Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 144/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 145
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17, art. 27
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 maja 2021 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 3 czerwca 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. M. kwotę 480 ( czterysta osiemdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 czerwca 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej jako "ustawa", Wójt Gminy odmówił M. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem K. S.

W ocenie organu pierwszej instancji strona nie pracuje zawodowo, gdyż sprawuje opiekę nad swoim ojcem poprzez pomoc w codziennym funkcjonowaniu i wykonywaniu podstawowych czynności życiowych, spełniona jest zatem jedna z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ ustalił jednakże, że wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy, ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała od dnia 7 października 2015 r., a więc nie powstała przed ukończeniem 18 lub 25 roku życia. Odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 organ pierwszej instancji stwierdził, że mimo orzeczenia w nim o niekonstytucyjności art. 17 ust 1b ustawy, skutkiem tego wyroku nie jest uchylenie ww. przepisu, ani powstanie prawa opiekunów dorosłych niepełnosprawnych do świadczenia. Ponadto organ stwierdził, że strona posiada prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Decyzją z dnia 8 grudnia 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania M. M., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium wyjaśniło, że na skutek wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b ustawy należy stosować z pominięciem tej części tego przepisu, która została uznana za niekonstytucyjną, co oznacza, że w tej sprawie art. 17 ust. 1b ustawy nie może stać na przeszkodzie nabyciu przez opiekuna osoby dorosłej prawa do wnioskowanego świadczenia.

W ocenie Kolegium świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jednak z uwagi na to, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy brakiem zatrudnienia wnioskodawczyni, a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem.

Kolegium stwierdziło, że ojciec strony jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jego niepełnosprawność istnieje od 2015 r., pozostaje w związku małżeńskim z B. S., która również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Strona nie zamieszkuje z rodzicami, dojeżdża do ich domu położonego 15 km od jej miejsca zamieszkania, czasami zostaje z rodzicami dłużej. Rodzice strony mają problemy z poruszaniem się – ojciec jest po amputacji jednej kończyny dolnej, jeździ na wózku inwalidzkim, matka porusza się o kulach. Opieka polega głównie na prowadzeniu gospodarstwa domowego: zakupy, przygotowanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, palenie w piecach, nadto strona pomaga rodzicom w kąpielach, załatwia wizyty u lekarzy, sprawy urzędowe. Mąż wnioskodawczyni nie pracuje, prowadzi gospodarstwo domowe swoich rodziców, którzy mieszkają w tym samym domu, sprawuje opiekę nad swoją matką. Rodzice skarżącej nie są osobami leżącymi na stałe, mogą samodzielnie jeść lub pić, przyjmować leki, nie mają trudności z samoobsługą w zakresie podstawowej higieny i fizjologii, mogą poruszać się w obrębie domu przy pomocy sprzętu rehabilitacyjnego lub pozostać razem w domu przez część dnia bez towarzystwa osoby trzeciej.

Zdaniem Kolegium ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby strona nie mogła podjąć zatrudnienia nawet w niepełnym rozmiarze czasu pracy lub innej pracy zarobkowej (np. w miejscowości, w której mieszkają rodzice) tylko dlatego, że sprawuje opiekę nad ojcem i matką. Opieka polega głównie na prowadzeniu gospodarstwa domowego rodziców, a czynności opieki osobistej to pomoc w kąpieli i załatwianie wizyt lekarskich czy spraw urzędowych, co nie zajmuje codziennie całej części dnia zwyczajowo przeznaczonej na zajęcia zarobkowe. Wizyty lekarskie nie odbywają się codziennie i nie trwają kilka godzin, kąpiele również nie zajmują całego dnia. Prowadzenie gospodarstwa domowego rodziców można pogodzić z zatrudnieniem chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy – osoby pracujące również prowadzą gospodarstwa domowe, zaś własne gospodarstwo domowe strony może prowadzić jej mąż, który nie pracuje, może przy jego prowadzeniu pomagać także nastoletnia córka strony. Wykazany zakres opieki nie koliduje także z podjęciem pracy zarobkowej w formie umowy zlecenia lub o dzieło, które w odróżnieniu od umowy o pracę pozwalają wykonawcy na swobodne dysponowanie czasem wykonania tej umowy, co daje swobodę połączenia opieki z zajęciami zarobkowymi.

Powyższe oznacza, że nie zostały spełnione w sposób łączny przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy, co skutkuje odmową przyznania prawa do tego świadczenia. Kolegium uznało, że wadliwe uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji nie stanowi rozstrzygnięcia sprawy co do istoty oraz zostaje zastąpione uzasadnieniem decyzji organu odwoławczego.

M. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą nie jest spowodowane koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności w sytuacji, gdy skarżąca pełni stałą, całodzienną opiekę nad niepełnosprawnym ojcem i z tego względu nie podejmuje zatrudnienia, naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej, który wyraża się w szczególności pominięciem celu, w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego oraz naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, wydanej z naruszeniem przepisów prawa materialnego i postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Z uwagi na zaistnienie sytuacji określonej wskazanym przepisem sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 grudnia 2020 r., którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 3 czerwca 2020 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej jako "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Powyższa regulacja art. 17 ust. 1b ustawy stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Skutkiem tego wyroku jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie doprowadził wprawdzie do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże - w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. W konsekwencji organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W związku z tym, jak słusznie uznało Kolegium, wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy przesłanka w postaci czasu powstania niepełnosprawności ojca skarżącej nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. Z tego względu błędne w tej mierze było stanowisko organu pierwszej instancji, który za podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przyjął to, że niepełnosprawność ojca skarżącej powstała, gdy był on już osobą dorosłą, nie uczącą się.

Dokonana ocena stanowiska zawartego w zaskarżonej decyzji nie przesądza w sposób samodzielny istnienia podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak bowiem wynika z art. 17 ust. 1 ustawy, wnioskujący o to świadczenie musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Zdaniem organu pierwszej instancji skarżąca rzeczywiście sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem poprzez pomoc w codziennym funkcjonowaniu i wykonywaniu podstawowych czynności życiowych. Istnieje wobec tego związek pomiędzy rezygnacją skarżącej z pracy a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad ojcem.

Z kolei zdaniem organu odwoławczego pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą nad ojcem, a rezygnacją przez nią z zatrudnienia albo też niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia nie zachodzi związek przyczynowy.

Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem przysługującym jedynie za samo sprawowanie opieki, lecz związanym z koniecznością rezygnacji z wykonywania pracy zarobkowej w celu opieki tej sprawowania. Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że mimo że każda osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji , to nie oznacza to , że każda osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie zatrudnienia.

Kolegium wskazało , że opieka musi dotyczyć czynności związanych z osobą chorego, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego osoby niepełnosprawnej nie wyklucza zatrudnienia , stanowiąc rutynę także osób pracujących.

Zauważyć wobec powyższego należy, że w każdej sprawie w sposób zindywidualizowany rozważyć trzeba , jakiej opieki i w jakim rozmiarze – ze względu na rodzaj niepełnosprawności i choroby, którymi jest dotknięta - potrzebuje osoba niepełnosprawna i w jakim stopniu zaabsorbowanie opiekuna sprawowaniem tej opieki uniemożliwia podjęcie przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie (wywiad środowiskowy z dnia 18 marca 2020 r.), K. S., urodzony w 1948 r., ze względu na orzeczony znaczny stopnień niepełnosprawności wymaga opieki i pomocy w codziennych obowiązkach domowych, jak też wsparcia w procesie leczenia i dbałości o higienę osobistą. Ma problemy z poruszaniem się w związku z przebytą amputacją kończyny dolnej prawej i porusza się na wózku inwalidzkim. Żona K. S. nie jest w stanie opiekować się mężem, również bowiem wobec niej orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności, przy czym porusza się ona o kulach.

Skarżąca zamieszkuje oddzielnie, dojeżdżając codziennie do domu rodziców w celu zapewnienia opieki głównie ojcu. W razie potrzeby zostaje w domu rodziców na kilka dni.

W ramach sprawowanej opieki skarżąca wykonuje wszystkie czynności dnia codziennego, których jej rodzice nie są w stanie wykonać, w tym sprzątanie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, pranie, prasowanie, dbanie o higienę osobistą rodziców, pomoc przy kąpieli, palenie w piecach, załatwianie spraw urzędowych i wizyt lekarskich, jak też inne czynności wynikające z powstających potrzeb.

Szczególne aspekty codziennego funkcjonowania ojca skarżącej zostały zobrazowane w piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia 30 listopada 2020 r. w toku postępowania odwoławczego. Wskazano, że ojciec skarżącej zamieszkuje w odległości 1,5 km od centrum miejscowości, nie jest w stanie na wózku inwalidzkim zrobić niezbędnych zakupów, w okresie zimowym nie jest w stanie napalić w piecu, który znajduje się w piwnicy, nie jest w stanie przewieźć gorących posiłków, zaś przy wykonywaniu czynności higienicznych istnieje ryzyko upadku ojca skarżącej. We wszystkich tych czynnościach uczestniczy skarżąca, która przebywa w domu rodziców przez cały dzień. Z wniosków pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy wynika, że skarżąca sprawuje niezbędną opiekę nad swoimi rodzicami, zwłaszcza ojcem i pomimo oddzielnego zamieszkiwania z obowiązku opieki wywiązuje się bardzo dobrze.

Z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydanym w dniu 21 października 2015 r. (wydane na stałe) wynika, że ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wiąże się z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano, że ojciec skarżącej wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie.

Powyższe okoliczności nie były kwestionowane przez Kolegium. Nie było również kwestionowane, że skarżąca przyjeżdża do rodziców pociągiem każdego dnia o godz. 8.00 rano i pozostaje u rodziców do godziny 18.00 , a w przypadku konieczności przez parę dni.

W ocenie Sądu nadanie w niniejszej sprawie przez Kolegium decydującego znaczenia okoliczności, że ojciec skarżącej nie jest osobą leżącą na stałe, a część czynności wykonuje samodzielnie, doprowadziło organ odwoławczy do wadliwych wniosków i – co za tym idzie - do wadliwego rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze to, że ojciec skarżącej porusza się na wózku inwalidzkim, wykonywanie przez niego czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego – robienie zakupów, pranie , sprzątanie, gotowanie, noszenie opału i palenie w chłodne dni w piecu nie jest możliwe. Nie można też oczekiwać, by czynności te wykonywała mieszkająca z nim jego żona, a matka skarżącej , sama posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym - bowiem porusza się ona o dwóch kulach, co też uniemożliwia wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. To, że ojciec skarżącej samodzielnie – przykładowo - zje posiłek nie oznacza - z uwagi na poruszanie się przez niego na wózku inwalidzkim - że samodzielnie, bez żadnych problemów, może on ten posiłek sobie przygotować. Podobnie jest z matką skarżącej , poruszającą się o dwóch kulach.

Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skarżąca dojeżdża do ojca pociągiem. Trudno zatem oczekiwać, by woziła ojcu ( i matce) przygotowane wcześniej w swoim domu jedzenie lub wcześniej przez siebie zrobione zakupy. Pewne czynności możliwe są do wykonania jedynie u ojca - przykładowo - sprzątanie, a wykonywanie innych poza miejscem zamieszkania ojca - jak na przykład pranie - byłoby niecelowe. Należy szczególną uwagę zwrócić na konieczność noszenia przez skarżącą opału i palenia w piecu w chłodne dni, które to czynności są absorbujące i czasochłonne.

Z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wynika, by opiekun i osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym musieli razem zamieszkiwać. Tak jest w przypadku skarżącej, która nie mieszka z ojcem. Sytuacja ta sprawia jednak więcej problemów, także czasowych - związanych z dojazdem , z tym, że skarżąca nie może wielu czynności wykonać jakby "przy okazji" wykonywania ich na potrzeby własnej rodziny lub między codziennymi czynnościami , wykonywanymi przez siebie w domu. Wszystkie te okoliczności sprawiają, że opieka sprawowana przez skarżącą jest bardziej czasochłonna.

Zauważyć należy, że opieka sprawowana przez skarżącą nad ojcem nie sprowadza się jedynie do czynności gospodarczych. Skarżąca wykonuje czynności higieniczne , pomaga ojcu w kąpieli, dba o higienę osobistą ojca , załatwia wizyty lekarskie , sprawy urzędowe, a także wszelkie inne sprawy, które na bieżąco się pojawiają.

W ocenie Sądu materiał dowodowy zgromadzony w sprawie powinien doprowadzić do wniosków odmiennych, niż przyjęte zostały przez organ odwoławczy. Ocena zgromadzonych dowodów prowadzi bowiem do konstatacji, że dla zapewnienia codziennego optymalnego funkcjonowania niepełnosprawnego w stopniu znacznym ojca skarżącej, w kontekście jego stanu zdrowia, rozmiar opieki sprawowanej nad nim przez skarżącą jest na tyle znaczny, że faktycznie uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej poza sprawowaną opieką. Wpływ na to mają schorzenia, którymi dotknięty jest ojciec skarżącej, a mianowicie stan po amputacji kończyny dolnej prawej, skutkujący ograniczeniami w poruszaniu się i wymagający korzystania z wózka inwalidzkiego. Mimo zatem, że skarżąca nie zamieszkuje wspólnie z ojcem, to jest stale przy ojcu obecna w celu pomocy i asysty przy wszystkich aspektach codziennego funkcjonowania. Trudno zatem wymagać od skarżącej, aby – jak to wywodzi Kolegium – podjęła zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, chociażby w niewielkim wymiarze czasu pracy, czy też na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło, skoro zdecydowaną większość dnia spędza w domu rodziców z uwagi na konieczność obecności przy ojcu i sprawowania nad nim opieki, a w razie konieczności pozostaje z ojcem na kilka dni.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika zatem, jak przyjął to organ odwoławczy, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem pozwala skarżącej na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stan zdrowia ojca, jego schorzenia i czynności wykonywane przez skarżącą w ramach opieki przeczą takiemu stanowisku. Pracownik socjalny potwierdził (i konsekwentnie przez szereg lat wykazywał w toku postępowań w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego), że opieka nad ojcem przez skarżącą jest sprawowana oraz że skarżąca nie jest w związku z tym w stanie podjąć zatrudnienia.

