Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 631/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt. 2 lit. a i c, art. 19 ust. 1, art. 26, art. 27 ust. 1 i art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: O nienależnie pobranym świadczeniu w rozumieniu art. 2 pkt. 7 lit. a w zw. z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U.z 2009 Nr 1, poz. 7 ze zm) można mówić tylko wówczas gdyby osoba uprawniona otrzymywała jednocześnie świadczenie alimentacyjne z funduszu alimentacyjnego oraz należności od dłużnika alimentacyjnego przekazywane wprost do wierzyciela lub za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne.

TEZY

O nienależnie pobranym świadczeniu w rozumieniu art. 2 pkt. 7 lit. a w zw. z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U.z 2009 Nr 1, poz. 7 ze zm) można mówić tylko wówczas gdyby osoba uprawniona otrzymywała jednocześnie świadczenie alimentacyjne z funduszu alimentacyjnego oraz należności od dłużnika alimentacyjnego przekazywane wprost do wierzyciela lub za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) sędzia del. WSA Marian Wolanin Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Po 867/11 w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Po 867/11 uwzględniając skargę E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Poznania z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...]

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujący stan sprawy.

Decyzją z dnia [...] października 2009 r. przyznano E. G. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 400 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. na rzecz córki M. K. Na skutek informacji komornika sądowego z dnia 6 sierpnia 2010 r. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Poznania Kierownik Zespołu ds. Realizacji Funduszu Alimentacyjnego i Pomocy Materialnej Poznańskiego Centrum Świadczeń w dniu 10 sierpnia 2010 r. wstrzymał z datą od 1 sierpnia do 30 września 2010 r. wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Następnie zawiadomił E. G. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] października 2009 r. o przyznaniu świadczeń. Postępowanie to w dniu 5 stycznia 2011 r. zostało na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. umorzone, natomiast w tym samym dniu organ zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. organ ten na podstawie art. 12 ust. 1, art. 23 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 2 pkt 7 lit. a, art. 2 ust. 2, art. 23 ust. 5, 6 i 7 oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) zw. dalej ustawą, ustalił, że kwota 1.200 zł pobrana przez E. G. z tytułu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki w okresie od maja do 31 lipca 2010 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Decyzję uzasadniono tym, że egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego R. K. jest skuteczna od maja 2010 r., zaś stosownie do art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy świadczenie pieniężne wypłacane jest wobec bezskuteczności egzekucji. Bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucji, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie uregulowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych (art. 2 pkt 2). Na tej podstawie organ uznał, że od maja 2010 r. ustało prawo do świadczenia, co znajduje także uzasadnienie w definicji nienależnego świadczenia z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy.

W odwołaniu od decyzji E. G. podała, że komornik nie poinformował jej o skuteczności egzekucji i nie przekazywał jej żadnych kwot od dłużnika ale przekazywał je na konto Poznańskiego Centrum Świadczeń aż do końca okresu rozliczeniowego, czyli października 2010 r. O skuteczności egzekucji dowiedziała się od komornika dopiero w sierpniu 2010 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z dnia 18 maja 2011 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję podzielając stanowisko organu pierwszej instancji.

Skargę na powyższą decyzję wniosła E. G. powtarzając te same zarzuty co w odwołaniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi z argumentacją zamieszczoną w uzasadnieniu decyzji.

Uwzględniając powyższą skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, iż organy dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

W art. 2 pkt 7 ustawodawca określił nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego jako:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty,

e) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Sąd zaznaczył, iż regulacje art. 2 pkt 7 ustawy mają szczególny walor, gdyż pomimo zamieszczenia ich pośród definicji legalnych, w istocie stanowią immanentną część unormowań z zakresu postępowania w sprawach zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Świadczenie, które odpowiada definicji nienależności powinno być zwrócone przez zobowiązanego do organu, który je bezprawnie wypłacił. Podstawą zwrotu jest nie tylko samo "nieprzysługiwanie" przyznanego i wypłaconego omyłkowo świadczenia, ale na organ nałożono, przynajmniej co do zasady, obowiązek wykazania, że do nieuprawnionej wypłaty doszło wskutek naruszeń prawa, jakich świadomie dopuściła się osoba pobierająca świadczenia. Wymieniona m.in. art. 2 pkt 7 lit. a ustawy podstawa zwrotu wymaga, aby w postępowaniu tym organ wykazał winę adresata decyzji o przyznaniu świadczenia. Działanie to może przyjmować postać działania i polegać na aktywnym, nielegalnym wprowadzeniu organu w błąd albo też postać zaniechania i polegać na dopuszczeniu do pobrania świadczenia wskutek niepowiadomienia organu o podstawach do zaprzestania zainicjowania już wypłat (art. 19 ust. 1). Nie każda konkluzja organu co do tego, że wystąpiły w przeszłości fakty wywołujące ustanie lub wstrzymanie wypłat świadczenia, daje podstawę do objęcia go obowiązkiem zwrotu. A tak właśnie przyjęły organy orzekające w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu normę zawartą w art. 2 pkt 7 lit. a ustawy, która stała się podstawą stwierdzenie nienależnego pobrania świadczenia przez skarżącą, należy odczytywać łącznie z pozostałymi unormowaniami ustawy, które współdecydują, które świadczenia organ obowiązany był wypłacić, które powinien być zachować poprzez wzruszenie decyzji o przyznaniu świadczenia (art. 163 K.p.a.) lub wstrzymanie wypłaty świadczenia.

Istotne znaczenie dla podstawy zwrotu objętej tym przepisem jest treść art. 19 ust. 1 ustawy, w którym sformułowano adresowany do świadczeniobiorcy nakaz niezwłocznego powiadamiania organu wypłacającego świadczenie o wystąpieniu zmian w liczbie członków rodziny, uzyskaniu lub utracie dochodu oraz o wszelkich innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma również kwestia egzekucji należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Podstawowym warunkiem uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji (art. 3 ust. 1), która została zdefiniowana przez ustawodawcę w art. 2 pkt 2 ustawy. Ponadto w art. 24 ust. 1 przewiduje się, że organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli (...), egzekucja stała się skuteczna (...) albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Z ostatnio powołanego przepisu wynika, iż ustawodawca nie przewiduje, by skuteczność egzekucji stała się podstawą zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, lecz jest ona przesłanką do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Uchylenie lub zmiana ostatecznej decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie oznacza zaś jeszcze, że organ uprawniony jest stwierdzić, że świadczenie wypłacone na podstawie tej zmienionej lub uchylonej decyzji zostało pobrane nienależnie. O tym, czy świadczenie zostało pobrane nienależnie decyduje ustalenie, czy została spełniona jedna z przesłanek wymienionych w art. 2 pkt 7 ustawy, a ponadto stwierdzenie w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, że w tym pobraniu świadczeń jako nienależnego brała udział wola strony (która z naruszeniem prawa przemilczała fakty, których skutki prawne były jej znane).

W ocenie Sądu nie można orzekać o zwrocie, nie zbadawszy uprzednio udziału winy strony w braku powiadomienia o zdarzeniach, które skutkują ustaniem, bądź wstrzymaniem świadczenia. Skoro ustawodawca przyjął założenie, że wszystkie, zarówno wprost wymienione w art. 19 ust. 1 ustawy, jak i w nim niewymienione przesłanki ustania uprawnienia powinny być komunikowane bezzwłocznie organowi, to tym samym przyjął, że strona powinna posiadać rzetelną wiedzę o katalogu tych faktów, dostarczoną przez organ w toku postępowania. Na gruncie prawa publicznego nie obowiązuje zasada, zgodnie z którą nieznajomość prawa szkodzi; przeciwnie obowiązuje zasada nakazująca organowi administracji publicznej najpierw zadbać o należyty stan świadomości prawnej strony, a dopiero po wypełnieniu tego obowiązku – nakładać na niesumiennych świadczeniobiorców ciężary, które ustawodawca związał z nieprawidłowym sposobem wykonywania prawa do świadczenia (A. Korcz-Maciejko, W. Maciejko, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Warszawa 2008, s. 65-69).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, iż organy orzekające dopuściły się naruszenia przepisów art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. a, art. 2 pkt 2 oraz art. 19 ust. 1 ustawy.

Po pierwsze organy przyjęły, iż wystarczające dla stwierdzenia, że skarżąca pobrała jako nienależne świadczenie alimentacyjne za okres od 1 maja do 31 lipca 2010 r. było ustalenie (w oparciu o informacje uzyskane od komornika sądowego), że egzekucja świadczeń alimentacyjnych od dłużnika R. K. stała się skuteczna od maja 2010 r. i od tej daty miesięczne potrącenia zaspokajają bieżące raty alimentów przyznanych M. K.

Organy pominęły dwie zasadnicze kwestie.

