Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1600/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 119, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 6, art. 7, art. 77, , art. 80, art. 107
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Michna Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 września 2021 r. sygn. akt [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 21 września 2021r. sygn. akt [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) i art. 17, art. 17b i art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego J. M. od decyzji z dnia 17 sierpnia 2021 r., znak [...], wydanej przez Burmistrza w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką A. M. od dnia 1 marca 2021 r. na czas nieokreślony w wysokości 1971,00 zł miesięcznie, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] 2021 r. organ l instancji, w wyniku rozpoznania wniosku z dnia 31.03.2021 r., odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką A. M., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 22.11.2011 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony znaczny stopień datuje się od września 2011 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pomocowy wskazał na dwie przesłanki odmowy przyznania świadczenia. Pierwszą stanowi okoliczność, iż wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, jednakże nie można ustalić, czy niepełnosprawność powstała w okresach wymienionych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i już z tego powodu nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jako drugą przesłankę odmowy świadczenia organ wskazał zaś fakt pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna, co w jego ocenie również uniemożliwia przyznanie dochodzonego przez skarżącego świadczenia, wobec zaistnienia przesłanki negatywnej wymienionej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy.

W odwołaniu od wskazanej wyżej decyzji, skarżący zarzucił kwestionowanej decyzji:

naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. K 38/13, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, oraz naruszenie prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że w sytuacji skarżącego nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, co z kolei uniemożliwiło dokonanie wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie zasiłku dla opiekuna.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w wyniku rozpoznania wniesionego odwołania decyzją z dnia 22 czerwca 2021 r. sygn. akt [...] uchyliło w całości ww. decyzję organu l instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. Organ II instancji zalecił uzupełnienie postępowania dowodowego poprzez szczegółowe ustalenie, jakich czynności typowo pielęgnacyjno-opiekuńczych wymaga matka skarżącego oraz czy koniecznym jest, aby opieka nad nią była sprawowana w sposób ciągły, uniemożliwiający podjęcie przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym nawet w niewielkim rozmiarze. Drugą kwestią do wyjaśnienia było też zweryfikowanie, czy skarżący faktycznie nie podejmuje jakichkolwiek prac w gospodarstwie rolnym. W tym celu zdaniem Kolegium organ pomocowy powinien np. zobowiązać go do wyjaśnienia oraz ewentualnego przedłożenia posiadanych dokumentów, kto począwszy od 1.10.2013 r. zajmuje się gospodarstwem rolnym, czy zostało ono wydzierżawione innej osobie lub też pozostaje nieuprawiane. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji powinien także zwrócić się właściwej placówki terenowej KRUS o udzielenie informacji, czy skarżący podlega aktualnie ubezpieczeniom społecznym rolników, a jeżeli tak to od kiedy i z jakiego tytułu, a także zwrócić się z zapytaniem do właściwej placówki Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, czy skarżący zwracał się o przyznanie dopłat bezpośrednich z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego oraz ewentualnie za jakie lata.

Organ odwoławczy stwierdził, że po uzupełnieniu materiału oraz jego ocenie organ pomocowy powinien dokonać merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego, badając, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 świadczeniach rodzinnych, przy uwzględnieniu zakresu, w jakim przepis art. 17 ust. 1b został uznany za niekonstytucyjny, począwszy od dnia 23 października 2014 r. na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13. Powinien także dokonać oceny wniosku skarżącego dotyczącego rezygnacji z dalszego pobierania zasiłku dla opiekuna (po ewentualnym ustaleniu, że wnioskodawca spełnia wszystkie pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem skutków prawnych omówionego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego) w kontekście art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji aktualnie zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2021 r. ponownie odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niespełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie stwierdził, że w sprawie zachodzi w dalszym ciągu również przesłanka negatywna wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy w postaci pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna przyznanego na czas nieokreślony. Wprawdzie we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego odwołujący się oświadczył, że w oparciu o przepis art. 27 ust. 5 rezygnuje z prawa do zasiłku dla opiekuna, jednakże dopiero z dniem wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Skoro zaś skarżący nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy, to tym samym brak jest podstaw do uchylenia ostatecznej decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna.

W złożonym odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł tożsame zarzuty, co w poprzednio wniesionym środku zaskarżenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołując treść art. 17 i art. 24 oraz art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdziło, że zaskarżona decyzja ostatecznie odpowiada prawu, co uzasadnia utrzymanie jej w mocy. Z zebranego w sprawie materiału wynika zdaniem organu, że w dniu 31.03.2021 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką A. M. (wdową, urodzoną [...] 1932 r.) legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 22.11.2011 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony znaczny stopień datuje się od września 2011 r. Na druku wniosku ww. oświadczył, że od dnia 1.10.2013 r. zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym. Ponadto J. M. wraz z wnioskiem przedłożył oświadczenie, iż na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do pobieranego aktualnie zasiłku dla opiekuna.

Z przeprowadzonego w dniu 15.04.2021 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz przedłożonych dokumentów i oświadczeń wynika, że skarżący nie prowadzi gospodarstwa rolnego oraz nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ponieważ opiekuje się niepełnosprawną matką, która zmaga się z wieloma chorobami, tj. ma problemy z poruszaniem się i wymaga pomocy przy wykonywaniu codziennych czynności. Zakres czynności wykonywanych podczas opieki nad matką według odwołującego się zawartych w piśmie z dnia 29.07.2021 r. obejmuje codzienną pomoc przy wykonywaniu czynności higienicznych, prowadzenie do toalety, w razie potrzeby zmiana pieluchomajtek, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, przygotowywanie ubrań i ubieranie, codzienne mierzenie ciśnienia, 2 razy dziennie podawanie leków, 5 razy dziennie podawanie posiłków, codzienne utrzymywanie porządku, sprzątanie, pranie, prasowanie, pomoc przy wizytach lekarskich. Skarżący pomaga matce także przy wyjściach na spacery w zależności od jej samopoczucia, w opłacaniu rachunków, robieniu zakupów, czynnościach ogrodniczych, czytaniu pism i czasopism, w razie potrzeby wykonuje masaże, oklepywanie, układa do snu, czuwa podczas snu.

W aktach sprawy zalega także Karta Informacyjna z leczenia szpitalnego A. M. w okresie 7.10.2017 r. do 12.10.2017 r. z rozpoznaniem: padaczka późna, stan po zawale prawej półkuli mózgu (2012 r), napadowe migotanie przedsionków w wywiadzie, choroba wieńcowa serca, stan po leczeniu zaćmy OL -20.09.2017 r. oraz niedosłuch obu uszny. Organ l instancji w treści decyzji wyjaśnił, że skarżący w okresie od 1.04.2012 r. do 30.06.2013 r. oraz w okresie od 1.07.2013 r. do 31.11.2013 r. i od 1.08.2014 r. do nadal z tytułu sprawowanej opieki nad matką korzysta ze świadczeń opiekuńczych, pobierając aktualnie zasiłek dla opiekuna. Trzeba również wskazać, że z jego oświadczenia wynika, że posiada jeszcze trzech braci, jednakże z uwagi na wykonywanie przez nich pracy zawodowej nie mogą wspomagać go w opiece nad matką.

Skarżący oświadczył, że aktualnie jest właścicielem gospodarstwa rolnego, natomiast nie uprawia i nie pracuje w gospodarstwie rolnym, w którym koszona jest tylko trawa 2 razy do roku wynajętym traktorem z pracownikiem. Trawa znajduje się na nieużytkach rolnych. W latach 2018 - 2020 pobierał dopłaty bezpośrednie, które były przeznaczone na utrzymanie kultury rolnej gospodarstwa, gdyż grożą kary za niekoszenie traw.

Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w piśmie z dnia 28.06.2021 r. podała, iż skarżący jest zarejestrowany jako producent rolny i w latach 2018 - 2020 pobierał dopłaty w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Postępowanie na rok 2021 nie zostało jeszcze zakończone. Z przedłożonej decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2021 r. wynika, że powierzchnia fizyczna ogółem gospodarstwa rolnego wynosi 2,4500 ha, w tym 1,3400 ha fizycznych użytków rolnych.

Rozpoznając niniejszą sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w pierwszej kolejności wskazało, że organ pomocowy dokonując odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych ponownie wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zatem, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organ l instancji miał obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r, sygn. akt K 38/13 została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Pomimo dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych Samorządowe Kolegium Odwoławcze doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ skarżący nie wykazał w trakcie prowadzonych postępowań, aby zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwiał mu w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym nawet w niewielkim wymiarze czasowym. Wniosek taki można wyprowadzić z analizy zakresu opieki deklarowanego przez skarżącego w opisie czynności wykonywanych podczas opieki z dnia 30.03.2021 r., rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia z 29.07.2021 r. Z treści tych dokumentów wynika, że A. M. nie jest osobą cały czas leżącą, która nie może w sposób zupełny samodzielnie funkcjonować.

Organ zauważył, że z treści przedłożonej przez skarżącego pierwszej strony Karty informacyjnej leczenia szpitalnego matki w okresie od 7.10.2017 r. do 12.10.2017 r. nie wynika, aby schorzenia w niej wymienione powodowały konieczność sprawowania nad A. M. stałej opieki. Opieka uzasadniająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter osobisty, trwały i ciągły. Jej przedmiotem powinno być całodobowe zaspokojenie potrzeb życiowych osoby niepełnosprawnej. Z zebranego w sprawie materiału niewątpliwie wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad matką, jednak przesłanka sprawowania faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny sama w sobie nie jest wystarczająca do przyznania przedmiotowego świadczenia. Zdaniem organu II instancji w przypadku skarżącego nie sposób uznać, aby zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego, skoro jak wynika z informacji uzyskanej z Agencji Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa ww. jest zarejestrowany jako producent rolny i od 2018 r. pobiera dopłaty w ramach wsparcia bezpośredniego.

Organ wyjaśnił, że za producenta rolnego uważa się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Za gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym, o którym mowa w art. 3 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Stosownie zaś do art. 2 pkt 14 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego użyte w ustawie określenia rolnik oznaczają - rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli mówiąc inaczej "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013) oznacza:

- produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich;

- utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.

W świetle powyższych ustaleń organ przyjął, iż skarżący nie spełnia przesłanki z art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 17 ust. 1 tej ustawy, ponieważ nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Reasumując, opieka sprawowana przez skarżącego nie ma charakteru stałego i nieprzerwanego, a określony przez niego zakres opieki w połączeniu ze stanem zdrowia jego matki nie jest tego rodzaju, że wykluczałby podjęcie pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącego choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a to warunkuje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wpłynęła skarga skarżącego J. M. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 września 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W ocenie skarżącego wyżej opisane decyzje nie mogą się ostać.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.").

W pierwszej kolejności należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111; powoływanej dalej jako "u.ś.r."), która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

W przedmiotowej sprawie istotą sporu jest ustalenie, czy organ prawidłowo odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że skarżący nie spełnia przesłanek określonych w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1, ponieważ pomimo złożonego w części III wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenia, nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w tym gospodarstwie.

Wyjaśnić należy, że przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały wskazane przez ustawodawcę w art. 17 u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: pkt 1 - matce albo ojcu, pkt 2 - opiekunowi faktycznemu dziecka, pkt 3 - osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, pkt 4 - innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała pkt 1 - nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub pkt 2 - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z art. 17 ust. 5 nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Stosownie zaś do treści art. 17b ust.1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1).

Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r. stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej – art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Potencjalne sankcje karne, jakie mogą być zastosowane względem rolnika, który złożył niezgodne z prawdą oświadczenie, pozostają bez związku z obowiązkiem organu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu, Kolegium zasadnie dokonało zatem weryfikacji oświadczenia skarżącego o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, przeprowadzając w tym zakresie postępowanie wyjaśniające, które doprowadziło do prawidłowej konkluzji, że skarżący nie spełnia przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką A. M. Jak wynika z ustaleń organu Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w piśmie z dnia 28.06.2021 r. podała, iż skarżący jest zarejestrowany jako producent rolny i w latach 2018 - 2020 pobierał dopłaty w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Postępowanie na rok 2021 nie zostało jeszcze zakończone. Z przedłożonej decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2021 r. wynika, że powierzchnia fizyczna ogółem gospodarstwa rolnego wynosi 2,4500 ha, w tym 1,3400 ha fizycznych użytków rolnych. Prawne przesłanki pobierania płatności są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Należy podnieść, że skarżący złożył wniosek o dopłatę w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2021 rok.

