Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 433/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2014-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 14 poz 176
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
article: art. 2, art. 32, art. 84, art. 190 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Świętochowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 października 2014 r. sprawy ze skargi I. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu osiągnięcia przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2007 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...].03.2013 r., nr [...], 2. stwierdza, że decyzje wymienione w pkt 1 nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz skarżącej I. R. kwotę 3.547 zł (słownie: trzy tysiące pięćset czterdzieści siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. decyzją

z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...] ustalił Pani I. R. (dalej powoływana także jako "Skarżąca") zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych za rok 2007 r. w wysokości [...] zł od dochodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu.

W wyniku przeprowadzonego postępowania podatkowego organ pierwszej instancji ustalił, że małżonkowie P. i I. R. na dzień 31 grudnia

2006 r. zgromadzili mienie ze źródeł opodatkowanych lub z zwolnionych

z opodatkowania, w łącznej kwocie [...] zł, w tym kwota [...] zł

z majątku wspólnego oraz [...] zł z majątku odrębnego męża. Ponadto

w 2007 r. małżonkowie dysponowali przychodami w łącznej wysokości 906.409,11 zł, uzyskanymi z prowadzonych działalności gospodarczych, sprzedaży samochodu Toyota H. oraz odsetek z oszczędności. Jednocześnie ustalono, iż w 2007 r. małżonkowie R. ponieśli wydatki na łączną kwotę [...] zł, na które składały się koszty prowadzonych działalności gospodarczych, koszt sprowadzenia do kraju samochodu C., wydatki związane z utrzymaniem rachunków bankowych oraz spłata kredytu bankowego. Na koniec 2007 r. małżonkowie R. zgromadzili zasoby finansowe w kwocie [...] zł.

Uwzględniając zebrany materiał dowodowy, organ pierwszej instancji stwierdził, że nadwyżka wydatków nad przychodami za 2007 r. małżonków P.

i I. R., po uwzględnieniu środków posiadanych przez kontrolowanych na początek badanego okresu, w ujęciu chronologicznym wyniosła [...] zł. Na każdego z małżonków kwota ta wyniosła po [...] zł i od tej kwoty organ każdemu z małżonków naliczył według 75 % stawki podatek z tytułu dochodów uzyskanych z nieujawnionych źródeł, stosując art. 20 ust. 3 i art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

(Dz. U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176 ze zm., dalej powoływana w skrócie "u.p.d.o.f.").

Skarżąca w odwołaniu od przedmiotowej decyzji zarzuciła naruszenie art. 120, art. 144, art. 165 § 4 w związku z art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm., dalej powoływana jako o.p.). W uzasadnieniu wskazała, że nie miała wiedzy i świadomości o toczącym się postępowaniu podatkowym za 2007 r., bowiem nie zostało jej doręczone postanowienie o wszczęciu tego postępowania, skutkiem czego niezawiadomienie strony o wszczęciu jest wadą tego postępowania. Zakwestionowano ustalenia

w zakresie zasadności i dokładności poczynionych przez kontrolujących wyliczeń jako działanie niewłaściwe, pozbawione logiki i sprzeczne z zasadami. Skarżąca

nie zgodziła się również z uwzględnieniem po stronie wydatków w 2007 zakupu samochodu Toyota C. oraz podatku z PIT-28 za 2006 r. i podatku VAT

za grudzień 2006 r., które wg strony nie stanowią wydatków 2007 lecz dotyczą roku 2006 i nie powinny być brane pod uwagę jako wydatki 2007 r.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podkreślił, że istotą sporu

w przedmiotowej sprawie jest brak pokrycia poniesionych przez małżonków R. wydatków w 2007 r. w mieniu zgromadzonym w tym okresie

oraz w latach poprzednich, pochodzących z przychodów opodatkowanych

lub wolnych od opodatkowania, w kwocie [...] zł. Zaznaczył, że wbrew zarzutom odwołania, postanowienie o wszczęciu postępowania zostało prawidłowo doręczone Skarżącej – a akt sprawy wynika, że postanowienie z dnia 25 kwietnia 2012 r. zostało doręczone w dniu 27 kwietnia 2012 r. w trybie art. 149 o.p. Fakt ten potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru, z którego wynika, że dorosły domownik, mimo nieczytelnego podpisu zobowiązał się do doręczenia pisma podatnikowi. Skarżąca uczestniczyła w toczącym się postępowaniu, a zatem nie ma uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że Skarżąca nie posiadała wiedzy o toczącym się postępowaniu.

