Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 609/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 28 ust. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Łent (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Protokolant Starszy asystent sędziego Joanna Jaworska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2020r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. Uchyla zaskarżoną decyzję 2. Zasądza od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz radcy prawnego K. K. kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych [...] groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

W złożonym wniosku o umorzenie należności z tytułu składek skarżący powołał się na trudną sytuację materialną, rodzinną, finansową i zdrowotną.

Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...]: odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek.

W złożonym wniosku wniesiono o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący stwierdził, że ZUS powinien rozpatrzeć, czy nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 lub 6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019r. poz. 300 ze zm.), dalej: "u.s.u.s.". Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie".

Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ przytaczając treść art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., w którym wymieniono przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek, wskazał że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż z przyczyn oczywistych przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła; nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie wystąpiła - co prawda nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej; jednakże organem stwierdzającym brak majątku jest Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy; wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi strona przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne; nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne; postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, w związku z czym nie można uznać, że należności z tytułu składek są nieściągalne. Mając na uwadze powyższe organ uznał, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić podjęcie decyzji zgodnie ze złożonym wnioskiem. Brak jest zatem podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

Odwołując się do regulacji art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz ww. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. organ wskazał, że na podstawie przedłożonych dokumentów ustalono, iż wnioskodawca jest rozwiedziony; nie pobiera świadczenia emerytalnego ani rentowego; nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, ani nie korzysta z innych form pomocy; nie ponosi stałych wydatków związanych z utrzymaniem; gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie; posiada następujące zobowiązania pieniężne: z tytułu podatków w kwocie [...]zł, alimentacyjne za okres od [...]. w kwocie [...]zł; powyższe zobowiązania dochodzone są w drodze postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Urząd Skarbowy w T.; zobowiązanych nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości, wierzytelności oraz innych składników mienia ruchomego; sytuacja zdrowotna strony: leczenie psychiatryczne; [...]. Sąd Okręgowy w T. Wydział I Cywilny rozwiązał związek małżeński pomiędzy skarżącym a J. B.; obojgu rodzicom ograniczono wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi; zobowiązano obie strony do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania małoletnich dzieci oraz zasądzono alimenty w łącznej kwocie [...]zł; postanowieniem z [...]. w sprawie III RNsm 193/15 Sąd Rejonowy w T. umieścił małoletnich D. B. i M. B. w rodzinie zastępczej u T. i Z. B.; w piśmie z dnia [...]. wskazano, że skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy mają kredyt do spłacenia w miesięcznej kwocie [...]zł - jeszcze przez 6 lat; [...]. wnioskodawca zawarł umowę o pracę z [...] K. P. na czas określony od [...]. do [...]. z wynagrodzeniem brutto [...] zł; [...]. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w T. dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności zasiłku chorobowego na podstawie tytułu wykonawczego - Wyrok Sądu Okręgowego w T. z [...]. sygn. akt I C 1049/17 celem zaspokojenia należności: od lipca 2019r. alimentów bieżących w łącznej kwocie [...]zł oraz alimentów zaległych na rzecz wierzyciela [...] zł.

Organ wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż zobowiązany aktualnie nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń; ojciec skarżącego Z. B. pobiera świadczenie emerytalne; matka skarżącego T. B. pobiera świadczenie emerytalne; zgodnie z odpowiedzią Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia [...]. wnioskodawca nie korzysta ze świadczeń tut. Ośrodka; skarżący nie figuruje jako właściciel bądź współwłaściciel nieruchomości; figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów jako współwłaściciel następujących pojazdów: F. ; R. C.; F. ; F. ; ojciec Z. B. wraz z matką T. B. są właścicielami nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] - grunty rolne zabudowane o powierzchni [...] ha. Strona posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków oraz z tytułu zaległych alimentów. Powyższe zaległości dochodzone są w drodze egzekucji komorniczej. Wnioskodawca jest w wieku największej aktywności zawodowej - [...] lat. Do osiągnięcia wieku emerytalnego skarżącemu zostało jeszcze [...] lat czynności zawodowej, co daje podstawę organowi do przypuszczeń, że będzie jeszcze (na przestrzeni kilkunastu lat) aktywny zawodowo.

Organ zaznaczył, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia organ stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Organ podał, że nie neguje problemów zdrowotnych strony, jednakże w niniejszym przypadku nie ma również zastosowania przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia. Z dokumentacji medycznej wynika, że od 1994r. zobowiązany leczy się psychiatrycznie. Problemy zdrowotne istniały więc już w momencie prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej. Przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, ma zastosowanie jedynie w sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. Skarżący natomiast nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej, z której wynikałoby, że ze względu na sytuację zdrowotną jest niezdolny do podjęcia zatrudnienia i trwale wykluczony z rynku pracy. Nie przedłożył również żadnych dokumentów, stwierdzających konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które skutkowałyby brakiem możliwości wykonywania pracy zarobkowej. W związku z powyższym przesłanka zdrowotna nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

Zdaniem organu, ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawcy, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. W przypadku wnioskodawcy, sposobem na rozwiązanie problemów z zadłużeniem wobec ZUS byłoby wystąpienie wnioskiem o ulgę w spłacie należności w postaci układu ratalnego.

W skardze skarżący wskazał, że nie zgadza się z wydaną decyzją w całości. Uważa, że organ wydał ją bez zbadania sytuacji materialnej, finansowej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy. Ponadto, nie wziął pod uwagę szczególnych okoliczności, które mogłyby przesądzić o wydaniu decyzji umarzającej zadłużenie. W ocenie skarżącego, uzasadnienie decyzji przeczy logicznemu myśleniu i doświadczeniu życiowemu. Skarżący podniósł, że kwota nieco powyżej [...] zł miesięcznie pozostająca na zaspokojenie niezbędnych potrzeb rodziny jest drastycznie niska, poniżej poziomu minimum socjalnego wskazanego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, a przy potrąceniu jeszcze kolejnej z niej kwoty na poczet zaległych składek zdecydowanie pozbawiłaby wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazując na chorobę psychiczną skarżący podniósł, że nie jest w stanie podjąć pracy, która gwarantowałaby mu wyższe wynagrodzenie, a w konsekwencji uzyskanie dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości z tytułu składek. Zdaniem strony, organ nie uwzględnił w niniejszej sprawie zaistnienia przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., podczas gdy oczywistym jest, iż w postępowaniu egzekucyjnym, ze środków, którymi dysponuje skarżący na dzień dzisiejszy nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia [...]. ustanowiony z urzędu dla skarżącego pełnomocnik podtrzymał skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił, że organ wydając zaskarżoną decyzję w niedostateczny sposób wziął pod uwagę dotyczące skarżącego argumenty natury merytorycznej. Podniósł, że część ustaleń faktycznych poczynionych przez organ jest sprzeczna z zebranym materiałem dowodowym, logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Zdaniem pełnomocnika,

w prowadzonym przez organ postępowaniu zabrakło przede wszystkim wyczerpującego rozważania zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dotyczącego stanu zdrowia skarżącego (schizofrenia paranoidalna) i jego wpływu na realną możliwość zarobkowania, a także problemu trwałości sytuacji życiowej strony.

W tym pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.

Pełnomocnik podniósł, że choroba, na którą cierpi skarżący, całkowicie paraliżuje jego zdolność do podejmowania zatrudnienia; nawet jeżeli takie próby się zdarzają, to kończą się one niepowodzeniem, ponieważ skarżący nie jest w stanie na dłuższy czas utrzymać pracy; bardzo szybko ponownie pogrąża się w apatii i zaniedbuje wcześniejsze zobowiązania. Zaznaczył w tym zakresie, że w 2019r. rodzice strony złożyli wniosek o stwierdzenie potrzeby umieszczenia skarżącego w szpitalu psychiatrycznym bez jego zgody. Powyższe postępowanie toczyło się przed Sądem Rejonowym w B. III Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt III RNS 182/19. W opinii sądowo-psychiatrycznej wydanej na potrzeby ww. postępowania stwierdzono, że skarżący cierpi na schizofrenię paranoidalną.

Pełnomocnik wskazał, że trwałość problemów skarżącego z podjęciem (utrzymaniem) pracy potwierdzają także dokumenty znajdujące się w aktach sprawy,

w tym deklaracji PIT za 2018r., z której jasno wynika, że okres przez niego przepracowany w ww. roku nie trwał dłużej niż kilka tygodni. Potwierdzają to także inne ustalenia dokonane samodzielnie przez organ, jak okoliczność bezskutecznej egzekucji administracyjnej w okresie 8 lat. Powołując się na wydruk z CEiIDG pełnomocnik wskazał na błędne ustalenia organu w zakresie prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej. Podniósł, że także ustalenie co do zatrudnienia skarżącego na podstawie umowy o pracę z dnia [...]. było nieaktualne w dniu wydawania zaskarżonej decyzji, bowiem umowa ta została rozwiązana przez pracodawcę po około miesiącu z powodu nieobecności skarżącego w pracy.

W konsekwencji, zdaniem pełnomocnika - w wyniku naruszenia przez organ art. 77 § 1 k.p.a. - przy wydawaniu zaskarżonej decyzji doszło także do naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia poprzez dowolne uznanie,

że skarżący nie wykazał zaistnienia okoliczności, o których mowa w ww. przepisie, podczas gdy w rzeczywistości nie jest on w stanie opłacić składek bez wystąpienia ciężkich skutków dla siebie i swojej rodziny polegających na braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a sam skarżący cierpi na przewlekłą chorobę pozbawiającą go realnej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie ww. należności. W ocenie pełnomocnika, w niniejszej sprawie doszło także do naruszenia art. 7 k.p.a., ponieważ sposób wyważenia przez organ interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego nie był prawidłowy.

Odnosząc się do kwoty zaległości pełnomocnik podkreślił, że zadłużenie skarżącego z tytułu wszystkich składek wynosi nie [...] zł (jak w zaskarżonej decyzji), ale jest to kwota o kilkanaście tysięcy wyższa (organ odmówił wszczęcia postępowania w zakresie części składek - decyzja z dnia [...].). Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ogóle zatem nie porównał stwierdzonej sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności z tytułu składek. Nie ustalił także w sposób wyczerpujący czy skarżący - zważywszy na jego chorobę psychiczną - ma jakąkolwiek szansę na powrót do normalności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016r., poz. 1066 - t.j.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r. poz. 1302 – t.j., dalej jako "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Badając przedmiotową sprawę według przedstawionych kryteriów Sąd dopatrzył się naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019r. poz. 300 ze zm.), dalej: "u.s.u.s." oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie" w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. a także art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020r., poz. 256, t.j.), dalej: "k.p.a.".

W decyzji organ prawidłowo przywołał treść przepisów, jakie zastosowano w sprawie. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Art. 28 ust. 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. doprecyzowuje w tym względzie ust. 2 tego artykułu, zawiera bowiem zamknięty katalog sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność, tj.: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. I tak zgodnie z treścią w § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

WSA wskazuje, że zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Podejmując decyzję w zakresie umorzenia należności, organ w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. może umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek ale jednocześnie nakłada na organ obowiązek ustalenia czy jakakolwiek przesłanka nie występuje. Dopiero przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek, chyba, że wystąpi sytuacja, o jakiej mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Dla prawidłowego zastosowania § 3 ust. 1 rozporządzenia organ podobnie ma obowiązek ustalenia istnienia przesłanek, o jakich mowa w tym paragrafie. Dopiero po wystąpieniu przesłanki umorzenia składek, organ administracyjny ma możliwość wyboru konsekwencji prawnych określonego stanu faktycznego i dopiero w takiej sytuacji działa w granicach uznania administracyjnego.

Sąd stwierdził, iż w zaskarżonej decyzji organ przyjął, że nie występują przesłanki umożliwiające umorzenie zaległości. Ponieważ w decyzji dotyczącej umorzenia składek organ każdorazowo ocenia aktualną sytuację wnioskodawcy, Sąd odniósł się do błędów, jakie popełniono w zaskarżonej decyzji.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organ naruszył art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Należy wskazać, że samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, nie przesądza automatycznie o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. W tych przypadkach bowiem, zasadniczo konieczne jest stwierdzenie przez organ rozpoznający wniosek o umorzenie należności, że brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego można egzekwować należności. Stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję nie oznacza tego samego co brak majątku, z którego można egzekwować należności. Stwierdzenie braku majątku (lub osób), z którego można egzekwować należności, nie wymaga czynności czy działań organów, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. O ile więc w sprawie dojdzie do ustalenia, że strona zaprzestała prowadzenia działalności, konieczne jest, dla pominięcia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., stwierdzenie braku majątku, z którego można egzekwować należności, przy czym chodzi tu o należności składkowe przysługujące ZUS, a nie o jakiekolwiek inne należności. Jak wskazano w decyzji przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie wystąpiła. Jak stwierdził ZUS, co prawda nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże organem stwierdzającym brak majątku jest Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy. Tymczasem przywołana konieczność działań podmiotów odrębnych od ZUS nie znajduje uzasadnienia w powołanym przepisie. Zatem należało uznać, iż organ zaniechał stwierdzenia braku majątku, z którego można egzekwować należności, wbrew zapisom art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.

Ponadto w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organ naruszył § 3 ust. 1 rozporządzenia w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Jak wskazano w wyroku NSA z 17 października 2017r., II GSK 1498/17, po pierwsze należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności; po drugie zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone; a po trzecie dokonując porównania sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności organ powinien zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku.

W zaskarżonej decyzji znalazły się dwa argumenty, jakie legły u podstaw stwierdzenia nie występowania przesłanek, o jakich mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Po pierwsze wskazano, że skarżący jest w wieku (39 lat) największej aktywności zawodowej i, że będzie jeszcze na przestrzeni kilkunastu lat aktywny zawodowo. Dostrzeżono możliwość poprawy sytuacji materialnej skarżącego w dłuższej perspektywie czasu. Jednocześnie przyjęto, że skarżący aktualnie nie posiada zatrudnienia, jednakże stwierdzono, że podjęcie pracy przyczyniłoby się do poprawy sytuacji finansowej. Po drugie organ przyznał, iż nie można jednoznacznie stwierdzić, że zapłata należności, szczególnie w drodze układu ratalnego może doprowadzić do konieczności, sięgnięcia przez skarżącego do środków ze strony państwa, tj. otrzymywania zasiłków z pomocy społecznej.

W ocenie Sądu zarówno pierwszy jak i drugi argument nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa.

Po pierwsze ustawodawca nie uzależnił możliwości umorzenia zaległości od wieku wnioskodawcy, przewidywań organu co do jego przyszłości czy możliwości spłaty w układach ratalnych. Na marginesie należy wskazać, że w sprawie szczególny sprzeciw budzą przewidywania przyszłości nie tylko nie poparte żadnym realnym założeniem, co więcej pomijające całkowicie stan zdrowia skarżącego. Organ przyjął, że z dokumentacji medycznej wynika, że od 1994r. skarżący leczy się psychiatrycznie. Natomiast pełnomocnik skarżącego trafnie wskazał, że trwałość problemów skarżącego z podjęciem (utrzymaniem) pracy potwierdzają dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, w tym deklaracji PIT za 2018r., z której jasno wynika, że okres przez niego przepracowany w ww. roku nie trwał dłużej niż kilka tygodni, a ustalenie co do zatrudnienia skarżącego na podstawie umowy o pracę z dnia [...]. było nieaktualne w dniu wydawania zaskarżonej decyzji.

Po drugie w zaskarżonej decyzji wbrew § 3 ust. 1 rozporządzenia nie zbadano zabezpieczenia niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoliłoby skarżącemu funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Organ całkowicie pominął porównanie sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności, co dałoby odpowiedź na pytanie czy skarżący wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ bez dalszych rozważań przyjął jedynie argumenty skarżącego co do jego sytuacji majątkowej, finansowej i zdrowotnej, a powinien zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez skarżącego z niezbędnymi kosztami jego utrzymania, w celu ustalenia, czy jest on w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku. Do tego niezbędnym było wykazanie przez ZUS konkretnej kwoty zadłużenia, jakiej dotyczył wniosek. Tymczasem w rozważaniach kwotę tę całkowicie pominięto. Ostatecznie należało stwierdzić, że nie wiadomo o jaką kwotę zadłużenia organowi chodzi. To oznacza, że nie przeprowadzono postepowania wyjaśniającego stosownie do art. 7 i 77 k.p.a. Stosownie do tych przepisów w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a organ był obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przepisy te wyrażają zasadę prawdy obiektywnej, z której wynika obowiązek organu do wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego urzeczywistnia się poprzez nałożenie na organ obowiązku wyczerpującego zebrania i zbadania całego materiału dowodowego, a następnie dokonanie oceny znaczenia i wartości tego materiału i oceny czy dana okoliczność została udowodniona.

Dlatego też sprawa wraca do ponownego rozpoznania. W decyzji należy uwzględnić interpretację przepisów jaką przedstawiono w niniejszym wyroku stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Mając na względzie powyższe oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach rozstrzygnięto stosownie do § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019r., poz. 68, t.j.).