Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1401/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym; Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Bosakirska, Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.), Asesor WSA Piotr Borowiecki, , Protokolant Krzysztof Tomaszewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2005 r. sprawy ze skargi B., L., Niemcy na decyzję Urzędu Patentowego R P z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o umorzeniu postępowania oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] stycznia 1993 r. firma B. z siedzibą w L., Niemcy złożyła do Urzędu Patentowego RP podanie z wnioskiem o udzielenie patentu na wynalazek pt. "[...] ". Zgłoszenie zostało oznaczone kolejnym numerem [...] i zawierało 13 zastrzeżeń patentowych.

Urząd Patentowy RP w toku badania merytorycznego stwierdził brak ustawowych warunków do uzyskania patentu na przedmiot zgłoszonego wynalazku i pismem z dnia [...] grudnia 1995 r. zawiadomił zgłaszającego, iż na związki chemiczne i środki farmaceutyczne nie udziela się ochrony zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177- dalej jako ustawa o wynalazczości), mającego zastosowanie na podstawie ustawy o zmianie ustawy o wynalazczości i ustawy o Urzędzie Patentowym RP (Dz. U. z 1993 r. Nr 4, poz. 144). Jednocześnie w zawiadomieniu wskazano, iż redakcja zastrzeżeń patentowych sugeruje, iż zgłaszający żąda udzielenia ochrony na "zastosowanie" lub "sposób ochrony".

W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie zgłaszający przy piśmie z dnia [...] lutego 1996 r. nadesłał poprawioną pierwszą stronę opisu wynalazku, nowe zastrzeżenie patentowe (10 zastrzeżeń) oraz oświadczenie o datach pierwszeństwa. Nowe zastrzeżenia patentowe obejmowały ograniczony zakres ochrony w stosunku do zakresu żądanej ochrony określonego w zastrzeżeniach w wersji z dnia [...] kwietnia 1993 r., gdzie zgłoszono 15 zastrzeżeń.

Urząd Patentowy RP decyzją z dnia [...] listopada 1996 r., wydaną na podstawie art. 105 § 2 k.p.a. umorzył postępowanie w sprawie przedmiotowego zgłoszenia w części objętej zastrzeżeniami nr 1-5, 11, 12, 13 i 15 wersji z dnia [...] stycznia 1993 r. W uzasadnieniu wskazano, iż postępowanie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ zgłaszający pismem z dnia [...] lutego 1996 r. zrezygnował z dalszego postępowania.

Jednocześnie decyzją z dnia [...] listopada 1996 r. Urząd Patentowy RP odmówił udzielenia patentu na wynalazek pt." [...] ", będącego przedmiotem zgłoszenia nr [...] w wersji nadesłanej w dniu [...] lutego 1996 r.

Decyzja z dnia [...] listopada 1996 r. o umorzeniu postępowania stała się prawomocna, gdyż zgłaszający nie skorzystał z możliwości jej zaskarżenia do Komisji Odwoławczej.

Następnie, na skutek odwołania strony, Urząd Patentowy RP decyzją z dnia [...] stycznia 1997 r. uchylił decyzję z dnia [...] listopada 1996 r. o odmowie udzielenia patentu i wydał w dniu [...] kwietnia 1998 r. decyzję o udzieleniu patentu na wynalazek pt." [...]" kończąc w ten sposób postępowanie w sprawie zgłoszenia o nr [...].

Dnia [...] grudnia 2002 r. strona na podstawie art. 156 § l pkt 2 k.p.a. złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] listopada 1996 r. umarzającej postępowanie w części objętej zastrzeżeniami 1-5, 11, 12, 13 15.

