Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1743/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 165a
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1743/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lutego 2010r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maria Zawadzka, Sędziowie: WSA Grażyna Firek (spr.), WSA Agnieszka Jakimowicz, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2010r., sprawy ze skargi P. Ś., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 7 października 2009r. Nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia od podatku od spadku, I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 100 zł ( sto złotych).


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z 22 lipca 2009 roku, znak [...] odmówił wszczęcia postępowania podatkowego wobec P. Ś. w przedmiocie zastosowania zwolnienia od podatku przewidzianego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn z tytułu nabycia praw do spadku po zmarłej A. Ś. W podstawie prawnej powołany zostały art. 216 w zw. z art. 165a § 1 o.p.

W uzasadnieniu wskazano, że postanowienie spadkowe, dotyczące ww. zmarłej, zapadło 7 maja 2008 roku, a podatnik złożył zgłoszenie podatkowe 16 lipca 2008 roku. Organ pierwszej instancji wskazał, ze zgodnie z art. 17a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, podatnicy są obowiązani złożyć zeznanie podatkowe w terminie jednego miesiąca od powstania obowiązku podatkowego. Zwolnienie, o którym mowa w art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy dotyczy osób, które zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, stwierdzającego nabycie spadku. Organ przyjął, że postanowienie spadkowe uprawomocniło się z dniem 29 maja 2008 roku, a w niniejszej sprawie zeznanie zostało złożone po terminie.

P. Ś. wniósł w terminie zażalenie od powyższego postanowienia, podnosząc, że postanowienie spadkowe nie było prawomocne- jeden ze spadkobierców domagał się zmiany udziału spadkowego, co wstrzymało bieg terminu uprawomocnienia się orzeczenia. Wniosek został cofnięty, a postanowienie uprawomocniło się 1 lipca 2009 roku. Skarżący zarzucił, że organ błędnie ustalił datę prawomocności postanowienia spadkowego, a zgłoszenie podatkowe zostało dokonane w terminie, o jakim mowa w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem znak [...] z 7 października 2009 roku, wydanym na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 o.p. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że gdy organ podatkowy stwierdzi, że zwolnienie, o którym mowa w art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn przysługuje spadkobiercy, wówczas nie ustali zobowiązania podatkowego. Uznał jednocześnie, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie było uzasadnione.

Nadto Dyrektor Izby Skarbowej wskazał na treść art. 357 § 1 w zw. z art. 517 oraz art. 369 i 518 k.p.c. Uznał, że klauzula, zamieszczona na postanowieniu spadkowym z datą 1 lipca 2008 roku potwierdza stan istniejący od 29 maja 2008 roku. Postanowienie – zdaniem organu- uprawomocniło się z upływem 21 dni od dnia ogłoszenia orzeczenia przez sąd.

We wniesionej w terminie skardze P. Ś. domagał się uchylenia obu postanowień w całości, dopuszczenia dowodu z dokumentów, znajdujących się aktach postępowania Sądu Rejonowego, sygn. akt [...] w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżący zarzucił, że w toku postępowania spadkowego jeden z uczestników złożył apelację, co rozpoczęło postępowanie międzyinstancyjne. Zostało ono co prawda umorzone, jednakże postanowienie spadkowe uprawomocniło się w późniejszym terminie, niż wywodzą to organy podatkowe.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, stwierdzeniem ich nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W szczególności podstawą do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu organu administracji publicznej jest naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.).

