Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1172/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 620  Ochrona zdrowia, w tym sprawy dotyczące chorób zawodowych, zakładów opieki zdrowotnej, uzdrowisk, zawodu lekarza, pielęg
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Kisiel Sędziowie AWSA Dorota Dąbek sprawozdawca AWSA Mariusz Kotulski Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2005 r sprawy ze skargi "[...]" Sp. z o.o. w [...] na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia 9 kwietnia 2003 r Nr : [...] w przedmiocie choroby zawodowej I uchyla zaskarżoną decyzję , II zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją dnia 9 kwietnia 2003r., nr [...] , Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] , po rozpatrzeniu odwołania D. P. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] września 2002r., nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia chorób zawodowych wymienionych w poz. 1 i 6 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm. ) - uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej choroby zawodowej wymienionej w poz. 1 wykazu i stwierdził u D. P. chorobę zawodową - przewlekłe zawodowe zatrucie substancjami chemicznymi hepatotoksycznymi pod postacią uszkodzenia miąższu wątroby, w pozostałej części decyzję organu pierwszej instancji utrzymał w mocy.

Organ administracyjny ustalił, że D. P. pracowała jako monter podzespołów elektronicznych w zakładach:

1) od [...] .08.1973 r. do [...] .09.1991 r. w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym [...] w [...] ul. [...]

2) od [...].10.1991 r. do [...].07.1997 r. w "[...]" Spółka z o.o. w [...], ul. [...].

W latach 1973 do 1986 do wykonywanych przez nią czynności należały:

- sitodruk (tj. drukowanie warstw past sitodrukowych na płytkach laminatowych i ceramicznych

- zmywanie sit, sitodrukarki i każdej źle nadrukowanej płytki rozpuszczalnikiem (Thiner), - suszenie wydrukowanych płytek i ich wypalanie w piecu w temp. 8500stopni

- montaż ( lutowanie) podzespołów elektronicznych na płytkach,

- płukanie płytek z zamontowanymi podzespołami w płuczkach z TRI.

Wszystkie w/wym. czynności z wyjątkiem lutowania, w latach 1973 - 1978 wykonywane były w pomieszczeniach Wydziału Mikroukładów [...]"[...]". Przy ich wykonywaniu D. P. miała kontakt z pastami na bazie butanolu, z pastami w skład których wchodziły srebro, związki srebra i palladu, złota i platyny, z Thinerem - rozpuszczalnikiem o składzie: ksylen (30 %), nitro (27 %), alkohol etylowy skażony acetonem (20 %), benzyna ekstrakcyjna (13%), toluen, terpineol, octan butalokarbitolu, octan butylu. Miała także kontakt z lutowiem cynowo (60%) - ołowiowym ( 40%), kalafonią i rozpuszczalnikami : toluenem, ksylenem, octanem butylu, alkoholem skażonym acetonem, z TRI o temp. 900 - 1000 przy płuczkach ( ok.20 minut dziennie) oraz z resztkami TRI odparowującymi z odtłuszczonych układów magazynowanych w pomieszczeniu, w którym pracownicy lutowali mikroukłady na płytkach.

W latach 1986 - 1997 D. P. pracowała przy lutowaniu podzespołów - mając kontakt z lutowiem, kalafonią i rozpuszczalnikami. Pod koniec lat osiemdziesiątych, przez okres około dwóch miesięcy pracowała przy obsłudze walcarek do walcowania past na bazie sadzy i benzyny ekstrakcyjnej. Po skończonym walcowaniu myła całą maszynę Thinerem. W pomieszczeniu walcarek nie było wentylacji mechanicznej. W latach 1991 - 1997 jedną godzinę tygodniowo pracowała przy obsłudze pieca tunelowego.

W opinii Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, D. P. pracując w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym [...] w okresie od 1973 - 1986 była narażona na octan butylu, toluen, ksylen i trójchloroetylen (TRI) w stężeniach ponadnormatywnych. Ponadto przez cały okres zatrudnienia, a w latach 1986 - 1991 wyłącznie miała kontakt z lutowaniem cynowo-ołowiowym, kalafonią i rozpuszczalnikami: ksylenem, toluenem, octanem butylu, alkoholem skażonym acetonem. Ze względu na brak badań środowiskowych na stanowisku lutowania, niemożliwym było ustalenie, czy czynniki z którymi miała kontakt podczas lutowania występowały w stężeniach ponadnormatywnych. Lutowania podzespołów elektronicznych na płytkach drukowanych dokonywano na podgrzanej do temperatury 280°C płycie elektrycznej w pomieszczeniach, w których do 1984 r. nie było zainstalowanej wentylacji mechanicznej. W tych samych pomieszczeniach do roku 1989 magazynowano układy drukowane po ich odtłuszczeniu w TRI. W latach 1991 - 1997 D. P. pracowała w "[...]" Sp. z 0.0. w kontakcie z lutowiem cynowo-ołowiowym, kalafonia i rozpuszczalnikami: ksylenem, toluenem, octanem butylu, alkoholem etylowym skażonym acetonem, w pomieszczeniu, w którym wentylacja mechaniczna nie działała. Brak badań środowiskowych na stanowiskach lutowania w "[...]" nie pozwala ocenić, czy podczas montażu wymienione substancje występowały w stężeniach ponadnormatywnych.

Powyższej oceny narażenia zawodowego organ administracyjny dokonał w oparciu o analizę całości posiadanej w sprawie dokumentacji, wyników badań środowiskowych oraz zeznania w charakterze strony D. P. i zeznań świadków.

W przedmiotowej sprawie orzeczenia lekarskie w przedmiocie choroby zawodowej wydały placówki służby zdrowia właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych tj. [...] Ośrodek Medycyny Pracy w [...] oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...]. W wyniku badań w [...] Ośrodku Medycyny Pracy w [...] przeprowadzonych w latach 1999 - 2001 rozpoznano uszkodzenie wątroby oraz przewlekłe proste zapalenie błony śluzowej gardła i krtani. Na ich podstawie jednostka ta wydała w dniu [...].11.1999r. orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania zawodowego toksycznego uszkodzenia wątroby ze względu na brak narażenia na czynniki hepatotoksyczne oraz w dniu [...].05.2001 r. orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania przewlekłego zapalenia błony śluzowej gardła i krtani ponieważ obraz zmian laryngologicznych, brak cech alergii w cytogramach, ujemne testy standardowe i zawodowe z pastą do drukowania, butanolem, octanem butylu, Thinerem, acetonem i cyną - nie dają podstaw do rozpoznania zawodowego charakteru schorzenia.

Na swój wniosek D. P. badana była w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...]. W wyniku badań klinicznych przeprowadzonych w okresie od [...].04. - [...].04.2002 r. Instytut wydał w dniu [...].06.2002 r. orzeczenia lekarskie:

l) o braku podstaw do rozpoznania zawodowego toksycznego uszkodzenia wątroby lub jego następstw. W uzasadnieniu tego orzeczenia Instytut podaje, że z analizy wyników badań środowiskowych wykonanych przez Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w [...] wynika, że średnie stężenia węglowodorów aromatycznych w powietrzu przy myciu sit w pomieszczeniu sitodruku oraz przy piecu tunelowym tylko nieznacznie przekraczały NDS dla toluenu i ksylenu w roku 1990 a nie przekraczały w latach 1986 i 1996. Wyniki badań z 1982 r. wykazujące przekroczenia dla octanu butylu 1,7 razy i toluenu 7 razy, Instytut uznał za niemiarodajne jako przeprowadzone bez włączonej wentylacji. W trakcie hospitalizacji w Instytucie w badaniach laboratoryjnych stwierdzono prawidłowy poziom bilirubiny, prawidłową aktywność enzymów wątrobowych oraz ujemne odczyny serologiczne ukierunkowane na przewlekłe zapalenie wątroby typu B i C. Wobec braku podmiotowych, przedmiotowych i laboratoryjnych cech uszkodzenia wątroby odstąpiono od weryfikacji wcześniejszego wyniku bioptatycznego z 2000 r. Instytut uznał, że brak jest podstaw do łączenia stwierdzanego w latach 1992 - 1999 uszkodzenia wątroby z warunkami pracy,

2) o braku podstaw do rozpoznania przewlekłego zanikowego, przerostowego i alergicznego nieżytu błon śluzowych nosa, gardła, krtani i tchawicy, wywołanego działaniem substancji o silnym działaniu drażniącym lub uczulającym. Jak wynika z uzasadnienia tego orzeczenia w badaniu laryngologicznym stwierdzono jedynie cechy przewlekłego prostego zapalenia błony śluzowej gardła i krtani. Wykonane testy skórne z alergenami zawodowymi wypadły negatywnie a słabo dodatnio jedynie z niektórymi alergenami pozazawodowymi. Wyniki badań bakteriologicznych potwierdzają - zdaniem Instytutu - etiologię infekcyjną zmian patologicznych stwierdzonych w obrębie górnych dróg oddechowych.

Ocena narażenia zawodowego dokonana przez organ odwoławczy stanowiła podstawę do wystąpienia do [...] Ośrodka Medycyny Pracy w [...] o weryfikację wydanego przez tę placówkę orzeczenia lekarskiego. Jednostka orzecznicza zmieniła swoje orzeczenie i rozpoznała u D. P. przewlekłe zawodowe zatrucie substancjami hepatotoksycznymi pod postacią uszkodzenia miąższu wątroby (poz. 1 wykazu chorób zawodowych). Uwzględniając przedłożoną ocenę narażenia zawodowego oraz wykonane w latach 1999 - 2000 badania, zwłaszcza ocenę histopatologiczną biopsji wątroby wykonanej w czasie obserwacji w Klinice Chorób Zakaźnych [...], w ocenie jednostki orzeczniczej istnieje podstawa do rozpoznania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy narażeniem a stanem zdrowia. W uzupełnieniu tego orzeczenia MOMP dodał, że uznanymi czynnikami mogącymi wywołać uszkodzenie wątroby są trójchloroetylen (TRI), alkohol etylowy skażony acetonem oraz toluen. Nowa, ustalona w postępowaniu odwoławczym ocena narażenia zawodowego oraz analiza orzeczeń lekarskich oraz nowe zweryfikowane orzeczenie lekarskie [...] Ośrodka Medycyny Pracy w [...] w ocenie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego dały podstawę do stwierdzenia choroby zawodowej wymienionej w poz. 1 wykazu chorób zawodowych.

W skardze "[...]" sp. z o.o. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania przed organem II instancji, względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji zarzucając naruszenie art. 7, 77§1, 80 i 107 §1 w związku z art. 140 kpa. Skarżący zarzucił powołanie błędnej podstawy prawnej w zaskarżonej decyzji, ograniczono się w niej bowiem jedynie do przepisu intertemporalnego tj. §10 rozporządzenia RM z 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...). Zarzucono ponadto oparcie poczynionych w sprawie błędnych ustaleń faktycznych na nieobiektywnym przesłuchaniu strony i materiałach niewiadomego pochodzenia (dokument zatytułowany "[...]"), który zawiera szereg błędów merytorycznych. Skarżący podniósł szereg zarzutów kwestionujących prawdziwość informacji zawartych w zeznaniach strony i świadków i wniósł o przeprowadzenie dowodów z zeznań wieloletnich pracowników zakładu oraz dokumentacji technicznej wentylacji i klimatyzacji. Przeprowadzonym przez organ II instancji uzupełnieniom postępowania dowodowego w zakresie opinii biegłych tj. orzeczeniu lekarskiemu z dnia [...].02.2003r. zarzucił, iż nie oparto go na przeprowadzonych badaniach, a jedynie na ponownej ocenie badań wykonanych kilka lat wcześniej w Klinice [...]. Podkreślono również, że w orzeczeniu Instytutu w [...] stwierdzono "brak podmiotowych, przedmiotowych i laboratoryjnych cech uszkodzenia wątroby" a więc zdrową wątrobę. Zachodzi więc sprzeczność pomiędzy orzeczeniami z kwietnia 2002r., kiedy to nie stwierdzono żadnego schorzenia wątroby i z lutego 2003r., kiedy rozpoznano chorobę zawodową opierając diagnozę na badaniach z roku 2000. Skarżący z tego powodu kwestionuje wiarygodność wydanych w sprawie opinii lekarskich.

Ustosunkowując się do zarzutów skargi, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...]wniósł o jej oddalenie podnosząc, iż:

1) Podstawa prawna wydanej decyzji jest prawidłowa. Powołanie w niej § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115 ) wskazuje, że przedmiotowa sprawa toczy się według przepisów poprzednio obowiązujących tj. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn.zm )

2) Dokument o tytule [...] przedłożyła D. P. w toku postępowania w przedmiocie choroby zawodowej w [...] Ośrodku Medycyny Pracy. Ona sama jest autorem tego dokumentu. To ogólny opis czynności jakie wykonywała. Ten dokument nie stanowił dowodu, na którym organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej opierały się przy ocenie narażenia dowodowego. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej przeprowadziły dochodzenie epidemiologiczne dot. warunków pracy D.P.. W toku tego postępowania przedstawiciel Laboratorium Chemicznego "[...]" przedłożył wyniki pomiarów szkodliwości chemicznych na stanowisku pracy D. P.. Wyniki te są potwierdzone przez zakład pracy. Laboratorium Chemiczne " [...]" w latach 1970 - 1990 posiadało zezwolenie Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] na przeprowadzanie pomiarów stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia na stanowiskach pracy. Wyniki te stanowiły wiarygodny dowód w sprawie.

3) W oparciu o analizę całości dokumentacji oraz informacji uzyskanych od przesłuchanej w charakterze strony D. P., potwierdzonych przez 3 świadków pracujących w Ośrodku Badawczo - Rozwojowym [...] w [...] w różnych okresach w latach 1973 - 1992 Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny dokonał oceny narażenia zawodowego D. Przeniosło. Inspektor Sanitarny ma prawo dokonania oceny dowodów / art. 80 kpa/. Faktem jest, że na protokole przesłuchania świadka: J. S. i Z. S. nie ma podpisu świadka w zaznaczonym miejscu na podpis. Nie świadczy to jednak, że świadek nie został uprzedzony o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Protokół przesłuchania świadka zawiera własnoręczny podpis przesłuchiwanego świadka. W tym przypadku najprawdopodobniej doszło do przeoczenia.

4) Zgodnie z wiedzą i doświadczeniem lekarskim, uznanymi czynnikami mogącymi wywołać uszkodzenie miąższu wątroby u Pani P. są: toluen, alkohol etylowy skażony acetonem oraz toluen. Kontakt Pani P. z toluenem potwierdzony został w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przez Prezesa [...] Wyniki pomiarów wykazały przekroczenia toluenu.

