Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 411/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, 2, 2a, 2b  i ust. 3
journal: Dz.U. 2004 nr 4 poz 27
law: Ustawa z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych - tekst jednolity.
article: art. 7, 77 par. 1, 80, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Protokolant Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi R. Sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie rozstrzygnięcia o uznaniu gier za gry na automatach 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2007 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Finansów na rzecz skarżącej R. Sp. z o.o., z siedzibą w G. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Minister Finansów decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 2 ust. 2a, ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (Dz. U. z 2004 r., Nr 4, poz. 27 ze zm. ) po rozpatrzeniu wniosku R. Sp. z o.o. z siedzibą w G. z dnia [...] grudnia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie rozstrzygnięcia, że gry prowadzone na automatach "S." o Nr [...] i "D." o Nr [...], stanowiące własność firmy R. Sp. z o.o. z siedzibą w G., są grami na automatach w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (Dz. U. z 2004r. Nr 4, poz. 27 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 października 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 1103/08 oddalił skargę R. Sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie rozstrzygnięcia o uznaniu gier za gry na automatach.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji podał, że w dniu [...] sierpnia 2007 r. do Ministerstwa Finansów wpłynęło pismo Urzędu Celnego w [...] z prośbą o rozstrzygnięcie w trybie art. 2 ust. 3 ustawy o grach i zakładach wzajemnych charakteru gier urządzanych na automatach "S." o Nr [...] i "D." o Nr [...] znajdujących się w B. w K. przy ul. [...], w którym przeprowadzona została kontrola przez pracowników Referatu Karno-Skarbowego Urzędu Celnego w [...].

Minister Finansów wszczął postępowanie, celem wydania wnioskowanego rozstrzygnięcia.

W piśmie z dnia [...] października 2007 r. prezes skarżącej Spółki podał, że przedmiotowe automaty nie wypłacają monet i nie umożliwiają uzyskania nagród rzeczowych w postaci przedłużenia czasu gry. Odwołał się do opinii [...] Zespołu Rzeczoznawców [...] w [...].

Minister Finansów decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. uznał, iż gry prowadzone na ww. automatach, są grami na automatach w rozumieniu przepisów ustawy o grach i zakładach wzajemnych. Uzasadniając powyższą decyzję, Minister Finansów podał, że gry na przedmiotowych automatach są grami na urządzeniach elektromechanicznych. Automaty wyposażone są we wrzutniki monet o nominałach 1, 2 lub 5 zł. Po zakredytowaniu automatów monetami o odpowiednich nominałach grający otrzymuje punkty kredytowe, za które może prowadzić grę (1 zł - 4 min., 2 zł - 8 min., 5 zł - 20 min.). W przypadku wygranej, tj. uzyskania określonego układu symboli na ruchomych bębnach automatów, grający otrzymuje dodatkowe punkty kredytowe, za które może prowadzić dalszą grę bez ponoszenia dodatkowych opłat. Automaty mają zamontowany ogranicznik maksymalnego czasu gry. Wnosząc opłatę za grę gracz ma jedynie prawo do rozpoczęcia gry o czasie zależnym od przypadku. Celem i wygraną jest kontynuowanie (przedłużenie) gry, jednakże nie dłużej niż pozwala na to wbudowany ogranicznik maksymalnego czasu gry. Przegraną jest krótsza gra, a wygraną możliwość jej kontynuowania, przy czym w ocenie organu nie ma znaczenia fakt, czy tak rozumianą wygraną można skonsumować rozpoczynając nową grę, czy też grając dalej w tę samą grę, czyli przechodząc na dalsze etapy gry. Wygrana nie traci cechy wygranej w rozumieniu ustawy o grach i zakładach wzajemnych poprzez fakt ograniczenia maksymalnego czasu gry.

R. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (nazywana dalej skarżącą) złożyła do Ministra Finansów wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o stwierdzenie nieważności w całości zaskarżonej decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji stwierdzającej, że gry prowadzone na wymienionych automatach nie są grami na automatach w rozumieniu przepisów ustawy o grach i zakładach wzajemnych.

Skarżąca zakwestionowała stwierdzenie, że automaty stanowią jej własność, gdyż w rzeczywistości Spółka jest jedynie ich dzierżawcą, a właścicielem urządzeń jest F. [...], [...], N.

Tymczasem wspomnianemu podmiotowi nie doręczono jakiegokolwiek zawiadomienia o toczącym się postępowaniu. Obarczenie postępowania administracyjnego rażąco wadliwym oznaczeniem strony, powinno – w ocenie skarżącej – skutkować stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła:

1. rażącą obrazę przepisów art. 109 § 1 k.p.a. w zw. z art. 61 § 4 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. mającą oczywiście wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, które to naruszenie prowadzi do obligatoryjnego wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.;

2. rażącą obrazę przepisów art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. mającą oczywiście wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia;

3. rażącą obrazę przepisu art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. mającą oczywisty wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia;

4. oczywiście błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, pozostające w opozycji do zgromadzonego materiału dowodowego.

Skarżąca zarzuciła ponadto, że organ nie podjął kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności nie przeprowadził dowodu z opinii biegłego, natomiast opinię [...] Zespołu Rzeczoznawców [...] ocenił wybiórczo. Zdaniem skarżącej opinia ta była jedynym miarodajnym materiałem dowodowym w sprawie, a organ nie przyjął kategorycznych twierdzeń biegłego. Jednocześnie skarżąca zwróciła uwagę, że przedmiotowe urządzenia nie były przedmiotem badań Urzędu Dozoru Technicznego [...] w [...]. W ocenie skarżącej organ dokonał błędnych ustaleń fatycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, pozostających w opozycji do zgromadzonego materiału dowodowego. Czas trwania gry jest bowiem stały i z góry określony, zaś celem gry jest satysfakcja. Uznanie za wygraną rzeczową wykorzystania czasu używania urządzenia już uprzednio opłaconego, jest zdaniem skarżącej obarczone błędem logicznym. Naczelną zasadą gry jest reguła, że kończy się ona w każdym razie po upływie czasu, za który opłacił gracz. Wynik gry nie wpływa w jakikolwiek sposób na możliwość przedłużenia opłaconego czasu. Ilość uzyskanych punktów w grze nie ma więc żadnego wpływu na jej przedłużenie, a co najwyżej na skrócenie, w przypadku utraty punktów przed upływem czasu gry.

Po upływie wyznaczonego z góry czasu konieczne jest uiszczenie kolejnej opłaty. Konkludując skarżąca stwierdziła, że prowadząc grę na przedmiotowych automatach nie można osiągnąć ani wygranej pieniężnej ani tym bardziej rzeczowej, zaś organ nie udowodnił, że gra przynosi graczowi wymierną korzyść majątkową.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Minister Finansów decyzją z dnia [...] marca 2008 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2007 r.

Organ stwierdził, że w postępowaniu dotyczącym rozstrzygnięcia charakteru gier na automatach stroną jest podmiot, który organizował gry na tych automatach, a zatem zaskarżona decyzja została skierowana do właściwego podmiotu. W sprawie wzięto pod uwagę cały materiał dowodowy, w tym opinię [...] Zespołu Rzeczoznawców [...] w [...], sprawozdanie z badań wystawione przez Urząd Dozoru Technicznego [...] w [...] i wyjaśnienia prezesa skarżącej Spółki J. M. zawarte w protokole przesłuchania podejrzanego z dnia [...] maja 2007 r. Wbrew twierdzeniom strony, organ nie zakwestionował przebiegu gier przedstawionego w powyższej opinii - nie podzielił jedynie opinii biegłego, że fakt wprowadzenia organicznika maksymalnego czasu gry powoduje, iż w przedmiotowych grach nie występują wygrane w rozumieniu przepisów ustawy o grach i zakładach wzajemnych. W przedmiotowych grach określona jest jedynie maksymalna granica czasu, przez jaki będzie prowadzona gra. Nie jest natomiast wskazany stały czas, przez który grający będzie miał na pewno możliwość gry. Zdobywane punkty kredytowe zwiększają ogólną pulę tych punktów, stwarzając większą szansę pełnego wykorzystania maksymalnego czasu gry.

Decyzja z dnia [...] marca 2008 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez Spółkę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W skardze strona zarzuciła decyzji:

1) rażącą obrazę przepisów art. 109 § 1 k.p.a. w zw. z art. 61 § 4 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez rażąco wadliwe oznaczenie stron postępowania, w wyniku którego w toku postępowania pominięto stronę, które to naruszenie prowadzi do obligatoryjnego wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., co stanowi podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. b) p.p.s.a.,

2) rażącą obrazę przepisów art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 79 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 85 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego,

3) rażącą obrazę przepisu art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie wyrażenia ostatecznego stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy,

4) rażącą obrazę przepisu art. 80 k.p.a. poprzez wybiórczą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału oraz oczywiście błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, pozostające w opozycji do zgromadzonych materiałów,

5) rażącą obrazę przepisu art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niesprostanie wymogowi sporządzenia wnikliwego i logicznego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, co oczywiście miało wpływ na wynik postępowania poprzez uniemożliwienie kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia,

6) błędną wykładnię przepisu art. 2 ust. 2a ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych, mającą wpływ na wynik sprawy, poprzez wadliwe przyjęcie, że będące przedmiotem niniejszego postępowania urządzenia do gry, umożliwiają prowadzenie gier o wygrane rzeczowe.

Wskazując na powyższe uchybienia skarżąca Spółka wniosła o stwierdzenie nieważności w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Finansów z [...] grudnia 2007 r., z powodu rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 ust. 2 p.p.p.s.a., ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Ministra Finansów z [...] grudnia 2007 r., na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. b) p.p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Skarżąca podtrzymała wyrażone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowisko, że stroną niniejszego postępowania powinien być właściciel przedmiotowych automatów, albowiem każde rozstrzygnięcie dotyczące przedmiotu własności dotyczy przede wszystkim właściciela. Powtórzyła również zarzut nieprzeprowadzenia przez organ jakiegokolwiek postępowania dowodowego. Całość materiału dowodowego, na podstawie którego została wydana zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca, została zgromadzona bowiem tylko i wyłącznie przez Urząd Celny w [...] w postępowaniu karno-skarbowym, toczącym się przeciwko osobie fizycznej – J. M. Strona została pozbawiona zatem prawa czynnego udziału w postępowaniu, a powołany przez organ dowód z przesłuchania strony nigdy nie został przeprowadzony. W ocenie skarżącej organ w sposób rażąco arbitralny i wybiórczy ocenił opinię [...] Zespołu Rzeczoznawców [...] oraz opinię uzupełniającą, ignorując wnioski postawione przez biegłego. Strona wskazała, że maksymalny czas trwania gry jest stały i z góry określony oraz nie ulega on przedłużeniu w żaden sposób związany z wynikiem gry. Jedynie brak zręczności gracza może spowodować krótszy czas gry. Celem samej gry jest satysfakcja, nie ma w niej wygranej, zaś wykorzystywanie przez klienta opłaconego już czasu gry nie może być uznane za korzyść.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Odnosząc się do zarzutów skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji uznał, że organ w sposób prawidłowy określił stronę przedmiotowego postępowania. Zgodnie z art. 28 k.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Sąd wskazał, że przedmiotowe automaty ("S." nr [...] i "D." nr [...]) znajdowały się w posiadaniu skarżącej zgodnie z umową dzierżawy z dnia [...] lipca 2005 r. i to skarżąca organizowała gry na tych automatach. Wydane rozstrzygnięcie dotyczy zatem bezpośrednio praw i obowiązków skarżącej jako podmiotu urządzającego gry, bowiem w sytuacji, gdy organ przesądzi, że gry prowadzone na spornych automatach są grami na automatach w rozumieniu ustawy o grach i zakładach wzajemnych, to skarżąca będzie mogła urządzać i prowadzić działalność w zakresie gier na automatach wyłącznie na zasadach określonych w ustawie. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie dotyczy natomiast praw i obowiązków F., który to podmiot jest wprawdzie właścicielem automatów, ale przekazał władztwo nad nimi innemu podmiotowi i nie organizuje na tych automatach jakichkolwiek gier.

Za niezasadny uznał Sąd pierwszej instancji zarzut zaniechania przeprowadzenia przez organ administracji jakiegokolwiek postępowania dowodowego. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Na gruncie k.p.a. nie występują żadne ograniczenia w możliwości wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dowodów zgromadzonych w toku postępowania karnego lub karno-skarbowego. W ocenie Sądu, postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone i sprowadzało się do dopuszczenia dowodów zgromadzonych w toku postępowania karno-skarbowego, w którym zarzuty postawiono J. M. jako Prezesowi Zarządu R. Sp. z o.o., a dotyczyły one urządzania gier na przedmiotowych automatach wbrew warunkom ustawy o grach i zakładach wzajemnych. Skarżąca spółka brała udział we wspomnianym postępowaniu karno-skarbowym, bowiem pismem z dnia [...] maja 2007 r. zgłosiła interwencję do toczącej się sprawy, a ponadto uczestniczyła w eksperymencie procesowym, który odbył się w dniu [...] sierpnia 2007 r. i dotyczył ustalenia zasad działania zatrzymanych automatów.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, dowody zgromadzone w toku postępowania karno-skarbowego zostały uwzględnione i ocenione przez Ministra Finansów, zaś ocena ta była zgodna z dyrektywą zawartą w art. 80 k.p.a. Sąd wskazał, że w toku postępowania karno-skarbowego J. M., przesłuchany w charakterze podejrzanego, opisał przebieg gier na przedmiotowych automatach, wskazując, że po ponownym uruchomieniu automatu poprzez wrzucenie następnej monety można również dysponować punktami uzyskanymi w grze poprzedniej, jeżeli nie zostały one wcześniej skasowane. Dla wskazania zasad działania przedmiotowych automatów dołączył również sprawozdanie z badań z Urzędu Dozoru Technicznego [...] w [...] oraz opinie techniczne sporządzone przez W. Jako, że powyższe dokumenty nie dotyczyły konkretnych automatów, których dotyczyło prowadzone dochodzenie, organ dopuścił dowód z opinii biegłego ze [...] Zespołu Rzeczoznawców [...] z siedzibą w [...] w celu ustalenia zasad działania tych konkretnych automatów. Biegły badał automaty w obecności przedstawiciela skarżącej – J. M. Wbrew twierdzeniom skarżącej, wyprowadzanie wniosków ze sporządzonej opinii nie jest wkraczaniem w jej merytoryczną zasadność. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że to Minister Finansów jest organem uprawnionym do rozstrzygania, czy gry na określonych automatach są grami w rozumieniu ustawy o grach i zakładach wzajemnych. Natomiast opinie, czy ekspertyzy wydawane w tego typu sprawach dotyczą wyłącznie kwestii technicznych i nie mogą rozstrzygać zagadnień prawnych.

W ocenie Sądu pierwszej instancji organ zasadnie zrezygnował z przeprowadzenia rozprawy zamiejscowej, której celem miałoby być wyjaśnienie sprawy w drodze oględzin urządzeń do gry objętych przedmiotem rozpoznania niniejszej sprawy. Wbrew twierdzeniom skarżącej, oględziny takie odbyły się z udziałem jej przedstawiciela w dniu [...] sierpnia 2007 r. i został z nich sporządzony protokół, podpisany następnie przez osoby biorące udział w eksperymencie procesowym. Zdaniem Sądu, nie zachodziła także potrzeba dopuszczania dowodu z przesłuchania strony, bowiem po zgromadzeniu wskazanych wyżej opinii nie istniały fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, które należałoby wyjaśnić przesłuchując stronę.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, oparcie rozstrzygnięcia o dowody zgromadzone w karno-skarbowym postępowaniu przygotowawczym nie pozbawiło strony należnych jej praw, w tym prawa do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. Dowody, w oparciu o które wydano decyzje, zostały w głównej mierze złożone przez prezesa skarżącej Spółki, upoważnionego nota bene do jej jednoosobowego reprezentowania. Skarżącej znany był także dopuszczony przez organ dowód z opinii biegłego, gdyż na tym etapie skarżąca brała udział w toczącym się postępowaniu karno-skarbowym.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, na podstawie rozpatrzonych dowodów organ ustalił prawidłowy stan faktyczny, a następnie wyprowadził z niego właściwe wnioski co do charakteru gier, które odbywają się na przedmiotowych automatach, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, która w tym zakresie spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Ustalenia przyjęte przez organ administracji nie pozostają w sprzeczności z opinią biegłego ze [...] Zespołu Rzeczoznawców [...] nr [...]. Opinię należy czytać całościowo, a udzielone odpowiedzi odnosić do zadanych pytań. Istota gier na przedmiotowych automatach sprowadza się do tego, że nie ma możliwości prowadzenia gry ponad wykupiony czas, pomimo posiadania kredytów. Możliwe jest też zakończenie gry przed wykupionym czasem, wtedy gdy dojdzie do wyczerpania kredytów. Takie właśnie są konkluzje biegłego, który stwierdza, że nie istnieje możliwość przedłużenia gry ponad "wykupiony" czas gry. Właśnie do tak określonego czasu gry odnosi się organ, który nie stwierdza, że wygraną jest możliwość kontynuowania gry ponad zapłacony czas. Nie oznacza to jednak, że gra nie może być kontynuowana w tym właśnie czasie. Dzieje się tak wówczas, gdy gracz może grać dalej już nie dzięki kredytom uzyskanym na starcie, a dzięki punktom zdobytym za sprawą swojej sprawności w grze. Gra toczy się na drugim rzędzie bębnów, gdzie punkty są korzystniej naliczane. Zatem skoro gracz ma możliwość zdobycia większych punktów, ma też szansę wykorzystania całego czasu gry. Jak wskazał biegły, korzyścią dla grającego jest możliwość gry o większe punkty, niż na dolnej części pulpitu. Ilość zdobytych punktów jest też istotna z tego względu, że po upływie opłaconego czasu gry gracz może opłacić kolejną grę, w której zdobyte wcześniej punkty zostaną mu doliczone. Oznacza to, zdaniem Sądu pierwszej instancji, że w przypadku przedmiotowych automatów występują dwa rodzaje wygranych: 1) możliwość prowadzenia gry w wykupionym czasie, ale nie za przyczyną kredytów uzyskanych na starcie, lecz przy wykorzystaniu punktów zdobytych w grze, dzięki którym gracz przechodzi na wyższy poziom bębnów, gdzie punkty są liczone korzystniej, 2) możliwość zaliczenia punktów zdobytych w grze zakończonej już z powodu upływu opłaconego czasu - w kolejnej grze uruchomionej po wrzuceniu następnej monety. Organ prawidłowo także przyjął, że czas trwania gier na przedmiotowych automatach nie jest stały i nie jest z góry określony. Określona jest jedynie maksymalna granica czasu, przez jaki będą prowadzone gry, zależna od wniesionej opłaty. W przypadku niekorzystnego przebiegu gry, który zależy od zręczności gracza, grający kończy grę przed upływem opłaconego czasu gry, tj. w momencie utraty wszystkich punktów kredytowych. Nie jest zatem wskazany stały czas gry, przez który grający będzie miał na pewno możliwość prowadzenia gry.

Pismem z dnia [...] lutego 2009 r. R. Sp. z o.o. z siedzibą w G. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 1103/08. Na podstawie art. 173 § 1 oraz art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej nazywaną p.p.s.a.) zaskarżyła ww. wyrok w całości, zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na uchybieniu art. 145 § 1 ust. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przez organ w toku postępowania administracyjnego przepisów prawa, dającego podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji w szczególności art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez wszczęcie postępowania administracyjnego na wniosek innego podmiotu aniżeli strony - na wniosek Urzędu Celnego w [...], co stanowi rażące naruszenie prawa,

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na uchybieniu art. 145 § 1 ust. 1 lit. b) p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przez organ w toku postępowania administracyjnego przepisów prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, w szczególności:

a) art. 109 § 1 k.p.a. w zw. z art. 61 § 4 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a., poprzez ewidentnie wadliwe oznaczenie stron postępowania, w wyniku którego pominięto w toku postępowania stronę, które to naruszenie prowadzi do obligatoryjnego wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.,

b) art. 79 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a.(w tym zakresie uchybienie art. 145 § 1 ust. 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a.), poprzez całkowite pozbawienie strony ustawowego prawa udziału w przeprowadzaniu dowodów, co miało istotny wpływ na wynik zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego oraz stanowi wadę kwalifikowaną, polegającą na uniemożliwieniu stronie wzięcia udziału w postępowaniu, które to naruszenie prowadzi do obligatoryjnego wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.,

c) art. 10 k.p.a., poprzez uniemożliwienie stronie wyrażenia ostatecznego stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy, co dowodzi oczywiście, iż strona skarżąca bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, jakie to uchybienie stanowi podstawę wznowienia postępowania przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.,

3. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na uchybieniu art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przez organ w toku postępowania administracyjnego przepisów prawa, mającego istotny wpływ na wynik sprawy oraz przedstawienie stanu sprawy niezgodnie z rzeczywistym:

a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 85 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie podjęcia przez organ administracji publicznej wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co oczywiście miało istotny wpływ na wynik zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego,

b) art. 80 k.p.a., poprzez wybiórczą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału oraz oczywiście błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, pozostające w opozycji do zgromadzonych materiałów, co oczywiście miało istotny wpływ na wynik zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego,

c) art. 85 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z oględzin objętych przedmiotem postępowania urządzeń do gier, mimo iż w okolicznościach niniejszej sprawy zachodziła taka potrzeba, co oczywiście miało wpływ na wynik zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego,

d) art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niesprostanie wymogowi sporządzenia wnikliwego i logicznego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia wraz z uzasadnieniem podstawy faktycznej, co oczywiście miało wpływ na wynik postępowania, poprzez uniemożliwienie kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz pozbawienie strony informacji o przesłankach rozstrzygnięcia,

e) art. 86 k.p.a. (w tym zakresie uchybienie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a.), poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony pomimo przyjęcia, iż jest to w okolicznościach niniejszej sprawy niezbędne, co oczywiście miało wpływ na wynik zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego,

4. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na uchybieniu art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nierozpoznanie wszystkich zarzutów skargi,

5. naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie na skutek wadliwej wykładni przepisu art. 2 ust. 2a ustawy o grach i zakładach wzajemnych oraz nie uwzględnienie przy dokonywaniu wykładni dyspozycji przepisu art. 42 pkt 6 wskazanej ustawy, poprzez wadliwe przyjęcie, że będące przedmiotem niniejszego postępowania urządzenia do gry, umożliwiają prowadzenie gier o wygrane rzeczowe.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona podniosła, że w toku postępowania administracyjnego doszło do rażącego naruszenia prawa, bowiem postępowanie to nie zostało wszczęte z urzędu, lecz na wniosek Urzędu Celnego w [...], któremu nie przysługuje statut strony. W ocenie strony brak jest jakiejkolwiek podstawy normatywnej dla wykluczenia z postępowania administracyjnego właściciela automatu. Wola właściciela, by oddać w dzierżawę urządzenia nie zmienia faktu, że urządzenia te pozostają własnością wydzierżawiającego, a w konsekwencji, każde rozstrzygnięcie dotyczące przedmiotu własności dotyczy przede wszystkim właściciela. W sprawie doszło ponadto do naruszenia prawa zwłaszcza w zakresie kluczowych dla strony gwarancji procesowych, szczególnie związanych z podejmowanymi przez organ czynnościami dowodowymi. Uprawnienia strony przygotowawczego postępowania karno-skarbowego w żadnej mierze nie odpowiadają gwarancjom przewidzianym dla strony postępowania administracyjnego, w związku z czym okoliczność zgłoszenia interwencji przez skarżącą spółkę do postępowania karno-skarbowego, wbrew twierdzeniom sądu administracyjnego, nie spełnia gwarancji przewidzianych dla strony postępowania administracyjnego. W ocenie strony wnoszącej skargę kasacyjną, organ administracji odwołuje się w decyzji do ustaleń zawartych w sprawozdaniu z badań wystawionych przez Urząd Dozoru Technicznego [...] w [...] z dnia [...] grudnia 2004 r., a zatem do dowodu, który nie został przeprowadzony w tej sprawie i który nie dotyczy objętych przedmiotem sprawy urządzeń. Organ w żaden sposób nie konfrontuje powyższych sprawozdań z odmiennymi ustaleniami opinii nr [...] dotyczącej urządzeń objętych przedmiotem postępowania.

Strona wskazała, że przepisom ustawy o grach i zakładach wzajemnych podlegają wyłącznie gry o wygrane rzeczowe. Naczelną zasadą gry w okolicznościach niniejszej sprawy jest reguła, że gra ta kończy się w każdym razie po upływie czasu, za który opłacił gracz. Wrzucane monety uruchamiają bowiem grę i pozwalają ją prowadzić i zdobywać, bądź tracić punkty przez z góry określony czas, po którego upływie automat się wyłącza. Ilość uzyskanych punktów w grze nie ma więc żadnego wpływu na jej przedłużenie, a co najwyżej na skrócenie w przypadku utraty punktów przed upływem czasu gry. Zbytnim uproszczeniem jest stwierdzenie, że wygraną rzeczową jest każda korzyść wynikająca z gry. Organ administracji, orzekając, że dana gra umożliwia wygraną rzeczową, zgodnie z obowiązkiem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.) oraz dyspozycją art. 42 ust. 6 ustawy o grach i zakładach wzajemnych, zobligowany jest do podania jednostkowej wartości wygranej rzeczowej uzyskanej przez gracza. Właśnie ta wartość - niewskazana przez Ministra Finansów w niniejszej sprawie - decyduje de facto, czy dana gra jest prowadzona o wygraną rzeczową.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Finansów podzielił stanowisko zawarte w zaskarżonym wyroku i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt II GSK 346/09 uchylił zaskarżony wyrok z dnia 23 października 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 1103/08 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny podał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na skutek błędnej wykładni, nieprawidłowo zastosował art. 2 ust. 2a ustawy o grach i zakładach wzajemnych, do wadliwie ustalonego stanu faktycznego i przyjął, że gra na automatach wymienionych w decyzjach Ministra Finansów jest grą, o jakiej mowa w wymienionym przepisie. Najliczniejsza grupa zarzutów naruszenia przepisów postępowania dotyczy błędów w zakresie dokonywania ustaleń faktycznych.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to tak zwany błąd subsumcji, czyli wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Możność oceny zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego przez jego błędne zastosowanie zależna jest więc od tego, czy nie budzą wątpliwości zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne organu administracji publicznej.

Błąd w wykładni zachodzi wtedy, gdy norma prawna jest wadliwie rozumiana. Kontrola proponowanego w skardze kasacyjnej kierunku wykładni i przedstawionych w skardze kasacyjnej zastrzeżeń do stanowiska Sądu pierwszej instancji jest celowa wtedy, gdy ustalenia faktyczne nie są skutecznie zakwestionowane. Nie zmienia to okoliczności, że zakres niezbędnych ustaleń wynika z normy prawnej, która jest lub powinna być zastosowana w sprawie. Tak więc trafność ustaleń faktycznych ma znaczenie zasadnicze przy dokonywaniu oceny zarówno subsumcji jak i wykładni, bowiem prawidłowość tych działań jest uzależniona od prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty kasacyjne dotyczące błędnych ustaleń faktycznych były uzasadnione.

Jak wynika z regulacji zawartych w art. 3, art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1, obowiązującej w chwili wydawania zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji, ustawy o grach i zakładach wzajemnych, urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier losowych niestanowiących przedmiotu monopolu państwa, zakładów wzajemnych, gier na automatach i gier na automatach o niskich wygranych jest dozwolone wyłącznie na podstawie zezwolenia. Wobec takiego sposobu unormowania, w określonym w omawianej ustawie zakresie, możliwe jest, na podstawie zezwoleń, uchylenie ustawowego zakazu prowadzenia określonej działalności i uzyskanie uprawnienia do korzystania z konstytucyjnej zasady wolności działalności gospodarczej (por. Komentarz do art. 75 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, [w:] A. Powałowski (red.), S. Koroluk, M. Pawełczyk, E. Przeszło, K. Trzciński, E. Wieczorek, Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej. Komentarz, ABC, 2007).

