Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1020/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 2 , ust 3, ust 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1020/16 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 listopada 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo, Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2016 r., sprawy ze skargi Z. C., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 28 czerwca 2016 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, , - skargę oddala -,


UZASADNIENIE

W dniu 25 stycznia 2016 r. wpłynął do Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniosek Z. C. o rozważenie możliwości polubownego zakończenia sprawy m.in. poprzez umorzenie należności z tytułu składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Do przedmiotowego wniosku został dołączony dowód wpłaty należności głównej (bez należności ubocznych) na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego z zastrzeżeniem zwrotu w trybie art. 410 w związku z art. 411 Kodeksu cywilnego kwoty 96.214,32 zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie wszystkich okoliczności mających wpływ na podjęcie decyzji w sprawie umorzenia należności i po jego zakończeniu decyzją z dnia 5 kwietnia 2016 r. nr [...] odmówił Z. C. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami, w łącznej kwocie 50.546,54 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją strona wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu wniosku wskazano na dokonanie przez organ rentowy wadliwego rozstrzygnięcia w zakresie badania wysokości należności z tytułu składek, albowiem w podanej w osnowie skarżonej decyzji kwocie zadłużenia nie zostały uwzględnione uregulowane przez stronę należności z zastrzeżeniem zwrotu w trybie art. 410 w zw. z art. 411 Kodeksu cywilnego. Ponadto strona zarzuciła nie zbadanie sprawy w przedmiocie ewentualnego umorzenia części należności przy uwzględnieniu jej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Wskazuje również na błędne uznanie przez organ rentowy, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi trwały i nieprzemijający charakter nieściągalności składek, błędne uznanie istnienia perspektywy poprawy sytuacji finansowej wnioskodawcy z uwagi na fakt, że w najbliższym czasie będzie się on ubiegał o świadczenie emerytalne oraz błędne uznanie konieczności podjęcia działań przez organ egzekucyjny jako środka niezbędnego do stwierdzenia całkowitej nieściągalności podczas, gdy wystarczy samo uprawdopodobnienie tej okoliczności. Nadto zarzucił, że w decyzji oparto się na uzyskiwanych przez wnioskodawcę przychodach z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej bez uwzględnienia faktu, iż przychód nie jest jednoznaczny z posiadanymi środkami finansowymi na pokrycie należności składkowych (większość środków przeznaczana jest dla kontrahentów). Ponadto stwierdził, że organ rentowy bezzasadnie uznał istnienie możliwości spłacenia przez niego składek, podczas gdy występują przesłanki do umorzenia należności składkowych pomimo braku całkowitej nieściągalności tj. opłacenie ich pozbawiłoby wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, przewlekła choroba uniemożliwia mu dalsze prowadzenie działalności oraz podjęcie pracy - i tym samym pozbawiony jest on możliwości uzyskiwania dochodu na opłacenie należności składkowych.

Reasumując powyższe strona wniosła o uchylenie wydanej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez umorzenie należności składkowych (wraz z przedmiotowymi, które objęte były wpłatą z zastrzeżeniem zwrotu) ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez umorzenie należności składkowych w części ponad 10.000,00 zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 28 czerwca 2016 r. nr [...] utrzymał swoją decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności, wskazano, że w okresie od co najmniej 1 stycznia 1999 r. do 31 stycznia 2016 r., Z. C. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą. Wpis do ewidencji działalności gospodarczej został wykreślony 3 lutego 2016 r. Wykonując działalność gospodarczą wnioskodawca był zobligowany do opłacania składek na ubezpieczenia stosownie do zasad ustalonych w przepisach prawa. Niedopełnienie obowiązku opłacania przewidzianych prawem składek na ubezpieczenia spowodowało, że na koncie rozliczeniowym w ZUS-ie powstały zaległości. Zakład odnosząc się do zarzutu odnośnie dokonania wadliwego rozstrzygnięcia w zakresie wysokości należności z tytułu składek - poprzez przyjęcie przez Zakład, iż wnioskodawca wniósł o umorzenie części niezapłaconych składek, podczas gdy składając wniosek o umorzenie należności z tytułu składek obejmował nim również należności, które zostały przez niego uregulowane z zastrzeżeniem ich zwrotu w trybie art. 410 w związku z art. 411 Kodeksu cywilnego - wskazał, iż w skarżonej decyzji organ informował, że powołany art. 410 Kodeksu cywilnego w związku z art. 411 Kodeksu cywilnego dotyczy instytucji bezpodstawnego wzbogacenia uregulowanej w przepisach prawa cywilnego, które nie mają zastosowania w niniejszym postępowaniu. Ponadto, jak wskazał organ, w złożonym wniosku o umorzenie należności z tytułu składek wnioskodawca stwierdził, że fakt dokonania przez niego przelewu kwoty 96.214,32 zł z zastrzeżeniem jej zwrotu należy uznać, iż nie uznaje on wierzytelności Zakładu. Odnosząc się do powyższego Zakład wskazuje, że w dniu 26 lutego 2016 r. została wydana wobec wnioskodawcy decyzja o wysokości zadłużenia z uwzględnieniem wpłaty, która nie została zaskarżona, tym samym decyzja ta stała się prawomocna. Natomiast odnosząc się do zarzutu, że organ rentowy wydając decyzję zbadał sprawę jedynie w przedmiocie umorzenia w całości zadłużenia należności bez uwzględnienia ewentualnego umorzenia ich w części, Zakład wyjaśnił, że we wniosku złożonym w dniu 25 stycznia 2016 r. nie zostało wniesione żądanie umorzenia części zadłużenia, zatem powyższy zarzut jest bezzasadny. Jednocześnie Zakład wskazał, że przedmiotowy wniosek jest prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek wszczętej wnioskiem złożonym w dniu 25 stycznia 2016 r. zatem nie ma możliwości ewentualnego uchylenia zaskarżonej decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez rozpatrzenie możliwości umorzenia należności składkowych w części ponad kwotę 10.000,00 zł.

Dalej organ wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego pismem z dnia 22 lutego 2016 r. poinformował, że wnioskodawca figurował w bazie podatników organu podatkowego jako osoba prowadząca działalność gospodarczą od dnia 18 listopada 1991 r. do dnia 31 stycznia 2016 r., nie posiada zaległości w podatkach, oraz nie jest w stosunku do niego prowadzone postępowanie egzekucyjne. Uzyskane przychody w latach 2013-2015 z prowadzonej działalności gospodarczej, jak wskazano, kształtowały się następująco: za 2013 r. (PIT-28)- przychód w wysokości 61.499,00 zł; za 2014 r. (PIT-28) - przychód w wysokości 143.916,00 zł; za 2015 r. (PIT-28) - przychód w wysokości 168.373,00 zł.

Ponadto jak ustalono, w stosunku do wnioskodawcy nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania zaległych składek tak przez naczelnika urzędu skarbowego, komornika sądowego jaki i przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Aktualnie nie figuruje on w ewidencji osób ubezpieczonych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wnioskodawca oświadczył, jak wskazał organ, iż nie pracuje zarobkowo, nie uzyskuje dochodu z innych źródeł, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych oraz nie otrzymuje zasiłków/świadczeń z urzędu pracy, zasiłków z pomocy społecznej jak również nie korzysta z innych form pomocy. Jest osobą rozwiedzioną, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a w związku z brakiem dochodów w chwili obecnej pozostaje na utrzymaniu syna. Wnioskodawca oświadczył również, jak wskazał organ, że w najbliższym czasie będzie ubiegał się o świadczenie emerytalne. Wysokość ponoszonych miesięcznie kosztów z tytułu opłat eksploatacyjnych określił na kwotę 400,00 zł. Jak podkreślił organ, wnioskodawca oświadczył, że poza należnościami z tytułu składek "posiada" zobowiązanie z tytułu podatku rolnego za 2016 r. w wysokości 900,00 zł, nie posiada on natomiast zobowiązań cywilnoprawnych np. z tytułu zaciągniętych kredytów w bankach, jak również zobowiązań pieniężnych wobec innych instytucji czy osób fizycznych. W kwestionariuszu osobowym oświadczył, jak wskazał organ, że cierpi na bóle reumatyczne stawów i choroby neurologiczne związane ze zwyrodnieniem kręgosłupa, ma zalecaną rehabilitację, przyjmowanie leków i stałą kontrolę lekarza. Ponadto wnioskodawca stwierdził, że ze względu na stan zdrowia zlikwidował prowadzoną działalność gospodarczą, a ze względu na sytuację zdrowotną nie ma możliwości podjęcia pracy dorywczej.

Zgodnie z ustaleniami jakich dokonał organ wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości gruntowej o pow. 0,2000 ha, położonej w R., powiat W. oraz współwłaścicielem w 1/2 części nieruchomości gruntowej położonej w P. powiat Wielicki (współwłasność z K. C.). Ponadto zgodnie z pozyskaną w ramach postępowania wyjaśniającego informacją z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców z dnia 23 lutego 2016 r. strona jest współwłaścicielem dwóch samochodów specjalnych marki R. z 2005 r. i 2008 r. oraz właścicielem przyczepy lekkiej z 1997 r. jak również przyczepy ciężarowej z 1986 r.

Mając powyższe okoliczności na uwadze, organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek oraz nie zachodzą szczególne okoliczności umorzenia w przypadku niestwierdzenia całkowitej nieściągalności, wobec czego, jak wskazano, nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności, które są określone w przepisie art 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a podstawę umorzenia należności z tytułu składek stanowi art. 28 ust. 3 pkt 1-6 w/w ustawy, gdyż na jego podstawie organ bada zasadność umorzenia należności pod kątem zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności.

Jak podkreślił organ, całkowita nieściągalność, o której mowa w w/w przepisie musi mieć charakter trwały, nieprzemijający, gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, iż nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika w przyszłości. W uzasadnieniu wskazano, że Zakład uwzględnił i nie kwestionuje okoliczności, że wnioskodawca aktualnie nie posiada zatrudnienia i nie uzyskuje żadnych dochodów, w chwili obecnej nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, oraz, że na podjęcie zatrudnienia nie pozwala mu stan zdrowia, z uwagi na który zaprzestał również prowadzenia działalności gospodarczej. Jednak, jak podniósł organ, należy wziąć pod uwagę, iż wnioskodawca oświadczył, że w najbliższym czasie będzie się ubiegał o przyznanie emerytury. Świadczenie emerytalne charakteryzujące się bowiem regularnością wypłat niezależnie od stanu zdrowia i niewątpliwie wpłynie na poprawę w określonej perspektywie czasowej aktualnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy związanej z nieuzyskiwaniem dochodów i koniecznością pozostawania na utrzymaniu syna. Jak podkreślono, założenie strony, ż środki jakie uzyska w ramach emerytury będą nieznaczne i na pewno nie pozwolą na uregulowanie należności z tytułu składek, wobec oczekiwania na świadczenie emerytalne jest, w ocenie organu, przedwczesne i nie znajduje uzasadnienia.

Ponadto jak wskazał organ, zaległości figurujące na koncie nie zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia przez takie organy egzekucyjne jak dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy, zatem żaden z nich nie mógł stwierdzić całkowitej nieściągalności oraz braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Odnosząc się do zarzutu strony, że organ błędnie uznał za niezbędne podjęcie działań egzekucyjnych w celu stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek od osoby zobowiązanej, organ wyjaśnił, że stwierdzenia całkowitej nieściągalności dokonuje organ, który prowadzi postępowanie egzekucyjne i w tej kwestii nie wystarczy jak twierdzi strona samo uprawdopodobnienie tej okoliczności. Nie można wykluczyć bowiem, w ocenie organu, możliwości, iż w przypadku ewentualnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie uzyskałoby się kwot wystarczających nie tylko na pokrycie powstałych kosztów egzekucyjnych, ale również wpływających na obniżenie zaległości składkowej.

Wobec faktu, że wnioskodawca posiada nieruchomości, z których jednej jest właścicielem, a drugiej współwłaścicielem, to jak podkreślił organ, mogą one stanowić przedmiot zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Zatem nie można w tej sytuacji stwierdzić przesłanki całkowitej nieściągalności.

Ponadto, wobec nie stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności, organ rozpatrzył złożony wniosek w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie znajdując również podstaw do umorzenia.

A mianowicie wnioskodawca nie wykazał, że spłata zadłużenia pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Jak podkreślono, organ nie kwestionuje trudności finansowych, w jakich się znalazł wnioskodawca, jednak doszedł do przekonania, że nie mają one charakteru trwałego, a jedynie przejściowy. Ponadto jak już powyżej wspomniano, posiada on majątek w postaci nieruchomości oraz majątek ruchomy w postaci pojazdów.

Organ nie kwestionuje, że jednorazowa wpłata należności wraz z odsetkami jest w sytuacji wnioskodawcy niemożliwa, jednak nic nie stoi na przeszkodzie, jak podkreślił, aby po otrzymaniu świadczenia emerytalnego przystąpić do dobrowolnego i sukcesywnego regulowania zaległych składek wobec ZUS w ramach umowy o rozłożeniu spłaty zadłużenia na raty dostosowane do możliwości płatniczych wnioskodawcy.

Organ podniósł, że wnioskodawca nie wykazał również, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości prowadzenia działalności. Nie przedstawiono bowiem żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia wyżej wymienionych zdarzeń, a ponadto, od 1 lutego 2016 r. nie prowadzi on już pozarolniczej działalności gospodarczej. Organ wskazał w tym miejscu, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, niezależnie od czynników ekonomicznych wpływających na jej funkcjonowanie oraz wysokości uzyskiwanych z niej dochodów. Jak podkreślono w uzasadnieniu wobec ustaleń dokonanych przez organ, w trakcie prowadzenia działalności wnioskodawca dysponował środkami finansowymi, które umożliwiały regulowanie składek na ubezpieczenia. Odnosząc się do zarzutu strony - że organ rentowy błędnie oparł się na przychodach wnioskodawcy z tytułu prowadzonej działalności nie uwzględniając, iż przychód nie jest równoznaczny z posiadanymi środkami finansowymi na pokrycie należności z tytułu składek - organ podkreślił, iż o wielkości środków pozostających w dyspozycji pozwanego najlepiej świadczy wykazywany przez stronę przychód z prowadzonej działalności gospodarczej. Przychód obrazuje bowiem potencjalne możliwości finansowe strony i pokazuje w jakiej wielkości wydatki strona jest w stanie ponosić. To zaś na co strona decyduje się ponosić wydatki jest kwestią zależną od jej woli.

Nadto organ podkreślił, że nie kwestionuje w żaden sposób podnoszonych w toku postępowania problemów zdrowotnych. Niemniej jednak, jak wskazano, wnioskodawca nie przedłożył orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy czy też o stopniu niepełnosprawności, z których wynikałoby, że nie jest on w stanie w ogóle pracować i osiągać dochodów. Dlatego też, zdaniem organu, w stosunku do niego nie będzie miał zastosowania § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności.

Organ podniósł również, że rozpatrując wniosek w sprawie umorzenia należności oraz podejmując w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcie obowiązany jest również uwzględnić interes społeczny oraz słuszny interes strony. Interpretując pojęcie ważnego interesu, należy wziąć pod uwagę, jak zaznaczył organ, wszelkie okoliczności i zdarzenia, których zaistnienie obiektywnie wpływa na szczególną sytuację osoby zobowiązanej, faktyczną lub prawną tworzącą "ważny interes", w tym by skorzystać z przedmiotowej ulgi. Ponadto należy zauważyć, zdaniem organu, że ważny interes dłużnika nie zwalnia organu rentowego od dbałości o interes Skarbu Państwa, który jest utożsamiany z interesem ogólnospołecznym rozumianym jako konieczność zapewnienia stałych dochodów, co wymaga skutecznego realizowania należności składkowych. Każdorazowe umorzenie należności z tytułu składek bez wyraźnego uzasadnienia powoduje uprzywilejowane traktowania jednych płatników w stosunku do innych.

Reasumując organ wskazał, że w świetle zebranego materiału dowodowego, sytuacja wnioskodawcy nie przemawia za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku. Jak podkreślono w uzasadnieniu, nie ma żadnych podstaw do stwierdzenia zagrożenia bytu, ani zagrożenia dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych.

Na powyższą decyzję Z. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając w niej:

1. naruszenie przepisu prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że sytuacja materialno-finansowa skarżącego nie kwalifikuje się do uznania przez organ, że spłata przez skarżącego zaległych zobowiązań składkowych skutkować będzie brakiem możliwości zaspokojenia przez skarżącego podstawowych potrzeb życiowych, podczas gdy skarżący udowodnił, że jego aktualna sytuacja materialno-finansowa spełnia przesłanki do uznania przez organ zasadności umorzenia skarżącemu zaległych składek w oparciu o powołaną podstawę prawną.

2. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 7 w zw. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, brak rozważenia wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia oraz błędne uzasadnienie wydanej decyzji, ograniczające się do przytoczenia przepisów prawa i stwierdzenia, iż z analizy materiału dowodowego wynika, że spłata zadłużenia przez skarżącego nie pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, bez jakiegokolwiek wskazania przez organ administracji publicznej na jakich to dowodach oparł swoje rozstrzygnięcie, podczas gdy skarżący wskazuje na okoliczności, z których wynika, że brak umorzenia zaległych składek pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przypisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016).

Przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 - dalej "p.p.s.a.") sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 - dalej u.s.u.s.). Zgodnie z treścią z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w punktach od 1 do 6, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność miesięcznego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z treści przywołanego przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. daje potencjalną możliwość umorzenia należności.

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Dokonując wykładni pojęcia "uzasadniony przypadek" w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, kiedy nie zaistniała zdefiniowana ustawowo przesłanka "całkowitej nieściągalności", organ orzekający winien swoje stanowisko wszechstronnie i przejrzyście przedstawić, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Wyjaśnić należy, że wskazane powyżej przepisy określają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w przepisach art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z w/w przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.), działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast należy mocno wyartykułować, że kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dlatego też Sąd nie może jakby tego chciał skarżący podjąć pozytywnej decyzji o umorzeniu jego należności wobec ZUS. Taką decyzję może podjąć wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności składkowych.

W pierwszej kolejności należy przyznać rację organom rentowym, które stwierdziły, że w stosunku do skarżącego nie można mówić o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności wynikającej z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie musi mieć charakter trwały i nieprzemijający. Wskazać należy, że zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że żadna z wymienionych przesłanek nie ma zastosowania względem skarżącego. ZUS wskazywał w tym kontekście na fakt, że zaległości figurujące na koncie skarżącego nie zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia, a tym samy żaden z organów egzekucyjnych takich jak dyrektor ZUS, naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy, nie mógł stwierdzić całkowitej nieściągalności oraz braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto z okoliczności sprawy wynika, że skarżący posiada majątek w postaci nieruchomości, z których jednej jest właścicielem, a drugiej współwłaścicielem, co wobec tego wskazuje, że mogą one stanowić przedmiot zabezpieczenia hipotecznego. Mając powyższe na uwadze, nie można zatem definitywnie stwierdzić braku majątku podlegającego egzekucji, bowiem takiego stwierdzenia może dokonać, jak już wyżej wspomniano organ, który postępowanie egzekucyjne prowadzi.

Płatnik składek odpowiada zaś za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Należy przy tym wskazać, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Ponadto w ocenie Sądu przy ocenie spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, organ powinien brać pod uwagę także, czy istnieją po stronie osoby składającej wniosek okoliczności świadczące o możliwości zmiany sytuacji majątkowej. Nie ulega wątpliwości, że przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja nie należy do łatwych, nie posiada on zatrudnienia, nie uzyskuje żadnych dochodów, pozostaje na utrzymaniu syna, jednak jak oświadczył, w najbliższym czasie będzie ubiegał się on o przyznanie świadczenia emerytalnego co w znacznym stopniu wpłynie na poprawę sytuacji finansowej. Podkreślić w tym miejscu należy, że nie jest wymaganym, aby spłata należności nastąpiła jednorazowo, możliwe jest bowiem rozłożenie należności na małe raty dostosowane do indywidualnych możliwości skarżącego, które będą sukcesywnie spłacane.

Zasadnie organy rentowe orzekające w sprawie stwierdzając, że w przypadku skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność przyjęły, że nie zaistniała również żadna z sytuacji stanowiących o możliwości umorzenia należności składkowych pomimo nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego.

Podkreślić należy, że aby można było zastosować przepis § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności konieczne jest wykazanie, iż choroba dłużnika lub członka jego rodziny całkowicie uniemożliwiła mu uzyskiwanie dochodu. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, gdyż pomimo niekwestionowanych problemów zdrowotnych skarżącego, nie przedłożył on orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy czy też o stopniu niepełnosprawności z których wynikałoby, iż nie jest w stanie w ogóle pracować i osiągać dochodów.

Okoliczności te zostały zatem słusznie, w ocenie Sądu, potraktowane jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania wobec skarżącego ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

W opinii Sądu organy orzekające w sprawie prawidłowo przeanalizowały ustalony w sprawie stan faktyczny. W konkluzji należy zatem stwierdzić, że ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając skarżącemu umorzenia zaległych składek.

Dodatkowo należy wskazać, że skarżący w dniu 15 stycznia 2016 r. na poczet zaległości składkowych przelał kwotę 96.214,32 zł, jednocześnie twierdząc, że jest osobą bezrobotną, będącą na utrzymaniu syna. Ze znajdujących się w aktach zeznań PIT- 28 za 2013 r., PIT-28 za 2014 r. i PIT-28 za 2015 r. wynika, że skarżący osiągnął w tych latach przychód z prowadzonej działalności gospodarczej odpowiednio w wysokości 61.499,00 zł, 143.916,00 zł oraz 168.373,00 zł. Skarżący korzystał z opodatkowania tzw. ryczałtem ewidencjonowanym opłacając podatek w wysokości 8,5% osiągniętego przychodu. Skarżący przedstawiając swoją sytuację materialną nie podał, czy i w jakiej wysokości uzyskał dochód z prowadzonej działalności gospodarczej. Niewątpliwie osiągnięte dochody pozwalały skarżącemu na terminowe regulowanie zobowiązań podatkowych z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego (informacja z Urzędu Skarbowego w Wieliczce). Powyższe, jak słusznie wskazał organ rentowy, pozwalało wnioskować, że skarżący dysponował środkami, które umożliwiały chociażby częściowe uregulowanie zaległych składek.

Na marginesie należy wskazać, że w orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS (por. wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 74/14, wyrok WSA z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12). W orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872).

Ponadto Sąd zwraca także uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), orzekł jak w sentencji.