Postanowienie WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 384/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2013-06-26 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 26 czerwca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Furmanek po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku L. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi L. Z. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania ostatecznej decyzji w sprawie przyznania płatności obszarowych za 2005 rok z naruszeniem prawa postanawia odmówić przyznania prawa pomocy R.A.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 384/13

UZASADNIENIE

L. Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] (Nr [...]) w przedmiocie stwierdzenia wydania ostatecznej decyzji w sprawie przyznania płatności obszarowych za 2005 rok z naruszeniem prawa. W skardze sformułowany został wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Postanowieniem z dnia 24 maja 2013 r. referendarz sądowy odmówił L. Z. przyznania prawa pomocy. Postanowienie doręczone zostało w dniu 5 czerwca 2013 r. W dniu 11 czerwca 2013 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania mu prawa pomocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, co następuje:

Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 32 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 7 ha. Nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro.

W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącego o jego stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji, referendarz wezwał skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do nadesłania w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony.

W związku z tym zażądano: zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych przez skarżącego, jego żonę lub syna rachunkach bankowych oraz wyciągów z tych kont z okresu ostatnich sześciu miesięcy, w tym rachunku ustanowionego dla regulowania wpłat z tytułu dopłat bezpośrednich i innych świadczeń budżetowych; zaświadczenia z właściwego urzędu gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego; przekazania zaświadczenia z właściwego oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa informacji o otrzymywanych ewentualnie przez skarżącego lub członków jego rodziny w roku 2011 i 2012 dopłatach bezpośrednich i ewentualnych innych świadczeniach budżetowych; sprecyzowanie wysokości ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania w gospodarstwie domowym skarżącego i wyjaśnienia źródeł uzyskiwanych środków finansowych służących pokryciu kosztów utrzymania w gospodarstwie domowym skarżącego, w szczególności określenia kosztów utrzymania domu (wskazanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy).

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przekazał jedynie zaświadczenie z Banku Spółdzielczego w Ż. oraz zaświadczenie z urzędu Gminy K. o dochodowości gospodarstwa rolnego skarżącego.

Z zaświadczenia z banku wynikało, że żona skarżącego posiadała w tym banku rachunek, który jednakże od 2004 r. nie wykazywał żadnych obrotów i w roku 2013 został zlikwidowany. Odnośnie skarżącego bank poinformował, że nie posiadał i nie posiada on żadnych rachunków w tym banku.

Z zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa rolnego wynikało natomiast, że dochód roczny za 2011 r. wyniósł 14.386 zł.

W piśmie z dnia 10 czerwca 2013 r. (sprzeciwie od postanowienia referendarza) skarżący stwierdził, że przekazał Sądowi wszelkie informacje jakie posiadał zgodnie z wezwaniem. Nadmienił, że nie otrzymuje dopłat bezpośrednich z uwagi na fakt, że są one mu "zabierane na zaległości jakie posiada z uwagi na konieczność zwrotu dopłat z lat poprzednich".

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).

Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.

Zatem strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku.

Złożone oświadczenie w tym zakresie ma być wystarczającą podstawą do rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Sąd może uzupełnić podane dane o informacje znane mu z urzędu lub z akt sprawy. Sam nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w celu precyzyjnego ustalenia sytuacji bytowej zainteresowanego. Sąd nie ma możliwości zwrócenia się z urzędu o przedstawienie dodatkowych dokumentów do innych instytucji i organów (por. H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012]. W razie podania niewystarczających danych we wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd może na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a. wezwać do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wnioskodawca jest zobligowany do dostarczenia odpowiednich dokumentów wskazujących na obiektywny brak możliwości poniesienia kosztów postępowania.

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Skarżący jest więc zobowiązany ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jego inicjatywy. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ustanowionej w wymienionym przepisie i powinna być stosowana jedynie w uzasadnionych przypadkach.

W orzecznictwie sądowym dominuje stanowisko zgodnie z którym skarżący powinien poczynić pewne oszczędności w domowym budżecie, jeśli nie narusza to niezbędnych wydatków koniecznych do utrzymania siebie i rodziny. Prawo pomocy jest przewidziane dla osób, które rzeczywiście nie są w stanie zabezpieczyć jakichkolwiek środków pieniężnych na koszty związane z prowadzeniem postępowania przed sądem.

W niniejszej sprawie skarżący nie udowodnił, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W myśl art. 252 ustawy p.p.s.a. składający wniosek obowiązany jest podać "dokładne dane" dotyczące stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego. L. Z. w przesłanym wniosku wskazał, że utrzymuje się z gospodarstwa rolnego. Oświadczył, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych i nie uzyskuje żadnych dochodów. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, która również nie osiąga dochodów. Z wniosku wynika, że skarżący jest właścicielem domu o wielkości 32 m 2 oraz nieruchomości rolnej. Powyższe dane nie były wystarczające do prawidłowej oceny możliwości płatniczych strony.

Zasadnie wezwano skarżącego do uzupełnienia informacji poprzez przedłożenie stosownych dokumentów. L. Z. nie przedstawił wyciągu z rachunków bankowych, w szczególności z rachunku ustanowionego dla wpłat z tytułu dopłat bezpośrednich i innych świadczeń budżetowych. Wątpliwości w tym kontekście budzi oświadczenie skarżącego, z którego wynika, że nie posiada on żadnych rachunków bankowych. Skoro bowiem ubiega się o przyznawanie tzw. płatności bezpośrednich do gospodarstwa rolnego to obligatoryjnym wymogiem otrzymywania takich dopłat jest posiadanie rachunku bankowego, na który przekazywane są takie dopłaty. Powyższe wynika z regulacji postanowień ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, jak również z innych przepisów szczegółowych regulujących kwestie dopłat. Tym samym skoro skarżący – jak wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy – jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 7 ha, to ma prawne możliwości ubiegania się o dopłaty. Tymczasem w odpowiedzi na wezwanie do udzielenia dodatkowych informacji skarżący nie przedstawił także żądanych informacji z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości otrzymywanych ewentualnie dopłat.

Nie mogą być w tym zakresie wystarczające ogólnikowe informacje, że nie otrzymuje dopłat bezpośrednich z uwagi na fakt, że są one mu "zabierane na zaległości jakie posiada z uwagi na konieczność zwrotu dopłat z lat poprzednich". Skarżący nie przekazał bowiem także Sądowi informacji o wysokości otrzymanych dopłat bezpośrednich w ostatnich latach.

Podobnie rzecz ma się z żądaniem przekazania przez wnioskodawcę informacji o dopłatach uzyskiwanych członków jego rodziny. I w tym przypadku wnioskodawca odmówił przekazania takich informacji. Tymczasem z informacji przekazywanych przez samego skarżącego (w poprzednio składanych wnioskach) wynika, że jego syn jest właścicielem gospodarstwa rolnego, a z akt sądowych prowadzonych w innych sprawach przed tutejszym Sądem niewątpliwie wynika, że o takowe dopłaty się ubiegał. W tym zakresie jedynie na marginesie wskazać należy na – wynikający z kodeksy u rodzinnego i opiekuńczego – obowiązek wzajemnej pomocy miedzy najbliższymi członkami rodziny, w tym rodzicami i dziećmi. Obowiązek pomocy dotyczy każdej dziedziny życia i rozciąga się w szczególności na pomoc przy prowadzeniu spraw sądowych.

L. Z. nie sprecyzował również aktualnych kosztów, które ponosi w związku z utrzymanie gospodarstwa domowego, w tym kosztów utrzymania posiadanego domu. Poza tym nie zostało wyjaśnione źródło finansowania bieżących opłat, które skarżący niewątpliwie ponosi.

Z uwagi na niezastosowanie się skarżącego do wezwania w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a. Sąd pozbawiony został realnej możliwości oceny jego sytuacji finansowej. Przedstawione dane są niekompletne i budzą istotne wątpliwości. W interesie strony jest pełne wyjaśnienie własnej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Skarżący miał możliwość wykazania, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie podkreśla się, że brak realizacji w całości lub części obowiązku nałożonego zarządzeniem referendarza w celu uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skutkuje odmową przyznania tego prawa (por. m. in. postanowienie NSA z dnia z dnia 29 listopada 2011 r., II FZ 718/11).

Nadmienić w tym miejscu należy, że w podobnym stanie faktycznym, w sprawie dotyczącej L. Z., w której również wnosił o przyznanie prawa pomocy, wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny oddalając zażalenie na postanowienie sądu wojewódzkiego o odmowie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13).

Reasumując, w ocenie Sądu, w świetle powyższych ustaleń, stwierdzić należy, iż wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony.

Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.

R.A.