Na wstępie rozważań należy wskazać, że postanowieniem, wydanym na rozprawie 17 lutego 2010 roku postanowieniem Sąd oddalił wniosek dowodowy skarżącego o dopuszczenia dowodu z dokumentów, znajdujących się aktach postępowania Sądu Rejonowego, sygn. akt [...]. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym można z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przede wszystkim przepis ten przewiduje uprawnienie, nie zaś obowiązek uwzględnienia wniosków dowodowych strony, nadto pozytywne ich rozpoznanie uzależnia od kwestii natury funkcjonalnej. Nadto sąd administracyjny powołany jest do kontrolowania działania administracji publicznej, nie zaś do zastępowania jej i wyjaśniania istoty sprawy, a zatem dopuszczenie dowodów w postępowaniu sądowym ma jedynie charakter uzupełniający i jest uzależnione od tego, czy dowody takie przyspieszyłyby postępowanie. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie było podstaw do uwzględnienia zgłoszonego wniosku, ponieważ przedłużyłoby to postępowanie, jednocześnie dopuszczenie, a następnie przeprowadzenie wnioskowanego dowodu nie wpłynęłoby na treść rozstrzygnięcia Sądu, albowiem do jego wydania wystarczająca była analiza akt sprawy podatkowej. W tym stanie sprawy, skoro rzeczą Sądu nie jest zastępowanie organów podatkowych w przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, a wobec rozstrzygnięcia, zawartego w niniejszym wyroku, nie będzie przeszkód, aby to właśnie te organy uzupełniły materiał dowodowy w sposób, sugerowany przez stronę skarżącą, Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania regulacji art. 106 § 3 p.p.s.a., będącej normą o charakterze wyjątkowym.

Przechodząc do istoty sprawy należy wskazać, że podstawą obu postanowień, wydanych w sprawie, był art. 165a § 1 o.p. stanowiący, że jeżeli żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Instytucja postanowienia, odmawiającego wszczęcia postępowania przewidziana jest dla sytuacji procesowych, w których istnieją formalne, a nie merytoryczne przeszkody w rozstrzygnięciu sprawy, uniemożliwiające w ogóle wszczęcie i prowadzenie postępowania.

W uzasadnieniach obu postanowień w żaden sposób nie odniesiono się do treści art. 165a § 1 o.p., nie wskazując, jakie przyczyny stoją na przeszkodzie wszczęciu i prowadzeniu postępowania. Zgodnie z art. 217 § 2 o.p., postanowienie winno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie. Stosownie zaś do art. 210 § 4 w zw. z art. 219 o.p., w prawnym uzasadnieniu postanowienia należy wyjaśnić podstawę prawną z przytoczeniem przepisów prawa. Zaskarżone postanowienie, a także utrzymane nim w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji nie czyni zadość tym wymogom, gdyż w żaden sposób nie wskazano w ich uzasadnieniach, jakie okoliczności organ uznał za przeszkody dla wszczęcia postępowania.

Organy obu instancji odniosły się natomiast do kwestii terminu, o którym mowa w art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jednakże termin ten ma charakter materialnoprawny (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 29 lipca 2009 roku, sygn. akt I SA/Sz 342/09, Lex Omega nr 512631, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 7 lipca 2009 roku, sygn. akt I SA/Gl 214/09, Lex Omega nr 512644 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 15 lipca 2008 roku, sygn. akt III SA/Wa 434/08, Lex Omega nr 489485). Okoliczność, iż podatnik nie dokonał zgłoszenia w terminie, o jakim mowa w art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn stanowi podstawę do załatwienia sprawy podatkowej co do jej istoty, w tym wypadku- do odmowy zastosowania zwolnienia od podatku. Nie powoduje jednak, iż niemożliwe jest wszczęcie i przeprowadzenie postępowania w tym przedmiocie. Oznacza to, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do wydania postanowienia, odmawiającego wszczęcia postępowania. Obowiązkiem organów podatkowych było jego wszczęcie i przeprowadzenie, zaś powołanie się na uchybienie terminu prawa materialnego mogło stanowić podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego, zawartego w decyzji, kończącej takie postępowanie.

