Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 898/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2016-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.64c §3§1 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art.200 i art 205 §2 §14 ust.1. pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 listopada 2016 r. sprawy ze skargi S. Spółka Akcyjna z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 5 maja 2016 r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej S. Spółka Akcyjna z siedzibą w S. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] postanowieniem z dnia 26.06.2016 r., znak: [...]– wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144i61a§ 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23) – zwanej dalej "k.p.a.", oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) – zwanej dalej "u.p.e.a", Dyrektor Izby Skarbowej w [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 05.05.2016 r., znak: [...], na mocy którego odmówiono [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w [...] (zwanej "Spółką") wszczęcia postępowania z wniosku z dnia 05.04.2016 r. o zwrot kosztów egzekucyjnych,

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy wskazał, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...], jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionych w dniu z dnia 27.12.2013 r. wystawionych przez Burmistrza [...] tytułów wykonawczych o numerach: [...] z dnia 27.12.2013 r., obejmujących należności z tytułu podatku od nieruchomości za 2008 r.

W wyniku zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, należność objęta powyższymi tytułami wykonawczymi została w całości wyegzekwowana w dniu 31.12.2013 r. wraz z powstałymi kosztami egzekucyjnymi, w związku z czym – jak wskazał organ odwoławczy - egzekucja prowadzona na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych została zakończona.

Dalej wskazano, że w dniu 07.01.2014 r. poinformowano Spółkę o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych, przesyłając jej zestawienie rozliczenia uzyskanych kwot z dnia 31.12.2013 r.

Następnie wskazano, że pismem z dnia 05.04.2016 r. Spółka złożyła wniosek o zwrot kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami oraz obciążenie tymi kosztami wierzyciela.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 05.05.2016 r. nr [....] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] jako organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpoznania wniosku wobec stwierdzenia, że wiosek został złożony z uchybieniem terminowi, natomiast brak zachowania terminów określonych w art. 64c § 7 u.p.e.a. –uniemożliwia jego merytoryczne rozpatrzenie, zaś przepis art. 64c § 3 u.p.e.a. powołany przez Spółkę, nie może stanowić samodzielnej podstawy formalnej rozstrzygnięcia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Dodatkowo organ egzekucyjny wskazał, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności będące podstawą zwrotu pobranych kosztów egzekucyjnych.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem organu egzekucyjnego, Spółka pismem z dnia 16.05.2016 r. złożyła zażalenie zarzucając mu naruszenie art. 64c § 3 u.p.e.a. oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 05.04.2016 r. Spółka powołała się na decyzję Burmistrza [...] z dnia 14.03.2016 r., nr [....], umarzającą z urzędu postępowanie w sprawie określenia jej zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2008 r. Dodatkowo wskazano również na fakt nie poinformowania o wysokości kosztów egzekucyjnych pełnomocnika Spółki oraz, że z przepisu art. 64c § 3 u.p.e.a. wynika, że odnośnie zwrotu kosztów egzekucyjnych organ winien działać z urzędu, nawet bez wniosku Spółki.

W wyniku analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy Dyrektor Izby Skarbowej w [...], po przywołaniu art. 18 u.p.e.a., stwierdził, że na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. organ odwoławczy wskutek wniesionego odwołania wydaje decyzję, w której w zależności od sposobu rozstrzygnięcia: utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo umarza postępowanie odwoławcze. W myśl art. 144 k.p.a. przepis ten ma odpowiednie zastosowanie do zażaleń.

Następnie wskazano, że w myśl przepisu art. 61 a § 1 i § 2 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na postanowienie to służy zażalenie. Ustawodawca wprowadził zatem dwie przesłanki uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania, gdy do organu administracji publicznej wpłynie takie żądanie. Pierwsza z tych przesłanek ma miejsce w przypadku, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby nie będącą stroną. Druga zaś przesłanka wskazana w art. 61a § 1 k.p.a dotyczy sytuacji, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn. Jak dalej wskazał organ odwoławczy, w literaturze przedmiotu wskazuje się, że przez "inne uzasadnione przyczyny", o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a, należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Co za tym idzie przepis art. 61 a § 1 k.p.a. stanowi podstawę prawną do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego m.in. w sytuacji, gdy kierowane do organu administracji publicznej żądanie jednostki dotyczy sprawy rozstrzygniętej już decyzją, żądanie jednostki dotyczy sprawy, w której prowadzone jest postępowanie, czy też upływ terminu, po którym jednostka nie może domagać się uprawnienia (por. B. Adamiak w: Adamiak, Borkowski, Komentarz, 2012, s.299).

Jak dalej wskazał organ odwoławczy, zasadą postępowania egzekucyjnego jest, że koszty egzekucji, czyli opłata manipulacyjna, opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz wydatki poniesione przez organ egzekucyjny, obciążają zobowiązanego, który już w trakcie postępowania egzekucyjnego ma obowiązek ich ponoszenia (art. 64c § 1 u.p.e.a.) i są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na należność pieniężną (art. 64c § 6 u.p.e.a.).

Wyjaśniono przy tym, że koszty egzekucyjne, jako że wynikają z przepisu prawa, nie są ustalane w formie aktu administracyjnego. Jest to więc czynność materialno-techniczna.

Następnie organ odwoławczy przytoczył przepis art. 64c § 3 u.p.e.a. wskazując, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeśli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża mmi wierzyciela. Wskazano przy tym, że w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie podkreśla się, że przepis art. 64c § 3 u.p.e.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy do ustalenia zakresu pojęciowego terminu "niezgodności z prawem", a przez użyte przez ustawodawcę w tym przepisie określenie "okaże się" należy rozumieć takie przypadki, których niezgodność z prawem stwierdzona zostanie orzeczeniem właściwego organu. Zdaniem organu odwoławczego, przepis art. 64c § 3 u.p.e.a. nie stanowi zatem samodzielnej podstawy formalnej rozstrzygnięcia w sprawie kosztów egzekucyjnych w sytuacji spornej między zobowiązanym a organem egzekucyjnym. Podkreślono przy tym, że egzekucja w niniejszej sprawie została zakończona 31.12,2013 r. W stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2015 r. podstawę prawną do wydania w takiej sytuacji postanowienia stanowił przepis art. 64e § 7 u.p.e.a. Postanowienie mogło być wydane, jeśli żądanie zgłoszone zostało w terminie wskazanym w art 64c § 8 u.p.e.a. Jak wskazał organ odwoławczy, z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny w dniu 07.01.2014 r. powiadomił zobowiązaną Spółkę o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych, przesyłając jej zestawienie rozliczenia uzyskanych kwot. Zatem termin żądania wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych upływał w dniu 21.01.2014 r. Tymczasem wniosek Spółki o zwrot kosztów egzekucyjnych został złożony w dniu 06.04.2016 r., czyli po terminie przewidzianym na jego wniesienie.

Wobec powyższego Dyrektor Izby Skarbowej w [...] stwierdził, że w przedmiotowej sprawie zobowiązana Spółka uchybiła terminowi do złożenia wniosku w sprawie kosztów egzekucyjnych i z tego powodu postępowanie w tym zakresie nie może zatem zostać wszczęte.

Odnosząc się natomiast do podniesionego przez zobowiązaną Spółkę faktu, nie poinformowania o wysokości kosztów egzekucyjnych jej pełnomocnika, organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z wyjaśnień Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym pełnomocnictwo do reprezentowania Spółki zostało złożone dopiero w dniu 27.01.2014 r. na wezwanie organu egzekucyjnego, jako uzupełnienie złożonych w dniu 08.01.2014 r. zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji.

Sumując, organ odwoławczy wskazał, że w przedstawionym stanie faktycznym i prawnym, w sprawie wystąpiła przesłanka "innej uzasadnionej przyczyny" z art. 61 a § 1 k.p.a., co skutkowało koniecznością odmowy przez organ egzekucyjny wszczęcia postępowania w sprawie rozpoznania wniosku o zwrot kosztów egzekucyjnych.

