Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3216/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Waldemar Śledzik, Sędziowie sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (sprawozdawca) sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Protokolant referent stażysta Magdalena Gajewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi K. J. i A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) określa, że decyzja, której nieważność stwierdzono w pkt 1 nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz K. J. i A. J. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Prezydent [...] W. (dalej zwany: "Prezydent [...].") decyzją z [...] stycznia 2014r. ustalił K. J. i A. J. (dalej zwani: "Skarżącymi") łączne zobowiązanie pieniężne na 2014r. w wysokości 474 zł od nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] (dz. ew. nr [...],[...],[...],[...],[...]z obr. [...]). Za podstawę opodatkowania przyjęto:

- w podatku rolnym: użytki rolne: 0,2201 ha (ha fiz.) przy stawce za 1 ha - 346,40 zł oraz

- w podatku od nieruchomości: grunty pozostałe - 758 m² przy stawce 0,46 zł; budynki mieszkalne o powierzchni 64 m² i budynki mieszkalne w 50% o pow. 2 m² przy stawce 0,744 zł.

2. Decyzję doręczono Skarżącemu (co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w nieponumerowanych aktach). Zgodnie z informacjami znajdującymi się w aktach sprawy zawartych w piśmie głównej księgowej dzielnicy B. [...] W. z [...] marca 2014r na ten dzień nie stwierdzono w aktach zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. decyzji przez Skarżącą.

3. Skarżący w odwołaniu wniesionym 18 marca 2014r. wskazali, że nie powinien być od nich pobierany podatek od nieruchomości od przejętych przez gminę, z mocy prawa, działek pod planowaną drogę gminną. Wyjaśnili, iż decyzją Prezydenta z [...] kwietnia 2012r. nr [...] zatwierdzono podział nieruchomości położonych w W. przy ul. [...], w wyniku czego działki o nr ew. [...],[...],[...],[...],[...] z obrębu [...] przeszły z mocy prawa na własność [...] W., a droga ta wbrew twierdzeniom organu podatkowego nie jest drogą prywatną, wewnętrzną. Zdaniem Skarżący skoro z mocy prawa wygasło ich prawo własności do działek o nr [...] i [...], już w 2011r. - w wyniku ww. decyzji podziałowej, te nie ruchomości przeszły na własność gminy – należy im zwrócić podatek od nieruchomości na 2014r. wpłacony o działek o nr ew. [...]i [...]z obrębu [...] wraz z odsetkami ustawowymi.

4. SKO decyzją z [...] sierpnia 2014r., po rozpatrzeniu odwołania J.J., utrzymało w mocy ww. decyzję Prezydenta [...].

W podstawie prawnej wskazano m.in.: art. 220 w związku z art. 13 § 1 pkt 3 oraz art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012r. poz. 749 ze zm.; dalej zwana: "O.p.") oraz art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.).

W uzasadnieniu SKO stwierdziło m.in., iż Prezydent [...] w ww. decyzji z [...] stycznia 2014r. określił A. i J. J. zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2014r. od działek o nr. ewid. [...],[...],[...],[...],[...] oraz wskazało, że odwołanie od decyzji złożył J. J., który podniósł, że przestał być współwłaścicielem działki nr [...], a działki o nr [...],[...],[...],[...],[...]przeszły na własność [...] W.

SKO przywołując brzmienie art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1, art. 2 ust. 1-3, art. 6 ust. 6 u.p.o.l. i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006r. Nr 136, poz. 969 ze zm.) wskazało, że z akt sprawy wynika, iż "odwołujący" jest współwłaścicielem działek nr [...],[...],[...],[...]i [...]z obrębu [...]. Okoliczność ta wynika ze znajdujących się w aktach sprawy wypisów z ewidencji gruntów dla przedmiotowych nieruchomości.

SKO, odnosząc się do ostatecznej decyzji Prezydenta [...] W. z [...] kwietnia 2012r. Nr [...], stwierdziło, iż na jej podstawie nie doszło do nabycia z mocy prawa nieruchomości objętych ww. decyzją, przeznaczonych pod projektowaną ulicę [...]. Podstawowe znaczenie ma treść decyzji podziałowej, bo na jej podstawie dochodzi do wydzielenia działki gruntu z przeznaczeniem na drogi publiczne, które stosownie do art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010r., Nr 102, poz. 651 ze zm., dalej zwana: "u.g.n.") przechodzą na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca projekt podziału stała się ostateczna, a orzeczenie o podziale prawomocne. Z decyzji podziałowej musi wynikać, że działkę wydzielono pod drogę publiczną, a nie jedynie pod drogę - ciąg komunikacyjny, który nie ma charakteru publicznego.

SKO wskazało, że "Sąd I instancji nie dokonywał interpretacji art. 98 ust. 1 i 3 u.g.n., bowiem nie było takiej potrzeby merytorycznej, a więc nie mógł dokonać błędnej jego wykładni. Natomiast zasadnie uznał, iż brak jest podstaw do zastosowania ust. 3 art. 98 u.g.n. Z decyzji podziałowej wynika jednoznacznie, że działki nr [...],[...],[...],[...]i [...]zostały wydzielone jako droga, ale nie o charakterze publicznym. Wynika to wprost z powołanej podstawy prawnej decyzji oraz jej rozstrzygnięcia." Zdaniem SKO wydzielona droga nie ma charakteru drogi publicznej i chybiona jest argumentacja, że przepisy o zagospodarowaniu przestrzennym, czy zapisy planu miejscowego przesądzają o charakterze drogi. O charakterze działek gruntu wydzielonych pod drogi przesądza treść decyzji podziałowej, bowiem to na jej podstawie określone działki gruntu przechodzą z mocy prawa na własność gminy i to za te działki przysługuje ich dotychczasowym właścicielom odszkodowanie.

5. Decyzję SKO doręczono Skarżącym.

6. Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję SKO wnieśli o uchylenie ww. decyzji SKO i Prezydenta [...] oraz zasądzenie kosztów postępowania, argumentując, że decyzja ustalająca podatek za działki nr [...]i [...]z obrębu [...]na 2014r., stanowiące drogę publiczną, wydano bez podstawy prawnej i bez odzwierciedlenia stanu faktycznego sprawy. Skarżący ponownie odwołali się do treści decyzji podziałowej z [...] kwietnia 2012r., na mocy której działki o nr [...]i [...]przestały być ich własnością i stały się własnością [...] W., więc nakładanie w związku z tym zobowiązań podatkowych na Skarżących jest pozbawione podstawy prawnej.

7. SKO w odpowiedzi na skargę podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

1. Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z powodów w niej wskazanych.

2. Sąd stwierdza, że zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej zwana: "P.p.s.a."), Sąd administracyjny bada zaskarżoną decyzję pod kątem jej zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd ma obowiązek stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji, w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Pod pojęciem "innych przepisów" należy rozumieć przepisy Ordynacji podatkowej, która została wyżej powołana.

W świetle art. 247 § 1 O.p. organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która:

1) została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości;

2) została wydana bez podstawy prawnej;

3) została wydana z rażącym naruszeniem prawa;

4) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną;

5) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;

6) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;

7) zawiera wadę powodującą jej nieważność na mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa;

8) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą.

Sąd zauważa również, że stwierdzenie nieważności decyzji przez Sąd administracyjny, z uwagi na jedną z ww. przyczyn wskazanych w treści art. 247 § 1 O.p. uniemożliwia merytoryczne wypowiedzenie się w sprawie spornych zagadnień. Podkreślić też należy, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, stanowiące wyjątek od zasady stabilności decyzji, wymaga bezspornego ustalenia, że kontrolowana decyzja dotknięta jest jedną z wad określonych w art. 247 § 1 O.p. Aby stwierdzić nieważność decyzji należy ustalić, że wada taka tkwi w samej decyzji, np., że decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, albo gdy decyzja pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, albo też została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie.

3. W ocenie Sądu zaskarżoną decyzję skierowano do osoby, która nie była stroną w sprawie – J. J. uznając ponadto, że osoba ta wniosła odwołanie od ww. decyzji Prezydenta [...] wydanej w odniesieniu do K. J. i A. J.

Skierowanie zatem zaskarżonej decyzji do osoby, która nie byłą stroną i nie brała udziału w postępowaniu podatkowym przed organem pierwszej instancji, jak również w postępowaniu odwoławczym wypełnia przesłankę z art. 247 § 1 pkt 5 O.p. SKO nie powinno bowiem rozstrzygać w treści decyzji o prawach i obowiązkach osoby, która nie jest i nie mogła być adresatem decyzji organu pierwszej instancji.

Sąd wskazuje, że na podstawie art. 133 § 1 O.p. stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoba trzecia, o której mowa w art. 110-117b, która, z uwagi na swój interes prawny żąda czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy.

Z całą pewnością – co wynika z akt sprawy, które nie zostały jednak ponumerowane, co uniemożliwia wskazanie ich poszczególnych kart – J. J. nie żądał czynności organu podatkowego, a tym bardziej nie odnosiła się do niego decyzja organu pierwszej instancji. Osoba ta nie mogła być więc uznana przez organ odwoławczy – SKO - za stronę postępowania podatkowego i nie należało do niej kierować decyzji.

Sąd zwraca ponadto uwagę, że stosownie do treści art. 133 § 3 O.p. w przypadku, o którym mowa w art. 92 § 3 O.p., jedną stroną postępowania są małżonkowie i każdy z nich jest uprawniony do działania w imieniu obojga.

Przepis art. 92 § 3 O.p. stanowi, że małżonkowie wspólnie opodatkowani na podstawie odrębnych przepisów ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe oraz solidarna jest ich wierzytelność o zwrot nadpłaty podatku. Tym samym przepis art. 92 § 3 O.p. ma zastosowanie w sprawach, w których z treści przepisu materialnego regulującego dany podatek wynika, że stosunek małżeństwa jest przesłanką do wspólnego opodatkowania małżonków, które polega na wymiarze jednego zobowiązania podatkowego należnego od małżonków.

Obecnie taką sytuację przewiduję wyłącznie art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. (Dz. U. z 2012r. poz. 361 ze zm.).

Natomiast w u.p.o.l. począwszy od 1 stycznia 2003r. brak jest przepisu pozwalającego na wspólne opodatkowanie małżonków. Tym samym jedynie przed 1 stycznia 2003r. możliwe było na gruncie u.p.o.l. wspólne opodatkowywanie małżonków, stosownie do treści art. 2 ust. 3 u.p.o.l. Przepis ten stanowił, że jeżeli nieruchomość stanowiła współwłasność małżonków lub odrębną własność każdego z nich - to obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości ciążył łącznie na obojgu małżonkach. Ustawodawca w ww. przepisie posługiwał się więc pojęciem obowiązku podatkowego, ciążącego łącznie na obojgu małżonkach, którzy wspólnie (razem) byli zobowiązani do poniesienia ciężaru podatkowego od nieruchomości wspólnej i od nieruchomości stanowiących odrębną własność każdego z nich. Wszystkie te nieruchomości (zarówno wchodzące do wspólności majątkowej, jak i do majątku odrębnego) były przedmiotem podatku, który był wymierzany obojgu małżonkom. L. Etel w Komentarzu do Podatku od nieruchomości (baza informacji prawnej LEX) wskazuje, że była to jedna decyzja wymiarowa, w której jako podatnicy wykazani byli małżonkowie.

Po 1 stycznia 2003r. małżonków traktuje się tak jak innych współwłaścicieli, którzy podlegają wspólnemu opodatkowaniu na podstawie art. 3 ust. 4 u.p.o.l., który stanowi, że jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach, z zastrzeżeniem ust. 5. Po tej dacie małżonkowie nie są już łącznie zobowiązani do zapłacenia podatku od nieruchomości stanowiących zarówno ich współwłasność, jak i odrębną własność każdego z nich. W obowiązującym stanie prawnym małżonkowie otrzymają jedną, odrębną decyzję dotyczącą nieruchomości wspólnej. Ich nieruchomości niewchodzące w skład wspólności majątkowej są opodatkowane oddzielnie. Małżonek, który jest właścicielem takiej nieruchomości, powinien otrzymać odrębną decyzję wymiarową. Od 1 stycznia 2003r. przy wymiarze podatku od nieruchomości, na podstawie art. 3 ust. 4 u.p.o.l., przesłanką dokonania wspólnego wymiaru podatku małżonkom nie jest stosunek małżeństwa, lecz przysługiwanie własności przedmiotu opodatkowania wspólnie małżonkom (stosunek współwłasności). Wynika to z treści art. 3 ust. 4 u.p.o.l., który w ogóle do małżeństwa się nie odwołuje.

W rozpoznawanej sprawie decyzja organu pierwszej instancji była skierowana do każdego z małżonków oddzielnie, na różne adresy zamieszkania, z uwzględnieniem aktualnego stanu prawnego. Niezrozumiałe jest zatem dlaczego SKO, choć odwołanie zostało wniesienie przez obojga małżonków nie skierowało decyzji do ww. osób, a jedynie doręczyło zaskarżoną decyzję obojgu małżonkom, kierując jednocześnie zaskarżoną do Sądu decyzję do J. J. – osoby, która nie była stroną.

Wadliwe i to w stopniu rażącym jest również niepoczynienie ustaleń faktycznych przez SKO czy odwołanie Skarżącej zostało wniesione w terminie, czy też po terminie. Sąd wskazuje, że w przekazanych Sądowi aktach administracyjnych sprawy, które o czym mowa wyżej nie zostały ponumerowane, nie ma zwrotnego potwierdzenia odbioru przez Skarżącą ww. decyzji wydanej przez Prezydenta [...][...] stycznia 2014r. SKO miało natomiast informację, wynikającą z pisma głównej księgowej [...] W. z [...] marca 2014r., że na ten dzień nie było potwierdzenia odbioru przez Skarżącą ww. decyzji organu pierwszej instancji.

4. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy SKO wyeliminuje powyższe wadliwości, uwzględniając wykładnie prawa dokonaną przez Sąd.

5. Sąd, mając powyższe na uwadze orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 247 § 1 pkt 5 O.p. oraz w związku z art. 134 P.p.s.a. o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej decyzji (punkt pierwszy sentencji).

Orzeczenie z punktu drugiego sentencji ma uzasadnienie w treści art. 152 P.p.s.a.

Sąd postanowił o zwrocie kosztów postępowania sądowego Skarżącym na mocy art. 200 i art. 209 P.p.s.a., zasądzając na ich rzecz 100 zł, tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi, gdyż Skarżący występowali w sprawie samodzielnie - bez udziału fachowego pełnomocnika (punkt trzeci sentencji).