Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 840/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
journal: Dz.U.UE.L 1999 nr 102 poz 11 art. 51 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 800/1999 z dnia 15 kwietnia 1999 r. ustanawiające wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu  refundacji wywozowych do produktów rolnych
article: art. 11 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2004 nr 42 poz 386
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych.
article: art. 97 par. 1 pkt 4, art. 42, art. 43
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Protokolant - Daniel Zdzieszyński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2009 r. sprawy ze skargi I. I. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia...marca 2009 r. nr ... w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej z tytułu wnioskowania o refundację wywozową wyższą od stosowanej oraz zobowiązania do jej zapłaty; oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez I., jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z ... marca 2009 r. nr ...

Zaskarżonym orzeczeniem Minister Rolnictwa, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego z ... grudnia 2008 r. nakładającą na skarżącą karę w łącznej kwocie ... zł z tytułu wnioskowania o refundację wyższą niż stosowana do poszczególnych pozycji wniosków WPR1 z ... marca 2007 r. o numerach wymienionych w tej decyzji oraz zobowiązującą do zapłaty ww. kwoty w terminie ...dni od dnia jej doręczenia.

Podejmując takie rozstrzygnięcie Minister Rolnictwa w uzasadnieniu decyzji wskazał, że:

Decyzjami z ... września 2007 r. Prezes Agencji Rynku Rolnego udzielił przedsiębiorcy – I. refundacji wywozowych do dziesięciu wniosków wywozowych WPR1 (z ... marca 2007 r.), dotyczących wywozu towaru o kodzie ERN 0808 10 80 9100 – jabłka. Decyzją Prezesa Agencji Rynku Rolnego z ... czerwca 2008 r. refundacje wypłacone do ww. wniosków WPR1 zostały uznane za nienależne i podlegające zwrotowi wraz z odsetkami - zgodnie z art. 52 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999 ustanawiającym wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych. Minister Rolnictwa wyjaśnił, że powyższa decyzja została wydana w związku z postępowaniem karnym toczącym się m.in. przeciwko I. przed Sądem Rejonowym w S. II Wydział Karny (sygn. akt II K 65/08), w sprawie [...]. Wprawdzie Sąd wyrokiem z 4 listopada 2008 r. uniewinnił I. od zarzutu [...], jednakże bezspornym jest, że przedstawiane przez nią świadectwa do odprawy celnej towaru były podrobione, co jednoznacznie wynika z uzasadnienia ww. wyroku. W tym stanie faktycznym -jak wskazał Minister Rolnictwa- należało stwierdzić, że dokonany przez I. wywóz jabłek nastąpił z naruszeniem przepisów wspólnotowych. W sytuacji nie przedstawienia wymaganych prawem świadectw zgodności jakości handlowej jabłek z obowiązującymi normami, nie został bowiem spełniony wymów warunkujący nabycie uprawnienia do refundacji wywozowej. Z tego też powodu refundacje wypłacone do wniosków WPR1 z ... marca 2007 r. należało uznać za nienależne i podlegające zwrotowi wraz z odsetkami oraz karą stosowaną na podstawie art. 51 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999. W tym miejscu Minister Rolnictwa podał, iż sprawa zwrotu nienależnie pobranych refundacji została rozstrzygnięta decyzją Prezesa ARR z ... czerwca 2008 r., zaś decyzją z ... grudnia 2008 r. Prezes ARR nałożył na I. karę – za wnioskowanie o refundację wyższą niż stosowana.

Następnie, Minister Rolnictwa wyjaśnił, iż decyzja Prezesa ARR -wydana w przedmiocie kary- została wysłana do strony na adres podany przez przedsiębiorcę w Centralnym Rejestrze Przedsiębiorców ARR jako adres do korespondencji (tj. ...). Po dwukrotnym awizowaniu przesyłki (w dniu ...01.2009 r. i ..01.2009 r.), decyzja ta nie została odebrana przez adresata. Następnie, na skutek uzyskania zaświadczenia Prezydenta Miasta O. o aktualnym adresie zamieszkania i wykonywania działalności gospodarczej przez I., przesyłka zawierająca ww. decyzję ponownie została wysłana przez Agencję Rynku Rolnego do strony postępowania, przy czym na inny jej adres, tj. na ul. .... Tym razem -jak podał Minister Rolnictwa- decyzja Prezesa ARR została w dniu ... lutego 2009 r. doręczona. W dniu ... lutego 2009 r. (tj. w terminie ustawowym), strona złożyła odwołanie od doręczonego jej -w ww. sposób- rozstrzygnięcia.

Dalej, Minister Rolnictwa wskazał, że w odwołaniu skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, względnie o jej uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Wskazał też, że jednocześnie skarżąca wniosła o zawieszenie niniejszego postępowania w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. - do czasu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie dotyczącej zwrotu refundacji wywozowej, w której to również złożyła odwołanie i wniosek o przywrócenie terminu. Uzasadniając odwołanie skarżąca podniosła m.in., że wydanie przedmiotowej decyzji narusza prawo, ponieważ nie ponosi ona winy za zdarzenia związane z fałszowaniem i użyciem podrobionych świadectw zgodności ze wspólnotowymi standardami jakości handlowej dla świeżych owoców i warzyw.

Przedstawiając w dalszej części uzasadnienia swoje stanowisko Minister Rolnictwa przede wszystkim zauważył, że sprawa rozstrzygnięta skarżoną decyzją Prezesa ARR jest bezspornie sprawą dotyczącą obrotu towarowego z zagranicą. W związku z tym przy jej rozstrzyganiu mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych (Dz. U. z 2007 r. Nr 231, póz. 1702), ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o administrowaniu obrotem towarowym z zagranicą (Dz. U. Nr 97, poz. 963, ze zm.) oraz odpowiednie przepisy prawa wspólnotowego dotyczące stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych.

Dalej, odnosząc się do zarzutów dotyczących rażącego naruszenia przez Prezesa ARR przepisów postępowania, w szczególności art. 9 i art. 10 § 1 k.p.a., Minister Rolnictwa wskazał, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych - do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji Prezesa ARR stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81. W związku z powyższym ww. zarzuty należy uznać za bezpodstawne.

Minister Rolnictwa podniósł też, że w niniejszej sprawie nie ma również podstaw prawnych do zastosowania art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. – z uwagi na brzmienie art. 4 ustawy o administrowaniu obrotem towarowym z zagranicą (wyłączające stosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie).

W tym kontekście Minister Rolnictwa zwrócił też uwagę na to, że zgodnie z zasadami systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych określonymi w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 800/1999, kwestia zwrotu refundacji nienależnie wypłaconych i kwestia stosowania sankcji (kar) są względem siebie autonomiczne, nie mają akcesoryjnego charakteru - co jasno wynika z celów stosowania tych środków wskazanych w pkt 64 i 65 preambuły tego rozporządzenia. Minister Rolnictwa wyjaśnił, iż zgodnie z pkt 65, obowiązek zwrotu przez beneficjenta kwot refundacji nienależnie wypłaconych ma na celu zapewnienie równego traktowania eksporterów we wszystkich państwach członkowskich Wspólnoty, zaś stosowanie sankcji (kar) ma na celu, zgodnie z pkt 64 preambuły, zapewnienie prawidłowego funkcjonowania systemu refundacji wywozowych. Przy czym sankcje należy stosować bez względu na subiektywny aspekt winy i ustalenie poważniejszych sankcji w przypadku działania umyślnego. Środki te są konieczne i muszą być współmierne, dostatecznie zniechęcające i jednolicie stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Ponadto Minister Rolnictwa zaznaczył, że zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. przesłankę do zawieszenia postępowania stanowi przyczyna o charakterze przedmiotowym, tj. gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przedmiotem decyzji Prezesa ARR z ... czerwca 2008 r. jest ustalenie kwoty nienależnie pobranej refundacji podlegającej zwrotowi wraz z odsetkami. Natomiast przedmiotem rozpatrywanej decyzji jest nałożenie kary za wnioskowanie o refundację wyższą niż stosowana. Każda decyzja dotyczy więc innej sprawy, a rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie zwrotu refundacji nienależnie pobranej nie stanowi zagadnienia wstępnego, od którego zależy rozpatrzenie odwołania i wydanie decyzji w przedmiocie nałożenia kary. Dlatego też -nie tylko z uwagi na brak podstaw prawnych, ale także z uwagi na niespełnienie przesłanek z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.- żądanie zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie należało zdaniem Ministra Rolnictwa uznać za bezzasadne.

Dalej, Minier Rolnictwa przywołał treść art. 51 ust. 1 rozporządzenia Komisji 800/1999, zgodnie z którym w przypadku stwierdzenia, że w celu przyznania refundacji wywozowej eksporter złożył wniosek o refundację wyższą od refundacji stosowanej należy na niego nałożyć karę odpowiadającą połowie różnicy pomiędzy refundacją wnioskowaną a refundacją stosowaną; w przypadku zaś gdy eksporter umyślnie dostarczył fałszywych informacji, wysokość kary odpowiada podwójnej różnicy między refundacją wnioskowaną, a refundacją stosowaną. Powołując się na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich z dnia 27 kwietnia 2006 r. w sprawie C-27/05 Elfering Export (Zb. Oz. s.I " 3681, pkt 27-33) zawierający wykładnię dotyczącą stosowania ww. art. 51 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 800/1999, Minister Rolnictwa wskazał, iż każde niezachowanie wymogów prawa wspólnotowego dotyczącego refundacji wywozowych określonych w powyżej cytowanym rozporządzeniu, jak również w rozporządzeniach sektorowych pociąga za sobą zastosowanie art. 51.

Odnosząc powyższą zasadę do niniejszej sprawy Minister Rolnictwa stwierdził, że w tym przypadku, który dotyczy refundacji do wywozu jabłek, bezspornie nie zostały zachowane wymogi określone w art. 7 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1961/2001, art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1148/2001 oraz art. 21 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999. Świadczą o tym jednoznacznie ustalenia Sądu Rejonowego w S. II Wydział Karny opisane w uzasadnieniu wyroku tego Sądu wydanego w dniu 4 listopada 2008 r. wskazujące, że to I. przedstawiała w Oddziale Celnym w S. podrobione świadectwa zgodności jakości jabłek z normami handlowymi w celu uzyskania refundacji wywozowych. Prawdą jest, że Sąd Karny w S. uniewinnił I. od zarzutów dotyczących fałszowania tych świadectw i świadomego posługiwania się nimi w celu uzyskania korzyści majątkowej w postaci refundacji wywozowej. Jednak, w świetle art. 52 ust. 4 rozporządzenia Komisji nr 800/1999 wskazującego odpowiedzialność eksportera za wszelkie działania stron trzecich związane z nienależnym otrzymaniem dokumentów koniecznych dla wypłaty refundacji, jak również wykładni Trybunału Sprawiedliwości dotyczącej stosowania art. 51 ust. 1 tego rozporządzenia - wyrok Sądu z 4 listopada 2008 r. uniewinniający I. od popełnienia zarzucanych jej czynów nie stanowi przesłanki do odstąpienia od nałożenia na nią kary przewidzianej w art. 51 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 800/1999. Powyższy wyrok Sądu ma natomiast znaczenie dla rozstrzygnięcia Prezesa ARR w zakresie wymiaru kary. Sąd stwierdził bowiem brak umyślności w działaniu I. dotyczącym posługiwania się przez nią sfałszowanymi świadectwami. Prezes ARR wziął pod uwagę powyższą okoliczność przy wydawaniu skarżonej decyzji, w której wysokość kary określił na podstawie art. 51 ust. 1 lit. a rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999.

W tym stanie nie ma podstaw do uznania zarzutu, iż Prezes ARR nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych związanych z pojęciem winy przed wydaniem skarżonej decyzji o nałożeniu kary.

W końcu, odnosząc się do podniesionych w odwołaniu zarzutów o rażącym naruszeniu przez Prezesa ARR przepisów prawa materialnego, Minister Rolnictwa wskazał, iż art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji nr 1148/2001 określa sposób wystawiania świadectw zgodności produktów przeznaczonych do wywozu do państw trzecich z normami handlowymi przez organ kontroli, którym w Polsce jest Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Powyższy przepis nie jest więc skierowany do Agencji Rynku Rolnego. Artykuł 7 ust. 4 rozporządzenia Komisji nr 1961/2001 stanowi natomiast, że warunkiem wypłaty refundacji do owoców i warzyw jest przedstawienie przez eksportera świadectwa jakości, o którym mowa w art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1148/2001. W uzasadnieniu wyroku z 4 listopada 2008 r. Sąd stwierdził w związku z przedstawianiem podrobionych świadectw w Oddziale Celnym i następnie w ARR, która na ich podstawie podejmowała decyzje o wypłacie refundacji, że powyższym działaniem niewątpliwie pracownicy ARR zostali wprowadzeni w błąd odnośnie rzetelności przedstawionych świadectw. Mając zaś na uwadze art. 52 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999 Minister Rolnictwa podkreślił, że odpowiedzialność za stosowanie podrobionych świadectw ponosi I. jako eksporter, a nie ARR ponieważ to ona przedstawiała sfałszowane świadectwa otrzymane od swojego partnera handlowego. Minister Rolnictwa wskazał też, że w sprawie nie naruszono pkt 64 preambuły do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999, w którym prawodawca wspólnotowy wyjaśnia cel stosowania sankcji (kar) oraz wskazuje, że sankcje należy stosować bez względu na subiektywny aspekt winy, co oznacza, iż zastosowanie sankcji w postaci nałożenia kary nie jest uzależnione od stwierdzenia winy lub jej braku.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa z ... marca 2009 r. skarżąca – I. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji prezesa Agencji Rynku Rolnego oraz o zasądzenie od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

-rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 7 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1961/2001, art. 21, art. 51 ust. 1 oraz art. 52 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999, a także następujących punktów preambuły tego rozporządzenia: 64, 65 i 67 – poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego niniejszej sprawy, przyjmującej, że naruszenie jakiejkolwiek formalności (nawet nie mającej wpływu na jakość handlową wywożonych produktów) oraz, że każde zawinienie jakichkolwiek osób, czy też organów skutkuje nałożeniem kary, pomimo iż właściwa interpretacja tych przepisów obligowała Prezesa Agencji Rynku Rolnego do dochodzenia roszczeń odszkodowania od sprawcy i traktowania przedsiębiorcy (skarżącej) jako osoby poszkodowanej;

-rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 4 ustawy o administrowaniu obrotem towarowym z zagranicą – poprzez przyjęcie, że w sprawie nakładania kar na przedsiębiorcę wyłączone jest stosowanie art. 10, art. 57 § 5, art. 58-60, art. 75, art. 76 § 2 i 3, art. 77 § 2-4, art. 78 do art. 88, art. 97 do art. 103 k.p.a., pomimo że nakładanie kar na przedsiębiorcę nie jest związane z administrowaniem obrotem towarowym z zagranicą.

W uzasadnieniu skargi skarżąca w szczególności zwróciła uwagę na to, że w sprawie bezspornym jest fakt jej uniewinnienia wyrokiem Sądu Rejonowego w S. Błędne tym samym w jej ocenie jest stanowisko zawarte w skarżonej decyzji, że to ona ponosi odpowiedzialność za stosowanie podrobionych świadectw jako eksporter. Zauważyła przy tym, że podrobione świadectwa były składane w Oddziale Celnym, a następnie w Agencji Rynku Rolnego, która te świadectwa weryfikowała i uznawała za dowód przy podejmowanych decyzjach o wypłacie refundacji. Wskazała, że chociaż Agencja posiada wykwalifikowane kadry, to i tak przez tak długi okres czasu akceptowała takie dokumenty. Zaznaczyła również, że czuje się tak samo pokrzywdzona jak Agencja, albowiem o całym procederze podrabiania świadectw nie wiedziała. Następnie skarżąca podniosła, iż nie zgadza się z interpretacją przepisów prawa zastosowaną w niniejszej sprawie, stosownie do której eksporter odpowiada za każde zawinienie jakichkolwiek osób mających związek z wydawaniem dokumentów eksportowych. Takie rozumienie prawa powodowałoby w jej ocenie, że ponosiłaby odpowiedzialność również za niedopełnienie obowiązków przez pracowników organów celnych, czy Agencji Rynku Rolnego, którzy nie właściwie sprawdzali przedłożone świadectwa. Na koniec skarżąca podniosła, iż w sprawach nienależnego świadczenia nie powinna mieć zastosowania ustawa o administrowaniu obrotem towarowym z zagranicą. W związku z tym nie mogą być wyłączone od stosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stanowiące podstawowe gwarancje strony w postępowaniu administracyjnym w zakresie postępowania dowodowego i jego przebiegu. Odmienny sposób interpretacji przepisów prawa narusza w ocenie skarżącej art. 78 Konstytucji RP.

W odpowiedz na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddaleniem, podtrzymując w całości swoje rozstrzygnięcie w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (ewentualnie – stwierdzenie jego wydania z naruszeniem prawa, v. art. 145 § 1 p.p.s.a.).

Badając niniejszą sprawę w ramach ww. przepisów i w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które winny skutkować wzruszeniem zaskarżonej decyzji.

Kwestią sporną w sprawie niniejszej jest zasadność nałożenia na skarżącą kary z tytułu wnioskowania o refundację wyższą niż stosowana w wysokości określonej w decyzji Prezesa ARR z 16 grudnia 2008 r. Wymienione orzeczenie zostało utrzymane w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z ... marca 2009 r., będącą przedmiotem skargi. W ocenie skarżącej wskazane tu orzeczenie organu odwoławczego jest wadliwe z dwóch podstawowych przyczyn. Po pierwsze dlatego, że zostało wydane przed zakończeniem postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków z tytułu refundacji wywozowych i zobowiązania do zwrotu tych refundacji wraz z odsetkami, a po drugie z uwagi na to, że oparte jest na błędnym stanowisku, iż to skarżąca jako eksporter - przedsiębiorca ponosi w sprawie odpowiedzialność za stosowanie podrobionych świadectw jakości handlowej eksportowanych owoców.

I. Przed odniesieniem się do argumentów skarżącej zauważyć należy (również z uwagi na sformułowane w skardze zarzuty), iż zastosowanie w sprawie znajdowały tak przepisy wspólnotowe jak ustawy prawa krajowego, przy czym te ostatnie miały zastosowanie jedynie w uzupełnieniu przepisów wspólnotowych.

Dlatego też decydujące znaczenie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji odgrywały postanowienia zwłaszcza rozporządzenia Komisji (WE) Nr 800/1999 z dnia 15 kwietnia 1999 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych (Dz.Urz. WE L 102 z 17 kwietnia 1999 r., str. 11 ze zm.). W Tytule IV "Procedura wypłaty refundacji", rozdziale 2 wskazanego rozporządzenia Komisji (WE) uregulowano zasady orzekania o karze i zwrocie kwot nienależnie wypłaconych. Zgodnie z brzmieniem art. 51 ust. 1 tego rozporządzenia, w przypadku stwierdzenia, że w celu przyznania refundacji wywozowej eksporter złożył wniosek o refundację wyższą od refundacji stosowanej, refundacja należna w przypadku danego wywozu jest refundacją stosowaną do produktów faktycznie wywiezionych, zmniejszoną o kwotę odpowiadającą:

a) połowie różnicy między refundacją wnioskowaną a refundacją stosowaną do wywozu faktycznie dokonanego;

b) podwójnej różnicy między refundacją wnioskowaną a refundacją stosowaną, w przypadku gdy eksporter umyślnie dostarczył fałszywych informacji.

Przepis ten stanowił podstawę materialno-prawną zapadłych w kontrolowanym postępowaniu -w obu instancjach- rozstrzygnięć.

W przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym ustalono bowiem, że skarżąca występując o refundacje wywozowe do towaru o kodzie ERN 0808 10 80 9100 (tj. jabłek), posłużyła się przy wywozie tego towaru fałszywymi dokumentami. Tym samym nie spełnione zostały wymogi określone w prawie wspólnotowym warunkujące otrzymanie refundacji do wywozu świeżych owoców.

W tym miejscu zauważyć należy, iż zgodnie z art. 7 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1961/2001 z dnia 8 października 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr 2200/96 w odniesieniu do refundacji wywozowych owoców i warzyw (Dz.Urz. WE L 268 z dnia 9 października 2001 r., str. 8 ze zm.), wypłatę refundacji do owoców uzależniono od przedstawienia przez eksportera świadectwa zgodności jakości handlowej z normami handlowymi wystawionego przez organ właściwy w zakresie kontroli jakości handlowej owoców, dla każdej partii wywożonego towaru. Zgodnie natomiast z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1148/2001 z dnia 12 czerwca 2001 r. w sprawie kontroli zgodności norm handlowych mających zastosowanie do świeżych owoców i warzyw (Dz.Urz. WE L 156 z dnia 13 czerwca 2001 r., str. 9 ze zm.), warunkiem przyjęcia zgłoszenia celnego wywożonego towaru jest załączenie do zgłoszenia celnego świadectwa zgodności wystawionego zgodnie z art. 5 ust. 2 tego rozporządzenia.

Z powyższego wynika, iż otrzymanie refundacji do wywozu świeżych owoców uzależniono od przedstawienia przez przedsiębiorcę świadectwa zgodności jakości handlowej towaru ze standardami wspólnotowymi. Tymczasem z akt administracyjnych sprawy wynika, iż przedstawione przez skarżącą urzędowe świadectwa jakości handlowej jabłek -stanowiące podstawę wypłaty refundacji- były podrabiane. Okoliczność ta została potwierdzona wyrokiem Sądu karnego z 4 listopada 2008 r. (sygn. akt ... ). Wprawdzie wyrokiem tym Sąd uniewinnił skarżącą od zarzutu fałszowania świadectw jakości jabłek i zarzutu świadomego posługiwania się fałszywymi świadectwami przy wywozie towaru (co podnosiła skarżąca w toku postępowania i co podnosi nadal w skardze), jednakże bezspornym jest (co wynika bezsprzecznie z uzasadnienia tego wyroku), że przedstawione przez nią do doprawy celnej ww. dokumenty były podrobione.

W takim stanie faktycznym niewątpliwe zaś jest, iż skarżąca jako przedsiębiorca nie spełniła wymogów (wynikających z powyżej przytoczonych przepisów wspólnotowych) warunkujących nabycie uprawnienia do refundacji wywozowej. Z tego względu, w ocenie Sądu, refundacje wypłacone skarżącej należało uznać za nienależne i podlegające zwrotowi wraz z odsetkami na podstawie art. 52 ust. rozporządzenia Komisji (WE) Nr 800/1999, a także zastosować wobec skarżącej sankcję przewidzianą w art. 51 ust. 1 ww. rozporządzenia, czego to dotyczy niniejsza sprawa.

W ocenie Sądu, z uwagi na zaistniały w sprawie stan faktyczny zastosowanie wobec skarżącej kary przewidzianej w art. 51 ust. 1 lit. a rozporządzenia Komisji (WE) Nr 800/1999 było zasadne i prawidłowe. Jednocześnie Sąd zaznacza, iż przepis ten został w prawidłowy sposób zinterpretowany przez organy orzekające i właściwie zastosowany.

Interpretując ten przepis należało uwzględnić pkt 64 preambuły omawianego rozporządzenia Komisji (WE), który stanowi, że w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania systemu refundacji wywozowych sankcje należy stosować bez względu na subiektywny aspekt winy. I dalej: środki te są konieczne i muszą być współmierne, dostatecznie zniechęcające i jednolicie stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich.

Uwzględniając powyższe stwierdzić trzeba, iż w sprawie nie ma żadnych wątpliwości co do konieczności obciążenia skarżącej karą. Zastosowanie tej sankcji jest bowiem konsekwencją poczynionych w sprawie ustaleń wskazujących na to, że refundacja została jej wypłacona nienależnie. Orzekając w tym zakresie (tj. co do kary), organy administracji musiały jednak uwzględnić, iż z ww. wyroku Sądu karnego wynika, że skarżąca została uniewinniona od zarzucanych jej czynów. Przy czym, jak prawidłowo zaznaczyły to organy orzekające (w uzasadnieniach obu wydanych w sprawie decyzji), brak umyślności w działaniu skarżącej mógł wpłynąć jedynie na wymiar kary, nie mógł jednak spowodować całkowitego odstąpienia od jej wymierzenia. Dlatego też, Prezes Agencji orzekając w I instancji, nałożył na skarżącą karę w wysokości 50% wypłaconych skarżącej nienależnie refundacji – stosownie do art. 51 ust. 1 lit. a. W innym przypadku kara ta mogłaby wynosić podwójną różnicę między refundacją wnioskowaną a refundacją stosowaną, o czym stanowi art. 51 ust. 1 lit. b.

Sąd nie dopatrzył się w tym zakresie żadnych nieprawidłowości w działaniu organów orzekających – tak z urzędu jak i kierując się zarzutami skargi.

W celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania systemu refundacji wywozowych w pkt 67 preambuły rozporządzenia Komisji (WE) Nr 800/1999 przyjęto zasadę, że to eksporter powinien być odpowiedzialny w szczególności za działania stron trzecich, które mogłyby umożliwić nienależne otrzymanie dokumentów koniecznych dla wypłaty refundacji. Postanowienia pkt 67 preambuły znajdują odzwierciedlenie w art. 52 ust. 4 omawianego rozporządzenia, w którym zapisano, iż działania jakiejkolwiek strony trzeciej mającej bezpośredni lub pośredni związek z formalnościami koniecznymi do wypłaty refundacji (...), przypisywane są beneficjentowi. Z powyższego wynika więc, iż to eksporter jako osoba wnioskująca o wypłatę refundacji ponosi odpowiedzialność za skutki nieprawidłowości związanych z wnioskowaną refundacją.

W konsekwencji Sąd stwierdza, iż brak jest podstaw do uznania zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów wspólnotowych. Skoro skarżąca otrzymała refundacje nienależnie -bo posługując się sfałszowanymi urzędowymi świadectwami jakości handlowej eksportowanych owoców (co wynika bezspornie z wyroku Sądu karnego), a bez takiego świadectwa otrzymanie refundacji byłoby niemożliwe- to na podstawie przepisów wspólnotowych mogła spodziewać się żądania ich zwrotu wraz z odsetkami oraz nałożenia kary. Fakt, iż została uniewinniona w procesie karnym dotyczącym fałszowania dokumentów wykorzystywanych do uzyskania refundacji wywozowych -w świetle obowiązujących i mających tu zastosowanie przepisów- mógł wpłynął jedynie na wymiar orzeczonej kary. Nie mógł natomiast spowodować skierowania sprawy dotyczącej nałożenia kary z art. 51 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 800/1999 przeciwko osobie, która co prawda została skazana w ww. procesie karnym, ale o refundacje do wywozu jabłek nie wnioskowała i ich nie otrzymała. Jednocześnie podkreślić raz jeszcze trzeba, iż przytoczone przepisy wspólnotowe właśnie eksporterowi przypisują odpowiedzialność za czyny "strony trzeciej", a więc na przykład kontrahenta, współpracownika czy pośrednika.

II. Mając na względzie zarzuty procesowe podniesione w skardze Sąd zauważa, iż kwestie proceduralne, które wynikły w sprawie wymagają wyjaśnienia z uwzględnieniem ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych (Dz. U. z 2007 r., Nr 231, poz. 1702 ze zm.) oraz ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o administrowaniu obrotem towarowym z zagranicą (Dz. U. Nr 97, poz. 963 ze zm.). Obie te ustawy znajdowały bowiem zastosowanie w sprawie.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 5 ustawy o Agencji Rynku Rolnego, Agencja administruje obrotem z zagranicą towarami rolnymi w ramach Wspólnej Polityki Rolnej oraz towarami przetworzonymi nieobjętymi załącznikiem I do Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (towary z grupy non-aneks I), w szczególności przez naliczanie i wypłacanie refundacji wywozowych i dopłat przywozowych, a także nakładanie i egzekwowanie kar administracyjnych. Sprawa rozstrzygnięta zaskarżoną decyzją dotycząca nałożenia kary administracyjnej jest więc bezspornie sprawą dotyczącą obrotu towarowego z zagranicą. Zatem, przy jej rozstrzyganiu należało kierować się nie tylko ww. ustawą o Agencji Rynku Rolnego, ale także ustawą o administrowaniu obrotem towarowym z zagranicą.

W myśl art. 2 pkt 5 ustawy o administrowaniu obrotem towarowym z zagranicą, użyte w ustawie określenie "obrót towarami z krajami trzecimi" oznacza m.in. wywóz towarów do kraju trzeciego z obszaru celnego Wspólnoty niezależnie od sposobu ich przemieszczania przez granicę, a także związane z tym nadawanie upoważnień podmiotom dokonującym takiego obrotu w zakresie towarów rolno-spożywczych. W Dziale II tej ustawy "Obrót towarami z krajami trzecimi dokonywany na podstawie przepisów prawa wspólnotowego", w art. 4 postanowiono, że z zastrzeżeniem warunków i zasad określonych w przepisach prawa wspólnotowego, w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 10, art. 57 § 5, art. 58-60, art. 75, art. 76 § 2 i 3, art. 77 § 2-4, art. 78-88 oraz art. 97-103.

Nadto, zauważyć trzeba, iż stosownie do treści art. 7 ust. 1 ustawy o Agencji Rynku Rolnego, jeżeli przepisy ustawy albo przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych, rozstrzyganych w drodze decyzji przez dyrektorów oddziałów terenowych oraz Prezesa Agencji, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81.

Zatem, z obu ustaw krajowych mających zastosowanie w sprawie wynika, iż kontrolowane postępowanie winno toczyć się w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przy czym zaznaczyć trzeba, iż obie te ustawy przewidują jednocześnie różny zakres wyłączeń co do stosowania Kodeksu. Mając to na względzie Sąd zauważa, iż ustawa o Agencji Rynku Rolnego dotyczy nie tylko administrowania obrotem towarowym z zagranicą. Administrowanie obrotem należy do jednego z wielu zadań Agencji, co jednoznacznie wynika z treści art. 11 tej ustawy. Dlatego też -w ocenie Sądu- w niniejszej sprawie należy przyjąć, iż przepis art. 4 ustawy o administrowaniu obrotem towarowym z zagranicą ma charakter przepisu szczególnego w stosunku do art. 7 ust. 1 ustawy o Agencji Rynku Rolnego. Oznacza to, iż sprawę należało rozstrzygnąć w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego z zastosowaniem wyłączeń przewidzianych w art. 4 ustawy o administrowaniu obrotem towarowym z zagranicą, o ile nic innego nie wynika z norm wspólnotowych.

W konsekwencji Sąd stwierdza, iż za niezasadny uznał zarzut skargi dotyczący naruszenia w sprawie niniejszej ww. przepisu art. 4 poprzez jego bezpodstawne zastosowanie.

Dodatkowo Sąd zaznacza, iż skarżąca sformułowała ten zarzut z uwagi na to, iż Minister Rolnictwa nie uwzględnił jej żądania o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia jej sprawy dotyczącej ustalenia kwoty nienależnie pobranej refundacji podlegającej zwrotowi wraz z odsetkami.

Dostrzegając powyższe stwierdzić trzeba, iż powołując się na ww. przepis art. 4, organ odwoławczy słusznie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż brak jest podstaw prawnych do zastosowania w sprawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zastosowanie tego artykułu zostało bowiem wyłączone w tym postępowaniu, cytowanym powyżej art. 4 ustawy o administrowaniu obrotem towarowym z zagranicą. Nadto Sąd zauważa, iż wyjaśniając powyższe, organ odwoławczy nie poprzestał tylko na takiej argumentacji przemawiającej za brakiem podstaw prawnych do zawieszenia postępowania. Jednocześnie wyjaśnił bowiem, iż żądanie zawieszenia postępowania jest bezzasadne także z uwagi na niespełnienie przesłanek z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Wskazał, iż przedmiotem niniejszej sprawy jest nałożenie kary za wnioskowanie o refundację wyższą niż stosowana. Przedmiotem zaś postępowania zakończonego decyzją Prezesa Agencji z ... czerwca 2008 r. (od której to skarżąca wniosła odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia i w związku z którą domagała się zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie), jest ustalenie kwoty nienależnie pobranej refundacji. Każda sprawa dotyczy więc, jak podkreślił organ odwoławczy, innego zagadnienia, a rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu refundacji nienależnie pobranej nie stanowi zagadnienia wstępnego w sprawie niniejszej, dotyczącej kary.

Sąd całkowicie podziela powyższe stanowisko organu odwoławczego. Obie ww. sprawy administracyjne są bowiem względem siebie autonomiczne. Wynika to z celów stosowania tych środków wskazanych w pkt 64 i pkt 65 preambuły rozporządzenia Komisji (WE) Nr 800/1999 – na co również słusznie zwrócił uwagę Minister Rolnictwa. Tym samym zawieszenie postępowania w sprawie należało uznać nie tylko za niedopuszczalne z uwagi na art. 4 ww. ustawy krajowej, ale także za całkowicie nieuzasadnione.

Niezależnie od zarzutów procesowych podniesionych w skardze Sąd dodatkowo w tym miejscu wyjaśnia, iż analizując sprawę, w tym - w zakresie zachowania terminu do wniesienia odwołania, nie dopatrzył się takich uchybień w działaniu organów orzekających, które winny skutkować wyeliminowaniem zaskarżonego orzeczenia.

Sąd ma tu na uwadze w szczególności fakt, iż decyzja organu I instancji była dwukrotnie wysyłana do skarżącej i dopiero na skutek ponownego wysłania została uznana za doręczoną. Po raz pierwszy przesyłka zawierająca decyzję I instancji została wysłana do strony przy piśmie z ... grudnia 2008 r. na adres do korespondencji znany Agencji Rynku Rolnego, bo wynikający z Centralnego rejestru przedsiębiorców prowadzonego przez ten organ. Przysyłka ta pod tym adresem została dwukrotnie awizowana – w tym po raz pierwszy w dniu ... stycznia 2008 r., i z uwagi na jej niepodęcie przed adresata wróciła do nadawcy. W dniu ... stycznia 2009 r. (a więc przed upływem pierwszego awizo ww. przesyłki), wobec działań zmierzających do wszczęcia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego do decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, Agencja uzyskała zaświadczenie Prezydenta Miasta O. zawierające aktualny adres zamieszkania i wykonywania działalności gospodarczej skarżącej, inny od widniejącego w ww. Rejestrze. To spowodowało, iż po zwrocie niepodjętej przesyłki do nadawcy, została ona ponownie w dniu ... lutego 2009 r. wysłana do skarżącej – na nowy adres wynikający z otrzymanego przez organ zaświadczenia Prezydenta Miasta O.

Dostrzegając powyższe Sąd stwierdza, iż w jego ocenie organ odwoławczy słusznie uznał decyzję I instancji za doręczoną w dniu ... lutego 2009 r. (tj. na skutek ponownego jej wysłania na nowy adres). Mając bowiem świadomość (przed skutecznym doręczeniem tej decyzji stronie), iż adres, na który przesyłka została skierowana jest nieaktualny, organ był obowiązany wysłać decyzję raz jeszcze na znany mu, nowy adres. W takiej sytuacji w ocenie Sądu nie można było pierwszego doręczenia uznać za skuteczne w trybie doręczenia zastępczego przewidzianego w art. 44 k.p.a. Zastosowanie domniemania doręczenia wynikającego z tego przepisu może mieć bowiem miejsce tylko wówczas, gdy nie ma żadnych wątpliwości, że adresat pisma istotnie mieszka pod wskazanym adresem, a jedynie nie jest możliwe doręczenie mu pisma w sposób przewidziany w art. 42 i 43 k.p.a. W kontekście otrzymanego w dniu ... stycznia 2009 r. zaświadczenia organ mógł zaś mieć uzasadnione wątpliwości co do aktualności adresu, pod który przesyłka przy piśmie z ... grudnia 2008 r. została wysłana. W konsekwencji, zdaniem Sądu, słusznie w sprawie przyjęto, iż odwołanie zostało wniesione z zachowaniem ustawowego terminu.

Nadto, zauważyć trzeba, iż skuteczne doręczenie decyzji I instancji w dniu ... lutego 2009 r. (na skutek wysłania przesyłki pod aktualny adres zamieszkania), zagwarantowało skarżącej czynny udział w sprawie. Mogła ona zapoznać się z wydanym rozstrzygnięciem i podnosić w postępowaniu odwoławczym własne argumenty celem zwalczenia wydanego, negatywnego dla niej rozstrzygnięcia.

Z wymienionych powodów, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.