Dyrektor Izby Skarbowej w B. wskazał, że organy podatkowe przyjęły w sprawie wysokość oszczędności zgromadzonych na dzień 31 grudnia 2006 r. i 31 grudnia 2007 r. w wartościach wskazanych przez Skarżących

w złożonych oświadczeniach majątkowych. Mimo powyższego, dokonując szczegółowego wyliczenia uzyskanych dochodów i poniesionych wydatków

w 2007 r., nawet z uwzględnieniem oszczędności na początek i koniec 2007 r. łączna nadwyżka wydatków nad przychodami wyniosła ponad 100.000 zł.

Za bezzasadne organ odwoławczy uznał zarzuty odwołania dotyczące zakwalifikowania po stronie wydatków w 2007 r. kwoty 55 000 zł z tytułu zakupu samochodu Toyota C. Wskazał, że z akt sprawy wynika, iż nabycie przedmiotowego samochodu jako wydatek 2007 r. małżonkowie R. wskazali w oświadczeniu o poniesionych wydatkach. Jednocześnie z treści pisma z 31 sierpnia 2012 r. otrzymanego z Urzędu Miejskiego w B. wynika, iż przedmiotowy samochód zarejestrowany był na Skarżącego od dnia [...].06.2007 r. do chwili obecnej. Z załączonej do pisma kserokopii umowy kupna-sprzedaży pojazdu wynika, że umowa zawarta została w dniu [...].06.2007 r. w B. pomiędzy E. G. jako sprzedającym, a P. R. jako kupującym. Jest to standardowa umowa kupna-sprzedaży i z jej treści nie wynika, jak to twierdzi w odwołaniu podatnik, że zapłaty za samochód dokonano w 2006 roku. Dlatego też, dołączoną do odwołania umowę przedwstępną kupna sprzedaży należało uznać za sporządzoną dla potrzeb niniejszego postępowania i sprzeczną ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Powyższe, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w B., pozbawia takiej umowy wiarygodności i wskazuje na prawidłowe ustalenia organu I instancji w zakresie uznania kwoty 55 000 zł jako wydatku 2007 r.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w B., nie zasługuje

na uwzględnienie podniesiona na etapie odwołania kwestia błędnego ujęcia

po stronie wydatków w miesiącu styczniu 2007 r. podatku wynikającego z PIT-28

w wysokości 8.450,00 zł oraz podatku VAT za grudzień 2006 r. w wysokości 37.662,00 zł z uwagi na to, że były to kwoty przeznaczone na zapłatę podatków

za 2006 rok, zostały odłożone w sejfie w grudniu 2006 roku i nie uwzględniono ich

w stanie środków na początek 2007 r. Organ odwoławczy stwierdził, iż stan środków na koniec 2006 r. przyjęto w wysokości wskazanej przez małżonków R. Nie zasługuje na uwzględnienie argument Skarżącej, że powyższe kwoty stanowiły środki znajdujące się poza pulą 405.000,00 zł. Na żadnym etapie postępowania

nie wskazywano na jakikolwiek inny zasób finansowy poza wskazanym

w oświadczeniu majątkowym i składanych zeznaniach w charakterze strony postępowania. Oświadczenie o stanie majątkowym na początek badanego roku 2007 strona złożyła 5 czerwca 2012 r., a więc już po poniesieniu wszystkich wydatków dotyczących zarówno roku 2006 jak też roku 2007. Powołanie się na etapie odwołania na dodatkowe pieniądze rzekomo przechowywane w sejfie budzi wątpliwości co do prawdziwości takich twierdzeń. Dlatego też organ przyjął,

że małżonkowie R., nie przedkładając dowodów na potwierdzenie tego faktu nie udowodnili tej okoliczności.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Białymstoku, pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie w całości decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu pierwszej instancji, ewentualnie o stwierdzenie nieważności obu decyzji. Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie:

- art. 149 o.p. przez wadliwe uznanie, iż nastąpiło skuteczne doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania, w sytuacji gdy doręczenie nastąpiło osobie nie będącej domownikiem Skarżącej, oraz osobie nie będącej upoważnioną do odbioru przesyłki pocztowej w imieniu Skarżącej,

- art. 187 § 1 o.p. przez pominięcie i zaniechanie przeprowadzenia dowodów mających na celu wyjaśnienie wszelkich wątpliwości w sprawie, w szczególności dotyczących daty poniesienia przez męża Skarżącej wydatku na sfinansowanie zakupu samochodu marki Toyota,

