Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 613/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-08-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji oraz uchylono postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 86 ust. 1 pkt 4, art. 93 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 85
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] lutego 2021 r. w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu stypendium rektora i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. w przedmiocie uchylenia decyzji z dnia [...] grudnia 2020 r. o przyznaniu M. D. stypendium rektora na rok akademicki [...], nieprzyznaniu stypendium rektora i zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości [...] zł; 2. uchyla postanowienie Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie przyznania skarżącemu stypendium rektora na rok akademicki [...].


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2021 r. Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] w T. na podstawie art. 145 § 1 ust. 5, art. 147, art. 149 § 1 i 2 oraz art. 150 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej powoływana jako kpa), art. 93 ust. 2 pkt 1 oraz art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 85 ze zm., dalej powoływana jako ustawa), § 4 ust. 1 pkt 1 oraz § 10 ust. 1 zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] w T. z dnia [...] października 2019 r. Regulamin świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] w T. (t.j. Biuletyn Prawny [...] z 2020 r. poz. 360) wznowiła postępowanie w sprawie przyznania M. D. (dalej określany jako Skarżący) stypendium rektora na rok akademicki 2020/2021.

W uzasadnieniu wskazano, że na podstawie art. 145 § 1 ust. 5 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt. 1 ustawy, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 ustawy przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Art. 94 ust. 1 ustawy nakłada na studenta ubiegającego się o świadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, albo otrzymującego takie świadczenie, obowiązek niezwłocznego powiadomienia uczelni o wystąpieniu okoliczności powodującej utratę prawa do świadczenia na podstawie art. 93 ust. 2 i 3. We wniosku o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2020/2021 Skarżący nie umieścił informacji o studiach odbywanych poza Uniwersytetem [...] w T. Z danych uzyskanych z bazy Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POLon wynika, że w dniu składania wniosku o przyznanie stypendium rektora okres studiów Skarżącego przekraczał 6 lat (72 miesiące). W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji postanowienia.

Następnie, decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] w T. na podstawie art. 93 ust. 2 i 3, art. 94 ust. 1 oraz art. 307 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, § 114 Uchwały Nr 37 Senatu Uniwersytetu [...] w T. z dnia [...] kwietnia 2019 r. Statut Uniwersytetu [...] w T. (Biuletyn Prawny [...] z 2019 r. poz. 120) oraz § 4 ust. 1 i 2, § 10 ust. 1 i § 11 zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] w T. z dnia [...] października 2019 r. Regulamin świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] w T. uchyliła decyzję z dnia [...] grudnia 2020 r. o przyznaniu Skarżącemu stypendium rektora na rok akademicki 2020/2021, nie przyznała Skarżącemu stypendium rektora i zobowiązała go do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości [...] zł w terminie do 28 lutego 2021 r. na rachunek bankowy Uniwersytetu [...] pod rygorem odpowiedzialności dyscyplinarnej.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 93 ust. 2 i 3 ustawy świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 ustawy:

przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat;

nie przysługują studentowi posiadającemu tytuł zawodowy:

magistra, magistra inżyniera albo równorzędny,

licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia.

Art. 94 ust. 1 ustawy nakłada na studenta ubiegającego się o świadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, albo otrzymującego takie świadczenie, obowiązek niezwłocznego powiadomienia uczelni o wystąpieniu okoliczności powodującej utratę prawa do świadczenia na podstawie art. 93 ust. 2 i 3. Składając wniosek o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2020/2021, Skarżący zataił informację o studiach odbywanych poza Uniwersytetem [...] w T. Stypendium rektora za miesiące październik, listopad i grudzień 2020 r. zostało przyznane i wypłacone w wyniku świadomego wprowadzenia przez Skarżącego w błąd Komisji Stypendialnej [...]. Z powodu wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych, nieznanych Komisji, a istniejących w dniu wydania decyzji, Komisja Stypendialna wznowiła postępowanie w sprawie przyznania stypendium rektora.

Z danych uzyskanych z bazy Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POLon wynika, że w dniu składania wniosku o przyznanie stypendium rektora okres studiów Skarżącego przekraczał 6 lat (72 miesiące) i nie spełniał on ustawowego warunku przysługiwania tego świadczenia.

Przepisy § 11 Regulaminu świadczeń dla studentów [...] zobowiązują Skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego stypendium w terminie wyznaczonym przez Komisję Stypendialną [...].

W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji.

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, § 4 ust. 1 pkt 1 Regulaminu świadczeń dla studentów [...] po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez Skarżącego - utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że ustawodawca w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy wskazał, że stypendium przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich nie dłużej niż przez okres 6 lat. Jeżeli w art. 93 ust. 2 ustawy wskazano na studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia i jednolite studia magisterskie, to 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 ustawy, dotyczy okresu studiowania, a nie okresu pobierania stypendium. Użyty przez ustawodawcę w art. 93 ust. 2 ustawy zwrot świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat, dotyczy możliwości ubiegania się o świadczenia w trakcie 6-letniego okresu studiów, a nie okresu ich faktycznego pobierania. Faktem niespornym w niniejszej sprawie jest, że w dniu składania wniosku o przyznanie stypendium rektora okres studiów Skarżącego przekraczał 6 lat.

