Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 869/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 11 i art. 39
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.), Sędziowie sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz radcy prawnego T.S. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie przez K. S. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (dalej również: SKO lub Kolegium) z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.

Zaskarżone rozstrzygnięcie wydano w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia 2 czerwca 2014 r. skarżąca zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, odzieży, obuwia, dofinansowanie ogrzewania wody, zakup środków czystości, łózka, kuchenki, lodówki, pościeli oraz dofinansowania kosztów leczenia stomatologicznego.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, decyzją z dnia [...] nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Ś. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś., powołując się na art. 2 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 39 oraz art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm., dalej: u.p.s.), odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Uzasadniając odmowę przyznania zasiłku celowego na potrzeby podane przez skarżącą, organ I instancji wskazał na brak współdziałania skarżącej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej oraz niewykorzystanie przez nią własnych uprawnień i możliwości. Organ I instancji opisał podejście skarżącej do kwestii odbioru przyznanego jej przez Uniwersytet W. stypendium socjalnego w okresie, gdy była studentką Uniwersytetu. Ustalił też, że skarżąca obecnie nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych. Ostatnio zarejestrowana była jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych w okresie od 14 maja 2014 r. do 28 maja 2014 r., a wyłączenie skarżącej z ewidencji osób bezrobotnych jest konsekwencją nie zgłoszenia się przez nią w wyznaczonym terminie w Powiatowym Urzędzie Pracy.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zakwestionowała dokonaną przez MOPS ocenę nie zgłoszenia się przez nią w wyznaczonym terminie w Powiatowym Urzędzie Pracy i przyjęcie, że pozbawiła się przez to możliwości znalezienia pracy oraz poprawienia sytuacji bytowej. Zakwestionowała przyjęcie przez organ pomocy społecznej, że będąc zarejestrowanym znajdzie się pracę i poprawi się swoją sytuację bytową. Podniosła, że poprawi swoją sytuację bytową studiując, ale, że studia może rozpocząć jedynie od października a do tego czasu MOPS musi jej pomóc, tym bardziej, że przyczynił się swoim działaniem do tego, że skarżąca teraz nie studiuje. Podniosła, że pomoc społeczna ma uszanować jej prawo do samostanowienia.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy dokonał ponownie oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy, w szczególności ustalił, jakie przepisy prawa materialnego mają zastosowanie w sprawie oraz ocenił ich wpływ na podjęte przez organ I instancji rozstrzygnięcie.

Wskazał, że stosownie do treści art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna służy wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. W myśl zaś art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s. rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Formy pomocy społecznej określone zostały w art. 36 u.p.s. Jedną z nich jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego (art. 36 pkt 1 lit. c. u.p.s).

W myśl z art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Kolegium zwróciło uwagę, że przepis art. 39 u.p.s. ma charakter uznaniowy, o czym przesądza użyty w nim przez ustawodawcę zwrot "może". To zaś oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego, co powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej wnioskowanego świadczenia. Organ odwoławczy wskazał, że rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego organ musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej.

Niezwykle istotne z punktu widzenia celów pomocy społecznej jest to, aby osoby korzystające z tej pomocy i ubiegające się o taką pomoc współdziałały w rozwiązywaniu swojej sytuacji życiowej. Bez spełnienia tego warunku niemożliwa jest poprawa warunków materialnych i bytowych klientów pomocy społecznej. Stąd ustawodawca w art. 4 u.p.s. postanowił, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich sytuacji życiowej. Organ podał, że pomimo spełnienia w/w przesłanek uzasadniających przyznanie stronie wnioskowanej pomocy, organ może odmówić jej udzielenia, jeżeli zaszły okoliczności wymienione w art. 11 lub art. 12 u.p.s.

Zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s., brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Organ wskazał, że brak współdziałania oraz inne okoliczności, o których mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s., mogą wynikać z różnych przyczyn. Negatywne dla strony konsekwencje tego przepisu można zastosować tylko w przypadkach, w których stronie można przypisać złą wolę, a zatem taką postawę, w której strona żąda udzielenia pomocy społecznej bez względu na swoje zachowanie.

Wskazał, że jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego, że skarżąca mieszka razem z matką i trojgiem rodzeństwa oraz, jak twierdzi, prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Wymienione osoby zamieszkują w mieszkaniu komunalnym składającym się z trzech przechodnich pokoi, łazienki i ciemnej kuchni. Czynsz za mieszkanie wynosi ok. 600 zł. Zadłużenie z tytułu czynszu wynosi ok. 60 tys. zł. Najemcą mieszkania jest matka skarżącej. W mieszkaniu brak jest gazu. Mieszkanie wymaga generalnego remontu. Sufity są zniszczone po zalaniach, okna stare, nieszczelne, na ścianach pęknięcia i przebarwienia po zalaniu.

Skarżąca jest osobą zdrową, nie uzyskuje dochodów, bowiem nie pracuje. W dniu sporządzania wywiadu środowiskowego, tj. w dniu 20 czerwca 2014 r., była wyrejestrowana z Powiatowego Urzędu Pracy z powodu niezgłoszenia się w wyznaczonym terminie, usprawiedliwiając nieobecność krótkim odstępem czasu od poprzedniej wizyty. Od 1 października 2013 r. skarżącą była studentką Wydziału Matematyki i Informatyki Uniwersytetu W., jednak została skreślona z listy studentów na podstawie decyzji z dnia 12 marca 2014 r. Natomiast na podstawie decyzji z dnia 14 marca 2014 r. zostało jej przyznane stypendium socjalne od 1 października 2013 r. do 28 lutego 2014 r. w wysokości 530 zł miesięcznie. Kwotę 2.650 zł przelano na konto skarżącej w dniu 20 marca 2014 r., jednak podane przez skarżącą konto nie było prawidłowe.

Kolegium wskazało, że ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że zarówno w podaniu z dnia 24 września 2013 r., jak i w piśmie z dnia 28 listopada 2013 r. skarżąca wskazała Uniwersytetowi W. numer konta bankowego, na który należy wpłacać przyznane jej stypendium. Z pisma prodziekana Wydziału Matematyki i Informatyki z dnia 6 maja 2014 r. wynika, że w związku z tym, że podane konto przez skarżącą nie było poprawne, pocztą elektroniczną w dniu 27 marca 2014 r. zwrócono się do skarżącej o podanie poprawnego konta bankowego. Do dnia 6 maja 2014 r. skarżąca nie udzieliła odpowiedzi. W dniu 17 lipca 2014 r. pracownik socjalny uzyskał informację od pracownika dziekanatu, że wysłany 20 czerwca 2014 r. przekaz pocztowy dla skarżącej (zaległe stypendium), nie został zwrócony, co oznacza, że przekaz adresatka otrzymała.

Trudno zdaniem organu wytłumaczyć i usprawiedliwić bierne zachowanie skarżącej w sprawie przyjęcia przyznanego jej przez Uniwersytet W. stypendium. Organ podał, że skoro skarżąca twierdzi, że nie posiada żadnych środków do życia, to co najmniej niezrozumiały jest brak kontaktu z Dziekanatem Wydziału Matematyki i Informatyki w sprawie stypendium w wysokości 2.650 zł. Organ wskazał, że skarżąca przez co najmniej dwa miesiące wiedziała o braku możliwości przekazania jej na konto pieniędzy z tytułu przyznanego stypendium, bowiem podane przez nią konto bankowe było niepoprawne. Dziekanat wysłał jej mailem wiadomości w tym zakresie w dniu 27 kwietnia 2014 r. Z dowodów przekazanych przez organ I instancji wynika, że skarżąca korzysta z poczty mailowej, bowiem w dniu 24 kwietnia 2014 r. wysłała mailem - z adresu, na który Dziekanat wysłał wiadomość w sprawie stypendium - do Wojewody D. skargę na MOPS w Ś. Także w dniu 7 maja 2014 r. z tego adresu wysłała do WSA we Wrocławiu skargę na zwłokę MOPS.

W świetle przedstawionych okoliczności bezzasadne jest, zdaniem Kolegium, twierdzenie skarżącej zawarte w odwołaniu, że to szkoła nie przysyłała stypendium, a nie, że to ona nie pobierała stypendium. Okoliczności te w ocenie Kolegium wskazują ponadto jednoznacznie na świadome niewykorzystywanie przez skarżącą własnych możliwości i zasobów w przezwyciężeniu trudnej sytuacji finansowej i bytowej i chęć korzystania z pomocy społecznej.

Organ podkreślił, że skarżąca przejawia bardzo roszczeniową postawę względem pomocy społecznej, nie wykazując przy tym w najmniejszym stopniu zamiaru przezwyciężenia swojej trudnej sytuacji finansowej we własnym zakresie. Powyższa postawa osoby młodej (35 lat), zdaniem Kolegium, w kontekście celów i charakteru pomocy społecznej określonych w ustawie o pomocy społecznej, nie zasługuje na aprobatę. Zdaniem Kolegium, nie można akceptować postawy skarżącej ukierunkowanej wyłącznie na pobieranie świadczeń z pomocy społecznej przy jednoczesnym braku jej aktywności i zaangażowania w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Kolegium wskazało, że postawa skarżącej, jako osoby młodej i zdrowej, zarówno obecna jak i przeszła, znana Kolegium z urzędu z poprzednich postępowań, nie zasługuje na aprobatę. Skarżąca przed rozpoczęciem studiów od 1 października 2013 r. nie była zainteresowana współpracą z Powiatowym Urzędem Pracy w zakresie udziału w szkoleniach. Nie potrafiła sprecyzować charakteru pracy, którą byłaby zainteresowana. Także obecnie, po skreśleniu z listy studentów, skarżąca nie przejawia zdyscyplinowanego podejścia do kwestii poszukiwania pracy, skoro w dniu sporządzania wywiadu środowiskowego była wyrejestrowana z ewidencji bezrobotnych z powodu niezgłoszenia się w wyznaczonym terminie.

W sytuacji, gdy środki przeznaczone na pomoc społeczną przeznaczane powinny być na udzielenie pomocy osobom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej, które z obiektywnych względów (choroba, zdarzenia losowe) nie są w stanie przezwyciężyć trudności, udzielenie skarżącej pomocy finansowej w okolicznościach opisanych wyżej nie mieściłoby się, zdaniem Kolegium, w celach pomocy społecznej. Z akt sprawy nie wynika, aby w sytuacji skarżącej zachodziła obiektywna przeszkoda do podjęcia zatrudnienia, a zatem przeszkoda uniemożliwiająca przezwyciężenie obecnych trudności finansowo-bytowych.

Kolegium wskazało, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, co oznacza, że jest ona przyznawana na czas takich właśnie trudności. Z pomocy społecznej nie można czynić stałego źródła utrzymania.

Kolegium podkreśliło, że skarżąca wielokrotnie otrzymywała od organu pomocy społecznej pomoc w postaci zasiłku celowego i okresowego (ostatnio otrzymała taką pomoc na podstawie decyzji z dnia 21 lipca 2014 r. w związku z wnioskiem złożonym w maju 2014 r.), Zakwestionowała wysokość przyznanej pomocy. Organ podał, że skarżąca obok takich potrzeb jak wyżywienie, odzież, obuwie, ogrzewanie mieszkania, żądała i nadal żąda przyznania zasiłku celowego na zakup nowego łóżka, nowej kuchenki, lodówki, a w przeszłości telewizora, szafy, nie wykazując przy tym chęci podejmowania prób uzyskania własnych dochodów, w szczególności poszukiwania zatrudnienia, które umożliwiłoby jej zakup tych przedmiotów.

Reasumując, zdaniem Kolegium, zaskarżona decyzja podjęta została bez przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ I instancji zbadał sytuację finansową skarżącej i w ramach uznania administracyjnego odmówił udzielenia pomocy na wnioskowane cele. Okoliczności opisane wyżej, tj. brak współdziałania strony w rozwiązywaniu sytuacji finansowej oraz niewykorzystywanie własnych uprawnień, zasobów i możliwości, zasadnie zdaniem Kolegium stanowiły podstawę odmowy przyznania zasiłku celowego. W ocenie Kolegium, brak jest podstaw do uznania zaskarżonej decyzji za dowolną.

Pismem z dnia 20 października 2014 r. skarżąca zaskarżyła kilka decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., w tym decyzję z dnia [...], nr [...]. W skardze podniosła, że organ skłamał w kwestii prowadzenia przez MOPS poradnictwa socjalnego oraz w sprawie namawiania jej do kontaktu z PUP, a także w kwestii współdziałania jej z organem.

Zarzuciła decyzjom organów obu instancji, że w sposób dowolny interpretują zgromadzony w sprawie materiał dowody, który – w jej ocenie – jest wystarczający do przyjęcia, że spełnia ona kryteria uprawniające do otrzymania wnioskowanej pomocy w formie zasiłku celowego. Podniosła, że rzeczywista przyczyna odmowy przyznania jej żądanego świadczenia w postaci braku z jej strony współdziałania oraz niewykorzystywanie własnych możliwości nie występuje. Skarżąca podkreśliła, że organ pomocy społecznej nie ustalił z nią zasad współdziałania, w związku z czym nie można aktualnie czynić jej zarzutu, że dopuściła się naruszenia tych zasad. W szczególności pracownicy MOPS nie zaproponowali jej zawarcia kontraktu socjalnego, który zmierzałby do udzielenia jej pomocy w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej. Oświadczyła również, że jest osobą bezrobotną, ale wyrejestrowaną.

Ponadto zwróciła, że zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s., brak współdziałania stanowi fakultatywną przesłankę odmowy przyznania świadczenia socjalnego, co oznacza że organ podejmując decyzję w zaskarżonym kształcie, zobowiązany był do wykazania, że wymienione w tym przepisie okoliczności w rzeczywistości istnieją. W sytuacji pomięcia wskazanej kwestii, należało uznać, że organ przekroczył granice uznania administracyjnego.

Odnosząc się do kwestii wypłaty zaległego stypendium socjalnego skarżąca podkreśliła, że okoliczność ta nie miała wpływu na wydanie rozstrzygnięcia dotyczącego miesiąca kwietnia 2014 r., gdyż stypendium obejmowało okres od października 2013 r. do lutego 2014 r.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, z uwagi na naruszenie przez te organy przepisów art. 2, art. 3, art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 16, art. 17, art. 38, art. 39, art. 45, art. 100, art. 106, art. 108, art. 119, art. 147 u.p.s., § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 712) oraz art 9, art 10, art. 12 i art. 35 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest co do zasady w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Podstawą materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji były przepisy ustawy o pomocy społecznej, która w art. 2 wskazuje, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem zaś pomocy społecznej jest zapobieganie wskazanym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.).

Stosownie do treści art. 4 u.p.s., osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji.

Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który może zostać przyznany w celu zaspokojenia bytowej potrzeby, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.).

Podkreślić należy, że zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym, co oznacza, że organ orzekając w konkretnej sprawie może, ale nie musi przyznać wnioskowaną pomoc, oceniając sytuację wnioskodawcy. Wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 1114/13, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1192/12 oraz z 21 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1920/11, dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: https://cbois.nsa.gov.pl, dalej: cbois).

Zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s., podstawą odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej może być brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną.

Orzekając w tak zakreślonych ramach prawnych należy stwierdzić, że rozstrzygnięcia organów administracji publicznej zostały wydane na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego oraz przy zastosowaniu właściwych przepisów prawa.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że wynikająca z art. 2 ust. 1 u.p.s. zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na osobie ubiegającej się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Jeżeli wnioskodawca nie uczyni zadość owej powinności, to brak jest po jego stronie podstawowej przesłanki do udzielenia wsparcia z pomocy społecznej. Wnioskodawca może otrzymać wsparcie dopiero wówczas, gdy wykorzysta, po pierwsze swoje uprawnienia, po drugie własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale również właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz gotowość współdziałania w tym celu z innymi (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 15 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 395/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 5 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 200/13, cbois).

Z treści skargi wynika, że skarżąca kwestionuje ustalenia organów pomocy społecznej stanowiące podstawę rozstrzygnięcia, twierdząc, że zarzucany jej brak współdziałania jest konsekwencją nieprawidłowego postępowania pracowników socjalnych, którzy w sposób arbitralny i jednostronny narzucają jej swoje zasady postępowania, świadomie pomijając niektóre z istniejących możliwości wsparcia (kontrakt socjalny).

Z materiału zgromadzonego w aktach postępowania wynika natomiast, że strona skarżąca oczekuje wyłącznie przyznania jej środków finansowych w pełni pokrywających jej aktualne oraz przyszłe potrzeby, nie przejawiając jednakże przy tym postawy zmierzającej do samodzielnej poprawy swojej sytuacji bytowej. Wskazać należy, że celem pomocy społecznej w żadnym wypadku nie może być stałe i nieograniczone subsydiowanie osoby bądź rodziny, która znalazła się w sytuacji wymagającej wsparcia, lecz nie podejmuje dalszych, samodzielnych starań zmierzających do poprawienia stanu, w którym się aktualnie znajduje.

Skarżąca podejmując studia wyższe oraz ubiegając się o przyznanie stypendium socjalnego powinna zachować należytą staranność, aby pomoc, o którą się ubiegała, dotarła do niej w jak najkrótszym czasie i bez zbędnych problemów. Z akt administracyjnych wynika, że decyzją z 14 marca 2014 r. skarżącej zostało przyznane stypendium socjalne za okres od 1 października 2013 r. do 28 lutego 2014 r. w wysokości miesięcznej 530 złotych. Uczelnia wyższa, której studentką była skarżąca, niezwłocznie podjęła próbę wypłacenia jej środków finansowych w łącznej kwocie 2.650,00 złotych za pomocą przelewu, a gdy to okazało się niemożliwe, usiłowała skontaktować się ze skarżącą za pośrednictwem podanego adresu e-mail o wyjaśnienie tej kwestii (e-mail z 27 marca 2014 r.). Ostatecznie kwota stypendium socjalnego została stronie przekazania w drodze przekazu pocztowego w czerwcu 2014 r.

Trafnie w tej sytuacji organy rozpatrujące sprawę stwierdziły, że skarżąca pomimo tego, że korzystała z komunikacji elektronicznej, nie zareagowała w żaden sposób na możliwość otrzymania znacznego wsparcia finansowego i polepszenia tym samym swojej sytuacji bytowej. Opisana sytuacja – wbrew twierdzeniom skarżącej – mogła zostać przez organy wzięta pod uwagę, jednakże nie z punktu widzenia spełniania kryterium dochodowego, lecz podejmowanych przez stronę działań zmierzających do poprawienia swojej sytuacji bytowej.

Drugą okolicznością mającą wpływ na odmowę przyznania świadczenia z pomocy społecznej był brak aktywności skarżącej ukierunkowany na podjęcie zatrudnienia. Skarżąca na dzień przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, tj. 20 czerwca 2014 r., była osoba bezrobotną, wyrejestrowaną z Powiatowego Urzędu Pracy z powodu niezgłoszenia się w wyznaczonym terminie, usprawiedliwiając nieobecność w tym terminie krótkim odstępem czasu od poprzedniej wizyty.

Kolegium stwierdzając zatem, że skarżąca nie podjęła starań w celu znalezienia zatrudnienia, prawidłowo opierało się na stanie faktycznym odzwierciedlającym rzeczywistą sytuację skarżącej na rynku pracy. Niewątpliwie skarżąca, będąca osobą w wieku produkcyjnym oraz cechująca się – jak sama twierdzi – dobrym stanem zdrowia, powinna dążyć do znalezienia zatrudnienia, dzięki któremu poprawiłaby swoją trudną sytuację życiową i zdobyła fundusze przynajmniej na zaspokojenie części koniecznych potrzeb, o których zaspokojenie wnioskowała. Skarżąca jednakże, aż do momentu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie podjęła w tym celu starań zmierzających do zarejestrowania się w państwowym wykazie osób poszukujących zatrudnienia, co w oczywisty sposób utrudnia jej uzyskanie pracy. Ponadto poprzez brak rejestracji, pozbawiła się również możliwości skorzystania z oferowanych przez publiczne służby zatrudnienia instrumentów aktywizacji zawodowej takich jak staże, szkolenia bądź szeroko pojęte doradztwo zawodowe, które niewątpliwie mogłyby poprawić jej pozycję na rynku pracy.

Mając na uwadze powyższe zasadnym więc zdaniem Sądu było stwierdzenie, że po stronie skarżącej brak było woli współdziałania w rozwiązaniu jej trudnej sytuacji życiowej poprzez podjęcie starań w celu wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości, które zostały opisane powyżej. Stąd trafnie organy wywiodły, że istniały uzasadnione podstawy do zastosowania w niniejszej sprawie art. 11 ust. 2 u.p.s. i orzeczenia o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej.

Decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ orzekając w konkretnej sprawie może więc, a nie musi przyznać wnioskowaną pomoc, oceniając sytuację wnioskodawcy, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Oczywiście wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza natomiast zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu administracji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 1114/13, cbois).

