Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 232/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 191 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 821
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Starosty Dzierżoniowskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Starostą Dzierżoniowskim a Starostą Wąbrzeskim w sprawie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich umieszczonych w pieczy zastępczej postanawia: wskazać Starostę Dzierżoniowskiego jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Starosta Dzierżoniowski złożył wniosek do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Starostą Wąbrzeskim w sprawie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego A. K. oraz małoletniej J. K., umieszczonych w pieczy zastępczej.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie postanowieniem z 20 marca 2020 r., sygn. akt III Nmo 25/20, orzekł o natychmiastowym umieszczeniu małoletniego A. K. w niezawodowej rodzinie zastępczej u K. i I. małż. D., a od 3 kwietnia 2020 r. w rodzinnym domu dziecka u M. Ł. i P. Ł. oraz o natychmiastowym umieszczeniu małoletniej J. K. w rodzinnym domu dziecka A. H. i K. H.

Organ podał, że przed wydaniem w/w postanowienia z 20 marca 2020 r. do Sądu Rejonowego w Dzierżoniowie, wpłynęło pismo Zastępcy Dyrektora ds. Lecznictwa Dolnośląskiego Szpitala Specjalistycznego [...] we Wrocławiu z 21 stycznia 2020 r., z prośbą o zajęcie się sprawą rodziny małoletniego A. K. Z pisma wynikało, że po przyjęciu małoletniego na oddział jego matka rzadko go odwiedzała i nie reagowała na upomnienia telefoniczne oraz rozmowy, a także często zmienia miejsca zamieszkania. W związku z powyższym, Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie wszczął postępowanie w sprawie pod sygnaturą akt Nmo 25/20, w trakcie którego ustalił, że przed Sądem Rejonowym w Wąbrzeźnie toczy się aktualnie postępowanie dotyczące władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi M. C. pod sygn. akt III Nsm 181/19 i wykonywany jest nadzór kuratora.

Następnie do Sądu Rejonowego w Dzierżoniowie wpłynęło pismo OPS w Niemczy z 18 marca 2020 r., w którym wniesiono o natychmiastowe umieszczenie małoletnich w rodzinie zastępczej. W piśmie podano, iż małoletni są zaniedbani oraz chorzy oraz, że M. C. wraz z dziećmi została wyrzucona przez konkubenta z mieszkania w [...], przy czym nie wyraża ona zgody na pobyt w domu samotnej matki. W związku z powyższym Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie postanowieniem z 19 marca 2020 r., sygn. akt III No 25/20 zarządził w trybie natychmiastowym hospitalizację dzieci celem zdiagnozowania ich stanu zdrowia i leczenia szpitalnego.

Starosta podał, że dzieci od 19 marca 2020 r. do 20 marca 2020 r. przebywały w Oddziale Pediatrycznym Szpitala Powiatowego w Dzierżoniowie i po uzyskaniu informacji przez Sąd, iż nie wymagają hospitalizacji, wskazanym na wstępie postanowieniem z 20 marca 2020 r., sygn. akt III Nmo 25/20 Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie uchylił wcześniejsze postanowienie o zarządzeniu hospitalizacji z dnia 19 marca 2020 r. i tymczasowo umieścił małoletnich w pieczy zastępczej. Po wydaniu w/w postanowienia z 20 marca 2020 r., do Sądu Rejonowego wpłynęło zawiadomienie Kierownika OPS w Niemczy o odebraniu dzieci w trybie art. 12a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy (Dz.U. z 2020 r. poz. 218), jednakże było one bezprzedmiotowe z uwagi na postanowienie Sądu z 20 marca 2020 r., na co jednoznacznie wskazał Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie w kolejnym postanowieniu z dnia 26 marca 2020 r., sygn. III Nsm 194/20.

Starota Dzierżoniowski – przywołując treść art. 191 ust. 1 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r., poz. 821) oraz art. 25 K.c. – wskazał, że według informacji posiadanych przez Powiat Dzierżoniowski, miejscem zamieszkania małoletniego A. K. oraz J. K. przed umieszczeniem ich w pieczy zastępczej w rozumieniu przepisów Kodeksu Cywilnego było O. leżące na terenie Powiatu Wąbrzeskiego, co wynika m.in. z pisemnego oświadczenia matki małoletnich M. C. z 19 marca 2020 r. Zgodnie z tym oświadczeniem pobyt M. C. z małoletnimi dziećmi w [...] oraz we Wrocławiu miał charakter tymczasowy, gdyż jej stałe miejsce zamieszkania to O., gdzie jest zameldowana wraz z dziećmi na pobyt stały pod adresem [...].

