Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 137/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2018-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 8 ust. 1 i 2,
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
article: art. 75, art. 84 par. 1, art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3,
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2018r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 2 stycznia 2018r. znak: [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., znak: [...], Świętokrzyski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., po rozpatrzeniu odwołania J. M., utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r., [...], o braku podstaw do stwierdzenia u ww. choroby zawodowej, tj. alergicznego kontaktowego zapalenia skóry wymienionego w poz. 18.1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

W piśmie z dnia 14 listopada 2013 r. J. M. dokonał zgłoszenia podejrzenia ww. choroby zawodowej, wskazując jako jej przyczynę narażenie na: farby, rozpuszczalnik (prace z malarzem), emulsje (praca na wiertarkach), cement, beton, środki chemiczne w zaprawie, kurz, pyły i gazy drażniące (praca w spawalni, usuwanie wypalonych uzwojeń stoJ.u alternatorów, elektrowłączników i przekaźników), środki drażniące skórę (płyn do mycia części z aluminium, stoJ.ów i elektrowłączników), oleje i smary (prace przy demontażu silników i podzespołów), sodę kaustyczną, opary chemiczne i wilgoć (myjnia i suszarnia).

Organ I instancji ustalił, że J. M. z przerwami pracował, w latach 1977 - 2010 (od 23.04.2011r. pobiera rentę z ogólnego stanu zdrowia), w następujących zakładach:

1. W okresie od 1.09.1977r. do 30.04.1991r. zatrudniony był w [...] S.A w I. (aktualnie: [...] S.A. w P.) kolejno na stanowiskach: ślusarz, ślusarz narzędziowy, elektromechanik napraw pojazdów samochodowych oraz elektromonter napraw pojazdów samochodowych, gdzie podczas wykonywania różnorodnych czynności zawodowych miał kontakt z płynem do mycia części aluminiowych, rozpuszczalnikami, w tym z rozpuszczalnikiem nitro, ropą, smarami, olejami maszynowymi, silnikowymi i hydraulicznymi, farbami, farbami nitro, minią, naftą, kalafonią, kwasem solnym, płynami silnikowymi, lakierami, emulsjami, sodą kaustyczną, różnymi metalami oraz elementami metalowymi, z gumy oraz z tworzyw sztucznych.

2. W okresie od 20.09.1991r. do 24.09.1993r. prowadził własną działalność gospodarczą, tj. Akwizycję oraz Sprzedaż Obwoźno-Hurtową Artykułów Spożywczych i Przemysłowych - praca bez kontaktu z czynnikami uczulającymi i drażniącymi (oświadczenie strony złożone do protokołu z dochodzenia epidemiologicznego przeprowadzonego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Warszawie w dniu 16.01.2014r.).

3. W okresie od 1.11.1994r. do 30.04.1995r. zatrudniony był w Przedsiębiorstwie Produkcyjnym [...] (przedsiębiorstwo zlikwidowane) jako kierowca w wymiarze ½ etatu bez narażenia na kontakt z czynnikami uczulającymi i drażniącymi (oświadczenie właściciela zlikwidowanego przedsiębiorstwa).

4. W okresie od 30.06.1996r. do 30.11.1996r. prowadził własną działalność gospodarczą, tj. [...] - praca bez kontaktu z czynnikami uczulającymi i drażniącymi (oświadczenie strony złożone do protokołu z dochodzenia epidemiologicznego przeprowadzonego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. w dniu 16.01.2014r.).

5. W okresie od 5.08.1998r. do 30.06.2004r. pracował w Przedsiębiorstwie Usługowo - Handlowym [...] kolejno na stanowiskach: kierowca, instruktor praktycznej nauki zawodu, akwizytor, przedstawiciel handlowy oraz instruktor praktycznej nauki zawodu pracowników młodocianych. Praca bez kontaktu z czynnikami o działaniu uczulającym i drażniącym (dowód, karta Nr 85 dokumentacji - Karta oceny narażenia zawodowego sporządzona przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D.).

6. W okresie od 16.07.2007r. do 30.11.2010r. zatrudniony był w [...] Sp. z o.o. w Kielcach na stanowisku pracownika budowlanego, początkowo w wymiarze ½ etatu (16.07.2007r.- 31.12.2008r.), a następnie w pełnym wymiarze czasu pracy. Podczas pracy miał kontakt z cementem, elementami metalowymi, farbami malarskimi, olejem "szuwaks" stosowanym do smarowania form, płyt i stempli, gipsem, klejami do płyt i drewna, wełną mineralną, plastyfikatorami dodawanymi do zaprawy murarskiej i tynkarskiej, zaprawami cementowo - wapienniczymi i gipsowymi oraz ogólnie stosowaną chemią budowlaną.

Organ I instancji, wypełniając obowiązek określony w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, w związku z otrzymanym podejrzeniem choroby zawodowej, skierował J.a M.ego na badania lekarskie do Mazowieckiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy - Oddziału w Warszawie (MWOMP), zgodnie z właściwością określoną według aktualnego miejsca zamieszkania zainteresowanego (§ 5 ust. 4 rozporządzenia). Ośrodek ten w ramach prowadzonej diagnostyki skierował badanego na badania konsultacyjne do Instytutu Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera w Łodzi (IMP), gdzie podczas hospitalizacji w Klinice Chorób Zawodowych wykonano szereg badań dermatologicznych obejmujących testy naskórkowe z szerokim zestawem alergenów środowiskowych i zawodowych, tj. z substancjami potencjalnie alergizującymi z którymi wyżej wymieniony miał kontakt podczas świadczenia pracy zawodowej.

MWOMP Oddział w Warszawie, na podstawie oceny całości dokumentacji medycznej, narażenia zawodowego oraz ujemnych wyników badań dermatologicznych przeprowadzonych w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi, wydał w dniu 25 sierpnia 2016 r. orzeczenie lekarskie nr 99/2016 o braku podstaw do rozpoznania u J. M. choroby zawodowej, tj. alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, wymienionego w pozycji 18.1 wykazu chorób zawodowych. Na skutek wniosku o ponowne badanie lekarskie J. M. został skierowany do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu (IMPiZŚ), jako jednostki orzeczniczej II stopnia, gdzie podczas hospitalizacji w Oddziale Chorób Zawodowych, w dniach od 13.02.2017r. do 23.02.2017r., przeprowadzono szczegółową diagnostykę dermatologiczną. Badania obejmowały testy naskórkowe serii podstawowej oraz testy celowane z potencjalnymi alergenami środowiska pracy pacjenta, w tym: akrylany, emulsja do cięcia, rozpuszczalniki, oleje, smary oraz żywice i wszystkie dały wynik ujemny. Nie potwierdzono również uczulenia na chrom. W trakcie powyższych badań potwierdzono uczulenie J. M. na fenylenodiaminę, ale Instytut stwierdził, że z uwagi na fakt, iż badany nie pracuje zawodowo od 7 lat nie można tego uczulenia wiązać z pracą zawodową, tym bardziej, że alergen ten występuje również w środowisku pozazawodowym. W dniu 13 marca 2017r. IMPiZŚ wydał ostateczne orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u badanego choroby zawodowej, w postaci alergicznego kontaktowego zapalenia skóry wymienionego w pozycji 18.1 wykazu chorób zawodowych. W konkluzji Instytut stwierdził fakt utrzymywania się, a nawet zaostrzania zmian chorobowych skóry w okresach braku aktywności zawodowej (ujemny test eliminacji zawodowej), brak korelacji objawów chorobowych z narażeniem zawodowym, uwzględniając ponadto obraz kliniczny schorzenia, a zwłaszcza lokalizację zmian chorobowych i wykazany w testach alergicznych brak uczulenia na potencjalne alergeny środowiska pracy pacjenta. W konsekwencji nie znalazł podstaw do uznania zawodowej etiologii i do rozpoznania alergicznego kontaktowego zapalenia skóry pochodzenia zawodowego.

W piśmie z dnia 1 czerwca 2017r. J. M. wniósł zastrzeżenia do zgromadzonego materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie oraz dołączył dodatkową dokumentację medyczną obejmującą zaświadczenia lekarskie z różnych placówek służby zdrowia, w tym także zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej z dnia 25 maja 2017 r. wydane przez Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej - Poradnię Skómo-Wenerologiczną w Działdowie. Organ I instancji przekazał całość tej dokumentacji wraz z pismem zainteresowanego jednostkom orzekającym w przedmiotowej sprawie, z prośbą o dodatkową opinię. Jednocześnie poinformował stronę, że postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej zostało wszczęte w 2013 roku w związku z otrzymanym zgłoszeniem podejrzenia choroby zawodowej, której dokonał sam zainteresowany, a zatem przesłane aktualnie zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej z dnia 25 maja 2017r. jest bezprzedmiotowe i nie może być podstawą do wszczęcia na nowo trwającego już postępowania.

Jednostki orzekające, tj. MWOMP - Oddział w Warszawie oraz IMPiZŚ w Sosnowcu, odpowiadając na zarzuty badanego, a także na podstawie oceny przekazanej dokumentacji medycznej nie znalazły podstaw do weryfikacji wydanych na potrzeby niniejszego postępowania orzeczeń lekarskich i podtrzymały swoje stanowiska orzecznicze. Instytut w Sosnowcu w obszernym piśmie z dnia 26 czerwca 2017r. nr [...], stwierdził, że nie znajduje podstaw do weryfikacji ostatecznego orzeczenia lekarskiego z dnia 13 marca 2017 r. Wskazał m.in., że doktor dermatolog - wenerolog w swoim zaświadczeniu stawia u pacjenta rozpoznanie alergicznego kontaktowego zapalenia skóry pochodzenia zawodowego, jednak bez podania jakiegokolwiek uzasadnienia merytorycznego dla takiej właśnie etiologii choroby. Instytut wyjaśnił, że nie negował istnienia w przeszłości u badanego objawów alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. Natomiast w trakcie jego hospitalizacji w Instytucie nie stwierdzono w przedmiotowym badaniu dermatologicznym tego rodzaju patologii. Alergiczne zapalenie skóry często przebiega z okresami całkowitej remisji objawów i ich nawrotów, zatem brak aktualnie objawów chorobowych na skórze typowych dla tej jednostki chorobowej nie jest niczym zaskakującym. Przypomniano ponadto, że przepisy rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych jednoznacznie określają, które jednostki są uprawnione do wydawania orzeczeń lekarskich w sprawie rozpoznania, bądź o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Wszelkie informacje i opinie o stanie zdrowia osoby badanej pozyskane poza systemem orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych nie mogą więc być podstawą do kwestionowania orzeczeń jednostek uprawnionych. Ponadto rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 czerwca 2010 r. w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych jednoznacznie wskazuje, jakich specjalności lekarze mogą orzekać w sprawach chorób zawodowych, wśród których nie ma alergologów, dermatologów ani ortopedów-traumatologów.

Organ I instancji, dokonując oceny wydanych na potrzeby niniejszego postępowania orzeczeń lekarskich, uzupełnionych dodatkowymi opiniami lekarzy orzeczników uznał, że są one spójne co do ustaleń klinicznych i w sposób wyczerpujący wyjaśniają przyczyny wydania negatywnych dla badanego orzeczeń oraz nie budzą żadnych wątpliwości co do ich wiarygodności i rzetelności, a zatem mają cechy opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 Kpa. W konsekwencji wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 25 września 2017 r. Postępując zgodnie § 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, decyzję tę skierował tylko do tych pracodawców, gdzie występował kontakt strony z czynnikami o działaniu uczulającym i drażniącym.

W odwołaniu J. M. zarzucił powyższej decyzji naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 10 § 3 Kpa oraz § 4, § 5, § 6, § 7 i § 8 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. W dniu 24.11.2017 r. złożył wniosek o dołączenie do akt sprawy dokumentacji postępowania dotyczącego zespołu cieśni nadgarstka (sygn. PPIS w Kielcach [...]), w której to sprawie organ odwoławczy wydał prawomocną decyzję utrzymującą rozstrzygnięcie organu I instancji o braku podstaw do stwierdzenia u wyżej wymienionego choroby zawodowej, w postaci zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

Organ odwoławczy stwierdził, że materiał dowodowy wówczas zebrany przez organ I instancji, nie ma znaczenia dla sprawy będącej przedmiotem niniejszego postępowania i dlatego postanowił dołączyć tę dokumentację do równoległe prowadzonego postępowania odwoławczego oznaczonego sygn. [...] i dotyczącego przewlekłego zapalenia okołostawowego barku.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ II instancji podniósł, że w przedstawionych powyżej okolicznościach faktycznych i prawnych są one w całości bezzasadne. Organ I instancji nie uchybił ani zasadom postępowania administracyjnego, ani przepisom prawa materialnego. Ze swej strony organ odwoławczy, popierając stanowisko IMPiZŚ w Sosnowcu, wyjaśnił, że fenylenodiamina to związek organiczny należący do silnych alergenów, który jest popularnym barwnikiem często nazywanym "sztuczną henną" i wykorzystywanym między innymi do barwienia tkanin i wyrobów włókienniczych. W podstawie prawnej decyzji, organ odwoławczy podał m.in. art. 2351 i art. 2352 Kodeksu pracy oraz § 1 i § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach J. M. zarzucił powyższemu rozstrzygnięciu błąd w ustaleniach faktycznych, tj. naruszenie:

– art. 77 § 1 i art. 80 Kpa poprzez w szczególności oparcie rozstrzygnięcia na niekompletnych orzeczeniach lekarskich, m.in.: a) niezawierających wzmianki o rodzaju prowadzonych badań; b) uzasadnienia z ustosunkowaniem się do dokumentów przedłożonych przez stronę oraz niewyjaśnienie szczegółowych warunków pracy, w tym art. 78 § 1 i art. 84 § 1 Kpa – niezlecenie wykonania opinii uzupełniającej na podstawie uzupełnionego, obszernego materiału dowodowego przedstawionego przez stronę;

– § 4, § 5, § 6 §, 7 i § 8 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez ich wybiórcze zastosowanie, m.in. niewskazanie w sposób szczegółowy czynników ryzyka, przy czym uzasadnienie sprowadza się do bardzo ogólnikowych stwierdzeń, że przeprowadzone badania nie wykazały u strony choroby zawodowej;

– art. 8 Kpa poprzez niezagwarantowanie równości wobec prawa i podważenie zasady pogłębiania zaufania do organów państwa;

– art. 107 § 3 Kpa poprzez niewskazanie dowodów, na których organ oparł swoja decyzję i dowodów, którym waloru tego odmówił.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W uzasadnieniu podniesiono, że organ odwoławczy nie uwzględnił wielodniowej hospitalizacji skarżącego w Klinice Dermatologii WIM CSK MON w Warszawie, w czasie której zdiagnozowano u niego kontaktowe zapalenie skóry. Zaledwie jednorazowa diagnostyka w PCHZ MWOMP w Płocku w ramach konsultacji w IMP w Łodzi już nie stwierdziła zmian skórnych. Okoliczność ta musi zatem zdaniem skarżącego budzić wątpliwości co do wnikliwej oceny przez poszczególne organy materiału dowodowego. Ponadto, skarżący od 1989 do 2006 roku znajdował się pod opieką Poradni Dermatologicznej w Działdowie, kiedy to po zastosowaniu maści sterydowych i leków przeciwhistaminowych zmiany skórne zmniejszyły swoje nasilenie a występowały jedynie okresowo. W latach 2004 i 2006 zmiany nasiliły się, a ponownie po zakończeniu pracy zawodowej w 2010 roku zmniejszyły swoje nasilenie. Ustalenia te podtrzymał IMPiZŚ w Sosnowcu. Można więc z dużym prawdopodobieństwem zakwestionować twierdzenie organu co do "całościowej analizy zebranego materiału".

Skarżący podzielając pogląd, że organ inspekcji sanitarnej nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania choroby, podniósł, że orzeczenia te, jako kluczowy element materiału dowodowego, powinny być poddane ocenie pod kątem między innymi odniesienia się przez lekarzy specjalistów do wszystkich analizowanych okoliczności relewantnych prawnie. Orzeczenia lekarskie przy całej ich wadze i istotności dla procesu stwierdzenia choroby zawodowej, nie są bowiem decyzjami administracyjnymi wydanymi w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej, lecz jedynie materiałem dowodowym o charakterze opinii biegłego, który właściwy organ ocenia w procesie stosowania prawa.

Zdaniem skarżącego, organ odwoławczy bezrefleksyjnie oparł się na niekompletnym materiale dowodowym. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał mianowicie, że w trakcie diagnostyki przeprowadzonej w PCHZ MWOMP w Płocku, w ramach konsultacji w IMP w Łodzi, nie stwierdzono zmian skórnych, wykonane testy naskórkowe z szerokim zestawem alergenów zawodowych i środowiskowych dały wynik ujemny. Tymczasem w ramach konsultacji w IMP w Łodzi po oględzinach schorzenia nie potrafiono nazwać choroby skóry, zmian znajdujących się na ciele w okolicach pachwiny. Samo badanie wykonano niedbale i niefachowo, na co skarżący zwracał uwagę w swoich pismach, a na dowód przedstawił wykonane przez siebie zdjęcia. Również w ramach konsultacji w IMP w Sosnowcu po oględzinach schorzenia nie potrafiono nazwać choroby skóry, zmian znajdujących się na ciele w okolicach pachwiny. Już w 1995 roku skarżący wykonywał badania, testy punktowe, w których dodatnio wyszedł odczyn na pleśń i histaminę. Natomiast innych badań nie wykonywano. Wykonane w 2010 roku testy punktowe i naskórkowe dały wynik ujemny, ale tylko i wyłącznie z powodu przyjmowania leków antyhistaminowych oraz innych, mających wpływ na wynik badania. Ponadto w "chromie" (dodatni wynik w Klinice Dermatologicznej WIM w Warszawie) oraz w "fenylenodiaminie" (dodatni wynik badania w IMPiŚ w Sosnowcu) znajdują się wszystkie szkodliwe substancje, z którymi skarżący miał do czynienia w pracy zawodowej.

Zdaniem skarżącego o istniejącej chorobie zawodowej świadczy też dokument medyczny w postaci zgłoszenia choroby zawodowej z dnia 25 maja 2017 r. oraz zaświadczenie lekarskie z tej samej daty podpisane przez lekarza dermatologa J. K. z Poradni Skómo-Wenerologicznej w Działdowie, prowadzącego leczenie od początku powstania choroby skóry, tj. od 1989 do 2006 roku. Organ co prawda część wnioskowanych przez skarżącego dowodów przeprowadził, lecz podejmując rozstrzygnięcie i uzasadniając swoje stanowisko nie wziął pod uwagę zeznań występujących w niej świadków, a tym bardziej nie wskazał czy zeznania tych świadków oraz strony będące dowodem w sprawie uznał za wiarygodne czy waloru tego odmówił.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 1369), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Podstawy materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej zostały określone w przepisach Kodeksu pracy (Kp), a także w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367), dalej jako "rozporządzenie".

Jak stanowi art. 235¹ Kp za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Zgodnie natomiast z art. 235² tej samej ustawy rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Z § 8 ust. 1 rozporządzenia wynika, że decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Ust. 2 § 8 tego samego aktu stanowi zaś, że jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału.

Przepisy § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia precyzują obowiązki organu właściwego w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej w zakresie gromadzenia materiału dowodowego. Stanowią więc dopełnienie ogólnych norm proceduralnych, zawartych w art. 7 i art. 77 § 1 Kpa. Orzeczenia lekarskie stanowią, obok karty oceny narażania zawodowego, jeden z najistotniejszych dowodów w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej. Orzeczenie lekarskie to dowód w rozumieniu art. 75 Kpa, mający walor opinii biegłego, o której mowa w art. 84 § 1 Kpa. Organ wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej nie jest uprawniony do merytorycznej kontroli orzeczeń lekarskich ani wykonywania własnych ustaleń, prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej. Nie oznacza to jednak bezkrytycznej akceptacji, gdyż takie orzeczenie podlega ocenie pod kątem zachowania kryteriów określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa. Organ ma bowiem obowiązek kontrolować, czy wydane orzeczenia wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych. Orzeczenie lekarskie w istocie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, o ile nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów i jest prawidłowe pod względem formalnym (logiczne, spójne i rzeczowe, wydane przez właściwych orzeczników). Organ ma możliwość uzupełnienia materiału dowodowego, a w razie potrzeby może zwracać się do lekarzy jednostek orzeczniczych o wyjaśnienie wątpliwości, rozbieżności czy sprzeczności, które nie pozwalają mu na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie. Nie są wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy orzeczenia lekarskie, które nie odnoszą się w sposób szczegółowy do całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Zakwestionowanie orzeczenia lekarskiego przez organ administracji publicznej lub sąd administracyjny jest dopuszczalne w przypadku jeżeli zostanie wykazane, że nie zawiera wyczerpującego uzasadnienia lub ewidentne błędy, niejasności, które dyskwalifikują jego walor dowodowy (por. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 stycznia 2018r., sygn. IV SA/Gl 741/17, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 22 marca 2017r., sygn. II SA/Sz 74/17).

W niniejszym przypadku postępowanie było prowadzone w kierunku ustalenia istnienia u skarżącego choroby zawodowej w postaci alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, wymienionego w poz. 18.1 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia.

Bezspornym był fakt, że przeprowadzona w przypadku skarżącego ocena narażenia zawodowego potwierdziła istnienie jego kontaktu podczas świadczenia pracy zawodowej z czynnikami uczulającymi i drażniącymi. Miało to miejsce w okresach od 1 września 1977r. do 30 kwietnia 1991r. w czasie zatrudnienia w [...] S.A. w I. oraz od 16 lipca 2007r. do 30 listopada 2010r., kiedy to skarżący był zatrudniony w [...] sp. z o.o. w Kielcach.

Jak wynika z orzeczenia lekarskiego wydanego przez Mazowiecki Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Płocku Oddział w Warszawie w dniu 25 sierpnia 2016r., zgodnie z wywiadem początek dolegliwości pod postacią zmian grudkowo-rumieniowych ze świądem zlokalizowanych w okolicach pachwin, odbytu, dołów pachowych a następnie na powierzchni całego ciała wystąpiły ok. 1986r. Do 1989r. nie był leczony z powodu zmian skórnych, jednorazowo stosował leki przeciwświerzbowe. Natomiast w latach 1989-2006 znajdował się pod opieką Poradni Dermatologicznej w Działdowie. Zlecono wówczas stosowanie maści sterydowych oraz leków przeciwhistaminowych doustnie, a także podjęto leczenie przeciwgrzybicze. Zmiany w wyniku leczenia zmniejszyły swoje nasilenie, występowały jedynie okresowo (nasilenie zmian skórnych w 2004r. i 2006r.). Jak stwierdził pacjent, po zakończeniu pracy zawodowej w 2010r. zmiany skórne zmniejszyły nasilenie. Od 2010r. skarżący znajduje się pod opieką Poradni Alergologicznej. Co istotne, w 2015r. skarżący był hospitalizowany w Wojskowym Instytucie Medycznym CSK MON w Warszawie w Klinice Dermatologicznej, gdzie zdiagnozowano kontaktowe zapalenie skóry (dodatni wynik testu płatkowego dla chromu).

W orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego (IMPiZŚ) w Sosnowcu podniesiono, że w trakcie obecnej hospitalizacji w przedmiotowym badaniu dermatologicznym stwierdzono w okolicy odbytu przebarwienia i odbarwienia pozapalne oraz dwie wydrapane nadżerki w pachwinach, a na skórze w okolicy mostka grudki pochodzenia łojokotowego. Nie stwierdzono zmian chorobowych o charakterze alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. Wykonane w trakcie hospitalizacji testy naskórkowe poza dodatnim odczynem na fenylenodiaminę wypadły ujemnie (nigdy wcześniej u pacjenta nie stwierdzano uczulenia na ten alergen). Nie potwierdzono u pacjenta uczulenia na chrom, a w związku z faktem, że badany od 7 lat nie pracuje, nie można łączyć aktualnie wykazanego uczulenia na fenylenodiaminę z pracą zawodową, tym bardziej, że alergen ten występuje również w środowisku pozazawodowym.

W złożonym przez skarżącego zaświadczeniu lekarskim wystawionym w dniu 25 maja 2017r. przez lekarza o specjalności dermatolog-wenerolog z Poradni Skórno-Wenerologicznej w Działdowie, gdzie skarżący podlegał leczeniu – jak wynika z tego dokumentu – w latach 1989-2008, stwierdzono rozpoznanie u niego alergicznego kontaktowego zapalenia skóry pochodzenia zawodowego, wskazując na określone objawy i podejmowany sposób leczenia. W zgłoszeniu podejrzenia choroby zawodowej (k. 316 akt adm.) ten sam lekarz podał, że pierwsze objawy w/w choroby uwidoczniły się w okresie pracy w IZNS Iława. Z przebiegu pracy zawodowej i dokumentacji medycznej pacjenta wynika, że w czasie jej wykonywania choroba się nasilała. Dodatni wynik dwuchromianu potasu stwierdzony w 2015r. i dodatni wynik dla fenylenodiaminy oznacza, że pacjent jest uczulony na te alergeny, a faktem jest, że miał z nimi kontakt w pracy zawodowej. Przebieg choroby skóry został także opisany w zaświadczeniu Poradni Alergologicznej przy Szpitalu Klinicznym Dzieciątka Jezus w Warszawie.

Odnosząc się do powyższych dokumentów IMPiZŚ w Sosnowcu w piśmie z dnia 26 czerwca 2017r. podniósł, że opisują one przebieg choroby skóry, który był już znany w oparciu o szczegółową analizę wpisów w kartotekach chorobowych pacjenta z w/w placówek. W zaświadczeniu z Poradni Alergologicznej nie stwierdzono rozpoznania u pacjenta kontaktowego zapalenia skóry. Z kartoteki chorobowej wynika, że rozpoznawano u badanego nieokreślone kontaktowe zapalenie skóry – symbol L25 wg. Międzynarodowej Klasyfikacji Statystycznej Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10. Natomiast w drugim z zaświadczeń postawiono rozpoznanie alergicznego kontaktowego zapalenia skóry pochodzenia zawodowego, jednak bez podania jakiegokolwiek uzasadnienia merytorycznego dla takiej właśnie etiologii choroby. Jak dalej podano, Instytut nie negował w orzeczeniu lekarskim istnienia w przeszłości u badanego objawów alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. Natomiast w trakcie jego hospitalizacji w Instytucie nie stwierdzono w przedmiotowym badaniu dermatologicznym tego rodzaju patologii. Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry często przebiega z okresami całkowitej remisji objawów i ich nawrotów, zatem brak aktualnie objawów chorobowych na skórze typowych dla tej jednostki chorobowej nie jest niczym zaskakującym. Reasumując stwierdzono, że powyższe dokumenty nie mają wpływu na treść wydanych orzeczeń lekarskich.

Jak wynika z powyższego, IMPiZŚ w Sosnowcu nie negował występowania w przeszłości u skarżącego objawów alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. W dokumentach wystawionych przez lekarza dermatologa z Poradni w Działdowie wprost postawiono takie rozpoznanie, w dodatku pochodzenia zawodowego. Jakkolwiek lekarz ten rzecz jasna nie jest osobą uprawnioną do wydawania orzeczeń lekarskich w sprawie chorób zawodowych, tym niemniej – po pierwsze – niewątpliwie posiada wiedzę specjalną w zakresie dermatologii, po drugie reprezentuje jednostkę medyczną, w której skarżący podlegał wieloletniemu leczeniu z powodu właśnie problemów skórnych. Po trzecie wreszcie, odnosząc się do jego stanowiska Instytut w Sosnowcu podniósł, że lekarz ten nie podał jakiegokolwiek uzasadnienia dla takiej właśnie (tj. zawodowej) etiologii choroby. IMPiZŚ nie kwestionuje zaś (co sam przyznał) samego wystąpienia u skarżącego jej objawów. Nie ulega zaś wątpliwości, że w 2015r. zdiagnozowano u niego kontaktowe zapalenie skóry (dodatni wynik testu płatkowego dla chromu), a w 2017r. uzyskano dodatni wynik dla fenylenodiaminy. W ocenie Sądu w uzasadnieniu orzeczenia wydanego przez Instytut w Sosnowcu nie wyjaśniono powyższych okoliczności, w tym zwłaszcza możliwości wzajemnego powiązania pomiędzy stwierdzonymi w przeszłości objawami badanej jednostki chorobowej a aktualnie uzyskanymi wynikami badań. Jak podniesiono we wspomnianym wyżej zgłoszeniu podejrzenia choroby zawodowej, dodatni wynik dwuchromianu potasu stwierdzony w 2015r. i dodatni wynik dla fenylenodiaminy w 2017r. oznaczają, że skarżący jest uczulony na te alergeny, a faktem jest, że miał z nimi kontakt w pracy zawodowej. Ta okoliczność wymagała szczegółowej i dokładnej analizy przez jednostkę orzekającą. W szczególności chodzi o wyjaśnienie z czego mogły wynikać pozytywne wyniki badań na powyższe alergeny, czy nie świadczą one w istocie o tym, że także aktualnie skarżący cierpi na alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, czy takie wyniki mogły wystąpić jedynie jednorazowo a jeśli tak to z jakiego powodu, czy mogą one mieć związek ze stwierdzanymi uprzednio objawami alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, a jeśli tak to jaki. Należy także wyjaśnić czy kontaktowe zapalenie skóry, jakie stwierdzono u skarżącego w 2015r., oznacza tę samą jednostkę chorobową, o jakiej mowa w poz. 18.1 wykazu chorób zawodowych, a jeśli tak to jakie to ma powiązanie z wcześniej stwierdzanymi u skarżącego objawami tej choroby. W powyższym kontekście zwrócić należy uwagę także na stwierdzenie zawarte w piśmie z dnia 26 czerwca 2017r., zgodnie z którym: "Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry często przebiega z okresami całkowitej remisji objawów i ich nawrotów, zatem brak aktualnie objawów chorobowych na skórze typowych dla tej jednostki chorobowej nie jest niczym zaskakującym". Ze stwierdzenia tego może wynikać, że mimo, iż u skarżącego nie zaobserwowano obecnie objawów choroby, nie musi to oznaczać, że nie cierpi on na nią, co tym bardziej potęgowałoby powyższe wątpliwości. Jako jeden z powodów braku możliwości przyjęcia zawodowej etiologii schorzenia Instytut wskazał wykazany w testach alergicznych brak uczulenia na potencjalne alergeny środowiska pracy pacjenta, nie analizując przy tym dokładnie czy stwierdzone u skarżącego w ww. sposób uczulenie na chrom i fenylenodiaminę może wynikać ze styczności z czynnikami, z jakimi skarżący miał do czynienia w trakcie pracy zawodowej. Instytut w Sosnowcu winien odnieść się szczegółowo do wszystkich ww. kwestii.

Wyjaśnienie powyższych wątpliwości ma na celu ustalenie przede wszystkim, czy skarżący cierpi na alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, a w konsekwencji czy pochodzenie tej choroby wiąże się z wykonywaną przez niego w przeszłości pracą zawodową – w rozumieniu art. 235¹ kp. Co istotne, w przypadku pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie, a jednocześnie ocena warunków pracy pozwala stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2007r., sygn. II OSK 1039/06). Instytut w Sosnowcu zdaje się nie kwestionować tego, że co do zasady skarżący wykonywał pracę w warunkach narażających go na wystąpienie przedmiotowej choroby. Jednocześnie, w przypadku stwierdzenia, że wystąpiły u niego jej objawy, powstanie choroby w związku z pracą zawodową opiera się na domniemaniu, które musi zostać obalone. Nie wystarczy zatem – jak stwierdzono w piśmie z dnia 26 czerwca 2017r. – nieodpowiednie uzasadnienie etiologii tej choroby (w tym przypadku przez lekarza z Poradni w Działdowie). Przeciwnie, należy wówczas wykazać brak takiej (zawodowej) etiologii. Co więcej, domniemanie związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie - może zostać obalone wyłącznie wówczas, gdy zostanie wykazane w sposób nie budzący wątpliwości, że etiologia choroby ma charakter pozazawodowy. Nie jest zatem wystarczające wykazanie współistnienia czynników pozazawodowych (wyrok NSA z dnia 15 lutego 2018r., sygn. II OSK 1787/17). Taką zaś m.in. konstatację Instytut poczynił w przypadku pozytywnego wyniku na fenylenodiaminę.

Jak wspomniano na wstępie rozważań, nie są wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy orzeczenia lekarskie, które nie odnoszą się w sposób szczegółowy do całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Ich uzasadnienie musi mieć charakter wyczerpujący, jasny i rzeczowy. Organy obu instancji w niniejszej sprawie oparły się na orzeczeniach lekarskich jednostek orzekających w sposób bezkrytyczny, pomimo że – jak wykazano – nie zawierają one wyjaśnienia powyższych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii, czym naruszyły dyspozycję § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia oraz art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 Kpa.

Z tego względu Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji uzupełni materiał dowodowy poprzez uzyskanie kompletnego i szczegółowo uzasadnionego orzeczenia lekarskiego, zawierającego stwierdzenia we wskazanych wyżej kwestiach, jak również – w razie konieczności – rozważy podjęcie innych czynności niezbędnych do uzupełnienia materiału dowodowego (§ 8 ust. 2 rozporządzenia). W konsekwencji wyda rozstrzygnięcie wskazując w jego motywach - zgodnie z art. 107 § 3 Kpa - na jakiej podstawie uznał konkretne okoliczności za ustalone i z jakich przyczyn ocenił dowody jako wiarygodne, ewentualnie z jakich powodów odmówił wiary poszczególnym dowodom.