5) [...].11. 1999r. [...] Ośrodek Medycyny Pracy rozpoznał u Pani P. uszkodzenie wątroby. Badanie histopatologiczne w tym przypadku jest badaniem najbardziej wiarygodnym i potwierdza uszkodzenie wątroby. Badanie to wykonane zastało w Klinice Chorób Zakaźnych [...] w [...] w 2000 roku i wykazało u Pani P. uszkodzenie miąższu wątroby. Orzeczeniem lekarskim o rozpoznaniu choroby zawodowej z dnia [...].02. 2003 roku [...] Ośrodek Medycyny Pracy w [...], Nr [...] rozpoznał u Pani D. P. chorobę zawodową w postaci przewlekłego zawodowego zatrucia substancjami chemicznymi hapatotoksycznymi pod postacią uszkodzenia miąższu wątroby tj. chorobę wymienioną w pozycji 1 wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu orzeczenia MOMP podał, że analiza nowych danych o narażeniu zawodowym, przedstawionych przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie / udokumentowane wieloletnie przekroczenia dopuszczalnych normatywów higienicznych dla rozpuszczalników organicznych i innych substancji chemicznych uszkadzających miąższ wątroby / oraz wykonanych w roku 1999 - 2000 badań / zwłaszcza ocena histopatologiczna biopsji wątroby wykonanej w czasie obserwacji w Klinice Chorób Zakaźnych [...] w [...] / daje podstawę do rozpoznania związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy narażeniem a stanem zdrowia.

6) Zakład pracy nie podnosił w postępowaniu odwoławczym sprawy wentylacji. Nie zgłosił wniosków dowodowych w tym temacie. Dopiero w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi sprawę wentylacji mechanicznej w zakładzie. Ponieważ zakład pracy Pani P. nie przedłożył dowodów świadczących o sprawnej wentylacji mechanicznej Inspektor Sanitarny przyjął ocenę narażenia na podstawie zeznań strony i świadków. W niniejszej sprawie organ II instancji w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały zgromadzony materiał dowodowy i wydał decyzję z dnia [...] .04. 2003 roku o uchyleniu decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...].09.2002 roku, znak : [...] w części dot. choroby zawodowej wymienionej w poz. 1 wykazu chorób zawodowych i stwierdził u Pani D. P. chorobę zawodową - przewlekłe zawodowe zatrucie substancjami chemicznymi hepatotoksycznymi pod postacią uszkodzenia miąższu wątroby.

W piśmie przygotowawczym skarżącego z dnia [...].07.2005r. wskazano szereg dodatkowych argumentów uzasadniających skargę, w tym w szczególności podano, że argumenty dotyczące wentylacji nie były przez skarżącego podnoszone w odwołaniu od decyzji, albowiem pismo skarżącego z dnia [...].03.2001r. szczegółowo wyjaśniające kwestię wentylacji nie było kwestionowane przez organ I instancji. Dopiero zaskarżona decyzja zrodziła potrzebę zgłaszania w tym zakresie dalszych wniosków dowodowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271), sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga w niniejszej sprawie została złożona w 2003r., a więc przed dniem 1 stycznia 2004r. W konsekwencji podlega rozpoznaniu zgodnie z wyżej wskazaną zasadą.

W ocenie sądu zaskarżona decyzja narusza prawo.

Stosownie do treści § 1 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów dnia 18. 11. 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U nr 65, poz. 294 z późn. zm.), "za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy". Na pojęcie choroby zawodowej składają się zatem dwa elementy: istnienie schorzenia wymienionego w przedmiotowym wykazie oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy.

Zgodnie z treścią § 10 cyt. powyżej Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18. 11. 1983r. w sprawie chorób zawodowych, podstawą wydania przez inspektora sanitarnego decyzji w sprawie choroby zawodowej jest orzeczenie lekarskie wydane przez upoważnioną jednostkę służby zdrowia i wyniki dochodzenia epidemiologicznego. Opierając się na orzeczeniach lekarskich, orzekające w niniejszej sprawie organy administracyjne stwierdziły, że skoro upoważniona do rozpoznawania chorób zawodowych jednostka służby zdrowia rozpoznała chorobę zawodową, inspektor sanitarny musiał wydać pozytywną decyzję.

Podnieść jednak należy, że przedmiotowe orzeczenia lekarskie wydawane na użytek postępowania w sprawie chorób zawodowych są w istocie opiniami w rozumieniu art. 84 § 1 kpa (tak m.in. NSA w wyroku z 21 września 2001r., sygn. akt I S.A. 2870/00; z dnia 14 kwietnia 1999r., sygn. akt I S.A. 1931/98; z dnia 5 listopada 1998r., sygn. akt I S.A. 1200/98, LEX nr 45833) i jak każdy dowód winny być przez organ wszechstronnie ocenione. Bez tej opinii bądź sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to jednak zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 kpa.