- art. 191 § 1 o.p. przez dokonanie wadliwej oceny materiału dowodowego

w zakresie ustalenia wydatków poniesionych w 2007 r. oraz mienia zgromadzonego przez Skarżącą na dzień 31.12.2006 r.,

- art. 191 § 1 o.p. przez wadliwą - dowolną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie skutkującą wadliwym ustaleniem podstawy opodatkowania zryczałtowanym podatkiem od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów w 2007 r.,

- art. 233 § 1 o.p. przez jego wadliwe zastosowanie skutkujące utrzymaniem

w mocy decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy decyzja winna zostać uchylona,

- art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. przez jego wadliwą interpretację polegającą

na przyjęciu jako podstawę opodatkowania zryczałtowanym podatkiem od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów w 2007 r. dochodów

i przychodów Skarżącej z lat poprzednich, co skutkowało wadliwym zastosowaniem powyższego przepisu,

- art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. przez jego wadliwe zastosowanie w sprawie skutkujące ustaleniem, iż przychód Skarżącej stanowi dochód ze źródeł nieujawnionych,

- nieważność decyzji organów I i II instancji na zasadzie art. 247 § 1 pkt 3 o.p.

w związku z art. 149 o.p. z uwagi na fakt, iż decyzja została wydana

bez przeprowadzenia postępowania z uwagi na niedoręczenie zawiadomienia

o wszczęciu postępowania, co w konsekwencji stanowi rażące naruszenie prawa

i przesądza o nieważności zaskarżonych decyzji.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej w B., podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawą materialnoprawną wydanych w tej sprawie decyzji stanowił przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., zawierający swego rodzaju definicję nieujawnionych źródeł przychodów. W stanie prawnym, którego sprawa dotyczy przepis ten wskazywał,

że "wysokość przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach

lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych ustala się na podstawie poniesionych przez podatnika w roku podatkowym wydatków i wartości zgromadzonego

w tym roku mienia, jeżeli wydatki te i wartości nie znajdują pokrycia w mieniu zgromadzonym przed poniesieniem tych wydatków lub zgromadzeniem mienia, pochodzącym z przychodów uprzednio opodatkowanych lub wolnych

od opodatkowania".

Od dłuższego czasu przywołana regulacja prawna budziła w doktrynie

i orzecznictwie poważne wątpliwości interpretacyjne (zob. szerzej wyrok WSA

w Białymstoku z dnia 13 sierpnia 2013 r., I SA/Bk 372/12). Zasadnicza z nich sprowadzała się do odpowiedzi na pytanie: czym w swej istocie są nieujawnione źródła przychodów? Czy są to przychody, których faktyczne źródło nie jest znane, ale wiadomo, że podatnik je osiągną, bowiem wskazuje na to wartość zgromadzonego przez niego mienia oraz poniesione wydatki (tzw. znamiona zewnętrzne zamożności), czy też są to również przychody, których faktyczne źródło uzyskania zostało w toku postępowania ustalone, ale nie były one wcześniej

przez podatnika zgłoszone do opodatkowania, ani też nie mają waloru przychodów wolnych od opodatkowania?

Z tego powodu przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. wzbudził również poważne wątpliwości natury konstytucyjnej. Ostatecznie jego brzmienie obowiązujące

od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r. zostało przez Trybunał Konstytucyjny uznane za niezgodne z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji w wyroku z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. SK 18/09.

Z kolei przepis ten w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2007 r., a więc

w stanie prawnym którego dotyczy niniejsza sprawa, został uznany za niezgodny

z art. 2 w zw. z art. 84 i 217 Konstytucji RP w wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 29 lipca 2014 r., sygn. P 49/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1052). W wyroku tym Trybunał stwierdził jednocześnie, że art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. traci moc obowiązującą

z upływem osiemnastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Urzędowym RP. Z uwagi na fakt, że ogłoszenie wyroku nastąpiło w dniu 6 sierpnia 2014 r., utrata mocy obowiązującej art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. nastąpi z dniem 7 lutego 2016 r.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 29 lipca 2014 r., P 49/13, Trybunał Konstytucyjny podzielił pogląd wyrażony w poprzednim swoim wyroku z dnia 18 lipca 2013 r. SK 18/09, co do braku zdefiniowania przychodów nieznajdujących pokrycia

