Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 802/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 167 ust. 4 i ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1404
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka /spr./ WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2017 r. sprawy ze skargi M. H. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej I. uchyla zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne i orzeczenie dyscyplinarne Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. znak: [...], nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego M. H. kwotę 497 zł /słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 802/16

UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi MH jest orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] utrzymujące w mocy orzeczenie dyscyplinarne Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] o wymierzeniu kary dyscyplinarnej wydalenia ze Służby Celnej.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym przeciwko MH w sprawie niedopełnienia obowiązków służbowych w dniu 3 grudnia 2011 r. w Oddziale Celnym w [...].

W toku tego postępowania orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...], Naczelnik Urzędu Celnego w [...] uznał młodszego aspiranta celnego starszego specjalistę Służby Celnej MH za winnego popełnienia umyślnie przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 166 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (w dacie orzekania przez Sąd obowiązuje tekst jednolity ogłoszony w Dz. U. z 2016 r., poz. 1799, ze zm.) – dalej również u.s.c. w postaci niedopełnienia obowiązków służbowych związanych z nienależytym przeprowadzeniem procedury wywozu z terytorium Wspólnoty Europejskiej towarów dwoma środkami transportu w dniu 3 grudnia 2011 r., wymierzając mu za ten czyn karę dyscyplinarną wydalenia ze Służby Celnej.

Organ I instancji ustalił, że funkcjonariusz MH, pełniący w dniu 3 grudnia 2011 r. służbę na stanowisku odpraw samochodów ciężarowych TIR-WPR, dokonał w systemie ECS potwierdzenia wyprowadzenia poza obszar celny Wspólnoty towaru przewożonego z Włoch na Ukrainę dwoma środkami transportu - o nr [...]. Funkcjonariusz wprowadził do systemu błędne dane identyfikacyjne środków transportu (naczep), odnotowując również niezgodnie ze stanem faktycznym, że naczepy nie były zabezpieczone plombami. Wadliwie odnotowano także wagi pojazdów odbiegające od treści dokumentów przewozowych. Powyższe rozbieżności potwierdziła Państwowa Służba Celna Ukrainy.

W ocenie organu dyscyplinarnego funkcjonariusz dopuścił się przewinienia służbowego. Wbrew wymaganiom dwukrotnie dokonał sprzecznej ze stanem faktycznym adnotacji o numerach rejestracyjnych pojazdów (naczep), zamieścił adnotację o braku plomb na pojazdach, pomimo że były one założone, a także nie zweryfikował stwierdzonej nadwyżki wagowej w stosunku do treści dokumentów i to w sytuacji, gdy przedmiotem wywozu był towar o podwyższonym ryzyku w postaci wyrobów tytoniowych, co winno skutkować zarządzeniem przeprowadzenia rewizji przewożonego towaru, której nie podjęto. Ponadto MH nie opisał i nie opieczętował na dokumentach papierowych odręcznie uczynionych adnotacji o zmianie numerów rejestracyjnych pojazdów. Nie wykonał zatem w sposób prawidłowy czynności związanych z zakończeniem procedury wywozu towarów. Nie dopełnił przez to obowiązków służbowych w związku z nieprawidłowym przeprowadzeniem czynności nadzoru fizycznego wyprowadzanego towaru objętego procedurą wywozu. Zachowania te wyczerpują dyspozycję+ art. 166 pkt 1 ustawy o Służbie Celnej. Nie jest ponadto obecnie możliwe ustalenie, jaki w rzeczywistości towar opuścił terytorium Unii Europejskiej, ponieważ towaru określonego przez funkcjonariusza nie stwierdziła strona ukraińska, a na naczepach o podanych przez niego numerach znajdował się inny towar w postaci wapna budowlanego. Doprowadziło to do narażenia interesów finansowych Wspólnoty Europejskiej poprzez uszczuplenie podatku akcyzowego i podatku VAT.

W odwołaniu od decyzji z dnia [...] maja 2013 r. MH wniósł o uchylenie orzeczenia i umorzenie postępowania lub wymierzenie łagodniejszej kary. Nie zgodził się z ustaleniem, że przypisane mu czyny popełnił umyślnie. W dniu zdarzenia na przejściu granicznym był wzmożony ruch, a on pełnił służbę od niemal 11 godzin. Czynności tych dokonywał w pośpiechu i wobec tego mogło dojść do omyłki. Ponadto wskazanie braku plomb na pojeździe mogło wynikać z posłużenia się treścią innego dokumentu, z którego skopiował część danych. Jeżeli chodzi natomiast o numery rejestracyjne pojazdów to sugerował się treścią dokumentów przedłożonych przez kierowców, na których mogły znajdować się numery innych pojazdów, którymi miał być realizowany transport. Kwestionując popełnienie przewinienia dyscyplinarnego z winy umyślnej wskazał, ze pozostaje od 23 lat w służbie, a organ nie ustalił, jakie ewentualnie korzyści mógłby odnieść z przypisanego mu umyślnego działania.

Orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...], Dyrektor Izby Celnej w [...] (DIC) utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy, uznając za prawidłowe ustalenia stanu faktycznego, a także przyjęty przez organ I instancji wymiar kary dyscyplinarnej.

W świetle okoliczności sprawy obwiniony winien był zarządzić przeprowadzenie rewizji wywożonego towaru. Bez znaczenia dla odpowiedzialności dyscyplinarnej ma natomiast okoliczność, czy działanie to cechowało się umyślnością, czy też nie, gdyż każde z takich przewinień podlega tejże odpowiedzialności. Niewątpliwy jest natomiast brak rzetelności i profesjonalizmu w wywiązywaniu się z obowiązków służbowych, które świadczą o rażącym niedbalstwie.

Jeżeli chodzi o wymiar kary, to wprawdzie obwiniony jest funkcjonariuszem z wieloletnim stażem, ale jednak nadrzędność interesu społecznego wymagała wydalenia go ze służby, bowiem przypisane mu czyny godzą w wizerunek Służby Celnej. W ocenie DIC waga popełnionych naruszeń uzasadniała wymierzenie kary najsurowszej. Naruszenie obowiązków służbowych miało bowiem charakter rażący, zwłaszcza, że nie jest obecnie możliwe ustalenie rodzaju towaru, który opuścił terytorium Wspólnoty.

Po rozpoznaniu skargi MH, prawomocnym wyrokiem z dnia 24 lutego 2015 r. II SA/Rz 1199/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił opisaną wyżej decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lipca 2014 r.

Za niezasadny Sąd uznał zarzut nieważności zapadłych w sprawie decyzji z uwagi na wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przez Zastępcę Naczelnika Urzędu Celnego w [...].

Sąd stwierdził natomiast naruszenie znajdujących zastosowanie w prowadzonym przez organy dyscyplinarne postępowaniu przepisów Kodeksu postępowania karnego – art. 7, art. 410 i art. 424 w zw. z art. 187 ustawy o Służbie Celnej, polegające na braku dostatecznego wyjaśnienia kwestii zachowania terminu z art. 175 ust. 1 u.s.c. Zgodnie z tym przepisem postępowanie dyscyplinarne nie może być wszczęte po upływie 3 miesięcy od dnia powzięcia przez organ dyscyplinarny wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza oraz po upływie 2 lat od popełnienia czynu, z zastrzeżeniem ust. 4 i 5 (które w niniejszej sprawie nie mają zastosowania). W kontrolowanej sprawie postępowania dyscyplinarne wszczęto postanowieniem z dnia 9 listopada 2012 r., poprzedzając je postępowaniem wyjaśniającym. Jednakże z przedstawionych Sądowi akt sprawy wynikało, że organ mógł mieć już wcześniej informacje, o których mowa w art. 175 ust. 1 u.s.c., pochodzące m. in. z przeprowadzonej kontroli instytucjonalnej w zakresie kontroli i obsługi zgłoszeń celnych wywozowych w Oddziale Celnym w [...], czy też informacji uzyskanych od ukraińskiej administracji celnej, o które wystąpiono 30.03.2012 r. i 16.04.2012 r.

Sąd zauważył, że jako moment powzięcia wiadomości o delikcie dyscyplinarnym wskazano w decyzjach dzień 4.10.2012 r. – w oparciu o sporządzone przez Referat Kontroli Wewnętrznej Urzędu Celnego w [...] z 3.10.2012 r. sprawozdanie z czynności sprawdzających. W oparciu o to w dniu 8 października 2012 r. wszczęto postępowanie wyjaśniające, a postanowieniem z 9 listopada 2012 r. postępowanie dyscyplinarne. Z postanowienia o wszczęciu postępowania wyjaśniającego nie wynika jakie przesłanki z w/w przepisu uzasadniały wszczęcie takiego postępowania w tym konkretnym przypadku. Zdaniem Sądu nie można więc wykluczyć, że informacje o zaniedbaniach wykonania obowiązków służbowych przez MH organ miał już wcześniej (np. w marcu lub w kwietniu 2012 r.) i to w zakresie dotyczącym nie tylko faktu popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, tożsamości funkcjonariusza ale i kwalifikacji prawnej czynu. Okoliczności te nie zostały również dostatecznie wyjaśnione w orzeczeniach dyscyplinarnych, a więc ich uzasadnienia nie są pełne.

Po wyjaśnieniu tej kwestii i w razie wykazania zachowania terminu winny też zostać uzupełnione braki związane z dołączeniem oryginałów lub stosownie poświadczonych "za zgodność" pism traktowanych jako dowody w sprawie. Zebrany materiał dowodowy powinien zostać oceniony zgodnie z regułą z art. 7 k.p.k, co z kolei powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w [...] utrzymał w mocy orzeczenie dyscyplinarne Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...].

Organ podał, że w trakcie przeprowadzonej kontroli wewnętrznej o nr [...], kontrolą objęto zgłoszenia celne tytoniu orz wyrobów tytoniowych, których numery zostały przekazane z Centrum Analitycznego Administracji Celnej Izby Celnej w [...]. Dla przekazanych numerów zgłoszeń celnych przyporządkowano numery rejestracyjne aktywnych na granicy środków transportowych. W oparciu o posiadane dane dokonano analizy, w wyniku której w części zgłoszeń stwierdzono nieprawidłowości, szczegółowo opisane w protokole kontroli z dnia 3 lipca 2012 r. nr [...] i wystąpieniu pokontrolnym z dnia 16 sierpnia 2012 r. nr [...]. Ponadto w trakcie postępowania kontrolnego w dniu 30 marca 2012 r. zwrócono się do Służby Celnej Ukrainy o określenie rodzaju wwiezionego towaru, niemniej do dnia zakończenia kontroli i sporządzenia protokołu kontroli nie otrzymano odpowiedzi ze strony ukraińskiej. W żadnym z powyższych dokumentów nie ma informacji o stwierdzonych nieprawidłowościach w odniesieniu do przeprowadzonych przez obwinionego odpraw. Z protokołu tego wynika jedynie, że Urząd Celny w [...] zwrócił się z prośbą o wystąpienie do strony ukraińskiej z zapytaniem dotyczącym przewożonego towaru przez pojazdy, które w systemach przewoziły wyroby tytoniowe.

Odpowiedź strony ukraińskiej organ otrzymał w dniu 18 lipca 2012 r., zaś przywołane pisma z dnia 30 marca 2012 r. i 16 kwietnia 2012 r. stanowiły odpowiednio prośbę o wystąpienie do władz ukraińskich z zapytaniem dotyczącym przewożonych towarów przez pojazdy wyjeżdżające przez przejście graniczne [...] celem ustalenia tożsamości towaru po stronie ukraińskiej oraz prośbę o pomoc w ustaleniu tożsamości przewożonych towarów na pojazdach wyjeżdżających z terenu RP. Odpowiedź zawarta w piśmie z dnia 18 lipca 2012 r. zawierała w formie tabelarycznej dane pozyskane z systemów informatycznych Państwowej Służby Celnej Ukrainy, dotyczące towarów wwiezionych na terytorium UA. Z zestawienia wynikało, że towarem zgłoszonym po stronie ukraińskiej na środkach transportowych [...] był inny towar niż wyroby tytoniowe, których wywóz potwierdzono w OC Korczowa. Po przeprowadzonej analizie w dniu 24 sierpnia 2012 r. Kierownik Referatu Kontroli Wewnętrznej Urzędu Celnego w [...] skierował do Naczelnika Urzędu Celnego w [...] pismo z zestawieniem informującym o 9 transportach, w których stwierdzono rozbieżności w zakresie rodzaju towaru zgłoszonego przy wywozie i wwiezionego po stronie ukraińskiej. W tej dacie nie była znana tożsamość funkcjonariuszy celnych dokonujących odpraw w dniach wskazanych w tym zestawieniu. Z pismem tym Zastępca Naczelnika Urzędu Celnego w [...] zapoznał się w dniu 24 sierpnia 2014 r., wydając pisemne dyspozycje w zakresie dalszego postępowania sprawdzającego.

Dyrektor Izby Celnej podał, że przyjmując datę 24 sierpnia 2012 r. jako pierwszy moment powzięcia przez Naczelnika Urzędu Celnego informacji o naruszeniu obowiązków służbowych przez skarżącego, nie doszło do przekroczenia terminu 3 miesięcy do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, który upływałby w dniu 24 listopada 2012 r., gdyż postępowanie dyscyplinarne wobec MH "zostało wszczęte w dniu 9 listopada 2012 r.".

Odnosząc się zaś do wymierzenia skarżącemu kary dyscyplinarnej wydalenia ze Służby Celnej organ podał, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdził nie wykonywanie przez skarżącego w sposób rzetelny powierzonych mu czynności służbowych. Skarżący jako doświadczony funkcjonariusz w momencie stwierdzenia rozbieżności w dokumentach przedkładanych przez kierowców powinien te rozbieżności wyjaśnić mając na uwadze, że towar objęty zgłoszeniami celnymi (papierosy) [...] może podlegać należnościom publicznoprawnym w kwotach liczonych w milionach złotych. Tym bardziej, że MRN to numer zgłoszenia wywozowego, nadawany przez system ECS, umożliwia zidentyfikowanie w systemie ECS zgłoszenia na każdym etapie wywozu i jednoznacznie identyfikuje zgłoszenie wywozowe. Zdaniem organu zachowanie obwinionego należy uznać za celową ingerencję w system, co wskazuje na niedbałość oraz lekceważące podejście od wykonywanych obowiązków służbowych.

Jako okoliczności usprawiedliwiającej niedbałe wykonywanie obowiązków w ocenie organu odwoławczego nie można uznać natężenia ruchu na stanowisku TIR – wywóz w dniu 3.12.2011 r. Przy braku nacisków ze strony kierownictwa obwiniony mógł bowiem wykonywać rzetelnie powierzone mu czynności służbowe i zweryfikować stwierdzone rozbieżności. Ponadto w momencie powzięcia wiedzy, że kontrolowanymi TIR-ami przewożone są papierosy, a zatem towary "szczególnie wrażliwe", kierownictwo z całą pewnością nie nalegałoby na przyśpieszenie odpraw tych pojazdów. Zwłaszcza, że niezależnie od natężenia ruchu na przejściu granicznym rewizje celne, jeżeli zachodziły takie potrzeby, były przeprowadzane, zaś skarżący w momencie stwierdzenia przeważenia TIR-a o ponad 3 tony miał w świetle wytycznych zawartych w Poleceniu Kierownika Oddziału celnego w [...] nr [...] z dnia [...] października 2008 r. obowiązek dokonania bezwzględnej rewizji celnej. Obwiniony podjął natomiast błędną decyzję o odstąpieniu od przeprowadzenia rewizji, pomimo tego, że żadne przepisy i wytyczne nie nakazywały mu tego, a wręcz przeciwnie – obowiązek rewizji wynikał z art. 793a ust. 1 Rozporządzenia do Wspólnotowego Kodeksu Celnego. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej nie znajduje również usprawiedliwienia niedbałe wykonywania zadań służbowych polegające na błędnym wpisie w systemie TCS o treści "oględziny; bez plomb – bez uwag", spowodowane błędnym przeniesieniem do rejestru w systemie SOC-T na zasadzie operacji "kopiuj-wklej".

Za niezasadne uznano twierdzenie obwinionego, że w toku postępowania nie wykazano umyślności jego działania oraz nie wykazano w sposób oczywisty narażenia interesów finansowych Wspólnoty Europejskiej. Przy odpowiedzialności dyscyplinarnej nie ma znaczenia, czy działanie było zamierzone, czy też niezamierzone. Pojęcie "winy" nie zostało zdefiniowane w u.s.c., jednakże w myśl art. 167 ust. 4 i art. 167 ust. 6 pkt 1 tej ustawy wynika, że odpowiedzialności dyscyplinarnej podlegają przewinienia popełnione umyślnie i nieumyślnie. Zebrany materiał dowodowy wskazuje, że obwiniony dopuścił się naruszenia obowiązków służbowych, a następstwem tego jest wymierzenie określonej sankcji, zaś jego wina jest oczywista i niepodważalna. Niewątpliwie interes skarżącego przejawia się w pozostawieniu go w służbie, jednakże interes ten nie mógł zostać uznany za przeważający nad interesem społecznym.

W ocenie organu odwoławczego, biorąc pod uwagę powagę i skutki wykazanego naruszenia obowiązków służbowych, kara wydalenia ze służby jest karą adekwatną do popełnionych przez obwinionego czynów. Orzeczenie jej uzasadnia również okoliczność, że obwiniony nie daje gwarancji, że nie popełni więcej podobnego przewinienia dyscyplinarnego. Do okoliczności łagodzących zaliczyć należy pozytywną ocenę obwinionego przez przełożonych, niemniej waga czynu, którego się dopuścił i okoliczności jego popełnienia są na tyle doniosłe, że znacznie przeważają nad argumentacją przemawiającą na korzyść skarżącego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie MH wniósł o stwierdzenie nieważności, względnie uchylenie ww. orzeczenia Dyrektora Izby Celnej i poprzedzającego go orzeczenia Naczelnika Urzędu Celnego, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania.

Podtrzymując zarzuty sformułowane we wniesionym odwołaniu, zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił:

1) naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego prowadzącą do wadliwego ustalenia jakoby obwiniony MH naruszył obowiązki służbowe w dniu 3 grudnia 2011 r., w trakcie pełnienia służby w Oddziale Celnym w [...] na stanowisku kontrolnym TIR – wywóz, a także naruszenie art. 75 § 1 k.p.a. i 78 § 1 k.p.a., poprzez niezasadne oddalenie wniosków dowodowych, co uniemożliwiło weryfikację istotnych okoliczności mających ogromne znaczenie dla prowadzonego postępowania,

2) naruszenie przepisu art. 5 § 2 k.p.k. w związku z art. 187 ustawy o Służbie Celnej, poprzez nie zastosowanie zasady domniemania niewinności i zasady in dubio pro reo, w sytuacji wystąpienia licznych wątpliwości, które winny zostać rozpatrzone na korzyść skarżącego,

3) przypisanie skarżącemu, że w dniu 3 grudnia 2011 r. w trakcie pełnienia służby w Oddziale Celnym w [...] na stanowisku kontrolnym TIR-wywóz" nieprawidłowo przeprowadził względem towarów przewożonych środkami przewozowymi o nr rej [...] oraz o nr rej [...] czynności związane z zakończeniem procedury wywozu wg dokumentów [...] w systemie TCS, podczas gdy taka sytuacja nie miała miejsca,

4) wadliwe sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, poprzez nie ustalenie i nie rozważenie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, co prowadzi do wniosku, iż przedmiotowa decyzja nosi cechy dowolności i jest przez to arbitralna.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko i odnosząc się szczegółowo do zarzutów skargi, w tym także wyjaśniając znaczenie używanych w czasie odpraw celnych symboli oznaczających poszczególne systemy operacyjne - ECS (z uwzględnieniem oznakowania dokumentów symbolem MNR) oraz TCS (SOC-T).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sprawowana przez Sąd, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), kontrola działalności administracji obejmuje badanie legalności, czyli zgodności z prawem zaskarżonych aktów, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.)– zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

W niniejszej sprawie zastosowanie znajduje ponadto przepis art. 153 P.p.s.a., stanowiący, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Jak bowiem wcześniej wskazano, w przedmiotowej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 24 lutego 2015 r. II SA/Rz 1199/14 uchylił orzeczenie Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lipca 2014 r., stwierdzając naruszenie przepisów Kodeksu postępowania karnego w powiązaniu z art. 187 ustawy o Służbie Celnej, polegające na braku dostatecznego wyjaśnienia kwestii zachowania terminu do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego.

Analiza postępowania odwoławczego przeprowadzonego po tym wyroku pozwala na stwierdzenie, że organ odwoławczy wykonał dyspozycję art. 153 P.p.s.a.

Argumentacja Dyrektora Izby Celnej co do daty powzięcia przez organ dyscyplinarny wiadomości o naruszeniu przez skarżącego obowiązków służbowych, poparta stosowną dokumentacją jest przekonywująca. Nie ulega wątpliwości, że informacje uzyskiwane w marcu i kwietniu 2012 r. miały charakter wstępny i dotyczyły nieprawidłowości wynikających z przypadków zgłaszania po stronie polskiej i ukraińskiej różnych towarów przewożonych tymi samymi środkami w tych samych dniach. Wśród tych przypadków wskazano również pojazdy o nr [...] opuszczające Polskę 3.12.2011 r. Jednocześnie zwrócono się do strony ukraińskiej o informacje jakiego rodzaju towary na wymienionych środkach transportowych zostały zgłoszone na Ukrainie. Stosowna informacja w tej sprawie została przekazana przez Wydział Współpracy Międzynarodowej Izby Celnej we Wrocławiu za pośrednictwem Wydziału Organizacyjno-Prawnego Izby Celnej w [...] w dniu 18.07.2012 r. Wówczas dopiero możliwe było dokonanie stosownych zestawień, a następnie ustalenie konkretnego funkcjonariusza, który dokonywał odprawy towaru zakwestionowanymi środkami transportowymi. Takich ustaleń dokonano dopiero w oparciu o zestawienie Referatu Kontroli Wewnętrznej (pismo z 24.08.2012 r.) i dalsze analizy podejmowane przez Urząd Celny w [...], poparte m. in. pismem z 5.09.2012 r., z którego wynika, że kwestionowane pojazdy odprawiał skarżący. Ta ostatnia data jest zatem najwcześniejszą kiedy organ mógł powziąć wiadomość o popełnieniu przez skarżącego deliktu dyscyplinarnego, a zważyć należy, że z wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 24 lutego 2015 r., II SA/Rz 1199/14, którym Sąd orzekający w niniejszej sprawie jest związany, wyraźnie wynika, że informacje, o jakich mowa w art. 175 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej (u.s.c.), muszą dotyczyć nie tylko faktu popełnienia przewinienia dyscyplinarnego i tożsamości funkcjonariusza, ale i kwalifikacji prawnej czynu. Wyjaśnienia organu w tej kwestii potwierdza także protokół kontroli wewnętrznej z dnia 3.07.2012 r. i wystąpienia pokontrolnego z 16.08.2012 r., w których brak informacji o towarze objętym zgłoszeniami celnymi [...], odprawianych w dniu 3.12.2011 r. przez MH.

