Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 760/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 169, art. 170
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 109
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 35 ust. 3-4
journal: Dz.U. 1986 nr 42 poz 202
law: Ustawa z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych.
article: art. 29 par. 2
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, Sędziowie: NSA Edyta Anyżewska (sprawozdawca), NSA del. Arkadiusz Cudak, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 15 października 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chrzanowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 grudnia 2007 r. sygn. akt I SA/Gl 653/07 w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chrzanowie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 21 maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 13 grudnia 2007 r. sygn. akt I SA/GL 653/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chrzanowie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 21 maja 2007 r., którym organ ten uchylił postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chrzanowie z dnia 2 grudnia 2005 r., uznając za uzasadniony zarzut przedawnienia dochodzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych i umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przez ten organ przeciwko D. D. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 25 października 2005 r. nr [...].

W uzasadnieniu postanowienia organ nadzoru wskazał, że wierzyciel – Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawił na D. D. zam. w J., przy ul. G. [...] tytuły wykonawcze w dniach 13 marca 1997 r., 15 kwietnia 1997 r., 9 listopada 1998 o numerach [...] obejmujące składki ubezpieczeniowe odpowiednio za okres od miesiąca listopada 1996 r. do miesiąca stycznia 1997 r., za miesiąc luty 1997 r., od miesiąca października 1996 r. do miesiąca grudnia 1996 r. oraz od miesiąca stycznia 1997 r. do miesiąca września 1997 r. i skierował je do realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w J. Wierzyciel przed wystawieniem tytułów wykonawczych wysłał zobowiązanemu pismo ostrzegawcze z dnia 14 kwietnia 1997 r., doręczone dłużnikowi do rąk dorosłego domownika w dniu 21 kwietnia 1997 r. Kolejnym pismem z dnia 15 czerwca 1998 r., skierowanym do zobowiązanego wierzyciel powiadomił go o kwocie zadłużenia w wysokości 1.906,23 zł oraz wezwał do jej uregulowania w terminie natychmiastowym wraz z należnymi odsetkami. Pismami z dnia 24 listopada 1998 r. wierzyciel zawiadomił zobowiązanego, że na jego koncie figuruje zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek własnych za okres od października 1996 r. do września 1997 r. w kwocie 2.933,57 zł wraz z odsetkami za zwłokę, natomiast na innym koncie figuruje zadłużenie z tytułu nieuregulowania składek za zatrudnionych pracowników za miesiące od listopada 1996 r. do lutego 1997 r. w wysokości 1.906,23 zł wraz z należnymi odsetkami. Pisma te zostały zwrócone do nadawcy w dniu 18 grudnia 1998 r. z adnotacją poczty "zwrot, nie podjęto w terminie".

Po nadaniu tym tytułom klauzuli wykonalności w dniach 20 marca 1997 r., 23 kwietnia 1997 r. i 16 listopada 1998 r. organ egzekucyjny skierował je do egzekucji. Zawiadomieniami z dnia 17 listopada 1998 r. i z dnia 30 listopada 1998 r. organ ten dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w BSK O/J. Wraz z zajęciem na adres zobowiązanego zostały wystawione w dniach 25 listopada 1998 r. i 30 listopada 1998 r. tytuły wykonawcze. Dokumenty te zostały zwrócone przez pocztę z adnotacją "zwrot, nie podjęto w terminie". Bank dokonywał zwrotów zajęć rachunku bankowego organowi egzekucyjnemu na przestrzeni lat 1997-2001. Po ww. zwrotach tytuły wykonawcze zostały przydzielone poborcom skarbowym w celu dokonania czynności egzekucyjnych, jednak mieszkanie dłużnika było bądź zamknięte, bądź też matka zobowiązanego nie wpuszczała poborców skarbowych do mieszkania. W dniu 26 września 2001 r. poborca skarbowy spisał raport, iż czynności egzekucyjnych nie mógł dokonać, ponieważ zobowiązany przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej i mimo stałego zameldowania nie przebywa u rodziców. Raport sporządzono w oparciu o informację uzyskaną od matki zobowiązanego. Na tej podstawie tytuły wykonawcze zostały zwrócone wierzycielowi w dniu 10 października 2001 r. i w tym też dniu egzekucja prowadzona do ww. tytułów została zakończona, ponieważ okazała się całkowicie bezskuteczna.

Wierzyciel wystawił w dniu 27 września 2005 r. upomnienia obejmujące składki za te same okresy i z tytułu tych samych należności, które obejmowały tytuły zwrócone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. i wysłał je na adres zobowiązanego. Upomnienia te zostały zwrócone przez pocztę do nadawcy w dniu 20 października 2005 r. z adnotacją poczty "przesyłki nie doręczyłem, gdyż adresata nie zastano, awizowano w dniu 30 września 2005 r." W dniu 25 października 2005 r. wierzyciel, tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawił tytuły wykonawcze o nr [...] i przekazał je do egzekucji organowi egzekucyjnemu, tj. Dyrektorowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chrzanowie. Klauzulę o skierowaniu tytułów wykonawczych do egzekucji organ egzekucyjny nadał w dniu 25 października 2005 r. Zawiadomieniami z tego samego dnia organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w Lukas Banku S.A. Oddziale we Wrocławiu. Powyższe dokumenty wraz z odpisami tytułów wykonawczych – wysłane pocztą na adres zamieszkania zobowiązanego – zostały odebrane przez matkę zobowiązanego H. D. w dniu 8 listopada 2005 r. Bank otrzymał ww. zajęcia w dniu 31 października 2005 r. Pismem z dnia 14 listopada 2005 r. zobowiązany działając przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniósł zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Pełnomocnik podniósł, iż skierowane do egzekucji tytuły wykonawcze z dnia 25 października 2005 r., obejmujące należności z tytułu składek ubezpieczeniowych przedawniły się z dniem 31 grudnia 2003 r. na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Pełnomocnik wskazał przy tym, że zmiana okresu przedawnienia na 10-letni nastąpiła z dniem 1 stycznia 2003 r. i nie ma ona wpływu na odpowiedzialność jego mocodawcy. Pismem z dnia 15 listopada 2005 r. pełnomocnik wniósł o wstrzymanie egzekucji prowadzonej na podstawie w/w tytułów wykonawczych, z uwagi na przedawnienie dochodzonych składek. Wniosek ten został uwzględniony przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Chrzanowie, który postanowieniem z dnia 28 listopada 2005 r. wstrzymał postępowanie egzekucyjne do czasu rozpatrzenia zarzutów.

Wierzyciel, tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chrzanowie postanowieniem z dnia 1 grudnia 2005 r. uznał zgłoszone zarzuty za bezzasadne, albowiem stwierdził, że należności objęte spornymi tytułami wykonawczymi nie przedawniły się. W ocenie wierzyciela, bieg terminu przedawnienia został przerwany na podstawie czynności zmierzających do wyegzekwowania należnych składek, a podejmowanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J., a dalszy jego bieg został przerwany ponownie w wyniku wdrożenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...]. W oparciu o ww. stanowisko wierzyciela, organ egzekucyjny, tj. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Chrzanowie wydał w dniu 2 grudnia 2005 r. postanowienie, którym oddalił zarzuty jako nieuzasadnione i podjął wstrzymane postępowanie egzekucyjne. Na postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Chorzowie zobowiązany złożył zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach. Postanowieniem z dnia 7 lutego 2006 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 K.p.a. postanowienie organu pierwszej instancji w mocy.

Postanowienie organu nadzoru zostało zaskarżone przez pełnomocnika zobowiązanego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 12 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Gl 1489/06 uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Powyższy wyrok stał się prawomocny w dniu 6 lutego 2007 r. W ocenie Sądu, organy egzekucyjne bezzasadnie przyjęły, iż doszło do skutecznego przerwania biegu przedawnienia, wskutek egzekucji prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. na przestrzeni lat 1998-2001. Jak podkreślił Sąd, Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. podjął wprawdzie czynności zmierzające do wyegzekwowania tych należności, polegające na zajęciu rachunku bankowego, jednakże zajęcie to zostało skierowane do tzw. rachunku śpiącego, a więc rachunku, na którym nie były dokonywane żadne operacje finansowe, a do zajęcia jakiegokolwiek majątku ruchomego nie doszło, gdyż jak wskazał komornik – w raporcie z dnia 29 września 2001 r. – "zobowiązany ponad cztery lata przebywa poza granicami Rzeczypospolitej". W dniu 10 października 2001 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. dokonał zwrotu tytułów wykonawczych wystawionych na skarżącego ZUS-owi Oddziałowi w Chrzanowie na łączną kwotę 4.839,80 zł. Jak wskazał Sąd, w stanie prawnym obowiązującym w miesiącu październiku 2001 r. – a więc w roku dokonania wierzycielowi zwrotu tytułów wykonawczych – zgodnie z art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ dokonywał zwrotu tytułów wykonawczych tylko w sytuacji gdy dotyczyły one obowiązków nie podlegających egzekucji administracyjnej. W takiej sytuacji organ egzekucyjny nie przystępował do egzekucji i zwracał wierzycielowi tytuł wykonawczy. Sąd podkreślił, iż zwrot tytułów wykonawczych winien nastąpić w formie postanowienia, na które wierzycielowi przysługiwało prawo złożenia zażalenia, a ponadto, że art. 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który zawiera w pkt 2 definicję legalną "czynności egzekucyjnej" wszedł w życie dopiero z dniem 30 listopada 2001 r., a więc po dokonaniu przez organ egzekucyjny zwrotu tytułów wykonawczych wierzycielowi. Sąd uznał również, że nie jest możliwe dwukrotne przerwanie biegu terminu przedawnienia z tego samego tytułu, a ponadto, że przerwanie biegu jest możliwe w sytuacji, gdy on biegnie, a nie w sytuacji, gdy zakończył się jego bieg, poprzez zwrot wierzycielowi tytułów wykonawczych. Konkludując Sąd uznał, że gdyby nawet przyjąć, że bezskuteczne zajęcie rachunku bankowego przerwało bieg terminu przedawnienia, to i tak bieg ten zakończył się dnia 30 listopada 2003 r., gdyż doręczenie zajęcia rachunku bankowego BSK Oddziałowi w J., nastąpiło z dniem 30 listopada 1998 r., co wynika z potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy, na co wskazał organ nadzoru w wydanym rozstrzygnięciu. Od daty 30 listopada 1998 r. do 2005 r. nie zostały podjęte żadne czynności. Organ nadzoru mając na uwadze ww. wyrok, po ponownym rozpatrzeniu zażalenia, uchylił postanowienie organu egzekucyjnego i umorzył postępowanie, gdyż dokonał – zgodnie z zaleceniami Sądu – oceny biegu terminu przedawnienia, przyjmując, że bieg ten nie został przerwany, gdyż w dniu 10 października 2001 r. nastąpił zwrot przez organ egzekucyjny tytułów wykonawczych na podstawie ówcześnie obowiązującego art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jak wynikało z treści § 2 ww. przepisu zwrot tytułu egzekucyjnego następował w sytuacji, gdy obowiązek nie podlegał egzekucji i gdy organ nie przystąpił do egzekucji. Jak wskazał organ zwrot wierzycielowi tytułów wykonawczych następował w formie postanowienia, na które wierzycielowi przysługiwało prawo złożenia zażalenia. Jak podniósł organ nadzoru, obowiązki wynikające z ww. tytułów podlegały egzekucji, jednakże zwrot tytułów wykonawczych w dniu 10 października 2001 r. oraz brak reakcji wierzyciela na w/w zwrot oznaczał w świetle treści art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – w brzmieniu obowiązującym w dniu zwrotu – że nie przystąpiono do egzekucji, a to oznacza, że nie nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązań z tytułu składek ubezpieczeniowych za okresy objęte spornymi tytułami wykonawczymi. Jak zaznaczył Dyrektor Izby Skarbowej, w okresie powstania tych należności do przedawnień miały zastosowanie przepisy art. 35 ust. 3 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia w którym składka stała się wymagalna. Bieg terminu przedawnienia – zgodnie natomiast z art. 35 ust. 4 ww. ustawy – przerywało odroczenie terminu płatności i rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został powiadomiony dłużnik. W tym miejscu Dyrektor Izby Skarbowej, odwołał się do uzasadnienia wyroku, wskazując, iż zdaniem Sądu w przepisie tym chodziło o czynność egzekucyjną, która przyniosła określone efekty, a nie działania zmierzające do uzyskania tego efektu. Zakończone w dniu 10 października 2001 r. postępowanie egzekucyjne poprzez zwrot tytułów wykonawczych wierzycielowi nie przerwało biegu terminu przedawnienia. W dalszej kolejności, organ nadzoru wskazał, że w stanie prawnym obowiązującym w 1998 r. wszczęcie postępowania egzekucyjnego następowało –- zgodnie z treścią art. 26 ustawy – na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Przepis art. 26 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wszedł w życie z dniem 30 listopada 2001 r., a więc po zwrocie wierzycielowi w dniu 10 października 2001 r. tytułów wykonawczych. Jak wynikało z akt sprawy tytuły wykonawcze wpływały do Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. od dnia 20 marca 1997 r. do dnia 16 listopada 1998 r., a więc przedawnienie zobowiązań z tytułu składek ubezpieczeniowych nastąpiło najpóźniej w dniu 16 listopada 2003 r. Dyrektor Izby Skarbowej odwołał się także do treści art. 109 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym do zobowiązań powstałych do dnia 31 grudnia 1998 r. należało stosować przepisy ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, w tym również art. 35 ust. 3 tej ustawy. Reasumując, organ nadzoru wyraził stanowisko, że wierzyciel bez podstawy prawnej wystawił w dniu 25 października 2005 r. tytuły wykonawcze o nr [...] i dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w Lukas Banku O/we Wrocławiu.

Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zostało zaskarżone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonemu postanowieniu wierzyciel zarzucił:

1) naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – w dalszej części uzasadnienia określanej skrótem "P.p.s.a.",

2) naruszenie art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 25, poz. 137 z późn. zm.).

Uzasadniając skargę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chrzanowie powołał się na regulację zawartą w art. 153 P.p.s.a., podnosząc, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działania lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. W rozpatrywanej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej związany był wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Gl 1489/06.

W końcowej części uzasadnienia wyroku Sąd zawarł wskazania dotyczące postępowania organu nadzoru, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, zobowiązując go do oceny, czy w sprawie doszło do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia, czy też nie, z uwzględnieniem działań podjętych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. W tym zakresie Sąd zobowiązał organ w szczególności do dokonania prawnych skutków zwrotu tytułów wykonawczych, a przede wszystkim jego wpływu na wcześniej dokonane czynności uwzględniając treść art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w stanie prawnym obowiązującym w dniu zwrotu tj. w dniu 10 października 2001 r.

Zdaniem skarżącego z uzasadnienia wyroku wynika, że dokonana w nim wiążąca ocena prawna dotyczy wyłącznie czynności egzekucyjnych podjętych przez Urząd Skarbowy w J., jako organu egzekucyjnego. Ocena ta nie wiąże jeśli chodzi o czynności dokonane przez wierzyciela przed wszczęciem egzekucji (pismo ostrzegawcze doręczone dłużnikowi oraz pozostałe pisma informujące o stanie należności składkowych). Dyrektor Izby Skarbowej zastosował w sposób niedopuszczalny ocenę prawną Sądu dotyczącą czynności egzekucyjnych do czynności dokonanych przez wierzyciela, niemających charakteru czynności egzekucyjnych, mających jednakże charakter czynności, o których mowa w art. 35 ust. 4 ustawy ubezpieczeniowej, a więc zmierzających do ściągnięcia należności. Dyrektor Izby Skarbowej nie dokonał ani analizy tego przepisu, ani też czynności wierzyciela, w szczególności nie odniósł się do kwestii przerwania biegu terminu przedawnienia, w wyniku ich wykonania. W ocenie skarżącego, zwrot tytułów wykonawczych nie wywierał wpływu na czynności wierzyciela, może mieć natomiast wpływ na czynności egzekucyjne i w tym kontekście winien być oceniany. ZUS wywodził, że dochodzone należności składkowe nie uległy przedawnieniu wskutek przerwania biegu 5-letniego terminu przedawnienia, a zaskarżone postanowienie narusza przepis art. 35 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 25, poz. 137 z późn. zm.). Przepis art. 35 ust. 4 ww. ustawy wskazywał bowiem, że ustawowy bieg terminu przedawnienia ulegał przerwaniu w przypadku m.in. "dokonania każdej czynności zmierzającej do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został powiadomiony dłużnik". W świetle tego przepisu oczywistym jest, że obowiązki określone w tytułach wykonawczych wystawionych wcześniej, w latach 1997 i 1998, podlegały egzekucji administracyjnej. Nie było zatem podstaw prawnych – w świetle art. 29 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – aby Urząd Skarbowy w J., do którego skierowano te tytuły, nie przystąpił do egzekucji. Urząd ten działając z urzędu, zbadał dopuszczalność egzekucji administracyjnej, przystąpił do egzekucji, a w konsekwencji doręczył tytuły wykonawcze oraz dokonał zajęcia rachunku bankowego. Zgodnie z art. 29 ww. ustawy zwrot jednakże tytułów wykonawczych w dniu 10 października 2001 r. dokonany został niezgodnie z przepisami prawa. Faktem jest również, iż wierzyciel nie zareagował na niewłaściwe działanie organu egzekucyjnego. Zdaniem skarżącego okoliczności te nie mogą jednak podważać faktycznie dokonanych czynności egzekucyjnych, zmierzających do ściągnięcia należności we wszczętym postępowaniu egzekucyjnym, zarówno bowiem wystawienie tytułów wykonawczych jak i ich doręczenie dłużnikowi oraz dokonane zajęcie rachunku bankowego, były czynnościami egzekucyjnymi, zgodnymi z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jak podkreślił skarżący żaden przepis ustawy nie uzależnia uznania czynności egzekucyjnej polegającej na prawidłowym zajęciu rachunku bankowego od istnienia środków na tym rachunku. Zajęcie jest dokonane, a zatem zastosowana jest czynność egzekucyjna, w dniu doręczenia zajęcia dłużnikowi zajętej wierzytelności, w tym przypadku bankowi. Późniejsze działania organu egzekucyjnego, tj. zwrot tytułów wykonawczych oraz brak prawem przewidzianej reakcji wierzyciela – zdaniem skarżącego – był już bez znaczenia dla dłużnika, gdyż przerwanie 5-letniego biegu terminu przedawnienia nastąpiło z datą dokonania czynności przerywającej ten bieg. Nieprawdziwe jest więc twierdzenie Dyrektora Izby Skarbowej, że nie przystąpiono do egzekucji i nie podjęto czynności egzekucyjnych. Skarżący – kontynuując wyraził pogląd, że bieg terminu przedawnienia nie tylko został przerwany wskutek podjętych czynności egzekucyjnych, ale także wskutek czynności podjętych przez wierzyciela, gdyż treść art. 35 ust. 4 ustawy ubezpieczeniowej wskazuje na każdą inną czynność zmierzającą do ściągnięcia należności, o której został powiadomiony dłużnik, a takim czynnościami były pismo ostrzegawcze wierzyciela z dnia 14 kwietnia 1997 r., doręczenie tytułów wykonawczych dłużnikowi oraz zajęcie rachunku bankowego, o czym dłużnik został powiadomiony. Skarżący zarzucił Dyrektorowi Izby Skarbowej zastosowanie do oceny przedawnienia przepisu art. 70 § 3 Ordynacji podatkowej, jednakże wskazał, że przepis ten nie miał zastosowania, gdyż wyczerpującą i szerszą regulacją zawierał przepis art. 35 ust. 4 ustawy ubezpieczeniowej. Za nieuzasadnione i bezpodstawne uznał skarżący stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej powtórzone za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, iż gdyby nawet przyjąć, że bezskuteczne zajęcie rachunku bankowego przerwało bieg terminu przedawnienia, to i tak bieg ten zakończył się dnia 30 listopada 2003 r., gdyż doręczenia zajęcia BSK Oddziałowi w J. nastąpiło w dniu 30 listopada 1998 r., przede wszystkim dlatego, że dla przerwania biegu terminu przedawnienia konieczną przesłanką jest powiadomienie dłużnika, a nie doręczenie zajęcia bankowi. Z akt sprawy wynika, że dłużnik został powiadomiony o zajęciu rachunku bankowego wraz z przesłaniem mu tytułów wykonawczych w dniu 25 listopada 1998 r. i w dniu 30 listopada 1998 r., a zatem w dniu 1 stycznia 2003 r., tj. w dniu wprowadzenia do ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych 10-letniego terminu przedawnienia, sporne należności nie były jeszcze przedawnione – mając na uwadze 5-letni termin – a zatem powinien mieć do nich zastosowanie wprowadzony nowy 10-letni termin przedawnienia. Nowy 10-letni termin przedawnienia stosuje się bowiem – zdaniem skarżącego – do wszystkich tych należności, które na dzień 1 stycznia 2003 r. nie uległy jeszcze przedawnieniu.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Dyrektor Izby Skarbowej, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie lub oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu objętego skargą postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę zauważył, że przedmiot sporu ogranicza się w niniejszej sprawie do zasadności uchylenia przez organ nadzoru postanowienia Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń O/Chrzanów z dnia 2 grudnia 2005 r. z powodu uznania za uzasadniony zarzutu przedawnienia dochodzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chrzanowie przeciwko D. D. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 25 października 2005 r. o nr [...]. Sąd przypomniał, że wyrokiem z dnia 12 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Gl 1489/06 uchylone zostało postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 lutego 2006 r., utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chrzanowie z dnia 2 grudnia 2005 r. w sprawie oddalenia zgłoszonych zarzutów na tytuły wykonawcze o nr [...]. Powyższy wyrok stał się prawomocny w dniu 6 lutego 2007 r. W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd wyraził pogląd, iż należności z tytułu składek ubezpieczeniowych za okres od miesiąca listopada 1996 r. do miesiąca stycznia 1997 r., za miesiąc luty 1997 r., od miesiąca października 1996 r. do miesiąca grudnia 1996 r. oraz od miesiąca stycznia 1997 r. do miesiąca września 1997 r. przedawniły się, a zatem organ nadzoru winien tę okoliczność uwzględnić, gdyż nie jest związany stanowiskiem wierzyciela, jako że nie jest organem egzekucyjnym. Organ kierując się wytycznymi zawartymi w treści ww. wyroku uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie egzekucyjne.

