Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 383/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity
article: art. 7, art. 9, art. 10, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 127 § 3, art. 24 § 1 pkt.5, art. 145 § 1 pkt. 4, art. 5 § 2 pkt. 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.2, art. 78
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b, c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia del. WSA Małgorzata Masternak - Kubiak Protokolant asystent Andrzej Nędzarek po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 516/10 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty w drodze wyjątku uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 września 2010 r., sygn. akt II SA/WA 516/10 oddalił skargę A. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty w drodze wyjątku.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 ze zm., zwana dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS), po rozpatrzeniu wniosku złożonego w dniu 12 października 2009 r. przez A. P. orzekł o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Prezes ZUS po ponownym rozpoznaniu sprawy w oparciu o art. 138 § 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję z dnia 2 grudnia 2009 r.

Skargę na powyższą decyzję, uzupełnioną pismem procesowym z dnia 23 kwietnia 2010 r. do sądu administracyjnego złożyła A. P.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że materialnoprawną podstawę stanowiącego przedmiot kontroli Sądu rozstrzygnięcia stanowił art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie.

W rozpoznawanej sprawie organ miał podstawę do przyjęcia, że skarżąca nie spełniła jednego z wyżej wymienionych warunków. Nie wykazała bowiem szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły jej przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Sąd podkreślił, że to skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia, winna wykazać, że nie może otrzymać świadczenia w trybie zwykłym, albowiem zaistniały okoliczności szczególne, na które nie mogła mieć wpływu. Jak wynika z ustaleń organu, skarżąca na przestrzeni 52 lat życia - na dzień orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy posiada łącznie jedynie 11 lat, 3 miesiące i 11 dni okresów składkowych oraz 3 lata, 9 miesięcy i 3 dni okresów nieskładkowych. W 10-leciu zaś przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – udowodniła zaledwie 11 dni okresów składkowych.

Całkowita niezdolność do pracy, oznaczająca niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy w normalnych warunkach, musi być potwierdzona stosownym orzeczeniem (patrz wyroki NSA: z dnia 9 sierpnia 2001 r., II SA 646/01, LEX nr 121924, z dnia 14 listopada 2002 r., II SA 2243/02, LEX nr 142310, z dnia 12 maja 2003 r., II SA 16/03, LEX nr 156910). Skarżąca jest zaś całkowicie niezdolna do pracy dopiero od miesiąca maja 2009 r., natomiast ostatnie jej zatrudnienie ustało już w 1992 r. Data powstania całkowitej niezdolności do pracy jest dla organu i sądu administracyjnego wiążąca.

Zdaniem Sądu, oczywiście można zgodzić się z poglądem skarżącej, że problemy zdrowotne, występujące jeszcze przed wydaniem orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, mogły jej utrudniać podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi. Jednakże, nie można uznać, że stanowiły one szczególną okoliczność, wskutek której nie spełniła ona warunków wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych. Dlatego też, Sąd nie podziela argumentów skargi dotyczących niemożności podjęcia przez skarżącą zatrudnienia po dniu 2 października 1994 r., z uwagi na jej niezdolność do pracy. Jest to tym bardziej uzasadnione, że skarżąca - jak oświadczyła w swoim wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, nie mogła podjąć zatrudnienia przede wszystkim z powodu trudności istniejących na rynku pracy, a nie z powodów zdrowotnych.