Organ nie może oprzeć rozstrzygnięcia na opinii lekarskiej lakonicznej, nie zawierającej przekonywującego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa. Mając taką opinię, organ zobowiązany jest wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii w kierunku przez siebie wskazanym bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia z zakreśleniem jej okoliczności, jakie winny być w opinii ustalone.

Tymczasem wydane w niniejszej sprawie opinie lekarskie, na których organy administracyjne oparły swe rozstrzygnięcia, nie spełniają tych wymogów, w szczególności zaś nie zawierają pełnego, przekonywującego i jednoznacznego uzasadnienia. Powoduje to wątpliwości co do powodów takiej a nie innej treści rozstrzygnięcia. Pierwsze z orzeczeń [...] Ośrodka Medycyny Pracy jak również orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy w [...] pomimo kategorycznych stwierdzeń o rozpoznaniu schorzenia i jednocześnie niezakwalifikowaniu go jako zawodowego, nie uzasadniają tego poglądu w sposób nie budzący wątpliwości. Analogiczny zarzut odnieść należy także do drugiego orzeczenia [...] Ośrodka Medycyny Pracy. Nie można zatem uznać, że w/w orzeczenia lekarskie w sposób wyczerpujący i przekonywujący uzasadniają treść dokonanego rozpoznania.

W niniejszej sprawie organy administracyjne nie zwróciły także uwagi na istniejącą zasadniczą rozbieżność w treści orzeczeń lekarskich [...] Ośrodka Medycyny Pracy w [...] i Instytutu Medycyny Pracy w [...], co słusznie zauważa skarżący. W orzeczeniu Instytutu w [...] (z kwietnia 2002r.) stwierdzono "brak podmiotowych, przedmiotowych i laboratoryjnych cech uszkodzenia wątroby" a więc brak schorzenia wątroby. W orzeczeniu zaś MOMP, zarówno pierwszym (z listopada 1999r.) jak i drugim (z lutego 2003r.) rozpoznano schorzenie wątroby - w tym drugim wypadku wyraźnie zaznaczono, iż diagnoza ta jest oparta na badaniach z roku 2000r. przeprowadzonych w Klinice [...] . Organy administracyjne nie zwróciły się do organów orzeczniczych lekarskich o wyjaśnienie tej zasadniczej sprzeczności, w ogóle się do tego nie ustosunkowały. Nie można zatem uznać, że organy administracyjne wykonały ciążące na nich obowiązki dokonania wszechstronnej oceny opinii biegłych, na której oparły swe rozstrzygnięcie. Naruszone zatem zostały zasady wynikające z art. 80 kpa, organ nie dokonał bowiem należytej oceny zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych.

Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądu administracyjnego istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. np. wyrok SN z dnia 3 lutego 1999r., III RN 110/98, Prok.i Pr. 1999/7-8/56). Może ono być obalone poprzez wykazanie, że w konkretnym przypadku schorzenie powstało na skutek innych przyczyn. Należy jednak podkreślić, że wobec wskazanej powyżej sprzeczności w treści wydanych w niniejszej sprawie orzeczeń lekarskich, w niniejszej sprawie budzi uzasadnione wątpliwości sam fakt występowania schorzenia wątroby. Nie może zatem być mowy o istnieniu związku przyczynowego, dopóki nie zostanie jednoznacznie wykazane istnienie schorzenia.

Uznać też należy, że lapidarność uzupełniającego orzeczenia lekarskiego MOMP z dnia [...] .02.2003r., zupełny brak ustosunkowania się w nim do odmiennej treści orzeczenia IMP w [...], jak również oparcie go jedynie na ponownej ocenie badań wykonanych kilka lat wcześniej w Klinice [...] w roku 2000, wywołują uzasadnione wątpliwości co do jego rzetelności i wiarygodności.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja zapadła bez należytego wyjaśnienia sprawy, co naruszyło art. 7 i art. 77 § 1 kpa.

