Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 750/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1c, art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska,, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 listopada 2022 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 15 marca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/494/2022/2443 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta P. z dnia 10 stycznia 2022 r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480,00 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10 stycznia 2022 r. nr [...] Burmistrz Miasta P. odmówił przyznania S. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem- W. S. W materialnoprawnej podstawie tego aktu wskazano przepisy art. 1, art. 2, art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust.1b, ust. 3, ust. 3 a-d, ust.4 , art. 20 ust. 3 i art. 24 ust. 1 i ust.4 , art. 26 ust.1 i ust. 2. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; aktualnie obowiązuje tekst ogłoszony w Dz. U. z 2022, poz. 615- dalej "u.s.r.").

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że strona nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.s.r., warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jak również w sytuacji strony zachodzi przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.s.r. gdyż ojciec strony pozostaje w związku małżeńskim z W. S., która nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności

Od powyższej decyzji strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.s.r. bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., mocą którego przepis ten został uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym unormowaniu ze względu na moment powstania niepełnosprawności oraz naruszenie prawa materialnego , a to art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.s.r. poprzez sam fakt pozostawania w osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nie legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Wniosła o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z zaświadczenia lekarskiego z dnia 11 stycznia 2002 r., na fakt, że żona niepełnosprawnego pomimo braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z uwago na własny zły stan zdrowia nie jest w stanie podjąć się opieki nad osobą niepełnosprawną. Wniosła nadto o uchylenie decyzji organu I instancji i przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu strona przyznała, że niepełnosprawność jej ojca powstała po ukończeniu przezeń 25 roku życia, jednak podkreśliła, że odmowa przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jest bezzasadna albowiem rozstrzygnięcia tego dokonano na podstawie przepisu w niezmienionym brzmieniu, sprzecznym z Konstytucją RP. Podniosłą, że żona osoby wymagającej opieki jest osobą chorą i nie może sprawować opieki nad mężem. Do odwołania dołączyła kopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 11 stycznia 2022 r., zgodnie z którym W. S. z uwagi na zachwiania równowagi i zawroty głowy oraz zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne [...] nie jest w stanie sprawować opieki nad obłożnie chorym mężem.

Decyzją z dnia 15 marca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/494/2022/2443 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium zaprezentowało mający zastosowanie w sprawie stan prawny, w tym wymogi warunkujące przyznanie prawa do spornego świadczenia wskazane w art. 17 ust. 1 u.s.r., po myśli którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodzinną zastępczą lub spokrewnioną, a także - wymienionym w pkt 4 tego przepisu innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, o ile zachowane są przesłanki wskazane w art. 17 ust. 1a u.s.r., to znaczy, jeżeli rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz nie ma osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odnosząc się do niespełnienia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.s.r. Kolegium wskazało, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności.

Wyjaśniło dalej, że ojciec strony- W. S. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od dnia [...] 2017 r., a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od dnia [...] 2019 r. W. S. pozostaje w związku małżeńskim z W. S., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że w sytuacji strony spełniona została negatywna przesłanka wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.s.r. uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium zapoznało się z kopią zaświadczenia lekarskiego dołączonego do odwołania jednak wobec faktu, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać stronie przyznane. Kolegium podkreśliło, że opieki nad członkiem rodziny nie trzeba sprawować osobiście; może ją również sprawować osoba trzecia w imieniu osoby zobowiązanej za odpowiednim wynagrodzeniem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca zaskarżyła decyzję SKO zarzucając jej naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.s.r. poprzez uznanie, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nie legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności , eliminuje inne osoby bliskie w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego podczas , gdy przepis ten nie eliminuje takich osób; art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, ze skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska oraz zasadniczo powtarzając argumentację z uzasadnienia swojej decyzji.

W piśmie z dnia 3 października 2022 r. adwokat M. Z. wniósł o przeprowadzenie dowodu z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r., z którego wynika, że W. S. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do 23 września 2025 r., a niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała na dzień 1 marca 2020 r.

Przy piśmie z dnia 18 października 2022 r., w odpowiedzi na wezwanie Sądu, przesłano pełnomocnictwo adwokata M. Z. do działania w imieniu skarżącej

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn, niż wskazano w skardze.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), na zgodny wniosek skarżącej i organu.

Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z brzmienia art. 145 § 1 powyższej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się tu względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono przyznania S. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem- W. S..

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.s.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępcza spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według zaś art. 17 ust. 1a u.s.r, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę przepis art. 17 ust. 5 pkt 2a u.s.r. znajduje zastosowanie w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna niż współmałżonek osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (np. syn, córka, wnuk). W przepisie ustawodawca sankcjonuje wartość wynikającą z małżeństwa, zgodnie z którą obowiązek małżonka opieki i pielęgnacji względem niepełnosprawnego współmałżonka, wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnego, chyba, że współmałżonek niepełnosprawnego sam nie jest w stanie zrealizować swego obowiązku opieki i pielęgnacji, ponieważ legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza że sam wymaga pomocy i opieki osób trzecich.

W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie jest poza sporem, że ojciec skarżącej mocą orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. nr [...], został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, a w orzeczeniu tym zawarto między innymi wskazania o niezdolności do pracy oraz o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Niepełnosprawność istnieje od [...] 2017 r., a ustalony, znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] 2019 r. Matka skarżącej nie legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności chociaż skarżąca wskazywała, że ze względu na zły stan zdrowia matka nie jest w stanie sprawować opieki nad ojcem.

Organ I instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia podnosząc, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.s.r , a nadto ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, co w ocenie organu I instancji uniemożliwia skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO nie podzieliło stanowiska organu I instancji w zakresie interpretacji art. 17 ust. 1b u.s.r. akcentując, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) powyższy przepis został uznany za sprzeczny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym unormowaniu ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Także jednak i Kolegium odmówiło przyznania skarżącej żądanego świadczenia opierając swoje rozstrzygnięcie na odmiennej argumentacji, a mianowicie podnosząc, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.s.r., bowiem małżonka osoby wymagającej opieki nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności .

W tym miejscu Sąd wskazuje, że pojawiły się nowe okoliczności w sprawie, które nie mogły być ocenione przez organy obu instancji, gdyż w dniu [...] r. na mocy orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS, małżonka osoby wymagającej opieki została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji, która istniała na dzień 1 marca 2020 r. Zauważyć przyjdzie, że wniosek skarżącej (córki osoby wymagającej opieki) o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu 18 listopada 2021 r., decyzja organu I instancji została wydana w dniu 10 stycznia 2022 r., a decyzji organu II instancji została wydana w dniu 15 marca 2022 r. W ocenie Sądu za uzasadnione w tych okolicznościach uznać należy stanowisko pełnomocnika skarżącej, że skoro wskazane orzeczenie obejmuje cały okres postępowania administracyjnego w sprawie, to powinno ono zostać wzięte pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej, a decyzje wydane w sprawie były przedwczesne.

Powyższe potwierdza, że na podstawie dotychczasowych ustaleń nie da się stwierdzić bez cienia wątpliwości spełnienia przez skarżącą przesłanek do przyznania jej wnioskowanego świadczenia, gdyż nie były oceniane przez organy również inne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego takie jak związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a opieką nad niepełnosprawnym ojcem oraz zakresu sprawowanej przez skarżąca opieki.

W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ I instancji przeprowadzi postępowanie dowodowe w sprawie celem wyjaśnienia wszystkich podniesionych powyżej okoliczności i w oparciu o poczynione ustalenia podejmie stosowne rozstrzygnięcie.

Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł, na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).