Po pierwsze nie ustaliły, czy skarżąca w postępowaniu o przyznanie jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego została należycie pouczona, że skuteczna egzekucja należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych stanowi okoliczność, o której powinna niezwłocznie powiadomić organ. Wystarczy wskazać, że w decyzji z dnia [...] października 2010 r. przyznającej świadczenie alimentacyjne na okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. organ I instancji nie zawarł wyczerpującego pouczenia odnoszącego się do tej kwestii. Ograniczył się jedynie do ogólnego pouczenia i zacytował przepis art. 19 ust. 1 ustawy (k. 17 akt adm. I inst.), z którego nie wynika, że skuteczności egzekucji należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych jest podstawą do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie pieniężne z funduszu alimentacyjnego (art. 24 ust. 1). Również takiego pouczenia zabrakło w formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ wprawdzie wskazał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna, ale jednocześnie nie pouczył strony, że o skuteczności egzekucji należy powiadomić organ i dlaczego (k. 5 akt adm. I inst.).

Po wtóre organy nie wzięły pod uwagę istotnej przesłanki, a mianowicie, czy skarżąca wiedziała (a jeśli tak od kiedy) o tym, że od maja 2010 r. R. K. reguluje należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych ciążących na nim wobec M. K. . Sąd powołał się na pismo z dnia 28 grudnia 2011 r. komornika sądowego E. G. , w którym wyjaśniła, że "w związku z okolicznością, iż wierzycielka otrzymywania kwotę alimentów bieżących z PCŚ (chodzi o świadczenia alimentacyjne), wyegzekwowane kwoty w dalszych miesiącach przekazywane były zgodnie z ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na rzecz PCŚ". Komornik poinformował też, że: "od miesiąca października 2010 r. wierzycielka otrzymuje pełną ratę bieżącą; pozostała kwota uzyskana z potrącenia dłużnika przekazywana jest częściowo na rzecz zaległości w funduszu alimentacyjnym, a częściowo na pokrycie kosztów egzekucyjnych" (k. 44 akt adm. I inst.). Jednocześnie skarżąca zarówno w odwołaniu od decyzji organu I instancji, jak i w skardze wyraźnie wskazała, że: "nie wiedziała, że egzekucja jest skuteczna, bo Komorniki powiadomił ją o tym dopiero w sierpniu" (2010 r.).

W ocenie Sądu, pomimo że w niniejszej sprawie faktycznie doszło – jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego – do skutecznej egzekucji należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, to organy nie wykazały, że skarżąca pobrała świadczenie za okres od 1 maja do 31 lipca 2010 r. w sposób nienależny. Od nienależnie pobranego świadczenia, przy którym – co powyżej wyjaśniono – istotną przesłanką jest zawinienie świadczeniobiorcy, należy odróżnić nienależne wypłacenie świadczenia, które polega na wypłaceniu świadczenia osobie, której świadczenie to obiektywnie – z uwagi na brak lub utratę jednej z konstytutywnych przesłanek uzyskania świadczenia – nie należało się. Samo bowiem "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, zaś "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W konsekwencji przyjmuje się, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 października 2010 r., II SA/Po 478/10, Lex nr 754434).

Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zw. dalej P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji, zalecając aby ponownie rozpoznając sprawę organy orzekające uwzględniły dokonaną przez Sąd ocenę prawną niniejszej sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu i zaskarżając wyrok w całości zarzuciło naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:

a) art. 2 pkt 7 lit. a oraz art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez przyjęcie, że fakt zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego pobranych przez osobę uprawnioną lub jej przedstawiciela ustawowego jest uzależniony w świetle powyższych przepisów od wykazania przez organ przyznający świadczenie, winy adresata decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to jest nie tylko od wykazania przez organ orzekający, iż stronie postępowania nie przysługuje dane świadczenie, lecz także, że do wypłaty świadczenia doszło także wskutek naruszeń prawa, jakich świadomie lub wskutek zaniechania dopuściła się osoba pobierająca przedmiotowe świadczenie;

b) art. 2 pkt 7 lit. a oraz art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez przyjęcie, że do wypłaty i pobrania świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez osobę uprawnioną łub jej przedstawiciela ustawowego – jako świadczeń nienależnie pobranych – może dojść tylko wówczas, gdy pobierający został należycie pouczony, poprzez wskazanie, że skuteczna egzekucja zaległych i bieżących świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest okolicznością, o której osoba uprawniona lub jej przedstawiciel ustawowy winien niezwłocznie powiadomić organ wypłacający świadczenie z funduszu alimentacyjnego.