W uzasadnieniu wniosku strona twierdzi, iż w/w decyzja została wydana bez podstawy prawnej, gdyż obowiązujące w dniu jej wydania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie przewidywały możliwości wydania decyzji administracyjnej "częściowo umarzającej" postępowanie w sprawie. Zdaniem strony, jeden wniosek (dokonanie zgłoszenia, podanie) złożony przez jeden podmiot powoduje wszczęcie jednego postępowania, jeżeli właściwy jest ten sam organ, a postępowanie administracyjne staje się skonkretyzowane co do podmiotu, jak i przedmiotu sprawy. Zgłaszający twierdzi, iż art. 104 § 2 k.p.a. dopuszcza wydanie decyzji częściowej tj. decyzji odnoszącej się do części danego postępowania, tylko wówczas, gdy chodzi o rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Zgłaszający ponadto podnosi, że wydanie decyzji z dnia [...] listopada 1996 r. w oparciu o przepis art. 105 § 2 k.p.a. było błędne, gdyż zgłaszający ani wprost, ani w sposób dorozumiany nie składał wniosku o umorzenie postępowania.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. Urząd Patentowy odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji z dnia [...] listopada 1996 r. o umorzeniu postępowania. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż z konstrukcji art. 104 k.p.a. nie można wyprowadzić wniosku, że tylko rozstrzygnięcie merytoryczne jest rozstrzygnięciem sprawy. Zgodnie z art. 104 § 1 k.p.a. organ administracji załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba, że przepisy szczególne stanowią inaczej, a zgodnie z § 2 w/w przepisu decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo też w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. Z punktu widzenia stosowania prawa rozstrzygnięcie co do istoty sprawy będzie takim samym ustaleniem wiążących konsekwencji prawnych jak samo zakończenie postępowania administracyjnego w danej instancji, np. przez umorzenie postępowania. W pierwszym bowiem przypadku norma jednostkowa i konkretna odnosi się do uprawnień stron, a w drugim - zamyka im w sposób wiążący drogę prawną uzyskania rozstrzygnięcia o uprawnieniach (B. Adamiak/J. Borkowski, KPA, Wydawnictwo C. Beck, wyd. 4, Warszawa 2002, Art. 104, Nb 13). Takie uregulowanie (art. 104 k.p.a.) nie wyklucza wydania decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w części, oczywiście przy założeniu, iż sprawa jest podzielna i można z niej wyodrębnić części nadające się do samodzielnego rozstrzygnięcia. Zdaniem Urzędu Patentowego nie ulega wątpliwości, że przedmiotem zgłoszenia nr [...] było kilka wynalazków, z których każdy mógł być zgłoszony oddzielnie i stanowić przedmiot odrębnego postępowania.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów Urząd Patentowy zwrócił uwagę, że nadesłana w dniu [...] lutego 1996 r. nowa wersja zgłoszenia nie zawierała zastrzeżeń patentowych odnoszących się do wynalazków, co do których umorzono postępowanie. Złożenie nowej wersji zostało odczytane przez organ jako ostateczna rezygnacja z pozostałych zastrzeżeń. Zdaniem organu kwestionowana decyzja spełnia warunki decyzji podjętej w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a.. Z jej sentencji wynika, iż została ona podjęta z urzędu, a nie na wniosek, jak wymaga tego art. 105 § 2 k.p.a.

Urząd Patentowy uznał, iż błędne powołanie podstawy prawnej w decyzji, jak to miało miejsce przy wydawaniu w/w decyzji (art. 105 § 2 k.p.a. zamiast art. 105 § 1 k.p.a.) nie powoduje, że taka decyzja została wydana bez podstawy prawnej. Podstawa prawna bowiem realnie istnieje, lecz nie ma o niej prawidłowej informacji w decyzji administracyjnej (B. Adamiak/ Borkowski, KPA, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, wyd. 4, Warszawa 2002, Art. 156 Nb 29).

