadczenia zawierającego ofertę darowizny, skutkujące bezzasadnym skierowaniem decyzji do Z.J.r, połączonym z odmową udziału w sprawie M. S. to jest on bezzasadny ponieważ Z. J. nabyła spadek po A. S., który w chwili śmierci był obywatelem polskim, a stwierdzenie nabycia spadku po nim nastąpiło postanowieniem Sądu Rejonowego K. z dnia [...] marca 1999 r., sygn. akt [...]. W sprawie nie ma zastosowania art. 34 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. stanowiący, że w sprawach spadkowych właściwe jest prawo ojczyste spadkodawcy w chwili jego śmierci ponieważ zastosowanie w sprawie ma art. 890 § 1 kc, który stanowi, że oświadczenie darczyńcy musi być złożone w formie aktu notarialnego. Pełnomocnik skarżących odnosi powyższy przepis art. 34 ppm do oświadczenia Z. J., gdy tymczasem M. S. nie jest spadkobiercą Z. J., która nieodpłatnie przeniosła na M. S. udział w spadku po A. S. bez zachowania formy aktu notarialnego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji.