Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2878/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 136, art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Jolanta Dargas (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2015 r. sprawy ze skargi W. Z., B. S. i Z. Z. na decyzję Wojewody [..] z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2014r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] maja 2014r. nr [...] o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda podał, że decyzją z dnia [...] maja 2014r. nr [...] Starosta [..] orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] stanowiącej część działki oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków numerem działki [...] o pow. [...] ha, stanowiącej własność Gminy Miasta P. (w części wniosku objętej planem realizacyjnym zatwierdzonym decyzją nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] marca 1979r.) oraz o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] stanowiącej część działki oznaczonej w ewidencji gruntów budynków numerem [...] o pow. [...] ha, stanowiącej własność Gminy Miasta P. (w części wniosku nie objętej planem realizacyjnym zatwierdzonym decyzją nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] marca 1979r).

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli W. Z., B. S. i Z. Z.

Rozpatrując sprawę Wojewoda [...] stwierdził, że działka, o której zwrot występują skarżący stanowi obecnie część działki nr [...] o pow. [..] ha, położonej w P. przy ul. [...] i stanowiła działkę nr [..] nabytą na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 1979r. Rep. Nr [..] w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości pod realizację budowy osiedla mieszkaniowego. Stanowiła ona w dniu nabycia własność K. i M. małż. Z..

W dniu 12 lutego 1992r. była właścicielka nieruchomości K. Z. złożyła wniosek o zwrot nieruchomości oznaczonej dawniej nr [...] o pow. [...] m kw., stanowiącej część działek nr [...] i [...] o ogólnej powierzchni [..] ha. Decyzją z dnia [...] grudnia 1992r. Kierownik Urzędu Rejonowego w P. orzekł o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości z uwagi na realizację celu wywłaszczenia.

Decyzją z dnia [...] lutego 1993r. Wojewoda [...] powyższą decyzje utrzymał w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 grudnia 2007r. sygn. akt I SA/Wa 1295/07 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...]lutego 1993r. oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z uwagi na to, że wszystkie podmioty, które posiadają przymiot strony nie brały udziału w postępowaniu. Przy piśmie z dnia 16 marca 2009r. Z. Z., W. Z. oraz J. Z. złożyli oświadczenie o przystąpieniu do niniejszego postępowania i ograniczyli wniosek do zwrotu działek nr [...] i [...] . Starosta [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2009r. orzekł o odmowie zwrotu części działki nr [...] oraz o umorzeniu postępowania co do działki nr [...]. Organ I instancji uznał, że na części działki nr [..] zrealizowano cel nabycia tj. budowę osiedla mieszkaniowego "[...]" w P., a działka nr [...] stanowi własność osoby fizycznej.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [..] maja 2010r. uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2011r. sygn. akt I SA/Wa 1309/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Spółdzielni [...] w P. na tę decyzję.

W dniu [...] grudnia 2011r. Starosta [...] wydał decyzję odmawiającą zwrotu części działki nr [...] i części działki nr [...].

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. powyższą decyzję utrzymał w mocy.

Wyrokiem z dnia [...] lutego 2013r. sygn. akt I SA/Wa 928/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję w części, w której utrzymuje ona w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2011r. w pkt 1 oraz decyzję Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2011r. w pkt 1 oraz oddalił skargę w części dotyczącej żądania zwrotu działki nr [..]

Decyzją z dnia [...] maja 2014r. Starosta [...] ponownie odmówił zwrotu części działki nr [...] zarówno w części objętej planem realizacyjnym jak i w części nim nie objętej.

Wojewoda [...] rozpatrując sprawę ustalił, że plan realizacyjny zagospodarowania przestrzennego osiedla mieszkaniowego [...]. doprecyzował cel wywłaszczenia określony w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 1979r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego. Całość terenu objętego planem składała się z 11 nieruchomości, w tym działki nr [...]. Przewidywał on budowę czterech budynków mieszkalnych, stacji transformatorowej, obudowy śmietnikowej, uzbrojenia terenu w sieci sanitarne oraz urządzenie terenu poprzez budowę dróg (ciągów pieszo- jezdnych), chodników, placów rekreacyjnych dla dzieci i dorosłych, posadzenie zieleni niskiej i wysokiej.

Organ II instancji ustalił, że wywłaszczona działka nr [...] o pow. [...] ha stanowi obecnie część działek nr [...]. Na działkach nr [...] znajdują się budynki mieszkalne 20-rodzinne i zostały one oddane do użytku w 1981r i 1984r.

W dniu 14 października 1992r. przeprowadzono oględziny przedmiotowego terenu i w protokole z tego dnia ustalono, że na ówczesnych działkach nr [...] (części) usytuowane są dwa bloki mieszkalne, pozostały teren stanowi zieleń (trawa, pojedyncze drzewa) oraz aleje spacerowe.

Wojewoda wskazał, że obecnie prowadzone postępowanie dotyczy zwrotu części działki nr [...], na której zdaniem wnioskodawców cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Organy ustaliły, że działka nr [...] tylko w części objęta była planem realizacyjnym osiedla mieszkaniowego z 1979r. Obecnie działka ta jest zagospodarowana, co wynika z protokołu oględzin z dnia 24 kwietnia 2009r., wokół budynków, aż do samej rzeki teren jest zagospodarowany i znajdują się na nim: drzewa, krzewy ozdobne, pojedyncze drzewa owocowe, aleje spacerowe o nawierzchni żwirowej, okrawężnikowane oraz latarnie wzdłuż alei spacerowych. Stanowią one obecnie zieleń osiedlową i teren rekreacji. Organowi I instancji, mimo podjętych działań nie udało się ustalić dokładnego terminu dokonania nasadzeń na przedmiotowej działce.

Wojewoda podniósł, że w toku prowadzonego przez organ I instancji postępowania Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 marca 2014r. sygn. akt P 38/1 orzekł, że art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004r. zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w zw. z art. 165 ust. 1 Konstytucji RP. Wojewoda wskazał, że zgodnie z tym wyrokiem nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia.

Organ odwoławczy wskazał, że protokół sporządzony w dniu 14 października 1992r. z oględzin działek nr [...] (części) potwierdza, że przed dniem złożenia wniosku o zwrot przedmiotowa działka została zagospodarowana jako teren zieleni z urządzonymi alejami spacerowymi.

Organ II instancji ustalił, że przedmiotowa działka stanowi własność Gminy Miasta [...] co zostało potwierdzone decyzją komunalizacyjną z dnia [...]grudnia 1990r.

W ocenie Wojewody ze znajdujących się w aktach sprawy umów z dnia 5 maja 2003r. i z dnia 6 lutego 2004r. dotyczących robót związanych z pielęgnacją drzew, dróg parkowych, koszeniem chwastów i sprzątaniem terenów niezagospodarowanych dot. działki przy garażach na osiedlu "[...]" oraz przy ogródkach działkowych wynika, że teren był już urządzony przed 22 września 2004r.

Wojewoda podkreślił, że umowa z dnia [...] sierpnia 1979r. zawarta w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości pod realizację budowy osiedla mieszkaniowego dotyczyła całej działki nr [...] o pow. [...] ha. Organ podniósł, że w świetle ww ustawy wywłaszczenie jako przymusowa forma odjęcia lub ograniczenia prawa własności indywidualnej na rzecz Państwa była uregulowana w sposób wyjątkowy. Mogła być zastosowana bowiem dopiero wówczas, gdy właściciel nie zgadzał się na dobrowolne odstąpienie nieruchomości w drodze cywilnoprawnej umowy sprzedaży lub umowy zamiany. Przepis art. 6 ust. 1 ustawy nie wymagał, aby w takiej, jak występuje w niniejszej sprawie sytuacji, w akcie notarialnym konieczna była wzmianka o nabyciu części nieruchomości przy zastosowaniu art. 5 ust. 3 ustawy. Zatem brak wzmianki nie może dowodzić zdaniem organu, że cała nieruchomość nabywana była w trybie art. 6 ust. 1, przy czym podkreślono, że organy administracji publicznej nie są uprawnione do oceny treści aktu notarialnego. W ocenie organu zbycie nieruchomości w trybie art. 5 ust. 3 ustawy nie wymagało określenia celu wywłaszczenia w akcie notarialnym. Państwo miało więc swobodę decydowania o tym, jak chciało te nieruchomość wykorzystać, a właściciel nie mógł skutecznie zarzucić, że nieruchomość została niewłaściwie wykorzystana, niezgodnie z cele wywłaszczenia. Nieruchomości nabyte w tym trybie od samego początku były zbędne dla Skarbu Państwa, wyłączona więc została możliwość samodzielnego zwrotu takiej nieruchomości. Powyższe oznacza zdaniem organu, że przywrócenie prawa własności części działki nr [...] ( w części nie objętej planem) byłoby możliwe jedynie w sytuacji, gdy wystąpiłyby przesłanki do zwrotu części działek nr [...] oraz [..] tj. części działki nr [...] nabytej pod inwestycję, objętej planem realizacyjnym.

Wojewoda podzielił stanowisko organu I instancji, że nie można oceniać zwrotu przedmiotowej nieruchomości przez pryzmat art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który określa przesłanki zwrotu wywłaszczonych nieruchomości poprzez wskazanie terminów podjęcia i zakończenia inwestycji. W rozpatrywanej sprawie zdaniem Wojewody z uwagi na realizację celu wywłaszczenia na części działki nr [...] objętej planem realizacyjnym, Starosta Płoński zobowiązany był również do odmowy zwrotu tej działki w części nie objętej planem realizacyjnym. Jednocześnie organ II Instancji uznał, że nieruchomość stanowiąca część działki [...] nie objęta planem realizacyjnym została wykupiona przez Skarb Państwa na wniosek właścicieli i w tej części nie podlega badaniu kwestia celu wywłaszczenia i wykorzystania nieruchomości na cel określony w wywłaszczeniu.

Skargę na decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli W. Z., B. S. i Z. Z. zarzucając jej rażące naruszenie prawa poprzez nieudowodnienie i nieprawidłowe przyjecie, że działka została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia mimo, że na takie ustalenia nie pozwala prawidłowo oceniony materiał dowodowy, jak również poprzez przyjęcie, że akt notarialny przenoszący własność nieruchomości objętej wnioskiem w trybie ustawy wywłaszczeniowej nie może spowodować zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, której nabycie nastąpiło z przeznaczeniem wyłącznie na budowę osiedla mieszkaniowego. W ocenie skarżących nadal pozostaje nieustalona kwestia związana z terminem zagospodarowania przedmiotowego terenu. Zdaniem skarżących w związku z tym, że część działki nie została objęta planem realizacyjnym, wywłaszczenie nie zostało dokonane w sposób prawidłowy. Skarżący wskazali, że w zaleceniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zasadniczą kwestią było ustalenie czasokresu posadowienia inwestycji, jej realizacji w ściśle określonych terminach. W ocenie skarżących postępowanie zostało oparte na przypuszczeniach i hipotezach bez przeprowadzenia konkretnych dowodów.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

Zasady zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uregulowane zostały w rozdziale 6 Działu III ustawy z 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.; dalej "u.g.n."). W myśl art. 136 ust 3 tej ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczaniu. Zgodnie zaś z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczaniu jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczaniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Z powyższej regulacji wynika zatem, że podstawą uzyskania zwrotu nieruchomości przez jej dawnych właścicieli jest ustalenie, że inwestycji, która legła u podstaw wywłaszczenia nie rozpoczęto w ciągu siedmiu lat, bądź wprawdzie zaczęto ją realizować, ale nie została ona ukończona pomimo upływu 10 lat od wywłaszczenia. Przepisy te mają odpowiednie zastosowanie do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. - o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. nr 10, poz. 64 ze zm.), w związku z odesłaniem zawartym w art. 216 ust. 1 u.g.n.

Wskazać jednakże należy, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 marca 2014 r. sygn. akt P 38/11, po rozpoznaniu pytania prawnego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: czy art. 1 pkt 89 lit. a w związku z art. 19 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492), zmieniający art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.), w zakresie, w jakim nakazuje stosowanie nowego brzmienia art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w sytuacji, gdy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został przez jednostkę samorządu terytorialnego zrealizowany przed 22 września 2004 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw, jest zgodny z art. 2 i art. 165 ust. 1 Konstytucji orzekł, że:

Art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z sentencją niniejszego wyroku, nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia. Jeśli zaś w dniu złożenia wniosku o zwrot cel wywłaszczenia jeszcze nie został zrealizowany, byli właściciele tych nieruchomości oraz ich spadkobiercy zachowują ustawowe uprawnienie do żądania zwrotu, które im przysługiwało przed wejściem w życie ustawy nowelizującej z 2003 r.

Konsekwencją tego orzeczenia jest zmiana stanu prawnego istniejącego w dacie wyrokowania przez Sąd i mającego zastosowanie w sprawie obecnie, a to z kolei prowadzi do utraty przewidzianej art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mocy wiążącej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych wyrokach z 20 stycznia 2011r. i z 22 lutego 2013r.

Dla oceny zbędności nieruchomości istotne znaczenie ma stan realizacji celu jaki uzasadniał wywłaszczenie (przejęcie) nieruchomości na dzień złożenia wniosku o jej zwrot. Przy czym jeśli po poprzednim właścicielu pozostało – jak w niniejszej sprawie - kilku spadkobierców, to zgodnie z powołanym art. 136 ust. 3 u.g.n., wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości musi pochodzić od nich wszystkich. Nie ma bowiem prawnej możliwości dokonania zwrotu nieruchomości na wniosek jednego z nich, gdyż niedopuszczalny jest zwrot udziałów w wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok WSA w Warszawie z 12.02.2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1829/12 Lex nr 1323529). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy jest to 16 marca 2009r., gdy wniosek złożyli spadkobiercy poprzednich właścicieli. Uprzednio bowiem złożony w tym względzie wniosek, opatrzony datą 11 lutego 1992 r., wniesiony został wyłącznie przez K. Z.. Nie złożyli go wówczas spadkobiercy M. Z..

Postępowanie niniejsze prowadzone było w przedmiocie zwrotu części nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), w celu realizacji inwestycji polegającej na budowie osiedla mieszkaniowego "[...]. Oczywiście tak ogólnie sformułowany cel wywłaszczenia wymagał poczynienia ustaleń go konkretyzujących w odniesieniu do obszaru nieruchomości objętej wnioskiem zwrotowym, bowiem zgodnie z art. 136 ust. 3 w zw. z art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami – stanowiącej materialnoprawną podstawę decyzji organu pierwszej instancji - nieruchomość lub jej cześć podlega zwrotowi jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (tu umowie sprzedaży nieruchomości).

Aktem notarialnym [...] działka nr [...]o pow. [...] ha została nabyta od K. i M.małż. Z. na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego, zgodnie z decyzją Wojewody [...]o z dnia [...] marca [...]r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego oraz promesą z dnia 3 sierpnia 1979r. na realizację budowy tego osiedla.

Art. 6 ust. 1 ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości przewidywał możliwość dobrowolnego odstąpienia nieruchomości przez jej właściciela przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego jak i w jego toku i zbycie jej w formie umowy notarialnej za ceną nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w tej ustawie. Stosownie natomiast do treści przepisu art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu, możliwe było tzw. "dowłaszczenie". Zgodnie z tym przepisem wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. Oznacza to, że właściciel nieruchomości, której część podlegałby wywłaszczeniu w drodze decyzji administracyjnej za względu na jej niezbędność na cele użyteczności publicznej lub inne, określone w art. 3 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu, mógł dobrowolnie, w formie aktu notarialnego odstąpić Państwu całą swoją nieruchomość, jeżeli ta część jego nieruchomości, która pozostałaby po przymusowym wywłaszczeniu nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe.

W ten sposób, w trybie, który art. 6 przewidywał dla pozyskania nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu, dochodziło do zbycia także nieruchomości zbędnej na cele określone w art. 3 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu i to poprzez zawarcie w formie aktu notarialnego, jednej umowy sprzedaży. Jego zakresem objęte są wszelkie umowy nabycia nieruchomości, które w sytuacji braku porozumienia z właścicielem, byłyby wywłaszczone, a ponadto nieruchomości nabyte przez Skarb Państwa na żądanie właściciela w przypadku, o którym mowa w art. 5 ust. 3. Przepis art. 6 ust. 1 nie wymagał, aby w tym ostatnim przypadku, w akcie notarialnym konieczna była wzmianka o nabyciu nieruchomości przy zastosowaniu art. 5 ust. 3 (tak WSA w Warszawie w wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1129/06, dostępny na stronie internetowej nsa.gov.pl.).

Organy orzekające w niniejszej sprawie ustaliły, że plan realizacyjny przewidywał na terenie objętym wywłaszczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego budowę czterech budynków mieszkalnych, stacji transformatorowej, obudowy śmietnikowej, uzbrojenia terenu w sieci sanitarne oraz urządzenie terenu poprzez budowę dróg (ciągów pieszo- jezdnych), chodników, placów rekreacyjnych dla dzieci i dorosłych, posadzenie zieleni niskiej i wysokiej. Wywłaszczona działka stanowi obecnie część działek nr [...]. Na działkach nr [...] znajdują się budynki mieszkalne oddane do użytku w 1981r. i w 1984r Co do działki nr [...] odmówiono jej zwrotu ostateczną decyzją Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2011r.

W dniu 15 lipca 2009r. W.Z doprecyzował wniosek o zwrot działki nr [...] wskazując na załączniku mapowym zakres żądania (k. 174 i 175 akt administracyjnych). Z porównania tego załącznika, mapy znajdującej się na karcie 89 akt administracyjnych z mapą na karcie 352, na której zaznaczono obszar objęty żądaniem, obszar objęty planem realizacyjnym jak i obszar nim nie objęty wynika, że część działki nr [...] objętej planem realizacyjnym została zagospodarowana poprzez urządzenie terenów zielonych. Powyższe potwierdza również protokół oględzin sporządzony w dniu 24 kwietnia 2009r. (k. 88 akt administracyjnych), z którego wynika, że działka nr [...], która obecnie stanowi część działek [...] jest zagospodarowana. Na działkach nr [..] i [...] znajdują się budynki wielorodzinne pięciokondygnacyjne, a teren wokół budynków aż do rzeki P. jest zagospodarowany i znajdują się na nim tereny zieleni, aleje spacerowe o nawierzchni żwirowej, okrawężnikowanej, drzewa, krzewy ozdobne, pojedyncze drzewa owocowe, latarnie posadowione wzdłuż alei spacerowych. Z powyższego wynika, że przedmiot żądania wnioskodawców został zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia przed dniem złożenia wniosku o jej zwrot, który przez wszystkie osoby uprawnione został złożony w dniu 16 marca 2009r. i dopiero od tej daty mógł wywoływać skutki prawne. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że z protokołu z oględzin przeprowadzonych w dniu 14 października 1992r. (k. 34 akt administracyjnych) po złożeniu w dniu 12 lutego 1992r.-data wpływu do organu, przez K. Z. wniosku o zwrot wynika, że na części działek nr [...] i [...] ówcześnie stanowiących dawną działkę nr [...] wynika, że na nieruchomości usytuowane są dwa bloki mieszkalne, pozostały teren stanowi zieleń (trawa, pojedyncze drzewa) oraz alejki spacerowe.

W świetle treści tych dokumentów, nie budzi wątpliwości Sądu, że w obszarze obejmującym aktualną działkę nr [...], w ramach ogólnego celu wywłaszczeniowego (budowy osiedla) nie zamierzano lokować budynków mieszkaniowych, lecz zaplanowano utworzenie przestrzeni zieleni osiedlowej, pełniącej funkcje ogólnie dostępnych terenów rekreacyjnych dla mieszkańców osiedla. Tak też zinterpretował ten cel organ pierwszej instancji.

