Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1574/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 78d ust. 1 i ust.. 10, art. 78e ust. 2, art. 78f ust. 1, art. 78h ust. 1, 9 i 12,
journal: Dz.U. 2016 poz 1999
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.
article: art. 141 § 4, art. 106 § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Protokolant Klaudia Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 2389/17 w sprawie ze skargi E.K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 28-31 marca 2017 r. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od E.K. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 28-31 marca 2017 r. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) wyrokiem z 15 maja 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 2389/17 oddalił skargę E.K. (dalej: skarżąca) na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 28–31 marca 2017 r. (dalej: organ odwoławczy, Komisja II Stopnia) z [...] września 2017 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Komisja Egzaminacyjna Nr 1 do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2017 r. z siedzibą w Rzeszowie (dalej: organ pierwszej instancji) uchwałą z [...] kwietnia 2017 r. – powołując się na art. 78f ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2016 r. poz. 1999; dalej cyt. jako: p.o.a.), który przewiduje, że pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną – stwierdziła, że skarżąca uzyskała z egzaminu wynik negatywny. Z uzasadnienia uchwały wynika, że zdająca z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę niedostateczną (oceny cząstkowe 2 i 3), z prawa cywilnego ocenę bardzo dobrą, z prawa gospodarczego ocenę dobrą, z prawa administracyjnego ocenę dobrą, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę bardzo dobrą.

Zaskarżoną uchwałą Komisja II Stopnia, działając na podstawie art. 78h ust. 1, 9 i 12 p.o.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257; dalej cyt. jako: k.p.a.), utrzymała w mocy uchwałę organu pierwszej instancji.

Odnosząc się do pracy zdającej z zakresu prawa karnego organ wskazał, że w założonym w zadaniu stanie faktycznym i prawnym egzaminowana słusznie uznała za zasadne sporządzenie apelacji. W odniesieniu do merytorycznej trafności zarzutów Komisja II Stopnia stwierdziła, że co do czynu zarzucanego w pkt I aktu oskarżenia z art. 209 § 1 k.k. (przypisanego w pkt 1 wyroku) skarżąca nie do końca prawidłowo podniosła zarzut obrazy przepisów prawa procesowego, tj. art. 182 § 1 k.p.k. w zw. z art. 391 k.p.k., gdyż przesłuchana w charakterze świadka A.L. pouczona o treści art. 182 § 1 k.p.k. skorzystała z prawa do odmowy zeznań, a mimo to zeznania te w postępowaniu sądowym uznane zostały za główny dowód, na którym oparto ustalenia co do uporczywości oskarżonego w zakresie uchylania się od płacenia alimentów. A zatem uprzednio złożone przez świadka zeznania należało potraktować jako niebyłe i przez to niemogące stanowić podstawy ustaleń faktycznych. W powyższym zakresie prawidłowo skonstruowany zarzut dotyczyłby obrazy przepisów prawa procesowego, a to art. 186 § 1 k.p.k., który niewątpliwie mógł mieć wpływ na treść zapadłego wyroku. Skarżąca dostrzegając problem, nie potrafiła jednak właściwie go zdefiniować i prawidłowo wskazać podstawy prawnej zarzutu i charakteru uchybienia jakiego dopuścił się sąd. Prawidłowym byłoby nadto podniesienie zarzutu naruszenia prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. wobec niepełnej wybiórczej, a w związku z tym dowolnej oceny materiału dowodowego. W odniesieniu do czynów opisanych w pkt I i II aktu oskarżenia zdająca wskazała na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 399 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. polegające na zmianie okresu objętego oskarżeniem bez uprzedzenia o tym oskarżonego, przez co został pozbawiony prawa do obrony. Skarżąca nie dostrzegła jednak zasadniczego uchybienia, jakim było przypisanie oskarżonemu popełnienia zarzucanych mu czynów z pkt I i II aktu oskarżenia w sytuacji, gdy zachodziły podstawy do formułowania wniosku o jego uniewinnienie. Co do czynu zarzucanego w punkcie II (przypisanego w pkt 2 wyroku) z art. 207 § 1 k.k. właściwym byłoby sformułowanie przez zdającą zarzutu obrazy prawa materialnego, tj. art. 207 § 1 k.k. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy przy prawidłowych ustaleniach faktycznych co do wzajemności zachowania małżonków brak było podstaw do przyjęcia "znęcania się" w rozumieniu art. 207 § 1 k.k., jednak w tym zakresie zdająca nie sformułowała żadnego zarzutu. Natomiast jako prawidłowe Komisja II Stopnia oceniła podniesienie przez zdającą zarzutu obrazy przepisów postępowania, tj. art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k. co do czynu z pkt III aktu oskarżenia (przypisanego w pkt 3 wyroku). Zdaniem organu, wnioski apelacyjne sformułowane przez zdającą jedynie częściowo zasługiwały na uwzględnienie. W zakresie czynu opisanego w pkt 1 i 2 wyroku zdająca winna wnieść o zmianę wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia czynów z pkt I i II aktu oskarżenia, tymczasem wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, nie uzasadniając tego we właściwy sposób. W zakresie oceny stylu i języka pracy Komisja stwierdziła, że zdająca posługuje się językiem prawniczym w stopniu podstawowym. Organ uznał, że cząstkowa ocena niedostateczna wystawiona przez egzaminatora adwokata W.F. jest jak najbardziej słuszna. Egzaminator stwierdził bowiem, że skarżąca uchwyciła zaledwie jeden problem, który wystąpił w zadaniu, postawiła w sposób prawidłowy jeden zarzut apelacyjny, a pozostałych bądź nie zauważyła, bądź nie uzasadniła. W ocenie tego egzaminatora skarżąca nie posiada minimalnego poziomu wiedzy z zakresu prawa karnego, a sposób sporządzenia apelacji dowodzi, że nie może ona samodzielnie wykonywać zawodu adwokata, albowiem nie jest w stanie zabezpieczyć interesów procesowych osób oskarżonych na minimalnym poziomie.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżąca wniosła skargę, w której domagała się uchylenia obu wydanych w sprawie uchwał i zasądzenia kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

WSA w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325; dalej cyt. jako: p.p.s.a.) oddalił skargę.

W ocenie sądu pierwszej instancji uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z zakresu prawa karnego została dokonana z zachowaniem wymogów przewidzianych w art. 78e ust. 2 i art. 78d ust. 1 p.o.a., gdyż Komisja II Stopnia prawidłowo wywiodła, że sporządzona przez skarżącą praca egzaminacyjna zawiera mankamenty, których waga stanowi o nieprawidłowym rozwiązaniu zadania i świadczy o niewystarczającym przygotowaniu egzaminowanej do wykonywania zawodu adwokata.

WSA podzielił stanowisko organu odwoławczego, że zdająca powinna zaskarżyć wyrok sądu rejonowego w całości na korzyść oskarżonego i w zakresie dwóch pierwszych czynów postulować zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego, a w zakresie trzeciego czynu uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania. Podstawą uzyskania oceny co najmniej dostatecznej powinno być prawidłowe wychwycenie uchybienia w zakresie czynu z art. 190 § 1 k.k. oraz dodatkowo, prawidłowe wskazanie co najmniej jednego z uchybień co do czynu z art. 209 § 1 k.k. oraz z art. 207 § 1 k.k. Natomiast zdająca w zakresie czynu opisanego w pkt 1 i 2 wyroku wprawdzie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, jednak nie uzasadniła wniosku we właściwy sposób. Prawidłowo sformułowała wniosek co do czynu z art. 190 § 1 k.k. o uchylenie orzeczenia i umorzenie postępowania w tej części. Ponadto zdająca zawarła wniosek o uchylenie kary łącznej, co stanowi dodatkowy atut pracy, jednak pominęła wniosek – na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k. – o obciążenie kosztami procesu (w tym także wynikającymi z ustanowienia obrońcy z wyboru) Skarbu Państwa, co jednak nie wpłynęło na końcową ocenę pracy. WSA podzielił stanowisko Komisji II Stopnia, że podniesienie prawidłowo jedynie zarzutu co do czynu z pkt III było niewystarczające do pozytywnej oceny pracy.

Zdaniem sądu postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu adwokackiego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła E.K., zaskarżając orzeczenie w całości oraz domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca wniosła również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe ich zastosowanie, tj.:

1. art. 78d ust. 1 p.o.a. w zw. z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów poprzez przyjęcie, że skarżąca rozwiązując zadanie z części pierwszej (prawo karne) egzaminu adwokackiego nie wykazała przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, podczas gdy sporządzona przez nią praca z części pierwszej (prawo karne) jest merytorycznie trafna i zawiera takie rozwiązanie zadania egzaminacyjnego, które w stopniu niebudzącym wątpliwości jest rozwiązaniem chroniącym interesy klienta oraz daje podstawy do twierdzenia, że skarżąca jest przygotowana do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu adwokata. Wobec tego sąd pierwszej instancji błędnie przyjął wykładnię językową zastosowaną przez oceniającego oraz Komisję co do oceny wniosków sporządzonej przez skarżącą w ramach zadania egzaminacyjnego apelacji, co w konsekwencji skutkowało wystawieniem oceny niedostatecznej w sytuacji, gdy organy administracji oceniły jeden z wniosków jako prawidłowy, zaś dwa z trzech wniosków jako "niezbyt prawidłowe" – co posiłkując się słownikowym rozumieniem tego zwrotu oznacza "w malej mierze", ale jednak prawidłowe, nie zaś "nieprawidłowe"; mając również na uwadze fakt, iż jeden z dwóch egzaminatorów wystawił ocenę cząstkową dostateczną uznając tym samym, iż apelacja jest w pełni prawidłowa i zasługuje na ocenę pozytywną;

2. art. 78e ust. 2 i art. 78d ust. 10 p.o.a. w zw. z art. 30 ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów polegające na dokonaniu oceny pracy, tj. apelacji karnej skarżącej z części pierwszej (prawo karne) w sposób dowolny i wybiórczy, bez uwzględniania wszystkich kryteriów oceny wymienionych w art. 78e ust. 2 p.o.a., w tym przede wszystkim zachowania wymogów formalnych apelacji, zastosowania właściwych przepisów prawa i umiejętnej ich interpretacji, a także poprawnego zaproponowania przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentowała, co ostatecznie skutkowało stwierdzeniem, że praca skarżącej z prawa karnego zasługuje na ocenę niedostateczną, w sytuacji gdy zasługiwała co najmniej na ocenę dostateczną, taką jaka została wystawiona przez jednego z egzaminatorów, tj. sędziego orzekającego w sprawach karnych, a więc na co dzień rozstrzygającego sprawy w tym zakresie. Skarżąca w swojej apelacji karnej podniosła zarzuty procesowe, tj. art. 399 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k., art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k. co skutkowało bezwzględną przyczyną odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. oraz art. 182 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.k. Wszystkie te zarzuty są poprawne merytorycznie, mają zastosowanie do stanu faktycznego oraz uwzględniają interes klienta. Ponadto orzecznictwo potwierdza stanowisko jakie zajęła skarżąca w tym konkretnym zadaniu egzaminacyjnym. Zastosowanie art. 399 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. jako zarzutu jest jak najbardziej właściwe, jeżeli możliwe jest dostrzeżenie, że w akcie oskarżenia i w wyroku sądu istnieją różnice co do czasookresu, w którym został popełniony czyn, ponieważ uniemożliwiają one oskarżonemu obronę i mimo iż nie zostały zawarte w opisie zagadnień, nie są błędne i nie powinny stanowić o ocenie negatywnej, a wręcz przeciwnie, o pozytywnej i to wyższej niż ocena dostateczna ("Zmiana opisu czynu w trakcie postępowania przed sądem nie może być dowolna, ponieważ może prowadzić do sytuacji procesowej, w której zmieniony opis czynu pozbawił praktycznie oskarżonego oprawa do obrony", wyrok Sądu Najwyższego z 19 czerwca 2001 r., sygn. SN II KKN 506/98, "Jednakże w każdym wypadku, w którym ma to znaczenie dla obrony oskarżonego, sad powinien uprzedzić oskarżonego o możliwości zakwalifikowania tego czynu z innego przepisu prawnego lub dokonania istotnych zmian w opisie zarzucanego czynu", wyrok Sądu Najwyższego z 22 czerwca 1988 r. sygn. V KRN 110/88). W żaden więc sposób nie można stwierdzić, iż takie rozwiązanie egzaminacyjne zasługuje na ocenę niedostateczną. Taki pogląd jest ewidentnie krzywdzący dla skarżącej. W szczególności w sytuacji gdy jeden z egzaminatorów wykonujący zawód sędziego orzekającego w sprawach karnych podjął decyzję o wystawieniu pozytywnej oceny apelacji karnej sporządzonej przez skarżącą. Wobec tego doszło do błędnego zastosowania i posłużenia się opisem zagadnień egzaminacyjnych, które stanowią jedynie pogląd na rozwiązanie zadań egzaminacyjnych oraz swego rodzaju wzór, jednak nie zawierają bezwzględnej i wyłącznej informacji na temat jedynej możliwości rozwiązania danego zadania egzaminacyjnego. Każda forma rozwiązania zadania egzaminacyjnego winna być sprawdzana indywidualnie, mając na uwadze przede wszystkim interes klienta oraz zasadność podniesionych zarzutów, która w tym stanie faktycznym była ewidentna.

II. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez niedopuszczenie i nieprzeprowadzenie w postępowaniu przed WSA dowodu z pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa karnego z egzaminu adwokackiego z 28 marca 2017 r. zdawanego w Rzeszowie przed Komisją Egzaminacyjną nr 1 następujących osób: B.B., M.K. oraz A.L. na okoliczność zawarcia w ich pracach egzaminacyjnych analogicznego rozwiązania przedstawionego w kazusie problemu i uzyskania oceny pozytywnej z tej części egzaminu, podczas gdy skarżąca za tożsame rozwiązanie uzyskała ocenę negatywną, co w konsekwencji spowodowało uzyskanie przez nią negatywnego wyniku z egzaminu adwokackiego. Jest to przykład naruszenia zasady proporcjonalności, gdyż tożsame rozwiązania identycznego kazusu spotkały się z odmiennymi ocenami (pozytywną i negatywną), co w konsekwencji doprowadziło do dyskryminacji skarżącej oraz naruszenia w stosunku do niej zasady równego traktowania oraz obiektywizmu, które to są niezbędnymi elementami, bez których ocena prac egzaminacyjnych nie powinna być wystawiana. Ponadto postępowanie takie stanowi naruszenie zasady równego traktowania wskazanej w art. 32 Konstytucji RP oraz art. 8 § 1 k.p.a. ponieważ w stosunku do zdających zastosowano odmienne kryteria oceniania, a więc potraktowano ich w sposób odmienny a nie równy;

2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnienia dotyczącego oddalenia przez sąd pierwszej instancji wniosku dowodowego złożonego przez skarżącą co uniemożliwiło jej zapoznanie się z argumentacją sądu w tym zakresie oraz precyzyjne wywiedzenie zarzutów przedmiotowej skargi kasacyjnej;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżąca wykazała, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie.

Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Komisji II Stopnia wniósł o jej oddalenie w całości, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz przeprowadzenie rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub sąd drugiej instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej.

Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna E.K. została oparta na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji sąd drugiej instancji w pierwszej kolejności rozpoznaje podniesione w tej skardze zarzuty procesowe, a dopiero w dalszej zarzuty materialne. Zachowanie takiej kolejności rozpoznawania zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że ocena stosowania prawa materialnego może być dokonana dopiero wtedy, gdy zostanie stwierdzone, że stan faktyczny sprawy jest niesporny, albo że nie został on skutecznie zakwestionowany skargą kasacyjną.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku.

W ocenie NSA nietrafne są podniesione w tej skardze zarzuty procesowe. Pośród nich zarzutem najdalej idącym jest zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Dlatego ten zarzut należy rozpoznać jako pierwszy, bowiem w przypadku jego trafności i wykazania przez stronę, że uzasadnienie skarżonego wyroku narusza prawo, odnoszenie się do pozostałych zarzutów kasacyjnych byłoby niezasadne, a nawet niemożliwe.

Artykuł 141 § 4 p.p.s.a. określa formalne wymogi uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji. Naruszenie tego przepisu ma miejsce wówczas, gdy uzasadnienie wyroku nie posiada prawem wymaganych elementów. Zatem na podstawie tego przepisu nie można kwestionować merytorycznej strony uzasadnienia. Wyjątkiem w tym zakresie byłaby sytuacja, gdy uzasadnienie wyroku odnosiłoby się do innego stanu faktycznego niż sprawa objęta wyrokiem. Wtedy pomimo poprawności formalnej uzasadnienia, wyrok nie jest możliwy do utrzymania w obrocie prawnym, bo zachodzi sprzeczność między stanem faktycznym, będącym podstawą wyrokowania a stanem faktycznym ocenianym przez sąd. W innych sytuacjach art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skuteczną podstawą kasacyjną tylko wówczas, gdy zostanie wykazane, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera jednego z obligatoryjnych elementów przewidzianych w tym przepisie. W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie ma miejsca. Analiza treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że to uzasadnienie posiada prawem wymagane składowe, zatem sąd pierwszej instancji nie naruszył prawa w zakresie formalnej poprawności uzasadnienia wyroku. Stwierdzenie tego faktu musiało prowadzić do uznania niezasadności stawianego zarzutu.

Za nietrafny należy uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. polegający na niezastosowanie tego przepisu przez WSA w Warszawie przy wydaniu zaskarżonego wyroku. W nauce i orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. nie może być samoistną podstawą kasacyjną. Wynika to z charakteru postępowania sądowoadministracyjnego, którego celem jest kontrola działalności administracji. Skoro sąd administracyjny kontroluje działania administracji, to wada wyroku może polegać na tym, że kontrola została dokonana niewłaściwie ze względu na działanie organu. Zatem naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., podobnie jak art. 151 p.p.s.a. czy całego art. 145 § 1–3 p.p.s.a. musi być powiązane z właściwymi przepisami stosowanymi przez organ. Brak takiego powiązania, jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie, zawsze musi prowadzić do uznania niezasadności zarzutu.

Zdaniem NSA nietrafny jest również zarzut naruszenia przez WSA w Warszawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Strona skarżąca kasacyjnie dopatruje się naruszenia tego przepisu w niedopuszczeniu przez sąd pierwszej instancji dowodu z prac innych osób egzaminowanych w tym samym czasie co skarżąca kasacyjnie, które uzyskały oceny pozytywne, przy podobnym rozwiązaniu zadania z prawa karnego, ocenionego w przypadku skarżącej na ocenę niedostateczną. Sąd drugiej instancji zwraca uwagę, że dopuszczenie dowodu z dokumentu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. jest działaniem wyjątkowym. Zasadniczo możliwym tylko w sytuacji, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. W rozpoznawanej sprawie istota sprawy administracyjnej, a to ona wyznacza zakres postępowania dowodowego, sprowadza się do oceny legalności uchwały Komisji II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości podjętej w sprawie skarżącej kasacyjnie. Zatem dla tej sprawy prowadzenie dowodu z prac innych osób nie prowadzi do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy skarżącej. Zatem już tylko z tego powodu nie było podstaw do stosowania art. 106 § 3 p.p.s.a. W tym zakresie NSA konsekwentnie prezentuje stanowisko, że okoliczności, które decydowały o przyznaniu pozytywnych ocen w innych pracach egzaminacyjnych, niż objęte postępowaniem w odniesieniu do konkretnej osoby, nie mogą być przedmiotem oceny prawidłowości kwestionowanego wyniku (zob. wyrok NSA z 20 lutego 2019 r., sygn. akt II GSK 5144/16; wszystkie cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej CBOSA). Niezależnie od powyższego nieprzeprowadzenie takiego postępowania dowodowego nie jest naruszeniem konstytucyjnej zasady równości wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zasada ta może mieć odniesienie tylko do sytuacji, gdy mamy do czynienia z taką samą sprawą w tych samych okolicznościach prawnych i faktycznych. W rozpoznawanej sprawie taka cecha nie występuje, gdyż każdy aplikant jest oceniany w zależności od sposobu zrealizowania zadań egzaminacyjnych.

W ocenie NSA niezasadne są także zarzuty podnoszące naruszenie prawa materialnego.

NSA podziela stanowisko przedstawione w zaskarżonym wyroku, że z art. 78e ust. 2 p.o.a. wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką. Przepis ten w ust. 3 stanowi, że każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową, sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego. Z ust. 4 tego przepisu wynika, że ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu adwokackiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego

z egzaminatorów. Dodatkowo z art. 78e ust. 2 p.o.a. wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują dwaj niezależni od siebie egzaminatorzy, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa

i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. W przypadku egzaminów prawniczych kryteria określone w przepisach prawa (w tym przypadku w art. 78e ust. 2 p.o.a.) muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego

i należytego wykonywania zawodu prawniczego – tu adwokata (por. wyroki NSA: z 11 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 921/11; z 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1037/12;

z 12 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1854/11; z 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1929/12). Tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów przez zaproponowane rozwiązanie uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej). Komisja II Stopnia podejmuje uchwałę ostateczną, biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy, w tym oceny egzaminatorów. Jest przy tym uprawniona do samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o ten materiał. Sądowa kontrola rozstrzygnięcia Komisji II Stopnia ogranicza się w tej sytuacji do zbadania, czy na bazie materiału dowodowego sprawy organ ten wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, odzwierciedlając proces dokonywanych ustaleń faktycznych oraz zastosowanych kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej i w świetle obowiązujących przepisów miał prawo zadecydować w sprawie tak, jak zadecydował.

W związku z powyższym zasadnie WSA w Warszawie uznał, że analizując prace egzaminacyjne skarżącej oraz uchwałę Komisji II Stopnia należy stwierdzić, że organ, oceniając ponownie pracę skarżącej, miał podstawy do utrzymania w mocy uchwały organu pierwszej instancji. Zaskarżona uchwała zawiera merytoryczną ocenę pracy egzaminacyjnej skarżącej, przy wskazaniu jej prawidłowych elementów, jak również błędów w niej zawartych, których waga zdecydowała o niedostatecznej ocenie z jednego z zadań egzaminacyjnych i negatywnym wyniku egzaminu adwokackiego. W tym miejscu przypomnieć należy, że praca egzaminacyjna powinna być oceniana pod kątem, czy egzaminowana posiada umiejętności zawodowe niezbędne do świadczenia pomocy prawnej w ramach wykonywanego zawodu. Odnotować bowiem należy, że przy ocenie pracy egzaminacyjnej istotnym jest to, czy zdająca prawidłowo oceniła problem oraz czy przy prawidłowym zastosowaniu przepisów właściwie skonstruowała pismo procesowe, uzasadniła je i sformułowała odpowiednie wnioski. W orzecznictwie podkreśla się, że kryteria zawarte w art. 78e ust. 2 p.o.a. muszą być spełnione łącznie – tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, które jednak nie uwzględnia interesu strony, nie może świadczyć o należytym przygotowaniu do zawodu adwokata. Taka surowa regulacja ma na celu ochronę interesu społecznego i ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu adwokata osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie będzie budzić wątpliwości (zob. wyroki NSA: z 8 października 2015 r., sygn. akt II GSK 921/11; z 12 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1854/11).

W tej sytuacji, nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej kasacyjnie, jakoby za tym, że w niniejszej sprawie miało dojść do naruszenia wskazanych wyżej przepisów przemawia fakt, że jeden z dwóch egzaminatorów wystawił skarżącej ocenę cząstkową dostateczną. Okoliczność, że niektóre elementy sporządzonej przez skarżącą apelacji zostały przez egzaminatorów ocenione odmiennie, co złożyło się na różne oceny cząstkowe (3 oraz 2), nie oznacza, aby uzasadnienia tych ocen były wewnętrznie sprzeczne i wzajemnie się wykluczające. Oceny są realizacją zasady swobodnej oceny dowodów i przejawem indywidualnego podejścia wysokiej klasy specjalistów (egzaminatorów), którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy. Wszelkie egzaminy przeprowadzane przez specjalistów zawierają element subiektywny, jednak samodzielna ocena pracy dokonywana przez dwóch egzaminatorów i sposób wystawiania oceny końcowej uregulowany ustawą, zapewniają ocenę trafną.

Zauważyć należy, że z akt odzwierciedlających stan faktyczny sprawy wynika, że dwaj egzaminatorzy oceniający zadanie z prawa karnego, w pisemnych opiniach wskazali na wady i braki sporządzonej apelacji. W autonomicznym i niezależnym ocenianiu prac przez poszczególnych egzaminatorów wpisane są w sposób naturalny pewne różnice w ocenie poszczególnych prac, a nawet rozbieżności w ocenach cząstkowych przyznawanych przez egzaminatorów. Okoliczność tę miał na uwadze ustawodawca, przyjmując w art. 78e ust. 4 p.o.a., że ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów (por. wyroki NSA: z 10 grudnia 2013 r., sygn. akt II GSK 1340/12 oraz z 13 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3557/15). Skoro zatem ustawa w art. 74e § 2 p.o.a. przewiduje, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, w myśl § 3 każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej, a stosownie do art. 74e § 4 ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, to znaczy, że ustawodawca przewidział i dopuszcza rozbieżność ocen (wyrok NSA z 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 570/17). Natomiast z uzasadnienia uchwały Komisji II Stopnia wynika w sposób jasny i precyzyjny, dlaczego odwołanie skarżącej, kwestionujące ocenę niedostateczną za rozwiązanie zadania z prawa karnego ,nie zasługiwało na uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji w pełni zasadnie przyjął, że skoro w zadaniu egzaminacyjnym z prawa karnego należało zaskarżyć wyrok sądu pierwszej instancji w całości na korzyść oskarżonego i w zakresie dwóch pierwszych czynów postulować zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego, a w zakresie trzeciego przestępstwa uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania, to podstawą uzyskania oceny, co najmniej dostatecznej, powinno być prawidłowe wychwycenie uchybienia w zakresie czynu z art. 190 § 1 k.k. oraz dodatkowo, prawidłowe wskazanie, co najmniej jednego z uchybień co do czynu z art. 209 § 1 k.k. oraz z art. 207 § 1 k.k.

Zatem wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, WSA w Warszawie słusznie uznał, że wnioski apelacyjne sformułowane przez zdającą jedynie częściowo zasługiwały na aprobatę, bo w zakresie czynu opisanego w pkt 1 i 2 wyroku zdająca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ale wniosek ten nie został jednak we właściwy sposób uzasadniony. Prawidłowo został sformułowany przez zdającą wniosek – co do czynu opisanego w pkt 3 wyroku z art. 190 § 1 k.k. – o uchylenie orzeczenia i umorzenie postępowania w tej części. Powoduje to, że w ocenie NSA, sposób sprawdzenia wiedzy skarżącej został dokonany zgodnie z art. 78e ust. 2 p.o.a., a wadliwość sporządzonej przez skarżącą pracy egzaminacyjnej uzasadniała otrzymanie przez nią oceny negatywnej. Trafnie zatem podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia WSA, że podniesienie w apelacji karnej jedynie zarzutu co do czynu z pkt 3 było niewystarczające do pozytywnej oceny takiej pracy.

Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Zasądzona kwota 240 zł stanowi zwrot kosztów dla pełnomocnika organu, który występował przed sądem pierwszej instancji z tytułu sporządzenia i wniesienia w terminie przewidzianym w art. 179 p.p.s.a. odpowiedzi na skargę kasacyjną (pkt 2 sentencji).