Kierując się zatem powyższymi dyrektywami postępowania stwierdzić należy, że wydane w sprawie decyzje w niczym nie przekraczają granic uznania administracyjnego. Organy prawidłowo i dogłębnie ustaliły sytuację materialną i życiową skarżącej. Ustalenia te znajdują pełne oparcie w zebranym w sprawie w sposób wystarczający materiale dowodowym. W sposób wszechstronny rozważyły też okoliczności stanowiące podstawę faktyczną podjętego rozstrzygnięcia. Nie miało przy tym znaczenia, jak podnosi skarżąca, że organ pomocy społecznej nie podał wielkości środków jakimi dysponował na wypłatę zasiłków. Brak aktywności po stronie skarżącej w zakresie rozwiązania jej sytuacji bytowej został bowiem na tyle ustalony i wykazany, że mógł stanowić samoistną przesłankę do negatywnego rozpatrzenia jej podania, niezależnie od wielkości środków finansowych znajdujących się w dyspozycji MOPS.

Nie można również zgodzić się z wnioskodawczynią, że spełnienie przez nią pozytywnych przesłanek do otrzymania świadczenia obligowało organ do wydania decyzji w oczekiwanym przez nią kształcie. Z prawidłowych i niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że skarżąca spełnia przesłanki do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej, co nie oznacza istnienia podstaw do automatycznego przyznania jej wnioskowanej pomocy w formie zasiłku celowego. Zważyć bowiem należy, że przewidziane przepisem art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. świadczenie w postaci zasiłku celowego jest świadczeniem fakultatywnym, przyznawanym w ramach uznania administracyjnego, o czym była już mowa wyżej. Organ toku postępowania rozpoznawczego, poza wystąpieniem przesłanek pozytywnych do udzielenia świadczenia, winien wziąć również pod uwagę, czy w sprawie nie zachodzą przesłanki negatywne, o których mowa m.in. w art. 11 ust. 2 u.p.s. Uznając, że po stronie skarżącej zaistniały okoliczności, o jakich mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s, uzasadniające odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia, organy mogły podjąć rozstrzygnięcie zaskarżonej treści. Wydane w sprawie rozstrzygnięcie w niczym zdaniem Sądu, w okolicznościach faktycznych sprawy nie narusza prawa.

W zakresie zarzutów odnoszących się do licznie powołanych przez skarżącą przepisów, które jej zdaniem organ naruszył, wydając zaskarżoną decyzję należy stwierdzić, że w związku z brakiem doprecyzowania, na czym naruszenia te miałyby polegać, Sąd nie miał możliwości wypowiedzenia się co do nich, nie znając intencji skarżącej. Wobec jednak dokonania kontroli zaskarżonych decyzji w pełnym zakresie, jak tego wymaga art. 134 § 1 p.p.s.a, w tym również odnoszącym się do prawidłowości zastosowania wymienionych przez skarżącą przepisów, które stanowiły podstawę prawną wydanej decyzji, Sąd stwierdził, że zarzuty te nie są zasadne. W niczym bowiem przepisów wskazanych w skardze organy nie naruszyły.

Dodać należy, że jak wynika z akt sprawy administracyjnej, skarżąca objęta jest stałą opieką ośrodka pomocy społecznej. Z akt tych wynika, że na podstawie innej decyzji podjętej w tym samym dniu, w którym podjęta została przez organ I decyzja wydana w niniejszej sprawie, to jest decyzji z dnia [...], nr [...] organ I instancji przyznał skarżącej zasiłek celowy na dofinansowanie zakupu żywności w kwocie 50 zł, środków czystości i higieny w kwocie 20 zł, obuwia w kwocie 50 zł oraz odzieży w kwocie 40 zł. Oznacza to, że organy pomocowe wspierają skarżącą w jej trudnej sytuacji życiowej.

Reasumując stwierdzić należy, że powołane przez organy okoliczności świadczą o braku po stronie skarżącej współdziałania w zakresie rozwiązania swojej trudnej sytuacji życiowej przy wykorzystaniu własnych możliwości, co stanowiło w świetle art. 11 ust. 2 u.p.s. dopuszczalną przesłankę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skarga jest nieuzasadniona, a wydane w sprawie decyzja w niczym nie naruszają prawa, w związku z czym na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzekł w punkcie I wyroku.

Podstawę prawną wydania rozstrzygnięcia w punkcie II wyroku stanowił natomiast art. 250 p.p.s.a.