Sąd zwrócił uwagę na regulację zawartą w treści art. 170 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – w dalszej części uzasadnienia określanej skrótem "P.p.s.a." – zgodnie z którym "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby". Wskazany przepis dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia, która polega na związaniu tym orzeczeniem określonych podmiotów. Podmiotami tymi są przede wszystkim strony postępowania oraz sąd, który wydał orzeczenie, a także inne sądy i inne organy państwowe. Orzeczenie wiąże również inne osoby, ale tylko w wypadkach przewidzianych w ustawie. Ratio legis art. 170 polega na tym, że gwarantuje ona zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (wyrok NSA z dnia 19 maja 1999 r., IV SA 2543/98, niepubl.). Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 P.p.s.a. w odniesieniu do organów podatkowych, a także sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana (por. J. Kunicki, glosa do postanowienia SN z dnia 21 października 1999 r., I CKN 169/98, OSP 2001, z. 4, poz. 63). Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działania lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Wyrażona zatem w wymienionym orzeczeniu sądu administracyjnego ocena prawna i wskazania wiąże ten sąd oraz wiąże organ – w myśl wyżej zacytowanego przepisu.

W rozpatrywanej sprawie, organ nadzoru rozpoznając ponownie sprawę w pełni uwzględnił ocenę prawną dokonaną przez WSA w wyroku z dnia 12 grudnia 2006 r., jak i wskazania co do dalszego postępowania, uznając, iż doszło do przedawnienia należności ubezpieczeniowych. Reasumując, sąd uznał, że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, nie narusza prawa, a zatem zarzuty sformułowane w skardze nie zasługują na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga bowiem, że wykładnia dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/GL 1489/06 miała moc wiążącą w stosunku do Dyrektora Izby Skarbowej, a to oznacza, że orzekając powtórnie w sprawie, organ ten nie mógł pojmować treści orzeczenia w sposób sprzeczny z dokonaną w trybie art. 153 P.p.s.a. wykładnią i oceną prawną dotyczącą zarzutu przedawnienia należności ubezpieczeniowych (por. J. Świeczkowski, Wykładnia).

W świetle wyżej wymienionych regulacji – rozpoznawanie pozostałych zarzutów skargi, w tym naruszenia art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 25, poz. 137 z późn. zm.) – stało się bezprzedmiotowe, gdyż zarzuty te sformułowano w odniesieniu do zagadnienia, którego prawna ocena dokonana została w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2006 r., a ta – na zasadzie art. 153 P.p.s.a. – wiązała skład orzekający w niniejszej sprawie. Sąd odniósł się jednakże do ww. zarzutu, gdyż niewłaściwe stosowanie tego przepisu ma decydujący wpływ na błędne postępowanie wierzyciela, tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także organu egzekucyjnego, tj. Dyrektora ZUS Oddziału w Chrzanowie. Nie ma racji skarżący podnosząc, iż "w dniu wprowadzenia do ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych 10-letniego terminu przedawnienia sporne należności nie były jeszcze przedawnione; mając na uwadze 5 letni termin przedawnienia, a zatem powinien mieć do nich zastosowanie wprowadzony nowy termin przedawnienia. Nowy 10-letni termin przedawnienia stosuje się do wszystkich należności, które na dzień 1 stycznia 2003 r. nie uległy jeszcze przedawnieniu". Formułując ww. pogląd, Zakład Ubezpieczeń Społecznych pominął treść art. 109 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, który to przepis nie został objęty nowelizacją z 2002 r. i który obowiązywał w dniu wydania niniejszego wyroku.. Zgodnie z treścią tego przepisu "Składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych". Nie ma więc racji skarżący Zakład, że do należności powstałych do dnia 31 grudnia 1998 r. można stosować 10-letni termin przedawnienia, w sytuacji, gdy należności te nie przedawniły się do dnia 31 grudnia 2002 r. Zacytowany przepis nie zawiera bowiem żadnych wyjątków, a to oznacza, zdaniem Sądu, że nowe przepisy, w tym przepisy dotyczące biegu terminu przedawnia nie mają zastosowania do należności z tytułu składek ubezpieczeniowych powstałych do dnia 31 grudnia 1998 r. Ta konstatacja uprawnia do zacytowania treści przepisu art. 35 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 z późn. zm.), zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia w którym składka stała się wymagalna. Bieg terminu przedawnienia – zgodnie natomiast z art. 35 ust. 4 ww. ustawy – przerywało odroczenie terminu płatności i rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został powiadomiony dłużnik. Zdaniem skarżącego skuteczne przerwanie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w dniu 25 listopada 1998 r. i w dniu 30 listopada 1998 r., tj. w dacie doręczenia dłużnikowi tytułów wykonawczych i zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, a nie w dniu 30 listopada 1998 r., tj. w dniu doręczenia zajęcia rachunku bankowego BSK Oddziałowi w J. Odchodząc od polemiki z zaprezentowanym poglądem – z przyczyn wskazanych we wcześniejszej części uzasadnienia – nie sposób nie wyrazić spostrzeżenia, że przerwanie biegu terminu nastąpiło najpóźniej w dniu 30 listopada 1998 r., a zatem 5-letni okres biegł od nowa od tego właśnie dnia i zakończył się w dniu 30 listopada 2003 r. Wystawienie zatem tytułów wykonawczych w dniu 25 października 2005 r. za należności z tytułu składek ubezpieczeniowych za miesiące od października 1996 r. do miesiąca września 1997 r. nastąpiło po upływie biegu terminu przedawnienia, a zatem zasadnie organ nadzoru uchylił postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS-u w Chrzanowie i umorzył prowadzone przez ten organ postępowanie egzekucyjne.

ZUS Oddział w Chrzanowie zaskarżył ww. wyrok w całości opierając skargę kasacyjną na podstawie:

1) naruszenia przepisów postępowania poprzez przyjęcie, że:

– wyrok wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/GL 1486/06 stał się prawomocny w dniu 6 lutego 2007 r., tj. naruszenie przepisu art. 168 § 1 P.p.s.a. w związku z przepisem art. 173 § 1, § 2, art. 12, art. 33 § 1, art. 141 § 1, art. 142 § 1 tej ustawy,

– wyrażona w uzasadnieniu nieprawomocnego wyroku z dnia 12 grudnia 2006 r. WSA ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania a także sama sentencja wyroku wiążą Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach, tj. naruszenia przepisu art. 153 i art. 170 w związku z art. 286 § 1 i 2 ww. ustawy i w konsekwencji:

– pozbawienie skarżącego będącego uczestnikiem postępowania administracyjnego sygn. akt I SA/GI 1489/06 na prawach strony możności obrony swych praw (zarzut nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 5 ustawy), poprzez niezawiadomienie go o terminie rozprawy w tej sprawie w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w dniu 12 grudnia 2006 r. oraz niedoręczenie skarżącemu do dnia dzisiejszego odpisu tego wyroku i pozbawienie skarżącego możliwości wniesienia skargi kasacyjnej od tego wyroku, tym samym uniemożliwienie skarżącemu zweryfikowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym zapadłego wyroku oraz oceny prawnej zawartej w tym wyroku;

2) naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie i wykładnię art. 109 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 1 pkt 9a ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 2002 r. Nr 241, poz. 2074), poprzez uznanie, że stanowi on przepis przejściowy dla stosowania terminu przedawnienia należności składkowych oraz niewłaściwą wykładnię art. 35 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 25, poz. 137 z późn. zm.) poprzez przyjęcie, że 5-letni termin przedawnienia składek biegł na nowo od daty 30 listopada 1998 r., tj. od daty zajęcia rachunku bankowego zamiast od dnia zakończenia egzekucji, tj. od dnia 10 października 2001 r., tj. od daty zwrócenia wierzycielowi tytułów wykonawczych.

Wskazując na powyższe podstawy ZUS wniósł o:

– uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania,

– zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Wg ZUS Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach bezpodstawnie przyjął, że poprzedni wyrok z dnia 12 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/GI 1489/06 uprawomocnił się w dniu 6 lutego 2007 r.

Zgodnie z art. 168 § 1 ustawy o postępowaniu, orzeczenie sądu staje się prawomocne jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy. Zdaniem skarżącego wyrok z dnia 12 grudnia 2006 r. do dnia dzisiejszego nie uprawomocnił się.

Zgodnie bowiem z art. 173 § 1 prawa o postępowaniu..., od wydanego przez WSA wyroku przysługuje skarga kasacyjna, którą w myśl przepisu art. 177 § 1 należy wnieść w terminie 30 dni od doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Tymczasem do dnia sporządzenia niniejszej skargi wyrok z dnia 12 grudnia 2006 r. nie został przez sąd skarżącemu doręczony. Zatem skarżący nie mógł skutecznie zweryfikować wyroku WSA z dnia 12 grudnia 2006 r. w drodze skargi kasacyjnej.

Co więcej WSA w Gliwicach nie poinformował ZUS O/Chrzanów o terminie rozprawy, na której został wydany ww. wyrok. Skarżący został zatem pozbawiony możliwości obrony swoich praw, co w świetle przepisu art. 183 § 2 pkt 5 stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności zaskarżonego wyroku. Zdaniem skarżącego, ZUS O/Chrzanów jako wierzyciel, zgodnie z art. 33 § 1 jest uczestnikiem toczącego się postępowania administracyjnego na prawach strony. A zgodnie z art. 12 ilekroć w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest mowa o stronie rozumie się przez to także uczestnika postępowania.

Należy zaznaczyć, że zgodnie a z przepisem art. 141 § 1 i art. 142 § 1 uzasadnienie wyroku z dnia 12 grudnia 2006 r. zostało sporządzone z urzędu i w tym przypadku odpis wyroku powinien być wraz z uzasadnieniem doręczony stronie przez Sąd, w tym także uczestnikowi postępowania na prawach strony. Zatem skarżący do dnia dzisiejszego nie miał możliwości zweryfikowania ww. wyroku w drodze skargi kasacyjnej gdy chodzi o podstawy materialno prawne wydanego wyroku.

W świetle powyższego, zdaniem skarżącego, nie może być mowy o związaniu Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach oceną prawną i wytycznymi zawartymi w wyroku z dnia 12 grudnia 2006 r., bowiem wyrok ten jest wyrokiem nieprawomocnym. Zgodnie zaś z art. 168 ustawy orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy.

Środkiem odwoławczym jest także skarga kasacyjna od wyroku z dnia 12 grudnia 2006 r., która zdaniem skarżącego nadal mu przysługuje, droga odwoławcza nie została wyczerpana..

Powyższe naruszenie przepisów postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Szczególnie gdy zdaniem skarżącego w zaskarżonym wyroku dokonano błędnej wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego.

Zdaniem skarżącego sąd w zaskarżonym wyroku dokonał błędnej wykładni art. 109 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z tym przepisem składki na ubezpieczenia społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. Zdaniem skarżącego przepis ten dotyczy wyłącznie płatników składek, dokonywanego przez nich rozliczania i opłacania składek, nie dotyczy natomiast kwestii przedawnienia. Przepis ten nie może w konsekwencji być traktowany jako przepis przejściowy dla zastosowania regulacji wprowadzonych z dniem 1 stycznia 2003 r. przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych ustaw.

Ustawa ta w miejsce 5-letniego terminu przedawniania należności składkowych ustaliła, że należności te ulegają przedawnieniu w terminie 10 lat od daty ich wymagalności.

Regulacja ta nie zawierała przepisów przejściowych a zatem powinna znaleźć zastosowanie do wszystkich należności składkowych nieprzedawnionych w dacie wejścia jej w życie, tj. w dniu 1 stycznia 2003 r., także do należności, które stały się wymagalne przed 1 stycznia 2003 r. a nie uległy przedawnieniu przed tą datą, mając na uwadze art. 35 ust.3 i 4 ustawy 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych.

Zdaniem skarżącego 10-letni okres przedawnienia wprowadzony nowelą powinien być stosowany do wszystkich należności składkowych, za wyjątkiem tych które uległy przedawnieniu przed ww. datą.

Stanowisko to zdaje się potwierdzać wyrok SN z dnia 5 kwietnia 2005 r. I UK 232/04. Zgodnie z tym wyrokiem zmiana art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych dokonana ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, ustanawiająca 10-letni okres przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. nie ma zastosowania do należności przedawnionych przed tym dniem.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że sąd w wyroku z dnia 13 grudnia 2007 r. odszedł od oceny prawnej WSA zawartej w wyroku z dnia 12 grudnia 2006 r.

Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyraził spostrzeżenie, że przerwanie biegu terminu przedawnienia nastąpiło najpóźniej w dniu 30 listopada 1998 r. (tj. w dniu doręczenia zajęcia rachunku bankowego), a zatem 5-letni termin przedawnienia zgodnie z art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych upłynął w dniu 30 listopada 2003 r. a zatem należności nie wygasły wskutek przedawnienia przed datą 1 stycznia 2003 r., a zatem zdaniem skarżącego powinien do nich znaleźć zastosowanie 10-letni termin przedawnienia.

Sąd w zaskarżonym wyroku dokonuje zdaniem skarżącego błędnej wykładni art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. oraz 26 § 1 i 2 art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez uznanie, że nie doszło do wszczęcia egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 13 marca 1997 r., 15 kwietnia 1997 r., 9 listopada 1998 r. o numerach [...]. Tymczasem zgodnie z art. 26 § 1 w brzmieniu obowiązującym w dacie wystawienia tytułów, egzekucję wszczyna organ egzekucyjny na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionych przez niego tytułów.

Zgodnie z art. 35 ust. 4 bieg 5-letniego terminu przedawnienia przerywa także każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. W mniejszej sprawie doszło do zajęcia rachunku bankowego. Zajęcie rachunku bankowego jest czynnością zmierzającą do ściągnięcia wierzytelności.

5-letni termin przedawnienia po przerwaniu w dniu 30 listopada 1998 r. (zajęcie rachunku bankowego), zdaniem skarżącego powinien biec od nowa po zakończeniu egzekucji, tj. od dnia 10 grudnia 2001 r., tj. od daty zwrócenia wierzycielowi tytułów wykonawczych. W konsekwencji wystawione tytuły wykonawcze powtórnie w dniu 25 października 2005 r. za należności składkowe za miesiące od października 1996 r. do września 1997 r. nastąpiło przed upływem terminu przedawnienia, nawet jeśli przyjąć 5-letni termin przedawnienia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W zaskarżonym wyroku sąd wojewódzki uznał, iż w zaskarżonym do sądu postanowieniu Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach stosownie do art. 153 P.p.s.a. zastosował ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w prawomocnym wyroku tegoż sądu z dnia 12 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/GL 1489/06.

Ocena ta dotyczyła przede wszystkim kwestii przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne należnych od D. D. Organ nadzoru rozpatrując sprawę po przekazaniu mu akt administracyjnych stosownie do art. 286 § 1 P.p.s.a. wraz z odpisem wyroku, ze stwierdzeniem jego prawomocności orzekł o uchyleniu postanowienia nieuwzględniającego zarzutów na prowadzenie postępowania egzekucyjnego i umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora ZUS w Chrzanowie w stosunku do płatnika składek D. D., z uwagi na przedawnienie należności objętych tytułami wykonawczymi.

W skardze kasacyjnej ZUS kwestionuje wynikające z art. 153 i 170 P.p.s.a. związanie powołanym wyrokiem z dnia 12 grudnia 2006 r., wywodząc, iż – wbrew przytoczonemu przez organ nadzoru i sąd założeniu orzeczenie to nie było prawomocne.

Stosownie do art. 169 P.p.s.a. prawomocność orzeczenia stwierdza na wniosek strony oraz w przypadku, o którym mowa w art. 286 § 1 P.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym, a dopóki akta znajdują się w Naczelnym Sądzie Administracyjnym ten Sąd.

Prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego można kwestionować jedynie w przypadkach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania sądowego, w trybie i terminie przewidzianym dla tego postępowania (Dział VII P.p.s.a.).

Niedopuszczalne jest natomiast zgłaszanie zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania sądowego (art. 168 § 1 w zw. z art. 173 § 1 i 2, art. 12, 33 § 1, art. 141 § 1 i art. 142 § 1 P.p.s.a.) w toku załatwiania przez sąd sprawy ze skargi na inne postanowienie (decyzję), niebędące przedmiotem zaskarżenia w konkretnej sprawie.

Sądowi odwoławczemu nie przysługują bowiem w stosunku do prawomocnych orzeczeń sądów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga kasacyjna, uprawnienia przewidziane w art. 135 P.p.s.a. dla sądów administracyjnych wobec aktów wydanych w postępowaniu administracyjnym (zastosowanie przewidzianych w ustawie środków w stosunku do naruszających prawo aktów wydanych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia).

Zasadnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał się na stwierdzoną w trybie art. 169 P.p.s.a. prawomocność wyroku WSA w Gliwicach z dnia 12 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Gl 1489/06, związanie tym wyrokiem zarówno organu orzekającego w sprawie – stosownie do art. 170 P.p.s.a. – jak i stron postępowania i sądu.

Organ orzekający w sprawie i sąd były również związane oceną prawną zawartą w tym prawomocnym wyroku, a organ ponadto wskazaniami co do dalszego postępowania stosownie do art. 153 P.p.s.a.

W skardze kasacyjnej, której granicami związany jest sąd odwoławczy, zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., nie podniesiono zarzutu naruszenia art. 153 P.p.s.a. wskutek np. błędnego przyjęcia zakresu związania powołanym prawomocnym wyrokiem sądu, a związanie NSA granicami skargi kasacyjnej wyklucza rozpatrzenie tej kwestii z urzędu.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd Sądu wojewódzkiego przedstawiony w zaskarżonym obecnie orzeczeniu, w ślad za wyżej powołanym prawomocnym wyrokiem tegoż Sądu, że na podstawie art. 109 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) rozliczanie płatności składek na ubezpieczenie społeczne należnych za okres do 31 grudnia 1998 r. następuje na zasadach przewidzianych w przepisach dotychczasowych.

Tym samym do składek, których dotyczy nin. sprawa (niewątpliwie należnych za okres do 31 grudnia 1998 r.) mają zastosowanie przepisy obowiązujące przed wejściem w życie (1 stycznia 1999 r.) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. przepisy ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 z późn. zm.).

W konsekwencji do przedawnienia tych składek mają również zastosowanie przepisy ww. ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a nie przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W myśl art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.

Stosownie do art. 35 ust. 4 tej ustawy bieg terminu przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został powiadomiony dłużnik. Składek nie można było jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat.

W tej kwestii – przerwania biegu terminu przedawnienia – zarówno organ nadzoru, jak i sąd orzekający ponownie w sprawie związane były oceną prawną zawartą w powołanym wyżej prawomocnym wyroku, który powołując się na zwrot tytułów wykonawczych i przesłanki, które mogły taki zwrot uzasadniać w świetle art. 29 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu zwrotu 10 października 2001 r. – uznał, iż zwrot tytułów oznaczał nieprzystąpienie do egzekucji, a to w konsekwencji oznaczało, że nie dokonano żadnej skutecznej czynności egzekucyjnej, a to oznacza, że nie nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia.

Sąd przyjął w wyroku z dnia 12 grudnia 2006 r., że zwrot tytułów wykonawczych, bez względu na to, czy dokonany był zgodnie z prawem, czy też nie, oznaczał w stanie prawnym obowiązującym w 2001 r. nieprzystąpienie do egzekucji (niepodjęcie czynności egzekucyjnej).

Jedynie na marginesie Sąd (w powoływanym prawomocnym orzeczeniu) zauważył, że gdyby przyjąć, iż bezskuteczne zajęcie rachunku bankowego przerwało bieg terminu przedawnienia, to i tak zakończył się on dnia 30 listopada 2003 r., czyli przed wystawieniem "nowych" tytułów.

W świetle powyższych rozważań za niezasadny należało uznać również drugi z zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, bowiem Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że do przedawnienia przedmiotowych składek, na podstawie art. 109 ww. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych miał zastosowanie termin przedawnienia wynikający z art. 35 ust. 3 i 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. W świetle ostatnio powołanego przepisu (ust. 4 art. 35) przerwanie biegu terminu przedawnienia mogła spowodować czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, a za taką można było uznać ewentualne zajęcie tzw. świeżego rachunku bankowego w dniu 30 listopada 1998 r. Nie można natomiast przyznać racji stronie skarżącej, że przerwanie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w dniu zwrotu tytułów, bo wtedy została zakończona egzekucja, skoro między datą zajęcia rachunku bankowego a datą zwrotu tytułów nie były podejmowane czynności zmierzające do ściągnięcia należności. W żadnym razie za taką czynność nie może być uznany zwrot tytułów.

Wobec tego, że skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.