Trzeba nadto zauważyć, iż przyjęta przez organy podatkowe teza, jakoby postanowienie spadkowe, dotyczące skarżącego, uprawomocniło się z dniem 29 maja 2008 roku, pozbawione jest jakichkolwiek podstaw. W postępowaniu nieprocesowym, stosownie do art. 516 k.p.c., orzeczenia co do istoty sprawy zapadają w formie postanowień, na które służy- w myśl art. 518 k.p.c.- apelacja. Do postanowień takich stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu cywilnym procesowym, w tym przepisy, dotyczące wyroków, co wynika z art. 13 § 2 k.p.c. Zgodnie z art. 363 § 1 k.p.c., orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia. W myśl art. 369 § 1 k.p.c., apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok (w postępowaniu nieprocesowym- postanowienie), w terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej orzeczenia z uzasadnieniem. Stosownie zaś do art. 369 § 2 k.p.c., jeżeli strona nie zażądała uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji, termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia. Zgodnie z art. 328 § 1 k.p.c.- uasadnienie wyroku (a w postępowaniu nieprocesowym- postanowienia, o którym mowa w art. 516 k.p.c.) sporządza się na żądanie strony, zgłoszone w terminie tygodniowym od dnia ogłoszenia sentencji wyroku. Oznacza to, że najczęściej postanowienie co do istoty sprawy, którego żadna ze stron nie zaskarżyła, uprawomocni się po upływie sumy tygodniowego terminu do zgłoszenia wniosku o uzasadnienie oraz dwutygodniowego terminu do wniesienia apelacji. W żadnym jednak wypadku nie można domniemywać bez znajomości realiów konkretnej sprawy, że orzeczenie zyskało przymiot prawomocności w takim właśnie terminie. Trzeba przede wszystkim wskazać, że możliwa jest sytuacja, kiedy wobec zrzeczenia się wniosku o uzasadnienie przez wszystkich uczestników, postanowienie stanie się prawomocne już w dwa tygodnie po jego ogłoszeniu (art. 519 k.p.c.). Co więcej, szereg czynności procesowych może spowodować, że termin ten będzie inny niż założone przez organ trzy tygodnie. Z przytoczonych wyżej przepisów wynika iż wystarczy, by którykolwiek z uczestników złożył wniosek o doręczenie odpisu postanowienia z uzasadnieniem, aby termin ten uległ przedłużeniu- wówczas bowiem prawomocność nastąpi najwcześniej w terminie dwóch tygodni od doręczenia postanowienia wraz z uzasadnieniem, oczywiście o ile żaden z uczestników nie wniesie apelacji.

Organy, obliczając datę prawomocności samodzielnie i z całkowitym pominięciem podnoszonych przez skarżącego informacji, że doszło do próby zaskarżenia postanowienia spadkowego, naruszyły art. 122 o.p., nakazujący podejmowanie w toku postępowania wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym, a także art. 120 o.p., zgodnie z którym organy podatkowe winny działać na podstawie przepisów prawa. Uchybienie to w istotny sposób mogło wpłynąć na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Na marginesie wskazać trzeba, że organy podatkowe mają rację o tyle, o ile twierdzą, że data, widoczna na odpisie postanowienia spadkowego (k. 8 akt podatkowych) nie oznacza, że tego dnia stało się ono prawomocne. W ocenie Sądu stwierdzenie prawomocności wskazuje jedynie, że postanowienie było prawomocne w dniu 1 lipca 2008, nie przesądza to jednak, że jest to pierwszy dzień jego prawomocności. Możliwe, że tak jak przyjęły organy podatkowe, postanowienie to stało się prawomocne wcześniej, tę okoliczność należy jednak wnikliwie ustalić, ponieważ- jak wyżej wykazano- zakładanie, aby postanowienie stało się prawomocne w dniu 29 maja 2008 roku, jest na podstawie dotąd zgromadzonego materiału dowodowego przedwczesne i nieuzasadnione.

Powyższe względy przesądziły o konieczności uchylenia zarówno zaskarżonego postanowienia, jak i utrzymanego nim w mocy orzeczenia organu pierwszej instancji. Organy podatkowe winny zatem wydać postanowienie, wszczynające postępowanie w przedmiocie zwolnienia od podatku od spadków i darowizn, a następnie postępowanie to przeprowadzić i wydać decyzję co do istoty sprawy, mając na uwadze, że dopiero podczas merytorycznego załatwiania sprawy możliwe jest uwzględnienie konsekwencji upływy materialnego terminu z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Organy winny ponadto dokładnie ustalić, w jakiej dacie postanowienie Sądu Rejonowego z 7 maja 2008 roku, sygn. akt [...] stało się prawomocne, mając na uwadze wszystkie, a nie wyłącznie wybrane regulacje k.p.c., dotyczące daty prawomocności.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, za podstawę biorąc art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., zaś w zakresie kosztów postępowania- art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.