w ujawnionych źródłach przychodu lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych

oraz co do niejasności i nieprecyzyjności pojęć: "czynienie wydatków", "gromadzenie mienia", "przychody opodatkowane", "przychody wolne od opodatkowania". Podniósł przy tym, że nieokreśloność tekstu przepisu prawa tylko wtedy uzasadnia orzeczenie jego niekonstytucyjności, gdy dany przepis jest niejasny w sposób kwalifikowany, przy czym ta kwalifikowana niejasność stanu prawnego jest różnie oceniana,

w zależności od treści regulacji i w zakresie prawa daninowego wymóg tej określoności musi być oceniany przy uwzględnieniu treści art. 84 i art. 217 Konstytucji RP.

Odnosząc się do skutków wyroku, Trybunał stwierdził, że przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. powinien być stosowany przez wszystkich adresatów, w tym przez sądy, mimo obalenia w stosunku do niego domniemania konstytucyjności. Stwierdził,

że odroczenie to "ma na celu pozostawienie parlamentowi odpowiedniego czasu

na dokonanie zmian ustawowych, przywracających stan zgodności z Konstytucją,

w tym także rozważenie zasadności kompleksowego uregulowania instytucji podatku od dochodów nieujawnionych. Istotne jest również zapewnienie konstytucyjnego wymagania realizacji powszechności i równości opodatkowania, w tym zwłaszcza zwalczania procederu nieujawniania przychodów lub zaniżania ich wysokości". Natychmiastowe wyeliminowanie tego przepisu z porządku prawnego skutkowałoby niemożnością wszczynania przez organy podatkowe nowych postępowań

i kontynuowania postępowań wszczętych wcześniej. Wskazując na potrzebę brania pod uwagę stanów faktycznych występujących w konkretnych sprawach, Trybunał Konstytucyjny zwrócił równocześnie uwagę na konieczność respektowania zasady powszechności i równości opodatkowania i braku akceptacji dla podatników uchylających się od wypełnienia obowiązku podatkowego, ale korzystających

ze świadczeń publicznych, finansowanych z podatków płaconych przez pozostałych podatników; podkreślił przy tym, że art. 20 ust.3 ustawy o podatku dochodowym

od osób fizycznych dotyczy "w znacznej mierze podatników nieuczciwych",

a więc zarówno organy podatkowe, jak i sądy muszą podejmować działania minimalizujące negatywne skutki dla państwa.

Odnosząc się do uwag powyższych Trybunału Konstytucyjnego, należy przede wszystkim podkreślić, że w wyroku z dnia 29 lipca 2014 r., P 49/13, Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2007 r. z przepisami Konstytucji bez odnoszenia tej niezgodności do określonego rozumienia badanego przepisu (tzw. prosta niekonstytucyjność). Inaczej zatem, niż w przypadku tzw. wyroków interpretacyjnych, w których Trybunał uznaje badany przepis za niekonstytucyjny przy określonym jego rozumieniu - skutkiem wydania przez Trybunał wyroku z 29 lipca 2014 r.,

sygn. P 49/13, jest obalenie domniemania zgodności tego przepisu z Konstytucją

bez względu na to jak on był interpretowany. Takie orzeczenie powoduje obalenie domniemania o konstytucyjności art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.

Natomiast w kwestii stosowania przez sądy polskie, zarówno powszechne

jak i administracyjne, orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego odraczających w czasie utratę mocy obowiązującej niekonstytucyjnych regulacji, w orzecznictwie zarysowały się dwa zasadnicze poglądy.

Zgodnie z pierwszym, podjęcie przez Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 190 ust. 3 zd. 1 Konstytucji RP, wyklucza możliwość dokonania przez sądy oceny stanów faktycznych, które powstały przed utratą mocy obowiązującej niekonstytucyjnej normy z pominięciem tej normy. Zgodnie

z powyższym stanowiskiem, od dnia wejścia w życie wyroku TK do określonego

w sentencji dnia utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnej normy, zachowuje ona moc obowiązującą – wyrok TK z dnia 1 grudnia 2010 r., K. 41/07. Powinna być zatem przestrzegana i stosowana przez wszystkich adresatów oraz odpowiednie organy władzy publicznej - wyrok pełnego składu TK z dnia 17 grudnia 2008 r.,

P 16/08. Zatem wyrok Trybunału z tzw. odroczeniem mocy obowiązywania,

ma wyłącznie skutek prospektywny, nie tylko dla systemu prawa ale także dla sądów – wyrok SN z dnia 20 kwietnia 2010 r., I CSK 410/10. W powyższym orzeczeniu SN stwierdził, że takie orzeczenie Trybunału nie ma skutku retrospektywnego i do czasu upływu terminu odroczenia, nie może stanowić podstawy wznowienia postępowania zakończonego przed upływem terminu określonego w sentencji rozstrzygnięcia

o niekonstytucyjności. Zatem do stanów faktycznych, zaistniałych przed ogłoszeniem wyroku Trybunału jak również między ogłoszeniem wyroku i utratą mocy obowiązującej niekonstytucyjnej normy, taki wyrok Trybunału nie będzie miał zastosowania (zob. szerzej: M. Ziółkowski, Skutki czasowe wyroków Trybunału Konstytucyjnego w świetle orzecznictwa SN i TK, Europejski Przegląd Sądowy,

2012 r., Nr 4, s. 17).

Z kolei według drugiego poglądu, ustalenie innego terminu utraty mocy obowiązując niekonstytucyjnej normy nie musi oznaczać, że norma ta ma być stosowana do daty wskazanej w sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W tym zakresie wskazuje się, że takie orzeczenie Trybunału, nie oznacza,

że do określonego dnia dana norma jest zgodna z Konstytucją, a od dnia następnego już nie, mimo że Trybunał orzeka na podstawie obowiązującego stanu prawnego. Istotą zagadnienia jest bowiem stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu, natomiast odroczenie wejścia w życie orzeczenia ma na celu umożliwienie odpowiedniemu organowi zmiany tego przepisu, tak aby był on zgodny z Konstytucją. Prawo powinno być funkcjonalne, natomiast przyjęcie, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego

nie działa ex tunc sprawia, że prawo staje się dysfunkcjonalne, gdyż nakazuje stosować regulacje niezgodne z Konstytucją w okresie odroczenia wyroku Trybunału, tylko po to, by następnie, po utracie już mocy obowiązywania przepisu, wznawiać postępowania na podstawie procedur, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny w kilku wyrokach wskazał, na możliwość niestosowania przez organy i sądy przepisów, uznanych przez Trybunał za niezgodne

z Konstytucją, mimo odroczenia wejścia w życie orzeczenia Trybunału. Stwierdził,

że choć niekonstytucyjna norma, odnośnie do której ustalono inny termin utraty mocy obowiązującej, pozostaje elementem systemu prawnego, to jednak organy stosujące prawo są zobowiązane – z mocy art. 8 ust. 1 Konstytucji RP – uwzględnić obalenie domniemania konstytucyjności tej normy – wyrok TK z dnia 4 września 2007 r.,

P 43/06. Podkreślał również, że rolą Trybunału nie jest wkraczanie w sferę stosowania prawa i sugerowanie organom władzy publicznej, jakie czynności powinny być podejmowane w tzw. okresie odroczenia, a sądom przysługuje w takim wypadku autonomia interpretacyjna oparta na art. 8 w zw. z art. 190 Konstytucji RP – wyrok TK z dnia 16 lutego 2010 r., P 16/09. Zatem obowiązywanie niekonstytucyjnej normy w okresie tzw. odroczenia nie wyłącza autonomii interpretacyjnej sądów, które w ramach konkretnej sprawy powinny poszukiwać rozwiązań w możliwie pełen sposób gwarantujących konstytucyjny standard. W tym zakresie istotne jest,

że odmowa zastosowania niekonstytucyjnej normy przez sąd w konkretnym postępowaniu nie pozbawia jej mocy obowiązującej, gdyż skutek taki wywołać może jedynie wyrok Trybunału Konstytucyjnego (zob. szerzej: M. Ziółkowski, Skutki czasowe wyroków Trybunału Konstytucyjnego ..., op. cit., s. 19).

