Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1253/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 3, ust. 5 pkt lit. a, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 9, art. 79a
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 95 ust. 1, art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
article: art. 135, art. 145  par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2, art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.) Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza L. z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz strony skarżącej Z. M. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 1 ust. 2 i 3, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 24, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a.") Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej

w L., działający z upoważnienia Burmistrza L. (zwany dalej: "organem

I instancji") odmówił Z. M. świadczenia w formie:

1. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, wnioskowanego na L. M.,

2. składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną członkiem rodziny,

3. składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu [...] maja 2021 r. strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

z tytułu sprawowania opieki nad mężem L. M.. Do wniosku strona dołączyła orzeczenie lekarskie orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2017 r., z którego wynika, że mąż strony jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Strona dołączyła ponadto decyzję z dnia [...] marca 2021 r. o waloryzacji emerytury strony.

Po przeanalizowaniu dokumentów dostarczonych do rozpatrzenia wniosku, organ I instancji orzekł o odmowie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego

z tytułu sprawowana opieki nad mężem, ponieważ strona nie spełniła wszystkich przesłanek z ustawy u.ś.r. Organ podniósł, iż z orzeczenia lekarskiego orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2017 r. wynika, że niepełnosprawność męża skarżącej istnieje od [...] roku życia, a więc powstała po 25 roku życia. Ponadto organ wskazał, że strona ma ustalone prawo do emerytury, co potwierdza dołączona do wniosku decyzja o waloryzacji emerytury.

Strona, zastępowana przez radcę prawnego, wniosła odwołanie od wskazanej organu I instancji, której zarzuciła naruszenie mające istotny wpływ na jej wydanie przepisów prawa materialnego, przez błędna wykładnię:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez błędne uznanie, że pobieranie przez stronę świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką na niepełnosprawnym mężem,

- art. 17 ust. 1b u.ś.r. i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność męża strony powstała po 18. roku życia i w związku z tym stronie jako jego opiekunowi

nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne,

- art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, wskazany przepis został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki,

a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Decyzją z dnia [...] października 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w związku z art. 17 ust. 5 u.ś.r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (zwane dalej: "organem II instancji"), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] czerwca 2021 r.

Organ II instancji w uzasadnieniu wydanej decyzji zauważył, że organ

I instancji nie kwestionował w sprawie faktu oraz zakresu sprawowanej opieki. Zauważył, że istotą sporu jest stwierdzenie, czy w niniejszej sprawie zachodzi negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust 5 pkt 1 lit a u.ś.r. Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, który uznał wskazany przepis za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim stanowi,

że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę

ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny

z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Organ II instancji przytoczył stanowisko, prezentowane na kanwie nowej linii orzeczniczej sądów administracyjnych (wyroki: NSA z 28 czerwca 2019 r., sygn. I OSK 757/19; WSA w Gorzowie Wlkp. z 20 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Go 833/18; WSA w Krakowie z 11 kwietnia 2019 r.; WSA w Gdańsku z 12 września 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 472/19), zgodnie z którym narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Zauważył, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną (art. 27 ust. 5 u.ś.r.). Wyjaśnił, że zbieg uprawnień do świadczeń jest również regulowany w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno ze świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 wskazanej ustawy.

Według organu II instancji, z powyższego wynika, że osoba ubiegająca się

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego winna wpierw wystąpić do organu rentowego o zawieszenie emerytury. Dopiero po uzyskaniu decyzji w tej sprawie może ona otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Niemożliwe jest bowiem pobieranie dwóch świadczeń jednocześnie. Jak podniósł organ II instancji, strona była o powyższym prawidłowo pouczona, jednak nie zrezygnowała z pobierania emerytury.

Zdaniem organu II instancji w zaistniałej sytuacji nie ma znaczenia,

iż w orzeczeniu wydanym przez właściwy organ orzeczono, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 70. roku życia, gdyż nie została spełniona inna przesłanka uprawniająca stronę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z. M., zastępowana przez radcę prawnego, wystąpiła

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję organu II instancji z dnia [...] października 2021 r., wnosząc o jej uchylenie w całości

i ustalenie na rzecz skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] maja 2021 r., ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. Skarżąca wniosła też o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Ponadto skarżąca wniosła, na podstawie art. 119 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym.

Wydanej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Ponadto wydanej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przez błędną wykładnię

art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77, art. 79a k.p.a., poprzez niepoinformowanie przez organ strony przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia pobieranej przez skarżącą emerytury jako jedynej negatywnej przesłanki do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca powołała się na poglądy orzecznictwa sądowoadministracyjnego, podnosząc, m.in., że o możliwości złożenia wniosku

o zawieszenie emerytury (renty) i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować, co wynika z art. 9 i art. 79a k.p.a. (wyrok WSA we Wrocławiu

z dnia 22 lipca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 353/21).

W ocenie skarżącej, prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Osobie, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymywać, a pobiera emeryturę, należy umożliwić dokonanie wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia w niższej kwocie. W przypadku emerytury, wybór taki można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 wskazanej ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty świadczenia, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty.

W swej argumentacji skarżąca przytoczyła również stanowisko wyrażone

w uzasadnieniu wyroku NSA z 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20, zgodnie z którym brak jest przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Wykładnia literalna powoduje bowiem dyskryminację osób, które zrezygnowały z pracy zawodowej w celu podjęcia opieki i z tego tytułu mają ustalone prawo do emerytury w stosunku do osób, które nigdy pracy zawodowej nie podjęły i nie nabyły prawa do emerytury. Celem przeciwdziałania tej nieuzasadnionej dyskryminacji NSA w wyrokach z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, stanął na stanowisku, że zastosowanie reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Ta relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie różnica ta jest jeszcze większa. Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Odczytanie znaczenia przepisu ar. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

w obecnych realiach - jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe - pozostaje

w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej oraz funkcjonalnej. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powinien być zatem interpretowany z taki sposób, że pozbawia przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 ustawy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymanej emerytury.

Ponadto skarżąca powołała się na zasady ogólne prowadzenia postępowania administracyjnego, wyrażone w art. 8, art. 9 i art. 12 k.p.a. podnosząc, że organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Wskazała również na art. 10 k.p.a. w zw. z art. 79 a k.p.a., który obliguje organ do zapewnienia stronie czynnego udziału w sprawie, informowania jej o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zobowiązany jest do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, skarżąca podniosła, iż w sytuacji, gdy organ stwierdził, że jedyną przeszkodą do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez nią emerytury, to organ powinien ją o tym poinformować i wyznaczyć odpowiedni termin do usunięcia negatywnej przesłanki. Dążąc do szybkiego załatwienia sprawy zgodnie z dobrem strony skarżącej organ powinien podjąć działania, aby skarżąca spełniła wszystkie przesłanki ustawowe do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ II instancji zaniechał jednak podjęcia działań zgodnych ze słusznym interesem strony, co – według skarżącej - stanowi rażące uchybienie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Jednocześnie organ wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") stanowi z kolei, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej

i stosują środki określone w ustawie. Według art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi taki wniosek, a żadna z pozostałych stron

w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na podstawie tego przepisu Sąd rozpoznał sprawę na wniosek skarżącej i przy braku sprzeciwu organu. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Ocena legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów, wykazała, że skarga podlega uwzględnieniu z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy. Sąd wyjaśnia jednocześnie, że nie mogło być uwzględnione żądanie skargi, poprzez ustalenie w postępowaniu sądowym prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem sądy administracyjne nie są uprawnione do zastępowania organów administracji w realizacji przysługującym im obowiązków rozstrzygania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej.

Materialnoprawną podstawę wydania przedmiotowej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r.").

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Z kolei, w przepisie art. 17 ust. 5 u.ś.r. określono przesłanki wykluczające możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym w pkt 1a, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

Natomiast, w myśl art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także

w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Kontrolowana sprawa administracyjna została zainicjowana wnioskiem skarżącej z dnia [...] maja 2021 r., w którym zwróciła się do organu I instancji

o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem skarżącej – L. M., legitymującym się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] stwierdzającym trwałą niezdolność męża skarżącej do samodzielnej egzystencji z nieustaloną datą powstania niepełnosprawności. Należało w związku z tym uwzględnić w sprawie skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, na gruncie wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny we wskazanym orzeczeniu stwierdził, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności (o którym mowa we wskazanym przepisie), jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium. Powyższe oznacza, że organ I instancji niezasadnie podnosił w sprawie negatywną przesłankę opierającą się na kryterium wieku, w którym powstała niepełnosprawność męża skarżącej.

W ocenie Sądu, nie jest sporne w rozpatrywanej sprawie, że do innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny należy także małżonek osoby wymagającej opieki. Osoba sprawująca opiekę nad małżonkiem jest więc uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem spełnienia przesłanek ustawowych. W przedmiotowej sprawie fakt oraz zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem (niezdolnym do samodzielnej egzystencji), nie był przez kwestionowany organy obu instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji, jako przyczynę odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazał natomiast

na negatywną przesłankę określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a mianowicie posiadanie przez skarżącą prawa do emerytury, której wysokość jest niższa od kwoty zasiłku pielęgnacyjnego. Jak przy tym zaznaczył organ II instancji, osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego winna najpierw wystąpić do organu rentowego o zawieszenie emerytury. Dopiero po uzyskaniu decyzji w tej sprawie skarżąca może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Jest to kwestia sporna

w sprawie.

Z powyższym stanowiskiem organu nie zgadza się skarżąca, podnosząc,

że jeżeli jedyną przeszkodą do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez nią emerytury, organ powinien ją o tym poinformować i wyznaczyć odpowiedni termin do usunięcia negatywnej przesłanki. Skarżąca argumentowała, że dążąc do szybkiego załatwienia sprawy zgodnie z dobrem strony organ powinien podjąć działania, aby skarżąca spełniła wszystkie przesłanki ustawowe o otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Według skarżącej organ II instancji zaniechał jednak podjęcia właściwych działań informacyjnych zgodnych ze słusznym interesem strony (art. 9 i art. 79 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – Dz. u. 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a.").

Sąd w składzie kład orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd judykatury, zgodnie z którym prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy. Sąd nie podziela stanowiska tej linii orzeczniczej sądów, zgodnie z którą osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne, w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym, a więc prawo do emerytury wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jedynie do wysokości tej emerytury. Na powyższe trudności zwrócił również uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, w którym podkreślił, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy między ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z art. 17 ust. 3 uśr, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt I OSK 484/21, dostępne na stronie - CBOIS).

W ocenie Sądu, właściwa interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wymaga aby organ rozpoznający wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego miał na względzie ustawowy cel tego świadczenia, którym jest zrekompensowanie opiekunowi braku dochodów z pracy zarobkowej

z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie więc prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających jedno ze wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczeń w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne powoduje, że cel instytucji świadczeń pielęgnacyjnych nie jest w stosunku do pewnej grupy opiekunów realizowany, pomimo, że sprawujący opiekę nie może podjąć pracy zarobkowej w celu poprawienia swojej sytuacji ekonomicznej. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że fakt uzyskania świadczeń emerytalnych nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia.

Ponadto, zdaniem Sądu, przy stosowaniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, należy dokonać jego prokonstytucyjnej wykładni, pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP).