Mając powyższe okoliczności na uwadze, zdaniem Sądu, Kolegium prawidłowo odmówiło skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na niespełnienie podstawowej przesłanki – zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jak powyżej wykazano złożone przez skarżącego oświadczenie jest sprzeczne ze ustalonym stanem faktycznym.

W ocenie Sądu zasadna jest również argumentacja organu odwoławczego odnosząca się do relacji między zakresem sprawowanej opieki ustalonym w oparciu o wywiad środowiskowy a możliwością pracy w gospodarstwie rolnym. Z przeprowadzonego w dniu 15.04.2021 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz przedłożonych dokumentów wynika, że matka skarżącego A. M. ma problemy z poruszaniem się i wymaga pomocy przy wykonywaniu codziennych czynności. Zakres czynności wykonywanych podczas opieki nad matką obejmuje codzienną pomoc przy wykonywaniu czynności higienicznych, prowadzenie do toalety, w razie potrzeby zmianę pieluchomajtek, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, przygotowywanie ubrań i ubieranie, codzienne mierzenie ciśnienia, 2 razy dziennie podawanie leków, 5 razy dziennie podawanie posiłków, codzienne utrzymywanie porządku, sprzątanie, pranie, prasowanie, pomoc przy wizytach lekarskich. Skarżący pomaga matce także przy wyjściach na spacery w zależności od jej samopoczucia, w opłacaniu rachunków, robieniu zakupów, czynnościach ogrodniczych, czytaniu pism i czasopism, w razie potrzeby wykonuje masaże, oklepywanie, układa do snu, czuwa podczas snu. Należy podnieść, że powyższe czynności nie należą do czynności ekstraordynaryjnych, których wykonywania nie można by pogodzić z wykonywaniem pracy, szczególnie, że pracę w gospodarstwie rolnym można samodzielnie organizować, a nadto A. M. ma jeszcze trzech synów, którzy co prawda pracują, ale to ich nie zwalnia z wykonywania względem matki obowiązku alimentacyjnego – albo osobiście, albo poprzez osoby trzecie. Skarżący może wykonywać prace w gospodarstwie rolnym w czasie, gdy pozostali zobowiązani do alimentacji synowie A. M. będą się nią opiekować, poza godzinami swojej pracy. Pozostali synowie A. M. pracują, mogą zatem – jeśli nie chcą obowiązku alimentacyjnego wykonywać osobiście – zatrudnić osobę trzecią do opieki nad matką lub starać się o rozszerzenie zakresu usług opiekuńczych.

W związku z powyższym prawidłowo organ odwoławczy stwierdził, że zakres opieki skarżącego nad niepełnosprawną matką nie wskazuje na to, że opieki tej nie można pogodzić z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Okoliczność, że skarżący pobiera dopłaty bezpośrednie świadczy o tym, że jest w stanie pogodzić prowadzenie gospodarstwa rolnego z opieką nad matką. Rolnik jest bowiem organizatorem własnej pracy, ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

Reasumując należy podnieść, że decyzja organu odwoławczego jest zgodna z prawem, nie doszło do naruszenia zasady legalności (art. 6 k.p.a.). Stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, nie doszło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) i zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). W uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. organ wyjaśnił wszystkie przesłanki faktyczne i prawne leżące u podstaw wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzą przesłanki uzasadniające jej uchylenie, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za kompletny i wyczerpujący, pozwalający na wydanie decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Sąd nie dopatrzył się zatem w niniejszej sprawie uchybień, ani tych wywiedzionych w skardze, ani innych – branych pod rozwagę z urzędu, które mogłyby powodować konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.