Jednocześnie organ odwoławczy dodatkowo wyjaśnił, że na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, a co za tym idzie, w postanowieniu o odmowie wszczęcia postępowania organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum sprawy, na co powołał wyrok WSA w Olsztynie z 13 grudnia 2011 r., sygn. akt SA/Ol 893/11.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 05.05.2016 r. i obciążenie strony przeciwnej kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Nadto, Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z załączonych do skargi dokumentów, tj. z decyzji Burmistrza [...] z dnia 14.03.2016 r, znak: [...] oraz decyzji Burmistrza [...] z dnia 15.03.2016 r, znak: [...], gdyż jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania.

Zaskarżonemu postanowieniu Skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie art. 61a §1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 64c §8 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym w czasie zakończenia postępowania egzekucyjnego) przez przyjęcie, że zachodzą przesłanki do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania z uwagi na inne uzasadnione przyczyny, tj. że Skarżąca złożyła wniosek o zwrot kosztów po terminie do jego wniesienia, w sytuacji gdy ustawa nie przewiduje terminu na wystąpienie z wnioskiem o zwrot kosztów postępowania egzekucyjnego, z uwagi na niezgodność z prawem,

2) naruszenie art. 64c § 8 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym w czasie zakończenia postępowania egzekucyjnego) przez przyjęcie, że ma on zastosowanie do złożonego przez Skarżącą wniosku o zwrot kosztów postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy był to termin zastrzeżony na wystąpienie z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, albowiem dla wniosku o zwrot kosztów egzekucyjnych nie jest przewidziany żaden termin,

3) naruszenie art. 64c § 3 u.p.e.a. - przez jego niewłaściwą wykładnię, jak i niewłaściwe jego zastosowanie przez przyjęcie, że nie zaktualizowały się przesłanki do zwrotu kosztów postępowania egzekucyjnego,

4) sprzeczność poczynionych ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego oraz nie rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego, w tym całkowite pominięcie, iż Burmistrz [...] umorzył z urzędu postępowanie w sprawie określenia zobowiązania podatkowego Skarżącej oraz ustalił i zwrócił Skarżącej niesłusznie wyegzekwowaną nadpłatę podatku wraz z odsetkami i należnym oprocentowaniem, co przesądza, iż prowadzone postępowanie było niezgodne z prawem,

5) nie odniesienie się w wydanym postanowieniu do zarzutu Skarżącej o obowiązku działania organu z urzędu w zakresie zwrotu kosztów egzekucyjnych w razie niezgodności z prawem prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu zarzutów skargi, skarżąca Spółka wskazała, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem Dyrektora, jak i Naczelnika, po czym przedstawiła krótkie streszczenie zaskarżonego postanowienia.

Następnie wyjaśniła, że ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zagadnienie kosztów egzekucyjnych (dalej "Koszty") reguluje w Dziale I Rozdział 6. Poza ogólną zasadą, że koszty obciążają zobowiązanego Rozdział 6 u.p.e.a. określa również zasady zwrotu Kosztów, które uregulowane są jedynie w art. 64c § 2 (zwrot wydatków) oraz w § 3 (zwrot kosztów egzekucyjnych). Innych regulacji w tym zakresie u.p.e.a. nie zawiera. Jedyny przepis regulujący sytuację niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz obowiązku zwrotu ściągniętych kosztów egzekucyjnych w u.p.e.a. znajduje się w art. 64c § 3, który stanowi, iż: "Jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela." Przepis ten przesądza, iż w zakresie zwrotu Kosztów organ winien działać z urzędu, nawet bez wniosku Spółki z jednym dodatkowym zastrzeżeniem, że jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji zostało spowodowane przez wierzyciela, Kosztami tymi obciążany jest wierzyciel. Oznacza to więc, że jeśli błąd, związany z wszczęciem i prowadzeniem egzekucji, został spowodowany nie przez wierzyciela, tylko przez organ egzekucyjny, on ponosi ciężar zwrotu Kosztów, zaś jeśli błąd związany z wszczęciem i prowadzeniem egzekucji został spowodowany właśnie przez wierzyciela, a nie przez organ egzekucyjny, ciężar zwrotu Kosztów w efekcie ponosi wierzyciel. W u.p.e.a. brak jest jakiejkolwiek innej regulacji przedmiotowej materii, a obowiązujące orzecznictwo pozwala jedynie nakreślić definicję pojęć nieostrych, nie może natomiast regulować sytuacji prawnej podmiotów bezpośrednio zainteresowanych zwrotem pobranych niezgodnie z prawem kosztów egzekucyjnych.