W ramach omawianej ustawy funkcjonuje zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną, w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, na mocy którego, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53 ze zm.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Stąd też, w ocenie Sądu, sprawiedliwe i uzasadnione wartościami konstytucyjnymi, jest przyjęcie analogicznego rozwiązania w zakresie prawa do wyboru świadczenia, w sytuacji gdy osoba spełniająca warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera inne świadczenie emerytalno-rentowe,

w niższej wysokości niż wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne. Z powyższych przyczyn Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko przyjęte

w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19 oraz z dnia 11 sierpnia 2020 r. I OSK 764/20 (dostępne na stronie CBOIS) oraz w wyroku z dnia 15 grudnia 2020 r. I OSK 2006/20 (niepub.) We wskazanych orzeczeniach podkreślono, z czym Sąd w obecnym składzie się zgadza, że wybór świadczenia strona może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy jednak o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem na wniosek emeryta można zawiesić wypłatę m.in. emerytury, do której uprawniona jest jedna osoba. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale zgodzić należy się ze skarżącą, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować, zgodnie z art. 9 k.p.a.

Ponadto, zgodnie z art. 79a k.p.a., na co także trafnie zwróciła uwagę skarżąca, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Istotnym jest jednakże wskazanie, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien skarżącą poinformować.

Sąd zauważa, że organ II instancji powołał się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na okoliczność udzielenia skarżącej przez organ I instancji wyjaśnień

o potrzebie przedstawienia pisemnego oświadczenia o dokonanym przez skarżącą wyborze pobierania jednego ze świadczeń (tj. emerytury lub świadczenia pielęgnacyjnego), jednakże informacja ta była – zdaniem Sądu - niewystarczająca. Skarżąca miała wiedzę, że może skorzystać tylko z jednego ze świadczeń, jednakże dopiero z uzasadnienia decyzji organu II instancji mogła się dowiedzieć na podstawie jakich przepisów może ubiegać się o zawieszenie prawa do emerytury. Wyjaśnienia organu nie były jednak dostatecznie wyczerpujące, albowiem nie wynikał z nich sposób postępowania, który pozwoliłby skarżącej na zachowanie prawa do wypłaty emerytury do czasu uzyskania pozytywnej dla niej decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to obawa uzasadniona, albowiem brak rozeznania co do sposobu postępowania może pozbawić zarówno skarżącą jak i osoby znajdujące się w podobnej do jej sytuacji ekonomicznej często jedynego źródła utrzymania.

Sąd podkreśla, że obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W rozpoznawanej sprawie konieczna jest zatem taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.

Działania organu I instancji, w rozpoznawanej sprawie, choć były częściowo podejmowane w kierunku przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia (pismo organu z dnia [...] maja 2021 r.), jednakże sposób procedowania był na tyle wadliwy, że skarżąca w rezultacie braku dostatecznej wiedzy obawiała się zawieszenia prawa do świadczenia emerytalnego. W piśmie z dnia [...] czerwca 2021 r. skarżąca poinformowała organ, że złoży wniosek o zawieszenie emerytury, ale dopiero po uzyskaniu pozytywnej decyzji w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Badający sprawę organ II instancji, uznając, że jedyną przeszkodą

do przyznania wnioskowanego świadczenia jest brak rezygnacji skarżącej z pobierania emerytury, nie podjął się wyjaśnienia intencji skarżącej przedstawionych we wskazanym wyżej piśmie skarżącej i przedstawienia jej trybu procedowania, by takie świadczenie mogła otrzymać.

W zaistniałej sytuacji, w ocenie Sądu przyjąć należało, że naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 9 i 79a k.p.a.- który to przepis ma istotne znaczenie przy rozpatrywaniu spraw inicjowanych wnioskiem strony) doprowadziło do odmowy ustalenia skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przy tym mając na uwadze zakres dostrzeżonych przez Sąd wad prowadzonego postępowania administracyjnego, dla końcowego załatwienia sprawy niezbędne okazało się uchylenie nie tylko zaskarżonej decyzji, ale także uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Burmistrza L. z dnia [...] czerwca 2021 r., o czym orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania zasądzonych na rzecz skarżącej od organu, Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni - zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocenę prawną zaprezentowaną przez Sąd w uzasadnieniu wyroku oraz podejmie działania w kierunku wyjaśnienia skarżącej trybu postępowania, by mogła uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce zawieszonego prawa do wypłaty emerytury bez uszczerbku dla sytuacji finansowej skarżącej.