Skargę na ww. decyzję złożył Skarżący, zarzucając jej niewłaściwą interpretację art. 93 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 86 ust. 1-4 ustawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej powoływana jako "ppsa"), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się przede wszystkim do oceny wykładni prawa materialnego regulującego kwestię możliwości przyznania wnioskowanego w sprawie stypendium rektora, a ściślej mówiąc art. 93 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy oraz § 4 ust. 1 pkt 1 Regulaminu, który zasadniczo stanowił powtórzenie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy.

Zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy, student może ubiegać się o stypendium rektora, przy czym - stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy - świadczenie to przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.

Organy stypendialne obu instancji, rozpoznając niniejszą sprawę, uznały, że w przypadku Skarżącego upłynął wspomniany w tym przepisie okres 6 lat, gdyż posiadał on status studenta przez okres ponad 6 lat, w którym to mógł otrzymywać wnioskowane świadczenie i miał możliwość ubiegania się o nie w ramach studiów, co skutkowało zastosowaniem ograniczenia z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy i wydaniem decyzji o odmowie przyznania świadczenia.

Z powyższym stanowiskiem nie sposób się zgodzić, bowiem przyjęta przez organy wykładnia ww. przepisu jest błędna. Organy przyjęły bowiem, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta". Tymczasem takie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu. Wymieniona ustawa nie zawiera własnej definicji pojęcia "przysługiwania świadczenia". Wobec braku definicji ustawowej pojęcie to należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy student może jedynie ubiegać się o przyznanie stypendium rektora, ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania tego świadczenia, lecz konieczne jest spełnienie warunków jego przyznania wymienionych w art. 91 ustawy. Dlatego też 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Nie można więc podzielić poglądu organu odwoławczego, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium, nie ma znaczenia, czy student występował o świadczenia oraz czy zostało mu ono przyznane przez właściwy organ uczelni, to jest, czy pobierał świadczenie.

Wobec powyższego brak jest podstaw do zrównania znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczeń", o którym mowa w ustawie, z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenia". Jednocześnie należy podkreślić, że nie wiąże Sądu przywoływane w zaskarżonej decyzji stanowisko Ministerstwa Edukacji i Nauki w kwestii interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy.

Skoro więc w świetle art. 86 ust. 1 ustawy student może jedynie ubiegać się o przyznanie stypendium, a samo posiadanie statusu studenta nie jest równoznaczne z przysługiwaniem prawa do stypendium, to tym samym nie można uznać, jak błędnie przyjęły to w niniejszej sprawie organy, że to wraz z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec termin 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium socjalnego, stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy. Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, powiązany jest bowiem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta (patrz wyrok NSA z 8.07.2021 r., sygn. akt III OSK 3913/21; wyrok NSA z 15.06.2021 r., III OSK 4082/21; wyrok WSA w Bydgoszczy z 7.04.2021 r., sygn. akt II SA/Bd 203/21 oraz przywołane we wskazanych wyrokach orzeczenia sądów administracyjnych oraz pogląd doktryny; dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

Reasumując powyższe rozważania, należy stwierdzić, że, badając zaistnienie przesłanek przyznania Skarżącemu stypendium rektora, orzekające w sprawie organy do sześcioletniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, wliczyły cały okres studiowania przez Skarżącego, nie rozważając, czy rzeczywiście świadczenie to Skarżącemu przysługiwało w rozumieniu wyżej wskazanym (tj. czy Skarżący był beneficjentem tego świadczenia). W konsekwencji powyższego przyjęcie, że wspomniany sześcioletni okres upłynął, a tym samym odmowa przyznania Skarżącemu stypendium rektora była uzasadniona, nie zasługuje na akceptację.

W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja dotknięta jest mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy przez błędną jego wykładnię. Konsekwencją wymienionego uchybienia było ponadto naruszenie przepisów postępowania w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego, to jest art. 7 i art. 77 § 1 kpa poprzez niedokonanie ustaleń dotyczących okresów pobierania przez Skarżącego świadczenia, istotnych dla ustalenia przysługiwania prawa do stypendium socjalnego. Powyższe względy uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również uchylenie decyzji ją poprzedzającej i postanowienia w przedmiocie wznowienia postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ uwzględni powyższą ocenę prawną, którą jest związany na mocy art. 153 ppsa.

Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta B., będącego siedzibą tutejszego Sądu, oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. W konsekwencji w sprawie wydane zostało zarządzenie z dnia 5.07.2022 r. o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślić należy, że zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ppsa, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym.