Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 366/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6073 Opłaty adiacenckie oraz opłaty za niezagospodarowanie nieruchomości w zakreślonym terminie
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 170
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 5  ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2001 nr 120 poz 1299
law: Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności - tekst  jednolity.
article: art. 33 ust. 3, art.69
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
article: art. 4
journal: Dz.U. 2012 poz 83
law: Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2019 r. sprawy ze skargi F. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2019 r. Nr [...] w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] października 2018 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 4 ust. 1, 2 i 13 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz.U. z 2012 r. poz. 83 ze zm.) - dalej: u.p.p.u.w. w związku z art. 67 ust. 3a i art. 69 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 121 ze zm.) - dalej: u.g.n. oraz art. 104 i art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.) - dalej: k.p.a., w związku z wnioskiem F. M.:

1. Ustalił opłatę za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości zabudowanej budynkiem warsztatowym, położonej w [...], oznaczonej geodezyjnie: obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...] o pow. [...] ha w wysokości [...] zł na rzecz Gminy [...]

2. Na poczet ustalonej opłaty zaliczył kwotę [...]zł z kwoty [...]zł wpłaconej w dniu [...] czerwca 2004 r. na rachunek bankowy Gminy [...].

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy.

- F. M. nabył prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości gruntowej na podstawie umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste zawartej aktem notarialnym Rep. A I [...] r. z dnia [...] maja 1989 r.;

- w wyniku zmiany cen nieruchomości Gmina [...] wypowiedziała opłatę za użytkowanie wieczyste, ustalając nową, która miała obowiązywać od [...] stycznia 1997 r., zgodnie z operatem szacunkowym z [...] listopada 1996 r.;

- użytkownik wieczysty nie odwołał się od wysokości opłaty i nie uiścił należności w związku z czym Gmina [...] wystąpiła do Sądu Rejonowego w [...] przeciwko F. M. z pozwem o zapłatę. W wyniku rozstrzygnięcia sprawy sądowej sygn. akt I C [...]/8 doszło do ugody pomiędzy stronami, zawartej w dniu [...] września 1999 r. Zgodnie z postanowieniami ugody, od dnia [...] stycznia 1997 r. została przyjęta nowa wysokość opłaty. Ustalenia w tym zakresie oparte były na opinii sądowej biegłego sądowego L. E., sporządzonej w sierpniu 1999 r. na zlecenie Sądu Rejonowego w [...];

- w dniu [...] grudnia 1999 r. użytkownik wieczysty złożył wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Wówczas proces przekształcenia regulowała ustawa z [...] września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności;

- przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nastąpiło na mocy decyzji Wójta Gminy [...] [...] z dnia [...] maja 2003 r.

- od wysokości opłaty za przekształcenie złożone zostało odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które uchyliło decyzję w zakresie opłaty, a w pozostałej części utrzymało decyzję w mocy. Taki stan prawny spowodował formalne dokonanie się przekształcenia i przejście prawa własności na rzecz F. M., lecz bez naliczenia opłaty należnej Gminie;

- od czasu złożenia wniosku o przekształcenie Wójt Gminy [...] i F. M. stali na odmiennych stanowiskach w kwestii sposobu wyliczenia wysokości opłaty. Według użytkownika wieczystego do ustalenia opłaty - na okoliczność wartości rynkowej gruntu - winna być przyjęta opinia sądowa sporządzona na potrzeby postępowania zakończonego ugodą przed Sądem Rejonowym w [...] sygn. akt I C [...]/8. Z kolei Wójt Gminy [...] twierdził, że przedmiotowa opinia i określona w niej wartość rynkowa nie może mieć zastosowania w przedmiocie ustalenia opłaty za przekształcenie i przy wydaniu decyzji z dnia [...] maja 2003 r., [...], posłużył się nowym operatem szacunkowym, który był aktualny na dzień wydania decyzji. Od powyższej decyzji złożono odwołanie. Od tego czasu toczy się spór dotyczący opłaty;

- w okresie po złożeniu wniosku Trybunał Konstytucyjny (sygn. K [...] z dnia [...] kwietnia 2000 r.) zakwestionował niektóre przepisy dotychczasowej ustawy, w tym możliwość przekształcenia nieruchomości przeznaczonych i oddanych pod działalność gospodarczą. Zmiany prawa wpłynęły na wydłużenie procesu administracyjnego w przedmiocie przekształcenia, które dokonało się w 2003 r.

- Zdaniem organu szczególne znaczenie dla obecnego wyliczenia ma wejście w życie obowiązującej aktualnie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (Dz.U. z 2012, poz. 83). Przepis art. 8 ustawy, zgodnie z którym do spraw wszczętych na podstawie ustaw, o których mowa w art. 9 (w tym ustawy z 4 września 1997 r.) i niezakończonych decyzją ostateczną stosuje się przepisy niniejszej ustawy, nie został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny w całości, a jedynie w zakresie w jakim odbierał osobom w sytuacji takiej jak Skarżący, maksymalnie ukształtowaną ekspektatywę nabycia prawa przekształcenia własnościowego (P [...] z dnia [...] grudnia 2011 r.);

- W wyniku kolejnych decyzji, sprawa rozstrzygana była kilkukrotnie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO), Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA) i Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA). Ostatni wyrok WSA w Poznaniu sygn. akt IISA/Po [...] z [...] marca 2017 r. stwierdza, że w wyroku IV SA/Po [...] z [...] sierpnia 2009 r. WSA orzekł, że ustalając wysokość opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności organ winien się zastosować do wytycznych zawartych w wyroku WSA w Poznaniu z [...] września 2005 r. sygn. II SA/Po [...]. Z kolei w wyroku z [...] września 2005 r. WSA orzekł, że "skoro we wrześniu 1999 r. została dokonana aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, to podstawą ustalenia opłaty za przekształcenie na podstawie wniosku Skarżącego z [...] grudnia 1999 r. może być wartość nieruchomości określonej dla celów tej aktualizacji na podstawie art. 4a ust. 2 ustawy z dnia [...] września 1997 r." Sąd orzekł, że podstawą wyliczenia opłaty rocznej była sporządzona w toku procesu opinia biegłego sądowego z dziedziny szacowania nieruchomości inż. L. E. z sierpnia 1999 r., a aktualizacja mogła być dokonana w drodze ugody zawartej między stronami, co miało miejsce i nastąpiło ustalenie opłaty w dniu [...] września 1999 r.;

- wniosek o przekształcenie został złożony [...] grudnia 1999 r. Sąd w wyroku z dnia [...] sierpnia 2008 r. odsyłając do wytycznych zawartych w wyroku z [...] września 2005 r. miał świadomość, że swoje ustalenia Sąd ten oparł na przepisach ustawy z [...] września 1997 r., które nie obowiązywały w dacie orzekania przez Sąd w wyroku z [...] sierpnia 2009 r. Nie odsyłał więc do przepisów ustawy z 04 września 1997 r., a do wytycznych zawartych w wyroku. Sąd przyjął, że w dacie orzekania w sprawie o sygn. akt IV SA/Po [...] ([...] sierpnia 2009) r. nie obowiązywał już art. 4a ust. 2 ustawy z 4 września 1997 r. w brzmieniu "jeżeli nie wcześniej niż w okresie ostatnich dwóch lat przed dniem złożenia wniosku o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności była dokonana aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, dla ustalenia opłaty za przekształcenie przyjmuje się wartość nieruchomości określoną dla celów tej aktualizacji". Przepis ten w ocenie Sądu w sprawie II SA/Po [...] stanowił podstawę do ustalenia opłaty za przekształcenie z uwzględnieniem opinii L.. E. z sierpnia 1999 r. Z kolei w dacie orzekania przez sąd w sprawie IV SA/Po [...] obowiązywał art. 4 pkt 13 nowej ustawy z 29 lipca 2005 r. w brzmieniu identycznym z brzmieniem art. 4a ust. 2 ustawy z 4 września 1997 r. Zgodnie z art. 4 pkt 13 ustawy z 29 lipca 2005 r. "jeżeli nie wcześniej niż w okresie ostatnich dwóch lat przed dniem złożenia wniosku o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości była dokonana aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, dla ustalenia opłaty, o której mowa w ust. 1, przyjmuje się wartość nieruchomości określoną dla celów tej aktualizacji". To pozwala uznać, że z uwagi na identyczne brzmienie tych przepisów wytyczne sądu w sprawie ustalenia wysokości opłaty za przekształcenie wyrażone w wyroku z [...] września 2005 r., mimo uchylenia ustawy z 4 września 1997 r., nadal obowiązują. Nie zmieniła się data złożenia wniosku o przekształcenie, nie zmieniły się kwestie związane z dokonaniem aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego dokonanej nie wcześniej niż dwa lata przed złożeniem wniosku, nie zmieniła się okoliczność związana z tym, że podstawą ustalenia ówczesnej aktualizacji była opinia L.. E.., nie zmieniła się możliwość uznania, że aktualizacja opłaty rocznej mogła być dokonana w drodze ugody sądowej. Nie ma więc podstaw, by nie ustalać wysokości opłaty za przekształcenie na podstawie opinii z 1999 r., zgodnie z brzmieniem art. 4 pkt 13 ustawy z 29 lipca 2005 r.

W uzasadnieniu merytorycznym wydanej w dniu [...] października 2018 r. decyzji Wójt Gminy [...] podniósł, że Sąd w swoich wcześniejszych wyrokach nie rozważał, czy określenie wartości (dowód z opinii) odbyło się zgodnie z przepisami u.g.n., w szczególności z art. 150 ust. 5. Sąd nie zbadał, czy biegły sądowy powołany przez Sąd Rejonowy w [...] posiadał uprawnienia państwowe nadawane w trybie obowiązującej wówczas u.g.n. Tymczasem dla ustalenia opłaty za przekształcenie przyjmuje się wartość nieruchomości określoną dla celów tej aktualizacji, która jest zagwarantowana ustawowo rzeczoznawcom majątkowym.

Zdaniem organu Sąd również nie rozstrzygnął i nie rozważył kwestii aktualności opinii biegłego L.. E. na dzień wydania decyzji o przekształceniu. Opinia sądowa sporządzona została w sprawie o zapłatę zaległości w opłatach za użytkowanie wieczyste oraz obejmowała okres historyczny, tj. ceny z III kw. 1996 r. Biorąc pod uwagę rozwój rynku nieruchomości w okresie ponad 2 lat (a wniosek o przekształcenie złożony był [...] grudnia 1999 r.) można z pewnością stwierdzić brak aktualności tej opinii i wartości nieruchomości na datę złożenia wniosku i ewentualnego wydania decyzji o przekształceniu. Według orzecznictwa sądowego ważność operatu szacunkowego należy oceniać w dniu wydawania decyzji przez organ. Wydana w postępowaniu sądowym opinia określająca wartość nieruchomości wymaga także potwierdzenia aktualności przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego, jeżeli upłynął ustawowy termin do jej wykorzystania w sprawie lub zaistniały okoliczności wymagające potwierdzania aktualności, niezależnie od upływu terminu do wykorzystania opinii w sprawie. Takie czynności nie wystąpiły. Wójt wyjaśnił, że z tej przyczyny odmawiał wydania decyzji na podstawie wartości nieruchomości określonej w postępowaniu sądowym, gdyż działał w dobrej wierze, w interesie publicznym i zgodnie z przepisami prawa.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p.u.w. osoba, na rzecz której zostało przekształcone prawo użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, jest obowiązana do uiszczenia dotychczasowemu właścicielowi opłaty z tytułu tego przekształcenia. Opłatę ustala się przy odpowiednim zastosowaniu art. 67 ust. 3a i art. 69 u.g.n.

Wójt zaznaczył, że nie podziela stanowiska wyrażonego w poprzednich wyrokach WSA w Poznaniu o możliwości wykorzystania opinii biegłego L. E.. Na poparcie tego stanowiska organ odwołał się do wyroku NSA z dnia 22 października 2015 r., sygn. I OSK 195/14, w którym uznano, że: "Nie jest celem przepisu art. 4 ust. 13 ustawy o przekształceniu udzielenie wnioskodawcy korzyści związanej z długotrwałością postępowania aktualizacyjnego i uniknięcie przez niego skutków ewentualnego wzrostu cen nieruchomości, a jedynie ograniczenie kosztów postępowania związanych ze sporządzaniem nowych operatów szacunkowych, przy zachowaniu względnej aktualności wycen już istniejących. Służy temu zakreślenie terminu 2 lat od daty dokonania aktualizacji opłaty. Jeśli zatem ustawa dopuszcza uproszczoną procedurę przy przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, to jej warunkiem jest dokonanie aktualizacji, które łączy się z określeniem wartości nieruchomości w ciągu 2 lat poprzedzających złożenie wniosku. Datą dokonania aktualizacji jest zaś data [...] stycznia roku następującego po wypowiedzeniu dotychczasowej opłaty - rozpoczynająca okres, za który nowa wysokość opłaty ma być stosowana. Nie miałoby uzasadnienia przyjęcie za datę aktualizacji daty czynności prawnej lub orzeczenia skutkującego zmianą wysokości opłaty, której z mocy samego prawa przysługuje moc wsteczna - sięgająca 1 stycznia roku następującego po wypowiedzeniu opłaty."

Wójt wskazał, że opinia L.. E. została dokonana z uwzględnieniem poziomu cen transakcyjnych w III kwartale 1996 r., na potrzeby sprawy z powództwa Gminy [...], w której Gmina dochodziła od F. M. opłaty za użytkowanie wieczyste za rok 1997 i następne. Skoro zaś w wyniku ugody sądowej, zawartej w [...] września 1999 r. doszło do ustalenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego ze skutkiem od dnia [...] stycznia 1997 r., to datą istotną z punktu widzenia możliwości zastosowania art. 4 ust. 13 ustawy o przekształceniu był dzień [...] stycznia 1997 r. Złożenie wniosku o przekształcenie [...] grudnia 1999 r. wykluczało możliwość zastosowanie w stosunku do nich uproszczonej formy określenia wartości nieruchomości z powodu upływu terminu 2 lat od "dokonania aktualizacji".

Organ wyjaśnił, że jest w niniejszej sprawie związany oceną prawną wyrażoną w powołanych wyrokach sądów administracyjnych, które zapadły w przedmiotowej sprawie. Wypełniając dyspozycje zawarte w tych wyrokach Wójt Gminy [...] ustalił opłatę z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności z wykorzystaniem opinii biegłego sądowego L. E.. Ponieważ opinia ta dotyczyła jedynie wartości prawa własności przedmiotowej nieruchomości, a nie wskazywała wartości prawa użytkowania wieczystego, rzeczoznawca majątkowy M. C. w opinii z dnia [...] stycznia 2018 r. ustalił zwaloryzowaną wartość nieruchomości na [...] zł, a w konsekwencji określił wartość prawa użytkowania wieczystego na [...] zł. Należna opłata stanowi różnice pomiędzy wartością nieruchomości, a wartością prawa użytkowania wieczystego i wynosi [...] zł.

Od opisanej decyzji Wójta Gminy [...] odwołanie złożył F. M., zarzucając sprzeczność decyzji z wytycznymi zawartymi w kolejnych wyrokach WSA w Poznaniu. W ocenie Skarżącego organ nie miał prawa ustalać opłaty za przekształcenie w inny sposób, niż na podstawie opinii sporządzonej w 1999 roku przez biegłego sądowego L. E., w szczególności organ naruszył przepis art. 4a ust. 2 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności nieruchomości oraz art. 4 pkt 13 ustawy o przekształceniu użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości oraz przepisy art. 5 ust. 1 pkt 2 i art. 5 ust 2 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności nieruchomości w brzmieniu na dzień złożenia przez F. M. wniosku o przekształcenie.

SKO w [...] decyzją z [...] lutego 2019 r., Nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy [...]

Kolegium uznało, że wytyczne WSA w Poznaniu zawarte w uzasadnieniach kolejnych wyroków nakazują stosowanie w sprawie przepisów ustawy z dnia [...] lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

Organ wskazał, że WSA w Poznaniu w wyroku z dnia [...] marca 2017 r. wyjaśnił, iż przepis art. 4a ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r., w brzmieniu: "Jeżeli nie wcześniej niż w okresie ostatnich dwóch lat przed dniem złożenia wniosku o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności była dokonana aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, dla ustalenia opłaty za przekształcenie przyjmuje się wartość nieruchomości określoną dla celów tej aktualizacji," został zastąpiony odpowiadającym mu treściowo przepisem art. 4 ust. 13 ustawy z dnia [...] lipca 2005 roku. Naruszenie tego ostatniego przepisu Sąd zarzucił organom wyrokując [...] marca 2017 roku (15 i 16 strona uzasadnienia).

Mając na względzie powyższe, Kolegium wskazało, że ustawa z dnia [...] lipca 2005 roku o przekształceniu (...) wprowadzająca odpowiadający treścią przepisowi art. 4a ust. 2 przepis art. 4 ust. 13, którego naruszenie wytknął organom WSA w uzasadnieniu wyroku z [...] marca 2017 roku, zawierała również przepis art. 4 ust 2, odpowiadający treścią uprzednio obowiązującemu przepisowi art. 4a ust. 1 ustawy z 4 września 1997 r. w wersji obowiązującej od 28 lipca 2001 r. Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 2, do ustalenia opłaty, o której mowa w art. 4, stosuje się odpowiednio przepisy art. 67 ust 1, art. 69 oraz art. 70 ust. 2-4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543). Nie sposób zatem oceniać stan prawny w zaistniałej sytuacji z pominięciem przywołanego przepisu.

