Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1390/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska ( spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent stażysta Wiktoria Sosnowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi K. W. i Z. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Umową sprzedaży z [...] lutego 1966 roku, zawartą w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (jednolity tekst Dz. U. nr 18 z 1961 r. poz. 94, dalej : ustawa z 12 marca 1958 roku) Skarb Państwa nabył od T. i Z. (1)małż. B. zabudowaną nieruchomość o powierzchni [...]ha położoną we wsi [...], gromady [...], powiatu [...], opisaną w księdze wieczystej oznaczonej nr hip. [...], która to księga zaginęła w czasie działań wojennych. Nabycia przedmiotowej nieruchomości dokonano z przeznaczeniem dla Przedsiębiorstwa Państwowego Uzdrowisko [...], zgodnie z poleceniem Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej - Centralny Zarząd Uzdrowisk, wyrażonym w piśmie z dnia [...] września 1965 roku.

Następcy prawni T. i Z. B.(1), Z. B.(2) i K. W. (Skarżący), wnioskiem z [...] kwietnia 2016 roku wystąpili o zwrot całej wywłaszczonej nieruchomości, jako nie wykorzystanej na cel określony w umowie sprzedaży z [...] lutego 1966 roku.

Decyzją z [...] lipca 2018 roku Starosta [...] (Starosta) odmówił zwrotu nieruchomości. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia Starosta wskazał art. art. 136 ust. 3, art. 137, art. 142 ust. 1, art. 216 ust. 1, ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jednolity Dz. U. 2018 r. poz. 121 z późn.zm., dalej "ustawa z 21 sierpnia 1997 roku").

Po rozpoznaniu odwołania Skarżących, Wojewoda [...] (Wojewoda) decyzją z [...] maja 2019 roku, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podstawą prawną rozstrzygnięcia Wojewody był art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a ustawy z 21 sierpnia 1997 roku.

Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów były następujące ustalenia faktyczne :

Nabyty na rzecz Skarbu Państwa grunt, stanowiący obecnie działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...]m. [...] przeznaczony był dla Przedsiębiorstwa Państwowego Uzdrowisko [...]. Ze źródeł historycznych wynika, że pierwotnie od 1965r. działało na terenie miasta [...] - Sanatorium Uzdrowiskowe "[...]", a później od [...] stycznia 1967r. Przedsiębiorstwo Państwowe "Uzdrowisko [...]". Najstarszy statut PP "Uzdrowisko [...]" z 1982 roku pozyskano z akt księgi wieczystej nr [...], prowadzonej dla jednej z wielu nieruchomości tego uzdrowiska, położonej w [...]przy ul. [...] ( obiekt dawnej "[...]" ). Z treści § 5 pkt 8 tego dokumentu wynika, iż obok podstawowej działalności czyli prowadzenie lecznictwa uzdrowiskowego, przedmiotem działania PP "Uzdrowisko [...]" było m.in. 'prowadzenie działalności dodatkowej ( pomocniczej ) jak np. pralni, ogrodnictwa itp." ( t-II, k-175 ). Zaś wg pozyskanego z Sądu Rejonowego [...]-[...] w [...] z/s w [...] odpisu rejestru handlowego Dział [...] nr [...] ( t-II, k-127 ), przedmiotem działalności Zakładu Leczniczego "Uzdrowisko [...]" oprócz szpitalnictwa było m.in. hotele i motele Z restauracjami, stołówki, punkty gastronomiczne.

Ponieważ nie udało się odnaleźć akt wywłaszczeniowych, w toku postępowania administracyjnego przeprowadzono dowód z oświadczenia świadka, jednego z pracowników Uzdrowiska [...], L. P.. Przeprowadzono również dowód z oświadczenia zgłoszonego przez Skarżących świadka, P. S., sąsiada wywłaszczonych małżonków B..

Organy przeprowadziły również dowody ze zdjęć lotniczych otrzymanych z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w [...] z [...] maja 1972 roku, [...] października 1976 roku, [...] maja 1997 roku i z dnia [...]maja 2005 roku. Zdjęcia te poddane zostały ocenie biegłego geodety uprawnionego w zakresie fotogrametrii i teledetekcji mgr inż. B. B., której celem była interpretacja zdjęć lotniczych.

Za kluczowe w sprawie organy uznały pismo z [...] września 1965 roku. Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej Centralny Zarząd Uzdrowisk, zawiadamiające PP "Uzdrowisko [...]" w [...], iż została sfinalizowana transakcja kupna nieruchomości "ogrodnictwo" położonej w [...]nr [...] k/[...].

Na podstawie tak zgromadzonego materiału dowodowego organy ustaliły, że nabycie nastąpiło na potrzeby Uzdrowiska czyli na cel określony bardzo ogólnie. Organy uznały, że skoro nie odnaleziono innych dokumentów (akt wywłaszczeniowych ), które mogłyby uszczegółowić cel nabycia, to należy również w kontekście ogólnym badać zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia, co wykazano powyżej. Z charakteru działalności ówczesnych Uzdrowisk w Polsce jako państwowych przedsiębiorstw, jak również szpitali, przedszkoli, szkół wynikały różne formy działalności zwłaszcza w kwestii wyżywienia kuracjuszy, pacjentów, uczniów tzn. prowadzenia własnej kuchni i stołówki a co za tym idzie na własny użytek prowadzenie hodowli trzody chlewnej, prowadzenie piekarni, ogrodnictwa itp. Organy podkreśliły, że w tamtym okresie czasu takie pomocnicze działalności były powszechne.

Na podstawie zgromadzonych dowodów organy ustaliły, że po nabyciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, działalność Uzdrowiska [...] w zakresie ogrodnictwa na przedmiotowym terenie prowadzona była przez pierwsze kilka lat, następnie ze względu na nieopłacalność produkcji i zapewne duże nakłady na utrzymanie szklarni i folii, wykorzystywana była jedynie dla pracowników Uzdrowiska na mieszkania służbowe. Po reformie ustrojowej państwa,. nieruchomość przeszła na własność Gminy [...]. Z powyższego wynika, iż cel nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa był do pewnego momentu realizowany tj. około 5-6 lat.

Organy uznały w konsekwencji, że skoro cel wywłaszczenia został osiągnięty, późniejsze zmiany przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości nie mogły prowadzić do powstania obowiązku zwrotu, a nieruchomość wywłaszczona nie mogła zostać uznana za zbędną.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wnieśli do tutejszego sądu skargę zarzucając decyzji organu naruszenie :

1. przepisów postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, w tym przede wszystkim zaniechanie przeprowadzenia dowodu ze statutu Przedsiębiorstwa Państwowego "Uzdrowisko [...]" obowiązującego w dacie przed zawarciem umowy z dnia [...] lutego 1966 roku sprzedaży nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], będącej przedmiotem niniejszego postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło Organ do błędnego ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy.

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 80 k.p.a., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny zebranych dowodów, polegające na uznaniu, że:

a. na podstawie statutu Przedsiębiorstwa Państwowego "Uzdrowisko [...]" z 1982 roku można wywieźć cel wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...]przy ul. [...], będącej przedmiotem niniejszego postępowania, podczas gdy cel ten powinien być wywiedziony ze statutu Przedsiębiorstwa Państwowego "Uzdrowisko [...]" obowiązującego w dacie przed zawarciem umowy sprzedaży ww. nieruchomości z dnia [...] lutego 1966 roku;

b. na podstawie wzmianek i informacji niepochodzących z urzędowych źródeł dotyczących Przedsiębiorstwa Państwowego "Uzdrowisko [...]" można wywieźć cel wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...]przy ul. [...], będącej przedmiotem niniejszego postępowania, podczas gdy cel ten powinien być wywiedziony ze statutu Przedsiębiorstwa Państwowego "Uzdrowisko [...]" obowiązującego w dacie przed zawarciem umowy sprzedaży ww. nieruchomości z dnia [...] lutego 1966 roku,

c. na podstawie zeznań świadka L. P. można wywieźć cel wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...]przy ul. [...], będącej przedmiotem niniejszego postępowania, podczas gdy treść tych zeznań należy oceniać z daleko idącą ostrożnością, z uwagi na fakt, że świadek, będąc osobą w podeszłym wieku zadziwiająco dokładnie pamiętał szczegóły zdarzeń, które wydarzyły się ponad 50 lat wcześniej, a pełnomocnik skarżących nie miał możliwości uczestniczenia w ww. czynności,

d. na podstawie statutu Przedsiębiorstwa Państwowego "Uzdrowisko [...]" z 1982 roku można wywieść cel wywłaszczenia nieruchomości, podczas gdy ustalenie celu wywłaszczenia nieruchomości powinno następować wyłącznie na podstawie dokumentów sporządzonych przed dniem dokonania wywłaszczenia,

- co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło Organ do błędnego ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy.

Z uwagi na powyższe Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz rozważenie możliwości uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest niezasadna, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają prawu.

W postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ustalić należy jaki był cel wywłaszczenia, czy cel ten został zrealizowany oraz, uwzględniając datę wywłaszczenia nieruchomości i treść przywołanego przez organy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 roku sygn. akt P 38/11, czy cel wywłaszczenia zrealizowany został przed dniem złożenia wniosku o zwrot nieruchomości.

W niniejszej sprawie organy nie odnalazły akt wywłaszczeniowych. Skarżący w skardze zarzucają organom naruszenie przepisów postępowania poprzez nieustalenie celu wywłaszczenia, nie wskazują jednak jakie konkretnie dodatkowe czynność miałyby podjąć organy celem odnalezienia akt wywłaszczeniowych.

Sąd przypomina w tym miejscu, że nieruchomość została przejęta przez Skarb Państwa nie na podstawie decyzji ale na podstawie aktu notarialnego, zawartego [...]lutego 1966 roku, a więc przeszło pięćdziesiąt lat temu. Z tego też powodu, pomimo zwracania się przez organy do Urzędu Miasta i Gminy [...], Uzdrowiska [...]S.A, Archiwum Państwowego w [...], Oddział w [...]i Archiwum Państwowego w [...], Uzdrowiska [...] S.A., Archiwum Państwowego w [...] O/[...], Ministerstwa Zdrowia, Archiwum Akt Nowych w [...], Sądu Rejonowego [...] z/s w [...], Kancelarii Prezesa Rady Ministrów nie udało się odnaleźć akt dotyczących wywłaszczenia.

W tej sytuacji nie można stawiać organom zarzutu przepisów postępowania. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu ze statutu przedsiębiorstwa państwowego "Uzdrowisko [...]" obowiązującego w dacie wywłaszczenia. Dokumentu tego, pomimo prowadzonych poszukiwań, nie udało się uzyskać. Jak wyjaśniły organy, udało się pozyskać jedynie statut PP Uzdrowisko [...] z 1982 roku. Jeżeli chodzi o statut PP "Uzdrowisko [...]" organy ustaliły jedynie, że przedmiot działania przedsiębiorstwa obejmował oprócz szpitalnictwa również "hotele i motele z restauracjami, stołówki, punkty gastronomiczne".

Sąd wskazuje w tym miejscu, że Skarżący pomimo zarzucania organom naruszenia przepisów postępowania i zaniechania przeprowadzenia dowodu ze statutu PP "Uzdrowisko [...]" obowiązującego w dacie wywłaszczenia, nie wskazują do jakich jeszcze instytucji organy mogłyby się zwrócić celem odnalezienia tego dokumentu.

Organy prawidłowo wskazały, że istotnym dokumentem z punktu widzenia odtworzenia celu dla jakiego wywłaszczona została nieruchomość jest pismo z [...] września 1965 roku Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej zawiadamiające PP "Uzdrowisko [...]", że została sfinalizowana transakcja kupna nieruchomości "ogrodnictwo" położonej w [...]koło [...].

Sąd podziela stanowisko organów, że nieruchomość została nabyta na cele uzdrowiska, celem prowadzenia gospodarstwa pomocniczego.

Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że ustalenia dotyczące celu wywłaszczenia nie zostały poczynione przez organy na postawie statutu przedsiębiorstwa państwowego "Uzdrowisko [...]" z 1982 roku ale na podstawie przywołanego wyżej pisma Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej z [...] września 1965 roku oraz, treści aktu notarialnego, opisującego jakie budynki znajdują się na nieruchomości jak również wskazującego, że nieruchomość została nabywcy wydana jeszcze w 1964 roku a cała cena uiszczona jednorazowo

Z treści aktu notarialnego wynika, że na nieruchomości znajdowały się [...] budynki cieplarni, komórki drewniane, pomieszczenia gospodarcze oraz budynek mieszkalny. Z oświadczeń świadków, L. P. oraz P. S. wynika, że na terenie nieruchomości przez pierwszych kilka lat po dacie jej przejęcia wykorzystywana była na cele gospodarstwa pomocniczego Uzdrowiska [...]. Prowadzone były uprawy, w tym szklarniowe, hodowana była trzoda chlewna na potrzeby uzdrowiska. Po upływie kilku lat gospodarstwo podupadło, przestano uprawiać warzywa, zaczęto natomiast rozbierać szklarnie i inne pomieszczenia gospodarcze.

Zeznania te są zgodne z informacjami wynikającymi ze zdjęć lotniczych, poddanych ocenie przez biegłego. Jak wskazała biegła, ze zdjęcia z 1972 roku wynika, że na nieruchomości prowadzona była działalność ogrodnicza. Natomiast ze zdjęcia z 1976 roku wynika, że na nieruchomości zaprzestano prowadzenia działalności ogrodniczej.

Sąd podziela zatem w pełni ustalenia faktyczne poczynione przez organy, z których wynika, że cel wywłaszczenia realizowany był na nieruchomości przez kilka lat po wywłaszczeniu.

Odnosząc sią do przesłanki zbędności nieruchomości sąd podziela w pełni stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w przywołanej przez organy uchwale z 13 czerwca 1995 roku III AZP 3/95, z której wynika, że jeżeli cel wywłaszczenia został osiągnięty, późniejsze zmiany przeznaczenia nieruchomości nie mogą prowadzić do obowiązku jej zwrotu.

Uwzględniając fakt, że nieruchomość wykorzystywana była dla celów prowadzenia działalności ogrodniczej przez kilka lat po dacie nabycia, uznać należy, że cel wywłaszczenia został osiągnięty. Zatem pomimo zaprzestania prowadzenia na nieruchomości działalności pomocniczej dla uzdrowiska nie zaistniał obowiązek zwrotu nieruchomości, stanowiącej obecnie własność Gminy [...]

Odnosząc się do zarzutów dotyczących poczynienia ustaleń faktycznych na podstawie zeznań świadka L. P. sąd wskazuje, że zeznania te zbieżne są z zeznaniami zgłoszonego przez Skarżących świadka P. S.jak również z dowodem ze zdjęć lotniczych poddanych ocenie przez biegłego. Należy również wskazać, że Skarżący dopiero na etapie skargi wskazali, że nie mogli uczestniczyć w przesłuchaniu świadka, okoliczności tej nie podnosili ani na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji ani też na etapie odwołania.

Sąd uznaje zatem podniesione w skardze zarzuty naruszenia postępowania za niezasadne. Stan faktyczny został przez organy ustalony prawidłowo. Nieruchomość wywłaszczona została na potrzeby uzdrowiska [...], następnie cel wywłaszczenia realizowany był przez kilka lat po wywłaszczeniu. Zrealizowanie tego celu oznacza, że późniejsza zmiana sposobu wykorzystywania nieruchomości wyłącza możliwość żądania jej zwrotu.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.