Stwierdzić zatem należy, że w rozpoznawanej sprawie nie przekroczono terminu do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wskazanego w art. 175 ust. 1 u.s.c.

Również pozostałe zalecenia zawarte w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 24 lutego 2015 r. II SA/Rz 1194/14 zostały wykonane, w szczególności dotyczy to dołączenia do akt sprawy oryginałów dokumentów bądź poświadczonych za zgodność ich kopii, a także przeprowadzenia analizy materiału dowodowego i uwzględnienia jej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania odwoławczego zaskarżonym orzeczeniem Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. utrzymane zostało w mocy orzeczenie dyscyplinarne Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. o wymierzeniu MH kary dyscyplinarnej wydalenia ze Służby Celnej.

Skarżącego uznano za winnego naruszenia obowiązków służbowych – nieprawidłowego przeprowadzenia czynności związanych z zakończeniem procedury wywozu towarów przewożonych środkami transportowymi o nr [...] oraz [...] – tj. naruszenia określonego w art. 166 pkt 1 ustawy o Służbie Celnej i na podstawie art. 167 ust. 1 pkt 10 orzeczono karę dyscyplinarną wydalenia ze Służby Celnej.

Organy obu instancji, po przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego ustaliły, że skarżący, pełniąc służbę na stanowisku kontrolnym "TIR – wywóz" w Oddziale Celnym w [...] w dniu 3 grudnia 2011 r. niewłaściwie przeprowadził opisane wyżej czynności, dokonując w dokumentach celnych MRN oraz w systemie ECS zmiany numerów rejestracyjnych środków transportu (naczep) z [...], które faktycznie były odprawiane i przekroczyły granicę - na [...], nie opatrując dokonanej zmiany podpisem oraz pieczęcią Służby Celnej. Ponadto pomimo rozbieżności wagowej przewożonego ładunku pojazdem [...] (różnica wagi ponad 3 tony) w odniesieniu do zgłoszenia celnego [...] nie przeprowadził w tym pojeździe rewizji celnej. Dodatkowo skarżący wpisał w systemie, że przewożony towar był pozbawiony plomb, podczas gdy zgłoszenia celne wskazują, że był on przewożony pod zamknięciami celnymi.

W rzeczywistości w tych 2 przypadkach terytorium RP na pojazdach ciężarowych opuścił towar deklarowany jako wyroby tytoniowe, nie zarejestrowany po stronie ukraińskiej. Natomiast na tych samych numerach ciągników i numerach naczep takich jak zmienione na dokumentach celnych przez skarżącego ([...]) po przywozie na Ukrainę zgłoszono wapno budowlane.

Dyrektor Izby Celnej w [...] uznał zachowanie skarżącego za celową ingerencję w system, co, jego zdaniem wskazuje na niedbałość oraz lekceważące podejście do wykonywanych obowiązków służbowych. Zarówno sugerowane przez skarżącego naciski ze strony kierownictwa na przyspieszenie odpraw, jak i duże natężenie ruchu na stanowiskach TIR-wywóz, nie mogły być okolicznością zwalniającą z należytego wykonywania obowiązków służbowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy przewożone papierosy miały charakter towaru "szczególnie wrażliwego". a rozbieżności w zakresie wagi towaru w świetle § 23 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 stycznia 2011 r. w sprawie wykonywania kontroli przestrzegania przepisów prawa celnego oraz innych przepisów związanych z przywozem i wywozem towarów (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 176), art. 793a rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2193/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny oraz poleceniu Kierownika Oddziału Celnego w [...] nr [...] z dnia [...] października 2008 r., nakazywały przeprowadzenie całkowitej rewizji celnej.

Ustaleń tych organy dokonały w oparciu o analizę dokumentów, zeznania świadków oraz wyjaśnienia obwinionego i w ocenie Sądu zostały one poczynione prawidłowo. Trafne jest też zakwalifikowanie przewinienia jako niedopełnienie obowiązków służbowych, wskazane w art. 166 pkt 1 ustawy o Służbie Celnej.

Stosownie do treści art. 166 u.s.c. funkcjonariusze podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie obowiązków służbowych, w szczególności wymienionych w tym przepisie w pkt 1-11.

Kary dyscyplinarne zostały natomiast wymienione w art. 167 ust. 1 w pkt 1-10 u.s.c., przy czym katalog kar ma charakter gradacji – jako pierwsza wymieniona została kara upomnienia jako najmniej dolegliwa ze wszystkich, a jako ostatnia – kara wydalenia ze Służby Celnej jako najsurowsza, przy czym ustawodawca nie określił jakiemu przewinieniu służbowemu odpowiada każda z nich. Ocena wagi naruszenia obowiązku służbowego i wybór rodzaju kary należy do organów dyscyplinarnych i pozostaje w sferze ich uznania.

Uznanie administracyjne oznacza przypisanie organowi administracji publicznej przepisami prawa materialnego pewnego luzu decyzyjnego, polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej kwestii. Nie oznacza to dowolności, bowiem organ ma obowiązek przestrzegania zasad i przepisów postępowania procesowego, w tym dążenia do wyjaśnienia prawdy obiektywnej oraz winien kierować się obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (por. wyrok NSA z 04.08.2011 r., I OSK 327/11, (https://cbois.nsa.gov.pl, przytaczany również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji).

Zauważyć przy tym należy, co wielokrotnie było wyrażane w orzecznictwie (m. in. wyrok NSA z dnia 12.10.2011 r., I OSK 474/11 (https://cbois.nsa.gov.pl), że sądowa kontrola decyzji uznaniowych jest kontrolą ograniczoną, zawężoną do zbadania czy wybór konkretnego rozstrzygnięcia nie nosi cech dowolności.

W ocenie Sądu orzeczenie w stosunku do skarżącego w okolicznościach niniejszej sprawy najsurowszej z kar dyscyplinarnych nosi cechy dowolności.

Kluczowym przepisem przy orzekaniu kar dyscyplinarnych, określającym zasady wymiaru kary jest art. 167 ust. 4 u.s.c., zgodnie z którym wymierzona kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia obowiązków ciążących na funkcjonariuszu, pobudki jego działania, zachowanie funkcjonariusza przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby.

Istotne przy doborze kary są też okoliczności wskazane w art. 167 ust. 5 ustawy – mające wpływ na zaostrzenie wymiaru kary:

1) działanie z motywacji zasługującej na szczególne potępienie albo w stanie po spożyciu alkoholu lub użyciu innego podobnie działającego środka;

2) popełnienie przewinienia dyscyplinarnego przez funkcjonariusza przed zatarciem wymierzonej mu kary dyscyplinarnej;

3) poważne skutki przewinienia dyscyplinarnego, zwłaszcza istotne zakłócenie realizacji zadań Służby Celnej lub naruszenie dobrego imienia Służby Celnej;

4) działanie w obecności podwładnego, wspólnie z nim lub na jego szkodę,

jak również wymienione w art. 167 ust. 6 u.s.c. okoliczności mające wpływ na złagodzenie wymiaru kary, tj.:

1) nieumyślność popełnienia przewinienia dyscyplinarnego;

2) podjęcie przez funkcjonariusza starań o zmniejszenie skutków przewinienia;

3) brak należytego doświadczenia zawodowego lub dostatecznych umiejętności zawodowych;

4) dobrowolne poinformowanie przełożonego o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego.

W przypadku skarżącego przepisy te zostały zastosowane niewłaściwie, a wymierzona kara dyscyplinarna nie uwzględnia zasad wymienionych w art. 167 ust. 4 u.s.c.

Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że o jej wyborze zadecydowała "waga czynu obwinionego" oraz brak możliwości ustalenia czy towary w postaci papierosów o dużej wartości rzeczywiście opuściły obszar celny Wspólnoty. Podkreślono też, że waga czynu i okoliczności jego popełnienia "przeważają nad argumentacją przemawiającą na korzyść obwinionego".