W ocenie organu odwoławczego przepis art. 4 ust. 13 należy rozumieć w ten sposób, że punktem odniesienia przy ustalaniu wartości nieruchomości jest wartość nieruchomości ustalona na potrzeby aktualizacji opłat, nie mniej biorąc pod uwagę również sposób ustalania opłaty za przekształcenie, koniecznym jest ustalenie wartości prawa użytkowania wieczystego, by w oparciu o te dwie wartości ustalić końcowo wysokość opłaty. Jest to skorelowane z treścią przepisu art. 69 u.g.n., zgodnie z którym na poczet ceny nieruchomości gruntowej sprzedawanej jej użytkownikowi wieczystemu zalicza się kwotę równą wartości prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości, określoną według stanu na dzień sprzedaży.

Organ wskazał, że opinia biegłego L.. E. określała wartość nieruchomości, natomiast nie określała wartości prawa użytkowania wieczystego, zatem stosując przepisy wskazane przez WSA nie sposób było ustalić opłatę wyłącznie na podstawie tylko tej opinii. Koniecznym było zasięgnięcie opinii kolejnego biegłego, który ustali wartość prawa użytkowania wieczystego. Ta została ustalona między innymi na podstawie przepisu § 30 rozporządzenia w sprawie wyceny i sporządzania operatu szacunkowego, zgodnie z którym przy określaniu wartości nieruchomości gruntowej jako przedmiotu prawa użytkowania wieczystego do celów, o których mowa w art. 33 ust. 3 i art. 69 u.g.n., wartość tę określa się jako iloczyn wartości nieruchomości gruntowej niezabudowanej jako przedmiotu prawa własności i współczynnika korygującego, określonego według wzoru zamieszczonego w § 29 ust. 3. W ocenie Kolegium oparcie ustaleń co do wartości prawa użytkowania wieczystego z wykorzystaniem mechanizmów przewidzianych przywołaną regulacją jest spójne z koniecznością stosowania przepisów art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. Przepis § 30 rozporządzenia z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny i sporządzenia operatu szacunkowego w niezmienionej postaci obowiązuje od dnia wejścia w życie tegoż rozporządzenia. Z kolei waloryzacja cen była niezbędna z uwagi na konieczność dostosowania wartości nieruchomości do daty wydania rozstrzygnięcia.

SKO w [...] podniosło, że odwoływanie się do stanu prawnego istniejącego w dacie składania wniosku doprowadzi do sprzeczności z wytycznymi sądowymi, albowiem [...] grudnia 1999 r. nie obowiązywał przepis art. 4a ust. 2 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności - został on dodany dopiero [...] lipca 2001 r. ustawą z dnia 21 czerwca 2001 r., a tym bardziej nie obowiązywał przepis art. 4 ust. 13 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. Biorąc zaś pod uwagę treść wytycznych zamieszczanych każdorazowo w wydawanych w sprawie orzeczeniach, w postępowaniu koniecznym było stosowanie przepisu art. 4 ust. 13 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku, co automatycznie wykluczało stosowanie przepisu art. 5 ustawy z 4 września 1997 r. - przepis ten utracił moc z dniem [...] kwietnia 2000 r., zatem przed wejściem w życie przepisu art. 4a, do którego treści, oraz zastępującego go przepisu art. 4 ustawy z 29 lipca 2005 r. nawiązywały kolejne wydawane w sprawie orzeczenia.

F. M. zaskarżył powyższą decyzję SKO w [...] do tut. Sądu, wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu I instancji. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżonej decyzji zarzucił:

- wydanie decyzji w sposób nieuwzględniający oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wydanych wcześniejszych wyrokach;

- naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. i art. 6 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania przez organ w sposób niebudzący zaufania jego uczestnika do władzy publicznej, nie kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania;

- naruszenie art. 4a ust. 2 ustawy z [...] września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności, w brzmieniu na dzień złożenia przez Skarżącego wniosku o przekształcenie (i w konsekwencji identycznego w brzmieniu art. 4 pkt 13 ustawy z dnia [...] lipca 2005 r. o przekształceniu) poprzez wydanie decyzji w oparciu o zwaloryzowaną wartość nieruchomości na podstawie opinii z [...] stycznia 2018 r., podczas gdy decyzja winna zostać wydana w oparciu o wartość nieruchomości ustaloną przez biegłego L.. E. w 1999 roku;

- naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu (...) w brzmieniu na dzień złożenia wniosku o przekształcenie poprzez jego niezastosowanie i obliczenie opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności na podstawie § 30 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 roku w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego i art. 69 u.g.n.;

- naruszenie art. 77 § 1 i art. 7 k.p.a. poprzez nierozpoznanie wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, w tym w szczególności zarzutu naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu (...);

- naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie podstawy prawnej dla przyjęcia konieczności dokonania aktualizacji wartości nieruchomości.

Skarżący podniósł, że w świetle wcześniejszych, wydanych w sprawie wyroków, brak jest podstaw do jakichkolwiek wątpliwości odnośnie sposobu i podstawy ustalenia wysokości opłaty za przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności. Wójt Gminy [...], a następnie SKO w [...], po raz kolejny jednak do powyższych wytycznych się nie zastosowały. Organy oparły swoje rozstrzygnięcia na opinii sporządzonej przez M.. C. [...] stycznia 2018 r., w której rzeczoznawca z niewyjaśnionych przyczyn dokonał waloryzacji wartości nieruchomości na dzień sporządzania opinii, tj. na [...] stycznia 2018 r., mimo że z żadnego z wyroków wydanych w tej sprawie nie wynikała konieczność takiej waloryzacji. Zamiast więc przyjąć wartość nieruchomości na kwotę [...]zł (zgodnie z opinią L.. E.), M. C. uznał, że jest ona warta kwotę [...]zł. W oparciu o tę bezpodstawnie zwaloryzowaną kwotę nie tylko biegły obliczył następnie wartość użytkowania wieczystego (czego robić nie powinien), ale również posłużył się nią przy obliczaniu różnicy wartości prawa własności i prawa użytkowania wieczystego na podstawie § 30 Rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. W konsekwencji biegły uznał, że różnica między wartością nieruchomości i wartością użytkowania wieczystego wynosi kwotę: [...] zł - [...] zł = [...] zł, gdzie pierwsza z kwot to zwaloryzowana wartość nieruchomości, a druga to wyliczona przez biegłego wartość użytkowania wieczystego.

