Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 561/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Wstrzymanie wykonania aktu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i wstrzymano wykonanie
Powołane przepisy: article: art. 61 par. 3, art. 133 par. 1, art. 166, art. 183 par. 1, art. 188, art. 197 par. 1 i 2.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. U. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 września 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 949/10 odmawiającego wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi T. U. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 28 listopada 2008 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności płatnika z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

1. Postanowieniem z dnia 13 września 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 949/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił T. U. (dalej: Skarżący) wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 28 listopada 2008 r., nr [...], wydanej w przedmiocie odpowiedzialności płatnika z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.).

2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji:

2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Gliwicach podał, że w skardze z dnia 10 stycznia 2009 r. Skarżący wniósł między innymi o wstrzymanie wykonania zaskarżonej w.w. decyzji Dyrektora IS. Wniosek ten pozbawiony był odrębnego uzasadnienia. Skarżący w końcowej części skargi odnotował jedynie, że zawarta w niej argumentacja uzasadnia przytoczone tam wnioski.

2.2. Wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji ponowiono w piśmie procesowym z dnia 16 maja 2009 r. przy okazji prośby o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Również w tym przypadku pozbawiony był uzasadnienia, które odnosiłoby się do przesłanek warunkujących zastosowanie ochrony tymczasowej.

3. Postanowienie WSA w Gliwicach:

3.1. Odmawiając wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Sąd pierwszej instancji powołał się na art. 61 § 3 p.p.s.a. i stwierdził, że zaistnienie chociażby jednej z wymienionych w tym przepisie przesłanek uzasadnia wstrzymanie skarżonego aktu, jednakże to wnioskodawca zobowiązany jest do rzeczowego uzasadnienia swego wniosku poprzez poparcie go twierdzeniami, tezami oraz stosownymi dokumentami na okoliczność spełnienia tych ustawowych przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej. Tymczasem, w rozpoznawanej sprawie Skarżący nawet nie podjął próby naprowadzenia na jakiekolwiek okoliczności, które pozwoliłby przyjąć, że wykonanie decyzji organu odwoławczego mogłoby wyrządzić mu znaczną szkodę lub spowodować trudne do odwrócenia skutki. Okoliczności tych nie wskazano zarówno w pierwotnym wniosku, jak i we wniosku z dnia 16 maja 2009 r. Z kolei ocena zasadności przedmiotowego wniosku przez pryzmat zarzutów skierowanych do zaskarżonej decyzji jest niedopuszczalna na tym etapie postępowania sądowego, gdyż skutkowałoby to przedwczesną kontrolą zgodności tego aktu z przepisami prawa.

4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:

4.1. Wnosząc od Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na w.w. postanowienie WSA w Gliwicach Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika przyznanego z urzędu – doradcę podatkowego) zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 61 § 1 p.p.s.a.

Uzasadniając powyższy zarzut Skarżący stwierdził, że wielokrotnie we wnioskach i skargach wnoszonych do organów podatkowych oraz do Sądu pierwszej instancji podnosił kwestię bardzo trudnej sytuacji zarówno materialnej, jak i życiowej, w której znalazł się po zamknięciu działalności gospodarczej. Skarżący jest osobą schorowaną i pozostającą bez środków do życia, podobnie jak jego żona. Ponadto, małżonka Skarżącego jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku i leczy się psychiatrycznie (stosowne zaświadczenia były przekazywane do Sądu pierwszej instancji jako załączniki w innych sprawach). Skarżący ze względu na ciężkie schorzenie serca pracuje na ½ etatu.

W związku z powyższym realizacja zaskarżonej decyzji mogłaby spowodować poważne konsekwencje finansowe w majątku Skarżącego, tym samym mogłaby być uznana za okoliczność powodującą powstanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skarżący stwierdził, że wnosząc o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji pominął przez przeoczenie powyższą argumentację, będąc w przekonaniu, że jest ona znana zarówno organom podatkowym, jak i Sądowi pierwszej instancji.

Opierając się na powyższej argumentacji Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia WSA w Gliwicach i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temuż Sądowi.

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5.1. Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy i dlatego zasługuje na uwzględnienie.

Kluczowy problem w rozpoznawanej sprawie dotyczy oceny stanu faktycznego, który udokumentowany jest w aktach sprawy. Sąd pierwszej instancji w świetle materiału akt sprawy nie dostrzegł podstaw do uczynienia zadość wnioskowi Skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora IS w K. Nie zgadzając się z powyższą oceną Skarżący podniósł, że przedłożone przez niego dokumenty, zebrane w aktach sprawy uzasadniają wstrzymanie w.w. decyzji.

5.2. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że w tzw. postępowaniu wpadkowym, wszczętym na skutek wniesienia przez stronę wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, o którym to wniosku mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny jest zobowiązany ocenić, czy zostały spełnione przesłanki wstrzymania zaskarżonego aktu w oparciu o analizę wniosku strony oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. Na mocy tego ostatniego przepisu artykuły p.p.s.a dotyczące wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych znajdują odpowiednie zastosowanie do postanowień tychże sądów. W myśl zaś art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie w.w. przepisu dla postępowania wpadkowego, które kończy się postanowieniem dotyczącym wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Rozpoznając w.w. wniosek wojewódzki sąd administracyjny nie może zatem pomijać w swoim rozumowaniu informacji zawartych w aktach sprawy. Ich pełna analiza jest warunkiem prawidłowej oceny stanu faktycznego, która znajduje swoje odzwierciedlenie w postanowieniu sądu. Poprzestawanie tylko na treści wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonego wniosku jest niedopuszczalnym naruszeniem obowiązku wojewódzkiego sądu administracyjnego do rzetelnego rozpoznania danej sprawy zgodnie z wymogami prawa (por. postanowienie NSA z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 417/10, publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

5.3. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nie uczynił zadość ciążącemu na nim obowiązkowi rzetelnej analizy akt sprawy. Zaskarżone postanowienie WSA w Gliwicach ogranicza się do zbadania wniosku strony, na co jednoznacznie wskazuje uzasadnienie w.w. postanowienia (s. 2 uzasadnienia postanowienia WSA w Gliwicach). Sąd pierwszej instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na stwierdzeniu, że wniosek Skarżącego o wstrzymanie wykonania w.w. decyzji, zawarty w skardze, pozbawiony jest uzasadnienia. Jednakże WSA w Gliwicach nie zbadał akt sprawy pod kątem zasadności w.w. wniosku, który został objęty uzasadnieniem całej skargi, na co zwrócił uwagę Skarżący w zażaleniu (Skarżący nie kwestionuje bowiem braku odrębnego uzasadnienia dla wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji).

W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł okoliczność ciężkiej sytuacji finansowej swojej rodziny (związaną z likwidacją "rodzinnej firmy"). Uzasadnienie skargi obejmuje nie tylko wniosek o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ale także wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W oparciu o przepisy p.p.s.a. nie można wywieść obowiązku osobnego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, zatem a contrario dopuszczalne jest sporządzenie całościowego uzasadnienia dla wniosków zawartych w pojedynczym piśmie podatnika, np. skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Błędnie zatem przyjął Sąd pierwszej instancji, że wniosek Skarżącego pozbawiony jest uzasadnienia. Okoliczności podnoszone w uzasadnieniu skargi powinny były być punktem wyjścia analiz WSA w Gliwicach, które – zgodnie z wyżej przedstawionym poglądem – powinny obejmować całość akt sprawy.

Nadesłane przez Skarżącego w odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego WSA w Gliwicach z dnia 26 listopada 2009 r. (k. 66 akt WSA w Gliwicach do sprawy o sygn. I SA/Gl 945/10) dokumenty źródłowe w postępowaniu wpadkowym o przyznanie prawa pomocy jednoznacznie obrazują ciężką sytuację materialną i zdrowotną Skarżącego oraz jego żony. Wśród nadesłanych dokumentów znalazły się bowiem m.in. zaświadczenie o zarobkach Skarżącego, zaświadczenie z Urzędu Pracy o zarejestrowaniu żony Skarżącego jako osoby bezrobotnej, wypisy szpitalne i zaświadczenie lekarskie, obrazujące stan zdrowie Skarżącego i jego małżonki, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o częściowej niezdolności Skarżącego do pracy oraz wezwania do uregulowania zaległych rachunków z prąd elektryczny i wodę (k. 71-101 akt WSA w Gliwicach do sprawy o sygn. I SA/Gl 945/10). Dokumenty te zostały pominięte przez Sąd pierwszej instancji przy rozpoznawaniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia o słuszności zarzutów podnoszonych w zażaleniu ma okoliczność, że w stanie sprawy doszło do obciążenia hipotekami przymusowymi nieruchomości, w której zamieszkuje Skarżący (budynek przy ul. G. [...], [...] C.), co jednoznacznie wynika z dokumentów zebranych w aktach sprawy – (a) odpowiedzi Dyrektora IS na skargę (k. 6 akt WSA w Gliwicach), (b) wniosku Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. do Sądu Rejonowego w Częstochowie o wpis do księgi wieczystej (k. 13 akt admin.) oraz (c) odpisu z księgi wieczystej, nadesłanego przez Skarżącego (k. 92-101 akt WSA w Gliwicach do sprawy o sygn. I SA/Gl 945/10). Powyższe obciążenia zostało dokonane jako zabezpieczenie zobowiązania będącego przedmiotem postępowania głównego w sprawie. Tym samym zasadne jest wyprowadzenie z w.w. dokumentów wniosku, że brak wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji otwiera przed organami podatkowym możliwość egzekucji z w.w. hipotek przymusowych, co może skutkować nawet eksmisją Skarżącego i jego żony. Bez wątpienia w oparciu o doświadczenie życiowe można stwierdzić, że jest to potencjalna sytuacja bardzo szkodliwa dla Skarżącego, co należy rozważyć przy badaniu spełnienia przesłanek art. 61 § 3 p.p.s.a. Powyższa okoliczność, mimo udokumentowania w aktach sprawy, nie została dostrzeżona przez Sąd pierwszej instancji.

5.4. Wskazane powyżej uchybienie WSA w Gliwicach wskazuje na niedopełnienie obowiązku wynikającego z art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a., co uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia. Jednocześnie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza akt sprawy, w szczególności w.w. dokumentów, prowadzi do wniosku, że zasadne jest wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Niebezpieczeństwo prowadzenia egzekucji z nieruchomości zamieszkanej przez Skarżącego i jego żonę, a obciążonej hipotekami przymusowymi, wypełnia przesłanki znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a.

5.5. Wskazując na powyższe, i mając na względzie, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest na podstawie art. 183 § 1 p.p.s.a. związany granicami zażalenia, czyli podstawami w.w. środka odwoławczego oraz zgłoszonymi w nim wnioskami (por. postanowienie NSA z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt II FZ 474/10, publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/) na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.