Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SO/Gl 5/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-05-27 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 260, art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z [...] r. skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie doradcy podatkowego M. K.

W jego motywach podał, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i córką, która jest uczennicą czwartej klasy [...] w B. Miesięczny dochód całej rodziny z tytułu wynagrodzenia za pracę żony wynosi [...] zł. Skarżący z uwagi na problemy ze zdrowiem psychicznym pozostaje bowiem na utrzymaniu swojej żony, która pracuje w niepełnym wymiarze czasu pracy. Oboje jak wynika z treści formularza nie posiadają żadnych składników majątku, tj. oszczędności, nieruchomości czy przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro (vide: rubryki nr 7 i 8).

Pismem z 18 lutego 2011 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie:

- zaświadczenia z Urzędu Pracy potwierdzającego status skarżącego jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, dla którego brak jest stosownych ofert zatrudnienia,

- oświadczenia, czy korzysta z pomocy MOPS, a jeśli tak, to w jakiej formie i wysokości,

-zaświadczenia z ZUS, że nie były za skarżącego odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne skarżącego w okresie ostatnich sześciu miesięcy,

- udokumentowanie odpisem z księgi wieczystej lub kopia aktu notarialnego do kogo należy nieruchomość położona w B. przy ul. [...], jaka jest jej powierzchnia, kto ponosi koszty jej utrzymania i w jakiej wysokości,

- zaświadczenia z zakładu pracy żony potwierdzającego wysokość dochodów uzyskiwanych przez nią w okresie ostatnich trzech miesięcy,

- odpisów zeznań podatkowych za 2009 r. skarżącego i jego żony lub zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu za ten rok i dokonanych odliczeń,

- odpisów lub kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznych wydatków z tytułu utrzymania domu (opłaty za wodę, energię elektryczną, gaz, telefon, podatek od nieruchomości ewentualnie pisma wskazujące na istnienie zaległości w opłatach),

-informacji w jakim systemie uczy się córka (dziennym, wieczorowym, zaocznym), czy są z tego tytułu ponoszone jakieś wydatki, a jeśli tak, to w jakiej wysokości,

- zaświadczenia organu gminy potwierdzającego, że skarżący nie figuruje w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą,

- dotyczącej żony informacji PIT-11 o osiągniętych przez nią dochodach za rok 2010 i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy,

- kserokopii dokumentacji medycznej wskazującej na obecny stan zdrowia skarżącego.

W odpowiedzi na wezwanie, [...] r. skarżący nadesłał szereg oświadczeń i dokumentację źródłową, która obejmowała:

- oświadczenie skarżącego, że nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej,

- oświadczenia skarżącego, że lokal, który widnieje w odpisie księgi wieczystej jako jego własność został wystawiony do sprzedaży na drodze licytacji komorniczej,

- oświadczenia skarżącego, że jego córka uczy się w [...] w systemie dziennym i że nie ponosi z tego tytułu opłat za naukę.

Postanowieniem z 24 marca 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniósł, że w odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów obrazujących sytuację majątkową skarżącego nadesłano jedynie część żądanych dokumentów. W szczególności skarżący nie nadesłał zaświadczenia organu gminy potwierdzającego, że skarżący nie figuruje w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą ani też zaświadczenia ZUS potwierdzającego, że w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie były za niego odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne. Tym samym, w ocenie referendarza, przedstawiona dokumentacja źródłowa okazała się niepełna, dlatego też nie pozwalała na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Wobec powyższego, przesłanka przyznania prawa pomocy przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej powoływana jako p.p.s.a.) nie została spełniona.

Pismem z [...] r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza. Stwierdził, iż pozbawia go ono przysługującego mu prawa do fachowej pomocy prawnej i zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, na które go nie stać, a zwolnienia te polskie prawo mu gwarantuje. Podniósł, że fakt niedołączenia żądanych dokumentów był wynikiem jego słabej dyspozycji związanej z leczeniem psychiatrycznym i wyznaczoną na [...] r. licytacją mieszkania, która się odbyła, a mieszkanie zostało sprzedane. Załączył też:

- oświadczenie o zawieszeniu działalności gospodarczej w roku 2009 wraz z kserokopią pisma z [...] r., z którego wynika, że prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza jest zawieszona od 24 miesięcy i jeśli do [...] r. nie zostanie złożona informacja o jej wznowieniu wpis nr [...] zostanie wykreślony,

- oświadczenie skarżącego, że w roku 2010 r. nie uzyskał żadnego przychodu i nie ma obowiązku składania zeznania podatkowego za ten rok,

- zaświadczenie z ZUS z [...] r., że skarżący od [...] r. do nadal nie jest objęty ubezpieczeniem społecznym jako płatnik składek oraz jako osoba ubezpieczona.

Sąd zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie natomiast z 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 tejże ustawy strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.

Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy).

Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy).

Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Skarżący nie wykazał bowiem w dostateczny i przekonujący sposób jakoby nie był w stanie ich ponieść.

Podkreślić bowiem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805) że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży bowiem po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245).

Podobnie art. 252 § 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna.

Natomiast w rozpoznawanej sprawie skarżący do dnia dzisiejszego

nie wykonał w całości wezwania z 18 lutego 2011 r., dlatego też weryfikacja złożonych przez niego oświadczeń co do stanu majątkowego nie była możliwa, podobnie jak niemożliwym było ustalenie jaki uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego spowoduje uiszczenie występujących w sprawie opłat sądowych i wydatków. W szczególności do dnia wydania niniejszego postanowienia skarżący nie złożył:

- odpisu z księgi wieczystej lub kopii aktu notarialnego, z którego wynikałoby do kogo należy nieruchomość położona w B. przy ul. [...], jaka jest jej powierzchnia, kto ponosi koszty jej utrzymania i w jakiej wysokości,

- odpisów lub kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznych wydatków z tytułu utrzymania domu (opłaty za wodę, gaz, telefon, podatek od nieruchomości ewentualnie pisma wskazujące na istnienie zaległości w opłatach), przedłożono jedynie kserokopię faktury za energię elektryczną.

Wskazać ponadto należy na szereg niejasności związanych z kwestią mieszkania zajmowanego przez skarżącego. I tak we wniosku o przyznanie prawa pomocy z [...] r. w części 7.1 "mieszkanie" skarżący wpisał "brak". Natomiast w oświadczeniu z [...] r. wskazał, że "lokal, który widnieje w odpisie księgi wieczystej jako moja własność (którego nota bene nie ma w aktach sprawy) został wystawiony do sprzedaży na drodze licytacji komorniczej". Z zestawienia tych informacji wynikają zatem sprzeczne informacje co do stanu majątkowego skarżącego. Ponadto, skoro jednak jest on właścicielem mieszkania, to z zasad doświadczenia życiowego wynika, że z jego utrzymaniem są związane jakieś koszty. Skarżący złożył tylko kserokopię faktury za energię elektryczną i nie wyjaśnił, czy w zajmowanym przez niego lokalu nie ma innych mediów i w związku z tym nie ponosi innych kosztów, czy posiada zadłużenie z tytułu opłat (a o tę informację był wzywany przez referendarza sądowego pismem z 18 lutego 2011 r. tiret siódme) ewentualnie czy korzysta z czyjejś pomocy z ich opłacaniu, te dane są zaś niezbędne dla oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Ponadto w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący poinformował, że licytacja się odbyła, a jego mieszkanie zostało sprzedane. Nie można więc wykluczyć, że po pokryciu egzekwowanych długów i kosztów postępowania egzekucyjnego skarżący uzyskał dochód ze sprzedaży, który pozwoli mu pokryć koszty postępowania we własnym zakresie, a jak to wyżej Sąd wskazał obowiązek wykazania wszystkich okoliczności mających wpływ na sytuację majątkową strony wnoszącej o przyznanie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania obciąża skarżącego. Tymczasem orzekanie na podstawie niekompletnego materiału dowodowego nie jest możliwe ani dopuszczalne

Wobec powyższego Sąd przyjął, iż J. B. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Przedłożony przez niego - w sposób wybiórczy - materiał dowodowy nie pozwolił bowiem na wolną od wątpliwości ocenę jego wniosku. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157).

Analizując całokształt sytuacji skarżącego Sąd uwzględnił także jego stan zdrowia ujawniony w przedłożonej dokumentacji medycznej, w której wskazano, że pobiera on leki przeciwdepresyjne z powodu stanów lękowych, wahań nastroju i zaburzeń snu. Nie wynika z niej jednakże, aby skarżący był ubezwłasnowolniony, dlatego Sąd uznał, że posiada zdolność procesową do występowania w sprawie. "Należy bowiem mieć na uwadze, że osoba pełnoletnia, nawet chora psychicznie, jeśli nie została ubezwłasnowolniona, ma pełną zdolność procesową (zob. uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 12 grudnia 1960 r., I CO 25/60, OSNCK 1961, nr 2, poz. 32, której aktualność SN potwierdzał także na gruncie obowiązującego kodeksu postępowania cywilnego, np. w postanowieniu z dnia 26 sierpnia 1970 r., I CZ 84/70, OSNCP 1971, nr 5, poz. 90). To stanowisko wypowiedziane na tle procesu cywilnego znajduje także zastosowanie do oceny posiadania legitymacji procesowej w postępowaniu sądowo administracyjnym". (Tak M. Niezgódka-Medek, Komentarz do art. 26 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2011, wyd. IV.).

W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd postanowił jak w sentencji.