Zdaniem Skarżącej, przywoływana zarówno przez Dyrektora, jaki Naczelnika regulacja art. 64c §7 i 8 u.p.e.a., odnosi się do sytuacji, kiedy zobowiązany lub wierzyciel występuje z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie kosztów nie zaś z wnioskiem o ich zwrot. Kolejne ustępy art. 64c, na które powołuje się organ egzekucyjny dotyczą tylko sytuacji, w której np. zobowiązany kwestionuje wysokość pobranych kosztów egzekucyjnych, co nie miało miejsca w roku 2013 czy też w roku 2014, kiedy to Spółka nie miała wiedzy jak zakończy się jej spór merytoryczny z organem podatkowym. Dopiero po umorzeniu postępowania przez Burmistrza [...] co do roku 2008 wiadomym było, że wydanie decyzji w grudniu 2013 roku odbyło się z naruszeniem prawa, a co z tym związane - z naruszeniem prawa wierzytelność swą do egzekucji skierował ten organ jak i (w jej efekcie) Kosztami obciążono Spółkę.

Szczególnie istotne jest jednak – zdaniem Skarżącej - zwrócenie uwagi na fakt, iż u.p.e.a. w ogóle nie wymaga składania wniosku o zwrot kosztów, bowiem ustawodawca przewidział, iż organ egzekucyjny zwraca je zobowiązanemu. Brak jest tutaj elementu fakultatywności, rozwiązanie przewidziane w art. 64c § 3 jest obligatoryjne wobec zaktualizowania się przesłanki niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji oraz pobrania należności z tytułu Kosztów od zobowiązanego. Taka konstrukcja w zasadzie zamyka drogę do jakichkolwiek innych interpretacji niż literalne brzemiennie przepisu, który w sposób kategoryczny reguluje wskazaną sytuację prawną Skarżącej. Dla zastosowania opisanej wyżej instytucji zwrotu Kosztów żadnego znaczenia nie mają kolejne przepisy wskazane przez Dyrektora Izby Skarbowej, a wcześniej - Naczelnika ZUS, gdyż: przepis art. 64c § 3 nie zawiera dodatkowego warunku zwrotu Kosztów, tj. legitymowania się przez zobowiązanego postanowieniem w przedmiocie ich wysokości, o którym mowa w art. 64c § 7 u.p.e.a., czy też legitymowania się przez zobowiązanego zawiadomieniem o wysokości Kosztów, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 1) u.p.e.a. Oba te dokumenty (postanowienie, zawiadomienie) dla obowiązku zwrotu pobranych Kosztów są obojętne.

Następnie Skarżąca oświadczyła, że po wykonaniu przez organ egzekucyjny czynności objętych wnioskiem egzekucyjnym, złożonym przez Burmistrza [...], Skarżąca została poinformowana przez organ egzekucyjny o wysokości Kosztów i stwierdziła, że zostały one obliczone w sposób prawidłowy, niezależnie od tego, że zdaniem Skarżącej, w ogóle wydanie wobec niej przez Burmistrza [...] decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2008 rok było bezpodstawne oraz nigdy nie doszło do doręczenia Skarżącej postanowienia o nadaniu tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, co Skarżąca kwestionowała odrębnie, a w oparciu o które to dokumenty wszczęto i przeprowadzono wobec Skarżącej egzekucję.

Zdaniem Skarżącej, dla obowiązku zwrotu z urzędu na jej rzecz Kosztów podstawowe znaczenie ma podana w art. 64c § 3 u.p.e.a. okoliczność wszczęcia i prowadzenia egzekucji niezgodnie z prawem, niezależnie od tego, jak podaje wymieniony przepis, kto do tego doprowadził - organ egzekucyjny czy wierzyciel. Zdaniem Skarżącej - w sytuacji, w której decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2008 rok okazała się wadliwą, ponieważ została uchylona decyzją SKO w [...] z dnia 15 lutego 2016 r. Nr [...], która to decyzja SKO została wydana w następstwie wyroku wydanego przez WSA w [...] w dniu 09 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 118/15, po czym (po otrzymaniu decyzji SKO z dnia 15 lutego 2016 roku) Burmistrz [...] (wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym) decyzją z dnia 14 marca 2016 r., nr [...], umorzył postępowanie w sprawie określenia Skarżącej wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2008 rok i dodatkowo - decyzją z dnia 15 marca 2016 r., nr [....], ustalił Skarżącej nadpłatę w tym podatku wraz z wpłaconymi odsetkami i jej oprocentowaniem - nie ulega wątpliwości, że do wszczęcia i przeprowadzenia egzekucji wobec Skarżącej przez Naczelnika ZUS w [...] doszło niezgodnie z prawem, na co wskazuje podany powyżej art. 64c § 3 u.p.e.a., a inicjatorem tegoż niezgodnego z prawem wszczęcia i przeprowadzenia egzekucji był nie wymieniony organ egzekucyjny, tylko wierzyciel - Burmistrz [...]. To oznacza, że zaktualizowały się przewidziane w art. 64c § 3 u.p.e.a. przesłanki do zwrotu Skarżącej pobranych Kosztów w związku z wszczęciem i prowadzeniem postępowania niezgodnie z prawem. Skoro decyzja będąca podstawą egzekucji wydana została z naruszeniem prawa i w konsekwencji uchylona, wszczęcie i prowadzenie na jej podstawie egzekucji także było niezgodne z prawem.

Według Skarżącej, nie może ostać się również argumentacja zarówno Dyrektora, jak i Naczelnika, że Skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia wniosku o zwrot Kosztów. Abstrahując od okoliczności, że ustawa nie przewiduje obowiązku wnioskowania o zwrot kosztów albowiem obowiązek taki nałożony jest na organ, który winien działać z urzędu, wskazać należy, iż termin, na który powołują się organy, jest terminem zastrzeżonym jedynie do wystąpienia z wnioskiem o wydanie postanowienia w przedmiocie wysokości Kosztów. Jak już podkreślano powyżej, jest to więc postępowanie wnioskowe, gdzie Strona nie zgadza się z rozstrzygnięciem, np. Zobowiązany kwestionuje wysokość pobranych kosztów egzekucyjnych. Zdaniem Skarżącej, kategorycznie nie dotyczy natomiast sytuacji zwrotu kosztów egzekucji wszczętej i prowadzonej niezgodnie z prawem.

W konsekwencji – jak dalej wskazała Skarżąca - zarówno Dyrektor, jak i Naczelnik zupełnie bezzasadnie odmówili wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku Skarżącej o zwrot kosztów egzekucyjnych, przy czym jak już podkreślono wyżej - postępowanie to nie jest postępowaniem wnioskowym, a organ winien działać tutaj z urzędu, co wprost wynika z przepisów ustawy.

Na marginesie nadto wskazano, że w demokratycznym państwie prawa nie może ostać się rozstrzygnięcie, w którym to na obywatela czy też przedsiębiorcę przeniesiony jest ciężar odpowiedzialności za wydanie bezprawnej i wadliwej decyzji organu administracji publicznej oraz finansowy ciężar przeprowadzenia (w jej efekcie) egzekucji administracyjnej, do której także nigdy nie powinno dojść, a którego to organu działalność winna być szczególnie transparentna i legalna. Niedopuszczalnym jest – jak dalej wskazano - aby organ administracji publicznej uniemożliwiał obywatelom odzyskanie niesłusznie pobranych kosztów egzekucyjnych tylko dlatego, że w określonym czasie, w trakcie trwającego sporu merytorycznego nie złożono wniosku o zwrot tychże kosztów, tylko zakwestionuje ich wysokość w sytuacji, w której właściwa ustawa tego typu regulacji nie zawiera. Takie postępowanie narusza podstawowe prawa określone w Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] z w a ż y ł, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Sąd administracyjny badając zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności uznał bowiem, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.". Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione, jak również ma prawo uwzględnić jedynie część wniosków skargi.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 06.04.2016 r. do [...] Urzędu Skarbowego w [...] wpłynął wniosek skarżącej Spółki z dnia 05.04.2016 r. o zwrot kosztów egzekucyjnych w oparciu o art. 64c § 3 u.p.e.a., co oznacza, że organ egzekucyjny z mocy tego przepisu był zobowiązany przeprowadzić postępowanie tylko w zakresie przedmiotowym tego przepisu, a mianowicie, w zakresie zwrotu kosztów egzekucyjnych (obejmujących pobrane należności wraz z naliczonymi od dnia pobrania tej należności odsetkami ustawowymi) po uprzednim ustaleniu, że doszło do wszczęcia lub prowadzenia egzekucji niezgodnie z prawem.

Natomiast Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] jako organ egzekucyjny rozpatrując ten wniosek, postanowieniem z dnia 05.05.2016 r. odmówił skarżącej Spółce wszczęcia postępowania w sprawie rozpoznania wniosku z dnia 05.04.2016 r. o zwrot kosztów egzekucyjnych wobec uznania, że Skarżąca złożyła wniosek o zwrot kosztów egzekucyjnych z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 64c § 7 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym na dzień 31.12.2015 r.), co uniemożliwiało merytoryczne rozpoznanie wniosku. Organ egzekucyjny wskazał nadto, że w dniu 07.01.2014 r. zawiadomił zobowiązaną Spółkę o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych, przesyłając jej zestawienie rozliczenia kwot z dnia 31.12.2013 r.

Dyrektor Izby Skarbowej w [...], podzielając argumentację organu egzekucyjnego, utrzymał w mocy ww. postanowienie organu I instancji, wskazując dodatkowo, że termin do złożenia wniosku w sprawie o zwrot kosztów egzekucyjnych upłynął z dniem 21.01.2014 r.

Skarżąca Spółka zakwestionowała w skardze rozstrzygnięcia organów obu instancji. Zdaniem Skarżącej, przepis art. 64c § 3 u.p.e.a. nie zawiera dodatkowego warunku zwrotu kosztów egzekucyjnych, tj. legitymowania się przez zobowiązanego postanowieniem w przedmiocie ich wysokości, o którym mowa w art. 64c § 7 u.p.e.a., czy też legitymowania się przez zobowiązanego zawiadomieniem o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 1) u.p.e.a. Oba te dokumenty (postanowienie, zawiadomienie) dla obowiązku zwrotu pobranych kosztów egzekucyjnych są obojętne. Według Skarżącej, nie ulega wątpliwości, że do wszczęcia i przeprowadzenia egzekucji wobec Skarżącej przez Naczelnika ZUS w [...] doszło niezgodnie z prawem, na co wskazuje ww. art. 64c § 3 u.p.e.a., a inicjatorem tegoż niezgodnego z prawem wszczęcia i przeprowadzenia egzekucji był nie wymieniony organ egzekucyjny, lecz wierzyciel - Burmistrz [...], co oznacza, że zaktualizowały się przewidziane w art. 64c § 3 u.p.e.a. przesłanki do zwrotu Skarżącej pobranych kosztów egzekucyjnych w związku z wszczęciem i prowadzeniem postępowania niezgodnie z prawem. Jak wskazał Skarżąca, skoro decyzja będąca podstawą egzekucji wydana została z naruszeniem prawa i w konsekwencji uchylona, wszczęcie i prowadzenie na jej podstawie egzekucji także było niezgodne z prawem.

W tak zakreślonych ramach sporu, zdaniem Sądu, rację przyznać należało skarżącej Spółce, co uzasadniają następujące okoliczności faktyczne występujące w sprawie znajdujące oparcie w przepisach prawa.

Nie jest sporne w sprawie, że wyrokiem WSA w [...] z dnia 09.07.2015 r., I SA/Sz 118/15, uchylono zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 24.11.2014 r., [...], w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2008 r., zaś po ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium uchyliło decyzję Burmistrza [...] z dnia 18.12.2013 r., [....], którą określono Skarżącej Spółce wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2008 r., i której jako decyzji nieostatecznej Burmistrz [...] postanowieniem z dnia 24.12.2013 r. nadał rygor natychmiastowej wykonalności, na podstawie której to decyzji Burmistrz [...] jako wierzyciel wystawił w dniu 27.12.2013 r. tytuły wykonawcze o numerach: [...], obejmujące należności wraz z odsetkami z tytułu podatku od nieruchomości za poszczególne miesiące 2008 r.

Poza sporem także pozostaje, że ponownie rozpoznając sprawę, na skutek uchylenia przez SKO w [...] ww. decyzji z dnia 18.12.2013 r., [....], na skutek ww. wyroku z dnia 09.07.2015 r., I SA/Sz 118/15, decyzją z dnia 14.03.2016 r, znak: [...], Burmistrz [...] umorzył z urzędu postępowanie w sprawie określenia skarżącej Spółce wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2008 r. wobec stwierdzenia przedawnienia tego zobowiązania podatkowego z dniem 31.12.2013 r., w oparciu o uchwałę 7 Sędziów NSA z dnia 03.06.2013 r., I FPS 6/12, w myśl której zastosowanie środka egzekucyjnego przerywa bieg terminu przedawnienia na podstawie art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w brzmieniu obowiązującym od dnia 01 września 2005 r., gdy zawiadomienie o jego zastosowaniu nastąpi przed upływem terminu przedawnienia. Natomiast decyzją z dnia 15.03.2016 r, znak: [...], Burmistrz [...] ustalił skarżącej Spółce nadpłatę w podatku od nieruchomości za 2008 r. wraz z wpłaconymi odsetkami i oprocentowaniem nadpłaty w wysokości [....] zł na dzień 15.03.2016 r.

W myśl art. 64c § 3 u.p.e.a. (przy czym zmiana tego przepisu z dniem 21.11.2013 r. przez skreślenie "z zastrzeżeniem § 3a" nie dotyczy stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy), jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

Interpretując przepis art. 64c § 3 u.p.e.a., wskazać należy na zawarte w nim określenie "niezgodne z prawem" wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Nie budzi wątpliwości Sądu, że określenie to wiąże się ściśle z obowiązkiem podlegającym egzekucji, a skoro w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy decyzja organu podatkowego I instancji z dnia 18.12.2013 r. w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2008 r. została ostatecznie uchylona na skutek wyroku WSA w [...] z dnia 09.07.2015 r. I SA/Sz 118/15, a następnie postępowanie w sprawie tego zobowiązania podatkowego umorzone z urzędu wobec jego przedawnienia z dniem 31.12.2013 r., w związku z czym organ podatkowy I instancji ustalił nadpłatę w podatku od nieruchomości za 2008 r., to zaistniała podstawa do uznania, że koszty egzekucyjne zostały spowodowane niezgodnym z prawem wszczęciem postępowania egzekucyjnego.

W myśl art. 64c § 1 u.p.e.a., opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego.

Z przytoczonego przepisu art. 64c § 1 wprost wynika, że co do zasady opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki poniesione przez organ egzekucyjny, a więc związane prowadzeniem postępowania egzekucyjnego, obciążają zobowiązanego, jednakże - jak wskazał w tym przepisie ustawodawca - "z zastrzeżeniem § 2-4", co oznacza, że jednocześnie w tych przepisach przewidziano sytuacje jako wyjątki od ww. zasady, gdy powstałe koszty egzekucyjne nie obciążają zobowiązanego.

Taki właśnie wyjątek ustawodawca wprowadził w cytowanym wyżej przepisie art. 64c § 3 u.p.e.a. Jak wynika zatem z tego art. 64c § 3 u.p.e.a., zasady przewidzianej w § 1 art. 64c nie stosuje się, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu. A zatem, gdy koszty egzekucyjne zostały spowodowane niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego, koszty te ponosi wierzyciel lub organ egzekucyjny, w zależności od tego kto spowodował niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Wykładnia tego przepisu jest uzależniona od należytego zrozumienia określenia "niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego".

Wskazać zatem należy, że stosownie do art. 18 u.p.e.a., odpowiednie zastosowanie w sprawach nie uregulowanych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie zaś z art. 262 § 1 pkt 1 k.p.a., stronę obciążają te koszty postępowania, które wynikły z jej winy. Wszczęcie zatem postępowania egzekucyjnego na podstawie decyzji, która nie jest ostateczna, niewątpliwie związane jest z ryzykiem jej późniejszego uchylenia. Organ egzekucyjny ma prawo wszcząć egzekucję i prowadzić ją na podstawie decyzji nieostatecznej - na podstawie art. 239a ustawy – Ordynacja podatkowa, zgodnie z którym, decyzja nieostateczna, nakładająca na stronę obowiązek podlegający wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie podlega wykonaniu, chyba że decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności - jednakże ponosi ryzyko następczej wadliwości tej decyzji, jeżeli podmiot zobowiązany nie ponosi winy w zakresie doprowadzenia do tych działań egzekucyjnych organ (por. wyrok NSA w [...] z dnia 7 stycznia 1999 r., SA/Sz 1758/98, LEX nr 36135).

Nie budzi wątpliwości w świetle przywołanych wyżej okoliczności sprawy, że Skarżąca podjęła działania prawne zwalczające decyzje organu I instancji, mianowicie, zaskarżyła ją do organu wyższej instancji, tj. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], a następnie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] co świadczyło wyraźnie, że nie zgadza się z ustaleniami organu podatkowego co do zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2008 r., mogących być podstawą egzekucji. Co istotne jednak, działania te skutkowały wzruszeniem decyzji stanowiącej podstawę wystawienia w dniu 27.12.2013 r. ww. tytułów wykonawczych i zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego, z którego wyegzekwowano całą dochodzoną należność z tytułu podatku od nieruchomości za 2008 r., w tym koszty egzekucyjne.

Podkreślić ponownie zatem należy, że co do zasady, powstałe w postępowaniu egzekucyjnym koszty egzekucyjne, stosownie do art. 64c § 1 u.p.e.a., obciążają zobowiązanego. Jednakże w przypadkach określonych w § 2-4 art. 64c u.p.e.a. (jako wyjątki od zasady, o czym wyżej mowa) koszty te obciążają innych uczestników postępowania (organ egzekucyjny lub wierzyciela) i to z mocy tych przepisów, co nie wymaga odrębnego wniosku strony, przy czym w rozpoznawanej sprawie jeden z tych przypadków wystąpił, a mianowicie, przypadek przewidziany w art. 64c § 3 u.p.e.a. Oznacza to, że zobowiązanego nie obciążają koszty egzekucyjne, gdy spowodowane one zostały niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem postępowania egzekucyjnego, co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Przepis ten stanowi wprost, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Warunkiem zastosowania jednakże tego przepisu jest, po pierwsze - ustalenie, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, po drugie – by stwierdzenie wadliwości postępowania egzekucyjnego nastąpiło już po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Oba te warunki, w ocenie Sądu, wystąpiły w badanej sprawie, przy czym przepis ten nie wymaga, oprócz zwrotu kosztów egzekucyjnych na rzecz "zobowiązanego", jakichkolwiek dodatkowych wymogów formalnych, np. wniosku, zawiadomienia. Jedyne co wydaje się właściwe, to ustalenie ze "zobowiązanym" sposobu zwrotu kosztów egzekucyjnych, np. na jaki rachunek bankowy.

A zatem, skoro w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że wszczęcie egzekucji nastąpiło niezgodnie z prawem, to w przypadku, gdy to wierzyciel spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji, organ egzekucyjny powinien wierzyciela obciążyć tymi kosztami wzywając go do ich zapłaty. Jedynym koniecznym warunkiem dla obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest jedynie wykazanie, że w sprawie prowadzonego postępowania zaistniały ww. przesłanki określone w tym przepisie, tj. że niezgodne z prawem wszczęcie postępowania egzekucyjnego zostało spowodowane przez wierzyciela.

W tej sytuacji, organ egzekucyjny zobowiązany jest ponownie rozpoznać sprawę, a zatem wniosek skarżącej Spółki z dnia 06.04.2016 r. (chociaż nie był konieczny) uwzględniając powyższe wskazania Sądu.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] i poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 05.05.2016 r. wobec stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego w łącznej kwocie [...] zł (obejmującej uiszczony wpis stały od skargi ([....] zł), wynagrodzenie pełnomocnika procesowego – radcy prawnego z tytułu zastępstwa procesowego w kwocie [...] zł i uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa ([...] zł) Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).