Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 340/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5
journal: Dz.U. 2003 nr 229 poz 2273
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej

SENTENCJA

Dnia 22 października 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2014 roku przy udziale sprawy ze skargi U P na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2011 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K z dnia [...] 2013 r. nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P na rzecz skarżącej kwotę [...] złotych, tytułem zwrotu kosztów sądowych, 3. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K decyzją z dnia [...]2013 r. odmówił UP przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na 2011 rok.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 5 ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. z 2003r., Nr 229, poz. 2273, z późn.zm.), §11 ust. 1 rozporządzenia Rady ministrów z dnia 20 lipca 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (dz. U. z 2004r. Nr 174, poz. 1809, z póxn.zm.), art. 4 ust. 3 rozporządzenia rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z 18 grudnia 1995r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L z dnia 23 grudnia 1995r.), art. 4 ust. 8 rozporzązdenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontrol8i oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (dz. Urz. UE L nr 25, poz.8) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.).

W uzasadnieniu organ wskazał, że do wniosku zadeklarowano działki ewidencyjne nr [...] .ostatecznie za deklarację producenta w programie rolnośrodowiskowym PROW 2004-2006 w roku 2011 uznano działki A(dz. ewid. [...]) i działkę B (dz. ewid. [...]).

Organ ustalił, że gospodarstwo U P jest powiązane terytorialnie i funkcjonalnie z gospodarstwem jej córki M M. Oboje producenci współużytkują działkę [...] , ich pełnomocnikiem jest D P. W trakcie kontroli krzyżowej stwierdzono, że działka [...] jest zadeklarowana przez obu użytkowników. U P zadeklarowała do dopłat 37,42 ha, zaś jej córka M- 35,82 ha. Tak więc łącznie zadeklarowano 73,24 ha podczas, gdy organ do powierzchni użytkowanej rolniczo zakwalifikował obszar 44,27 ha.. Wobec zgłoszenia przedmiotowej działki do dopłat przez obu producentów rolnych organ wystosował wezwanie do złożenia wyjaśnień.

W piśmie z dnia 17.10.2012 r. D pełnomocnik skarżącej oświadczył, że działka [...] była w posiadaniu U P i podlegała zabiegom wykaszania w całości, dokonywanego przez firmę A. Fakturę za te usługi wystawiła U P. Wniósł on o przesłuchanie K P i operatorów ciągników wykonujących zabiegi. Organ dokonał wobec tego przesłuchania[...]. Ich zdaniem przy wykonywaniu czynności agrotechnicznych na działce nie było osób trzecich. Organ przeprowadził dowód z przesłuchania wskazanych osób , w tym przesłuchał w charakterze świadka A P- osoby która do 30.09.2011r.- zgodnie z treścią umowy dzierżawy działki nr [...] zawartej z Agencją dzierżawiła tę działkę. Oceniając zeznania świadków i mając na uwadze zgromadzone w trakcie postępowania administracyjnego dowody: w szczególności umowy dzierżawy, wnioski o dopłaty obu producentów rolnych- organ uznał, że gospodarstwo U P, w tym działka nr [...] zadeklarowana we wnioskach pomocowych przez obu producentów (matkę i córkę) zostało podzielone w sposób sztuczny umożliwiający ominięcie progów procentowych obniżek i najbardziej korzystny pod względem wysokości możliwych do uzyskania przez wnioskującego dopłat (uniknięcia modulacji).

W odwołaniu od decyzji U P zakwestionowała tezy organu o sztucznym podziale nieruchomości, mające wynikać ze związków rodzinnych i posiadania tego samego pełnomocnika. Doszło do naruszenia art. 8, 11, 107 kpa poprzez błędne uzasadnienie decyzji, z której nie wynikają motywy jej podjęcia. Odmówiono przyznania płatności ONW do działek, które nie były kwestionowane przez organ.

Z gospodarstwa należącego do U P i jej męża wydzielono w 2006 r. odrębną część dla córki M M, która występowała o płatności unijne w zakresie gruntów przez nią posiadanych i uprawianych. Doradca rolnośrodowiskowy K M – k poleciła złożenie wniosku w ramach programu rolnośrodowiskowego dotyczącego uprawy użytków rolnych przez stronę i gruntów ornych przez jej córkę. Podział gospodarstwa strony nie miał sztucznego charakteru, nie miała ona zamiaru korzystania z dopłat przeznaczonych dla córki jako odrębnego producenta. Strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania K M– K.

Zdaniem strony niezasadna była teza organu o braku zabiegów agrotechnicznych na działce [...]. Bezpodstawnie dokonywał on ponadto oceny prawnej umów cywilnoprawnych dotyczących dzierżawy spornych działek. To U P uprawiała sporne grunty co wynikać ma m. in. z zeznań A P, KP oraz jego operatorów ciągników rolniczych. To, że Agencja Nieurchomości Rolnych nie wyraziła pisemnej zgody na poddzierżawienie działek osobie trzeciej nie oznacza, że nie mogło do tego faktycznie dojść. Zawarto umowę poddzierżawy między stroną a A P ale nie zachowała się ona do czasu prowadzonego postępowania. Fakt ich zawarcia potwierdził A P, wobec czego strona wniosła o przeprowadzenie ponownego dowodu z jego przesłuchania.

Po rozpatrzeniu odwołania strony Dyrektor OR ARiMR decyzją z dnia [...]2014 r. utrzymał w mocy decyzje organu I instancji, podzielając jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że U P od 2006 r. deklarowała w różnych programach pomocowych działki nr[...], a jej córka deklarowała działki nr[...]. Zdaniem organu obaj producenci dostosowywali powierzchni deklarowanych działek dla uzyskania najbardziej korzystnych wysokości płatności w danych schematach pomocowych. U P i jej mąż nie zwracali się do Agencji Nieruchomości Rolnych o wydzierżawienie wskazanych gruntów ich córce. Organ uznał zeznania A P za mało wiarygodne i niespójne z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Zdaniem organu gospodarstwo U P miało za dużą powierzchnię dla uzyskania określonych płatności, wobec czego dokonano jego sztucznego podziału na dwa mniejsze gospodarstwa.

W skardze do WSA w Poznaniu strona powtórzyła generalnie argumenty podnoszone w toku postępowania. Organ II instancji miał nie odnieść się do wielu istotnych zarzutów odwołania.

Według skarżącej organy nie wykazały, że doszło do sztucznego podziału gospodarstwa w celu uzyskania wyższych dopłat unijnych. Organ II instancji nie dokonał własnego wyczerpującego postępowania dowodowego m. in. poprzez odniesienie się do wniosków dowodowych strony zawartych w odwołaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje :

Skarga okazała się uzasadniona, albowiem w ocenie Sądu organy obu instancji nie dokonały wyczerpującego zebrania i zanalizowania całokształtu materiału dowodowego niezbędnego dla dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie a nadto organ odwoławczy nie odniósł się do całości zarzutów zgłoszonych w odwołaniu.

Organy obu instancji stwierdziły m. in., że do wniosku zadeklarowano działki ewidencyjne nr [...]. Gospodarstwo UP jest powiązane terytorialnie i funkcjonalnie z gospodarstwem jej córki M M Oboje producenci współużytkują działkę[...], ich pełnomocnikiem jest D P W trakcie kontroli krzyżowej stwierdzono, że działka [...] jest zadeklarowana przez obu użytkowników. Sporne grunty były na dzień 31 maja roku składania wniosku we władaniu A P, który podpisał w dniu 19.02.2009 r. umowę dzierżawy do dnia 30 września 2011 r. z możliwością poddzierżawienia nieruchomości za zgodą wydzierżawiającego osobom trzecim. Po wygaśnięciu umowy grunt działki [...]nie był użytkowany, co potwierdziły kontrole z dnia 31 stycznia, 22 lutego i 18 maja 2012 r. Działka[...] nie była w użytkowaniu U P a jej gospodarstwo ( 181,58 ha ) zostało podzielone w 2006 r. sztuczny sposób dla ominięcia progów procentowych obniżek i dla uniknięcia modulacji w celu uzyskania płatności różnych rodzajów w większej wysokości.

