Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1739/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 315 ust. 3, art. 255 ust. 1 pkt 9 i ust. 3, art. 256 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej
article: art. 10, art. 11
journal: Dz.U. 1993 nr 26 poz 117
law: Ustawa.z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2011 r. sprawy ze skargi D. z siedzibą w B. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec udzielenia patentu na wynalazek pt. "Układ blokowania przestrzennego położenia konstrukcji nośnej leżaka" oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] Urząd Patentowy RP działający w trybie postępowania spornego po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] kwietnia 2010 r. sprawy o unieważnienie patentu nr [...] udzielonego na wynalazek pt. "Układ blokowania przestrzennego położenia konstrukcji nośnej leżaka" na rzecz J. C. z [...] na skutek sprzeciwu złożonego przez Spółdzielnię "[...]" z siedzibą w [...] k/[...] – oddalił sprzeciw i orzekł o kosztach postępowania.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż w dniu [...] listopada 2004 r. Departament Rejestrów przekazał do Urzędu Patentowego RP działającego w trybie postępowania spornego sprawę ze sprzeciwu Spółdzielni "[...]" z siedzibą w [...] k/[...] do rozpatrzenia, jako sprawę o unieważnienie patentu nr [...] udzielonego na rzecz J. C. z [...] na wynalazek pt.: "Układ blokowania przestrzennego położenia konstrukcji nośnej leżaka" z pierwszeństwem z dnia [...] grudnia 1998 r., na skutek uznania tego sprzeciwu za bezzasadny.

W uzasadnieniu swojego żądania wnoszący sprzeciw podniósł, że patent nr [...] nie spełnia wymogu nieoczywistości w rozumieniu art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości, ponieważ wynika w sposób oczywisty z francuskiego opisu patentowego nr [...]. Na poparcie powyższego w/wym. przedłożył francuski opis patentowy nr [...] oraz jego tłumaczenie w języku polskim.

Uprawniony z patentu uznał powyższy zarzut za bezpodstawny, stwierdzając, że z porównania wskazanej publikacji z przedmiotowym rozwiązaniem wynika, że jego wynalazek umożliwia osiągnięcie korzystnych, wyższych jakościowo skutków, poprzez "zatrzaskowe", a nie "wciskowe" zablokowanie poprzeczki we wrębie i dzięki temu oraz odpowiedniemu ukształtowaniu zaczepu możliwe jest stosowanie mniejszej siły. O zaletach wynalazku zdaniem uprawnionego świadczy to, że wynalazek jest stosowany, natomiast uprawnionemu nie są znane przedsiębiorstwa, które stosowałyby rozwiązanie wg przeciwstawionego opisu.

Decyzją z [...] grudnia 2005 r. Sp. [...] Urząd Patentowy unieważnił patent nr [...] udzielony na wynalazek pt. "Układ blokowania przestrzennego położenia konstrukcji nośnej leżaka".

W sprawie ze skargi J. C. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 maja 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 605/06 uchylił wyżej wymienioną decyzję. Sąd zarzucił Urzędowi Patentowemu, że nie wskazał, jaki stan techniki wynika z przeciwstawionego francuskiego opisu patentowego. W szczególności wytknął organowi brak jasnego i jednoznacznego wywodu, w jaki sposób znawca w tej dziedzinie może rozwiązać problem techniczny. Ponadto, zdaniem Sądu Urząd nie odniósł się do kształtu zaczepu zabezpieczającego, jak również możliwości uzyskania nowych, wyższych jakościowo efektów technicznych.

W ponownym postępowaniu prowadzonym w składzie poszerzonym obie strony przedstawiły analizy porównawcze modelu spornego zaczepu według rysunku załączonego do dokumentacji zgłoszeniowej spornego wynalazku i modelu zaczepu według rysunku załączonego do przeciwstawionego patentu francuskiego.

Wnoszący sprzeciw dowodził wyższości modelu francuskiego ze względu na niższe naprężenia przy takich samych obciążeniach.

Natomiast uprawniony, zakładając, że wymagane ugięcia zaczepów wynoszą odpowiednio 2,2 mm dla przeciwstawionego rozwiązania francuskiego i 5 mm dla rozwiązania spornego, dowodził, że rzeczywista siła reakcji działająca w rozwiązaniu francuskim jest ośmiokrotnie wyższa niż w rozwiązaniu przedmiotowym. Podnosił także, że wyniki symulacji komputerowych wnoszącego sprzeciw są błędne ze względu na błędne założenia o równości sił reakcji działających na porównywane zaczepy, przy czym sporny zaczep, dzięki kształtowi "zwężającego się płaskownika", wykazuje jednakowe odkształcenia jednostkowe i niewielkie stałe naprężenia wzdłuż długości zaczepu, co świadczy o wyższości jego rozwiązania.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] Urząd Patentowy ponownie unieważnił patent nr [...] udzielony na wynalazek pt. "Układ blokowania przestrzennego położenia konstrukcji nośnej leżaka".

W sprawie ze skargi J. C. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1820/08 uchylił wyżej wymienioną decyzję.

Sąd zarzucił Urzędowi Patentowemu, że nie odniósł do wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sformułowanych w wyroku z dnia 10 maja 2006 r. poprzez ustosunkowanie się do twierdzeń i dowodów skarżącego o uzyskiwaniu przez stosowanie rozwiązania wg patentu nowych, jakościowo wyższych efektów technicznych. W szczególności Sąd stwierdził, że Urząd uzasadniając swoją decyzję stanął na stanowisku, że w świetle stanu techniki ocena ujawnienia jest na tyle jasna, iż nie zmieniłoby jej ewentualne wskazanie tychże efektów, co byłoby wszakże istotne w przypadku gdyby taka (obiektywna) ocena ujawnienia nie dawała jasnego obrazu rozwiązania. Sąd zauważył także, że organ nie rozpatrzył materiału dowodowego w sposób prawidłowy, poprzez niekonsekwentne i selektywne zastosowanie metod badawczych porównywanych wynalazków. Ponadto Sąd wskazał, iż w przypadku sporu w przedmiocie kwestii nieoczywistości wynalazku Urząd Patentowy zasadniczo nie może poprzestać na swoim własnym przekonaniu, co do braku spełnienia przez wynalazek w/w kryterium i powinien powołać się na odpowiednie dowody, np. na dowód z opinii biegłego specjalisty w danej dziedzinie techniki.

W ponownym postępowaniu, na rozprawie w dniu [...] października 2009 r., Kolegium Orzekające na wniosek wnoszącego sprzeciw dopuściło dowód z opinii biegłego z Wydziału Mechatroniki Politechniki Warszawskiej na okoliczność, czy sporny wynalazek objęty patentem nr [...] wynika, czy też nie wynika w sposób oczywisty z przeciwstawionego rozwiązania objętego patentem francuskim nr [...]. Pismem z dnia [...] października 2009 r. wnoszący sprzeciw wycofał wniosek o powołanie biegłego oraz wniósł o rozpatrzenie sprawy zgodnie z przewidzianą procedurą. Na rozprawie w dniu [...] kwietnia 2010 r. wnoszący sprzeciw podtrzymał żądanie unieważnienia spornego patentu, natomiast uprawniony wniósł o jego oddalenie oraz wyjaśnił, że poprzeczka opierająca się o pozycjonery jest zamocowana na stałe i nie ma możliwości obrotu wokół własnej osi, zaś rozłożony leżak daje się przenosić bez składania, ponieważ kształt pozycjonerów pozwala na zablokowanie tejże poprzeczki. Uprawniony wskazał również, iż zasadniczą różnicą w stosunku do przeciwstawionego rozwiązania francuskiego jest kształt zaczepu, który nie pozwala na jego wypaczanie i uniemożliwia wypadanie poprzeczki, przy czym rozwiązanie wg wynalazku francuskiego nie daje ani możliwości uzyskania takich efektów jak według spornego wynalazku, ani nie prowadzi do uzyskania zaczepu według spornego wynalazku. Wnoszący sprzeciw stwierdził natomiast, iż w rozwiązaniu francuskim również występuje zabezpieczenie leżaka przed złożeniem, (które wszakże jest mniejsze), oraz że nie ma żadnych przeszkód, aby leżak posiadał trzy, cztery czy pięć oddzielnych zaczepów.

