Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1402/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 54 § 1, § 2, § 4, § 5, § 5a i § 6, art. 89 §1 i § 3
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska (sprawozdawca), Protokolant Izabela Dalkowska - Jóźwiak, po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2022 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 maja 2019 r. sygn. akt I SA/Gd 477/19 w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 14 stycznia 2019 r. nr 2201-IEE-1.711.2.248.2018.BW w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od M. B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 7 maja 2019 r. sygn. akt I SA/Gd 477/19,

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 14 stycznia 2019 r. nr 2201-IEE-1.711.2.248.2018.BW w przedmiocie umorzenia postępowania.

Wskazany wyrok (podobnie jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych) jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej, skarżący - reprezentowany przez pełnomocnika będącego doradcą podatkowym - zaskarżył wyrok w całości, zarzucając:

I. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302); dalej: "p.p.s.a.", naruszenie przepisów postępowaniu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w związku z art. 138 § 1 pkt 1 i w związku z art. 144 k.p.a. oraz w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.", poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez sąd pierwszej instancji, podczas gdy zarzuty sformułowane w zażaleniu uzasadniały uchylenie w całości postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 20 listopada 2018 r. nr 2217-SEE.711.923.2018.04 i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez: uwzględnienie skargi na czynności egzekucyjne Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., uchylenie środka egzekucyjnego, wstrzymanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia skargi na czynności egzekucyjne;

2. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a., w związku z art. 18 i art. 1a pkt 2, art. 54 § 1, § 2, § 4, § 5, § 5a i § 6 i w związku z art. 80 § 1 - § 3 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez sąd pierwszej instancji, w sytuacji gdy skarżący wykazał, iż organy administracji bezzasadnie umorzyły postępowanie w sprawie ze skargi na czynności egzekucyjne Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. polegające na aktualizacji zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego dokonanej zawiadomieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 11 października 2018 r. ze względu na jej niedopuszczalność (skarga zdaniem organów administracji dotyczyła czynności materialno-technicznej, tzn. informacji o zmianie wysokości kosztów egzekucyjnych), podczas gdy w ocenie skarżącego skarga na czynności egzekucyjne powinna być rozpatrzona na podstawie art. 54 § 5 u.p.e.a., tj. oddalona lub uwzględniona niezależnie od stanu postępowania egzekucyjnego i jej przedmiotu; w przypadku niedopuszczalności wniesienia skargi na czynności egzekucyjne rozstrzygnięciem również powinno być oddalenie skargi na podstawie art. 54 § 5 u.p.e.a., a nie umorzenie postępowania ze względu na jej bezprzedmiotowość, czy odmowa wszczęcia postępowania;

3. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z przepisami art.124 § 1 i § 2 k.p.a. i w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji gdy skarżący wykazał, iż organy administracji obu instancji błędnie przyjęły, że w sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania ze skargi na czynności egzekucyjne;

4. art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w związku z art. 105 § 1 k.p.a. oraz w związku z art. 18 i art. 54 § 5 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na sporządzeniu wadliwego uzasadnienia wyroku, w którym sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił, iż organy administracji obu instancji zasadnie umorzyły postępowanie czynności egzekucyjne, podczas gdy skarga na czynności egzekucyjne powinna być rozpatrzona merytorycznie na podstawie art. 54 § 5 u.p.e.a., tj.: oddalona lub uwzględniona, niezależnie od stanu postępowania egzekucyjnego.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Nadto zawnioskował

o przeprowadzenie rozprawy oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przypisanych, w tym zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie w całości, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw kasacyjnych.

Jak wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd pierwszej instancji, Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego na podstawie zagranicznych tytułów wykonawczych z dnia 30 sierpnia 2018 r.

W oparciu o ww. tytuły wykonawcze organ egzekucyjny zawiadomieniem

z dnia 5 października 2018 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

Pismem z dnia 5 października 2018 r. bank uznał zajętą wierzytelność i poinformował organ egzekucyjny o braku możliwości jego realizacji z uwagi na brak środków pieniężnych na rachunku.

Dokonane zajęcie zostało przez organ egzekucyjny zaktualizowane zawiadomieniem z dnia 11 października 2018 r. doręczonym dłużnikowi zajętej wierzytelności 11 października 2018 r., zaś zobowiązanemu (skarżącemu) 16 października 2018 r.

Pismem z dnia 26 października 2018 r. zobowiązany wniósł skargę na czynność egzekucyjną w postaci aktualizacji zawiadomieniem z dnia 11 października 2018 r. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

Postanowieniem z dnia 20 listopada 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w przedmiocie ww. podania skarżącego z dnia 26 października 2018 r.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 stycznia 2019 r. utrzymał je w mocy. W ocenie organu odwoławczego, kwestionowana czynność nie mogła być uznana za czynność egzekucyjną, gdyż miała na celu jedynie poinformowanie zobowiązanego o zmniejszeniu wysokości kosztów egzekucyjnych.