Organ II instancji wskazał, że U P od 2006 r. deklarowała w różnych programach pomocowych działki nr[...], a jej córka deklarowała działki nr [...]Ma to oznaczać, że obaj producenci dostosowywali powierzchnie deklarowanych działek dla uzyskania najbardziej korzystnych wysokości płatności w danych schematach pomocowych. U P i jej mąż nie zwracali się do Agencji Nieruchomości Rolnych o wydzierżawienie wskazanych gruntów ich córce. Organ uznał zeznania A P za mało wiarygodne i niespójne z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Zdaniem organu gospodarstwo U P miało za dużą powierzchnię dla uzyskania określonych płatności, wobec czego dokonano jego sztucznego podziału na dwa mniejsze gospodarstwa.

Z kolei zdaniem skarżącej nie doszło do sztucznego podziału nieruchomości. Z gospodarstwa należącego do U P i jej męża wydzielono realnie w 2006 r. odrębną część dla córki M M która występowała o płatności unijne w zakresie gruntów przez nią posiadanych i uprawianych. Doradca rolnośrodowiskowy K M – K poleciła złożenie wniosku w ramach programu rolnośrodowiskowego dotyczącego uprawy użytków rolnych przez stronę i gruntów ornych przez jej córkę. Podział gospodarstwa strony nie miał sztucznego charakteru, nie miała ona zamiaru korzystania z dopłat przeznaczonych dla córki jako odrębnego producenta. Strona wniosła o przeprowadzenie w tym zakresie dowodu z przesłuchania K M – K.

Zdaniem strony niezasadna była teza organu o braku zabiegów agrotechnicznych na działce [...] bowiem nie wynikało to ani z zeznań świadków ani z treści protokołu z kontroli z 22.02.2012r. Organy bezpodstawnie dokonały ponadto oceny prawnej umów cywilnoprawnych dotyczących dzierżawy spornych działek. To U P uprawiała sporne grunty co wynikać ma m. in. z zeznań A P, K P oraz jego operatorów ciągników rolniczych. To, że Agencja Nieruchomości Rolnych nie wyraziła pisemnej zgody na poddzierżawienie działek osobie trzeciej nie oznacza, że nie mogło do tego faktycznie dojść. Zawarto umowę poddzierżawy między stroną a A P ale nie zachowała się ona do czasu prowadzonego postępowania. Fakt ich zawarcia potwierdził A P wobec czego strona wniosła o przeprowadzenie ponownego dowodu z jego przesłuchania.

Zdaniem skarżącej o spełnianiu przesłanki do otrzymania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego decyduje nie tytuł własności danej działki rolnej, lecz jej faktyczne użytkowanie, przez co rozumie się rzeczywiste użytkowanie rolnicze danej działki. Brak istnienia umowy poddzierżawy nie oznacza wobec tego, że określona działka nie mogła być użytkowana rzeczywiście przez innego producenta rolnego.

Otóż w omawianej sprawie organy prezentowały kategorycznie tezy, że sporne gospodarstwo rolne zostało w 2006 roku sztucznie (fikcyjnie) podzielone w celu uzyskania korzystniejszych płatności unijnych. Działka nr ewid. [...] nie była użytkowana w okresie składania wniosku o dopłaty a nadto w ogóle nie była w posiadaniu skarżącej.

