Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 72/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Miron, Sędziowie asesor WSA Anna Szymańska (spr.), asesor WSA Wanda Zielińska - Baran, Protokolant Paweł Włodarczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lpica 2005 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie przejęcie majątku ziemskiego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz K. M. kwotę 200,00 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postepowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r., na podstawie § 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) oraz art. 104 kpa, stwierdził, że majątek ziemski "[...]" o powierzchni 314 ha wraz ze znajdującymi się na nim zabudowaniami gospodarczymi oraz dworem i parkiem podlega działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że stosownie do art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej przeznaczone były między innymi nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny obszar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych. Majątek ziemski "[...]" obejmował obszar 314 ha. Zatem wymóg obszarowy został spełniony i z mocy samego prawa z dniem wejścia w życie wyżej wymienionego dekretu tj. z dniem 13 września 1944 r. majątek "[...]" przeszedł na rzecz Skarbu Państwa w całości bez odszkodowania.

Wojewoda wskazał, że przedmiotem sporu jest część składowa tego majątku tj. zespół dworsko-parkowy. Zdaniem K. M. zabudowania nie były nieruchomością ziemską w rozumieniu dekretu, lecz były obiektem służącym właścicielom majątku tylko na cele mieszkalne. Z uwagi na przeznaczenie zespołu dworsko-parkowego i brak funkcjonalnego związku z pozostałym majątkiem zespół ten nie mógł podlegać działaniu przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Odnosząc się do kwestii przejęcia zespołu dworsko-parkowego Wojewoda [...] podniósł, że z treści art. 6 cytowanego wyżej dekretu wynika jednoznacznie, iż nieruchomości ziemskie podlegały przejęciu z budynkami i przechodziły w zarząd państwowy wykonywany przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Cele reformy określone w art. 1 dekretu nie stały na przeszkodzie w przejęciu nieruchomości ziemskiej, na której stały zabudowania (dwory i pałace). Aktem wykonawczym do dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. jest rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., którego § 11 pkt 1 wyszczególnia rzeczy nie podlegające przejęciu od właścicieli ziemskich, nie wymienia jednak jako takich zabudowań oraz lasu. Brzmienie natomiast § 44 cytowanego rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. dowodzi, że zabudowania dworskie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Odwołanie od tej decyzji złożył K. M. zarzucając, iż Wojewoda [...] wydając zaskarżoną decyzję nie przeanalizował należycie sprawy, a przede wszystkim wyłączenia zespołu dworsko-parkowego spod działania dekretu.

W wyniku rozpoznania odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2002 r.

W uzasadnieniu organ orzekający stwierdził, że nieruchomość ziemska "[...]" wraz z zabudowaniami obejmowała obszar 314 ha, a zatem niewątpliwie został spełniony wymóg obszarowy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Powyższe oznacza, że z mocy samego prawa z dniem wejścia w życie dekretu tj. z dniem 13 września 1944 r. nieruchomość ziemska "[...]" przeszła na rzecz Skarbu Państwa w całości bez odszkodowania.

Orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e, zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, należy w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich. Zatem wojewódzki urząd ziemski (obecnie wojewoda) orzekał o całej nieruchomości, nie zaś o jej części. Jeśli strona zarzuciła, iż nieruchomość ziemska, której była właścicielem niesłusznie przeszła na własność Państwa, musiała udowodnić, iż nieruchomość ta nie spełniała norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Zdaniem organu z przepisu tego wynika, iż tylko w przypadku kwestionowania całego obszaru przejętej nieruchomości, można było domagać się jej wyłączenia w całości spod przejęcia na cele reformy rolnej. Żaden przepis dekretu nie wskazuje jakoby część nieruchomości ziemskiej np. dwór mogła podlegać wyłączeniu spod działania przepisów dekretu. Wręcz przeciwnie zarówno z art. 2 ust. 1 dekretu jak i rozporządzenia wykonawczego wynika, że przejęciu podlegały całe nieruchomości, bez wyłączeń powierzchniowych, a zatem również wszystkie budynki posadowione na znacjonalizowanej nieruchomości.