Szeroką analizę zakresem związania wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 29 lipca 2014 r., sygn. P 49/13, przedstawił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 7 października 2014 r., sygn. akt I SA/Rz 250/14 (orzeczenie dostępne w bazie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl.). Sąd ten wskazał, że należy odróżnić pojęcie pozostawania przepisu w porządku prawnym

od stosowania go w konkretnych sprawach rozstrzyganych przez sądy. Uznanie,

że przepis jest niezgodny z Konstytucją, powinno skutkować odmową zastosowania go w sprawie konkretnych osób, jeżeli jego zastosowanie byłoby dla obywatela niekorzystne. Wskazując na przykładowe orzeczenia sądów powszechnych, Sądu Najwyższego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Rzeszowie wyprowadził wniosek, że przepis,

o niekonstytucyjności którego orzekł Trybunał, jest przepisem sprzecznym

z Konstytucją ex tunc, a więc z chwilą jego wprowadzenia do porządku prawnego

i uwaga ta dotyczy każdego przepisu, niezależnie od jego rangi i rozróżnienia,

czy jest to przepis zawarty w ustawie, czy też akcie podustawowym. Samo odroczenie w czasie jego derogacji przez Trybunał nie usuwa tej wadliwości. Przepis taki pozostaje przepisem sprzecznym z Ustawą Zasadniczą i jego zastosowanie

w sprawie jest stosowaniem prawa, często odnoszącego się do praw jednostki, wbrew Konstytucji. Z tego wypływa więc wniosek, że sądy mają prawo odmówić zastosowania takiego aktu prawnego, gdyż akt sprzeczny z Konstytucją nie powinien być stosowany na niekorzyść obywatela. Można dopuścić stosowanie takiego aktu, jeżeli jest to niezbędne dla funkcjonowania instytucji państwowej (np. orzekanie przez asesorów), ale nie mogą być stosowane na niekorzyść obywatela czy też podatnika.

Pogląd ten podziela Sąd rozpoznającym niniejszą sprawę. Sąd ma prawo odmówić zastosowania przepisu niezgodnego z Konstytucją, nawet w sytuacji odroczenia przez Trybunał utraty mocy obowiązywania takiego przepisu,

jeżeli przepis ten ma być źródłem obowiązków publicznoprawnych nakładanych

na obywateli.

Trzeba zaznaczyć, że zasadniczą przyczyną stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., w brzmieniu obowiązującym po 1 stycznia 2007 r.,

o czym już wyżej wspominano, było naruszenie zasad prawidłowej legislacji poprzez użycie przez ustawodawcę sformułowań i określeń nie poddających się, w ramach dopuszczalnej wykładni, prawidłowej interpretacji. Trybunał wskazał między innymi na brak definicji przychodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych, niejasność i nieprecyzyjność pojęć: czynienie wydatków, gromadzenie mienia, przychody opodatkowane czy przychody wolne od opodatkowania.

Rodzaj wskazanych błędów, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, nie pozwala na zastosowanie analizowanego przepisu w praktyce. Skoro jest on nieprawidłowo sformułowany w stopniu uniemożliwiającym jego jakąkolwiek racjonalną wykładnię, powodując jego niekonstytucyjność, nie powinien być tym samym stosowany. Wskazana przez Trybunał wada art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. jest

na tyle istotna, że nie jest możliwe stosowane tego przepisu w praktyce. Błąd ten może być naprawiony jedynie przez ustawodawcę.

W wyroku z dnia 18 lipca 2013 r., SK 18/09, do którego odwołał się Trybunał

w wyroku z dnia 29 lipca 2014 r., P 49/13, wskazano, że "nie da się wywieść

czy sposób ustalenia wysokości przychodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych stanowi zatem definicję omawianego przychodu". Z powyższego stwierdzenia wynika, że w oparciu o art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. nie da się jednoznacznie ustalić, co powinno być przychodem,

a w konsekwencji co jest przedmiotem i podstawą opodatkowania. Skoro nie można ustalić co jest podstawą opodatkowania z uwagi na niejasne sformułowania i brak możliwości ich jednoznacznej interpretacji, to nie jest również możliwe ustalenie wysokości podatku. Takie ujęcie przyczyny stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. czyni niemożliwym podjęcie próby zdefiniowania kluczowych pojęć dla stosowania tego przepisu, a od tego uzależnione jest dokonanie wymiaru podatku. Dlatego też w przedmiotowej sprawie nie da się zastosować przepisu

art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., który jest niezgodny z Konstytucją.

W ocenie Sądu, odmowa zastosowania w tej sprawie art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., mimo odroczenia przez Trybunał utraty mocy obowiązującej tego przepisu

na 18 miesięcy, pozostaje w zgodzie z wyrażoną w art. 32 Konstytucji zasadą,

że wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają też prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Zasada ta gwarantuje obywatelom równe traktowanie

przez organy państwa niezależnie od ich cech i właściwości osobistych,

przez co należy rozumieć, że każdy obywatel pozostający w danej sytuacji prawnej powinien być traktowany w identyczny sposób. W kontekście tej zasady trzeba podkreślić, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązujących do końca 2006 r. (wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., SK 18/09), jak również w brzmieniu obowiązującym po 1 stycznia 2007 r. (wyrok z dnia 29 lipca 2014 r., P 49/13), nastąpiło z tej samej przyczyny - naruszenie zasady prawidłowej legislacji. Dlatego niezrozumiałym, z punktu widzenia zasady równego traktowania obywateli, byłoby doprowadzenie do sytuacji, w której osoby fizyczne opodatkowane na podstawie niekonstytucyjnego przepisu w brzmieniu obowiązującym do końca 2006 r. mogą natychmiast uwolnić się z obowiązku zapłaty tego podatku, a osoby opodatkowane na podstawie równie niekonstytucyjnego brzmienia tego przepisu po 1 stycznia 2007 r., musiałyby czekać przynajmniej

do 7 lutego 2016 r. Owszem, przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. dotyczy co do zasady osób, które nie wywiązywały się w prawidłowy sposób z obowiązków podatkowych, jednakże nie może to oznaczać, że cała ta grupa została podzielona na dwie kategorie – bardziej i mniej uprzywilejowaną.

Zdaniem Sądu, odmowa zastosowania art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., mimo odroczenia na 18 miesięcy utraty jego mocy obowiązującej, nie narusza też zasady powszechności opodatkowania, która została wyrażona w art. 84 Konstytucji. Oczywiście każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, ale muszą być one określone w ustawie, co wynika zarówno

z art. 84 jak też art. 217 Konstytucji. Skoro w wyroku z dnia 29 lipca 2014 r.,

sygn. P 49/13, Trybunał stwierdził, że z treści art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. "nie można jednoznacznie ustalić definicji "przychody ze źródeł nieujawnionych" i "przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach", to przepis ten nie nadaje się

do nakładania na obywatela obowiązku zapłaty podatku. System prawa nie zawiera zaś innego przepisu ustawowego, pozwalającego na określenie czym są "przychody ze źródeł nieujawnionych" i "przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach".

W ocenie Sądu, za odmową stosowania art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. już z chwilą ogłoszenia wyroku TK z dnia 29 lipca 2014 r., sygn. P 49/13, przemawia również potrzeba ochrony interesów Skarbu Państwa – składnika Rzeczypospolitej,

a więc dobra wspólnego wszystkich obywateli (art. 1 Konstytucji RP). Pozostawianie w obrocie prawnym decyzji wydanych na podstawie art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. po to tylko by po 18 miesiącach wznawiać postępowania, naraża Skarb Państwa na dodatkowe koszty. Będą się one wiązały z koniecznością zwrotu pobranego podatku,

a dodatkowo także ewentualnego oprocentowania nadpłat. Wystąpią także dodatkowe koszty procesowe, związane z konicznością wznawiania kończonych obecnie postępowań podatkowych oraz sądowoadministracyjnych.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekający w tej sprawie uznał,

że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 29 lipca 2014 r., sygn. P 49/13, niezgodność przepisu art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2007 r.) z art. 2 w zw. z art. 84 i 217 Konstytucji RP, daje podstawę do odmowy zastosowania tego przepisu w przedmiotowej sprawie, mimo odroczenia utraty jego mocy obowiązującej z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W chwili ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego nastąpiło obalenie domniemania konstytucyjności art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w wersji obowiązującej od 1 stycznia 2007 r., zatem przepis ten nie powinien być źródłem obowiązków nakładanych na obywateli.

Skoro decyzje organów podatkowych obu instancji zostały wydane

na podstawie niezgodnego z Konstytucją art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., zachodziła konieczność ich uchylenia, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 135 i art. 145 § 1

pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O wstrzymaniu wykonalności uchylonych decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152, zaś o kosztach postępowania na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Biorąc pod uwagę przyczyny uchylenia wydanych w tej sprawie decyzji bezprzedmiotowe stało się odnoszenie do poszczególnych zarzutów skargi. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 29 lipca 2014 r.

o sygn. P 49/13, że przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., w brzemieniu obowiązującym

od 1 stycznia 2007 r., jest niezgodny z Konstytucją, powoduje odpadnięcie podstawy prawnej do prowadzenia za ten okres postępowań podatkowych i określania podstawy opodatkowania w zakresie nieujawnionych źródeł przychodów.