Dalej organ podał, że Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich w sprawie dotyczącej władzy rodzicielskiej odnośnie małoletnich A. K. oraz J. K, postanowieniem z 5 maja 2020 r., sygn. akt Nsm 194/20, stwierdził swoją niewłaściwość miejscową i dalsze prowadzenie sprawy odnośnie małoletnich przekazał Sądowi Rejonowemu w Wąbrzeżnie jako właściwemu miejscowo, przed którym od 2019 r. do dnia dzisiejszego pod sygnaturą akt III Nsm 181/19 toczy się postępowanie dotyczące władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi M. C. Wskazano, że w w/w postępowaniu ograniczono rodzicom wykonywanie władzy rodzicielskiej poprzez nadzór kuratora, który nie został uchylony.

Organ wnioskujący zwrócił przy tym uwagę, że o ile Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie jako Sąd Opiekuńczy był uprawniony do wydania w przedmiotowej sprawie postanowień z 19 oraz 20 marca 2020 r. o sygn. akt 111 Nmo 25/20 na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 569 § 2 K.p.c, gdyż dobro małoletnich było zagrożone (nagły przypadek), o tyle wyłącznie właściwym do prowadzenia sprawy dotyczącej małoletnich A. Kr. oraz J. K. jest Sąd opiekuńczy ich miejsca zamieszkania tj. Sąd Rejonowy w Wąbrzeżnie. Wskazano, że powyższą zasadę wprowadza art. 569 § 1 K.p.c.

Z ustaleń Powiatu Dzierżoniowskiego poczynionych na podstawie wskazanych powyżej dokumentów również jednoznacznie wynika właściwość Powiatu Wąbrzeskiego w zakresie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich A. K. oraz J. K. umieszczonych w pieczy zastępczej, co zostało potwierdzone również postanowieniem Sądu Rejonowego w Dzierżoniowie z dnia 5 maja 2020 r. sygn. akt III Nsm 194/20.

Organ zauważył, że po tymczasowym opuszczeniu O., w drugiej połowie 2019 r. M. C. do czasu umieszczenia dzieci w pieczy zastępczej w marcu 2020 r. przebywała tylko chwilowo we Wrocławiu, czy też w [...], co potwierdziła oświadczeniem z 19 marca 2020 r. jednoznacznie wskazując, iż jej pobyt w tych miejscowościach miał przemijający charakter, a jej miejsce zamieszkania to O. Wskazano, że po opuszczeniu O. w 2019 r. M. C. prowadziła de facto koczowniczy tryb życia, przy czym jej miejscem zamieszkania w rozumieniu przepisów Kodeksu Cywilnego była nadal miejscowość O.

Zdaniem wnioskującego organu, już tylko sam fakt koczowniczego trybu życia M. C. po opuszczeniu O. w 2019 r. przemawia za tym, aby wskazać Powiat Wąbrzeski jako właściwy do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich A. K. oraz J. K. na podstawie art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny systemie pieczy zastępczej, albowiem ostanie miejsce zameldowania małoletnich na pobyt stały to: O. [...], przy czym jest to jedyny ich adres zameldowania na pobyt stały.

W ocenie wnioskodawcy prowadzenie przez M. C. koczowniczego trybu życia przez okres kilku miesięcy na przełomie 2019/2020 r. nie spowodowało, iż miejscowość O. przestała być jej miejscem zamieszkania w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, co jednoznacznie wynika z oświadczenia M. C. z 19 marca 2020 r., jak również okoliczności jej powrotu do tej miejscowości po umieszczeniu dzieci w pieczy zastępczej.

