Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 931/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant ref.staż - Julia Murawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2015 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARIMR w W. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (OB) ;kwotęecz decyzję 9 NSa neneych w sprawieony a dotyczace uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez K. W. jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z siedzibą w G. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

W dniu 14 maja 2008 r. skarżąca złożyła w BP ARiMR w P. z siedzibą w G. wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] organ ten przyznał skarżącej wnioskowane płatności w łącznej wysokości 8.567,35 zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane dnia 26 marca 2009 r. na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

Następnie Dyrektor [...] OR ARiMR w Warszawie decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] stwierdził nieważność ww. decyzji. W uzasadnieniu wskazał, że decyzja o przyznaniu stronie płatności została wydana bez uwzględnienia protokołu z czynności kontrolnych przeprowadzonych w 2007 r. na działkach rolnych zadeklarowanych do płatności przez M. M., tj. osobę od której skarżąca przejęła te działki. W ramach wskazanej kontroli stwierdzono różnice pomiędzy powierzchnią działek rolnych zadeklarowaną we wniosku, a powierzchnią faktycznie stwierdzoną. Organ zaznaczył, że według deklaracji strony działka rolna A miała powierzchnię 13,10 ha, podczas kontroli stwierdzono natomiast powierzchnię 12,41 ha. W odniesieniu do działek B, C i D wskazano natomiast, że skarżąca we wniosku o przyznanie płatności określiła ich powierzchnie na odpowiednio: 2,38 ha, 4,05 ha i 3,1 ha. Kontrola wykazała natomiast, iż działki te położone są w kompleksie nieużytków bez możliwości identyfikacji granic. W odniesieniu do działek B, C i D stwierdzono zatem kod nieprawidłowości DR10 oznaczający, że przedmiotowe działki nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. Podsumowując organ stwierdził, że wydanie decyzji z dnia [...] lutego 2009 r. o przyznaniu skarżącej płatności do powierzchni, która nie była utrzymana w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. stanowiło rażące naruszenie m.in. art. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2008 r. nr 170, poz. 1051 z późn. zm.) – dalej jako "ustawa o płatnościach".

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] stycznia 2011 r. Również ten organ podkreślił, że w trakcie kontroli przeprowadzonej na miejscu w gospodarstwie M. M. w dniu 13 lipca 2007 r. stwierdzono, że działki rolne B, C i D nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. Występująca na tych działkach wybujała roślinność, chwasty wieloletnie oraz kilkuletnie drzewa jednoznacznie świadczyły o braku odpowiednich zabiegów agrotechnicznych.

K. W. wniosła skargę na ww. decyzję Prezesa ARiMR, lecz skarga ta postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1529/11, została odrzucona.

Następnie Kierownik BP ARiMR wydał w dniu [...] lipca 2013 r. decyzję nr [...] o odmowie przyznania stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008. Decyzja ta została uchylona mocą decyzji Dyrektora [...] OR ARiMR z dnia [...] października 2013 r. nr [...]. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie organ odwoławczy zaznaczył w szczególności, że Kierownik BP ARiMR nie wziął pod uwagę ustaleń poczynionych w raporcie kontroli z dnia 29 maja 2008 r. dotyczącym programu wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt, na co strona zwróciła uwagę w złożonym odwołaniu. Zawarte w tym protokole ustalenia dotyczące powierzchni działek były zbieżne z deklaracjami skarżącej zawartymi we wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] Kierownik BP ARiMR odmówił przyznania skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i nałożył sankcję w wysokości 3.233,62 zł. Organ podkreślił znaczenie ustaleń zawartych w protokole kontroli z dnia 13 lipca 2007 r. Kierownik BP ARiMR odniósł się również do wyników kontroli na miejscu przeprowadzonych w dniu 29 maja 2008 r. u M. M. w odniesieniu do jej wniosku złożonego w zakresie wpierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt. W ocenie organu I instancji ustalenia poczynione w ramach tej kontroli nie mogą być brane pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy przyznania płatności K. W. w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008. M. M. mogła bowiem w ciągu jednego roku doprowadzić grunty – na których w czasie kontroli z 13 lipca 2007 r. stwierdzono brak użytkowania rolniczego na dzień 30 czerwca 2003 r. – do dobrej kultury rolnej.

Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji, po rozpoznaniu którego Dyrektor [...] OR ARiMR decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu tejże decyzji stwierdzono, że działki, wobec których został stwierdzony kod nieprawidłowości DR10 zostały umieszczone na stronie internetowej ARiMR w specjalnej zakładce – "Wykaz powierzchni w ramach działek ewidencyjnych, które nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r." W wykazie tym umieszczono również działki deklarowane przez skarżącą do płatności na rok 2008 i 2009 z zaznaczeniem, iż zgodnie z art. 124 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 grunty rolne, które nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. nie kwalifikują się przyznania jednolitej płatności obszarowej.

K. W. wniosła skargę na ww. decyzję, jednak WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1892/14 orzekł o jej odrzuceniu.

Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] Kierownik BP ARiMR orzekł o ustaleniu skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Uzasadniając rozstrzygnięcie o takiej treści organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz.UE.L 141 z 30.04.2004, str. 18, z późn. zm.), dalej powoływane jako "rozporządzenie nr 796/2004", obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek:

- płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy,

- błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Organ wskazał, że w niniejszej sprawie decyzja z dnia [...] lutego 2009 r., na mocy której przyznano K. W. płatności w łącznej wysokości 8.567,35 zł, wydana została z rażącym naruszeniem prawa, a więc na skutek pomyłki "właściwej władzy".

Na mocy tej decyzji organ przyznał wnioskodawczyni płatności na rok 2008 do gruntów, które nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. (stwierdzono błąd DR 10).

Zdaniem Kierownika BP ARiMR nie została jednak spełniona druga przesłanka art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, tj., że "błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika", ponieważ w stanie faktycznym sprawy doszło do wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Organ I instancji podkreślił, że błąd stanowiący takie naruszenie, ze swojej istoty jest błędem oczywistym, który w zwykłych okolicznościach mógł zostać wykryty przez stronę.

Organ podkreślił również, że w złożonym wniosku o przyznanie płatności na rok 2009 beneficjent podpisał oświadczenie, że zna zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, a także podpisał zobowiązanie do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR między innymi o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależnie lub nadmiernie przyznane płatności oraz pomocy objętych wnioskiem o przyznanie pomocy.

W odwołaniu skarżąca podniosła następujące zarzuty:

- wydanie decyzji bez dokonania bezspornych ustaleń co do powierzchni gruntów rolnych,

- wadliwe ustalenie, iż zadeklarowana przez skarżącą powierzchnia gruntów objętych dopłatami jest niezgodna z rzeczywistą powierzchnią podlegającą objęciu dopłatami, w oparciu o wadliwy protokół oraz bez ustalenia bezspornych granic gruntów,

- zaniechanie pełnego rozważenia, czy w sprawie nie zaistniały okoliczności wyłączające stosowanie sankcji, o których mowa w art. 68 ust 1 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2604,

- naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. oraz naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez niedokonanie bezspornych ustaleń co do powierzchni gruntów rolnych, zignorowanie stanowiska poprzedniczki skarżącej M. M. zawartego w piśmie z 1 kwietnia 2008 r., zignorowanie zupełnie odmiennych bezspornych ustaleń w Protokole kontroli z 29 maja 2008 r. .w ramach programu: "wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt" wykonanej przez inspektorów ARiMR i zaniechanie wyjaśnienia sprzeczności, a zatem uznanie a priori, iż powierzchnia gruntów podlegająca dopłatom została zawyżona przez wnioskodawczynię i na tej podstawie unieważnienie decyzji,

- oparcie decyzji na wynikach kontroli w których skarżąca nie uczestniczyła i co do której nie miała możliwości wypowiedzenia się, a która nie została prawidłowo doręczona także poprzedniczce skarżącej M. M., której ustalenia jako podstawa decyzji zostały zakwestionowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny i Naczelny Sąd Administracyjny,

- naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. w związku z naruszeniem art. 47 § 2 k.p.a. w zw. z 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie domniemania doręczenia przesyłki w stosunku do M. M., a wyciągniecie z powyższego konsekwencji także wobec skarżącej, tj. zastosowanie domniemania doręczenia pomimo wysłania protokołu kontroli z 2007 r, jedynie przez prywatną osobę prowadzącą działalność gospodarczą, a nie przez czy w imieniu organu administracji, pomimo wysłanie jej na nieprawidłowy adres nie wskazując miejscowości, a jedynie gminę,

- naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wysłanie przesyłki zawierającej wedle oświadczenia organu protokół kontroli przez prywatną osobę na niewłaściwy adres M. M. a wyciągniecie z powyższego konsekwencji także wobec skarżącej,

- zignorowanie zaleceń NSA zawartych w wyroku z 17 marca 2010 r. II GSK 483/09 oraz WSA z 17 lutego 2011 roku V SA/Wa 2231/10 z dotyczących ustaleń protokołu

kontroli, na który zapewne powołuje się organ,

- naruszenie art. 7 ustawy ust 1 i 2 i 4 z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z 156 § 1 pkt 2 k.p.a.,

- naruszenie art. 23 ust 1 i 2 oraz 143b ust 4 i 5 Rozporządzenia rady WE nr 1782/2003 w zw. z 156 § 1 pkt 2 k.p.a.,

- naruszenie art. 24 Rozporządzenia rady WE nr 796/2004 w zw. z 156 § 1 pkt 2 k.p.a.,

- brak uściślenia, na jaki protokół kontroli powołuje się organ, dokonując ustaleń wedle których obszar działek rolnych wynosi 13.10 ha.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] Dyrektor OR ARiMR orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji z dnia [...] października 2014 r. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy wskazując w szczególności, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008, przyznane stronie decyzją Kierownika BP ARiMR z dnia [...] lutego 2009 r. w łącznej wysokości 8.567,35 zł, zostały w dniu 26 marca 2009 r. przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Jednakże w wyniku wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji, Dyrektor [...] OR ARiMR w W. wydał w dniu [...] stycznia 2011 r. decyzję o stwierdzeniu nieważności ww. decyzji Kierownika BP ARiMR. W konsekwencji, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przyznania wnioskodawczyni płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008, Kierownik BP ARiMR odmówił jej przyznania przedmiotowych płatności (decyzja z dnia [...] grudnia 2013 r.). Przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Warszawie (decyzja z dnia [...] marca 2014 r.).

Wobec powyższego, kwota przekazana na rachunek bankowy beneficjenta w dniu 26 marca 2009 r. na mocy decyzji z dnia [...] lutego 2009 r. stanowi kwotę nienależnie pobranych płatności i podlega odzyskaniu w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2014 r., poz. 1438) – dalej jako ustawa o ARiMR.

Następnie organ wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 40 ustawy o płatnościach, ponieważ na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się bowiem kwoty płatności w wysokości: 7.678,59 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz 888,76 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych. Każda z ww. kwot przekracza kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1913/2006.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ II instancji stwierdził, że są one tożsame z zarzutami strony sformułowanymi w odwołaniu od decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. o odmowie przyznania stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Podkreślił, że zarzuty podniesione w tym odwołaniu zostały rozpoznane, a decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy decyzją organu odwoławczego z dnia [...] marca 2014 r.

Podobnie organ odwoławczy ocenił zarzuty skarżącej dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. o przyznaniu wnioskowanych płatności. Kwestia zgodności decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] lutego 2009 r., z przepisami prawa regulującymi została rozstrzygnięta decyzją organu II instancji, który decyzją z dnia [...] maja 2011 r. utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie.

Dalej organ wskazał, że zobowiązany był do ustalenia, czy nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności określone w art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 796/2004.

Dokonując oceny, czy w przypadku skarżącej wystąpiły przesłanki określone w art. 73 ust. 4 powołanego rozporządzenia (dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika) organ przyznał, że pierwsza z tych przesłanek została spełniona. W rozpatrywanej sprawie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008, przyznane na podstawie decyzji z dnia [...] lutego 2009 r., przekazane na rachunek bankowy strony w dniu 26 marca 2009 r., bezspornie wynikały z pomyłki ARiMR. Przy wydaniu przedmiotowej decyzji Kierownik BP ARiMR nie rozpatrzył bowiem w sposób wyczerpujący całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie wyjaśnił istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, tj. nie uwzględnił faktu, iż na zadeklarowanych przez stronę gruntach rolnych w roku 2007 stwierdzono kod DR 10.

Jednocześnie jednak organ zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie nie można uznać, iż brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, tym samym druga z przesłanek, o których mowa w art. 73 ust. 4 powołanego rozporządzenia nie została spełniona. W ocenie Dyrektora [...] OR ARiMR za taką konkluzją przemawiało to, że K. W. składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2008 podpisała oświadczenie, że zna zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, co oznacza, że we wniosku o przyznanie płatności powinna zadeklarować grunty kwalifikujące się do objęcia płatnościami, tj. grunty spełniające kryteria, o których mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (Dz. U. nr 35, poz. 217 ze zm.) – dalej jako ustawa o płatnościach.

Składając zatem wniosek o przyznanie płatności na rok 2008 strona powinna podać powierzchnie działek rolnych zgodnie ze stanem faktycznym na gruncie. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, K. W. we wniosku o przyznanie płatności na rok 2008 deklarowała działki rolne, które nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. Organ wskazał przy tym, że za rzetelność danych we wniosku o przyznanie każdej płatności, w tym również płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, odpowiada występujący z nim rolnik. Obowiązkiem rolnika jest zatem wypełnienie wniosku przy dołożeniu należytej staranności, ponieważ to rolnik dysponuje wiedzą o gruntach użytkowanych rolniczo oraz decyduje o treści wniosku, który podpisuje i składa w ARiMR.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca poza zarzutami podniesionymi w odwołaniu od decyzji organu I instancji zarzuciła zaskarżonej decyzji:

- naruszenie art. 16 ust. 1 k.p.a., tj. zasady trwałości decyzji administracyjnych ale także podstawowych zasad państwa prawa: zasady zaufania obywateli do organów państwa, zasady ochrony praw nabytych i zasady proporcjonalności,

- naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisów art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji nr 2419/2001 oraz art. 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji nr 2419/2001;

- naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 139 k.p.a. poprzez nieuprawnione i niesłuszne orzeczenie na niekorzyść skarżącej;

- naruszenie przepisów postępowania, to jest określonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej oraz określonej w art. 9 k.p.a. zasadny udzielania informacji;

- naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz 157 § 1 k.p.a. poprzez stwierdzenie nieważności decyzji, pomimo braku zaistnienia przesłanek powyższego, wadliwą ocenę iż doszło do naruszenia prawa któremu można przypisać przymiot rażącego;

- naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz 157 § 1 k.p.a. poprzez stwierdzenie nieważności decyzji brak jakiegokolwiek wskazania, dlaczego zakwestionowana decyzja miałaby być wydana z rażącym naruszeniem prawa, zaniechanie zbadania oczywistości naruszenia prawa, zaniechanie odniesienia się do charakteru przepisu, który został naruszony oraz ustosunkowania się do racji ekonomicznej lub gospodarczej w zakresie skutków, które wywołuje decyzja;

- naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz 157 § 1 k.p.a. poprzez stwierdzenie nieważności decyzji pomimo, że decyzja zawierająca odmowę przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego M. M. (poprzedniczce skarżącej) na podstawie analogicznych przesłanek została już dwukrotnie uchylona przez sądy administracyjne w toku zwykłej kontroli sądowo administracyjnej jako wadliwa - a więc nie sposób uznać, iż zachodzi oczywiste naruszenie prawa poprzez przyznanie dopłat decyzją z dnia [...] lutego 2009 r.,

- naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie w sposób jednoznaczny kwestii czy wniosek o dopłaty zawierał błędne dane i czy wynika to z winy samej zainteresowanej;

- naruszenie art. 77 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie wniosków w odwołaniu skarżącej na decyzję [...].

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Stwierdził, że zarzuty powołane w skardze są niezasadne wobec czego skarga powinna podlegać oddaleniu.

W piśmie z dnia 12 października 2015 r. skarżąca podkreśliła, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004. Zdaniem skarżącej obie przesłanki wymienione w tym przepisie zostały spełnione. Nie ulega wątpliwości, że płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu, co przyznaje sama ARiMR. W odniesieniu do drugiej przesłanki – niemożności wykrycia błędu przez rolnika, skarżąca podniosła, że w zaskarżonej decyzji nie wykazano, że mogła ona obiektywnie wykryć błąd organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W związku z treścią m.in. art. 1 § 1 i § 2 oraz art. 3 § 1 ustawy p.p.s.a., funkcją sądownictwa administracyjnego jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Wymaga to oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Należy wskazać, że w wyniku złożonego przez skarżącą wniosku, przyznano jej decyzją Kierownika BP ARiMR z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] wnioskowane płatności w łącznej wysokości 8.567,35 zł. Kwota ta została przekazana na rachunek bankowy wnioskodawcy.

Sąd zauważa, że zarzuty skargi stanowią w zasadzie powtórzenie zarzutów zawartych w odwołaniach i w istocie odnoszą się one do postępowań prowadzonych przez organy ARiMR w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu tych płatności. Zarzucane zaniechania w ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego m.in. poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych skarżącej, mogłyby ewentualnie dotyczyć czynności podejmowanych przez organ I i II instancji poprzedzających ponownie wydane decyzje w przedmiocie przyznania płatności, a nie decyzji tych organów wydanych w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności.

Nie ulega wątpliwości, że między decyzją ustalającą wysokość nienależnie pobranych kwot, a decyzją wydaną w przedmiocie przyznania płatności (po uprzednim stwierdzeniu nieważności pierwotnej decyzji) istnieje związek. Niemniej jednak kwestionowanie decyzji o odmowie przyznania płatności, czy też decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji przyznającej płatność powinno nastąpić poprzez podniesienie zarzutu odnoszącego się bezpośrednio do tych decyzji w odrębnych postępowaniach, a nie do decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności.

W związku z powyższym, w niniejszym postępowaniu nie było możliwe skuteczne postawienie zarzutów wobec decyzji o odmowie przyznania płatności, czy też decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji przyznającej płatność. Jak trafnie zauważył organ odwoławczy postępowanie dotyczące przyznania płatności poprzedza postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku zwrotu płatności pobranych nienależnie lub nadmiernie. Sprawa przyznania płatności stanowiła przedmiot odrębnego postępowania zakończonego wydaniem przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. W odrębnym postępowaniu zapadło też rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika BP ARiMR z dnia [...] lutego 2009 r.

Podkreślić należy, że stosownie do treści art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, przedmiotem postępowania toczącego się przed organem właściwym do ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków (art. 29 ust. 2) jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Jak trafnie wskazano w wyroku NSA z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 822/11, (Lex, nr w bazie 1217427) ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności. W tej drugiej sytuacji, zadaniem właściwego organu ARiMR nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne.

W rozpoznawanej sprawach Kierownik BP ARiMR, a następnie Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR ustalili, że ostateczna decyzja o przyznaniu skarżącej płatności straciła swój byt w związku ze stwierdzeniem jej nieważności i wydano nową decyzję o odmowie przyznania tych płatności. Zagadnienia związane zarówno ze stwierdzeniem nieważności decyzji w przedmiocie przyznania płatności jak i z ponownym rozstrzygnięciem w przedmiocie wniosku o przyznanie płatności nie były przedmiotem rozpatrzenia przez organy obu instancji w niniejszej sprawie, w związku z czym, podnoszone w tym zakresie zarzuty skargi wskazujące na uchybienia organów nie mogły stanowić podstawy uwzględnienia skargi przez Sąd.

Wobec powyższego ponownie zaznaczyć trzeba, iż przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora [...] OR ARiMR oraz poprzedzająca ją decyzja Kierownika BP ARiMR, w której ustalono wysokość nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2008. Sąd poddawał ocenie działania organu administracyjnego podejmowane w toku postępowania zakończonego zaskarżonymi orzeczeniami. Kontrola sądowa ograniczała się do tych czynności, które podjęto od wszczęcia postępowań w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych należności, do dnia wydania decyzji w drugiej instancji. Przedmiotem rozważań Sądu nie mogło być zatem postępowanie, w wyniku, którego stwierdzono nieważność decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w sprawie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych ani też decyzje wydane w wyniku postępowania przeprowadzonego po stwierdzeniu nieważności decyzji. Postępowanie to było bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach faktycznych i prawnych. Natomiast przedmiotowe postępowania były już tylko następstwem stwierdzenia, iż płatności na rok 2008 nie były należne, zaś jego przedmiotem było wyłącznie ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków pieniężnych.

Podsumowując tę część rozważań wskazać należy, że zarzuty skargi okazały się nietrafne.

Zasadny okazał się natomiast zarzut podniesiony w piśmie procesowym skarżącej z dnia 12 października 2015 r., iż organ w ogóle nie wskazał czy błąd, o którym mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 mógł być obiektywnie wykryty przez skarżącą.

W związku z powyższym przypomnieć należy, że zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 73 ust. 1 w zw. z ust. 3 tego rozporządzenia, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone za okres między powiadomieniem o obowiązku rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Zgodnie zaś z art. 73 ust. 5 rozporządzenia - zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze. W niniejszej sprawie wskazać należy, że dziesięcioletni okres przedawnienia nie upłynął, ponieważ wypłata płatności za rok 2008, uznanej następnie za nienależnie pobraną, nastąpiła 26 marca 2009 r., natomiast pierwsze powiadomienie strony skarżącej o nienależnym charakterze tej płatności miało miejsce w piśmie z dnia 30 maja 2014 r., w którym poinformowano ją o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności. W odniesieniu do terminu czteroletniego organ trafnie wskazał, że termin ten upłynął, jednakże błędem organu było wskazanie daty upływu tego terminu na dzień 2 stycznia 2014 r., tj. dzień doręczenia skarżącej decyzji o dnia [...] grudnia 2013 r. o odmowie przyznania płatności. W ocenie Sądu przerwanie biegu ww. terminu należało liczyć od dnia doręczenia skarżącej pisma z dnia 30 maja 2014 r. W związku z tym zauważyć należy, że organ w przedmiotowej sprawie rozważył w sposób szczegółowy kwestie związane z dobrą wiarą – konkludując, że brak jest jakichkolwiek podstaw do jej przyjęcia, co Sąd podziela.

Wyjaśnić należy, że zagadnienie przerwania biegu terminu przedawnienia, w świetle 73 ust. ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, ściśle powiązane zostało przez prawodawcę unijnego z aktywnością organu, a nie z momentem, z którym działanie beneficjenta utraciło atrybut działania podjętego w dobrej wierze. Okoliczność ta, ma istotne znaczenie z punktu widzenia stosowanego okresu przedawnienia obowiązku zwrotu – dziesięcioletniego lub odpowiednio czteroletniego – którego bieg, w każdym z tych przypadków, przerywa powiadomienie beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności. Aktywność organu, o której mowa w przywołanym przepisie, stanowi konsekwencję stwierdzenia zaistnienia przypadku dokonania płatności o nieuzasadnionym charakterze, która jako nienależna podlega zwrotowi. W orzecznictwie sądów administracyjnych, które Sąd w niniejszej sprawie podziela utrwalony jest pogląd, że aktywność ta, ze swej istoty, musi mieć charakter działania kierunkowego, bezpośrednio zmierzającego do odzyskania danej płatności. Innymi słowy, nie może to być jakiekolwiek działanie, albowiem podstawą jego podjęcia, aby mogło być ono uznane za prawidłowe i skutecznie przerywające bieg terminu przedawnienia, musi być stwierdzenie nieuzasadnionego charakteru danej płatności (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2015 r., II GSK 2300/13). Z przedstawionego punktu widzenia, stanowisko organu, że na gruncie przywołanej regulacji, za działanie o którym w niej mowa, uznać należałoby każdy akt właściwego organu władzy, w tym decyzję Kierownika BP ARiMR z dnia [...] grudnia 2013 r. o odmowie przyznania stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008, uznać należy za chybione.

Odnosząc się do kwestii spełnienia przesłanek określonych w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 wskazać należy, że zgodnie z tym przepisem obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli:

- dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz,

- jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Spełnienie pierwszej ze wskazanych w powołanym przepisie przesłanek nie ulega wątpliwości - dowodzi tego już sama decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] lutego 2009 r. Przy wydaniu przedmiotowej decyzji Kierownik BP ARiMR nie rozpatrzył jednak w sposób wyczerpujący całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie wyjaśnił w sposób właściwy istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych dotyczących faktu, iż na zadeklarowanych przez stronę gruntach rolnych w roku 2007 stwierdzono kod DR 10, tj. działki te nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r.