Jednocześnie Urząd Patentowy stwierdził, iż decyzja umarzająca zawiera nieścisłości odnoszące się do wskazania numerów poszczególnych zastrzeżeń patentowych lecz należy potraktować je jako oczywistą pomyłkę, która nie pociąga za sobą uznania, że decyzja jest nieważna.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz przy piśmie z dnia [...] marca 2004 r., stanowiącym uzupełnienie uzasadnienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zgłaszający podtrzymuje swoje stanowisko, iż interpretacja art. 104 § 2 kpa została dokonana w sposób dowolny i w jaskrawej sprzeczności z jego językowym brzmieniem, gdyż tylko dla decyzji rozstrzygających sprawę co do istoty ustawodawca dopuszcza wydawanie tzw. decyzji częściowych. Przy czym, jak twierdzi wnioskodawca, istota sprawy polega na stworzeniu praw nabytych w tym zakresie, w jakim w postępowaniu rozpatrywano interes prawny strony albo też odmówieniu nabycia tych praw. Zdaniem wnioskodawcy nie ulega wątpliwości fakt, iż wydanie decyzji częściowo umarzającej postępowanie nastąpiło bez istnienia jakiejkolwiek podstawy prawnej i należało tym samym ocenić je jako działanie nielegalne. Wnioskodawca, wbrew twierdzeniom Urzędu Patentowego podnosi, że przesłanie nowej ograniczonej wersji zastrzeżeń nie powoduje skutku w postaci rezygnacji z żądania udzielenia ochrony w stosunku do pierwotnej wersji. Ponadto, w jego ocenie, Urząd Patentowy RP naruszył również zasadę czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania (art. 10 k.p.a.), gdyż przed wydaniem decyzji umarzającej postępowanie w części powinien był umożliwić stronie wypowiedzenie się w kwestii umorzenia postępowania.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. Urząd Patentowy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji Urząd dokonuje szczegółowej analizy problemu bezprzedmiotowości postępowania na gruncie przepisów art. 104 k.p.a. i art. 105 k.p.a. z uwzględnieniem specyfiki postępowania zgłoszeniowego toczącego się w przedmiocie udzielenia patentu.

Urząd stwierdza, iż uprawnienia podmiotowe można podzielić w sposób następujący : a) prawo do patentu - jest to powstające z chwilą dokonania wynalazku prawo do uzyskania patentu; b) uprawnienie do patentu na zgłoszony wynalazek - to prawo do uzyskania patentu, skonkretyzowane wskutek zgłoszenia wynalazku w Urzędzie Patentowym, czyli wynikające z prawa do patentu materialnoprawne roszczenie o patent, zwane dalej materialnoprawnym roszczeniem; c) roszczenie o patent na zastrzegany wynalazek - to zawarte w zgłoszeniu wynalazku, podaniu i zastrzeżeniach patentowych, żądanie udzielenia patentu na zastrzegany wynalazek (tj. administracyjno-procesowe roszczenie o patent, zwane dalej roszczeniem o patent).

Dokonanie zgłoszenia wynalazku w Urzędzie Patentowym RP sprawia, iż między zgłaszającym a Urzędem powstaje stosunek administracyjno-procesowy. Treścią zgłoszenia wynalazku w znaczeniu procesowym jest żądanie urzeczywistnienia normy prawnej zawartej wcześniej w ustawie o wynalazczości, a obecnie w ustawie Prawo własności przemysłowej, która nakazuje adresatowi tej normy - Urzędowi Patentowemu wydanie decyzji o udzieleniu patentu na zgłoszony wynalazek, w granicach żądanej ochrony, z uwagi na przysługujące zgłaszającemu uprawnienie do patentu na zgłoszony wynalazek, tj. ze względu na to, że roszczeniu procesowemu odpowiada administracyjnoprawne roszczenie o patent. Jednocześnie roszczenie o patent może się przejawiać w żądaniu udzielenia patentu na jeden wynalazek, jak i na pewien zestaw wynalazków, oczywiście połączonych wspólną ideą wynalazczą. Zmiany redakcji tekstu zgłoszenia wynalazku musi dokonać sam zgłaszający gdyż Urząd Patentowy nie ma prawa decydowania w jakich granicach ubiegający się patent żąda udzielenia mu patentu.

Decyzja jest prawną formą zakończenia postępowania. Zgodnie z art. 104 § 1 i 2 k.p.a. organ administracji załatwia sprawę przez wydanie decyzji, która rozstrzyga sprawę co do istoty - w całości lub w części albo w inny sposób kończy sprawę w danej instancji. Chociaż zgłaszający domaga się wydania decyzji w sprawie udzielenia patentu, w postępowaniu zgłoszeniowym Urząd Patentowy RP wydaje w praktyce dwa rodzaje decyzji: 1) o umorzeniu postępowania oraz 2) w sprawie udzielenia patentu - o udzieleniu i o odmowie udzielenia patentu.

Decyzję o umorzeniu postępowania zgłoszeniowego Urząd Patentowy wydaje wówczas, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.), bądź też gdy zgłaszający uczynił to w sposób dorozumiany, np. nie wykonując w terminie określonej czynności, z której niewykonaniem prawo łączy uznanie zgłoszenia za wycofane.