Powyższe ustalenia faktyczne organy oparły na dokumentach ( w szczególności wnioskach o dopłaty złożonych w poszczególnych latach przez obu producentów rolnych, umowach dzierżawy działek) i zeznaniach świadków. Tymczasem skarżąca twierdziła, że podział gospodarstwa został oparty na zaproponowanym przez doradcę środowiskowego K M planie rolnośrodowiskowym. Według doradcy najlepszym rozwiązaniem miała być uprawa gruntów ornych przez córkę skarżącej M M zaś przez jej matkę (skarżącą) trwałych użytków zielonych. Skarżąca na poparcie tych twierdzeń wnioskowała o przesłuchanie w charakterze świadka doradcy rolnośrodowiskowego K M- K. Organy odmówiły przeprowadzenia tego dowodu. Zdaniem Sądu odmowa przeprowadzenia powyższego dowodu była bezpodstawna skoro tylko w ten sposób strona zainteresowana uzyskaniem dopłat unijnych mogła wykazać swoją rację.

W ocenie Sądu wykazanie prawdziwości kolejnej tezy o braku posiadania przez skarżącą działki nr ewid. [...] i jej braku użytkowania wymagało przeprowadzenia szerszego postępowania dowodowego obejmującego całokształt czynności zawodowych podejmowanych ( lub nie ) wobec spornych działek przez samą skarżącą, jej córkę i ewentualnie jej męża. Rację ma skarżąca, że aby posiadać działkę zgłoszoną do dopłat nie jest koniecznym zawarcie umowy cywilnoprawnej ani zgoda czy zawiadomienie Agencji. Twierdzenia skarżącej o posiadaniu spornej działki zgłoszonej do dopłat , o dokonywanych na niej zabiegach mieli potwierdzić świadek A. P i K P. Organy oceniły zeznania tych świadków jako niespójne, nie znajdujące potwierdzenia w materiale dowodowym (umowach dzierżawy, dzienniku zabiegów agrotechnicznych sporządzonym przez skarżącą). Jednakże – na co Sąd powyżej zwrócił uwagę- fakt posiadania działki zgłoszonej do dopłat nie wymaga zawarcia umowy cywilnoprawnej, zaś jej poddzierżawa nie wymaga zgody Agencji.

Co do wykonywania zabiegów na działce nr ewid. [...] przesłuchiwani świadkowie: A. P. , K P i A. M zeznali, że wykonywali na działce [...] prace. Zdaniem Sądu należy rozważyć konieczność przeprowadzenia rozprawy administracyjnej w celu skonfrontowania ich zeznań oraz zeznań strony skarżącej i pracowników podejmujących czynności agrotechniczne na działkach. Chodziło również o ewentualne skonfrontowanie twierdzeń skarżącej z zeznaniami A P który konsekwentnie podtrzymywał, że dokonał na jej rzecz poddzierżawy spornej działki rolnej.

Skarżąca powołała się na przedstawiony przy odwołaniu od decyzji wydanej w sprawie przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego - dokument w postaci protokołu z kontroli z 22.02.2012r. z treści, którego wynika wykonanie na działkach A i B (nr ewid. [...]) prac polegających na koszeniu we wrześniu 2011r. i zbiorze siana w październiku 2011r. , zaś organ odwoławczy nie ustosunkował się do niego jak i zgłoszonego w odwołaniu zarzutu o rzekomej podmianie stron tego protokołu. Skoro w dołączonym przy odwołaniu protokole wskazano wykonanie prac na przedmiotowych działkach, to nie można w tonie kategorycznym twierdzić, że działka nie była użytkowana jak również, że zeznania świadków nie znajdują potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym, w tym protokole z kontroli z 22.02.2012r.

Ustalenia czy i kiedy były wykonywane zabiegi na spornych działkach , jakie to były zabiegi i kto je zlecał oraz na czyją rzecz ma istotne znaczenie, gdyż są one podstawą dla formułowania tez o posiadaniu (lub nie) i użytkowaniu (lub nie) spornej działki. Tym bardziej, że w aktach brak jest jakiejkolwiek dokumentacji zdjęciowej obrazującej stan działek zgłoszonych do dopłat na dzień kontroli, która to dokumentacja pozwoliłaby ewentualnie Sądowi w ustaleniu czy w istocie były na działce wykonywane zabiegi a więc czy rację ma strona skarżąca czy też brak było ich użytkowania, na co wskazują organy obu instancji. Dodatkowo należy zauważyć, że skarżąca w odwołaniu odpiera zarzut o sprzeczności istniejącej pomiędzy datami wykonania zabiegów podanymi przez stronę skarżącą a datami wpisanymi w rejestr działań rolnośrodowiskowych- co miało zdaniem organu potwierdzić tezę o nie użytkowaniu działki zgłoszonej do dopłat.

Sąd zauważa, że w postępowaniu odwoławczym organ ma obowiązek ustosunkować się do wszystkich zgłoszonych w odwołaniu zarzutów. Nadto postępowanie odwoławcze oznacza konieczność ponownego zbadania merytorycznego sprawy administracyjnej. W tym celu należy dokonać uzupełniającego postępowania dowodowego lub zlecić przeprowadzenia określonych czynności dowodowych organowi I instancji.

Wprawdzie z art. 3 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wynika, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, jednak nie może to oznaczać całkowitego ograniczenia czy wyeliminowania jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej ze strony samego organu. Niezależnie od tego zaakcentować trzeba, że skarżąca w odwołaniu wniosła o dokonanie konkretnych czynności dowodowych (przesłuchanie A P oraz K M – K ) , a zatem zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt. 2 powyższej ustawy wykazała odpowiednią inicjatywę dowodową w zakresie dowodzenia okoliczności dla niej korzystnych. Zdaniem Sądu organ II instancji zbyt arbitralnie i przedwcześnie uznał, że przeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez stronę jest zbędne czy bezpodstawne.

Uchybienia w zakresie postępowania dowodowego są liczne i mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Ponieważ należy uzupełnić materiał dowodowy w znacznym zakresie, uzasadnia to uchylenie w całości obu decyzji.

Zaznaczyć też należy, że we wniosku o dopłaty wskazano konkretne działki, zaś z uzasadnienia obu decyzji nie wynika wprost dlaczego odmówiono dopłat do wszystkich działek. Czy podstawą odmowy jest zarzucany fikcyjny podział gospodarstwa rolnego czy brak zabiegów na zgłoszonych działkach (czy tylko na działce [...]) czy w końcu brak posiadania działki [...] przez skarżącą, czy też poprzez wykazanie braku posiadania i użytkowania przez skarżącą działki zgłoszonej do dopłat organ twierdzi, że miał miejsce fikcyjny podział gospodarstwa rolnego- co uzasadnia odmowę przyznania dopłat obu producentom rolnym wnioskującym o te dopłaty. Uzasadnienie musi wyraźnie stanowić co legło u podstaw rozstrzygnięcia. Uzasadniając decyzję należy wskazać jaki stan faktyczny organ ustalił, w oparciu o jakie dowody zgromadzone w toku postępowania, dokonać oceny materiału dowodowego i wskazać na motywy rozstrzygnięcia, podstawę prawną, którą należy wymienić i dokonać jej interpretacji na tle dokonanych ustaleń. Uzasadnienie winno być zwięzłe i czytelne. Dlatego nie można cytować w znacznej jego części przepisów prawnych i przytaczać wypowiedzi przesłuchiwanych osób a następnie nie zawrzeć ostatecznych wniosków które organ wywiódł z przeprowadzonego postępowania i które uznał za podstawę rozstrzygnięcia.

Biorąc powyższe pod uwagę orzeczono w pkt. 1 wyroku o uchyleniu obu decyzji na podstawie art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U. z 2012r. poz. 1270, ze zm.).

O wstrzymaniu wykonania decyzji i zwrocie kosztów postanowiono na podstawie art. 152 i 200 w/cyt. ustawy.