W takiej sytuacji za możliwością podjęcia aktywności zawodowej przez skarżącą nie może przemawiać również to, że mąż skarżącej mógłby prowadzić gospodarstwo domowe swojej rodziny lub że córka skarżącej mogłaby pomóc w sprawowaniu opieki, bowiem ocenie podlegały okoliczności związane z obecnie sprawowaną przez skarżącą opieką nad ojcem.

Stwierdzenie przez Kolegium, że skarżąca może pogodzić sprawowanie opieki nad ojcem z aktywnością zawodową, jest niczym nie uzasadnioną tezą, oderwaną od zebranego w sprawie materiału dowodowego i do tego sprzeczną z zasadami doświadczenia życiowego.

Organ odwoławczy nie odniósł się przy tym szczegółowo do twierdzeń zawartych w piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia 30 listopada 2020 r. , a ponadto nie wskazał, jakie okoliczności dotyczące stanu zdrowia ojca skarżącej oraz zakresu sprawowanej nad nim przez skarżącą opieki uległy zmianie od czasu, gdy skarżącej przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy na ojca i jaki - w przypadku ich zaistnienia - miały wpływ na odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić należy, że ostatnią z decyzji o przyznaniu skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego, a złożeniem przez nią wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dzieli niewielki odstęp czasowy.

Wskazać ponadto należy, że z akt sprawy wynika, że decyzjami kolejno z dnia 11 grudnia 2015 r., 28 listopada 2016 r., 27 listopada 2017 r., oraz 27 listopada 2018 r. skarżącej przyznawany był, w okresie od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 31 października 2019 r., specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad ojcem. W uzasadnieniach ww. decyzji organ pierwszej instancji konsekwentnie wskazywał, że pracownik socjalny podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z rodziną odbierał oświadczenia od członków rodziny dotyczące sprawowania opieki i nie wykazywał żadnych przeciwwskazań odnośnie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zatem organ pierwszej instancji w prowadzonych wówczas postępowaniach administracyjnych w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie powziął jakichkolwiek wątpliwości, że skarżąca spełniła warunki do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego, a więc nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad ojcem.

W ocenie Sądu w prowadzonym postępowaniu organy naruszyły art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadząc postępowanie dowodowe, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z uwagi na zasadę swobodnej oceny dowodów, przewidzianej w art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Poza tym, zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, przewidzianą w art. 8 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

Należało nadto wyjaśnić, że podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie mógł również być – na co zdawał się powoływać organ pierwszej instancji - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W świetle art. 27 ust. 5 ustawy, w przypadku wyboru przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego istnieje podstawa do usunięcia z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić żadnych przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, winien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z prawa wyboru skorzystać, również w sytuacji, gdy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strona składa w okresie, na który przyznano jej uprzednio prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła bowiem w dniu 16 września 2019 r., podczas gdy specjalny zasiłek opiekuńczy przyznano skarżącej decyzją z dnia 27 listopada 2018 r. do dnia 31 października 2019 r.

Organy obowiązane są poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawy prawo wyboru świadczenia. W grę może wchodzić np. jednoczesne (tego samego dnia) uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Najistotniejszą kwestią powinno być jedynie takie załatwienie sprawy, aby zagwarantować stronie wybór świadczenia i jednocześnie nie pozbawić jej należnego wsparcia z tytułu rezygnacji albo niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Po stronie organu leży zaś podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich.

Rzeczą organów, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącej z uwzględnieniem powyższego stanowiska Sądu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił decyzje organów obu instancji, o czym orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

O kosztach postępowania (punkt drugi wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).