Orzekając na gruncie tak ustalonego przez organy stanu faktycznego, przyjętego za podstawę wyrokowania przez sąd pierwszej instancji, sąd ten wyjaśnił, że kwestionowana czynność nie mogła być uznana za czynność egzekucyjną, podlegającą zaskarżeniu, na podstawie art. 54 u.p.e.a., gdyż zawiadomienie z dnia 11 października 2018 r. o aktualizacji dokonanego zawiadomieniem z dnia 5 października 2018 r. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie jest ani środkiem egzekucyjnym (nie jest przewidziane w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., zawierającym katalog środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych), ani też nie zmierza do zastosowania bądź zrealizowania środka egzekucyjnego. Celem zawiadomienia było poinformowanie zobowiązanego o zmianie wysokości kosztów egzekucyjnych (ich wysokość uległa zmniejszeniu), dlatego też nie mogło podlegać ocenie organu egzekucyjnego w trybie art. 54 u.p.e.a. i z tego powodu, w ocenie sądu pierwszej instancji, organ egzekucyjny mógł zakończyć postępowanie w sprawie ze skargi na czynność egzekucyjną poprzez jego umorzenie ze względu na jego bezprzedmiotowość, chociaż - w ocenie sądu - prawidłową formą rozstrzygnięcia powinno być postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (art. 61a k.p.a.), a nie postanowienie umarzające postępowanie (art. 105 k.p.a.). Jednak to uchybienie nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż jedno i drugie postanowienie skutecznie wstrzymują bieg sprawy. W konsekwencji sąd pierwszej instancji nie stwierdził naruszeń prawa, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając przedstawiony przebieg postępowania przed organami obu instancji oraz ocenę prawną dokonaną w sprawie przez te organy i sąd pierwszej instancji, nie podziela zasadności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Przepisy art. 54 u.p.e.a. stanowią, że:

"Art. 54 § 1. Zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego.

§ 2. Na przewlekłość postępowania egzekucyjnego skarga przysługuje również wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, a także podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku oraz organowi zainteresowanemu w wykonaniu obowiązku.

§ 3. (uchylony).

§ 4. Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej.

§ 5. W sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie.

§ 5a. W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności.

§ 6. Wniesienie skargi, o której mowa w § 1, nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego.".

Natomiast, zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a., ilekroć w ustawie jest mowa o czynności egzekucyjnej - rozumie się przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.

Ponadto w przepisie art. 1a pkt 12 u.p.e.a. wśród środków egzekucyjnych wymieniono:

a) w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję:

– z pieniędzy,

– z wynagrodzenia za pracę,

– ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej,

– z rachunków bankowych,

– z innych wierzytelności pieniężnych,

– z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków,

– z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych,

– z weksla,

– z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej,

– z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością,

– z pozostałych praw majątkowych,

– z ruchomości,

– z nieruchomości,

b) w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązków o charakterze niepieniężnym:

– grzywnę w celu przymuszenia,

– wykonanie zastępcze,

– odebranie rzeczy ruchomej,

– odebranie nieruchomości, opróżnienie lokali i innych pomieszczeń,

– przymus bezpośredni.

Zatem, skoro ustawodawca w art. 54 § 1 u.p.e.a. postanowił, że zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora (oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego), a czynności egzekucyjne zostały zdefiniowane w art. 1a pkt 2 u.p.e.a., i rozumie się przez nie wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, zaś w przepisie art. 1a pkt 12 u.p.e.a. środki egzekucyjne zostały enumeratywnie wymienione i nie zamieszczono w tym katalogu takiego środka egzekucyjnego, jak informacja o zmianie wysokości kosztów egzekucyjnych, to oczywiste jest, że skarga na taką informację, która nie jest czynnością egzekucyjną, nie przysługuje.

Ponadto prawidłowo organy obu instancji i sąd pierwszej instancji uznały, że skoro ustawodawca przez czynność egzekucyjną rozumie wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a ww. informacja do takiego celu nie zmierza, to nie stanowił czynności egzekucyjnej.

Dodatkowo należy wskazać, że skoro ustawodawca w art. 54 § 5a u.p.e.a. przewidział, iż w przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności, a ww. informacja nie nadaje się do zastosowania takich następczych wobec czynności egzekucyjnych aktów, to tym bardziej nie może być zaliczona do katalogu czynności egzekucyjnych.

Nadto kwestia ponoszenia kosztów postępowania egzekucyjnego znajduje swoje unormowanie w szczególności w rozdziale 6 u.p.e.a., w art. 64-66. Zatem, kwestionowanie wysokości kosztów egzekucyjnych może odbywać się według tej regulacji prawnej.

Wbrew stanowisku skarżącego kasacyjne, sąd pierwszej instancji nie naruszył wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego i procesowego, gdyż prawidłowo zastosował je w sprawie i skargę - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - oddalił.

Także, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji nie naruszył przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. przez wadliwe sporządzenie uzasadnienia wyroku, w którym nieprawidłowo miałby - według skarżącego - ocenić zasadność umorzenia postępowania. Nie można bowiem mylić dostateczności uzasadnienia z siłą jego przekonywania i trafnością wskazanych w nim argumentów. Celem uzasadnienia jest wprawdzie przekonanie stron postępowania o trafności rozstrzygnięcia, ewentualna wadliwość argumentacji bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu, nie stanowi jednak o naruszeniu przez sąd art. 141 § 4 p.p.s.a., gdy uzasadnienie zawiera odniesienie się do zarzutów poprzez odwołanie się do treści przepisów prawa i wyjaśnienie ich zastosowania w konkretnej sprawie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II FSK 1651/11; z dnia 30 listopada 2012 r. sygn. akt II FSK 745/11).

Nadto sąd pierwszej instancji prawidłowo dostrzegł, że prawidłową formą rozstrzygnięcia powinno być postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (art. 61a k.p.a.), a nie postanowienie umarzające postępowanie (art. 105 k.p.a.). Jednak, jak prawidłowo ocenił to sąd, uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż jedno i drugie postanowienie skutecznie wstrzymują bieg sprawy.

Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329); dalej: "p.p.s.a." - oddalił skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 200 w zw. z art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. Zasądzony zwrot kosztów postępowania obejmuje koszty zastępstwa procesowego radcy prawnego w kwocie 480 zł ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

/-/ A. Polańska /-/ K. Winiarski /-/ P. Borszowski