Organ podkreślił, że z uwagi na stanowisko Powiatu Wąbrzeskiego, dzieci obecnie znajdują się w pieczy zastępczej na terenie Powiatu Dzierżoniowskiego, tj. ok. 500 km od miejsca zamieszkania ich matki, co jest niewątpliwie krzywdzące zarówno dla samych małoletnich, jak ich matki, bo w zasadzie wyklucza możliwość ich osobistego kontaktu.

W odpowiedzi na wniosek, Starosta Wąbrzeski stwierdził, że właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich J. i A. K. umieszczonych w rodzinnej formie pieczy zastępczej jest Powiat Dzierżoniowski.

Podano, że w przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie, III Wydział Rodzinny i Nieletnich w dniu 20 marca 2020 r., postanowieniem w sprawie sygn. akt. III Nmo 25/20 postanowił o natychmiastowym umieszczeniu małoletniego A. K. ur. [...] r., (PESEL: [...]) w niezawodowej rodzinie zastępczej K. i I. małżonków D. zam. w N. przy ul. [...] przy czym ustalił termin pobytu małoletniego w tej pieczy zastępczej do 3 kwietnia 2020 r., zaś od 3 kwietnia 2020 r., umieścił małoletniego A. K. w rodzinnym domu dziecka u M. i P. L., zam. P. przy ul. [...] oraz o natychmiastowym umieszczeniu małoletniej J. K. ur. [...] r., (PESEL: [...]) w rodzinnym domu dziecka u A. i K. H., zam. [...], B.

Organ wskazał, że z dokumentacji zgromadzonej przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Wąbrzeźnie ustalono, iż ojciec biologiczny małoletnich J. K., w czasie, w którym dzieci zostały umieszczone w pieczy zastępczej, mieszkał poza granicami kraju w B., gdzie pracuje. Z informacji uzyskanych z Urzędu Gminy w Płużnicy z dnia 27 marca 2020 r. wynika, że M. C., nie jest zameldowana na terenie Gminy Płużnica od dnia 30 października 2019 r., na dzień uzyskania odpowiedzi, nie posiadała zameldowania stałego, ani czasowego. W tym czasie, jak podaje pracownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Płużnicy, zgodnie z informacją przesłaną do Centrum w Wąbrzeźnie w dniu 18 maja 2020 r., wyprowadziła się wraz z dziećmi do innego partnera. Z powyższej opinii asystenta rodziny, który współpracował z matką biologiczną wynika, że skontaktował się z M. C. 19 listopada 2019 r., po czym 22 listopada 2019 r., podopieczna wyjechała do Wrocławia, natomiast J. K. do B. Wskazano, że M. C. 19 listopada 2019 r. przekazała informację asystentowi, iż przyszłość wiąże z nowym miejscem zamieszkania ([...], gm. Niemcza) w związku z relacją z nowym partnerem. Podano, że ostatecznie współpraca z asystentem zakończyła się z dniem ostatniego spotkania z J. K. (31 grudzień 2019 r.), który poinformował asystenta o swoim powrocie do Belgii oraz o tym, że jego była partnerka M. C. nie ma zamiaru wrócić z dziećmi do O. (gmina Płużnica), ponieważ postanowiła na stałe osiedlić się z nowym partnerem w [...].

Dalej organ podał, że małoletni wraz z matką biologiczną, M. C., przed umieszczeniem w pieczy zastępczej mieszkali pod adresem [...], Niemcza, M. C. była znana w środowisku lokalnym (Gmina Niemcza), korzystała ze wsparcia Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemczy Zgodnie z pismem z 25 marca 2020 r. pobierała świadczenia rodzinne na A. K., świadczenie wychowawcze na A. i J. K. oraz świadczenie z funduszu alimentacyjnego na małoletniego A. K. Ponadto, decyzją kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemczy, rodzinie został przyznany od 31 stycznia 2020 r., asystent rodziny, zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Wskazano, że asystent rodziny miał trudności we współpracy z M. C., która 24 lutego 2020 r., przekazała ośrodkowi informację, iż jest wraz z dziećmi w miejscu zamieszkania (tj. [...]) i nie "życzy sobie" asystenta. Po uzyskaniu takiego zgłoszenia asystent rodziny spotkał się z nią i uzyskał rezygnację ze współpracy z asystentem.

