Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 232/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2010 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...]; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej A. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 232/10

Uzasadnienie

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 157 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k. p. a.", umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Powiatu w B. z dnia [...] września 1974 r. przejmującej na rzecz Państwa jako opuszczoną nieruchomości rolną położoną we wsi B., obejmującą działki ew. nr [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 5,3440 ha, zapisaną w KW [...] - pow. 4,5267 ha, stanowiącą byłą własność E. D.

W uzasadnieniu wskazano, iż decyzją Naczelnika Powiatu w B. z dnia [...] września 1974 r. przejęto na rzecz Państwa w/w nieruchomość rolną zapisaną w KW [...], a Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 1974 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję Naczelnika Powiatu w B. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Powiatu w B. z dnia [...] września 1974 r. wystąpiła A. W.

Minister podniósł, że zgodnie z art. 105 § 1 k. p. a. gdy postępowanie z jakichś przyczyn stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania występuje wówczas, gdy brak jest któregokolwiek z elementów konstruujących przedmiot tego postępowania, np. wszczynający postępowanie wniosek zostanie złożony przez nieuprawniony podmiot, a legitymacja podmiotu nie zostanie w toku postępowania konwalidowana.

W tym kontekście organ wskazał, że z zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 1974 r. wynika, że właścicielem nieruchomości rolnej położonej we wsi B. w dacie jej przejęcia na rzecz Państwa była E. D., natomiast z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji Naczelnika Powiatu w B. wystąpiła A. W., która w ocenie organu nie jest stroną w sprawie.

Wnioskodawczyni A. W. wywodzi swój interes prawny ze sprzedaży przez E. D. - reprezentowaną przez W. P. - aktem notarialnym z dnia [...] maja 1936 r. "nieruchomości zapisanej w KW B. tom III wykaz liczba [...] część parcel oznaczonych nr [...], [...] i całą parcelę [...]" D. P., działającemu na rzecz dzieci M. P., E. P., M. P. i J. P. Z załączonych postanowień sądowych o nabyciu spadku wynika, że wnioskodawczyni A. W. jest spadkobiercą M. C. z d. P.

Organ zauważył, że zgodnie z obowiązującym wówczas na Ziemiach Zachodnich Rzeczypospolitej Polskiej Kodeksem cywilnym niemieckim (BGB) z dnia 18 sierpnia 1896 r. do zniesienia prawa na gruncie potrzebne było oświadczenie uprawnionego, że się owego prawa wyzbywa oraz wykreślenia tego prawa w księdze wieczystej (por. § 875). Jak natomiast wynika z załączonego wypisu z KW [...], założonej dla nieruchomości oznaczonej nr działki [...] o powierzchni 4,5267 ha, położonej w B. prawo własności E. D. zostało wykreślone nie na rzecz M., E., M. i J. rodzeństwa P., lecz na rzecz Państwa Polskiego na podstawie wniosku z dnia 20 listopada 1974 r. w związku z decyzją Naczelnika Powiatu w B. z dnia [...] września 1974 r. Powyższe w ocenie organu oznacza, że prawo własności E. D. do będącej przedmiotem tego postępowania nieruchomości rolnej nigdy nie zostało przeniesione na spadkodawców A. W. Tym samym brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia wniosku pochodzącego od osoby nie będącej stroną.

A. W. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy,

W ocenie wnioskodawczyni stanowisko organu nie uwzględnia przepisów dekretu z dnia 11 października 1946 r. Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz. U. nr 57, poz. 321 ze zm.), zwanego dalej "dekretem", a w szczególności art. XXX dekretu, który stanowi, iż dokonane przed dniem wejścia w życie prawa rzeczowego czynności prawne, mające za przedmiot przeniesienie, obciążenie, zmianę treści lub pierwszeństwa albo zniesienie praw rzeczowych, są skuteczne, jeżeli odpowiadają przepisom dotychczasowym.

Organ pominął też zdaniem A. W. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 10 września 1974 r., sygn. III CZP 56/74, w której stwierdzono, że gdy przed wejściem w życie prawa rzeczowego z 1946 r. zawarto pod rządem kodeksu cywilnego niemieckiego z 1896 r. umowę obligacyjną oraz umowę przenoszącą własność nieruchomości (powzdanie), a nie został złożony wniosek o wpis w księdze wieczystej, własność nieruchomości przeszła na nabywcę w dniu 1 stycznia 1947 r., tj. z dniem wejścia w życie prawa rzeczowego z 1946 r. (art. XXIX i XXX dekretu).