W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, na uwagę zasługuje przede wszystkim fakt, że budowa dużego osiedla mieszkaniowego z natury rzeczy jest rozłożona w czasie i przebiega etapami. Na inwestycję jaką stanowiło wybudowanie [...], złożyło się wybudowanie nie tylko budynków mieszkalnych, urządzeń towarzyszących ale także ciągów komunikacyjnych, terenów rekreacyjnych, jak i zieleni osiedlowej. Ich łączne istnienie stanowi integralną całość, której funkcjonowanie z wyłączeniem, któregoś z wymienionych elementów nie byłoby możliwe. Nawet gdyby przyjąć, że tereny zieleni, rekreacyjne nie są przeznaczone wyłącznie na potrzeby mieszkańców osiedla, a również na potrzeby ogółu mieszkańców miasta P., to w ocenie Sądu powyższe nie oznacza zmiany celu wywłaszczenia jakim była budowa osiedla mieszkaniowego wraz z towarzyszącą infrastrukturą i trenami zieleni i rekreacji.

W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko wyrażone w uchwale składu 7 sędziów SN z dnia 27 stycznia 1988r. III AZP 11/87 (OSNCP 1988 nr 11, poz. 149), w której stwierdzono, że przez zmianę celu należy rozumieć jakościową zmianę lokalizacji inwestycji wymienionej w decyzji wywłaszczeniowej i konkretyzującej cel wywłaszczenia, a nie tylko modyfikację lokalizacji inwestycji mieszczącą się w celu uzasadniającym wywłaszczenie lub w celu bardzo zbliżonym, czyli modyfikacji nie zmieniającej charakteru celu wywłaszczenia. O jakościowej zmianie nie sposób mówić w sytuacji, gdy nieruchomość wywłaszczona została w celu budowy osiedla, a nastąpiło jej użycie na budowę urządzeń infrastruktury osiedla (por. wyrok NSA z dnia 3 listopada 1987r. IV SA 372/87, ONSA 1987, nr 2, poz. 76). "Gdyby bowiem o zbędności orzekać wyłącznie przez pryzmat zakresu inwestycji określonego w decyzji o wywłaszczeniu czy w decyzji o lokalizacji inwestycji, wówczas jakakolwiek nowa inwestycja o nieco odmiennym charakterze na nieruchomości wywłaszczonej byłaby wykluczona. To ograniczałoby często prawidłowe zagospodarowanie terenu. Zbędność należy więc ocenić przez pryzmat charakteru inwestycji, z powodu której doszło do wywłaszczenia i charakteru inwestycji, która ma być zrealizowana lub została zrealizowana zamiast zamierzonej lub tez obok niej"(wyrok SN z dnia 23 lutego 2007r. III CSK 391/06, LEX nr 529707). I mimo, że poglądy te zostały wypowiedziane przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (z wyjątkiem ostatniego cytowanego wyroku), to w ocenie Sądu zachowały swoją aktualność (tak też SN w wyroku z dnia 23 lutego 2007r.), przynajmniej na tle okoliczności rozpoznawanej sprawy, gdyż zbędność na cel wywłaszczenia dokonanego przed wejściem w życie u.g.n., jak zaznaczono wyżej, nie może być oceniana wyłącznie przez pryzmat terminów określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n.

Dodać należy, że Sąd podziela stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie, że część nieruchomości nabyta na żądanie właściciela w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r. (zbędna na cel wywłaszczenia w dacie jej nabycia) podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela tylko wówczas, gdy spełnione zostaną warunki do zwrotu wywłaszczonej części nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie zaś na części przedmiotowej działki objętej planem realizacyjnym budowy osiedla mieszkaniowego cel wywłaszczenia został zrealizowany, co w konsekwencji oznacza, że co do części tej działki nie objętej planem realizacyjnym nie zachodzi potrzeba badania kwestii celu wywłaszczenia, gdyż z uwagi na jej "dowłaszczenie" zgodnie z wolą poprzednich właścicieli, którzy dobrowolne aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 1979r. zbyli całą swoją działkę nr [..], Skarb Państwa był uprawniony do jej zagospodarowania w jakikolwiek sposób.

W powyższych okolicznościach odmowa zwrotu przedmiotowej nieruchomości nie narusza prawa, gdyż nie można uznać, że jest ona zbędna na cel wywłaszczenia, rozumiany tak, jak wyżej wyjaśniono i w oparciu o taką wykładnię art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n., jak przedstawiona wyżej.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.