Z klasycznym przykładem bezprzedmiotowości zaliczanej do grupy przyczyn przedmiotowych należy zaliczyć taką postać bezprzedmiotowości, która ujawni się wtedy, gdy przedmiot rozstrzygnięcia nie istnieje (np. przedmiotowe rozwiązanie nie zostało ujęte ani w zastrzeżeniach patentowych, ani w opisie projektu zgłoszeniowego).

Zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie wydawania decyzji umarzającej Urząd Patentowy na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o wynalazczości (tekst jednolity Dz. U. z 1993 r., Nr 26, poz. 117) oraz § 13 i § 31 ust. l i 2 zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego RP z dnia 23 marca 1993 r. wydawał postanowienie, w którym wzywał zgłaszającego do dokonania oddzielnych zgłoszeń i wniesienia opłaty za ich dokonanie oraz nadesłania przeredagowanej wersji dokumentacji zgłoszeniowej dotyczącej wynalazku, który pozostawał w dalszym ciągu przedmiotem zgłoszenia wcześniejszego. W razie niewykonania postanowienia we części wzywającej do dokonania oddzielnych zgłoszeń, Urząd Patentowy RP wydawał decyzję umarzającą postępowania w tej części oraz decyzję rozstrzygającą co do istoty w części wynalazku, pozostającego przedmiotem zgłoszenia wcześniejszego.

Art. 105 kpa ustanawia dwie ogólne reguły umarzania postępowania administracyjnego, pierwszą - dotyczącą działania organu administracyjnego (§ l) oraz drugą - dopuszczającą stosowanie zasady dyspozycyjności (§ 2). Umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § l k.p.a. jest obligatoryjne, a na podstawie art. 105 § 2 k.p.a. jest pozostawione uznaniu organu administracyjnego.

Reguła pierwsza jest związana z bezprzedmiotowością postępowania, która stanowi "refleks bezprzedmiotowości sprawy administracyjnej, która miała być rozstrzygnięta w trybie postępowania" (W. Dawidowicz "Zarys procesu administracyjnego", Warszawa 1989 r., s.134 ). Ustalenie istnienia tej przesłanki stwarza obowiązek zakończenia postępowania w danej instancji przez jego umorzenie, ponieważ nie będzie wtedy podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Bezprzedmiotowość postępowania, o której stanowi art. 105 § l kpa, oznacza brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania wynikać będzie z kilku różnych przyczyn, zarówno podmiotowych, jak i przedmiotowych.

Umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 2 k.p.a. przy spełnieniu łącznie określonych przesłanek, nie różni się w skutkach prawnych od umorzenia obligatoryjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., albowiem w obu przypadkach ma miejsce bezprzedmiotowość z tym tylko zastrzeżeniem, iż przepis § 1 odnosi się do przypadków zobiektywizowanych, natomiast przepis § 2 odnosi się do sytuacji, w której strona postępowania odstępuje od żądania rozstrzygnięcia decyzją o istocie sprawy, dotyczącej jej interesu prawnego lub obowiązku. Nie oznacza to, iż ten interes prawny lub obowiązek przestaje istnieć, ale dla strony traci doniosłość prawną rozstrzygnięcia o nich w decyzji administracyjnej, a więc jest to bezprzedmiotowość względna, bo odnoszona do treści żądania strony, które było podstawą wszczęcia postępowania.