W ocenie Starosty Wąbrzeskiego, na dzień umieszczenia małoletnich w pieczy zastępczej, matkę biologiczną małoletnich nie wiązały sprawy umożliwiające obiektywne stwierdzenie, że Gmina Płużnica była centrum życiowym M. C. Zaznaczono, że nie miała możliwości powrotu do miejscowości O. (gdzie była dotąd zameldowana), gdyż samodzielnie się wymeldowała, a właściciel mieszkania, ojciec biologiczny dzieci przebywał poza granicami kraju w celach zarobkowych.

Organ wskazał, że w związku z tym, iż ustawa o wspieraniu rodziny i systemu pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", należy odnieść się w tej kwestii do art. 25 Kodeksu cywilnego. Podano, że Centrum Pomocy Rodzinie w Wąbrzeźnie uzyskało informację, iż M. C. otrzymywała świadczenia pieniężne z Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemczy oraz został jej przyznany asystent rodziny. Dodatkowo za fakt, świadczący o tym, iż M. C. swoje plany życiowe wiązała z Powiatem Dzierżoniowskim można – w ocenie organu – uznać okoliczność, że we wniosku o przydział mieszkania z zasobów miasta Dzierżoniów wskazała, iż zależy jej aby mieszkanie było usytuowane w centrum miasta, ze względu na bliską odległość do zerówki i żłobka dla dzieci, także łączy się to z lepszą perspektywą dla podjęcia przez nią pracy zarobkowej, by móc się utrzymać i mieć na opłaty związane z mieszkaniem.

Dalej Starosta Wąbrzeski podał, że w rozmowie telefonicznej przeprowadzonej przez pracownika Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Wąbrzeźnie z M. C. z 17 maja 2020 r., przekazała mu ona informację o swojej aktualnej sytuacji oraz o sytuacji, która doprowadziła do umieszczenia dzieci w rodzinach zastępczych.

Organ wskazał, że M. C. w listopadzie 2019 r., przeprowadziła się do miejscowości N. do nowego partnera, podkreśliła wiek mężczyzny - 60 lat, oświadczyła, iż mieli wspólne plany, chciała stworzyć stałą relację z mężczyzną. Zapytana przez pracownika o swoje plany w tamtejszym okresie oświadczyła, iż wiązała swoją przyszłość z Powiatem Dzierżoniowskim, na potwierdzenie tego powiedziała, iż złożyła w Urzędzie Miasta w Dzierżoniowie wniosek o przydzielenie mieszkania z zasobów miasta. W rozmowie powiedziała, że ówczesny partner obiecał jej wyremontować mieszkanie, które otrzyma z Urzędu Miasta w Dzierżoniowie oraz zakupić piętrowe łóżko dla dzieci. M. C. oznajmiła, iż chciałaby mieć "w końcu" mieszkanie, które należy do niej. Powiedziała, że z nowym partnerem zaczęły się awantury, krzyczał na nią i na dzieci, więc podjęła decyzję o rozstaniu, zatrzymywała się wówczas z dziećmi u swojej mamy w Wrocławiu.

Dalej organ podał, że po umieszczeniu dzieci w pieczy zastępczej rodzice biologiczni małoletnich: M. C. i J. K. ponownie są w związku, jednakże nie zamieszkują na terenie Gminy Płużnica. Z informacji uzyskanych od M. C. wynika, że zgodnie ze swoimi planami – ojciec biologiczny dzieci J. K. sprzedał mieszkanie i wraz z matką biologiczną dzieci przeprowadzili się do miasta Torunia (podany adres zamieszkania to: ul. [...]). Informację tą potwierdził telefonicznie pracownik socjalny Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Płużnicy na dzień 28 października 2020 r., rodzice biologiczni nie przebywają na terenie Gminy Płużnica, sprzedali mieszkanie i nie korzystają ze wsparcia Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej.

Starosta Wąbrzeski podkreślił, że w czasie umieszczenia małoletnich A. i J. K. w rodzinnej formie pieczy zastępczej na terenie Powiatu Dzierżoniowskiego, Powiat Wąbrzeski nie dysponował wolnym miejscem w rodzinnej pieczy zastępczej. Pismem z 20 marca 2020 r., Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Dzierżoniowie przekazało informacje o umieszczeniu małoletnich w rodzinnej formie pieczy zastępczej oraz zwróciło się o wskazanie rodziny zastępczej, w której mogliby zostać umieszczeni w/w wychowankowie. Pismem z 23 marca 2020 r., Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Wąbrzeźnie poinformowało, iż Powiat Wąbrzeski nie dysponuje wolnym miejscem w pieczy zastępczej.

