Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1284/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2015-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 159 par. 1 i 1 a, art. 154 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 33
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Protokolant Starszy Sekretarz sądowy Agnieszka Rupińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi M.R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 28 sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia zabezpieczenia i umorzenia postępowania pierwszoinstancyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w G. na rzecz strony skarżącej kwotę 357 ( trzysta pięćdziesiąt siedem ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez M. R. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 13 czerwca 2013 r., którym odmówiono uchylenia zabezpieczenia, uchylił postanowienie organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości.

Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny:

Wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym – Naczelnik Urzędu Skarbowego - prowadził postępowanie zabezpieczające na majątku zobowiązanego M. R. oraz na majątku wspólnym zobowiązanego i jego małżonki A. R. na podstawie zarządzeń zabezpieczenia o nr od [...] do [...] z dnia 16 stycznia 2013 r. Podstawę prawną wystawienia ww. zarządzeń zabezpieczenia stanowiła decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 9 stycznia 2013 r., którą określono kwotę przybliżonego zobowiązania w podatku od towarów i usług za okresy od listopada do grudnia 2010 r., od stycznia do listopada 2011 r., za luty 2012 r. i od maja do czerwca 2012 r. oraz postanowiono o zabezpieczeniu na majątku M. R. oraz na majątku wspólnym zobowiązanego i jego małżonki A. R. przed wydaniem decyzji określającej zobowiązanie w podatku od towarów i usług. Odpisy przedmiotowych zarządzeń zabezpieczenia zostały doręczone zobowiązanemu w dniu 14 lutego 2013 r., zaś jego małżonce w dniu 13 lutego 2013 r.

Na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia 16 stycznia 2013 r. dokonano zajęcia praw majątkowych stanowiących wierzytelność z rachunków bankowych w kilku bankach.

Postanowieniami z dnia 9 stycznia 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego przedłużył termin zabezpieczenia dokonanego w oparciu o ww. zarządzenia zabezpieczenia do dnia 9 kwietnia 2014 r.

W dniu 4 lutego 2014 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej wydał dwie decyzje: nr [...] określającą podatnikowi zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące luty, maj i czerwiec 2012 r. oraz nr [...] określającą podatnikowi zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za miesiące od listopada do grudnia 2010 r. i od stycznia do listopada 2011 r.

Postanowieniem z dnia 26 lutego 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego nadał rygor natychmiastowej wykonalności ww. decyzjom.

W związku z powyższym wierzyciel wystawił w dniu 18 marca 2014 r. tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...] obejmujące zaległości podatkowe za okresy: 11-12/2010, 01-11/2011, 02/2012, 05-06/2012.

Pismami z dnia 20 marca 2014 r. organ egzekucyjny poinformował dłużników zajętych wierzytelności o przekształceniu się dokonanych w trackie postępowania zabezpieczającego zajęć zabezpieczających w zajęcia egzekucyjne.

Pismem z dnia 10 kwietnia 2014 r. M. R. złożył wnioski o uchylenie wszelkich czynności zabezpieczających i egzekucyjnych dokonanych na postawie ww. zarządzeń zabezpieczenia oraz na podstawie ww. tytułów wykonawczych. W uzasadnieniu zobowiązany podkreśl, że w wyniku przedłużenia terminu zabezpieczenia postanowieniami z dnia 9 stycznia 2014 r., termin ten upływał z dniem 9 kwietnia 2014 r. W związku z powyższym, w świetle braku kolejnego przedłużenia wskazanego terminu, zabezpieczenie wygasło w dniu 10 kwietnia 2014 r. Powołując się na art. 154 § 4 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a., podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do przekształcenia się zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne, gdyż decyzje Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 4 lutego 2014 r. nie są ostateczne i nie został im nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Ponadto pełnomocnik strony nie został poinformowany o zakończeniu postępowania zabezpieczającego.

Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił uchylenia zabezpieczenia dokonanego na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia 16 styczna 2013 r. w związku z faktem przekształcenia się zajęć zabezpieczających w zajęcia egzekucyjne.

Na powyższe postanowienie M. R. wniósł zażalenie, zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych oraz naruszenie przepisów proceduralnych. Wskazał, że postanowienie w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzjom nieostatecznym Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej nie weszło do obrotu prawnego, nie zostało ono bowiem skutecznie doręczone, a ponadto od postanowienia tego wniesione zostało zażalenie. W rezultacie, zdaniem strony, postępowanie egzekucyjne nie może być dalej prowadzone, a organ winien zawiesić je do czasu rozstrzygnięcia zażaleń we wskazanych sprawach. Ponadto z uwagi na brak kolejnego przedłużenia terminu zabezpieczenia winno ono zostać uchylone.

Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a., w związku z art. 18 u.p.e.a., uchylił postanowienie organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że postanowieniem z dnia 26 lutego 2014 r. nadano decyzjom Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej rygor natychmiastowej wykonalności i postanowienie to zostało doręczone zobowiązanemu w trybie art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.), w dniu 14 marca 2014 r. Na tej podstawie wierzyciel wystawił w dniu 18 marca 2014 r. tytuły wykonawcze. Zgodnie z art. 154 § 4 pkt 1 u.p.e.a. zajęcie zabezpieczające przekształca się w zajęcie egzekucyjne z dniem wystawienia tytułu wykonawczego, pod warunkiem że nastąpiło to nie później niż przed upływem 2 miesięcy od dnia doręczenia ostatecznej decyzji lub innego orzeczenia podlegającego wykonaniu w sprawie, w której dokonano zabezpieczenia, bądź doręczenia postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności. Zgodnie z tym przepisem z dniem 18 marca 2014 r. nastąpiło w niniejszej sprawie przekształcenie zajęcia zabezpieczającego w egzekucyjne.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej wygaśnięcie decyzji zabezpieczającej wydanej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 9 stycznia 2013 r. oraz przekształcenie zajęć zabezpieczających w egzekucyjne skutkuje bezprzedmiotowością postępowania w sprawie uchylenia czynności zabezpieczających w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. oraz koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia i umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości.

Na powyższe postanowienie M. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez bezzasadne umorzenie postępowania pierwszej instancji w sprawie podczas gdy postępowanie to nie stało się bezprzedmiotowe oraz zachodziły przesłanki do przekazania sprawy do ponownego rozpoznania; art. 159 § 1 u.p.e.a. poprzez bezzasadne uznanie, że nie zachodzą przesłanki do uchylenia zabezpieczenia w sprawie; art. 7, art. 11 k.p.a. oraz art. 75 § 1 i art. 77 k.p.a. poprzez naruszenie wyrażonych w tych przepisach zasad postępowania administracyjnego w szczególności zaś nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy i nieprzeprowadzenie wszystkich niezbędnych w sprawie dowodów np. zgłoszonego dowodu z przesłuchania świadka, co skutkowało nieprawidłowym uznaniem że zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania w sprawie; art. 124 § 2 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez nieprawidłowe uzasadnienie zaskarżonego postanowienia niezawierające prawidłowego uzasadnienia faktycznego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 159 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 21 listopada 2013 r., organ egzekucyjny na żądanie zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 2, uchyla zabezpieczenie, jeżeli wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie został zgłoszony w terminie 30 dni od dnia dokonania zabezpieczenia należności pieniężnej, a w terminie 3 miesięcy od dokonania zabezpieczenia w związku z wydaniem decyzji, o której mowa w art. 33a i 33b ustawy - Ordynacja podatkowa lub w art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne, lub zabezpieczenia obowiązku o charakterze niepieniężnym. Jak zaś stanowi art. 159 § 1a u.p.e.a., o uchyleniu zabezpieczenia organ egzekucyjny wydaje postanowienie. Na postanowienie to przysługuje zażalenie zobowiązanemu i wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym.

Jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia 10 kwietnia 2014 r. skarżący wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o uchylenie czynności zabezpieczających dokonanych na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia 16 stycznia 2013 r. motywując swój wniosek tym, że w jego ocenie decyzja o zabezpieczeniu wygasła zgodnie z art. 33a § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej (tj. z chwilą doręczenia skarżącemu decyzji określających wysokość zobowiązania podatkowego), a zajęcie zabezpieczające nie przekształciło się w egzekucyjne wobec niespełnienia warunków z art. 154 § 4 pkt 1 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że zajęcie zabezpieczające przekształca się w zajęcie egzekucyjne z dniem wystawienia tytułu wykonawczego, pod warunkiem że nastąpiło nie później niż przed upływem 2 miesięcy od dnia doręczenia ostatecznej decyzji lub innego orzeczenia podlegającego wykonaniu w sprawie, w której dokonano zabezpieczenia, bądź doręczenia postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności. Skarżący argumentował, że żadna z okoliczności wymienionych w powyższym przepisie nie zachodzi, wszystkie bowiem decyzje zaskarżone zostały w drodze odwołań, nie został im też skutecznie nadany rygor natychmiastowej wykonalności, bowiem postanowienie w tym przedmiocie nie weszło do obrotu prawnego.

Organy obu instancji nie zgodziły się z argumentacją skarżącego uznając, iż w sprawie ziściły się wynikające z art. 154 § 4 pkt 1 u.p.e.a. warunki pozwalające na przekształcenie z dnia 18 marca 2014 r. zajęcia zabezpieczającego w egzekucyjne, bowiem postanowienie o nadaniu decyzjom nieostatecznym Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 4 lutego 2014 r. rygoru natychmiastowej wykonalności doręczone zostało skutecznie w dniu 14 marca 2014 r. Zajmując to zgodne stanowisko organy wywiodły jednak odmienne wnioski co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Organ pierwszej instancji bowiem rozstrzygnął wniosek skarżącego merytorycznie, odmawiając mu na podstawie art. 159 § 1a u.p.e.a. uchylenia zabezpieczenia. Organ odwoławczy z kolei uznał, że postępowanie w sprawie uchylenia zabezpieczenia w sytuacji wygaśnięcia decyzji o zabezpieczeniu i przekształcenia się zajęcia zabezpieczającego w egzekucyjne jest bezprzedmiotowe, w związku z czym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił postanowienie organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie.

W ocenie Sądu podjęte przez Dyrektora Izby Skarbowej rozstrzygnięcie uznające postępowanie w niniejszej sprawie za bezprzedmiotowe jest wadliwe. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Innymi słowy, bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wówczas, gdy nie istnieje sprawa administracyjna podlegająca rozpoznaniu w tym postępowaniu. Taka sytuacja jednak w niniejszej sprawie nie występuje. Zgodnie z art. 33a § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej decyzja o zabezpieczeniu wygasa z dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Słusznie stwierdza Dyrektor Izby Skarbowej, że wygaśnięcie decyzji o zabezpieczeniu następuje z mocy prawa w określonych ściśle sytuacjach i terminach, bez potrzeby wydawania w tym zakresie stosownego aktu administracyjnego. Wygaśnięcie decyzji o zabezpieczeniu nie niweluje jednak skutków zabezpieczenia. W myśl bowiem § 2 art. 33a Ordynacji podatkowej wygaśnięcie decyzji o zabezpieczeniu nie narusza zarządzenia zabezpieczenia wydanego na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wygaśnięcie decyzji o zabezpieczeniu nie prowadzi więc do uchylenia zarządzenia o zabezpieczeniu, co więcej zajęcie zabezpieczające pod warunkami określonymi w art. 154 § 4 u.p.e.a. przekształca się w zajęcie egzekucyjne, powodując skutki określone w art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia. Dyrektor Izby Skarbowej także zauważył w uzasadnieniu swojego postanowienia, że z uwagi na treść art. 33a § 2 Ordynacji podatkowej dokonane zabezpieczenia trwały nadal mimo wygaśnięcia decyzji o zabezpieczeniu. W tej sytuacji wniosek o bezprzedmiotowości postępowania w sprawie uchylenia zabezpieczenia, które wszak bezspornie trwało nadal, mimo wygaśnięcia decyzji o zabezpieczeniu, jest nieuzasadniony. Przedmiotem żądania strony nie było wszak dokonanie weryfikacji decyzji o zabezpieczeniu, która wygasła, ale uchylenie zabezpieczenia, które mimo tego wygaśnięcia niewątpliwie trwało nadal na mocy zarządzeń zabezpieczenia. Skutki prawne, jakie wiązały się z tymi zarządzeniami, nie ustały. W tej sytuacji uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania w całości stanowiło naruszenie art. 105 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Organ powinien był bowiem rozpatrzyć wniesione zażalenie merytorycznie i wydać postanowienie o uchyleniu bądź odmowie uchylenia zabezpieczenia.

Z uwagi na dostrzeżone uchybienia proceduralne rozpatrywanie pozostałych zarzutów skargi byłoby przedwczesne.

Ponownie rozpatrując sprawę organ zobowiązany będzie do merytorycznego rozpatrzenia zażalenia podatnika, w tym także do odniesienia się do jego zarzutów kwestionujących fakt przekształcenia się zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) uchylił zaskarżone postanowienie.

Zgodnie z dyspozycją art. 152 P.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane.

W trzecim punkcie wyroku Sąd, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 461) zasądził od organu odwoławczego na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania. Na zasądzone koszty postępowania sądowego składają się kwoty: 100 zł tytułem uiszczonego należnego wpisu od skargi; 240 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oraz 17 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.