Skarga kasacyjna zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. przez nieuzasadnione uchylenie decyzji ostatecznej SKO z dnia 18 maja 2011 r. mimo braku podstaw do stwierdzenia naruszenia przez ten organ jakiegokolwiek przepisu prawa materialnego i procesowego.

Skarga kasacyjna wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. i zasądzenie na rzecz skarżącego organu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że stanowisko Sądu pierwszej instancji nie znajduje uzasadnienia w treści art. 2 pkt 7 lit. a oraz art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Pierwszy z tych przepisów został umieszczony w art. 2 ustawy, który zawiera tak zwane "definicje legalne" pojęć związanych z ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Również treść art. 2 pkt 7 lit. a tejże ustawy, zawiera taką definicję, odnoszącą się w tym przypadku do jednej z sytuacji prawnych zawierających określenie, kiedy dochodzi do nienależnego pobrania świadczeń z funduszu, alimentacyjnego. Skoro zatem wskazany przepis stanowi definicję ustawową, która dąży do sprecyzowania pojęcia – kiedy dochodzi do nienależnego pobrania świadczeń z funduszu alimentacyjnego – to pojęcie to nie powinno być interpretowane i to w sposób rozszerzający, jak to uczynił Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Nie sposób bowiem wykazać w oparciu o treść art. 2 pkt 7 lit. a, czy też treść art. 19 ust. 1 ustawy, iż obowiązek zwrotu pobranych przez osobę uprawnioną lub przez jej przedstawiciela ustawowego powstaje z innych przyczyn niż wskazane w tych przepisach. Skoro analizowana definicja legalna nie zawiera spisu okoliczności, które uzasadniałyby ustanie lub wstrzymanie wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego w całości lub w części, to można przyjąć –także w ślad za treścią art. 19 ust. 1, iż taką okolicznością (wymienioną także w art. 24 ust. 1 ustawy), może być skuteczna egzekucja alimentów dokonana przez komornika na rzecz wierzyciela alimentacyjnego, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Tym samym nie można przyjąć, iż organ orzekający w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionego, winien wykazać – orzekając o obowiązku zwrotu tych świadczeń, winę osoby pobierającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Nie zasługuje również na aprobatę pogląd Sądu I instancji, iż w świetle art. 2 pkt 7 lit. a oraz art. 19 ust. 1 ustawy, iż tylko osoby uprawnione do świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub ich przedstawiciele ustawowi pobierający te świadczenia, mogą być uznani – za osoby pobierające w sposób nienależny świadczenia – tylko gdyby byli w należyty sposób pouczeni o braku uprawnień do ich pobierania, to jest także w sytuacji skutecznej egzekucji świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie sposób przyjąć, iż wskazany na wstępie przepis – art. 2 pkt 7 lit. a ustawy – zawiera w swej treści – tak jak art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – wymóg pouczenia osoby pobierającej świadczenia o braku prawa do ich pobierania. Skoro zatem obydwa akty prawne zawierają różniące się pojęcia – świadczeń nienależnie pobranych – to Sąd I instancji nie mógł przyjąć, rozstrzygając sprawę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez E. G. , że do oceny – w jakiej sytuacji na osobie uprawnionej lub jej przedstawicielu ustawowym – ciąży obowiązek zwrotu tych świadczeń, można przyjąć, że i w tym przypadku osoba pobierająca świadczenie winna być odpowiednio pouczona, w jakiej sytuacji nie powinna pobierać przedmiotowych świadczeń. Należy wskazać, iż Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku za niewystarczające przyjął ogólne pouczenie związane z treścią art. 19 ust. 1 ustawy. Pogląd ten skarżący organ uznaje jednak za nieuprawniony, skoro z treści art. 2 pkt 7 lit. a ustawy, nie wynika by organ orzekający, był w sposób szczególny zobowiązany do pouczania osoby pobierającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w jakiej sytuacji prawnej osoba uprawniona lub jej przedstawiciel ustawowy, nie powinni pobierać świadczeń. Tym samym za wystarczające można przyjąć dokonane pouczenie E. G.

W tym stanie prawnym zdaniem Kolegium należy przyjąć, iż – w świetle art. 145 § 1 P.p.s.a. – Sąd I instancji w sposób niezasadny uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] maja 2011 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Poznania z dnia [...] stycznia 2011 r.

