Wyrok NSA, sygn. akt FSK 2449/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 124 par. 1 pkt 4, art. 271 pkt 2, art. 280 par. 1-2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 60
journal: Dz.U. 1991 nr 118 poz. 512
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 października 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe.
Teza: Skarżący był upadłym wobec czego nie był uprawniony do reprezentacji masy upadłości przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Masę upadłości powinien zatem reprezentować syndyk. On też powinien zostać powiadomiony o toczącym się postępowaniu sądowym i wezwany do reprezentowania masy upadłości jako strona tego postępowania. W postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym masy upadłości stroną postępowania jest syndyk, a nie upadły reprezentowany przez syndyka. Syndykowi więc przysługuje legitymacja do występowania w postępowaniu przed sądem administracyjnym.

Z dniem ogłoszenia upadłości upadły utracił legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy upadłości. Legitymację tę nabył natomiast z mocy prawa syndyk masy upadłości. Natomiast stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostaje nadal upadły. On jest bowiem podmiotem stosunku prawnego, na tle którego wyniknął spór.

Brak legitymacji formalnej upadłego w postępowaniu sądowym nie może być utożsamiany z brakiem po jego stronie zdolności procesowej. Zdolność procesowa nie jest bowiem uprawnieniem do występowania w charakterze strony w konkretnej sprawie, lecz ogólną kwalifikacją podmiotu polegająca na tym, że może on osobiście podejmować czynności procesowe. Wobec powyższego nie zaistniała przesłanka nieważności postępowania, na którą powołuje się wnoszący skargę kasacyjną argumentując, że strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej.

TEZY

Skarżący był upadłym wobec czego nie był uprawniony do reprezentacji masy upadłości przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Masę upadłości powinien zatem reprezentować syndyk. On też powinien zostać powiadomiony o toczącym się postępowaniu sądowym i wezwany do reprezentowania masy upadłości jako strona tego postępowania. W postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym masy upadłości stroną postępowania jest syndyk, a nie upadły reprezentowany przez syndyka. Syndykowi więc przysługuje legitymacja do występowania w postępowaniu przed sądem administracyjnym.

Z dniem ogłoszenia upadłości upadły utracił legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy upadłości. Legitymację tę nabył natomiast z mocy prawa syndyk masy upadłości. Natomiast stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostaje nadal upadły. On jest bowiem podmiotem stosunku prawnego, na tle którego wyniknął spór.

Brak legitymacji formalnej upadłego w postępowaniu sądowym nie może być utożsamiany z brakiem po jego stronie zdolności procesowej. Zdolność procesowa nie jest bowiem uprawnieniem do występowania w charakterze strony w konkretnej sprawie, lecz ogólną kwalifikacją podmiotu polegająca na tym, że może on osobiście podejmować czynności procesowe. Wobec powyższego nie zaistniała przesłanka nieważności postępowania, na którą powołuje się wnoszący skargę kasacyjną argumentując, że strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 11 października 2005 r. na rozprawie w Wydziale II Izby Finansowej skargi kasacyjnej Stefana O. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 marca 2004 r. SA/Sz 1637/00 w sprawie ze skargi Stefana O. na decyzję Izby Skarbowej w Sz. z dnia 1 czerwca 2000 r. (...) w przedmiocie wznowienia postępowania w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1997 rok - uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania przez WSA w Szczecinie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 marca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, w sprawie SA/Sz 1637/00, odrzucił skargę Stefana O. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie z dnia 17 października 2001 r., sygnatura akt jak wyżej, w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1997 rok, odrzucającym skargę na decyzję Izby Skarbowej w Sz. z dnia 1 czerwca 2000 r., z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego. Skarżący skargę o wznowienie oparł na zarzucie naruszenia przez sąd przepisów postępowania sądowego polegających na prowadzeniu postępowania mimo ogłoszenia przez Sąd Rejonowy w P. postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2000 r., (...) upadłości przedsiębiorstwa skarżącego. W ocenie podatnika, z uwagi na ogłoszenie upadłości, postępowanie sądowoadministracyjne powinno ulec zawieszeniu.

Sąd administracyjny w zaskarżonym postanowieniu uznał, iż skarżący w skardze o wznowienie postępowania nie wskazał żadnej z ustawowych podstaw wznowienia zawartych w art. 271-273 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 157 poz. 1270/, opierając ją jedynie na zarzucie naruszenia innego rodzaju przepisów postępowania.

W skardze kasacyjnej z dnia 15 kwietnia 2004 roku wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w trybie art. 173 par. 2, art. 175 par. 3 ust. 1 oraz art. 36 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pełnomocnik podatnika zaskarżył powyższe postanowienie w całości, oraz wskazując na art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarzucił mu:

- naruszenie prawa procesowego poprzez błędną wykładnię i tym samym niewłaściwe zastosowanie, to jest naruszenie 280 par. 1 w związku z art. 271 pkt 2 i w zw. z art. 183 par. 2, pkt 2 i w zw. z art. 124 par. 1 pkt 4 tej ustawy,

- naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest naruszenie art. 280 par. 2 i art. 276 w zw. z art. 91 par. 3 i w zw. z art. 49 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wskazując na powyższe podstawy, pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł, iż sąd I instancji rozpoznając mniejszą sprawę naruszył przepis art. 280 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stosownie do którego powinien był zbadać ustawowe przesłanki wznowienia oraz terminowość wniesienia skargi, w tym w szczególności czy w okresie wydania orzeczenia kończącego postępowanie strona miała zdolność sądową i procesową oraz czy w momencie wydania orzeczenia była wobec niej ogłoszona upadłość. W ocenie pełnomocnika skarżącego sąd I instancji tego nie uczynił i tym samym dopuścił się naruszenia wskazanego powyżej przepisu.

Nadto, autor skargi kasacyjnej podniósł, iż wobec błędnie sformułowanej podstawy prawnej skargi o wznowienie, to jest art. 59 w związku z art. 401 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego, Sąd powinien był wezwać stronę do podania prawidłowej podstawy prawnej skargi. Niezgodność ta, w ocenie pełnomocnika podatnika, stanowiła brak formalny skargi dający się usunąć w trybie i na zasadach określonych w art. 49 par. 1 bądź art. 91 par. 3 bądź samym art. 280 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W piśmie z dnia 28 października 2004 roku zawierającym odpowiedź na skargę kasacyjną, Dyrektor Izby Skarbowej w Sz. wniósł o jej oddalenie, oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Sz. zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej nie wskazują błędnej wykładni oraz niewłaściwego zastosowania przez sąd I instancji przepisów wskazanych w petitum tego środka zaskarżenia. Tym samym, w ocenie organu, Sąd wydając zaskarżone postanowienie nie naruszył prawa.

Rozpoznając niniejszą sprawę Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Jak wynika z akt sprawy strona skarżąca nie była należycie reprezentowana w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie, który wydał postanowienie w dniu 17 października 2001 r., SA/Sz 1637/00, odrzucając skargę na decyzję Izby Skarbowej w Sz. z dnia 1 czerwca 2000 r. w przedmiocie podatku dochodowego za 1997 r. Taki stan rzeczy wypełnia natomiast hipotezę art. 271 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z czym można żądać wznowienia postępowania sądowego z powodu nieważności gdyż strona nie była należycie reprezentowana.

W świetle art. 60 mającego zastosowanie w rozpoznawanej sprawie rozporządzenia Prezydenta RP a dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe /Dz.U. 1991 nr 118 poz. 512/ /dalej prawo upadłościowe/, postępowanie dotyczące mienia wchodzącego w skład masy upadłości może być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Oznacza to, że z dniem ogłoszenia upadłości upadły utracił legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy upadłości. Legitymację tę z mocy prawa nabył natomiast syndyk masy upadłości. Skarżący był upadłym wobec czego nie był uprawniony do reprezentacji masy upadłości przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Masę upadłości powinien zatem reprezentować syndyk. On też powinien być powiadomiony o toczącym się postępowaniu sądowym i wezwany do reprezentowania interesu masy upadłości jako strona tego postępowania. Tymczasem syndyk masy upadłości nie był powiadomiony przez sąd administracyjny I instancji o postępowaniu, a w konsekwencji nie wezwano go do uiszczenia wpisu sądowego.