Skarżący podniósł, że rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie winno zapaść już w [...] roku, a zatem winno być oparte na wówczas obowiązujących wartościach nieruchomości. Brak jest jakiejkolwiek podstawy prawnej dla uznania, że skarżący winien ponosić negatywne konsekwencje przewlekłości postępowania i wzrostu cen nieruchomości w ciągu ostatnich dwudziestu lat. Wysokość opłaty powinna być określona według stanu na chwilę złożenia wniosku o przekształcenie użytkowania wieczystego we własność.

W niniejszej sprawie przekształcenie użytkowania wieczystego we własność zostało dokonane decyzją z 2003 roku, trudno zatem zrozumieć, dlaczego opłata za to przekształcenie miałaby być ustalana według wartości na dzień o 15 lat późniejszy. Brak jest podstaw do waloryzacji wartości nieruchomości nawet na dzień wydania decyzji o przekształceniu, bowiem wiążący w niniejszej sprawie winien być stan z dnia złożenia wniosku o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, co zostało już trzykrotnie potwierdzone przez WSA w Poznaniu.

Podniesiono, że F. M. od 19 lat nie może uzyskać decyzji ustalającej wysokość opłaty za przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności. Organy administracji uporczywie i konsekwentnie wydają decyzje sprzeczne z wyrokami WSA w Poznaniu. Co więcej, w utrzymanej przez SKO w mocy decyzji Wójt Gminy [...] neguje prawidłowość oceny prawnej dokonanej przez WSA. Całe uzasadnienie decyzji SKO sprowadza się de facto do zaaprobowania treści decyzji Wójta Gminy [...], sprowadzającej się do negowania poglądów wyrażonych przez WSA w Poznaniu. Analogicznie wygląda wywód opinii M. C. z [...] stycznia 2018 r., którą trudno w związku z tym uznać za zachowującą choćby pozory bezstronności. Rolą rzeczoznawcy nie jest dokonywanie oceny poglądów prawnych wyrażonych przez sąd w sprawie.

Zdaniem Skarżącego w sprawie nie powinien mieć zastosowania § 30 Rozporządzenia, lecz przepisy obowiązujące w chwili złożenia wniosku. Skarżący na podstawie ustawy z [...] września 1997 r. z chwilą złożenia wniosku o przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności nabył ekspektatywę maksymalnie ukształtowaną. Tym samym do jego sytuacji winny mieć zastosowanie zasady przekształcania prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, w tym zasady obliczania opłaty z tego tytułu, obowiązujące w chwili nabycia przez niego ekspektatywy. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu (...) - w brzmieniu na dzień złożenia wniosku o przekształcenie - opłata za przekształcenie, składa się z rat rocznych płatnych przez 10 lat - jeżeli użytkowanie wieczyste trwało dłużej niż 5 lat i krócej niż 20 lat. Jednocześnie zgodnie z ust. 2 tego przepisu, wysokość raty rocznej równa jest wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego za 1997 r., waloryzowanej corocznie w oparciu o średnioroczny wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych za rok poprzedni. Zgodnie z opinią L.. E. z 1999 r. wysokość tej opłaty rocznej wynosiła [...] zł, zatem łączna opłata z tytułu przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności powinna w niniejszej sprawie wynosić [...] zł.

Skoro F. M. na podstawie przepisów obowiązujących w 1999 roku nabył w pełni ukształtowaną ekspektatywę, jego sytuacji faktycznej i prawnej nie powinien pogarszać fakt, że właściwy organ administracji nie rozpoznał poprawnie jego wniosku w ustawowym terminie. Obowiązujące obecnie przepisy są mniej korzystne dla skarżącego niż przepisy obowiązujące w dniu złożenia wniosku.

Kończąc wskazano, że nawet w przypadku uznania, że podstawą wyliczenia opłaty winien być § 30 Rozporządzenia, nadal brak jest podstaw do waloryzacji wartości nieruchomości i zastosowanie winna mieć wartość wskazana w opinii L.. E. z 1999 roku.

SKO w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Odnosząc się do zarzutu prowadzenia postępowania w sposób nie budzący zaufania, Kolegium nie uznało go za zasadny. Organ I instancji zrealizował wytyczne WSA w zakresie stosowania przepisu art. 4 ust. 13 ustawy z 29 lipca 2005 roku w sposób możliwy do pogodzenia z przepisem art. 4 ust. 2 przywołanej ustawy, a zatem również z treścią przepisów u.g.n., w szczególności przepisu art. 69.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje;

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie jej zarzuty Sąd podzielił.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem - nie zaś pod kątem słuszności i celowości. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.).

Na wstępie wskazać trzeba, że kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie została objęta decyzja SKO w [...] z dnia [...] lutego 2019 r., Nr [...], która wydana została po rozpatrzeniu odwołania F. M. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2018 r., nr [...] Organ I instancji ustalił opłatę za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w [...], oznaczonej geodezyjnie: obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...] o pow. [...] ha w wysokości [...] zł na rzecz Gminy [...]. Opłata ustalona została w związku z przekształceniem prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości w prawo własności na rzecz skarżącego F. M.. Do przekształcenia doszło na mocy decyzji Wójta Gminy [...] [...] z dnia [...] maja 2003 r., która w tej części ma przymiot decyzji ostatecznej. Natomiast w części ustalającej opłatę za przekształcenie decyzja ta została uchylona, a sprawa w tym przedmiocie dotąd nie została prawomocnie rozstrzygnięta. W tym zakresie sprawa była przedmiotem rozpoznana przez WSA w Poznaniu w sprawach o sygn. II SA/Po [...] (wyrok z dnia [...] września 2005r.), o sygn. akt IV SA/Po [...] (wyrok z dnia [...] sierpnia 2009r.), przez NSA w wyroku z dnia [...] marca 2012r. w sprawie I OSK [...] i w wyroku WSA w Poznaniu w sprawie o sygn. II SA/Po [...] (wyrok z dnia [...] marca 2017 r.).