Organ podkreślił, że sytuacja ta trwa do dnia dzisiejszego, zatem nie można zgodzić się ze stwierdzeniem Powiatu Dzierżoniowskiego, że w przypadku uznania właściwości Powiatu Wąbrzeskiego dzieci niewątpliwie zostałyby umieszczone na terenie Powiatu Wąbrzeskiego, gdyż powiat ten nie dysponuje wolnym miejscem, nie posiada również kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Zaznaczono przy tym, że Powiat Wąbrzeski nie jest miejscem zamieszkania rodziców biologicznych.

Organ wskazał, że uwagi na fakt, iż w czasie przed umieszczeniem dzieci po raz pierwszy w pieczy zastępczej tj. okres od listopada 2019 r. do marca 2020 r., centrum życiowym matki biologicznej było na terenie Powiatu Dzierżoniowskiego, o czym świadczą sprawy urzędowe, majątkowe i osobiste, nie można zgodzić się ze stanowiskiem Powiatu Dzierżoniowskiego, że w tamtym czasie matka prowadziła koczowniczy tryb życia.

Zgodnie z ustaleniami wykazanymi w niniejszej sprawie – zdaniem Starosty Wąbrzeskiego – właściwym do ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem małoletnich A. i J. K. w pieczy zastępczej jest powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania małoletnich przed umieszczeniem ich po raz pierwszy w pieczy zastępczej, tj. Powiat Dzierżoniowski.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi w odniesieniu do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, którą zajmują się dwa organy administracji publicznej (spór pozytywny) lub której organy administracji publicznej odmawiają przyjęcia do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, powołując się na brak podstaw do ustalenia swej właściwości (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie mamy do czynienia z negatywnym sporem o właściwość pomiędzy Starostą Dzierżoniowskim a Starostą Wąbrzeskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego A. K. oraz małoletniej J. K. umieszczonych w pieczy zastępczej.

Zgodnie z art. 191 ust.1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemu pieczy zastępczej, powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi:

1) wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka;

2) średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym;

3) wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie.

Stosownie zaś do ust. 2 tego przepisu, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały.

Ustawa o systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z brzmieniem art. 25 K.c., jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 K.c). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa (art. 26 § 2 K.c).

Jak zatem z powyższego wynika, o miejscu zamieszkania w świetle art. 25 K.c. decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Z unormowania tego wynika, że do przyjęcia zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości konieczne jest ustalenie występowania dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. O ile ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza zwykle trudności, o tyle mogą one wystąpić przy ustalaniu zamiaru stałego pobytu. W tej materii mogą decydować różnorakie okoliczności. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej. W orzecznictwie podkreśla się, że miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest miejsce, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby i to bez względu na adres jej zameldowania.

W niniejszej sprawie, mając na uwadze brzmienie art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemu pieczy zastępczej, datą, o której jest mowa w tym przepisie jest data 20 marca 2020 r. W tej bowiem dacie Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie po raz pierwszy postanowił umieścić małoletnich w rodzinnym domu dziecka. Zatem kwestią wymagającą ustalenia jest miejsce zamieszkania małoletnich do dnia 20 marca 2020 r., a dokładniej powiat miejsca zamieszkania tego rodzica, u którego małoletni wtedy przebywali. Bowiem, jeżeli władza rodzicielska (choćby ograniczona) przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa, o czym była już mowa powyżej. W niniejszej sprawie rodzicem, u którego stale przybywali małoletni przed pierwszym umieszczeniem ich w pieczy zastępczej była matka biologiczna dzieci – M. C. Zatem ustalenie jej miejsca zamieszkania przed dniem 20 marca 2020 r. ma w niniejszej sprawie decydujące znaczenie. Nie mogą natomiast w tym kontekście odnieść zamierzonego skutku argumenty o okolicznościach, które pojawiły się w sprawie później, takie, jak zmiana planów życiowych M. C. związana ze zmianą miejsca zamieszkania, które to plany pojawiły się już po pierwszym umieszczeniu małoletnich w pieczy zastępczej.

Jak wynika z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy, M. C. w dniu 30 października 2019 r. została wymeldowana z mieszkania dotychczasowego stałego zameldowania w O., Gmina Płużnica, Powiat Wąbrzeski. Nie wynika, aby miała inne stałe lub czasowe miejsce zameldowania. Dalej, jak także wynika z akt, przed datą pierwszego skierowania małoletnich do rodzinnego domu dziecka (20 marca 2020 r.), od około listopada 2019 r. do marca 2020 r. przebywała w [...] w Powiecie Dzierżoniowskim. Wtedy związała się nowym partnerem, z którym zamierzała ułożyć sobie życie w tej właśnie miejscowości. Z informacji przekazanych pracownikowi opieki społecznej z 19 listopada 2019 r. wynika, że przyszłość dla siebie i dzieci wiąże z nowym miejscem zamieszkania i z nowym partnerem w tejże właśnie miejscowości. Z informacji, którą asystent rodziny uzyskał w dniu 31 grudnia 2019 r. od ojca biologicznego małoletnich – J. K. – wynika, że jego była partnerka M. C. nie ma zamiaru wrócić z dziećmi do O. (Gmina Płużnica, Powiat Wąbrzeski), ponieważ postanowiła się osiedlić z nowym partnerem w [...]. Należy podkreślić, że tam pobierała świadczenia rodzinne na A. K., świadczenie wychowawcze na A. i J. K. oraz świadczenie z funduszu alimentacyjnego na A. K. Można zatem stwierdzić, że okoliczność przebywania w [...] była przez M. C. manifestowana na zewnątrz w postaci faktycznych działań. Jednakże, jak wynika z akt doszło do rozstania z nowym partnerem, a w oświadczeniu z dnia 19 marca 2020 r. M. C. stwierdziła, że w [...] przebywała jedynie tymczasowo oraz podała, że obecnie chciałaby wrócić do O.

W okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić należy, że planowanie przez M. C. przyszłości swojej i dzieci w [...], przebywanie w tejże miejscowości od listopada 2019 r. do marca 2020 r. oraz pobieranie różnego rodzaju świadczeń na rzecz dzieci, stanowiło o chęci ześrodkowania swoich interesów życiowych w tej właśnie miejscowości. Nie można zatem przyjąć, co podnosi wnioskodawca, że M. C. na przełomie roku 2019/2020 prowadziła koczowniczy tryb życia.

Należy także wskazać, że Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie, III Wydział Rodzinny i Nieletnich w dniu 20 marca 2020 r., postanowieniem w sprawie sygn. akt. III Nmo 25/20 postanowił o natychmiastowym umieszczeniu małoletniego A. K. ur. [...] r., w niezawodowej rodzinie zastępczej u K. D. i I. małżonków D. zam. w N. (Powiat Dzierżoniowski) przy ul. [...], przy czym ustalił termin pobytu małoletniego w tej pieczy zastępczej do dnia 3 kwietnia 2020 r., zaś od 3 kwietnia 2020 r., umieścił małoletniego A. K. w rodzinnym domu dziecka u M. i P. L., zam. [...] (Powiat Dzierżoniowski) przy ul. [...] oraz o natychmiastowym umieszczeniu małoletniej J. K. ur. [...] r., w rodzinnym domu dziecka u A. i K. H., zam. [...], B. (Powiat Dzierżoniowski).

W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy należało zatem przyjąć, że – w rozumieniu art. 191 ust. 1 powołanej ustawy o wspieraniu rodziny i systemu pieczy zastępczej – miejscem zamieszkania małoletnich przed umieszczeniem ich po raz pierwszy w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania ich matki zamieszkałej w [...] w Powiecie Dzierżoniowskim. Skoro zaś miejscem zamieszkania małoletnich przed umieszczeniem w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania ich matki, to zobowiązany do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego A. K. oraz małoletniej J. K., umieszczonych w pieczy zastępczej, jest Powiat Dzierżoniowski.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 4 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.