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że ustawodawca w wymienionych przepisach, a także w art. 1, art. 2 ust. 1 - ust. 3 wyraźnie rozróżnia, odrębnie definiowane przedmioty działalności, co do których prowadzenia dopuszczalne jest udzielanie zezwoleń. Są to: gry losowe, zakłady wzajemne, gry na automatach i gry na automatach o niskich wygranych.

W rozstrzyganej sprawie nie jest sporne, zdaniem Sądu kasacyjnego, że prowadzona na automatach gra nie jest ani grą losową, ani zakładem wzajemnym.

Według definicji zawartych w art. 2 ust. 2a i ust. 2b ustawy o grach i zakładach wzajemnych zarówno gry na automatach, jak i gry na automatach o niskich wygranych, to gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych i elektronicznych z tym jednak, że cechą wyróżniającą gry na automatach o niskich wygranych jest określona przez ustawodawcę górna granica wartości wygranych i wysokości jednorazowej stawki za udział w grze. Ustawodawca odwołuje się więc do elementu wartości wygranej pieniężnej lub rzeczowej, jako elementu mającego wpływ na kwalifikację gry.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż w rozpatrywanej sprawie nie kwestionowano, że oceniana gra jest grą na automatach o wygrane pieniężne. Rozważenia wymagała natomiast kwestia, czy w grze występują wygrane rzeczowe, a jeżeli tak, to jaka jest ich wartość. Od tej wartości bowiem zależy klasyfikacja gry jako gry na automatach lub gry na automatach o niskich wygranych.

Naczelny Sąd Administracyjny podał, że bezspornie odtworzone elementy warunków i przebiegu gry są następujące: automaty wyposażone są we wrzutniki monet o nominałach 1, 2 lub 5 zł; po zakredytowaniu automatów monetami o odpowiednich nominałach grający otrzymuje punkty kredytowe, za które może prowadzić grę (1 zł - 4 min., 2 zł - 8 min., 5 zł - 20 min.); w przypadku uzyskania określonego układu symboli na ruchomych bębnach automatów grający uzyskuje dodatkowe punkty kredytowe, jednakże po upływie wykupionego czasu gry automaty wyłączają się bez względu na wynik gry skutkiem działania tak zwanego symulatora czasowego; po dokonaniu dodatkowej opłaty gra może być znów prowadzona, a niewykorzystane w poprzedniej grze punkty kredytowe zostają przeniesione na poczet kolejnej gry sumując się z nowymi punktami kredytowymi.

W orzecznictwie i doktrynie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym "wygraną rzeczową" w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych jest nie tylko uzyskanie własności rzeczy, lecz również nabycie uprawnienia do korzystania z rzeczy na podstawie innego tytułu prawnego (por. m. in. uchwałę SN z dnia 24 listopada 1999 r., sygn. akt I KZP 33/99, OSNKW 2000/1-2/9, aprobowaną w glosach: S. Zabłockiego, Palestra 2000/2-3/172, O. Górniok OSP 2000/6/96; wyrok NSA z dnia 30 listopada 2004 r., sygn. akt GSK 967/04, ONSAiWSA 2005/5/104). Konsekwencją przyjęcia takiego poglądu jest stanowisko, że wygraną rzeczową może być również możność kontynuacji gry na automacie odpowiadająca nabyciu uprawnienia do korzystania z automatu stanowiącego przedmiot stosunku obligacyjnego pomiędzy graczem a podmiotem prowadzącym działalność w zakresie gier na automatach. Stanowisko takie jest najczęściej prezentowane, jako wystarczające do oceny charakteru gry w sprawach, w których ustalenia faktyczne pozwalają na przyjęcie, że wygraną rzeczową jest możność kontynuowania gry bez konieczności uiszczania opłaty za kontynuację (korzystanie z automatu), która to opłata jest wymagana w sytuacji braku wygranej.

W przedmiotowej sprawie stan faktyczny jest bardziej skomplikowany, przede wszystkim dlatego, że niezależnie od tego, czy gra, za której prowadzenie uiszczono opłatę (1, 2 lub 5 zł), toczy się z powodzeniem, czy nie, kończy się ona najdalej z upływem czasu określonego nominałem wrzuconej monety, a ewentualność wykorzystania zdobytych punktów kredytowych w następnym okresie korzystania z automatu zależna jest od uiszczenia następnej stawki. Za korzystanie z jednego okresu używania automatu uiszczana jest ta sama kwota niezależnie od tego, czy w opłaconym przedziale czasowym gra trwa przez pełny okres, czy też krócej.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż w orzecznictwie przeważa pogląd, zgodnie z którym istotnym elementem, od którego wystąpienia zależne jest uznanie, że w grze na automatach lub automatach o niskich wygranych występuje wygrana rzeczowa, jest możność przypisania wygranej cech wymiernej korzyści materialnej (por. wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA 2509/01, LEX nr 194496; wyrok NSA z dnia 26 września 2006 r., sygn. akt II GSK 119/06, LEX nr 272205 z glosą aprobującą E. Kosińskiego, Glosa 2009/4/26). W uchwale z dnia 15 czerwca 2007 r. sygn. akt I KZP 14/07 (OSNKW 2007/7-8/54), Sąd Najwyższy stwierdził, że "Wygraną rzeczową w rozumieniu art. 2 ust. 2a oraz ust. 2b ustawy (...) o grach i zakładach wzajemnych mogą być również punkty, tzw. kredyty (punkty kredytowe) (...) uzyskane w trakcie gry na automacie, pod warunkiem, że ich pozyskanie przez gracza wiąże się z uzyskaniem przezeń wymiernej korzyści materialnej, choćby korzyść ta była niższa od uiszczonej stawki za grę".

Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że przyjęcie innych założeń, to jest oderwanie pojęcia "wygrana rzeczowa" od wymiernej wartości, wyłączałoby możliwość rozróżnienia, czy konkretna gra jest grą na automatach, czy też traktowaną przez ustawodawcę odrębnie, grą na automatach o niskich wygranych definiowaną przy użyciu przesłanki górnej granicy wartości wygranych. W niniejszej sprawie Minister Finansów i Sąd pierwszej instancji zakwalifikowali grę jako grę na automatach (art. 2 ust. 2a ustawy o grach i zakładach wzajemnych), a nie jako grę na automatach o niskich wygranych (art. 2 ust. 2b omawianej ustawy), jednak nie jest jasne z czego wywodzą się te ustalenia.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nie wskazał przekonywująco, jaką konkretnie korzyść materialną uzyskuje gracz, poprzestając jedynie na stwierdzeniu, że za sprawą wygranych punktów gracz może prowadzić grę w wykupionym czasie, a korzyścią jest dla niego prowadzenie dłuższej gry w wykupionym czasie, bez ponoszenia dodatkowej opłaty. Gdyby nie wygrane punkty kredytowe, gracz zakończyłby grę wcześniej, mimo, że nie upłynął jeszcze opłacony czas gry. Drugim rodzajem wygranej jest możliwość przejścia zdobytych punktów na kolejną grę. W ocenie Sądu II instancji, nie jest jednak jasne, bowiem nie zostało to ustalone przez organ ani rozważone przez Sąd pierwszej instancji, jaka jest wymierna wartość tak określonej wygranej rzeczowej. Możliwość ustalenia wartości wygranej rzeczowej jest koniecznym warunkiem uznania badanej gry za grę na automatach lub grę na automatach o niskich wygranych. Wobec tego nie jest jasne, dlaczego Sąd bez dokonania tych ustaleń uznał, że badana gra jest grą, o której mowa w art. 2 ust. 2a ustawy o grach i zakładach wzajemnych.