Odnośnie drugiej przesłanki (niemożności wyrycia błędu przez rolnika) organ wskazuje, że przesłanka ta nie została spełniona. Taki wniosek wyprowadza zaś z faktu, że skarżąca w ramach wniosku o przyznanie płatności na rok 2008 podpisała oświadczenie, iż zna zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, co oznacza, że we wniosku o przyznanie płatności powinna zadeklarować grunty kwalifikujące się do objęcia płatnościami, tj. grunty spełniające kryteria, o których mowa w art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach. Organ podnosi również, że za rzetelność danych we wniosku o przyznanie każdej płatności, w tym również płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, odpowiada występujący z nim rolnik. Obowiązkiem rolnika jest zatem wypełnienie wniosku przy dołożeniu należytej staranności, ponieważ to rolnik dysponuje wiedzą o gruntach użytkowanych rolniczo oraz decyduje o treści wniosku, który podpisuje i składa w ARiMR. Skarżąca powinna wykazać się w tym zakresie starannością, tym bardziej w sytuacji, w której stan tych działek budził zastrzeżenia, co wynika z protokołu kontroli.

Organ trafnie zauważył, że skoro wnioskodawca podpisuje oświadczenie o określonej treści, wskazujące na wiedzę w zakresie przyznawania płatności bezpośrednich, to uznać trzeba, iż ma świadomość nie tylko korzystnych dla siebie skutków przedsięwziętych działań, ale również godzi się na obarczenie określonymi konsekwencjami w razie określonego naruszenia prawa. Traktowanie owych skutków w sposób wybiórczy i godzenie się przez stronę jedynie na te, które są dlań korzystne, nie zasługuje na akceptację. Skoro skarżąca wystąpiła o przyznanie określonych świadczeń publicznych i oświadczyła, że znane jej są zasady ich przyznawania, to należy uznać, iż znane jej były owe zasady w ich całokształcie.

W ocenie Sądu powyższe stanowisko organu odwoławczego odnośnie obowiązków skarżącej, jako osoby wnioskującej o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest prawidłowe, aczkolwiek z jednym istotnym zastrzeżeniem. Mianowicie, aby móc stwierdzić, że strona mogła w zwykłych okolicznościach wykryć błąd organu należy wykazać, że strona w ogóle miała możliwość wykrycia tego błędu. W rozpoznawanej sprawie organ nie wykazał, czy błąd mógł być obiektywnie wykryty przez skarżącą. Nie wyjaśnił również w jakiej dacie skarżąca mogła ewentualnie ten błąd wykryć. Jedynie w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie przyznania płatności stwierdzono, że działki, wobec których został stwierdzony kod nieprawidłowości DR10 zostały umieszczone na stronie internetowej ARiMR w specjalnej zakładce – "Wykaz powierzchni w ramach działek ewidencyjnych, które nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r." Również jednak w tej decyzji nie wskazano nawet przybliżonej daty opublikowania tych informacji. Podkreślenia wymaga to, że okoliczność stwierdzenia przez organ braku dobrej kultury rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r., na działkach zadeklarowanych do płatności, była znana poprzedniczce skarżącej dopiero dzięki decyzji wydanej w roku 2010, dotyczącej płatności za 2007 r., tj. po upływie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie płatności na rok 2009. Zaznaczyć przy tym należy, że pierwsza decyzja dotycząca płatności za 2007 r. z dnia [...] lutego 2008 r. odmawiająca przyznania płatności w swoim uzasadnieniu nie odnosiła się wprost do tego zagadnienia.

Podsumowując wskazać należy, że organ nie wskazując kiedy zamieszczono informację odnośnie spornych działek na stronie internetowej ARiMR przedwcześnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka niemożności wykrycia błędu przez rolnika nie została spełniona. Stanowi to o naruszeniu art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, które miało wpływ na wynik sprawy. Niewskazanie czy i kiedy skarżąca mogła obiektywnie dowiedzieć się o błędzie organu stanowi również o naruszeniu przepisów postępowania (art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zakresie mającym zastosowanie przy rozpoznaniu sprawy przez organy ARiMR) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd nie orzekł w zwrocie kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącej z uwagi na treść art. 210 § 1 p.p.s.a.