Oddalając sprzeciw Urząd Patentowy RP podniósł, że stosownie do art. 246 oraz art. 247 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. nr 119 poz. 1117 ze zm.) dalej p.w.p. każdy może wnieść umotywowany sprzeciw wobec prawomocnej decyzji Urzędu Patentowego o udzieleniu patentu, a jeżeli uprawniony w odpowiedzi na sprzeciw podniesie zarzut, że sprzeciw ten jest bezzasadny to sprawa zostaje przekazana do rozstrzygnięcia w postępowaniu spornym. W myśl art. 255 ust. 1 pkt 9 powołanej ustawy sprawy o unieważnienie patentu na skutek złożonego sprzeciwu uznanego za bezzasadny rozpatruje Urząd Patentowy RP w trybie postępowania spornego. Natomiast zgodnie z art. 315 ust. 3 powołanej ustawy ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku.

Ponadto, jak stanowi art. 255 ust. 3 p.w.p. Urząd Patentowy RP rozstrzyga sprawy w trybie postępowania spornego w granicach wniosku. Dodatkowo, organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie związany jest oceną prawną i wskazaniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartymi w wyrokach: z dnia 10 maja 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 605/06 oraz z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1820/08.

Organ podniósł, iż wynalazek pt. "Układ blokowania przestrzennego położenia konstrukcji nośnej leżaka" został zgłoszony [...] czerwca 1998 r., a więc w okresie obowiązywania ustawy o wynalazczości. Przepisy ustawy o wynalazczości, a w szczególności art. 10 tej ustawy, są więc w ocenie organu, podstawą prawną w zakresie oceny ustawowych warunków wymaganych do uzyskania patentu.

W świetle art. 10 ustawy o wynalazczości "wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, niewynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące nadawać się do stosowania".

Przy merytorycznej ocenie nieoczywistości rozwiązania konieczne jest zdaniem organu uwzględnienie w zasadzie całego stanu techniki, rozwiązanie uważa się za oczywiste, gdy w świetle stanu techniki, ujawnionego w jednym lub łącznie w kilku rozwiązaniach, wynika ono w sposób oczywisty dla znawcy posiadającego przeciętną wiedzę z danej dziedziny. W szczególności za rozwiązania oczywiste uważa się rutynowe dostosowanie znanego rozwiązania do danych warunków, proste wykorzystanie znanej zasady dla osiągnięcia oczywistego w świetle tej zasady celu, proste zastąpienie znanych środków technicznych w znanym rozwiązaniu ich ekwiwalentami lub proste skojarzenie kilku znanych rozwiązań. Sposób uwzględnienia stanu techniki przyjęty w praktyce i orzecznictwie Urzędu Patentowego polega na wybraniu jednego dokumentu najbliższego rozwiązaniu przedmiotowemu (lub kilku dokumentów, gdy przedmiotowe rozwiązanie ma charakter agregatu kilku rozwiązań cząstkowych) i rozpatrywaniu nieoczywistości przedmiotowego rozwiązania w stosunku do tego dokumentu. Dopuszcza się również zastosowanie dwóch dokumentów przy ocenie nieoczywistości każdego rozwiązania cząstkowego w przypadku prostego zastąpienia znanych środków technicznych w znanym rozwiązaniu ich ekwiwalentami. Z drugiej strony ocena oczywistości powinna się opierać, zdaniem Urzędu, również na założeniu, czy przeciętny znawca z danej dziedziny techniki miałby możliwość, przy rozpatrywaniu konkretnego problemu technicznego, dojść do zastrzeganego rozwiązania bez dodatkowej twórczości wynalazczej, tzn. czy dane rozwiązanie, rozpatrywane jako całość, nie wykracza poza zwykły postęp techniczny, a jedynie w wyraźny i logiczny sposób wynika ze stanu techniki.

Kolegium stanęło na stanowisku, że jakkolwiek zakres ochrony przedmiotowego wynalazku określają zastrzeżenia patentowe, to jednakże bez jednoznacznej ich wykładni w postaci opisu i przykładu wykonania tak, aby zamieszczone konkretne dane uzasadniały tenże zakres ochrony, nie ma pełnej możliwości porównania przedmiotu rozwiązania spornego z przeciwstawionym rozwiązaniem, szczególnie w zakresie tych cech istotnych, które mogą być uznane za potwierdzające zarzut oczywistości.

Urząd stwierdził, iż przedmiotowy wynalazek dotyczy urządzenia określonego w części przedznamiennej zastrzeżenia niezależnego nr 1 jako układ blokowania przestrzennego położenia i konstrukcji nośnej leżaka, ustalanego położeniem poprzeczki ramy pomocniczej we wrębach dźwigarów ramy głównej.

Istota rozwiązania, wyróżniająca rozwiązanie ze stanu techniki określonego jak wyżej, charakteryzuje się tym, że na dźwigarach ramy głównej leżaka jest utwierdzony zestaw oddzielnych pozycjonerów, przy czym każdy z tych pozycjonerów jest usytuowany w bezpośrednim sąsiedztwie wrębu i składa się z płytki mocującej i elastycznego zaczepu.

Szczegółowe warianty rozwiązania przedstawiono w 5 zastrzeżeniach zależnych, które należy odczytywać każdorazowo, łącznie z zastrzeżeniem niezależnym 1, od którego zostały one uzależnione. Jak podniósł organ, zastrzeżenie drugie określa wariant, wyróżniony tym, że pozycjoner jest przytwierdzony do dźwigara od dolnej strony wrębu. Zastrzeżenie trzecie określa wariant, wyróżniony tym, że elastyczny zaczep mający postać zwężającego się płaskownika, ma łukowy profil osadczy (łukowo ukształtowany obszar osadczy krawędzi dolnej zaczepu) i łukowy profil zatrzaskowy (łukowo ukształtowany obszar zamykający krawędzi dolnej zaczepu), wypukłości tych profili są względem siebie przeciwnie skierowane, zaś łukowy profil zatrzaskowy jest zwrócony wypukłością ku górnej krawędzi dźwigara. Zastrzeżenie czwarte określa wariant, wyróżniony tym, że najniżej położony punkt łukowego profilu zatrzaskowego jest usytuowany względem dźwigara ramy głównej w odległości mniejszej od grubości poprzeczki ramy pomocniczej, o co najmniej 20% wartości tej grubości. Zastrzeżenie piąte określa wariant, wyróżniony tym, że elastyczny zaczep pozycjonera jest odkształcalny sprężyście, zaś jego współczynnik sprężystości jest zawarty w granicach 5 do 8 N/mm odkształcenia dla najniżej położonego punktu profilu zatrzaskowego. Zastrzeżenie szóste określa wariant, wyróżniony tym, że pozycjoner jest wykonany z termoutwardzalnego tworzywa sztucznego.

Odnosząc się do zarzutu, że przed datą stanowiącą o prawie do uzyskania patentu na przedmiotowe rozwiązanie w zastrzeganym zakresie - wynikało ono w sposób oczywisty z francuskiego opisu patentowego nr [...], Kolegium Orzekające stosując wyżej przedstawione kryteria oceny nieoczywistości, przeanalizowało, jaki stan techniki wynika z przeciwstawionego francuskiego opisu patentowego.

Rozwiązanie przeciwstawione (według francuskiego opisu patentowego nr [...]) ujawnia – zdaniem Urzędu - urządzenie przeznaczone do blokowania przestrzennego położenia konstrukcji nośnej leżaka, ustalanego położeniem poprzeczki ramy pomocniczej we wrębach dźwigarów ramy głównej, przy czym na każdym z dźwigarów ramy głównej zamocowany jest zespół pozycjonerów umieszczonych na wspólnej listwie mocującej. Każdy z tych pozycjonerów jest usytuowany w bezpośrednim sąsiedztwie wrębu i składa się z elastycznego zaczepu połączonego ze wspólną listwą mocującą.

Zdaniem Kolegium, oba rozwiązania wykazują wprawdzie duże podobieństwo w zakresie niektórych cech istotnych, jednakże nie oznacza to, iż są tożsame, a zwłaszcza w takim zakresie, w jakim postawiony zarzut oczywistości rozwiązania objętego spornym patentem byłby uzasadniony. Po pierwsze należy wskazać, iż w rozwiązaniu przeciwstawionym zespół pozycjonerów jest monolitem w postaci pozycjonerów połączonych z listwą mocującą, natomiast w rozwiązaniu spornym są to oddzielne pozycjonery składające się "z płytki mocującej i elastycznego zaczepu". Ekwiwalentność obu tych rozwiązań, idąc od zespołu ze wspólną listwą do oddzielnych wieszaków, nie jest w ocenie Kolegium jednoznaczna, ponieważ dla specjalisty w dziedzinie połączeń oczywista byłaby droga odwrotna, tzn. zastąpienie pojedynczych pozycjonerów wspólnym, monolitycznym elementem zabezpieczającym, teoretycznie, a więc w oczekiwany sposób, bardziej wytrzymałym, sprawiającym "solidniejsze wrażenie" i nieosłabionym wielokrotnymi punktami mocowania. I takie postępowanie można byłoby uznać za niewykraczające dla znawcy poza zwykły postęp techniczny, natomiast podzielenie monolitycznego i "solidniejszego" elementu zabezpieczającego na pojedyncze wieszaki wymaga już dodatkowej twórczości wynalazczej, (jako że teoretycznie osłabia się całą konstrukcję łącznie z leżakiem) przede wszystkim w zakresie celowości takiego działania, jak i ewentualnych efektów.

Zgodnie z treścią opisu przedmiotowego wynalazku problemem rozwiązywanym przez chroniony wynalazek jest zabezpieczenie przeciwko niekontrolowanemu składaniu się leżaka, również z możliwością jego przenoszenia w stanie rozłożonym. Wprawdzie rozwiązanie według przeciwstawionego francuskiego opisu patentowego rozwiązuje ten sam problem, tj. uniemożliwia przypadkowe przemieszczenie się poprzeczki i złożenie leżaka, jednakże w obu przypadkach osiągnięte to zostało poprzez znacznie różniące się środki techniczne, które w ocenie Kolegium, i w odniesieniu do uwagi Sądu o uprzednim, selektywnym zastosowaniu metod badawczych porównywanych wynalazków, nie mogą być uznane za tożsame. Zasadniczą i fundamentalną różnicą jest tutaj ograniczenie (przynajmniej o jeden) stopnia swobody, w tym przypadku niezależnego ruchu obrotowego wokół własnej osi, poprzeczki wg wynalazku objętego spornym patentem (ozn. jako 4a) w stosunku do przeciwstawionego rozwiązania francuskiego (ozn. jako 16). W przypadku rozwiązania spornego budowa zespołu pozycjoner-wręb jak i przekrój samej poprzeczki 4a są takie (p. fig 2 opisu patentowego nr [...]), że po zablokowaniu poprzeczki 4a w pozycjonerze 6 nie jest możliwy jej obrót wokół własnej osi a przez to obrót ramy pomocniczej 4 wokół poprzeczki 4a, co też potwierdza stanowisko uprawnionego zarówno o możliwości przenoszenia leżaka w stanie złożonym, jaki i możliwości ustawiania i użytkowania na nierównej powierzchni. Jeżeli chodzi o rozwiązanie przeciwstawione, to poprzeczka 16 ma przekrój okrągły, i w przypadku zamocowania we wklęsłości 26 może się ona obracać wokół własnej osi, a przez to zespół ramiaków 14, 15 może się obracać wokół poprzeczki 16, ponieważ średnica 32 wklęsłości 26 jest większa od przekroju poprzeczki 16 (p. fig 1-3 opisu [...]). W ocenie Kolegium twierdzenie uprawnionego, że wynalazek umożliwia osiągnięcie korzystnych, wyższych jakościowo skutków, poprzez "zatrzaskowe", a nie "wciskowe" zablokowanie poprzeczki we wrębie jest w świetle powyższego całkiem zasadne, oczywiście w takim zakresie w jakim należy rozumieć powyższe pojęcia. Określenie zablokowanie "zatrzaskowe" w zakresie ruchu obrotowego poprzeczki 4a oznacza w tym wypadku "unieruchamiane dzięki stałemu, sprężystemu odkształceniu pozycjonera 6" (ponieważ nie spada ono do wartości zerowej po wprowadzeniu poprzeczki), podczas gdy poprzeczka 16 nie jest w zasadzie zablokowana w zakresie ruchu obrotowego (p. wspomniana wyżej różnica średnic), a więc po wprowadzeniu poprzeczki odkształcenie pozycjonera spada do wartości początkowej. Oba rozwiązania mają jednakże charakter "wciskowy", gdyż wymagają przeciśnięcia poprzeczki (4a i 16) poprzez odpowiednio łukowy profil zatrzaskowy 6d i część blokującą 31. Odnosząc się zaś do budowy samych zaczepów zabezpieczających – Urząd podniósł, że w obu rozwiązaniach należy stwierdzić, że są one na tyle różne, zarówno w aspekcie kształtu jak i sposobu działania, iż nie mają one na tyle wspólnej płaszczyzny konstrukcyjnej, aby zarzut oczywistości rozwiązania spornego był jednoznacznie uzasadniony.

Zastrzeżenia zależne spornego wynalazku jedynie precyzują cechy rozwiązania zasadniczego zawartego w zastrzeżeniu niezależnym, a ponieważ nie rozszerzają zakresu ochrony nie mogą podważyć pozytywnej oceny nieoczywistości spornego wynalazku.

Kolegium Orzekające, na wniosek wnoszącego sprzeciw, oraz realizując zalecenie Sądu wskazane w wyroku z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1820/08, podjęło postanowienie o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego z Wydziału Mechatroniki Politechniki Warszawskiej, jednakże wnoszący sprzeciw wycofał w/w wniosek oraz wniósł o rozpatrzenie sprawy zgodnie z przewidzianą procedurą.

W związku z powyższym Kolegium rozpoznało sprawę na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów, podkreślając, że decyzje w sprawach ochrony własności przemysłowej podejmowane są w istocie przez biegłych - ekspertów znawców dziedziny techniki, z której pochodzi wynalazek.

Dopuszczanie, więc w tej sytuacji opinii biegłego, w ocenie Urzędu Patentowego w istocie pozbawiałoby ten organ jego ustawowych uprawnień w przedmiocie rozstrzygania sporów o unieważnienie praw wyłącznych w oparciu o przesłanki, których ocena wymaga specjalistycznej wiedzy, nie tylko technicznej, lecz również prawa ochrony własności przemysłowej, którą posiadają członkowie Kolegium Orzekającego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, Spółdzielnia "[...] z siedzibą w [...], zwana dalej skarżącą, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

Podniosła zarzut naruszenia:

-art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. (Dz. U. z 1993 r. nr 26, poz. 117 ze zm.) o wynalazczości w związku z art. 315 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. nr 119 poz. 1117 ze zm.) poprzez uznanie, wbrew dostępnym materiałom dowodowym, że sporny patent nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki;

-art. 7 kpa poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego;

-art. 77 kpa poprzez nie zebranie w sposób wyczerpujący i wszechstronny materiału dowodowego i w związku z tym jego nie rozpatrzenie;

-art. 80 kpa poprzez pominięcie części zebranego materiału dowodowego;

-art. 107 § 3 kpa poprzez brak wyjaśnienia podstaw faktycznych i prawnych podjętej decyzji oraz nie zajęcie stanowiska wobec całego zgromadzonego materiału dowodowego;

-art. 153 ppsa poprzez odstąpienie od powołania biegłego.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła m. in., że Urząd Patentowy RP działając w trybie postępowania spornego dokonał jedynie - co miał, jak podniósł skarżący sam przyznać na stronie 10 uzasadnienia - odmiennej interpretacji i oceny już zgromadzonego materiału dowodowego, w stosunku do interpretacji i oceny dokonanej przez Kolegia w składzie z dnia [...] grudnia 2005 r. i z dnia [...] kwietnia 2008 r. nie uzasadniając, dlaczego tej interpretacji i oceny, dokonanej przez Kolegium w składzie z dnia [...] kwietnia 2010 r. (3 osoby - pracownicy UPRP), należy dać wiarę, zaś ocenie i interpretacji tego samego materiału dowodowego dokonanym przez Kolegia w składach z dnia [...] grudnia 2005 r. i z dnia [...] kwietnia 2008 r. (łącznie 8 osób - pracowników UPRP, w tym przewodnicząca Departamentu Orzecznictwa) - wiary dawać nie należy. Skarżąca podniosła, że już sama proporcja (8: 3) osób uznających rozwiązanie według patentu nr [...] za wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki, do osób uznających nieoczywistość tego rozwiązania, pośrednio świadczy o mylnym rozumieniu przepisu prawa materialnego przez skład Kolegium z dnia [...] kwietnia 2010 r., stanowiący zdecydowaną mniejszość. Skarżąca podkreśliła, że rozstrzygnięcie Urzędu zostało dokonane w oparciu o ten sam materiał dowodowy, z którego Urząd wyprowadził wniosek przeciwny do oceny dokonanej przez Kolegia w poprzednich składach, że podzielenie monolitycznego elementu zabezpieczającego na pojedyncze, dociskające wieszaki, jest "twórcze".

Ponadto skarżąca podniosła, że Urząd Patentowy RP ograniczył się jedynie do oceny stanu techniki zawartego we francuskim opisie patentowym. Zdaniem skarżącej z powyższego wynika, że Urząd nie podjął wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a zwłaszcza nie zgromadził informacji na temat rzeczywistego stanu techniki w rozpatrywanej dziedzinie, w tym także patentów znajdujących się w rejestrach Urzędu Patentowego RP oraz dowodów znajdujących się w aktach sprawy, w tym dowodów przeczących tezie o twórczym podzieleniu monolitycznego elementu zabezpieczającego na pojedyncze wieszaki. Skarżąca wyraziła zdziwienie, że organ dokonując oceny stanu techniki nie odniósł się do polskiego patentu nr [...], który z pierwszeństwem od [...].4.1995 r., ogłoszony [...].10.1996 r., z identyczną klasyfikacją patentową jak sporny patent nr [...], czyli [...] i [...], przedstawia ideę pojedynczego pozycjonera, blokującego oparcie leżaka. Jak podniosła skarżąca w rozwiązaniu tym pozycjoner jest ruchomy, ale z opisu stanu techniki przed jego opracowaniem jednoznacznie wynika, że znane były "płaskie nakładki z tworzywa sztucznego grubości kilku milimetrów, które miały "...wycięcia ograniczające rozmiary gniazd i poprzez wciśnięcie utrzymujące poprzeczkę w stałym położeniu". Zdaniem skarżącej w powyższym tekście zawarta jest cała idea spornego patentu nr [...] i właśnie ten dokument winien być brany przez Urząd pod uwagę przede wszystkim przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego przedmiotowej sprawy. Skarżąca stwierdziła również, że w toku postępowania organ winien był nadto odnaleźć francuski dokument patentowy z 1933 r., który w wariancie na rysunku Fig. 4, pokazuje rozwiązanie mające wszystkie cechy spornego patentu nr [...] i "konsumujące" jego, aktualnie poszukiwane przez uprawnionego i Urząd, wyższe jakościowo efekty techniczne. Zdaniem skarżącej, analizując ten dokument, trudno oprzeć się wrażeniu, że patent nr [...] jest jego wierną kopią w zakresie kształtu pozycjonera, kształtu gniazda w ramie oraz ich wzajemnego usytuowania.

Abstrahując od powyższych uchybień, w ocenie skarżącej, Urząd i tak nie mógłby takiej decyzji wydać, nawet na podstawie tego materiału dowodowego, który sam w sprawie zgromadził, gdyby uwzględnił ten materiał w całości.

Zdaniem skarżącej Urząd, formułując na stronie 8 uzasadnienia zaskarżonej decyzji tezę o "twórczym" podzieleniu monolitycznego fragmentu na pojedyncze pozycjonery – nie wziął pod uwagę przyznanego przez uprawnionego faktu, że przed datą zgłoszenia były mu znane rozwiązania z pojedynczymi pozycjonerami. Faktem jest, że opracowanie rozwiązania technicznego wynalazku wg Pat [...] było rezultatem uprzednich, około 2-letnich prób, prowadzonych nad różnego rodzaju układami blokującymi. Wśród tych rozwiązań były również, rozwiązania zbliżone do rozwiązań znanych z Pat [...]. W ocenie skarżącej, gdyby Urząd, wbrew dyspozycji art. 80 kpa, nie pominął tego dowodu, to nie mógłby dojść do wniosków i konkluzji, do jakich doszedł w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r.

Odnosząc się zaś do stanowiska Urzędu w przedmiocie tego, by przedstawione w 5 zastrzeżeniach warianty rozwiązania - odczytywać każdorazowo, łącznie z zastrzeżeniem niezależnym 1, od którego zostały one uzależnione – skarżąca stwierdziła, że: według zastrzeżenia niezależnego 1, na dźwigarach ramy głównej jest utwierdzony: a) zespół pozycjonerów, z których każdy jest usytuowany w bezpośrednim sąsiedztwie wrębu; b) składa się z płytki mocującej; c) ma elastyczny zaczep.

Zdaniem skarżącej cechy wskazane w punkcie a), w sposób oczywisty wynikają z francuskiego patentu nr [...], brytyjskiego patentu nr [...], opisu stanu techniki w polskim patencie nr [...], pisma uprawnionego z dnia [...].04.2006 r. "Odpowiedź skarżącego na nadesłaną odpowiedź na skargę".

Cechy wskazane w punkcie b) w sposób oczywisty wynikają z brytyjskiego patentu nr [...], opisu stanu techniki w polskim patencie nr [...], pisma uprawnionego z dnia [...] kwietnia 2006 r. "Odpowiedź skarżącego na nadesłaną odpowiedź na skargę".

Cechy wskazane w punkcie c) w sposób oczywisty wynikają z francuskiego patentu nr [...], opisu stanu techniki w polskim patencie nr [...], francuskiego opisu patentowego nr [...], pisma uprawnionego z dnia [...] kwietnia 2006 r. "Odpowiedź skarżącego na nadesłaną odpowiedź na skargę". Jak podniosła skarżąca według zastrzeżenia zależnego 2, pozycjoner jest przytwierdzony do dźwigara od strony dolnej wrębu.

Cecha wskazana w zastrzeżeniu zależnym 2, w sposób oczywisty wynika z opisu stanu techniki w polskim patencie nr [...], francuskiego opisu patentowego nr [...] oraz pisma uprawnionego z dnia [...] kwietnia 2006 r. Według zastrzeżenia zależnego 3, elastyczny zaczep ma: a) łukowaty profil osadczy, b) łukowaty profil zatrzaskowy, c) wypukłości tych profili są względem siebie skierowane przeciwnie, profil zatrzaskowy jest skierowany wypukłością ku dźwigarowi.

Cechy wskazane w punkcie a) w sposób oczywisty wynikają z: francuskiego patentu nr [...], opisu stanu techniki w polskim patencie nr [...] oraz francuskiego opisu patentowego nr [...]. Cechy wskazane w punkcie b) w sposób oczywisty wynikają z francuskiego patentu nr [...], opisu stanu techniki w polskim patencie nr [...], francuskiego opisu patentowego nr [...] oraz pisma uprawnionego z dnia [...] kwietnia 2006 r. Cechy wskazane w punkcie c) w sposób oczywisty wynikają z francuskiego patentu nr [...].

Cechy wskazane w punkcie d), w sposób oczywisty wynikają zaś jej zdaniem z: francuskiego patentu nr [...]; opisu stanu techniki w polskim patencie nr [...]; francuskiego opisu patentowego nr [...]. Według zastrzeżenia zależnego 4, elastyczny zaczep ma: a) punkt K; b) usytuowany względem dźwigara w odległości mniejszej niż grubość poprzeczki; c) co najmniej o 20%.

Cechy wskazane: w punkcie a), w sposób oczywisty wynikają z: francuskiego patentu nr [...]; opisu stanu techniki w polskim patencie nr [...]; francuskiego opisu patentowego nr [...]. oraz pisma uprawnionego z dnia z dnia [...] kwietnia 2006 r. Cechy wskazane zaś w punkcie b), w sposób oczywisty wynikają z: francuskiego patentu nr [...]; opisu stanu techniki w polskim patencie nr [...], francuskiego opisu patentowego nr [...]. oraz w/w pisma uprawnionego. Cechy wskazane w punkcie c) nie mają istotnego znaczenia dla sprawy, bowiem ulokowanie punktu K w odległości względem dźwigara ramy głównej w odległości mniejszej od grubości 1 poprzeczki ramy pomocniczej, o co najmniej (tylko) 19,999...% nie będzie miało żadnego znaczenia, a będzie oznaczało ominięcie zastrzeżenia 4 (czytanego łącznie z zastrzeżeniem niezależnym 1), a poza tym tak minimalna różnica jest praktycznie nie do udowodnienia. Według zastrzeżenia zależnego 5, współczynnik sprężystości elastycznego zaczepu pozycjonera zawiera się w granicach 5 do 8 N/mm. Cecha wskazane w zastrzeżeniu zależnym 5 zależna jest przede wszystkim od rodzaju użytego tworzywa sztucznego oraz sposobu jego obróbki.

Według zastrzeżenia zależnego 6 pozycjoner jest wykonany z termoutwardzalnego tworzywa sztucznego. Cecha wskazana w zastrzeżeniu zależnym 6, w sposób oczywisty wynika z opisu stanu techniki w polskim patencie nr [...], francuskiego opisu patentowego nr [...] oraz w/w pisma uprawnionego.

Niezależnie od powyższego skarżąca podkreśliła, że sam fakt zastosowania termoutwardzalnego tworzywa sztucznego nie może być przedmiotem praw wyłącznych, jeżeli nie jest powiązany ze składem tworzywa lub procesem jego wytwarzania/przetwarzania. Termoutwardzanie tworzyw sztucznych jest, bowiem technologią znaną i powszechnie stosowaną w tej dziedzinie techniki. Skarżąca podniosła również, że uprzedzając równocześnie ewentualne podnoszenie kwestii tzw. agregacji i nieoczekiwanego wyniku uzyskanie nieoczekiwanego rezultatu, należy, jej zdaniem podkreślić, że ten rezultat został już osiągnięty we francuskim patencie nr [...] opublikowanym [...] marca 1935 r. i nie można przypisywać go patentowi nr [...]. Ponadto skarżąca zarzuciła Urzędowi bezpodstawne odstąpienie od powołania biegłego, błędu tego w ocenie skarżącej nie konwaliduje cofnięcie przez wnoszącego sprzeciw wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego – gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 21 stycznia 2009 r. sygn. akt VI S.A./Wa 1820/08 zobowiązał Urząd do powołania biegłego i nie uzależnił tego od wniosku wnoszącego sprzeciw.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o oddalenie skargi, odnosząc się zaś do zarzutów skargi podtrzymał w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uczestnik postępowania wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie dokonane przez Urząd Patentowy jest prawidłowe i nie narusza obowiązującego w tym zakresie prawa materialnego a argumenty zawarte w skardze zasadności tego rozstrzygnięcia nie podważają.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji był art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości, mający zastosowanie na mocy art. 315 ust. 3 ustawy prawo własności przemysłowej i stanowiący, że wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, niewynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania.

Przywołany przepis określa kryteria patentowalności, przy czym już w tym miejscu zauważyć należy, że wprowadzając kryterium nieoczywistości rozwiązania ustawodawca posłużył się określeniem nieostrym i ustawowo niezdefiniowanym. O ile, bowiem kryterium nowości zostało wprost zdefiniowane w art. 11 ustawy o wynalazczości, to kryterium nieoczywistości – poziomu wynalazczego według p.w.p. – nie ma definicji ustawowej. W tej sytuacji, tak jak w każdym przypadku posłużenia się przez prawodawcę kryterium niedookreślonym, ocena spełnienia bądź niespełnienia przesłanki nieostrej, jest oceną ad casus.

Przy właściwym zidentyfikowaniu cech rozwiązania wynalazku przesądzające są zastrzeżenia patentowe, które określają elementy rozwiązania stanowiące nieoczywisty wkład do znanego stanu techniki. Wąska interpretacja zastrzeżeń patentowych nakazuje brać pod uwagę jedynie to, co expressis verbis zostało w nich wyrażone. Niedopuszczalna jest, bowiem rozszerzająca interpretacja zastrzeżeń patentowych z uwagi na swobodę działalności gospodarczej i wynikające z udzielonego patentu ograniczenie powszechnego swobodnego korzystania z chronionego rozwiązania technicznego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2011 r. sygn. akt II GSK 667/10).

Patent na sposób działania to uprawnienie do korzystania z określonej w zastrzeżeniu instrukcji (technologii) w celu osiągnięcia powtarzalnego rezultatu spełniającego wymogi art. 10 ustawy o wynalazczości.

Ustalenie kryterium nieoczywistości rozwiązania to wieloetapowy proces obejmujący: określenie właściwego stanu techniki, zidentyfikowanie cech zgłoszonego wynalazku, przyjęcie właściwego miernika oceny oraz wyznaczenie progu oczekiwanego postępu.

Tak, więc, aby dane rozwiązanie o charakterze technicznym mogło zostać opatentowane, musi spełnić trzy kryteria tzw. zdolności patentowej:

1. nowość,

2. nieoczywistość (rozwiązanie nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki),

3. stosowalność (rozwiązanie może nadawać się do stosowania).

Poziom wynalazczy (nieoczywistość) jest jednym z podstawowych warunków udzielenia ochrony.

Z nowością mamy do czynienia wtedy, gdy dane rozwiązanie nie było wcześniej udostępnione do wiadomości powszechnej w sposób ujawniający dla znawcy przedmiotu dostateczne dane do jego stosowania, w szczególności przez publikację, jawne stosowanie lub prezentację na wystawie publicznej.

Z nieoczywistością mamy do czynienia wtedy, gdy dane rozwiązanie nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki, przez który należy rozumieć wszystko, co zostało ujawnione przed datą, wg. której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu.

Przyjmuje się, że rozwiązanie może nadawać się do stosowania, jeżeli jest rozwiązaniem zupełnym, tzn. pozwalającym na osiągnięcie rezultatu bez potrzeby dokonywania dodatkowych prób i eksperymentów wymagających dodatkowej pracy twórczej.

Z kolei, jeśli chodzi o przesłankę nieoczywistości należy na wstępie podkreślić, iż ocenę, czy dane rozwiązanie jest oczywiste, czy też nie, przeprowadza się odwołując się do opinii, jaką wydałby na ten temat przeciętny fachowiec (znawca) z tej dziedziny techniki, do której należy zaliczyć zgłoszony w Urzędzie Patentowym RP pomysł.

Zauważyć należy także, iż odmiennie niż przy badaniu cechy nowości, argumentów przeciwko nieoczywistości rozpatrywanego projektu poszukiwać można nie tylko poprzez przeciwstawienie przedmiotowi zgłoszenia konkretnych znanych rozwiązań, lecz przy uwzględnieniu całego stanu techniki. Zauważyć przy tym należy, iż oceniane rozwiązanie może być nowe, lecz mimo to może ono wynikać w sposób oczywisty ze stanu techniki.

Niespełnienie warunku nieoczywistości rozwiązania stanowi o braku poziomu wynalazczego zgłoszonego rozwiązania. Rozwiązanie nieoczywiste to takie, które w opinii przeciętnego fachowca nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki. Przedmiotem porównania jest nowe rozwiązanie i stan techniki, tzn. ogół pomysłów, z których twórca mógł korzystać pracując nad wynalazkiem. Projekt wynalazczy nie nadaje się do opatentowania, jeżeli jego istotne elementy wynikają w sposób oczywisty z jednego lub mozaiki konkretnych rozwiązań technicznych wchodzących w zakres techniki, (por. S. Sołtysiński w "System prawa własności intelektualnej" t. lll Prawo wynalazcze, Wrocław 1990 s. 36-37). W szczególności za nieoczywiste uważa się rozwiązanie zagadnienia od dawna bezskutecznie poszukiwanego przez fachowców lub zaspokojenie potrzeby od dawna czekającej na realizację. Orzecznictwo stoi na stanowisku, że "Efekty wynikające z zastosowania znanego sposobu do określonego surowca, w sytuacji, gdy sposób ten jest znany w tej samej dziedzinie techniki - nie stanowią o nieoczywistości zgłoszonego sposobu /.../ ochronie patentowej podlega, bowiem sposób postępowania a nie uzyskiwane efekty" /por. decyzja KOUP, LEX 78803/, a doktryna podkreśla, że nie można uznać za wynalazek pomysłu, który polega na wykorzystaniu znanych środków technicznych, dających oczywisty efekt, nawet, jeżeli taki zestaw środków nie był wcześniej znany (por. cytowany wyżej "Komentarz do prawa wynalazczego" s. 36).

Przy ocenie nieoczywistości konieczne jest uwzględnienie w zasadzie całego stanu techniki.

Zgodnie z "Komentarzem do prawa wynalazczego" S. Sołtysiński, A. Szajkowski, T. Szymanek (Instytut Prawa Przedsiębiorstw S.A. W.Pr. Warszawa 1990 s. 33 i 34) w art.10 u.o.w. chodziło o rozwiązanie przez wynalazcę pewnego problemu o charakterze technicznym. "Technika" zaś, to ogół znanych metod i sposobów oddziaływania na materię służących zaspokojeniu praktycznych potrzeb człowieka. Wynalazek polega na znalezieniu nowego sposobu wykorzystania materii. Jak piszą komentatorzy sfera techniki nie wykracza poza domenę mechaniki, fizyki i chemii, a jej przedmiotem jest wykorzystanie materii nieożywionej. Nie są rozwiązaniami o charakterze technicznym pomysły o charakterze abstrakcyjno - myślowym. Kategoria ta obejmuje projekty, których przedmiotem jest przede wszystkim rozwiązanie problemu intelektualnego, a nie zwiększenie arsenału sposobów wykorzystania materii. Typowym przykładem pomysłów należących do tej klasy są algorytmy, szyfry, sztuczne języki itp. Ich wspólną cechą jest okoliczność, że rozwiązanie problemu może nastąpić w zasadzie bez oddziaływania na materię. Stanowisko to znajdowało potwierdzenie w art. 12 ustawy o wynalazczości, który w pkt 4 wyłączał spod ochrony patentowej programy do maszyn cyfrowych.

Podobne stanowisko zaprezentowane zostało w Prawie własności przemysłowej w Komentarzu pod red. Piotra Kostańskiego, Wydaw. C.H.Beck, W-wa 2010, s. 164 i "Prawie własności przemysłowej" pod red. U. Promińskiej, Difin 2005, s. 43-44, z tym, że pod pojęciem techniki przyjęto metody i sposoby oddziaływania na nieożywioną lub ożywioną materię, które służą zaspokajaniu praktycznych potrzeb człowieka. Techniczny charakter mają rozwiązania, które dotyczą jednej z dziedzin techniki, odnoszą się do zagadnień technicznych, są scharakteryzowane poprzez cechy techniczne.

Odnosząc powyższe do wynalazku, należy przyjąć, że w świetle prawa polskiego, musi on wiązać się z oddziaływaniem na materię poprzez jej nowe techniczne wykorzystanie, a rezultatem wynalazku musi być wytwór materialny o nowej budowie lub składzie albo nowy sposób technicznego oddziaływania na materię. Wynalazki mogą być dokonywane we wszystkich dziedzinach techniki, ale jednak ciągle muszą mieć charakter techniczny. W ustawie o wynalazczości określenie "rozwiązanie o charakterze technicznym" stanowiło genus definicji wynalazku podlegającego opatentowaniu (por. A. Nowicka "Programy komputerowe w systemie prawa patentowego" wykład na Konferencji Jubileuszowej "Polski i Europejski system ochrony własności przemysłowej" 3 października 2008 r. publikowany na stronie internetowej Urzędu Patentowego RP). Wynalazek to jest rozwiązanie techniczne, które oczywiście jest poprzedzone przez pomysł, ale istotą wynalazku jest przedstawienie precyzyjnego sposobu realizacji tego pomysłu przy pomocy oddziaływania na materię, tak, aby znawca mógł go w sposób powtarzalny realizować i otrzymać określony w wynalazku rezultat (także Komentarz, s. 164).

Skład orzekający podziela stanowisko WSA w wyroku z dnia 20 kwietnia 2004 r., sygn. akt II SA 3937/02, że "wynalazkiem jest rozwiązanie problemu przy posłużeniu się zdatnymi do opanowania siłami przyrody dla osiągnięcia przyczynowo przewidywalnego rezultatu leżącego poza sferą intelektualnego oddziaływania człowieka. Technika jest sferą działalności człowieka, której bazą teoretyczną są stosowane nauki przyrodnicze wymagające weryfikacji eksperymentalnej. Poza sferą techniki pozostają obszary działalności ludzkiej, których bazą teoretyczną są takie nauki jak matematyka, lingwistyka, programowanie wymagające wyłącznie weryfikacji logicznej. Dla oceny rozwiązania należy rozłożyć je na elementy składowe, wśród których są zarówno elementy techniczne jak i nietechniczne. Rozwiązanie jest patentowalnym wynalazkiem, o ile w obszarze technicznym jest przynajmniej jeden nowy nieoczywisty element. Jeśli wkład wynalazczy leży wyłącznie w obszarze nietechnicznym rozwiązanie należy uznać za niepatentowalne."

Dodatkowo można zauważyć, że na podstawie obecnych uregulowań za wynalazek nie zostanie uznane żadne rozwiązanie, jeżeli nie dotyczy ono żadnego wytworu materialnego nadającego się do wykorzystania, określonego za pomocą cech technicznych odnoszących się do jego budowy lub składu ani określonego sposobu technicznego oddziaływania na materię bądź nowego zastosowania substancji stanowiącej część stanu techniki. Jak już wyżej wskazano kryterium oceny nieoczywistości rozwiązania nie jest precyzyjne i dlatego przy tej ocenie istotne jest odwołanie się do orzecznictwa, które wypracowało pewne zasady służące obiektywizacji tego kryterium w celu dokonania prawidłowej oceny w przedmiotowej sprawie.

W rozpoznawanej sprawie Urząd Ptentowy, aby zapewnić obiektywną ocenę nieoczywistości i aby uniknąć analizy stanu techniki expostfactum, zastosował sposób "problem-rozwiązanie". Ten sposób podejścia do oceny nieoczywistości w praktyce obejmuje trzy etapy:

1. znalezienie najbliższego stanu techniki,

2. określenie problemu, który powinien zostać rozwiązany,

3. rozważenie czy zastrzegany wynalazek, biorąc pod uwagę najbliższy stan techniki i rozwiązanie określonego problemu, mógł być oczywisty dla znawcy w danej dziedzinie.

Oczywistość rozważa się w świetle jednego lub większej liczby wcześniejszych dokumentów traktowanych łącznie. Sposób uwzględniania stanu techniki przyjęty w praktyce i orzecznictwie polskiego i innych urzędów patentowych polega na wybraniu jednego dokumentu najbliższego rozwiązaniu przedmiotowemu lub kilku dokumentów, gdy przedmiotowe rozwiązanie ma charakter połączenia kilku rozwiązań cząstkowych i rozpatrywaniu nieoczywistości przedmiotowego rozwiązania w stosunku do tych dokumentów.

Rozwiązanie uważa się za oczywiste, gdy w świetle stanu techniki ujawnionego w jednym lub łącznie w kilku rozwiązaniach wynika ono w sposób oczywisty dla znawcy z tej dziedziny. Wykorzystanie znanej zasady dla osiągnięcia oczywistego w świetle tej zasady celu, proste zastąpienie znanych środków technicznych w znanym rozwiązaniu ich ekwiwalentami lub proste skojarzenie kilku znanych rozwiązań przesądza o oczywistości przedstawionego rozwiązania.

Zdaniem Sądu organ prawidłowo ustalił aktualny stan techniki oraz założył elementarny poziom wiedzy przeciętnego specjalisty w tej dziedzinie. Na tej podstawie, omawiając szczegółowo zgromadzony materiał dowodowy, prawidłowo ocenił, że sporne rozwiązanie spełnia wymóg nieoczywistości.

Rozwiązanie przeciwstawione przez skarżącą o nr [...] ujawnia urządzenie przeznaczone do blokowania przestrzennego położenia konstrukcji nośnej leżaka, ustalanego położeniem poprzeczki ramy pomocniczej we wrębach dźwigarów ramy głównej, przy czym na każdym z dźwigarów ramy głównej zamocowany jest zespół pozycjonerów umieszczonych na wspólnej listwie mocującej. Każdy z tych pozycjonerów jest usytuowany w bezpośrednim sąsiedztwie wrębu i składa się z elastycznego zaczepu połączonego ze wspólną listwą mocującą, przy czym poprzeczka 16 ma przekrój okrągły i w przypadku zamocowania we wklęsłości 26 może się ona obracać wokół własnej osi, a poprzez to zespół ramiaków 14, 15 może się obracać wokół poprzeczki 16, ponieważ średnica 32 wklęsłości 26 jest większa od przekroju poprzeczki 16 (p. fig 1-3 opisu [...]). Natomiast w rozwiązaniu wg spornego patentu nr [...] budowa zespołu pozycjoner-wręb jak i przekrój samej poprzeczki 4a są takie (p. fig 2 opisu patentowego nr [...]), że po zablokowaniu poprzeczki 4a w pozycjonerze 6 nie jest możliwy jej obrót wokół własnej osi a przez to obrót ramy pomocniczej 4 wokół poprzeczki 4a.

Sąd podziela stanowisko Urzędu Patentowego, iż zasadniczą różnicą między spornym patentem a patentem przeciwstawionym jest ograniczenie (przynajmniej o jeden) stopnia swobody, w tym przypadku niezależnego ruchu obrotowego wokół własnej osi, poprzeczki wg spornego patentu (ozn. jako 4a) w stosunku do przeciwstawionego rozwiązania francuskiego (ozn. jako 16), co daje możliwość przenoszenia leżaka w stanie złożonym, jak i możliwość ustawiania i użytkowania na nierównej powierzchni. W przypadku rozwiązania francuskiego taki obrót zespołu ramiaków 14, 15 jest natomiast możliwy, co może prowadzić do niekontrolowanych ruchów poprzeczki 16. Dodatkowo należy stwierdzić, iż Urząd poprawnie wskazał, co należy rozumieć pod pojęciami "zatrzaskowe" i "wciskowe" zablokowanie poprzeczki w obu rozwiązaniach i jaka jest istotna różnica zarówno w aspekcie kształtu jak i sposobu działania obu mechanizmów a zatem powtarzanie tej argumentacji jest, w ocenie Sądu, niecelowe.

Odnosząc się do zarzutu odmiennej oceny zgromadzonego w sprawie materiału poprzez Kolegia orzekające w sprawie stwierdzić należy, iż jest on niezasadny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, uchylając decyzję Urzędu Patentowego wyrokiem z dnia 21 stycznia 2009 r. stwierdził, że organ nie rozpatrzył materiału dowodowego w sposób prawidłowy, poprzez niekonsekwentne i selektywne zastosowanie metod badawczych porównywanych wynalazków, tzn. bez jednoznacznej ich wykładni w postaci opisu i przykładu wykonania i bez porównania przedmiotu rozwiązania spornego z przeciwstawionym w zakresie tych cech istotnych, które mogą być rzeczywiście uznane za potwierdzające zarzut oczywistości.

Rozpoznając ponownie sprawę i stosując się do wytycznych Sądu Kolegium wzięło pod uwagę te cechy konstrukcyjne spornego rozwiązania, których w jego ocenie, nie dało się wywieść z przeciwstawionego stanu techniki,

Sąd nie podzielił także stanowiska skarżącej odnośnie naruszenia przez organ art. 153 p.p.s.a., bowiem nastąpiła istotna zmiana stanu faktycznego uprawniająca Urząd Patentowy do rezygnacji z przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Podkreślić należy, iż Urząd Patentowy związany jest granicami wniosku a dowód z opinii miał być przeprowadzony na poparcie argumentacji sprzeciwiającego, który pismem z dnia [...] października 2010 r. wniosek o powołanie biegłego cofnął. Tym samym sprzeciwiający się uznał, iż przedstawiony materiał dowodowy jest wystarczający do oceny przez organ jego sprzeciwu bez biegłego. Należy także zauważyć, iż skarżąca winna liczyć się ze skutkami cofnięcia przedmiotowego wniosku. W tej sytuacji nie można uznać, iż Urząd Patentowy naruszył prawo w sposób, który ma wpływ na rozstrzygnięcie.

Niejako na marginesie niniejszej sprawy, można zauważyć, iż korzystanie przez Urząd Patentowy z opinii biegłych winno mieć incydentalny charakter z uwagi na specyfikę samego organu i specyfikę postępowania. Jeżeli Urząd Patentowy uzna, że do rozstrzygnięcia nie jest mu potrzebna wiedza specjalna, o której mowa w art. 84 § 1 Kpa - niezasadne i naruszające zasadę sprawnego i szybkiego działania sformułowaną w art. 12 ust. 1 Kpa i art. 255 ust. 3 ustawy - Prawo własności przemysłowej, byłoby powoływanie specjalistów dla stwierdzenia okoliczności, co do której organ rozstrzygający nie ma wątpliwości a jego znawstwo przedmiotu jest wystarczające.

W ocenie Sądu, Urząd Patentowy prawidłowo ustalił stan faktyczny stanowiący podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Wbrew zarzutom skarżącej, nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Urząd uwzględnił i ocenił (nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów), cały przedstawiony przez strony materiał dowodowy a jak wynika z uzasadnienia decyzji, dał wiarę przedstawionym dowodom, tylko ocenił je odmiennie od skarżącej i w konsekwencji ustalił odmienny stan faktyczny od reprezentowanego przez skarżącą.

Stwierdzić należy, iż dokumenty, z których skarżąca wywodzi pozytywne dla siebie skutki w postaci oczywistości spornego rozwiązania nie mogły stać się przedmiotem oceny Urzędu Patentowego. Pomimo bowiem faktu, iż były one znane skarżącej już na etapie postępowania prowadzonego przed organem, zostały one przedstawione Sądowi dopiero razem z wniesioną skargą. Takie działanie należy uznać za spóźnione.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej, iż Urząd Patentowi winien zgromadzić dokumenty mające potwierdzić tezę nieoczywistości rozwiązania, wskazać należy, iż sprawa niniejsza toczyła się przed Urzędem Patentowym w trybie spornym (art. 255 ust.1 pkt 9 p.w.p.).

Zgodnie z ust. 3 art. 255 p.w.p. Urząd Patentowy rozstrzyga sprawy w trybie postępowania spornego w granicach wniosku i jest związany podstawą prawną wskazaną przez wnioskodawcę. A zatem wniosek o unieważnienie spornego patentu na wynalazek określa zakres sprawy administracyjnej wyznaczając jej granice zarówno, co do okoliczności faktycznych jak i podstawy prawnej. Powyższa zasada w omawianym postępowaniu jest tym bardziej istotna, że ma ono charakter sporny, a więc cechuje je kontradyktoryjność. To strona wszczynająca spór (na wniosek lub sprzeciw uznany za bezzasadny) określa, w jakim zakresie patent nie spełnia kryterium nieoczywistości i przedkłada dowody na poparcie swojego stanowiska. Tylko w sprawach nieuregulowanych w ustawie - prawo własności przemysłowej stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (art. 256 ust.1 p.w.p.). Oznacza to, iż przepisy kpa mające zastosowanie do postępowania spornego przed Urzędem Patentowym podlegają odpowiednim modyfikacjom, stosownie do istotnych cech tego postępowania. Równocześnie, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 364/06 niepubl.) charakter postępowania spornego został ukształtowany na wzór postępowania cywilnego z tą różnicą, iż z woli ustawodawcy organem państwa rozstrzygającym na pewnym etapie spór pomiędzy dwoma profesjonalnymi podmiotami gospodarczymi jest organ administracji publicznej. W konsekwencji, zasada działania Urzędu Patentowego z urzędu w takim postępowaniu w kwestiach ustalania stanu faktycznego sprawy i jej wszechstronnego wyjaśnienia, zawarta w przepisach art. 7, 75, 77 i 80 k.p.a., podlega odpowiedniej modyfikacji, stosownie do istoty tego postępowania, (wynikającej z art. 164 i 255 ust. 1 p.w.p.) zakładającej aktywność dowodową stron. Modyfikacja przepisów polega na tym, iż nie są one stosowane wprost a w postępowaniu przed Urzędem ograniczenia doznają zasady określone w kpa w tym zasada oficjalności czy też zasada czuwania przez organ administracji nad interesem strony postępowania. Odpowiednie stosowanie przepisów kpa powinno uwzględniać specyfikę i cel postępowania spornego prowadzonego przed Urzędem Patentowym. Na wymóg aktywności strony, nawet w ogólnym postępowaniu administracyjnym w określonych przypadkach, wskazywał niejednokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach (np. wyroki: z 19 września 1988 r. II SA 1947/87, z 11 lipca 2002 r. SA/Po 788/00, z 20 maja 1998r. SA/Ka 1605/96).

Wnioskodawca oparł wniosek o unieważnienie przedmiotowego patentu na przesłankach wskazanych w art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości. Powyższy zarzut i wskazana podstawa prawna zakreśliły ramy postępowania przed Urzędem Patentowym, który w oparciu o dowody przedstawione przez strony wyjaśnił stan faktyczny sprawy, tylko dokonał odmiennych ustaleń w tym zakresie niż chciałaby tego skarżąca.

W sprawach spornych inicjatywa dowodowa należy do stron i organ nie jest zobligowany do zwracania stronom uwagi na potrzebę zgłaszania dalszych dowodów, zwłaszcza, gdy jego wiedza w tym zakresie z racji charakteru sprawy jest ograniczona, a strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika (tu rzecznika patentowego). Urząd Patentowy w postępowaniu spornym obowiązany jest z urzędu podejmować wszelkie kroki do dokładnego wyjaśnienia sprawy tylko wtedy, gdy znane są mu dowody i okoliczności istotne dla sprawy. Nie jest natomiast zobligowany ich poszukiwać. Jak już wskazano wyżej skarżąca nie przedłożyła dokumentów będących w jej posiadaniu, z których wywodziła pozytywne dla siebie skutki. Tym samym uniemożliwiła organowi ich ocenę. Dlatego też w ocenie Sądu organ nie naruszył zasad wynikających z art. 7 i 9 kpa. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie należy wziąć pod uwagę, iż w szczególnym postępowaniu administracyjnym, jakim jest postępowanie sporne przez Urzędem Patentowym RP, ingerencja organu administracji, czy też pomoc jednej ze stron, winna być ograniczona do niezbędnego minimum. Jakkolwiek art. 9 kpa obliguje organy administracji do "wyczerpującego informowania stron", jest pewna granica realizacji tego obowiązku (tak również: NSA w Warszawie /w: / wyroku z dnia 28 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA 1697/97). W niniejszej sprawie skarżąca korzystała w postępowaniu przed organem z pomocy prawnej fachowego pełnomocnika, tj. rzecznika patentowego, a więc organ nie był zobowiązany ex officio do wskazywania stronie, jakie dokumenty winna przedłożyć na poparcie swojej argumentacji.

W konsekwencji Sąd uznał, że przedmiotowa sprawa została rozpatrzona wnikliwie i wszechstronnie, materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący, uzasadnienie faktyczne decyzji zawierało wskazanie faktów, które Urząd Patentowy uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, a uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W rozpatrywanej sprawie nie nastąpiło więc naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.