Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 138/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1 i 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Protokolant st. sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2022 r. sprawy ze skargi K.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...]r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego K.F. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...] wydana na podstawie art. 104 oraz 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, ze zm., dalej jako - kpa), art. 17 i art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako - u.ś.r.) Prezydent Miasta odmówił przyznania K.F. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę A.F. za okres od dnia [...].05.2021 r. do [...].10.2022 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 12.05.2021 r. K.F. złożył w wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A.F. Do wniosku zostały dołączone dokumenty, w tym orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, z którego wynika, iż A.F. zaliczona została do stopnia znacznego do [...].10.2022 r. a niepełnosprawność istnieje od [...].08.2020 r. Z akt sprawy wynika ponadto, że A.F. jest osobą rozwiedzioną. Przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy z K.F., z którego wywiadu wynika, że wnioskodawca opiekuje się chorą matką w sposób należyty. Z dodatkowej ankiety przeprowadzonej z wnioskodawcą wynika, że pracował do [...].12.2019 r. i jak sam oświadczył nie zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Wnioskodawca podał, że nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, a jego stan zdrowia jest dobry. K.F. nie jest jedynym dzieckiem A.F., jednakże drugie dziecko uczy się i pracuje w [...]. Dalej organ wskazał, że w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1a ww. ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie łub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organ wskazał, że z orzeczenia o niepełnosprawności A.F. wynika, że niepełnosprawność istnieje od [...].08.2020 r. Oznacza to. że powstała w wieku 50 lat. Przepisy u.ś.r. jednoznacznie wskazują, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Ustawodawca wprowadził więc ograniczenie do pobierania przedmiotowego świadczenia w postaci progu wieku, w którym niepełnosprawność powstała. Jeżeli niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała po 18 roku życia, świadczenie pielęgnacyjne należy się tylko wówczas jeśli osoba ta była w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej (ale do 25 roku życia). W związku z powyższym nie została spełniona żadna z ww. przesłanek, gdyż niepełnosprawność powstała dopiero w wieku 50 lat. Oznacza to, że mając ustaloną niepełnosprawność w wieku 50 lat świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji strony nie należy się zgodnie z przepisami prawa. Przepis ten nie został zmieniony i nadal funkcjonuje w obrocie prawnym, w związku z czym organ zastosował się wprost do zapisu ustawowego.

W ocenie organu w niniejszej sprawie doszło do zaistnienia dwóch przesłanek warunkujących odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. Pierwszym z nich jest brak spełnienia warunku powstania niepełnosprawności w określonym wieku, wskazanym ustawowo. Z kolei drugą przesłanką jest fakt braku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (albo niepodejmowania zatrudnienia) w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Od powyższej decyzji K.F. złożył odwołanie zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację polegającą na zastosowaniu tego przepisu mimo, iż Trybunał Konstytucyjny uznał wskazany przepis za niezgodny z Konstytucją RP. Mając na uwadze powyższe odwołujący wniósł o uchylenie powyższej decyzji i przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną mamą wraz z ubezpieczeniem zdrowotnym oraz ubezpieczeniem społecznym. Odwołujący podniósł, że wydana decyzja jest niezgodna z prawem, zaś powołany w uzasadnieniu decyzji wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13 jest błędnie interpretowany przez organ I instancji.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji Prezydenta Miasta, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 17 ust. 1, ust. 1b u.ś.r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie Kolegium odwołanie nie jest zasadne, gdyż rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji jest prawidłowe, pomimo częściowo wadliwego uzasadnienia decyzji. Na wstępie organ przytoczył treść art. 17 ust. 1 , ust. 1a i ust. 1b u.ś.r. oraz wskazał, z powyższych regulacji jednoznacznie wynika, że stwierdzenie niepełnosprawności, w tym również jej daty, od której występuje, powinno być zawarte w orzeczeniu właściwego organu, tj. zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, o jakim mowa w art. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573) albo lekarza orzecznika ZUS, stosownie do art. 5 tej ustawy. Powyższe oznacza, że organy rozpoznające wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a w dalszej kolejności także sądy administracyjne, nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, czy też jej stopnia, ponieważ związane są w tym zakresie orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę.

Odmowne załatwienie wniosku skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji oparto o ustalenie, że skarżący nie spełnia warunku do przyznania świadczenia, o jakim mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność jego matki A.F. nie powstała przed 18-tym rokiem życia lub w trakcie nauki w szkołę lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Kolegium wskazało, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (Dz. U. z dnia 23 października 2014 r. poz. 1443) zajął stanowisko, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kwestia skutków powyższego wyroku była już wielokrotnie analizowana w orzecznictwie sądów administracyjnych, zaś Kolegium w pełni podziela ugruntowaną w tym zakresie linię orzeczniczą (vide : m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2017 r. w sprawie I OSK 2370/16, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 15 stycznia 2016 r. w sprawie IV SA/G1 351/15, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 czerwca 2017 r. w sprawie II SA/Sz 525/17, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 22 grudnia 2015 r. w sprawie II SA/Go 861/15, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 24 czerwca 2015 r. w sprawie II SA/Bd 327/15, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 września 2015 r. w sprawie III SA/Gd 577/15, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 stycznia 2018 r. w sprawie II SA/Rz 1222/17, z dnia 21 stycznia 2015 r. w sprawie II SA/Rz 1507/14) w orzecznictwie zgodnie podnosi się, że wskazany wyrok Trybunału ma charakter zakresowy, co oznacza, że wprawdzie nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, rodzi on jednak obowiązek prokonstytucyjnej wykładni tej regulacji, tak aby rezultat tej wykładni nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, nawet takiego, który nie wywołał bezpośredniego skutku w zakresie powszechnego obowiązywania analizowanej normy prawnej (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2016 r. w sprawie I OSK 1578/16). Zatem w świetle powyższego należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i brak jest przeszkód prawnych do jego stosowania. W stosunku zaś do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części, a skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny zgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia (vide : też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2016 r. w sprawie I OSK 755/16). Skoro zatem nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, został uznany za niezgodny z Konstytucją, to uznać należało w takiej sytuacji, że wobec braku reakcji ustawodawcy, należy odkodować podstawę prawną z tych przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją, tak jak to uczyniono w zamieszczonych powyżej rozważaniach (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2002 r., sygn. akt P 7/00, OTK-A 2002/2/13). Podzielając wyżej przedstawione stanowisko orzecznictwa stwierdzić należy, że przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP ma taki charakter od dnia jego wejścia w życie i fakt ten musi być brany pod uwagę tak przy wydawaniu aktu prawnego, jak przy jego kontroli. W świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. W związku z powyższym Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja zapadła z pominięciem wpływu wyroku Trybunału na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. i jako taka naruszyła powołany przepis, co doprowadziło do jego błędnego zastosowania. W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie konieczne zatem jest podjęcie rozstrzygnięcia z pominięciem tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która utraciła moc obowiązującą. Wskazać należy bowiem, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest stwierdzenie, że opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być przez ustawodawcę traktowani jako podmioty należące do tej samej kategorii. Nie mogą być zatem - co do zasady - traktowani w sposób odmienny. W tym stanie rzeczy, Kolegium uznało, że orzekający w sprawie organ pierwszej instancji zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia faktu, iż doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu.

Niezależnie od powyższego Kolegium stwierdzilo, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji organu I instancji należy uznać za prawidłowe. Organ wskazał, że przyznanie prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi formę rekompensaty udzielanej przez Państwo osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy wykazać, że osoba ubiegająca się o nie stale i osobiście opiekuje się bliską osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym musi zachodzić bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Innymi słowy rezygnacja z pracy zawodowej musi nastąpić w celu sprawowania opieki. Kolegium zauważyło, że skarżący w oświadczeniu z dnia [...].09.2021 r. podał, iż nie zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Z kolei w odwołaniu stwierdził, że jego matka wymaga stałej, całodobowej opieki i pieczy innych osób. Wskazał, że opiekę tę sprawuje samodzielnie, wykonując w ten sposób obowiązek alimentacyjny. Z tego powodu nie może podjąć zatrudnienia. Zdaniem Kolegium z akt sprawy wynika, że K.F. jedynie pomaga swojej matce w czynnościach dnia codziennego. Z wywiadu środowiskowego z dnia [...].08.2021 r. wynika bowiem, że do obowiązków skarżącego należy robienie zakupów, sprzątanie mieszkania przygotowywanie posiłków, wspólne wyjścia na spacery, zawożenie matki na zabiegi rehabilitacyjne, pomoc przy rehabilitacji domowej, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, pranie odzieży, pomoc w ubieraniu się oraz załatwianie spraw urzędowych. Ponadto matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na okres do [...] października 2022 r., ze stwierdzeniem, iż niepełnosprawność istnieje od [...].08. 2020 r., natomiast znaczny stopień datuje się od [...].10.2020 r. Z orzeczenia tego wynika, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy osoby trzeciej z uwagi na znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednak z wywiadu środowiskowego jak i oświadczeń skarżącego wynika, że skarżący mieszkający wraz z matką i prowadzący z nią wspólne gospodarstwo domowe wykonuje typowe czynności podejmowane w tymże gospodarstwie, niezależnie od tego, czy osoby wchodzące w jego skład są niepełnosprawne, czy też nie. W tych okolicznościach, zdaniem Kolegium stwierdzić należy, że brak jest bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad matką a tym, że skarżący nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium zauważyło, że podobne stanowisko zajął na gruncie sprawy o podobnym stanie faktycznym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie z dnia 28.09.2021 r. w sprawie III SA/Kr 415/21). Kolegium podniosło, że czynności domowe, wykonywane przez skarżącego w postaci gotowania, robienia zakupów czy sprzątania stanowią normalne prace, które prawdopodobnie podejmowałaby również jako osoba czynna zawodowo, nie mając obowiązku opieki nad niepełnosprawnym matką. Wobec tego nie można uznać, że to właśnie opieka nad matką, z racji czasochłonności, uniemożliwia skarżącemu aktywność zawodową. W ocenie Kolegium skarżący nie wykonuje w związku ze stanem zdrowia matki żadnych ekstraordynaryjnych, szczególnych czynności, pochłaniających tyle czasu, by niemożliwe było podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 02.02.2017 r. w sprawie I OSK 2201/15).