Syndyk jako organ postępowania upadłościowego działa w imieniu własnym i z mocy własnego prawa. Nie zmienia to jednak faktu, że czynności syndyka wchodzące w zakres zarządu masą upadłości dotyczą upadłego. W konsekwencji w postępowaniu sądowoadmnistracyjnym dotyczącym masy upadłości stroną postępowania jest syndyk, a nie upadły reprezentowany przez syndyka. Syndykowi więc przysługuje legitymacja do występowania w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Syndyk jest zatem stroną w znaczeniu formalnym i działa w postępowaniu we własnym imieniu.

Natomiast stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostaje nadal upadły. On jest bowiem podmiotem stosunku prawnego, na tle którego wyniknął spór. Upadły będąc stroną w znaczeniu materialnym pozbawiony jest jednak legitymacji formalnej do występowania w postępowaniu sądowym. Brak legitymacji formalnej upadłego w postępowaniu sądowym nie może być utożsamiany z brakiem po jego stronie zdolności procesowej. Zdolność procesowa nie jest bowiem uprawnieniem do występowania w charakterze strony w konkretnej sprawie, lecz ogólną kwalifikacją podmiotu polegającą na tym, że może on osobiście podejmować czynności procesowe. W niniejszej sprawie nie występuje zatem problem zdolności sądowej. Zdolność sądowa jako kategoria obiektywna oznacza zatem ogólną kwalifikację podmiotu do zajmowania stanowiska strony, niezależnie od charakteru sprawy. Wobec powyższego nie zaistniała przesłanka nieważności postępowania, na którą powołuje się wnoszący skargę kasacyjną argumentując, że strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej.

Wnoszący skargę kasacyjną miał natomiast podstawę prawną do tego by żądać wznowienia postępowania sądowego. Wobec tego sąd orzekający w niniejszej sprawie miał obowiązek zastosować art. 280 par. 1 i par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji Sąd, którego orzeczenie zaskarżono, nie powinien się ograniczyć do wskazania przepisu art. 103 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę-prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę o-prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący wskazał co prawda na treść nieobowiązującego w chwili wydania zaskarżonego postanowienia art. 401 pkt 2 Kpc, lecz treść uzasadnienia nie budziła wątpliwości co do istoty sporu i przedmiotu żądania. Zwłaszcza, że treść tego przepisu jest tożsama z brzmieniem art. 271 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd powinien zatem wezwać skarżącego do uprawdopodobnienia dopuszczalności wznowienia i ustosunkować się do jego wniosków. Sąd nie uczynił tego jednak czym naruszył dyspozycję art. 280 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sąd administracyjny powinien się również ustosunkować do wniosku o zawieszenie postępowanie sądowego mając na uwadze treść art. 124 par. 1 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Strona skarżąca podniosła bowiem, iż wszczęto postępowanie upadłościowe, a z treści skargi wynika, że sprawa dotyczyła przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości. Postępowanie sądowe mogło by być podjęte z chwilą zgłoszenia się w postępowaniu sądowym syndyka masy upadłości. Należy mieć przy tym na względzie okoliczność, iż skutkiem zawieszenia postępowania sądowego jest zawieszenie biegu terminów procesowych. W ten sposób ustawodawca chroni interes ogółu wierzycieli, które reprezentuje syndyk, przed upływem tych terminów i skutkami czynności procesowych podejmowanych przez osoby nie mające legitymacji procesowej, takich chociażby jakie miały miejsce w niniejszej sprawie. Ich skutkiem było przecież odrzucenie skargi na decyzję organu podatkowego.

Natomiast przy wznowieniu postępowania Sąd powinien mieć na uwadze treść art. 62 prawa upadłościowego. Stanowi on, że postępowanie w sprawie, wszczętej przeciwko upadłemu przed ogłoszeniem upadłości o wierzytelność, która ulega zgłoszeniu do masy, może być podjęte przeciwko syndykowi, jednak tylko w tym przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym sędzia-komisarz nie uznał wierzytelności albo gdy na skutek sprzeciwu sąd odmówił uznania.

Z tych przyczyn, na podstawie art. 185 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.