W ocenie Sądu również powoływanie się przez skarżącą na trudności w znalezieniu pracy jako szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest nieprzekonywujące. Takie stanowisko jest uzasadnione tym, że skarżąca nie wykazała w postępowaniu przed organem jakichkolwiek dowodów potwierdzających jej faktyczną aktywność w poszukiwaniu zatrudnienia po dniu 31 marca 1992 r., tj. dacie oznaczającej ustanie ostatniego stosunku pracy. Przedstawiła bowiem jedynie zaświadczenie potwierdzające pozostawanie w rejestrze bezrobotnych w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. i pobieranie z tego tytułu zasiłku dla bezrobotnych w okresie od 3 kwietnia 1992 r. do 2 kwietnia 1993 r. oraz dodatku szkoleniowego w okresie od 26 sierpnia 2008 r. do 5 września 2008 r. Sama zaś rejestracja w charakterze bezrobotnego nie może stanowić szczególnej okoliczności przemawiającej o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku (patrz - wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 listopada 2006 r., II SA/Wa 540/06, LEX nr 306963). Również sama trudna sytuacja na rynku pracy nie może być podstawą do przyznania świadczenia, jednakże za taką okoliczność może być uznane aktywne poszukiwanie pracy poparte systematycznym podnoszeniem kwalifikacji zawodowych (patrz – wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 866/06, LEX nr 306971). Skarżąca nie przedstawiła jednak dowodów wskazujących chociażby na odmowę zatrudnienia jej przez konkretnych pracodawców, co mogłoby pozwolić na uznanie okresu bezowocnych poszukiwań pracy jako okresu przerwy w zatrudnieniu spowodowanej szczególnymi okolicznościami, niezależnymi od woli. Założenie zaś, że sama trudna sytuacja na rynku pracy jest szczególną okolicznością w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, stanowiłoby zaprzeczenie tej przesłance, bowiem przy znanych nagminnie trudnościach w znalezieniu pracy, stałaby się regułą.

Sąd za nietrafny uznał także zarzut dotyczący rozpoznania i podpisania obu decyzji przez tego samego pracownika organu. Zgodnie bowiem ze stanowiskiem wyrażonym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., I OPS 13/09, art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania do osoby piastującej funkcję organu jako ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a.

Reasumując, Sąd stwierdził, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznawanej sprawie na dzień wydania zaskarżonej decyzji dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, Sąd nie stwierdził również naruszenia przez organ przepisów postępowania uzasadniających uchylenie wydanej decyzji.

Mając na uwadze przedstawiony stan faktyczny i prawny sprawy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku o oddaleniu skargi.

Od powyższego wyroku A. P. wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości, zarzucając:

I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1) art. 151 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i oddalenie skargi w całości, w sytuacji braku podstaw do uznania skargi za nieuzasadnioną, gdy w sprawie Sąd pomimo obowiązku kontroli wydanej przez organ decyzji nie stwierdził naruszenia przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z art. 7, 9, 10, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. i w konsekwencji nie zastosował w sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i decyzji nie uchylił.

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 134 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i nie uchylenie decyzji w sytuacji, gdy Sąd nie był związany zarzutami i wnioskami skargi, a z dokumentów sprawy wynikało naruszenie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z art. 7, 9, 10, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a., które uniemożliwiało ustalenie całego stanu faktycznego w sprawie i mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 205 poz. 1585 z późn. zm.) w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. w zw. art. 24 § 1 pkt. 5 k.p.a. oraz art. 2 i 78 Konstytucji RP w zw. z 145 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji gdy Sąd dokonał ustaleń, że zaskarżona decyzja była wydana w wyniku rozpatrzenia jej przez tego samego pracownika, który wydał decyzję w pierwszej instancji, co wskazało, że przedmiotowa decyzja była obarczona wadą kwalifikowaną, o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w wyniku błędnej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, polegającej na przyjęciu, że w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności uprawniające skarżącą do uzyskania prawa do emerytury lub renty oraz przez uznanie, że kryteria ustawowe określone w tym przepisie, od spełnienia których uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie są jedynymi, w konsekwencji czego zastosowano w sprawie dodatkowo art. 57 w zw. z art. 58 i 5 tej samej ustawy, co spowodowało odmowę przyznania Skarżącej renty w drodze wyjątku.

II. prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1) art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności, stanowiące jedno z kryteriów ustawowych wymaganych do uzyskania prawa do emerytury lub renty w drodze wyjątku oraz przez uznanie, że kryteria te nie są jedynymi, co spowodowało odmowę przyznania Skarżącej renty w drodze wyjątku.

2) art. 57 w zw. z art. 58 i 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez ich zastosowanie w przedmiotowej sprawie, w sytuacji, gdy w sprawie powinien znaleźć zastosowanie jedynie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W związku z powyższym na podstawie art. 176 p.p.s.a. w związku z art. 185 § 1 p.p.s.a., skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie oraz o zasądzenie zwrotu poniesionych przez Skarżącą niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy k.p.a. Z akt sprawy wynika natomiast, że Prezes ZUS naruszył przepisy prawa procesowego art. 7, 9, 10, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. Skarżąca upatrywała istnienia po swojej stronie "szczególnych okoliczności", o jakich mowa w powołanym przepisie, w złym stanie swojego zdrowia, istniejącym już w czasie gdy zaprzestała wykonywania pracy, jak również w złej sytuacji panującej na rynku pracy, a związanej z bezrobociem. W świetle takich twierdzeń, organ był więc zobligowany do tego, aby poczynić ustalenia w tym zakresie. W szczególności winien zweryfikować twierdzenia skarżącej o jej złym stanie zdrowia istniejącym już w chwili zaprzestania wykonywania przez nią pracy. Organ mógł zaś to starać się uczynić w oparciu m.in. o dokumentację medyczną zebraną w postępowaniu przed lekarzem orzecznikiem, który stwierdził trwałą niezdolność skarżącej do pracy lub też w zaświadczeniach lekarza medycyny pracy nie dopuszczających jej do pracy, na które powoływała się w swoich pismach skarżąca. Powyższych działań organ jednakże nie podjął. Stwierdzić zaś należy, iż w realiach faktycznych niniejszej sprawy nie występowały okoliczności uprawniające organ do przerzucenia na skarżącą całego ciężaru dowodowego. W świetle powyższego, jako przedwczesny jawi się wniosek zawarty w uzasadnieniu skarżonej decyzji, iż po stronie skarżącej nie występowały "szczególne okoliczności" w postaci złego stanu zdrowia, przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przedmiotowa konkluzja znajduje również zastosowanie odnośnie drugiej z podnoszonych przez Skarżącą przesłanek, a mianowicie panującego bezrobocia. Za niewystarczające należy uznać twierdzenia organu, iż bezrobocie nie może być uznane za "szczególną okoliczność". Istnienie takiej przesłanki należy, bowiem badać w odniesieniu do każdej, konkretnej sprawy i sytuacji. Opinia ta została wskazana min. w wyroku WSA z dnia 4.12.2009 roku w sprawie o sygn. akt. II SA/Wa 1338/09, wyroku WSA z dnia 18.11.2008 r. w sprawie o sygn. akt. II SA/Wa 839/08. Stąd, aby móc wysnuć wniosek, iż bezrobocie nie jest "szczególną okolicznością", należy wpierw ustosunkować się do sytuacji panującej na rynku pracy w spornym okresie pomiędzy zaprzestaniem wykonywania przez skarżącą pracy a datą, od której stwierdzono u niej całkowitą niezdolność do wykonywania pracy. Następnie należy odnieść tę sytuację do grupy zawodowej, z której wywodziła się skarżąca oraz specyfiki omawianej problematyki w regionie kraju, w którym ona zamieszkiwała. Dopiero poczynienie ustaleń faktycznych w w/w zakresie umożliwia organowi ocenę występowania "szczególnych okoliczności". Ustaleń w omawianym zakresie organ jednakże nie poczynił.

Wbrew twierdzeniu organu i Sądu, przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku ani od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Zatem podkreślić należy, że okoliczności te nie mogą mieć w niniejszej sprawie przesądzającego znaczenia. Co więcej przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zawiera definicji pojęcia "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że określony podmiot nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż "szczególne okoliczności", o jakich mowa w tym przepisie, to zdarzenia o charakterze obiektywnym, wykluczającym możliwość pozostawania w zatrudnieniu nawet przy dołożeniu przez osobę zainteresowaną największego wysiłku. Orzecznictwo NSA nie wyklucza również uznania bezrobocia jako szczególnej okoliczności, o jakiej mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. W sprawie niniejszej przedmiotem sporu jest, czy skarżąca wykazała istnienie szczególnych okoliczności, które spowodowały, że nie spełniła ona wymaganych w ustawie warunków do uzyskania prawa do emerytury i renty w trybie zwykłym. Należy również zauważyć, że przepis powyższy skonstruowany jest na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie ale nie ma takiego obowiązku.

W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie – czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest jednak, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji.

W sprawie niniejszej nie można się zgodzić, ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że organy administracyjne orzekające w tej sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.

Nie można w szczególności zgodzić się z Sądem I instancji, że problemy zdrowotne skarżącej, występujące jeszcze przed wydaniem orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, które mogły jej utrudniać podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi nie stanowiły szczególnej okoliczności, wskutek której skarżąca nie spełniła warunków wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych. Wręcz przeciwnie należy stwierdzić, że problemy te mogły mieć wpływ na brak możliwości podjęcia przez skarżącą pracy zarobkowej a w konsekwencji możliwości nabycia prawa do świadczenia w trybie zwykłym. Co prawda samo pozostawanie w stanie bezrobocia nie może zostać uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r., ale w stanie faktycznym sprawy niniejszej, gdy skarżąca we zarówno we wniosku o przyznanie świadczenia rentowego w trybie wyjątku jak i wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazywała, że jej choroba była już wcześniej zaawansowana tj. (przed orzeczeniem niezdolności do pracy) i uniemożliwiała podjęcie pracy, gdyż jej stan zdrowotny był nie do przyjęcia przez pracodawców - organ orzekający w sprawie niniejszej powinien był poczynić w tym zakresie niezbędne ustalenia. Istotne jest bowiem wyjaśnienie czy pozostawanie w stanie bezrobocia przez skarżącą i brak możliwości podjęcia pracy zarobkowej był wynikiem okoliczności, których skarżąca nie mogła przezwyciężyć czy też wynikiem trudnej sytuacji na rynku pracy bądź też nieumiejętności znalezienia pracy. Nie można więc zgodzić się z Sądem I instancji, że z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wynika, że skarżąca nie mogła podjąć zatrudnienia przede wszystkim z powodu trudności istniejących na rynku pracy, a nie z powodów zdrowotnych. Co innego wynika bowiem z pism skarżącej. Podzielić przy tym należy pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 733/08 (LEX nr 516015), że szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców; również i takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, ale jej stan zdrowia w poszukiwaniu pracy stawia ją na pozycji dużo gorszej, niż osobę zdrową.

Wobec tego ponieważ weryfikacja powyższej okoliczności mogła mieć wpływ na uznanie, że skarżąca znajdowała się w sytuacji, która uniemożliwiała lub znacznie utrudniała znalezienie pracy i nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, a organ orzekający w sprawy niniejszej nie poczynił w tym zakresie koniecznych ustaleń choć powinien to był zrobić sięgając choćby do dokumentacji medycznej przedstawionej komisji lekarskiej ZUS, która orzekła o niezdolności do pracy skarżącej lub przeprowadzając stosowne postępowanie dowodowe z udziałem skarżącej, należało uznać za uzasadnione podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 7, 9, 10, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 134 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a czyli m.in. brak podjęcia przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Niewyjaśnienie powyższych okoliczności sprawy niniejszej miało również wpływ na zastosowanie przez organ art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

Za uzasadniony należało uznać też zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych . w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. w zw. art. 24 § 1 pkt. 5 k.p.a. oraz art. 2 i 78 Konstytucji RP w zw. z 145 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji gdy Sąd dokonał ustaleń, że zaskarżona decyzja była wydana w wyniku rozpatrzenia jej przez tego samego pracownika, który wydał decyzję w pierwszej instancji. W tym zakresie nie ma bowiem zastosowania stanowisko wyrażone w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09, że art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania do osoby piastującej funkcję organu, jako ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. W uchwale bowiem przyjęto jedynie, że wyłączenie nie może dotyczyć piastuna funkcji organu administracji, bowiem sparaliżowałoby to w praktyce działalność orzeczniczą ministrów w rozumieniu k.p.a. w postępowaniu administracyjnym. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma natomiast w pełni zastosowanie do pracowników aparatu pomocniczego ministra – w tym przypadku pracowników podległych Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Mając powyższe na względzie ponieważ zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych okazały się zasadne Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a. przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a. Stosownie do § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 z późn. zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.