W wyroku z dnia 23.04.1993 r. , SA/Kr 2342/92 (nie publ.) NSA pokreślił: ,, tym, jaki charakter ma mieć pismo wniesione przez stronę w postępowaniu administracyjnym, decyduje ostatecznie strona, a nie organ administracyjny, do którego pismo to skierowała". W przedmiotowej sprawie czynność skarżącego polegająca na nadesłaniu nowej wersji zgłoszenia z ograniczoną ilością zastrzeżeń patentowych była jednoznaczna a zatem Urząd nie miał obowiązku uzyskiwania dodatkowego stanowiska w tej kwestii. Urząd podniósł, że wbrew twierdzeniom skarżącego decyzja umarzająca postępowanie w części nie zawiera sprzeczności lecz jedynie oczywistą omyłkę polegającą na wskazaniu błędnej daty (zamiast [...] stycznia 1993 r. powinno być [...] kwietnia 1993 r.). Przeredagowanie zastrzeżeń patentowych spowodowane było dostosowaniem ich do wymogu zawartego w § 7 ust. 9 zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego RP z dnia 31 marca 1993 r. w sprawie ochrony wynalazków i wzorów użytkowych wydanego na podstawie art. 27 ust. 2, art. 38 ust. 5 i art. 119 ustawy z 19.10.1972 r. o wynalazczości - Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 - (Monitor Polski Nr 18, poz. 170) w zgłoszeniu wynalazku można zastrzec uprzednie pierwszeństwo wynikające z dwóch lub więcej zgłoszeń dokonanych za granicą. W takim przypadku ze złożonego oświadczenia zgłaszającego powinno wynikać, jakie daty pierwszeństwa zastrzega się dla poszczególnych zastrzeżeń patentowych w zgłoszeniu (§ 3 ust. 2 pkt 3 wyżej wskazanego zarządzenia oraz obecnie § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów).

Uprawniony ubiegający się o przyznanie uprzedniego pierwszeństwa według więcej niż jednej daty zobowiązany był do złożenia prawidłowego oświadczenia o datach (§ 7 ust. 9 w/w zarządzenia), przy sporządzaniu którego musiał mieć na względzie, iż treść zastrzeżeń, a jeśli zgłoszenie zawierało zastrzeżenia zależne, także i układ ich zależności, powinny być takie, aby każdemu z zastrzeżeń odpowiadała tylko jedna data pierwszeństwa. A zatem zgłaszający zobowiązany był w oświadczeniu o datach pierwszeństwa wyszczególnić numery zastrzeżeń patentowych przedmiotowego zgłoszenia wraz z odpowiadającymi poszczególnym zastrzeżeniom datami uprzedniego pierwszeństwa.

W skardze do Sądu strona zarzuca naruszenie prawa w szczególności przepisów : art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 104 § 2 k.p.a. art. 105 k.p.a. oraz art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r., Nr 26, poz. 117 ze zm.) przez ich błędną interpretację i niewłaściwe zastosowania, a także naruszenie przepisu art. 107 § 3 k.p.a.

Zdaniem skarżącego w przedmiotowej sprawie winny mieć zastosowanie ogólne reguły wynikające z k.p.a. w szczególności art. 104 § 2 k.p.a. Przepis ten pozwala na wydanie decyzji częściowej tylko wówczas, gdy chodzi o rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Przyjmuje się , że organ może tak postąpić w sytuacji gdy sprawa jest podzielna i można z niej wyodrębnić części nadające się do rozstrzygnięcia względnie samodzielnego(B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego z komentarzem. Wydanie 3, Warszawa 2000 r., s. 424).

Skarżący wskazuje, powołując się na wyżej cytowaną literaturę, że umorzenie postępowania administracyjnego w drodze decyzji administracyjnej jest innym rodzajem załatwienia sprawy niż rozstrzygnięcie jej co do istoty. Skutkiem umorzenia postępowania jest zamknięcie drogi do konkretyzacji praw i koniec biegu danego postępowania w danej instancji administracyjnej, stanowiące załatwienie sprawy w inny sposób w rozumieniu przepisu art. 104 § 2 k.p.a.

Zważywszy na te okoliczności w ocenie skarżącego, Urząd Patentowy nie miał żadnego umocowania w obowiązujących przepisach do wydania decyzji częściowo umarzającej postępowanie. Konsekwencją takiego stanowiska jest stwierdzenie, że nastąpiło to bez podstawy prawnej, a zatem decyzja obciążona jest wadą nieważności. Odmienne twierdzenia Urzędu stanowi naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Skarżący zarzuca też, że nie istniała podstawa faktyczna do umorzenia postępowania, gdyż skarżący nie złożył wniosku jak też nie oświadczył, iż rezygnuje z zastrzeżeń, które w dniu wydawania decyzji nie nadawały się do opatentowania. Ponadto kwestia ta nie została właściwie wyjaśniona przez Urząd w drodze zwrócenia się do zgłaszającego o zajęcia stanowiska w kwestii zastrzeżeń nie objętych nową wersją zgłoszenia. Przyjęte zostało w sposób bezpodstawny założenie, iż nowa wersja oznacza definitywną rezygnację z wszystkich uprawnień, jakie wynikały z faktu wcześniejszego zgłoszenia. Takie działanie Urzędu narusza art. 7 k.p.a.

Jednocześnie skarżący zwraca uwagę, że kwestionowana decyzja z dnia [...] listopada 1996 r. o częściowym umorzeniu funkcjonuje w obrocie prawnym, bowiem Urząd Patentowy powołuje się na tą decyzję w innych postępowaniach zgłoszeniowych. Natomiast wadliwość samego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, powodujące naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. skarżący upatruje w błędach logicznych, chaotyczności i niespójności przejawiających się w tym, iż nie zostało w sposób jednoznaczny wyjaśnione na jakiej podstawie prawnej ostatecznie opiera się stanowisko Urzędu Patentowego.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP – podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie rozpatrzenia sprawy.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej jako p.p.s.a.).

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja Urzędu Patentowego RP z dnia [...] czerwca 2004 r., oraz utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] kwietnia 2003 r. nie naruszają prawa.

Przede wszystkim wskazać trzeba, że przedmiotem oceny Sądu w sprawie niniejszej była kwestia prawidłowości działania organu w zakresie zbadania istnienia wady kwalifikowanej decyzji z dnia [...] listopada 1996 r.

W dniu [...] listopada 1996 r. Urząd Patentowy wydał dwie decyzje : umarzającą postępowanie zgłoszeniowe w części objętej zastrzeżeniami nr 1-5, 11, 12, 13, 15 oraz odmawiającą udzielenia patentu na wynalazek pt. "[...] ". Takie rozstrzygnięcie było, zdaniem Urzędu, kompleksowym rozstrzygnięciem całości sprawy objętej zgłoszeniem [...]. Inaczej mówiąc, decyzja odmawiająca udzielenia patentu rozstrzygnęła sprawę w całości co do istoty w zakresie nowej wersji zgłoszenia, zaś decyzja umarzająca postępowanie zakończyła sprawę w danej instancji w pozostałej części postępowania objętego zgłoszeniem [...]. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji było to konieczne dla merytorycznej jasności i przejrzystości postępowania zgłoszeniowego.

Zarzucając brak podstawy prawnej strona skarżąca stała na stanowisku, iż decyzje nie mające charakteru decyzji merytorycznych nie mogą być decyzjami częściowymi. Z poglądem tym nie sposób się zgodzić.

Po pierwsze, w ocenie Sądu, jest to stanowisko błędne bowiem nie uwzględnia specyfiki i odrębności postępowania zgłoszeniowego polegającej na tym, że przedmiotem tego postępowania może być kilka wynalazków objętych wspólną ideą wynalazczą, a co za tym idzie mogą być one objęte jednym zgłoszeniem. Tak też było w sprawie niniejszej i fakt ten nie został przez skarżącego podważony. W myśl § 13 ust. 1 i 2 obowiązującego wówczas zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 marca 1993 r. w sprawie ochrony wynalazków i wzorów użytkowych (M.P. z 1993 r., Nr 18, poz. 179 - dalej jako zarządzenie Prezesa UP) zgłoszenie powinno dotyczyć tylko jednego wynalazku (ust. 1) jednakże dopuszcza się aby zgłoszenie dotyczyło więcej niż jednego wynalazku, pod warunkiem że wynalazki te są połączone w zgłoszeniu wspólną ideą wynalazczą (ust. 2). Należy zatem przyjąć, że decyzja umarzająca postępowanie nie była decyzją częściową w rozumieniu art. 104 § 2 k.p.a. bowiem w inny sposób kończyła sprawę w danej instancji w zakresie wynalazków zgłoszonych uprzednio w postępowaniu lecz nie objętych ostateczną wersją z dnia [...] lutego 1996 r. Zastrzeżenia patentowe opisane w decyzji z dnia [...] listopada 1996 r. umarzającej postępowanie zgłoszeniowe dotyczyły wcześniej zgłoszonych związków chemicznych (zastrzeżenia 1-5) oraz środków leczniczych (zastrzeżenia 11, 12, 13, 15).

Po drugie, innym ważnym elementem jest określenie pojęcia sprawy administracyjnej, o której mówi przepis art. 104 k.p.a. w odniesieniu do postępowania zgłoszeniowego. W postępowaniu zgłoszeniowym przed Urzędem Patentowym pod tym pojęciem należy rozumieć wynalazek zdefiniowany w art. 10 ustawy o wynalazczości. W tej sytuacji, skoro postępowanie zgłoszeniowe obejmować może kilka wynalazków połączonych jedną ideą wynalazczą, zatem obowiązkiem organu rozpoznającego sprawę jest zajęcie stanowiska i wypowiedzenie się odnośnie każdego zgłoszonego wynalazku (art. 104 § 1 k.p.a.).

W myśl § 35 ust. 1 zarządzenia Prezesa UP Urząd Patentowy wydaje decyzję o odmowie udzielenia patentu w przypadkach, o których mowa w § 34, a także jeżeli stwierdzi, że : 1) zgłoszony wynalazek jest wyłączony spod ochrony (art. 12), 2) rozwiązanie nie zostało przedstawione w sposób dostatecznie ujawniający wszystkie istotne dane potrzebne do jego zrealizowania albo w zastrzeżeniach patentowych zgłaszający nie określił żądanej ochrony przez wskazanie choćby jednej cechy technicznej odnoszącej się do przedmiotu zgłoszenia (art. 26), 3) ubiegający się o patent nie jest uprawniony do patentu, 4) zgłaszającemu nie przysługuje prawo do uzyskania patentu w myśl art. 4 lub też 5) patentu udzielono uprawnionemu do patentu z wcześniejszym pierwszeństwem. Stosownie do ust. 2 przed wydaniem decyzji, o której mowa w ust. 1, Urząd Patentowy wyznacza zgłaszającemu termin na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów mogących świadczyć o braku ustawowych warunków do uzyskania patentu, zaś zgodnie z ust. 3 przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio, w razie gdy brak ustawowych warunków wymaganych do uzyskania patentu dotyczy tylko części zgłoszenia, a zgłaszający nie ograniczy zakresu przedmiotowego żądanej ochrony. Z kolei przepis § 36 ust. 1 zarządzenia Prezesa UP stanowił, że jeżeli Urząd Patentowy nie stwierdzi braku ustawowych warunków wymaganych do uzyskania patentu i upłynął termin na zgłoszenia uwag w tym przedmiocie przez osoby trzecie (art. 34 ust. 3), wydaje decyzję o udzieleniu patentu.

Z cytowanych przepisów wynika a contrario, że w przypadku przedmiotowego ograniczenia zakresu żądanej ochrony w trybie § 35 ust. 2 i 3 zarządzenia Prezesa UP Urząd Patentowy nie mógł wydać decyzji odmawiającej udzielenia patentu na wynalazki wcześniej zgłoszone lecz nie objęte nową wersją zgłoszenia. Wydanie decyzji odmawiającej udzielenia patentu możliwe było jedynie wtedy gdy, mimo wezwania, zgłaszający nie ograniczył zakresu przedmiotowego żądanej ochrony. Jednakże nie oznacza to, wbrew stanowisku skarżącego, że istniały podstawy do pozostawienia wcześniejszych wersji zgłoszeń bez rozstrzygnięcia w tzw. "zamrażarce". W rozpoznawanej sprawie Urząd Patentowy w dniu [...] grudnia 1995 r., powołując się na przepis § 35 ust. 2 i 3 zarządzenia Prezesa UP zawiadomił zgłaszającego, iż na związki chemiczne i środki farmaceutyczne nie udziela się ochrony, zaś w odpowiedzi na to zawiadomienie zgłaszający nadesłał nową, ograniczoną (w stosunku do poprzednich wersji) wersję zastrzeżeń patentowych, która to wersja została ostatecznie rozpoznana merytorycznie w dniu [...] listopada 1996 r.

W uzasadnieniu swojego wyroku z dnia 4 czerwca 1998 r. Sąd Najwyższy zauważył, że istota decyzji ostatecznej w sprawie zgłoszenia wynalazku polega na tym, iż nie powinna być ona wydana na podstawie tylko części materiałów zgłoszenia z pozostawieniem pozostałych do dalszego rozpoznania pomimo zakończenia sprawy (sygn. akt III RN 39/98). Potwierdza to zatem słuszność stanowiska Urzędu Patentowego, iż w zaistniałej sytuacji faktycznej i prawnej należało zakończyć sprawę kompleksowo, a zatem prawidłowe było zastosowanie przez organ przepisu art. 105 k.p.a. w związku z art. 113 ustawy o wynalazczości i umorzenie postępowania zgłoszeniowego w zakresie nie objętym nową wersją z dnia 7 lutego 1996 r.