Tak więc, wbrew twierdzeniom organu, M. P., E. P., J. P. i M. P., której spadkobierczynią jest wnioskodawczyni, stali się właścicielami nieruchomości nabytej od E. D., stąd wnioskodawczyni posiada przymiot strony.

Wnioskodawczyni wskazała, iż przedkłada:

- uwierzytelnione tłumaczenie z języka niemieckiego wyciągu głównego z dokumentu poświadczenia zmiany, z którego wynika, iż w roku 1944 dokonano wpisu tymczasowego do księgi wieczystej nieruchomości nowych właścicieli działek ew. nr [...], [...] i [...]: M., E., M. i J. P.;

- wypis z księgi wieczystej, gdzie w rubryce 3.4.1. dokonano wpisu ostrzeżenia celem zabezpieczenia roszczenia o powzdanie części parcel nr [...] i [...] i parceli nr [...] z powołaniem się na zezwolenie na wpis z dnia [...] maja 1937 r. (wpisano dnia [...] lipca 1937 r.).

Powyższe dokumenty zdaniem wnioskodawczyni wskazują jednoznacznie, iż doszło do skutecznego przeniesienia własności nieruchomości na rodzeństwo P., a zatem wnioskodawczyni jako ich spadkobierca ma status strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Powiatu w B. z dnia [...] września 1974 r. przejmującej jako opuszczoną nieruchomość rolna położoną we wsi B., zapisaną w KW nr [...].

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. uchylił w całości swoją decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r. i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Powiatu w B. z dnia [...] września 1974 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Urzędu Wojewódzkiego w B., Wydział Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu z dnia [...] października 1974 r.

W uzasadnieniu wskazano, iż aktem notarialnym z dnia [...] maja 1936 r. Repertorium numer [...] E. D. reprezentowana przez W. P. sprzedała nieruchomość zapisaną w KW B. tom III wykaz liczba [...] część parcel oznaczonych nr [...], [...] i całą parcelę [...] D. P., działającemu na rzecz dzieci: M. P., E. P., M. P. i J. P.

Z odpisu z księgi wieczystej KW [...] wynika, że prawo własności E. D. nie zostało wykreślone na rzecz rodzeństwa P., ale na rzecz Państwa Polskiego na podstawie wniosku z dnia 20 listopada 1974r.

Ze znajdującego się w aktach sprawy wypisu z ewidencji gruntów wynika, że J. B. i spadkobiercy byli władającymi nieruchomością położoną w B. o powierzchni 5,3340 ha składającą się z działek nr [...], [...], [...], [...], [...]. Organ podniósł, że przepisy obowiązującego wówczas dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. nr 6, poz. 32) wskazują, że dane o gruntach i budynkach służące za podstawę m. in. dokonywania wpisów w księgach wieczystych mogą być oparte wyłącznie na ewidencji (art. 1), a właściciele oraz osoby, w których władaniu znajdują się grunty budynki obowiązani są zgłaszać do prezydiów właściwych rad narodowych, najpóźniej w ciągu 4 tygodni od ich powstania, wszelkie zmiany danych objęte ewidencją, w tym dotyczące osoby właściciela oraz innych osób, w których władaniu grunt lub budynek się znajduje, jak również miejsca zamieszkania tych osób, pod rygorem nałożenia kary grzywny.

Dokumentem urzędowym, na podstawie którego organ orzekający o przejęciu gospodarstwa na rzecz Państwa mógł ustalić w czyim władaniu znajdowała się przejęta nieruchomość były więc dane z ewidencji gruntów i budynków, przy czym zgodność wpisów ze stanem faktycznym i prawnym spoczywała nie na prowadzącym ewidencję, a na zobowiązanych do wszelkich zmian danych objętych ewidencją.

Naczelnik Powiatu w B. decyzją z dnia [...] września 1974 r. na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. nr 39, poz. 174 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", przejął na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania jako opuszczoną nieruchomość rolną położoną we wsi B., składającą się z działek nr [...], [...], [...], [...] i [...] o powierzchni 5,3440 ha.