W rozpatrywanej sprawie Kolegium nie dopatrzyło się naruszenia norm prawa procesowego, organ administracyjny przeprowadził bowiem prawidłowo postępowanie administracyjne, dopełniając wymogów wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., które nakazują dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.

Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego K.F., reprezentowany prze profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, tj. art. 76 § 1 i § 3 kpa, art. 77 § 1 kpa oraz naruszenie przepisów prawa materialnego tj. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez dokonanie jego niewłaściwej wykładni w zakresie pojęcia opieki stałej lub długotrwałej i w konsekwencji przyjęcie, że osoba co do której stwierdzono ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji jest w stanie funkcjonować samodzielnie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była decyzja administracyjna odmawiająca przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia ze względu na opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – A.F.

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Sąd w całości podziela stanowisko Kolegium wyrażone w zaskarżonej decyzji w kwestii interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r., który to przepis uzależnia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a który stanowił podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji. Słusznie organ odwoławczy wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego, powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Pogląd ten jest w orzecznictwie sądowym uznany, na co wskazują m.in. przywołane w decyzji orzeczenia sądów administracyjnych.

W tym stanie sprawy prawidłowo organ odwoławczy orzekł z pominięciem niekonstytucyjnej części art. 17 u.ś.r., czyli ust. 1b tego przepisu.

W ocenie Sądu zasadny okazał się zarzut skargi dotyczący błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zakresie pojęcia stałej lub długotrwałej opieki, o której mowa we wskazanym przepisie ustawy.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 definiuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa. Jednak, nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1u.ś., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych. Sprawowana opieka ma być to opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby niepełnosprawnej. Nie może też budzić wątpliwości, że zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga, a także jej potrzebami, wynikającymi z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

Z akt sprawy wynika, że orzeczeniem z dnia [...] października 2020 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył A.F. do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydane zostało do dnia [...] października 2022 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] października 2020 r. W punkcie 6 orzeczenia wskazano, że osoba niepełnosprawna wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, natomiast w punkcie 7 - wskazano na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydane zostało na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (DZ.U. z 2020 r. poz. 426). Stosownie do treści art. 4 ust. 1 tej ustawy do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

W ocenie Sądu prawidłowe ustalenia dotyczące zakresu sprawowanej opieki - w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. - wymagają każdorazowo uwzględnienia treści orzeczenia o niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz przeprowadzenia wykładni systemowej wskazanego powyżej przepisu u.ś.r. Treść orzeczenia o niepełnosprawności, w tym wynikające z niego wskazania są dla organu orzekającego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego wiążące. Zadaniem organu jest natomiast ustalenie, czy opieka o której mowa w orzeczeniu o niepełnosprawności jest sprawowana przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w rozmiarze, o jakim mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a zatem czy jest to opieka stała lub długotrwała wspomagająca osobę niepełnosprawną w jej codziennym życiu. Ponadto w przypadku legitymowania się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji wydanym na podstawie art. 4 ust. 1 w.w. ustawy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. zależne jest od wykazania związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a niepodejmowaniem zatrudnienia.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy daje wystarczające podstawy do przyjęcia, że stan faktyczny danej sprawy wyczerpuje dyspozycję art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak bowiem wynika z akt sprawy skarżący wykonuje przy matce wszystkie czynności niezbędne dla jej codziennej egzystencji, tj. robi zakupy, gotuje, sprząta, pomaga przy higienie, załatwia sprawy urzędowe. Z przedłożonych dokumentów wynika ponadto, że A.F. podlega na bieżąco rehabilitacji w warunkach ambulatoryjnych, co wymaga zawiezienia do odpowiednich placówek oraz przywiezienia jej do domu. Powyższe czynności wykonywane są przez skarżącego zgodnie z treścią orzeczenia o niepełnosprawności A.F., w tym wskazaniami wynikającym z treści tego orzeczenia, przy czym bezspornie opieka sprawowana jest w sposób należyty. Brak jest przy tym podstaw do przyjęcia, że w opiece nad matką skarżący jest wspomagany przez inne osoby. W ocenie Sądu przedstawione powyżej okoliczności stanu faktycznego sprawy dają podstawę do twierdzenia, że rozmiar sprawowanej opieki nad matką uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem stwierdzić przyjdzie, że istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy sprawowaną opieką a niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Ocena stanu faktycznego sprawy w kontekście przepisu prawa materialnego, czyli art. 17 ust. 1 u.ś.r. przeprowadzona przez organy obydwu instancji była zatem błędna (błąd subsumpcji). W konsekwencji ponownie rozpoznając sprawę organ dokona oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem prawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz wypowiadając się w kwestii istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia bądź jego nie podejmowaniem. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a