Należy również zauważyć, że przedmiotowe orzeczenia lekarskie naruszają też prawo z innego powodu. Obowiązujące przepisy, a to § 9 cyt. powyżej Rozporządzenia Rady Ministrów dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych przewidują, że pracownik, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania. Tymczasem w niniejszej sprawie tych ponownych pełnych badań lekarskich nie przeprowadzono, w szczególności za nieprawidłowe uznać należy oparcie orzeczenia IMP w [...] m.in. na wcześniejszych wynikach biopsji. Dokonano tego zresztą bez jasnego uzasadnienia dlaczego tych badań nie prowadzono ponownie.

Jest to istotne uchybienie prawne powodujące, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem cytowanego § 9 Rozporządzenia Rady Ministrów dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych, a więc bez należytego wyjaśnienia sprawy, co naruszyło art. 7 i art. 77 §1 kpa. Powyższe uchybienie proceduralne mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 litera c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowi zatem przesłankę do uchylenia tej decyzji.

Należy też zauważyć, że przeprowadzone przez organ administracyjny postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji było dotknięte także jeszcze innymi wadami mogącymi mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie uznać należy, że strona skarżąca została pozbawiona uprawnień procesowych do uczestnictwa w prowadzonym postępowaniu dowodowym: nie była ona bowiem zawiadomiona o przesłuchaniu stron i świadków i w nim nie uczestniczyła. Naruszony zatem został art. 10 i art. 81 kpa. Ponownie przeprowadzając postępowanie administracyjne w tej sprawie organ winien umożliwić skarżącemu wypowiedzenie się co do przeprowadzonych dowodów oraz rozpoznać wnioski skarżącego o przeprowadzenie dowodów z zeznań wieloletnich pracowników zakładu oraz dokumentacji technicznej wentylacji i klimatyzacji.

Wadą przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania jest również naruszenie przez organ obowiązku pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami sprawy i złożenia końcowego oświadczenia. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądu administracyjnego (por. m.in. wyrok NSA z 5 kwietnia 2001r., II SA 1095/00, LEX nr 53441 oraz wyrok NSA z 17 lipca 2003r., SA/Bd 1271/03, ONSA 2004/2/83) brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie, uzasadnia wniosek, że organ naruszył obowiązek ustalony w art. 10 §1 kpa.

W tym kontekście za zasadne uznać też należy zawarte w skardze zarzuty naruszenia art. 7, 77§1 kpa, polegające na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a w szczególności niewyjaśnienie kwestii wentylacji. Za nietrafny uznać natomiast należy argument wskazany przez organ w odpowiedzi na skargę, iż skarżący nie podnosił sprawy wentylacji w odwołaniu, a dopiero w skardze do sądu. Zauważyć bowiem należy, iż w postępowaniu przez organem I instancji kwestia ta nie była sporna, a uprawnienia procesowe skarżącego w postępowaniu przed organem II instancji były istotnie ograniczone, jak już wskazano powyżej.

Przeprowadzone zatem w przedmiotowej sprawie postępowanie administracyjne było dotknięte wadami. Stwierdzone przez Sąd naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 litera a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz uchybienia proceduralne, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 litera c tej ustawy, stanowią podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracyjny winien w sposób prawidłowy i wyczerpujący przeprowadzić postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie choroby zawodowej, uwzględniając w tym zakresie zawarte powyżej wskazówki Sądu. Dopiero wydane w oparciu o takie postępowanie rozstrzygnięcie nie będzie obarczone wadami prawnymi.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 §2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na koszty składają się: wynagrodzenie adwokata w kwocie 240zł, koszty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie [...] zł oraz zwrot wpisu w kwocie [...] zł.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji.