Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1997/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 c, art. 200
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 4 ust. 1, par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 258 poz 1747
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty  spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej
article: art. 10
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w części kwoty nienależnie pobranych płatności 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. G. kwotę 680 zł (sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Z akt sprawy wynika, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. w dniu [...] września 2014 r. wydał decyzję [...], na mocy której ustalił J.G. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za rok 2007 w wysokości 10 456,76 zł.

Następnie, w związku ze złożonym odwołaniem, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. wydał decyzję nr [...] z dnia [...] października 2014 r. o utrzymaniu w mocy decyzji nr [...].

W związku z faktem, iż Beneficjent nie uregulował należności Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. w dniu [...] stycznia 2015 r. wystosował upomnienie, w którym zobowiązał Stronę do uregulowania należności w terminie 7 dni od dnia odbioru upomnienia, pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a następnie wystawił tytuł wykonawczy celem przymusowego ściągnięcia należności.

W dniu 29 czerwca 2015 r. do Centrali ARiMR wpłynęło pismo J.G., datowane na dzień [...] czerwca 2015 r., zatytułowane: "Wniosek o rozłożenie na raty zaległości wraz z wnioskiem o umorzenie odsetek za zwłokę i wstrzymaniem wykonania decyzji" które zostało przekazane do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W., celem rozpatrzenia zgodnie z właściwością.

Strona na podstawie art. 64 § 2 k.p.a, wezwaniem nr [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. została zobowiązana do sprecyzowania zakresu żądania, poprzez precyzyjne wskazanie kwoty w ramach konkretnej decyzji administracyjnej, w zakresie której strona żąda częściowego umorzenia należności, a ponadto w przypadku wnioskowania przez Stronę o części umorzenie nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, J.G. został zobowiązany do wskazania kwoty w zakresie której żąda częściowego umorzenia z uwzględnieniem podziału na poszczególne schematy pomocowe.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W., działający z upoważnienia Prezesa ARiMR decyzją nr [...] z dnia [...] października 2015 r. odmówił umorzenia w części kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonych na mocy decyzji nr [...] oraz odsetek od tych należności. Na podstawie § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczególnych zasad i trybu umorzenia, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. nr 258, poz. 1747), Prezes ARiMR wezwał J.G. pismem nr [...] z dnia [...] października 2015 r. do złożenia wyjaśnień w zakresie wniosku dotyczącego rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranych płatności, na które udzielono odpowiedzi pismem z dnia [...] października 2015 r.

Notą z dnia [...] listopada 2015 r. Prezes ARiMR poinformował stronę o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku dotyczącego rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranych płatności, zgodnie z § 8 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2016 r. J.G. wezwał Prezesa ARiMR do usunięcia naruszenia prawa polegającego na nierozpatrzeniu wniosku z dnia [...] czerwca 2015 r. o rozłożenia na raty części należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Mając na uwadze żądanie strony, Prezes ARiMR przekazał według właściwości Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który uznał zażalenie za uzasadnione oraz wyznaczył termin załatwienia sprawy do dnia 19 sierpnia 2016 r.

2. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. Prezes ARiMR odmówił rozłożenia na raty w części spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za lata 2007-2011 oraz płatności ustalonych z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za lata 2007-2010, jednak w wyniku odwołania, decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. Minister Rolnictwa i Rozwój Wsi uchylił w całości ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Mając na uwadze wytyczne zawarte ww. decyzji Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, działając na mocy upoważnienia Prezesa ARiMR wezwał do wskazania za jakie lata w ramach płatności bezpośrednich oraz ONW, strona wnioskuje o częściowe rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranych płatności.

W odpowiedzi na wezwanie, pismem z dnia 19 grudnia 2016 r. (data stempla pocztowego), J.G. wniósł pisemne wyjaśnienia w których wskazał, iż "Podtrzymuje wniosek o częściowe umorzenie zobowiązań w ten sposób, że od każdej kwoty należnej za lata 2007-2012 wnoszę o umorzenie 40 % należności głównej oraz całości naliczonych odsetek. W pozostałej części wnoszę o rozłożenie jej na raty".

Z uwagi na to, iż w ramach katalogu ulg, które mogą być zastosowane względem należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, uregulowanych w przepisach cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. najdalej idące skutki ma umorzenie należności w całości czy też w części, bowiem oznacza zwolnienie dłużnika z obowiązku spełnia świadczenia i skutkuje odstąpieniem od dochodzenia należności w całości bądź też w części, w pierwszej kolejności przedmiotem rozpoznania wniosku strony uczyniono żądanie częściowego umorzenia należności finansowych oraz umorzenia odsetek.

Z uwagi na to, że wniosek strony w kwestii dotyczącej częściowego umorzenia kwoty nienależnie pobranej płatności oraz umorzenia odsetek ustalonych w ramach płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystanych warunkach gospodarowania (ONW) za rok 2007, nie zawierał wszystkich danych wymaganych i niezbędnych do właściwej oceny stanu faktycznego sprawy, zostało wystosowane wezwanie z dnia 19 stycznia 2017 r. do uzupełnienia wniosku w dniu 9 lutego 2017 r.; J.G. uzupełnił ww. wniosek.

3. Decyzją z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] Prezes ARiMR odmówił umorzenia w części kwoty nienależnie pobranych płatności, ustalonych na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] września 2014 r. wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P., w wysokości 40 % ustalonej kwoty oraz o odmowie umorzenia odsetek naliczanych od kwoty nienależnie pobranych płatności ustalonych na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] września 2014 r. wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. w wysokości 10 456,76 zł.

4. J.G. wniósł odwołanie od ww. decyzji.

5. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – stosowanie do treści art. 138 § 1 k.p.a. - utrzymał w mocy zaskarżonej akt administracyjny.

W uzasadnieniu wskazano, że problematykę umarzania należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej regulują przepisy cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r.

Zgodnie z § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa umarza z urzędu należności o ile należność w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środków wsparcia nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28 sierpnia 2014 r., str. 18 z późn. zm.).

Organ wskazał, ze Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. w dniu [...] września 2014 r. wydał decyzję na mocy której ustalił J.G. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)za rok 2007 w wysokości 10 456,76 zł.; ta kwota bezsprzecznie przekracza wartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote wg kursu ustalonego zgodnie z przepisami. Z przepisu art. 40 w zw. z art. 36 lit. g rozporządzenia delegowanego (WE) nr 907/2014 wynika, że kurs wymiany, który ma być zastosowany, to ostatni kurs wyznaczony przez Europejski Bank Centralny (EBC) przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności. Należy zatem zastosować kurs wymiany walut opublikowany przez Europejski Bank Centralny na dzień 29 sierpnia 2014 r., który wyniósł 4,2171 zł, tak więc kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 421,71 zł wobec czego stwierdzić należało, że w omawianej sprawie nie wystąpiła przesłanka umożliwiająca umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności z uwagi na kwotę należności nieprzekraczającą równowartości 100 euro.

Zgodnie z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i Prezes Agencji Rynku Rolnego mogą z urzędu umarzać w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych przez te agencje środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej "Sekcja Gwarancji", Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy, a także z tytułu zabezpieczeń i kar nieobjętych klasyfikacją budżetową Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi jedna z następujących przesłanek:

1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego, albo postępowanie upadłościowe zostało umorzone w związku z brakiem majątku upadłego;

2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym umorzenie, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" do celów naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych;

3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie;

4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności;

6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne.

Stan faktyczny ustalony w przedmiotowej sprawie dopuszcza ocenę zasadności żądania strony jedynie w świetle przesłanek określonych w § 3 ust. l pkt 4-6 ww. rozporządzenia.

Przepis § 3 ust. 1 pkt 4 ww. rozporządzenia daje podstawę do umorzenia należności w przypadku, gdy ich kwota nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z przepisem § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. poz. 1526), koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynoszą 11,60 zł, podczas gdy Strona wnioskuje o umorzenie 40% kwoty ustalonej decyzją Nr [...], która w sposób zdecydowany przekracza kwotę kosztów upomnienia. Decyzją tą ustalono bowiem kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 8 484,18 zł.

Powyższe rozporządzenie w § 3 ust. 1 pkt 5 stanowi, iż Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa może z urzędu umarzać w całości lub części należności z tytułu wypłaconych środków pochodzących z EFOiGR "Sekcja Gwarancji", EFRG lub EFRROW oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności.

J.G. ubiega się o umorzenie ze względu na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Z wyjaśnień udzielonych przez Stronę wynika, że Zobowiązany jest współwłaścicielem nieruchomości (w częściach ułamkowych): "położonej w miejscowości G. oraz nieruchomości zabudowanej położonej przy ul. [...] oraz mieszkania położonego w W.". Z przedłożonego przez Zobowiązanego wniosku wynika także, iż łączna powierzchnia posiadanych przez Stronę nieruchomości rolnych wynosi około 6 ha. Posiadana nieruchomość rolna jest przedmiotem dzierżawy, z ustalonym czynszem dzierżawnym. Jednocześnie, J.G. oświadczył, że nie posiada majątku ruchomego "znacznej wartości" ani "żadnych lokat pieniężnych". Ponadto, Strona oświadczyła, że obciąża ją obowiązek alimentacyjny wobec dziecka lat 20 (ur. 1997 r.). Organ ustalił także, że Strona nie pobierała renty ani emerytury rolniczej.