Zgodnie z art. 2 ustawy gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

W myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39, poz. 198), zwanego dalej "rozporządzeniem", za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Organ zaznaczył, że § 1 ust. 1 rozporządzenia wymagał kumulatywnego spełnienia się dwóch przesłanek: niezamieszkiwania właściciela oraz nieuprawiania gospodarstwa w całości bądź w większej części.

Organ przytoczył fragmenty decyzji Naczelnika Powiatu w B. z dnia [...] września 1974 r., że nieruchomość stanowi własność E. D., właścicielka nie żyje, a spadkobiercy od okresu powojennego tj. od 1945 r. nieruchomości nie użytkowali, ani się nią nie interesowali, natomiast przez cały okres częściowo użytkowali ją bezumownie rolnicy ze wsi B., pozostała część była nieużytkowana.

Powołano się także na decyzję Urzędu Wojewódzkiego w B. z dnia [...] października 1974 r., w której zaznaczono, że grunty przedmiotowej nieruchomości rolnej, na które w 1936 r. zawarty został kontrakt kupna sprzedaży miedzy W. P. działającym w imieniu córki E. D., a D. P., działającym w imieniu swoich dzieci, m. in. J. B., od 1945 r. do 1971 r. leżały odłogiem. J. B. od 1933 r. zamieszkuje w C. w powiecie [...] i nie interesuje się przedmiotowym gruntem. Zagospodarowaniem nieruchomości nie zainteresowali się również pozostali z rodzeństwa. Dopiero od 1972 r. dzierżawili je trzej indywidualni rolnicy, lecz bez zawierania jakichkolwiek umów dzierżawnych i bez porozumienia z J. B.

Wskazano, iż z akt archiwalnych dotyczących przejęcia przedmiotowej nieruchomości rolnej zachowały się jedynie wypis z rejestru gruntów, decyzja Naczelnika Powiatu w B. z dnia [...] września 1974r. oraz decyzja Urzędu Wojewódzkiego w B. z dnia [...] października 1974 r.

W toku prowadzonego postępowania organ zwrócił się do pełnomocnika A. W. o przesłanie wszelkich posiadanych w przedmiotowej sprawie dokumentów oraz o wskazanie osób z podaniem adresów do korespondencji w celu przesłuchania ich w charakterze świadków na okoliczność dzierżawienia gruntów przejętych na rzecz Skarbu Państwa. W odpowiedzi A. W. nadesłała dokumenty oraz podała nazwiska i adresy dzierżawców, które posiada sprzed przeszło trzydziestu lat. Jednocześnie zaznaczyła, że nie zna losów wskazanych osób i nawet nie wie czy żyją. W związku z powyższym pismem A. W. organ wystąpił do Wojewody [...] o przesłuchanie wskazanych świadków na okoliczność, czy przedmiotowe gospodarstwo rolne w momencie wydania decyzji o jego przejęciu było opuszczone, czy zamieszkiwał na nim właściciel, jego małżonek, dzieci lub rodzice, czy było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. W odpowiedzi [...] Urząd Wojewódzki poinformował, iż w związku z podaniem niewłaściwych adresów świadków skierowane pisma do ewentualnych świadków nie zostały doręczone. Ponadto organ wyjaśnił, iż F. H. nie figuruje pod wskazaną gminą, I. Z. - osoba o podanych danych nie figurowała w bazie, A. K. jest synem wskazanego świadka, a L. M. nie żyje.

W związku z powyższym organ dokonał również analizy dokumentów przedłożonych przez A. W. Wnioskodawczyni twierdzi, że przedmiotowa nieruchomość nie była opuszczona, gdyż wydzierżawiano ją okolicznym rolnikom. Strona nie przedłożyła jednak dokumentów potwierdzających zawarcie takich umów z J. G., F. H. i A. K.

Wśród przedłożonych dokumentów na uwzględnienie zasługuje pismo A. W. skierowane do I. Z., które zawiera informację, że I. Z. zostaje zwolniony z wszelkich opłat za 1973 r. z uwagi na fakt, iż w 1973 r. dobrze zagospodarował użytkowany grunt położony we wsi B. o powierzchni 0,9780 ha, składający się z działki nr [...].

Należy zwrócić również uwagę na pismo z dnia 10 lipca 1972 r. skierowane do adwokata S. O., w którym A. K. informuje, że w 1971 r. przejął od M. użytkowaną przez niego rolę, tj. ok. 1 ha , a dopiero w tym roku uprawiał z leżącego obok odłogu około 0,5 ha. Pozostałym dokumentom przedstawionym przez A. W. nie można dać jednak wiary, gdyż nie wynika z nich jakie nieruchomości były użytkowane, o jakiej powierzchni gruntu oraz w jakim okresie czasu.

Zdaniem organu brak jest dowodów stwierdzających, że grunty przejętego gospodarstwa były w całości uprawiane i poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym. Analiza przedstawionych dokumentów pozwala stwierdzić, że działka nr [...] o powierzchni 0,9780 ha, wchodząca w skład przejętej nieruchomości o powierzchni 5,3340 ha była użytkowana w 1973 r. przez I. Z. Jednakże strona nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy dzierżawy. Z przedstawionych dokumentów wynika również, że część gruntów nie była użytkowana, co potwierdza pismo A. K. z dnia 10 lipca 1972 r.

Powyższe zgodne jest z decyzją Naczelnika Powiatu w B. z dnia [...] września 1974 r. Z uzasadnienia decyzji wynika, że grunty przejętej nieruchomości były częściowo użytkowane bezumownie przez rolników ze wsi B., a pozostałą część byłą nieużytkowana. Również z decyzji Urzędu Wojewódzkiego w B. z dnia [...] października 1974 r. wynika, że przedmiotową nieruchomość dzierżawili trzej indywidualni rolnicy, lecz bez zawierania jakichkolwiek umów dzierżawnych. Organ wskazał, iż zgodnie z art. 76 § 1 k. p. a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. K. p. a. przyznaje dokumentom urzędowym zwiększoną moc w zakresie tego, "co zostało w nich urzędowo stwierdzone", jeżeli zostaną spełnione łącznie dwie przesłanki: dokumenty sporządzono w przepisanej formie i dokumenty sporządziły powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania, a zatem organy właściwe do orzekania. W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie należy przyjąć ustalenia zawarte w decyzji Naczelnika Powiatu w B. z dnia [...] września 1974 r. oraz Urzędu Wojewódzkiego w B. z dnia [...] października 1974 r.

Konstatując stwierdzono, że przejęte gospodarstwo rolne było opuszczone w rozumieniu § 1 rozporządzenia. Niekwestionowany jest bowiem fakt, iż w spornym gospodarstwie nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Nie ma więc podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu wydanych w sprawie.

Organ nadmienił, że fakt, iż decyzja o przejęciu nieruchomości na własność Państwa nie została doręczona wszystkim współwłaścicielom nieruchomości nie jest przesłanką stwierdzenia jej nieważności, lecz może być podstawą do wznowienia postępowania.

A. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2009 r.

Skarżąca podniosła, że:

- Naczelnik Powiatu w B. wydał decyzję nie sprawdzając osoby właściciela przejmowanej nieruchomości. W pkt 1 decyzji postanowiono o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej stanowiącej własność E. D., choć nie była ona jej właścicielką od [...] maja 1936 r. Właścicielami byli M. P., E. i P. (R.), M. P. (C.) i J. P. (B.). Osoby te nabyły nieruchomości od E. D. na mocy aktu notarialnego z dnia [...] maja 1936 r. W księdze wieczystej nieruchomości Nr [...] w dniu [...] lipca 1937 r. zostało wpisane ostrzeżenie celem zabezpieczenia roszczenia o powzdanie na rzecz M., E., M. i J. rodzeństwa P.

- faktyczni właściciele, poza J. B., nie brali udziału w postępowaniu o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa, albowiem nie zostali o jego wszczęciu zawiadomieni;

- w toku postępowania w sprawie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nie poczyniono żadnych ustaleń, czy gospodarstwo rolne było uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym. Nie ustalono też jaka była wielkość gruntów uprawnych, łąk, a jaka nieużytków. W uzasadnieniu decyzji Naczelnika Powiatu w B. stwierdzono jedynie, że właścicielka E. D. nie żyje, a spadkobiercy nie użytkowali nieruchomości od 1945 r. ani się nią nie interesowali. Podano również, że część nieruchomości była użytkowana: umownie przez rolników ze wsi B., a pozostała część nie była użytkowana. Decyzja Urzędu Wojewódzkiego w B., utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Powiatu w B., jakkolwiek prostuje osobę właściciela nieruchomości, to w uzasadnieniu przytacza takie same uzasadnienie przejęcia gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono jedynie dodatkowo, iż od 1972 r. gospodarstwo dzierżawi 3 rolników, lecz bez zawierania jakichkolwiek umów dzierżawnych i bez porozumienia z J. B. Podejmując decyzje o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa organy w ogóle nie wzięły pod uwagę dowodów przedłożonych przez właścicieli nieruchomości. Przedłożono umowy dzierżawy nieruchomości zawarte już w 1961 r. w tym m. in. z A. P. i J. G. Właściciele nieruchomości interesowali się nieruchomością, o czym świadczy korespondencja z użytkownikami i dzierżawcami nieruchomości załączona do akt sprawy. Nieruchomość nigdy nie była opuszczona, zawsze była wydzierżawiana okolicznym rolnikom, o czym świadczą liczne dowody wpłat czynszu dzierżawnego przedłożone przez skarżącą. Użytkownicy i dzierżawcy wykonywali odpowiednie zabiegi agrotechniczne, co można wnioskować z załączonych do akt sprawy dowodów. Dzierżawcami nieruchomości byli także W. W., W. M., A. K., I. Z. i F. H., o czym świadczy korespondencja prowadzona miedzy dzierżawcami a właścicielami nieruchomości załączona do akt sprawy. Dowody te zostały całkowicie pominięte. Pominięto też przeprowadzenie dowodu z przesłuchania dzierżawców nieruchomości, o co wnosiła bezskutecznie J. B. jeszcze w 1973 r. Nigdy też nie przeprowadzono żadnej wizji na miejscu, aby stwierdzić faktyczny stan nieruchomości. W chwili obecnej nie jest już możliwe przesłuchanie świadków, którzy w związku z upływem czasu zmienili miejsce zamieszkania albo nie żyją. Mimo oczywistych dowodów, iż nieruchomość nie była opuszczona, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził brak przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Powiatu w B. i utrzymującej ją w mocy decyzji Urzędu Wojewódzkiego w B., co jest sprzeczne z art. 156 § 1 pkt 2 i 4 k. p. a.

W ocenie skarżącej z przedłożonej przez nią pisma E. B. z dnia 9 maja 1961 r. występującego z upoważnienia rodzeństwa P., skierowanego do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. wynika, iż nieruchomość już od 1957 r. była użytkowana przez A. P., natomiast z pisma Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej B. z dnia 24 marca 1966 r. wynika, że od szeregu lat użytkownikami nieruchomości byli W. M. i J. G.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

Art. 2 ust. 3 ustawy udzielił kompetencji Radzie Ministrów do wydania rozporządzenia w celu ustalenia warunków, w jakich gospodarstwa rolne (działki) uważane są za opuszczone przez właściciela i tryb ujawniania w księgach wieczystych przejęcia tych nieruchomości na własność Państwa. § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39, poz. 198) stanowi, że za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Z powyższego wynika, że do przejęcia gospodarstwa rolnego na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy niezbędne było spełnienie dwóch przesłanek:

- nie jest ono zamieszkiwane przez właściciela ani jego małżonka, dzieci lub rodziców oraz

- nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

W sprawie nie było sporne, że spełniona została pierwsza z przesłanek.

Natomiast dla ustalenia, czy decyzje o przejęciu gospodarstwa zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa niezbędne jest, aby organ wykazał na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, że przedmiotowe gospodarstwo w dniu jego przejęcia, tj. w dniu wydania decyzji przez Naczelnika Powiatu w B. ([...] września 1974 r.), nie było uprawiane w całości lub w większej części oraz nie było poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

W ocenie Sądu organ powyższych okoliczności nie wykazał.

Jak można wnioskować z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jednymi z podstawowych środków dowodowych przy jej wydawaniu były decyzje organów o przejęciu gospodarstwa. Cytując w zaskarżonej decyzji fragmenty uzasadnień tych decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi niemal bezkrytycznie przyjął jako prawdziwe zawarte tam tezy mające świadczyć, że przedmiotowe gospodarstwo nie było uprawiane w całości lub w większej części oraz nie było poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Zaznaczyć przy tym należy, iż nawet w wydanych decyzjach o przejęciu organy stwierdzały, iż przedmiotowe gospodarstwo było częściowo użytkowane bezumownie przez rolników ze wsi B. W decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1974 r. wskazano, że od 1945 r. do 1971 r. przedmiotowe grunty leżały odłogiem, natomiast od 1972 r. dzierżawili je trzej indywidualni rolnicy, lecz bez zawierania jakichkolwiek umów dzierżawnych i bez porozumienia z J. B., mieszkającą poza przedmiotową nieruchomością. Już to nakazywałoby czujność Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odniesieniu do kwestii uprawiania gospodarstwa. Dokonał on co prawda próby dotarcia do świadków mogących posiadać wiadomości istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy, lecz w obliczu fiaska tej drogi uzyskania dowodów nie dokonał wszechstronnej analizy materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, w tym dostarczanego przez A. W. Wynika z niego, iż - wbrew temu, co ustalił Wojewoda [...] - przedmiotowa nieruchomość była uprawiana także przed 1972 r. Wynika to choćby z korespondencji oraz kontraktu dzierżawy między E. P. i J. B. a W. S. i M. S., zaświadczenia Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w B. z dnia 8 sierpnia 1957 r. stwierdzającym, iż użytkuje ją A. P. oraz z umowami na dzierżawę roli z dnia 1 lipca 1961 r. zawartą między J. B. a J. G., W. W., F. K., A. P., K. G. i W. K. W aktach znajduje się również korespondencja między W. W. i F. K. a E. B., z której wynika, iż całe gospodarstwo miało być wydzierżawione na 5 lat oraz korespondencja między będącym ówcześnie pełnomocnikiem J. B. adw. S. O. z J. G., F. H. (pisma z dnia 11 września 1972 r., 26 lipca 1972 r.) i A. K. (pismo z dnia 10 lipca 1972 r.). O użytkowaniu gruntów świadczy też pismo z dnia 31 października 1973 r. skierowane przez Prezydium Powiatowej rady Narodowej w B.

Ponadto, z wypisu z rejestru gruntów wykonanego przez Powiatowe Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych w B. wynika, że z ogólnej powierzchni gospodarstwa wynoszącej 5,3440 ha tylko 3,9734 ha (działka ew. nr [...] o pow. 2,9954 ha oraz działka ew. nr [...] o pow. 0,9780 ha) stanowiły grunty orne, natomiast pozostałą część stanowiły pastwiska i łąki. Jak wynika z pisma A. W. do I. Z. został on w 1974 r. (czyli w tym samym roku, w którym Naczelnik Powiatu w B. wydał decyzję o przejęciu nieruchomości) uprawniony do użytkowania działki nr [...] o pow. 0,9780 ha oraz zwolniony z opłat za użytkowanie w 1973 r. Z pisma zaś A. W. skierowanego do L. M. wynika, że grunty uprzednio użytkowane przez J. G. były użytkowane przez F. H.

Wszystkie powyższe dowody świadczą, że organ uchybił obowiązkowi dokładnego przeanalizowania materiału dowodowego pod kątem zbadania kwestii, czy przedmiotowa nieruchomość spełniała warunki do przejęcia na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia. Zaznaczyć przy tym należy, że okoliczność uprawiania ziemi nie musi być koniecznie stwierdzona przez przedłożenie umów na jej dzierżawę. Organ bowiem dokonuje swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, a jego obowiązkiem jest wykazanie przesłanek umożliwiających przejęcie gospodarstwa, w tym wykazanie, że było ono opuszczone w rozumieniu ustawy. Skoro organ tego nie uczynił, a znajdujące się w aktach dokumenty wskazują na fakt uprawiania przedmiotowego gospodarstwa, przynajmniej w części, odmowa stwierdzenia nieważności decyzji przejmujących gospodarstwo na własność Państwa nie jest prawidłowa.

Rozpatrując sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę ocenę dokonaną przez Sąd.

Z tych przyczyn Sąd orzekł, jak w pkt I. sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), a o kosztach orzekł w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 powyższej ustawy.