Oceniając zatem zgodność z prawem zaskarżonej decyzji należy mieć na uwadze, że sprawa była już przedmiotem kontroli sądowej, a zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy oraz orzekający aktualnie Sąd Wojewódzki, są zatem związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w przywołanych wcześniej wyrokach WSA w Poznaniu. Reguła wyrażona w art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Związanie sądu administracyjnego oraz organów administracyjnych oceną prawną oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej w orzeczeniu sądowym poglądem i zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (por. wyrok NSA z 22 marca 1999 r., IV SA 527/97, LEX nr 47275).

Ponadto dodać należy, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca orzeczenia określona w tym przepisie w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. W kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana (zob. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, op. cit., Komentarz do art. 170).

Przypomnieć zatem należy stanowiska wyrażone przez WSA w Poznaniu w kolejnych wyrokach wydanych w granicach przedmiotowej sprawy, które w sposób szczegółowy opisane zostały w ostatnim z wydanych w sprawie wyroków – wyroku tut. Sądu z dnia [...] marca 2017 r., sygn. akt II SA/Po [...].

I tak, w wyroku z [...] sierpnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Po [...], Sąd na zakończenie uzasadnienia podał, że ustalając wysokość opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności organ winien się zastosować do wytycznych zawartych w wyroku WSA w Poznaniu z dnia [...] września 2005 r. sygn. II SA/Po [...].

Z kolei w wyroku z [...] września 2005r. (sygn. II SA/Po [...]) WSA podał, że "skoro we wrześniu 1999r. została dokonana aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, to podstawą ustalenia opłaty za przekształcenie na podstawie wniosku Skarżącego z [...] grudnia 1999r. może być wartość nieruchomości określonej dla celów tej aktualizacji na podstawie art. 4a ust. 2 ustawy z [...] września 1997r." Sąd podał, że podstawą wyliczenia opłaty rocznej była sporządzona w toku procesu opinia biegłego sądowego z dziedziny szacowania nieruchomości inż. L. E. z sierpnia 1999 r. a aktualizacja mogła być dokonana w drodze ugody zawartej między stronami, co miało miejsce i w ten sposób nastąpiło ustalenie opłaty w dniu [...] września 1999r.

Natomiast zgodnie z wyrokiem w sprawie sygn. akt II SA/Po [...] (wyrok z dnia [...] marca 2017 r.) istotne zagadnienia postępowania zostały w dużej mierze rozstrzygnięte. I tak Sąd uznał, że przesądzono już, iż po stronie Skarżącego powstała maksymalnie ukształtowana ekspektatywa uzyskania prawa własności na podstawie ustawy z 1997r., czyli jeszcze przed wejściem w życie ustawy z dnia [...] lipca 2005r. Skoro Skarżący nabył ekspektatywę własności nieruchomości w sposób godziwy i zgodny z wartościami konstytucyjnymi, a prawidłowość przyjętej wykładni art. 8 ustawy z 2005r. z wyroku z [...] sierpnia 2009 r. została przyjęta przez NSA w wyroku z [...] marca 2013r., wykładnia art. 8 ustawy z [...] lipca 2005 r., zachowująca nabyte prawa jako ekspektatywy maksymalnie ukształtowanej, winna obejmować zarówno prawo jak i możliwość wydania decyzji w zakresie ustalającym opłatę z tytułu przekształcenia.

Sąd w ww. wyroku stanął na stanowisku, że w świetle wyroku z [...] sierpnia 2009r. (IV SA/Po [...]), organy nie miały podstaw do powoływania nowego biegłego w celu sporządzenia operatu szacunkowego dla wyceny tej nieruchomości jako przedmiotu prawa własności i wykorzystanie jej w procesie ustalania należnej za przekształcenia prawa opłaty.

Ponadto Sąd uznał, że odsyłając w wyroku z dnia [...] sierpnia 2008 r. w zakresie ustalenia opłaty za przekształcenie do wytycznych zawartych w wyroku z [...] września 2005r. skład wówczas orzekający miał świadomość, że przepisy ustawy z [...] września 1997r. nie obowiązywały w dacie orzekania przez sąd w wyroku z [...] sierpnia 2009r. Sąd nie odsyłał więc do przepisów ustawy z [...] września 1997r., a do wytycznych zawartych w wyroku. Sąd wskazał na identyczne brzmienie art. 4 pkt 13 ustawy z [...] lipca 2005r. oraz art. 4a ust. 2 ustawy z [...] września 1997r. i na tej podstawie wywiódł, że nadal aktualne pozostają wytyczne WSA w Poznaniu zawarte w wyroku z [...] września 2005r., zgodnie z którymi "skoro we wrześniu 1999r. została dokonana aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, to podstawą ustalenia opłaty za przekształcenie na podstawie wniosku Skarżącego z dnia [...] grudnia 1999r. może być wartość nieruchomości określonej dla celów tej aktualizacji". Sąd uznał również, że długotrwałość postępowania w sprawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego we własność (17 lat), nie wyłącza możliwości zastosowania art. 4 pkt 13 ustawy z [...] lipca 2005 r. Do ustalenia opłaty winna zatem mieć zastosowanie wartość nieruchomości przyjęta dla celów aktualizacji opłaty rocznej dokonana nie później niż 2 lata przed złożeniem wniosku, a długotrwałość prowadzonego postępowania nie może skutkować uznaniem, że wysokość opłaty może być ustalana jedynie w oparciu o aktualnie dokonaną nową wycenę nieruchomości. Nie ma również podstaw do stosowania jedynie art. 4 ust. 2 ustawy z 2005 r., co uczynił organ I instancji i czego nie kwestionował organ II instancji zalecając przeprowadzanie kolejnego, nowego operatu. W przedmiotowej sprawie bezpośredniość odnoszona do daty złożenia wniosku nie przekracza dwóch lat. Sprawa niniejsza mimo upływu lat nadal jest sprawą z wniosku z [...] grudnia 1999 r., nie zakończoną. Zgodnie z art. 8 ustawy z [...] lipca 2005r. do takich spraw stosuje się przepisy ustawy z [...] lipca 2005r., a więc obowiązujący art. 4 pkt 13 ustawy, którą organy mają obowiązek zastosować.

Rolą Sądu obecnie kontrolującego zaskarżone decyzje jest weryfikacja, czy organy w pełni zastosowały się do zaleceń i wskazań wynikających z wcześniejszych wyroków wydanych w sprawie, w tym wynikających z ostatniego wydanego w tej sprawie wyroku WSA w Poznaniu o sygn. akt II SA/Po [...] z dnia [...] sierpnia 2009r.

W opinii składu obecnie orzekającego rozpatrując ponownie sprawę organy administracji nie w pełni zastosowały się do wymienionych zaleceń i wskazań. O ile bowiem dla ustalenia przedmiotowej opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości przyjęto wartość nieruchomości wynikającą z opinii biegłego sądowego L.. E., na co wskazywano w poprzednich wyrokach, to ostatecznie opłatę ustalono z uwzględnieniem zwaloryzowanej wartości prawa własności nieruchomości, co należy uznać za działanie nieprawidłowe.

W pierwszej kolejności należy jednakże wskazać, że jak dotąd kolejne składy orzekające zajmowały się kwestią możliwości ustalenia opłaty z tytułu przekształcenia dokonanego na mocy decyzji wydanej przez Wójta Gminy [...] w 2003 roku. Ostatecznie uznano, że Skarżący spełniał wszystkie przesłanki uprawniające go do złożenia wniosku o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości w dniu [...] grudnia 1999 r., określone w przepisach wówczas obowiązującej ustawy z dnia [...] września 1997 r. o przekształceniu (...). Kolejne składy orzekające (w tym NSA) stwierdzały ponadto, podzielając argumentację przytoczoną w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 grudnia 2011 r. sygn. P 31/10, że Skarżący jako użytkownik wieczysty nabył maksymalnie ukształtowaną ekspektatywę uzyskania prawa własności nieruchomości. Niewątpliwie należy zatem uznać, że takie stwierdzenie obejmowało również jego prawo do przekształcenia na warunkach finansowych obowiązujących w dacie złożenia wniosku.

Sądy przesądziły również, że na potrzeby ustalenia opłaty z tytułu przekształcenia może zostać wykorzystana opinia biegłego sądowego L.. E. z sierpnia 1999 r. Zauważyć jednakże należy, że w opinii tej określono wyłącznie wartość rynkową nieruchomości (na III kwartał 1996 r.). Opinia nie stanowiła natomiast o wartości prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Rozpatrujące sprawę organy uznały, że w tym zakresie koniecznym było ustalenie tej wartości, zważywszy na przepisy regulujące sposób i tryb ustalenia wartości tego prawa oraz samej opłaty za przekształcenie. Materia ta jest niewątpliwie skomplikowana w świetle zmian stanu prawnego jakie miały miejsce na przestrzeni od daty złożenia wniosku o przekształcenie. Dodatkowo komplikuje ją konieczność zastosowania się do oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszych wyrokach. Jak bowiem już wcześniej podniesiono, reguła wyrażona w art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że zasada ta traci moc jedynie w razie zmiany ustawy, zmiany - już po wydaniu orzeczenia sądowego - istotnych okoliczności faktycznych sprawy, a także po wzruszeniu orzeczenia w przewidzianym do tego trybie (por. wyrok NSA z 27 czerwca 1990 r., SA/Wr 137/90, ONSA 1990, nr 2-3, poz. 51; wyrok NSA z 26 czerwca 2000 r., I SA/Ka 2408/98, Lex Polonica). Tymczasem w odniesieniu do rozpatrywanego przypadku wymienione okoliczności nie wystąpiły.

W opinii składu obecnie orzekającego skoro Sądy wcześniej przyjęły, że na potrzeby ustalenia opłaty z tytułu przekształcenia należy przyjąć wartość nieruchomości określoną w opinii biegłego sądowego L.. E., to konsekwentnie należało przyjąć, że również wartość prawa użytkowania wieczystego należało ustalić w sposób adekwatny do tak przyjętej wartości nieruchomości.

W dacie złożenia wniosku o przekształcenie taką możliwość dawał przepis art. 5 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu opłata za przekształcenie składa się z rat rocznych płatnych przez określony w ustawie czas, którego długość zależy od dotychczasowego okresu trwania użytkowania wieczystego: 1) 15 lat - jeżeli użytkowanie wieczyste trwało 5 lat i krócej, 2) 10 lat - jeżeli użytkowanie wieczyste trwało dłużej niż 5 lat i krócej niż 20 lat, i 3) 5 lat - jeżeli prawo to trwało 20 lat i dłużej. Wysokość raty rocznej - stosownie do postanowień art. 5 ust. 2 - równa jest wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego za 1997 r. Tak więc wysokość opłaty za przekształcenie uzależniona była głównie od okresu płatności rat rocznych i podstawy ich naliczania, a nie od wartości nieruchomości. Za takim sposobem ustalenia wartości prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości opowiada się Skarżący. Stanowisko to jednakże jest nieuprawnione, bowiem art. 5 (jak i art. 5a) został uznany za niezgodny z art. 2, art. 165 ust. 1 oraz art. 167 ust. 1 i 2 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2000 r. sygn. K 8/98 (Dz.U. z 2000 r. Nr 28 poz. 352). Zgodnie z ust. 2 tego wyroku wymieniony wyżej przepis utracił moc z dniem [...] kwietnia 2000 r. Zatem z chwilą ogłoszenia wyroku Trybunału nie było podstaw prawnych do wydawania decyzji ustalających raty roczne za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. A contrario, od tej daty nie można było ustalać opłaty za przekształcenie według zasad określonych w przepisie uznanym za niekonstytucyjny.

Zarazem należy mieć na uwadze, że przesądzając o konieczności stosowania w sprawie przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu (...). Sąd we wcześniejszych wyrokach nie wypowiadał się o treści art. 4 ust. 2 tej ustawy, który stanowił, że do ustalenia opłaty, o której mowa w art. 4, stosuje się odpowiednio przepisy art. 67 ust. 1, art. 69 oraz art. 70 ust. 2- 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543). Dla rozpatrzenia niniejszej sprawy istotny jest przepis art. 69, stanowiący, że na poczet ceny nieruchomości gruntowej sprzedawanej jej użytkownikowi wieczystemu zalicza się kwotę równą wartości prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości, określoną według stanu na dzień sprzedaży (podkreślenie Sądu). Na konieczność zastosowania tego przepisu wskazano w ocenianych obecnie decyzjach i co do zasady stanowisko to uznać należy za prawidłowe. Jednakże w realiach niniejszej sprawy nie można zaakceptować przyjętego przez rzeczoznawcę sposobu określenia wartości prawa użytkowania wieczystego. Rzeczoznawca M.. C. wskazując na konieczność ustalenia opłaty aktualnej na dzień wydania decyzji dokonał waloryzacji nominalnej wartości prawa własności przedmiotowej nieruchomości, która zgodnie z opinią biegłego L.. E. z sierpnia 1999 r. wynosiła [...] zł. Przyjęto zatem zwaloryzowaną wartość prawa własności na kwotę [...]zł, ustaloną przy uwzględnieniu skumulowanego wskaźnika cen za lata 2000 – 2017 w wysokości [...]. Powyższe założenie, sprzeczne z wskazaniami wynikającymi z wcześniejszych wyroków, doprowadziło do przyjęcia tej zwaloryzowanej kwoty wartości prawa własności do obliczenia wartości prawa użytkowania wieczystego (strony 11-12 Opinii rzeczoznawcy). Wartość ta została ustalona na kwotę [...]zł jako iloczyn zwaloryzowanej kwoty wartości prawa własności ([...] zł) i współczynnika korygującego, obliczonego zgodnie z § 29 ust. 3 Rozporządzenia z dnia [...] września 2004 r. ([...]).

Reasumując, w opinii Sądu prawidłowo organy przyjęły, że stosując przepisy wskazane przez WSA w Poznaniu nie sposób było ustalić opłatę wyłącznie na podstawie opinii biegłego L.. E. z 1999 r. oraz, że koniecznym było zasięgnięcie opinii kolejnego biegłego, który ustali wartość prawa użytkowania wieczystego, między innymi na podstawie przepisu § 30 Rozporządzenia w sprawie wyceny i sporządzania operatu szacunkowego, zgodnie z którym przy określaniu wartości nieruchomości gruntowej jako przedmiotu prawa użytkowania wieczystego do celów, o których mowa w art. 33 ust. 3 i art. 69 u.g.n., wartość tę określa się jako iloczyn wartości nieruchomości gruntowej niezabudowanej jako przedmiotu prawa własności i współczynnika korygującego, określonego według wzoru zamieszczonego w § 29 ust. 3. Do ustalenia opłaty, o której mowa w art. 4, zgodnie z przepisem art. 4 ust. 2, stosuje się bowiem odpowiednio przepis art. 69 u.g.n. Sąd podziela stanowisko Kolegium, iż oparcie ustaleń co do wartości prawa użytkowania wieczystego z wykorzystaniem mechanizmów przewidzianych przywołaną regulacją jest spójne z koniecznością stosowania przepisów art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. Sąd nie może natomiast podzielić stanowiska, że waloryzacja wartości prawa własności była niezbędna z uwagi na konieczność dostosowania wartości nieruchomości do daty wydania rozstrzygnięcia. Na takie założenie nie pozwalają wskazania zawarte w przywoływanych wyrokach tut. Sądu. Z uwagi na treść tych wyroków, w których podkreślano, że nie z winy skarżącego postępowanie w sprawie ustalenia opłaty z tytułu przekształcenia nie zakończyło się w rozsądnym terminie, nie można wykluczyć, że wysokość opłaty z tytułu przekształcenia powinna zostać ustalona jako różnica wartości nieruchomości wynikającej z opinii biegłego [...] z sierpnia 1999 r. ([...] zł) i nominalnej wartości prawa użytkowania wieczystego ustalonej w sposób przyjęty przez biegłego M.. C. w opinii ze stycznia 2018r. ([...] zł). W tej kwestii Sąd nie może jednakże na tym etapie wypowiedzieć się wiążąco, bowiem wkroczyłby w ten sposób w materię zastrzeżoną rzeczoznawcom majątkowym oraz rozpatrującym sprawę organom administracji.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że nie budziło wątpliwości Sądu, iż co do sposobu ustalenia przedmiotowej opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności wcześniejsze wyroki sądów nie wypowiadały się w pełnym zakresie. Tym samym uzasadnione było skorzystanie z nowej opinii rzeczoznawcy majątkowego na okoliczność ustalenia wartości prawa użytkowania wieczystego oraz końcowo - wysokości samej opłaty. Sąd natomiast nie podzielił stanowiska organu I instancji, które poddaje pod wątpliwość wartość dowodową opinii biegłego sądowego L.. E. z uwagi na brzmienie przepisów art. 150 u.g.n. Kwestia skorzystania z tej opinii została już wcześniej przez Sąd przesądzona.

Z uwagi na powyższe na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a Sąd uchylił zaskarżoną decyzje oraz poprzedzająca ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2018 r., nr [...] (pkt 1 wyroku).

Rozpoznając ponownie sprawę Wójt Gminy [...] zastosuje się do treści niniejszego wyroku i ustali przedmiotową opłatę z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności z uwzględnieniem wartości prawa własności nieruchomości ustalonego w opinii biegłego L.. E.. Natomiast w zakresie ustalenia wartości prawa użytkowania wieczystego nieruchomości możliwość zastosowania operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcy majątkowego M.. C. uzależniona jest od jego aktualizacji, zgodnie z art. 156 ust. 4 u.g.n.

O kosztach orzeczono jak w pkt II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 a i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015.1800). Na zasądzoną kwotę [...]zł składa się kwota [...]zł uiszczonego wpisu od skargi, kwota [...]tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz kwota [...]zł uiszczonej opłaty od pełnomocnictwa.