Minister Finansów powołał się na opinię Nr [...] wykonaną przez [...] Zespół Rzeczoznawców [...] w [...], a także sprawozdanie z badań sporządzone przez Urząd Dozoru Technicznego [...] w [...] oraz wyjaśnienia J. M. - prezesa zarządu R. Sp. z o.o. zawarte w protokole przesłuchania go jako podejrzanego w postępowaniu karno-skarbowym i wskazał, że nie jest sporny przebieg gry, a jedynie fakt, czy wygrane punkty kredytowe stanowią wygraną rzeczową w rozumieniu ustawy o grach i zakładach wzajemnych. Organ uznał, że zdobyte punkty kredytowe stanowią taką wygraną rzeczową. Sąd pierwszej instancji zaakceptował dokonane na podstawie powołanych dowodów ustalenia, że celem i wygraną jest możliwość kontynuowania gry w przedziale czasowym rozpoczętym wrzuceniem monety o określonym nominale, a przegraną jest krótsza gra, przy czym wprowadzenie symulatora czasowego (ogranicznika maksymalnego czasu gry) nie powoduje, iż taka wygrana traci cechy wygranej w rozumieniu ustawy o grach i zakładach wzajemnych.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że dokonane dotąd ustalenia faktyczne zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji nie pozwalają na usunięcie wątpliwości wynikających z przedstawionego rozumienia wymienionych przepisów prawa materialnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postrzega korzyści występujące w wyniku pomyślnego przebiegu gry w przedłużeniu czasu jej trwania w pierwszym opłaconym okresie korzystania z automatu. Wyróżnia też sytuację uzyskania "nieprzepadających" punktów kredytowych, których wykorzystanie jest możliwe w odrębnie opłaconym, kolejnym okresie korzystania z automatu. Pomija jednak w swych rozważaniach, że nie ustalono jaką wymierną, konkretną korzyść uzyskuje gracz w sytuacji powodzenia. Nie jest też jasne, czy kolejne opłacane okresy są jedną grą, czy też przedmiotem kolejno zawieranych umów o korzystanie z automatów. Pozostała też nierozważona kwestia uzyskania wygranej rzeczowej, gdy gracz nie wykorzystał w pierwszej grze zdobytych punktów kredytowych, a nie zdecydował się na opłacenie kolejnej gry. Należałoby więc ustalić, czy osiągnął wygraną rzeczową i na czym ona polega w sytuacji, gdy nie może uiścić koniecznej opłaty za następny okres korzystania z automatów.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wystarczające dla zastosowania art. 2 ust. 2a ustawy o grach i zakładach wzajemnych jest ustalenie, że występuje korzyść polegająca na przedłużeniu czasy gry. Precyzyjne odtworzenie na czym polega wygrana rzeczowa, wobec przedstawionego ogólnie przebiegu gry, wymaga bardziej szczegółowych ustaleń.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niewystarczające wyjaśnienie, czy w badanych grach występuje wygrana rzeczowa, jaka jest jej wartość oraz dlaczego uznano, że gra jest grą na automatach z art. 2 ust. 2a ustawy o grach i zakładach wzajemnych. Z tych też powodów za zasadne uznał zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 i w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., zmierzające do wykazania, że nie wyjaśniono stanu faktycznego sprawy w sposób pozwalający na zastosowanie prawa materialnego.

Za nieusprawiedliwione uznał natomiast pozostałe zarzuty kasacyjne.

Odnosząc się do stanowiska R. Sp. z o.o., że wadą postępowania administracyjnego było oparcie ustaleń faktycznych na dowodach zgromadzonych w postępowaniu karno-skarbowym, Sąd kasacyjny podał, że ustawodawca w art. 75 § 1 k.p.a. nakazuje dopuścić jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Wobec tego nie jest wadą postępowania administracyjnego wykorzystanie jako środków dowodowych dokumentów zgromadzonych w aktach innych postępowań. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie można ocenić, czy zgromadzone dowody są wystarczające dla uzupełnienia, w sposób usuwający wątpliwości, przedstawionych niedostatków ustaleń faktycznych. Dopiero jeżeli okaże się, że zgromadzone dowody są niewystarczające, może powstać konieczność przeprowadzenia dalszych. Nie można wykluczyć ewentualności, że w sprawie powstanie konieczność wykorzystania wiadomości specjalnych powołanego w postępowaniu administracyjnym biegłego, względnie celowość przeprowadzenia rozprawy administracyjnej z udziałem strony i biegłego, celem precyzyjnego wyjaśnienia okoliczności wymagających wiedzy specjalnej. Przedwczesne byłoby jednoznaczne określenie środków, jakie powinny być wykorzystane w sprawie administracyjnej. W tym sensie nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 85 § 1 i art. 86 k.p.a. w powiązaniu z przepisami ustawy procesowej.

Prowadzenie dowodów z dokumentów zgromadzonych w innych postępowaniach nie jest równoznaczne z naruszeniem zasad określonych w art. 10 § 1, art. 79 § 1 i § 2 oraz w art. 81 k.p.a., o ile strona miała realną możliwość zapoznania się z tymi dokumentami, w szczególności gdy nie utrudniano dostępu do akt.

Regulacja zawarta w art. 79 § 1 i § 2 k.p.a. dotyczy uprawnień strony związanych z prowadzeniem dowodu z zeznań świadków, biegłych lub z oględzin. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że jak dotąd w sprawie administracyjnej nie przeprowadzono dowodu z opinii biegłego. Powoływane opinie wyrażają stanowisko jednostek organizacyjnych, do których zwracał się organ prowadzący postępowanie karno-skarbowe, bądź inne podmioty poddające ocenie podobne automaty do gier. W postępowaniu administracyjnym opinie te stanowią jedynie przedmiot dowodu z dokumentów, niekorzystających z podwyższonej mocy dowodowej dokumentów urzędowych z braku cech wymienionych w art. 76 § 1 i § 2 k.p.a. Podobnie, Minister Finansów nie prowadził dowodu z zeznań świadków, a jedynie z dokumentu w postaci protokołów ich zeznań.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie doszło do zarzucanego naruszenia art. 79 § 1 i § 2 oraz art. 81 k.p.a. w sposób opisywany w skardze kasacyjnej, to jest poprzez naruszenie uprawnień strony przysługujących jej w sytuacji prowadzenia dowodu z opinii biegłych i zeznań świadków.

Spółka wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie wyrażenia ostatecznego stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy, co dowodzi jej zdaniem, iż strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, które to uchybienie ma stanowić jej zdaniem podstawę wznowienia postępowania przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Rozwinięcie zarzutu wskazuje, że jako naruszony wskazywany jest art. 10 § 1 in fine k.p.a. Strona nie przedstawia uzasadnienia, pozwalającego przyjąć, że uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, wychodząc z założenia, że każde naruszenie ostatnio wskazanego przepisu skutkuje uchyleniem decyzji przez sąd administracyjny. Tymczasem zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek tylko wówczas, gdy strona wykaże, że uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2006 r., sygn. akt II OSK 831/05, ONSAiWSA 2006/6/157). Podniesiony w niniejszej sprawie zarzut nie jest skuteczny zważywszy, że R. Sp. z o.o. nie wskazała jakichkolwiek czynności, których przeprowadzenie uniemożliwiło wskazywane uchybienie.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny podał, że jest on skuteczny przede wszystkim wtedy, gdy Sąd pierwszej instancji sporządza uzasadnienie orzeczenia w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną i tym samym uchybienie ma wpływ na wynik sprawy. Sytuacja taka może wystąpić w szczególności, gdy wojewódzki sąd administracyjny nie odnosi się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie ustosunkował się co prawda do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a., jednakże uchybienie to nie uniemożliwiło kontroli instancyjnej. Zarzut został powtórzony w skardze kasacyjnej i okazał się niezasadny z wymienionych już przyczyn.

Naczelny Sąd Administracyjny za chybiony uznał zarzut naruszenia przepisów postępowania polegający na wszczęciu postępowania na wniosek podmiotu niebędącego stroną, co spółka wnosząca skargę kasacyjną wiąże z faktem, iż postępowanie wszczęto na skutek pisma Urzędu Celnego w [...] zawierającego prośbę o wydanie decyzji na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy o grach i zakładach wzajemnych, po czym pisma i decyzje doręczano temu podmiotowi. Strona wnosząca skargę kasacyjną dopatruje się w tych okolicznościach podstaw nieważności decyzji wymienionych w art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 61 § 1 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie wszczyna się na wniosek strony lub z urzędu. Ustawa o grach i zakładach wzajemnych nie zawiera przepisów szczególnych we wskazanym zakresie. R. Sp. z o.o. nie kwestionuje faktu, iż Minister Finansów wydał postanowienie w przedmiocie wszczęcia postępowania z urzędu, które doręczył Spółce zgodnie z wymogiem określonym w art. 61 § 4 k.p.a. W tej sytuacji nie budzi wątpliwości, że postępowanie wszczęto i prowadzono z urzędu. Okoliczność, że inny podmiot zawiadomił właściwy organ o sytuacji wymagającej wszczęcia postępowania w przedmiocie określonym w art. 2 ust. 3 ustawy o grach i zakładach wzajemnych i był informowany o podejmowanych czynnościach i wydawanych aktach nie świadczy o tym, że postępowanie było prowadzone na wniosek tego podmiotu.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezasadny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 109 § 1 i art. 61 § 4 oraz art. 28 k.p.a. poprzez wadliwe oznaczenie strony postępowania, którą powinien być również właściciel automatów. Ustawodawca w art. 28 k.p.a. łączy status strony postępowania z przymiotem przysługującego jej interesu prawnego. Interes prawny wywodzić należy z przepisów prawa materialnego. W art. 1 ustawy o grach i zakładach wzajemnych ustawodawca, określając zakres stosowania ustawy, stwierdza, że "Ustawa określa warunki urządzania i zasady prowadzenia działalności w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych, gier na automatach i gier na automatach o niskich wygranych". Przedmiotem regulacji ustawowych jest więc urządzanie i prowadzenie określonej działalności. Wywodzony z przepisów tej ustawy interes prawny musi wiązać się z działalnością opisaną w cytowanym art. 1. Urządzanie i prowadzenie takiej działalności jest niezależne od zakresu i charakteru praw rzeczowych lub obligacyjnych do urządzeń służących działalności. Wobec tego nie można wywodzić interesu prawnego z tej tylko podstawy, że określonemu podmiotowi przysługują prawa rzeczowe do urządzeń wykorzystywanych przy prowadzeniu regulowanej omawianą ustawą działalności.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadne odnoszenie się do zarzutu naruszenia prawa materialnego wobec skuteczności niektórych zarzutów naruszenia przepisów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Aktualne rozpoznanie sprawy jest związane z uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 1103/08 i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania tutejszemu Sądowi.

Zgodnie z art. 190 p.p.s.a., rozpoznając sprawę ponownie po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku sądu pierwszej instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Sąd kasacyjny za niewystarczające uznał wyjaśnienie, czy w badanych grach na automatach "S." o Nr [...], i "D." o Nr [...] występuje wygrana rzeczowa i jaka jest jej wartość oraz dlaczego uznano, że gra jest grą na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 2a ustawy o grach i zakładach wzajemnych.

Rozpatrując ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga jest uzasadniona.

Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Finansów z dnia [...] marca 2008 r. utrzymująca w mocy decyzję Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2007 r., zgodnie z którą gry prowadzone na automatach "S." o Nr [...], oraz "D." o Nr [...] należące do firmy R. Sp. z o.o. z siedzibą w G. zostały uznane za gry na automatach w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 4, poz. 27 ze zm.).

Podstawę prawną obu decyzji Ministra Finansów stanowiły przepisy art. 2 ust. 3 oraz przepis art. 2 ust. 2a ustawy o grach i zakładach wzajemnych.

Zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy o grach i zakładach wzajemnych, Minister właściwy do spraw finansów publicznych rozstrzyga, w drodze decyzji, czy gra losowa, zakład wzajemny, gra na automacie lub gra na automacie o niskich wygranych posiadająca cechy wymienione w ust. 1, 2, 2a i 2b jest grą losową, zakładem wzajemnym, grą na automacie albo grą na automacie o niskich wygranych w rozumieniu ustawy.

Ze względu na pełny (kompletny) zakres szczególnych regulacji prawnych zawartych w ustawie o grach i zakładach wzajemnych, uznać trzeba, że przy wykładni przepisów tej ustawy należy stosować wykładnię ścisłą. W związku z powyższym przyjąć należy, że wykluczona jest możliwość stosowania przez Ministra Finansów jakiejkolwiek rozszerzającej interpretacji (wykładni) ustawowych pojęć, w tym m.in. "gry na automatach".

Zdaniem Sądu uznać należy, iż ustawodawca upoważniając Ministra Finansów do rozstrzygania w drodze decyzji, czy dana gra stanowi grę na automatach, w rozumieniu art. 2 ust. 2a ustawy o grach i zakładach wzajemnych, jednoznacznie ograniczył ten organ w ten sposób, iż dał możliwość zakwalifikowania danego przedsięwzięcia jako gry na automatach wyłącznie w sytuacji precyzyjnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności i przesłanek dających podstawy do rozstrzygnięcia o charakterze konkretnych gier organizowanych przez dany podmiot gospodarczy.