E. G. nie wniosła odpowiedzi na skargę kasacyjną natomiast w piśmie procesowym adresowanym do Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2012 r. wniosła o zwrot kwoty 800 zł przez PCŚ w Poznaniu wraz z odsetkami.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej Sąd odwoławczy nie uznał za zasadne zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego jak również przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. wskazanych w środku zaskarżenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu dokonał w zaskarżonym wyroku prawidłowej wykładni przepisu art. 2 pkt 7 lit. a i art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jak również prawidłowo przyjął, iż treść tych regulacji w powiązaniu z innymi przepisami ustawy nie uprawniała organów do przyjęcia, że zachodziły przesłanki do nakazania skarżącej zwrotu pobranych przez nią świadczeń i uznanie je za pobrane nienależnie.

Poddając szczegółowej analizie treść definicji legalnej "nienależnie pobranego świadczenia" Sąd wykazał, że w tej sprawie nie zachodziła żadna z przesłanek wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a – e ustawy.

Z ustalonego stanu faktycznego, którego nie podważono w skardze kasacyjnej wynika, że E. G. aż do sierpnia 2010 r. nie wiedziała o tym, że prowadzona jest egzekucja komornicza od dłużnika alimentacyjnego.

Z pisma komornika sądowego E. G. wynika, że wyegzekwowane od maja 2010 r. od R. K. należności przekazywane był na rzecz PCŚ, zatem wiedzę o prowadzonej egzekucji miał organ nie zaś skarżąca.

W takiej sytuacji nie obciąża jej zaniechanie wykonania obowiązku z art. 19 ust. 1 ustawy.

Przepis ten nakłada na świadczeniobiorcę obowiązek niezwłocznego zawiadomienia organu w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Stanowi naruszenie powyższego przepisu przypisywanie stronie zaniedbania i nakładanie obowiązku zwrotu świadczenia w sytuacji gdy nie tylko nie została powiadomiona o zmianach, lecz wiedzą o tym dysponował sam organ administracji.

Zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że organy obu instancji popełniły błąd przyjmując, iż skuteczne prowadzenie egzekucji od maja 2010 r. przesądzało o nienależnie pobranych w tym czasie świadczeniach przez E. G. Trafnie Sąd odwołał się w tym względzie do definicji z art. 2 pkt 7 lit. c ustawy, który za takie świadczenie pozwala uznać wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia.

Dokonując wykładni art. 2 pkt 7 lit. a ustawy, który za nienależnie pobrane świadczenie nakazuje uznać wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty w całości lub w części, należy odwołać się do innych przepisów ustawy.

Przepis art. 26 nakłada na organ prowadzący postępowanie egzekucyjne obowiązek udzielania organowi właściwemu wierzyciela informacji mających wpływ na wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Natomiast art. 27 ust. 1 ustawy zobowiązuje dłużnika alimentacyjnego do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami.

Sposób prowadzenia egzekucji w tych sprawach określa m.in. przepis art. 28 ust. 1 ustawy, który wprost przewiduje, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w kolejności m.in. należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy – do ich całkowitego zaspokojenia. Z zacytowanego przepisu wynika więc wprost, iż uprawniony otrzymuje świadczenia z funduszu (ma zatem do nich prawo), gdy w toku prowadzonej egzekucji następuje przekazanie środków pieniężnych tylko na rzecz organu wierzyciela. Świadczenie wypłacone nienależnie w rozumieniu art. 23 ust. 1 miałoby miejsce wówczas gdyby uprawniony jednocześnie otrzymywał świadczenie z funduszu alimentacyjnego i z egzekucji komorniczej. Innymi słowy o nienależnie pobranym świadczeniu w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a w zw. z art. 23 ust. 1 ustawy można mówić tylko wówczas gdyby osoba uprawniona otrzymywała jednocześnie świadczenie alimentacyjne z funduszu alimentacyjnego oraz należności od dłużnika alimentacyjnego przekazywane wprost do wierzyciela lub za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne.

Ustalenia poczynione w tej sprawie wskazują w sposób niebudzący wątpliwości, iż E. G. w okresie objętym nakazem zwrotu pobierała tylko świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwotach po 400 zł miesięcznie.

W tej sytuacji nie spełniła się także przesłanka z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy, gdyż w tym stanie faktycznym nie ziściły się okoliczności, które powodowałyby ustanie lub wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub części.

Z powyższych względów przyjmując, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego Sąd pierwszej instancji nie naruszył przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., zaś zarzut skargi kasacyjnej w tym zakresie jako pozbawiony jakiegokolwiek uzasadnienia należało uznać za chybiony.

Z wymienionych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Sąd odwoławczy nie odniósł się do żądania skarżącej E. G. , dot. zwrotu kwoty 800 zł, gdyż przekracza to granice tej sprawy, a wniosek w tym przedmiocie strona winna zgłosić do organu.