Z powyższych przyczyn nie można uznać za zasadne zarzutów skarżącego, iż w rozpoznawanej sprawie decyzja Urzędu Patentowego z dnia [...] listopada 1996 r. umarzająca postępowanie była wydana bez podstawy prawnej czyli powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego jako decyzja dotknięta nieważnością.

Zdaniem Sądu, z punktu widzenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie mają znaczenia w sprawie oczywiste omyłki organu oraz zarzucane błędne wskazanie podstawy prawnej, polegające na powołaniu w decyzji zamiast przepisu art. 105 § 1 k.p.a., przepisu art. 105 § 2 k.p.a. W kwestionowanej decyzji o umorzeniu postępowania omyłkowo wskazano wersję z dnia [...] stycznia 1993 r. do czego organ się przyznał wskazując, iż faktycznie chodziło o wersję z dnia [...] kwietnia 1993 r. Jest to logiczne bowiem tylko wersja z dnia [...] kwietnia 1993 r. zawierała 15 zastrzeżeń patentowych. Natomiast błędne wskazanie podstawy prawnej nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy zwłaszcza, że zarówno przepis § 1 art. 105 k.p.a., jak też § 2 tego artykułu przewidują identyczny skutek procesowy czyli umorzenie postępowania. Mylna interpretacja oświadczenia woli strony co do bytu pozostałych zastrzeżeń patentowych (innych wynalazków nie objętych wersją z dnia [...] lutego 1996 r.) i tak nie zmieniłaby ostatecznego rozstrzygnięcia organu, jakim było umorzenie postępowania. Kwestia ta mogłaby być badana i oceniana jedynie w wypadku ewentualnego zaskarżenia decyzji o umorzeniu, co jednak nie miało miejsca. Trzeba jednak podzielić argumenty organu zawarte w uzasadnieniu decyzji co do tego, iż dalsze postępowanie w zakresie zastrzeżeń 1-5, 11,12, 13, 15 było bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty (por. B. Adamiak / J. Borkowski, KPA Komentarz, 6.wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck, str. 478). Jednakże uchybień tych nie można uznać za wady kwalifikowane skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji z powodu braku podstawy prawnej. Powyższe uwagi pozostają aktualne w odniesieniu do zgłoszonego w skardze zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a.

Jednocześnie Sąd nie podziela zarzutów skarżącego stawianych pod adresem uzasadnienia zaskarżonej decyzji. W szczególności nie można uznać, że uzasadnienie to nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Fakt, że uzasadnienie to jest obszerne i zawiera szereg rozważań teoretycznych nie stanowi o jego formalnej wadliwości i pozorności. Uzasadnienie organu wyraźnie wskazuje, że Urząd Patentowy, mimo zauważonych uchybień, nie dostrzegł wady kwalifikowanej, określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., pozwalającej na stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] listopada 1996 r. z powodu braku podstawy prawnej. Ponadto w odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wyjaśnił, że powołując w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2004 r. przepisy art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o wynalazczości oraz § 13 i 31 zarządzenia Prezesa UP czynił to jedynie przykładowo dla ilustracji sytuacji, w których możliwe było załatwienie sprawy przez wydanie dwóch decyzji ; rozstrzygającej sprawę co do istoty i umarzającej postępowanie. W tej sytuacji zarzut skarżącego dotyczący naruszenia w/w przepisów należy uznać za bezzasadny. Z tej przyczyny należy jednocześnie stwierdzić, iż w obu zaskarżonych decyzjach brak jest jakichkolwiek istotnych uchybień formalnych, które Urząd poczyniłby w toku postępowania administracyjnego, a które uniemożliwiłyby Sądowi dokonania prawidłowej oceny zarzutów skargi i wypowiedzenia się co do zasadności podjętego rozstrzygnięcia pod względem materialnoprawnym.

Mając na względzie wskazane wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.