Zgodnie z art. 2 ust. 2a ww. ustawy, grami na automatach są gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych i elektronicznych. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, iż gry prowadzone na ww. automatach są grami elektromechanicznymi, wyposażonymi w zestaw ruchomych (obrotowych) bębnów, na których umieszczone są określone symbole. Automaty wyposażone są we wrzutniki monet o nominałach 1, 2 lub 5 złotowych. Po zakredytowaniu automatów monetami o odpowiednich nominałach grający otrzymuje punkty kredytowe, za które może prowadzić grę (1 zł – 4 min., 2 zł – 8 min., 5 zł. – 20 min.). W przypadku wygranej, tj. uzyskania określonego układu symboli na ruchomych bębnach automatów, grający uzyskuje dodatkowe punkty kredytowe, za które może prowadzić dalszą grę. Po upływie wykupionego czasu gry automaty wyłączają się bez względu na wynik gry. Po dokonaniu dodatkowej opłaty grę można kontynuować, a niewykorzystane w poprzedniej grze kredyty zostają przeniesione na poczet kolejnej gry, sumując się nowymi kredytami. Z powyższego opisu wynika, iż oceniana gra nie jest grą na automatach o wygrane pieniężne. Rozważenia zatem będzie wymagała okoliczność czy w grze występują wygrane rzeczowe, o których mowa w art. 2 ust. 2a ustawy o grach i zakładach wzajemnych, których istnienie jest warunkiem niezbędnym do zakwalifikowania rozpatrywanej gry do kategorii gier na automatach.

W myśl stanowiska prezentowanego przez Naczelny Sąd Administracyjny, które skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, przez wygraną rzeczową w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych należy rozumieć nie tylko uzyskanie własności rzeczy, lecz również nabycie uprawnienia do korzystania z rzeczy na podstawie innego tytułu prawnego.

Tym samym, jak słusznie podniesiono w decyzji Ministra Finansów, zakres pojęcia "wygrana rzeczowa" nie może być sprowadzany jedynie do wygrania rzeczy tj. uzyskania jej własności. Przez "wygraną rzeczową" rozumieć należy również wygraną związaną z rzeczą, co na płaszczyźnie prawa przekłada się na uzyskanie uprawnień do korzystania z rzeczy, w przedmiotowej sprawie poprzez możność kontynuowania gry na automatach, w sposób określony w umowie zawartej pomiędzy urządzającym grę i grającym.

Podzielając powyższe stanowisko organu administracji należy zastrzec, że ustalona definicja mogłaby być bezspornie zastosowana do sprawy wówczas, gdyby z ustaleń faktycznych niezbicie wynikało, iż "wygrana rzeczowa" polega na kontynuowaniu gry (korzystaniu z automatu) bez konieczności uiszczania dodatkowej opłaty. W rozpatrywanej sprawie powyższa okoliczność nie została jednoznacznie przesądzona. Uzasadniając kwestionowane rozstrzygnięcie, organ administracji pominął fakt, iż niezależnie od tego, czy gra, za której prowadzenie uiszczono opłatę (1, 2 lub 5 złotych) toczy się z powodzeniem czy też nie, kończy się najdalej z upływem czasu określonego nominałem wrzuconej monety, a ewentualność wykorzystania zdobytych punktów kredytowych w następnym okresie korzystania z automatu zależna jest od uiszczenia następnej stawki. Jednocześnie należy zauważyć, że za korzystanie z jednego okresu używania automatu uiszczana jest ta sama kwota niezależnie od tego, czy w opłaconym przedziale czasowym gra trwa przez pełny okres, czy też krócej. W związku z powyższym bez odpowiedzi pozostaje pytanie o charakter i rolę punktów kredytowych zapisywanych na liczniku automatu, które grający może zdobyć w czasie gry. Jedynie dokładniejszy opis przebiegu gry, w szczególności co do sposobu pozyskiwania punktów kredytowych, przenoszenia pomiędzy bębnami elementów losowych i zręcznościowych pomógłby przesądzić czy rzeczywiście wspomniane punkty kredytowe stanowią wygraną, przy równoczesnym założeniu, że po upływie określonego czasu automat blokuje dalszy proces gry i pozwala na rozpoczęcie kolejnej gry dopiero po ponownym wrzuceniu monety. Poczynione ustalenia pozwoliłyby ocenić jakie ewentualnie korzyści i w jakich momentach uzyskuje gracz po wrzuceniu pierwszej i kolejnej monety. Bez wyjaśnienia powyższych kwestii niejasne jest przyjęte przez organ stanowisko, iż "przeniesione z poprzedniej gry wygrane punkty kredytowe dawały szansę pełnego wykorzystania opłaconego czasu następnej gry", w sytuacji gdy "dopiero ponowne wrzucenie monety powodował, że gracz miał do dyspozycji nowe kredyty oraz te niewykorzystane w poprzedniej grze" (str. [...] decyzji Ministra Finansów z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...]).

Nadto, stan faktyczny sprawy wymaga uzupełnienia o ustalenia dotyczące wymiernych korzyści jakie uzyskuje gracz w sytuacji powodzenia, a także jak wygrane punkty kredytowe umożliwiają dalsze prowadzenie gry bez konieczności ponoszenia dodatkowych opłat, skoro przedmiotowe automaty zaopatrzone są w urządzenie ograniczające czas gry. Rozważenia wymagać będzie również kwestia czy kolejne opłacane okresy są jedną grą, czy też przedmiotem kolejno zawieranych umów o korzystanie z automatów, a w tym kontekście odniesienia się do konieczności uiszczania opłat za następny okres korzystania z automatów.

W świetle powyższego, kluczowe znaczenie dla sprawy będzie miało rozstrzygnięcie zagadnienia tzw. konkretnych, wymiernych korzyści materialnych "wygranej rzeczowej" jakie uzyskuje gracz w trakcie gry na automatach "S." o Nr [...] oraz "D." o Nr [...].

Należy również podkreślić, że przedstawiony ogólnie przebieg gry, pozbawiony stosownych ustaleń odnośnie wystąpienia po stronie gracza konkretnych korzyści materialnych sprawia, że niejasne są przyczyny zakwalifikowania niniejszej gry jako gry na automatach, a nie jako gry na automatach o niskich wygranych, o której mowa w art. 2 ust. 2b ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych, który stanowi, że grami na automatach o niskich wygranych są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych i elektronicznych o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których wartość jednorazowej wygranej nie może być wyższa niż równowartość 15 euro, a wartość maksymalnej stawki za udział w jednej grze nie może być wyższa niż 0,07 euro.

Z uwagi na powyższe, Sąd uznał, że doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., gdyż poczynione przez organ administracji wyjaśnienia nie pozwalają na bezsporne zastosowanie powołanych w decyzji przepisów prawa materialnego.

Rozpoznając ponownie sprawę organ winien skoncentrować się na wyjaśnieniu wszystkich istotnych elementów stanu faktycznego. Stan faktyczny powinien zaś jednoznacznie wynikać z przeprowadzonych przez organ dowodów, które będą szczegółowo omówione w uzasadnieniu decyzji. Rozstrzygnięcia wymaga problem, na czym polega "wygrana rzeczowa", co się dzieje w przypadku uzyskania "nieprzepadających" punktów kredytowych możliwych do wykorzystania w odrębnie opłaconym okresie korzystania z automatu, nadto, co również nie zostało sposób dostateczny ustalone, jaką konkretną korzyść materialną uzyskuje gracz wobec stwierdzenia, iż w tym zakresie czas gry zostaje przedłużony po wniesieniu stawki. Dopiero po spełnieniu powyższych warunków możliwa będzie subsumcja danego stanu faktycznego pod określoną normę prawa materialnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zostało wydane w oparciu o art. 152 p.p.s.a., zaś o zwrocie kosztów postępowania, Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.