W rzeczywistości pominięte zostały jednak zupełnie: nienaganny przebieg służby przez 23 lata, nieposzlakowana opinia oraz postawa skarżącego, co w świetle art. 167 ust. 4 u.s.c. jest niedopuszczalne. Przepis ten nakazuje bowiem wzięcie pod uwagę szeregu wymienionych w nim okoliczności, a szeroki wachlarz kar przewidzianych w art. 167 ust. 1 u.s.c. umożliwia wybór "współmiernej" kary, czyli takiej, która uwzględnia zarówno ciężar przewinienia , jak i okoliczności podmiotowe leżące po stronie obwinionego.

Sąd oczywiście bierze pod uwagę specyfikę statusu pracowniczego funkcjonariuszy tzw. służb mundurowych, która była wielokrotnie przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego (por. m.in. wyrok z 27.01.2003 r., SK 27/02, OTK ZU nr 1/A/2003, poz. 2). Trybunał podkreślał, że kandydat do publicznej służby mundurowej od momentu powołania musi się poddać regułom pełnienia służby nacechowanej istnieniem specjalnych uprawnień, ale też wymagającej spełniania szczególnych cech personalnych, kwalifikacyjnych czy charakterologicznych, pełnej dyspozycyjności i zależności od władzy służbowej, a także bardziej rygorystycznym niż w przypadków stosunków pracy zasadom utraty statusu pracowniczego (por. wyroki TK z dnia 19.10.2004 r., K 1/04, OTK – A 2004/9/93, z dnia 13.02.2007 r., K 46/05, ORK – A 2007/2/10). Służba Celna jest oparta bowiem na szczególnym poczuciu obowiązku i uczciwości funkcjonariusza celnego (por. wyrok NSA z 21.10.2011 r., I OSK 525/11, https://cbois.nsa.gov.pl).

Taka specyfika Służby Celnej powoduje, że praktycznie każde przewinienie dyscyplinarne godzi w jej interes. Nie oznacza to jednak, że każde przewinienie winno być karane wydaleniem ze służby. Gdyby tak było ustawodawca przewidziałby wyłącznie jedną karę – wydalenia ze służby, podczas gdy przewidział 10 kar o różnym stopniu dolegliwości.

W ramach uznania administracyjnego organ może oczywiście przedłożyć interes społeczny nad interes strony, jednakże nie może tego ostatniego zupełnie pominąć, a taka właśnie sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Skarżący został postawiony w równej sytuacji z innymi funkcjonariuszami, co do których uzasadnione jest zaostrzenie kary, np. takimi którzy otrzymywali już kary dyscyplinarne, czy udowodniono im współdziałanie z innymi osobami przy popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego czy przestępstwa. Ponadto organy nie ustaliły czy wskutek popełnienia przewinienia dyscyplinarnego przez skarżącego doszło w istocie do narażenia interesów finansowych Wspólnoty Europejskiej i na jaką kwotę, a zatem zgodnie z zasadą in dubio pro reo okoliczność ta nie mogła stanowić o zaostrzeniu kary.

W ocenie Sądu wymierzenie skarżącemu kary wydalenia ze służby w realiach niniejszej sprawy i przy uwzględnieniu motywacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazuje na arbitralność i brak obiektywizmu przy doborze kary, a tym samym na naruszenie art. 167 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej.

Z wszystkich tych przyczyn Sąd uznał, że zarówno zaskarżone orzeczenie, jak i orzeczenie Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. podjęte zostały z naruszeniem art. 167 ust. 4 w zw. z ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, a także § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 lutego 2010 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy celnych, który nakazuje organowi dyscyplinarnemu wydanie orzeczenia dyscyplinarnego po rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu dyscyplinarnym.

Niezależnie od powyższego nie jest jednak zasadny zawarty w skardze zarzut naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 75 i art. 78 k.p.a., jako że przepisy te nie znajdują w sprawie zastosowania. Zgodnie z art. 79 ustawy o Służbie Celnej, w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy celnych stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego.

Reasumując, Sąd uznał ww. naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania stosowanych w niniejszej sprawie, za mające wpływ na jej wynik, co uzasadnia uchylenie orzeczeń organów dyscyplinarnych obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a.

W postępowaniu ponownym organy uwzględnią ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku.

O kosztach Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 209 P.p.s.a. oraz art. 205 § 2 P.p.s.a., uwzględniając w tym zakresie wniosek skarżącego.