Organ podkreślił, że podstawowym warunkiem umorzenia całości lub części należności, zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., jest całkowita ich nieściągalność, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca, ponieważ Strona jest współwłaścicielem nieruchomości. Biorąc pod uwagę przedstawione informacje na temat stanu majątkowego strony należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. (tj. w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności).

Koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej (tj. oplata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne pobierana w wysokości od 4% do 8% w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia) w stosunku do egzekwowanej należności, z zastrzeżeniem minimalnej kwoty w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez egzekutora.

Odnosząc się do twierdzeń Strony, że współwłaścicielem nieruchomości w G. oraz mieszkania w W. jest była żona (rozwód orzeczono w 2012 r.) Organ wskazał, że zgodnie z art. 196 k.c., współwłasność jest albo współwłasnością w częściach ułamkowych, albo współwłasnością łączną. Do współwłasności w częściach ułamkowych stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym domniemywa się, że udziały współwłaścicieli są równe. Współwłasność łączną regulują przepisy dotyczące stosunków, z których ona wynika, a w szczególności przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zgodnie z art. 501 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w razie ustania wspólności, udziały małżonków są równe, chyba że umowa majątkowa małżeńska stanowi inaczej.

Co do zasady, wspólność majątkowa trwa tak długo jak małżeństwo. Ustawowy ustrój majątkowy między małżonkami może ulec zniesieniu lub ograniczeniu na skutek zawartej między nimi umowy (art. 47 § 1 k.r.o.), na skutek orzeczenia sądu (art. 52 § 1 k.r.o.) albo z mocy prawa np. ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków (art. 53 k.r.o.). Zarówno w wypadku umownego wyłączenia wspólności ustawowej w czasie trwania małżeństwa, jak i w przypadku zniesienia tej wspólności przez sąd, a także w wyniku ustania małżeństwa - między małżonkami (byłymi małżonkami) ustaje wspólność ustawowa, a do majątku, który był nią objęty stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Natomiast w myśl art. 501 k.r.o., w razie ustania wspólności, udziały małżonków są równe, chyba że umowa majątkowa małżeńska stanowi inaczej (wyrok WSA w Warszawie, z dnia 8.11.2016 r., III SA/Wa 2267/15, LEX nr 2284023).

Przepis § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. daje podstawę do umorzenia należności pieniężnych, przypadającym agencjom płatniczym, w sytuacji gdy postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne. Wobec powyższego bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji i jednoczesnego potwierdzenia faktu nieściągalności przez prowadzącego sprawę Naczelnika Urzędu Skarbowego, brak jest podstaw do wydania rozstrzygnięcia o umorzeniu należności.

6. Działając w imieniu własnym J.G. zaskarżył w całości ww. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zarzucając:

A) Naruszenie art. 10 § 1 k.p.s.a poprzez brak powiadomienia go przed datą wydania decyzji II instancji o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, przez co nie mógłby złożyć nowych wniosków dowodowych w tym:

a) powołać się na treść pisma zawierająca uzasadnienie wykazania braku możliwości uzyskania z egzekucji kwoty większej od kosztów egzekucji,

b) zgłosić możliwości wyznaczenia rozprawy administracyjnej celem zawarcia ugody administracyjnej, która mogłaby (po przeprowadzeniu dyskusji) ustalić jaki poziom umorzenia jest w ogóle możliwy;

B) naruszenie art. 11 k.p.a. w związku z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie dlaczego organ I instancji odstąpił od powiadomienia o możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji:

C) naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez nie rozpoznanie wniosków składanych przy odwołaniu od decyzji:

W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi.

7. W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia - podniósł argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy - zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tego aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obowiązującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.

Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwieniem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych - co do zasady - sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych - kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność (a niekiedy bezczynność) tego organu. Nie może zatem - co do zasady - zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy.

II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 p.p.s.a., w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie.

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy.

Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych - w pierwszym rzędzie weryfikowana poprzez pryzmat podstawowych zasad postępowania administracyjnego - stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparaty administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa (vide P. Piszczek: Zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego w świetle orzecznictwa NSA, Episteme 2008, nr 79, s. 21-54).

III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy;

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeksu postępowania administracyjnego - Dz. U z 2016 r., poz. 23 1 ze zm. (dalej k.p.a.) lub w innych przepisach (np. w art. 247 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm. - dalej O.p.). Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach.

Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływ na wynik sprawy.

Za usprawniające tok postępowania administracyjnego należy uznać rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę w art. 145 § 3 p.p.s.a. polegające na tym, że w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 tego przepisu, Sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza to postępowanie.

IV. Kolejną - istotną zmianą - służącą usprawnieniu postępowania administracyjnego jest przyznanie sądom administracyjnym uprawnienia do merytorycznego orzekania (art. 145a p.p.s.a.), które stanowi odstępstwo od funkcjonującego równolegle modelu kasacyjnego. Celem zmian jest przyznanie sądowi - w zakresie objętym art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz pkt 2 p.p.s.a. - uprawnienia zobowiązania organu w kwestii wydania decyzji lub postanowienia o wskazanym rozstrzygnięciu w określonym przez Sąd terminie. O ile okoliczności sprawy będą uzasadniały wydanie stosownego rozstrzygnięcia, Sąd nie tylko może uchylić zaskarżony akt administracyjny, ale wskazać - w wiążący sposób - tryb załatwienia sprawy, albo jej rozstrzygnięcie. Regulacja ta przyznaje więc Sądowi prawo do merytorycznego rozstrzygnięcia, które jest jednak wyłączone, gdy przepisy pozostawiają to uznaniu organu.

V. Istotnym - z punktu widzenia zakresu przedmiotowego kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne I instancji - jest art. 134 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną; wprowadzony został jednak wyjątek od tej zasady dotyczący skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego. Przeprowadzona zmiana wynika z brzmienia dodanego art. 57a p.p.s.a., który wprost stanowi o związaniu sądu administracyjnego granicami skargi oraz powołaną podstawą prawną w tego rodzaju sprawach.

VI. W powyższym kontekście – nienależnie od zarzutów podniesionych w skardze i na rozprawie – wskazać należy, iż żądanie Strony zostało ocenione zaledwie w niewielkiej części. Trafnie w motywach decyzji Organu II instancji zauważono, że w dniu 19 grudnia 2016 r. – w odpowiedzi na wezwanie – Skarżący wskazał: "Podtrzymuję wniosek o częściowe umorzenie zobowiązań w ten sposób, że od każdej kwoty należnej za lata 2007 – 2012 wnoszą o umorzenie 40% należności głównej oraz całości naliczonych odsetek. W pozostałej części wnoszę o rozłożenie jej na raty" – patrz str. 3 uzasadnienia Sądu.

Już z tej racji, że rozstrzygnięcie Organu II instancji nie obejmuje zagadnienie rozłożenia zaległości na raty (także w kontekście pominięcia tej kwestii w rozstrzygnięciu Organu I instancji), a zatem zaskarżony do Sądu akt administracyjny nie może być akceptowany. Minister powyższe uchybienie winien dostrzec z urzędu i orzec w kwestii rozłożenia zaległości na raty - zgodnie z zacytowanym żądaniem Strony lub przekazać sprawę – stosownie do właściwych regulacji – według właściwości.

VII. Zwrócić też uwagę, że Strona objęła postępowaniem - rozszerzając żądanie – nie tylko należność opisaną w pkcie 1 uzasadnienia Sądu lecz także inne, a mianowicie "należne kwoty" za lata 2007-2012. Dosłowny cytat żądania zawiera wyżej zamieszczony punkt uzasadnienia Sądu.

W tej kwestii Sąd pragnie wskazać, że w uzasadnieniu (a także w samych rozstrzygnięciach) brak jest jakiegokolwiek odniesienia się do tej kwestii. Oceniając tę kwestię abstrakcyjnie wskazać trzeba, że o ile ta kwestia była (lub jest) przedmiotem innych postępowań, to należy zastosować art. 61a k.p.a, zaś w przeciwnym razie – objąć niniejszym postępowaniem (w kwestii umorzenia należności lub rozłożenia na raty).

VIII. W dalszej kolejności zwrócić uwagę należy na fakt, iż w niniejszej sprawie całkowicie zignorowano przejaw urzeczywistnienia przez stronę zasady czynnego udziału w postepowaniu poprzez zaniechanie odniesienia się do złożonych w odwołaniu wniosków dowodowych. Organ II instancji winien je rozpoznać w trybie przewidzianych w k.p.a. Przypomnieć należy, że Skarżący w odwołaniu wniósł o (cytat):

1. dopuszczenie dowodu z przesłuchania w charakterze świadka M.G. i L. G. na okoliczność ustalenia mojego udziału we współwłasności nieruchomości oraz wysokości alimentów na rzecz mojej byłej żony i córki;

2. wyznaczenie rozprawy administracyjnej przed Ministrem Rozwoju Wsi i Rolnictwa mającej na celu ustalenie realnych możliwości spłaty przez skarżącego całości zobowiązania;

3. zwrócenie się do:

a) Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. czy i jaka jest skuteczność egzekucji z nieruchomości rolniczych w latach 2016-2017 położonych w S. oraz G. lub okolicy, ile podjętych postępowań było zrealizowanych skutecznie, jakie była średnie kwoty prowadzonych kosztów egzekucji,

b) Komorników sądowych przy Sądzie Rejonowym w P. o udzielenie na podstawie repertoriów informacji o ilości prowadzonych egzekucji z nieruchomości rolnych w 2016 i 2017 r., ich kosztach i uzyskanych kwotach z licytacji nieruchomości.

c) Agencji Nieruchomości Rolnych czy wydawano jakiekolwiek zezwolenia na sprzedaż nieruchomości rolnych w bezpośredniej okolicy P. lub czy takie wnioski o wydanie zgody w latach 2016-2017 składano."

Należy zaznaczyć, że obowiązek odniesienia się Organ odwoławczy do wniosków dowodowych i zarzutów podniesionych w odwołaniu stanowi jeden z istotnych i niekwestionowanych elementów zasady dwuinstancyjności postepowania. W orzecznictwie podkreśla się, że istotą postępowania odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy, a w szczególności ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. wyrok WSA z 18 sierpnia 2010 r., IV SA/Wa 622/10, CBOSA). Brak w motywach decyzji kompleksowego ustosunkowania się do zarzutów odwołania uzasadnia nie tylko uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania odwoławczego, ale jednocześnie daje podstawę do stwierdzenia, że przy tego rodzaju postępowaniu pod znakiem zapytania pozostają gwarancje wynikające z zasady dwuinstancyjności (por. wyrok NSA z 27 maja 1998 r., IV SA 1130/96, CBOSA; por. także wyroki WSA: z 5 listopada 2010 r., I SA/Wa 539/10; z 2 grudnia 2008 r., II SA/Rz 502/08; z 5 marca 2014 r., IV SA/Po 1084/13 – CBOSA). Godzi się zauważyć, że powinność odniesienia się przez Organ II instancji do zarzutów podniesionych w odwołaniu stanowi refleks bardziej ogólnego obowiązku – spoczywającego na każdym organie rozstrzygającym sprawę (tak w pierwszej, jak i w drugiej instancji) w ramach motywowania wydanej decyzji – ustosunkowania się do wszystkich istotnych zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania. Wykonanie tego obowiązku winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Brak odniesienia się przez organ rozstrzygający sprawę do podnoszonych przez stronę zarzutów stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji (wyrok WSA z 20 listopada 2007 r., II SA/Bd 786/07, CBOSA).

IX. W odniesieniu do zarzutów skargi – w kontekście obrazy treści art. 10 k.p.a. – wskazać należy, że przed Organem I instancji nie naruszono tego przepisu, albowiem stosowne pouczenie zawierało pismo Organu z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...].

Bezsprzecznie natomiast brakowało go przed Organem II instancji. Z uwagi na konieczność powiązania tego uchylenia z wykazaniem braku możliwości podjęcia przez stronę konkretnie wskazanych czynności procesowych, a także konieczność wykazania, że, uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy [patrz wyrok z dnia 12 października 2016 r., VII SA/Wa 1544/15 – CBOSA), a także krytycznie P. Piszczek: zasady czynnego udziału stron w procedurze administracyjnej [w:] Dowodzenie w procesach cywilnych, gospodarczych i administracyjnych (pod. red. R. Sztychmielera, M Różańskiego),Olsztyn 2014, s.203-252] jego ocena musi być powiązana z faktem braku rozstrzygnięcia w przedmiocie złożonych przez Stronę wniosków dowodowych, o czym była mowa w poprzednim punkcie uzasadnienia Sądu. Bezsprzecznie – w ponownym postępowaniu – przed Organem II instancji winien mieć zastosowanie przepis art. 10 k.p.a.; odstępstwo w zakresie stosowania tej regulacji winno znaleźć odzwierciedlenie w adnotacji (art. 10 § 3 k.p.a.).

X. Widząc potrzebę sanacji stwierdzonych uchybień należało – stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1c w zw. z art. 200 p.p.s.a – orzec jak w sentencji.