Organ uznał również, że w sprawie nie ma podstaw do badania, czy związek funkcjonalny pomiędzy gospodarstwem rolnym, a zespołem dworsko-parkowym rzeczywiście istniał. Konieczność badania istnienia takiego związku nie wynika ani z aktualnie obowiązujących przepisów prawa, ani też z przepisów obowiązujących w dacie przejęcia nieruchomości.

Ponadto Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podniósł, że do właściwości organów administracji publicznej nie należy badanie innych żądań byłych właścicieli o charakterze cywilnym.

Skargę na opisaną wyżej decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2004 r. wniósł K. M. domagając się jej uchylenia. Podniósł, iż uchylenie decyzji "doprowadzi do możliwości zwrotu zespołu dworsko-parkowego" następcom prawnym byłego właściciela.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, a zaskarżona decyzja podlega uchyleniu zważywszy na zarzut w niej podniesiony.

Otóż K. M. w krótkim odwołaniu od rozstrzygnięcia wydanego przez organ I instancji podniósł, iż nie przeanalizowano wyłączenia zespołu dworsko-parkowego spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Następnie w skardze do sądu administracyjnego wypowiedział się w kwestii możliwości zwrotu zespołu dworsko-parkowego następcom prawnym właściciela Z. B. Na rozprawie natomiast stwierdził, iż żądanie jego skierowane do Wojewody dotyczyło rozstrzygnięcia w zakresie dworu wraz z parkiem. Powyższe stanowisko zawarte zarówno w skardze do sądu administracyjnego, jak przede wszystkim w odwołaniu wskazuje, że K. M. kierując wniosek w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) do organu administracji żądał stwierdzenia, iż zespół dworsko-parkowy "[...]" nie podlegał przejęciu w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Takiej treści żądanie zostało również wskazane w decyzji organu I instancji. Wojewoda [...] bowiem we wstępnej części decyzji uznał, iż wniosek skarżącego dotyczy wydania decyzji "uznającej za niezgodne prawem" przejęcie na własność Państwa zespołu dworsko-parkowego położonego we wsi C., wchodzącego w skład majątku ziemskiego "[...]". W rozstrzygnięciu natomiast organ stwierdził, iż cały majątek ziemski "[...]" o ogólnym obszarze 314 ha podlegał przejęciu na cele reformy rolnej.

Minister rozpoznając odwołanie dokonał takich ustaleń faktycznych, które wskazują, iż ponownie rozpatrując żądanie skarżącego jako organ II instancji, objął swoją kognicją wniosek o takiej treści, jaka była przedmiotem rozstrzygnięcia przez Wojewodę.

W ocenie Sądu powyższe wskazuje, iż doszło do naruszenia normy art. 61 § 1 kpa, bowiem o zakresie postępowania prowadzonego na żądanie strony rozstrzyga treść wniosku. Przede wszystkim należy stwierdzić, iż § 5 i 6 powołanego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. przewiduje możliwość prowadzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie uznania, iż dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej jedynie na wniosek strony. Nie jest zatem dopuszczalne w świetle powyższych norm prowadzenie postępowania administracyjnego bez stosownej inicjatywy strony. Stosownie zaś do art. 61 § 1 kpa, żądanie strony decyduje o tym, iż przede wszystkim postępowanie wszczyna się, a następnie wyznacza ono przedmiot tego postępowania.

W niniejszej sprawie treść odwołania K. M. winna spowodować precyzyjne ustalenie przez organ II instancji przedmiotu sprawy. W środku odwoławczym bowiem skarżący wyraźnie kwestionuje ustalenia dotyczące dworu i parku.

Ponownie zatem rozpoznając odwołanie Minister przede wszystkim bezspornie ustali treść żądania, mając na uwadze pogląd prawny zawarty w niniejszym wyroku. W konsekwencji dokona oceny rozstrzygnięcia wydanego przez Wojewodę mając na względzie wniosek następcy prawnego byłego właściciela majątku "[...]" o wyłączenie zespołu dworsko-parkowego spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie bowiem z art. 7 kpa organy administracji podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy dopuściły się naruszenia wyżej wskazanego przepisu, a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c) ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak na wstępie.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 powołanej wyżej ustawy.