Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 700/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2006-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 20 czerwca 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Markiewicz (spr.), Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska, Protokolant asystent sędziego Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2006 roku przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Ł., T. K. sprawy ze skargi I. O. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz I. O. kwotę 100,00 (sto) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego; 3. oddala wniosek uczestnika postępowania A. o zasądzenie kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 3 listopada 2004 roku I. O. wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej w III Rzeszy na podstawie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Specjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 Nr 87, poz.395 z późn. zm.). W uzasadnieniu wskazała, iż domaga się świadczenia pieniężnego w związku z tym, iż urodziła się na terytorium III Rzeszy w miejscowości K. powiat P., do której do pracy przymusowej zostali w 1942 roku wywiezieni jej rodzice.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] wydaną na podstawie art. 1 ustęp 1 i art. 4 ustęp 1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił I. O. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu wskazał, iż I. O. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 roku jednak nie spełnia przewidzianego przepisem art. 2 pkt 2 lit. a powołanej ustawy warunku deportacji do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy.

W dniu 29 marca 2005 roku I. O. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją w którym podniosła, iż nie była ona osobą deportowaną, lecz urodzoną w niewoli niemieckiej i w związku z powyższym domaga się przyznania należnego jej świadczenia.

Wydaną w wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją Nr [...] z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] . W uzasadnieniu wskazał, iż stosownie do przepisu art. 2 ust. 2 lit. a. ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR, represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia l września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Aby spełniony został warunek deportacji w rozumieniu powołanego przepisu niezbędne jest wywiezienie poza terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia l września 1939 r. na okres co najmniej 6 miesiecy. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż represja strony rozpoczęła się w dniu 8 listopada 1944 roku wraz z jej przyjściem na świat, a zakończyła z dniem 26 kwietnia 1945 roku, ponieważ w tym dniu według "United States Army In World War II. Special Studies Chronology 1941-1945" (pod redakcją Mary H. Williams, Washington 1960) nastąpiło zajęcie powiatu P. przez wojska koalicji antyhitlerowskiej. Zatem represja I. O. trwała łącznie 5 miesięcy i 18 dni, a więc krócej niż minimalny, wymagany ustawą okres 6 miesięcy, przewidziany cytowanym przepisem art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z 31 maja 1996 roku. Z tego względu brak jest podstaw do przyznania stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z wnioskowanego tytułu.

W dniu 8 czerwca 2005 roku ze skargą na powyższe rozstrzygnięcie do sądu administracyjnego wystąpił Zarząd Główny – A. wnosząc o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w przedmiotowej sprawie oraz o uchylenie skarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi A. domagało się przyznania wnioskodawczyni świadczenia pieniężnego w związku z deportacją do pracy przymusowej podnosząc konieczność zaliczenia do okresu deportacji, od którego uzależniona jest możliwość nabycie uprawnienia do świadczenia pieniężnego, okresu życia płodowego wnioskodawczyni w warunkach deportacji.

Pismem z dnia 15 listopada 2005 roku I. O. poparła skargę wniesioną w jej imieniu przez A..

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację prezentowaną w toku dotychczasowego postępowania. Podkreślił, iż ustawa z 31 maja 1996 roku nie przewiduje przyznania uprawnienia za samo urodzenie na terytorium III Rzeszy, niezbędne jest wypełnienie wszystkich warunków przewidzianych przepisem art. 2 pkt 2 lit.a tej ustawy.

Postanowieniem z dnia [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przywrócił I. O. termin do wniesienia skargi w przedmiotowej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, choć z innych przyczyn niż w niej wskazane.

Zgodnie z treścią art. l § l ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. l § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § l sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art. 145 § l p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

l/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozstrzyganej sprawie była ocena zgodności z prawem decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], mocą której odmówił on przyznania I. O. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego przepisami ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR.

Zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca.

Badając zaskarżoną decyzję pod względem jej legalności tj. zgodności z przepisami postępowania administracyjnego oraz przepisami prawa materialnego, na podstawie których została wydana Sąd stwierdził, że decyzja ta została podjęta z naruszeniem przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, 75, 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - zwanej dalej "k.p.a.", w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do przepisu art. 135 p.p.s.a. Sąd może podjąć przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa przez wszystkie akty wydane w postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy. W ramach tych środków mieści się także orzekanie wobec decyzji organu I instancji poprzedzającej wydanie zaskarżonej decyzji ostatecznej, gdyż postępowanie prowadzące do jej wydania także dotknięte jest wadami skutkującymi koniecznością jej eliminacji z obrotu prawnego.

Zagadnienia związane z prawem do otrzymania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej regulują przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Specjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 Nr 87, poz.395 z późn. zm.). stanowiącej materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia organu administracyjnego w przedmiotowej sprawie. Stosownie do przepisu art. 2 ust.2 lit. a. powołanej ustawy represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia l września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Aby spełniony został warunek deportacji w rozumieniu powołanego przepisu niezbędne jest wywiezienie na okres co najmniej 6 miesiecy poza terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia l września 1939 r. Organ administracji w sprawie niniejszej przyjął, iż skarżąca nie spełnia wynikającego z ustawy minimalnego 6 miesięcznego okresu podlegania represji przyjmując, iż okres ten wyznaczony jest z jednej strony datą urodzenia skarżącej tj. dniem 8 listopada 1944 roku, a z drugiej datą 26 kwietnia 1945 roku tj. wyzwolenia miejscowości, w której przebywała skarżąca przez wojska koalicji antyhitlerowskiej, przy czym data ta została ustalona na podstawie publikacji historycznej - "United States Army In World War II. Special Studies Chronology 1941-1945" (pod redakcją Mary H. Williams, Washington 1960). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela przyjętej przez organ administracji wykładni przepisu art. 2 pkt 2 lit. a wskazanej powyżej ustawy, zaprezentowanej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2001 r., sygn. akt VSA 3877/00 (opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 50162). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego prezentowany jest również całkowicie odmienny pogląd, aprobowany przez skład sądu w sprawie niniejszej, zgodnie z którym pojęcie "deportacji" odnosi się wyłącznie do czasu trwania II wojny światowej na terytorium III Rzeszy i terenach przez nią okupowanych, a więc obejmuje okres od dnia 1 września 1939 r. do dnia 8 maja 1945 r. Tak więc zakończenie okresu deportacji należy odnieść do daty zakończenia II wojny światowej, tj. dnia 8 maja 1945 r., a nie do sytuacji wyzwolenia danej miejscowości, względnie jej zajęcia przez armie sojusznicze (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1999 r., sygn. III RN 158/98 opubl. w OSNAPU 2000, Nr 3, poz. 86, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi z dnia 7 czerwca 2002 r. sygn. II SA/Łd 535/00 - niepublikowany). Za przyjęciem takiej interpretacji przemawiają co najmniej trzy argumenty. Po pierwsze, w powołanym przepisie art. 2 ustawy z dnia z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich mówi się o deportacji na okres co najmniej 6 miesięcy w okresie wojny, która trwała do dnia 8 maja 1945 r. Ustawodawca położył w tym przepisie nacisk na samo wywiezienie do pracy przymusowej, a więc okres przymusowego pozostawania poza miejscem zamieszkania. Po drugie, przed zakończeniem wojny osoby deportowane nie miały praktycznie szans na powrót z deportacji do Polski, gdyż nadal trwały działania wojenne i przebiegały linie frontów. Po trzecie zaś, działania wojenne na terenie Europy, okupowanym przez III Rzeszę kończyły się w różnym okresie i trudno uznać, aby organ orzekający w niniejszej sprawie posługując się nawet opracowaniami historycznymi miał pełne rozeznanie co do konkretnego dnia zajęcia określonej miejscowości przez siły aliantów tym bardziej, że znane są również przypadki kontrofensyw III Rzeszy na określonych terenach i w związku z tym – przechodzenia konkretnych terenów " z rąk do rąk". W tej sytuacji jedyna pewną datą zakończenia represji, której jak wynika z akt sprawy poddana była skarżąca jest dzień 8 maja 1945 roku. W kontekście powyższego tylko data 8 maja 1945 r. może być pewną datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. "a" powołanej ustawy z dnia 31 maja 1996r.

W tym miejscu należy wskazać, iż prowadząc postępowanie administracyjne organy administracji publicznej obowiązuje zasada dochodzenia prawdy obiektywnej. Dokonując swoich ustaleń organ administracyjny powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, uwzględnić wszystkie okoliczności przedstawione przez strony, a w razie wątpliwości dokonać własnych ustaleń (art. 7 i art. 77 kpa). Zgodnie z przyjętą w art. 7 kpa zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej, prowadzące postępowanie mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością, a zwłaszcza mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji. Wobec powyższego należy wskazać, iż najistotniejsze w sprawie niniejszej dowody, potwierdzające przyjętą przez organ administracji datę zakończenia represji czyli wyzwolenia spod hitlerowskiej okupacji miejscowości, w której przebywała skarżąca, będące podstawą odmowy przyznania jej świadczenia pieniężnego, stanowią dołączone do akt administracyjnych i to znacznie po dacie wydania skarżonej decyzji fragmenty anglojęzycznej publikacji "United States Army In World War II. Special Studies Chronology 1941-1945"pod redakcją Mary H. Williams, które nie zostały oficjalnie przetłumaczone na język polski. Zgodnie z przepisem art. 75 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Zgodnie z art. 27 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz przepisem art. 4 i 5 ustawy z dnia 7 października 1999 roku o języku polskim (Dz. U. Nr 90, poz. 999 ze zm.) językiem urzędowym w Rzeczypospolitej Polskiej jest język polski. Ta konstytucyjna zasada wprowadza obowiązek stosowania języka polskiego przy podejmowaniu czynności urzędowych przez wszystkie organy państwa. Oznacza to, że nie tylko rozstrzygnięcia organów administracji publicznej, ale również cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie musi być sporządzony w języku polskim, co obliguje organy do posługiwania się urzędowymi tłumaczeniami obcojęzycznych dokumentów. Obcojęzyczne dokumenty, bez ich urzędowego przetłumaczenia na język polski nie mogą być uznane za dowód w sprawie, gdyż posługiwanie się nimi w postępowaniu prowadzonym przez organ administracji publicznej jest sprzeczne z prawem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2001 r. w sprawie sygn. akt III SA 2339/99 opubl. w Orzecznictwo Podatkowe - Przegląd 2001/4 str. 59.) A zatem oparcie decyzji administracyjnej na takim dowodzie stanowi naruszenie prawa procesowego, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy

Z tych wszystkich względów, ostatecznie należy stwierdzić, iż w rozstrzyganej sprawie nie zostały należycie z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 k.p.a wyjaśnione okoliczności mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do uwzględnienia skargi. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy rzeczą organu administracji będzie prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego w celu ustalenia możliwości oraz faktycznej daty powrotu skarżącej z deportacji do Polski i jeżeli powrót ten nastąpił po dniu 8 maja 1945 roku przyznania prawa do dochodzonego przez nią świadczenia.

Z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego popełnione przez organ administracji w przedmiotowym postępowaniu, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy na podstawie przepisu art. 145 §1 pkt l lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.

Decyzja odmawiająca przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego nie podlega wykonaniu, dlatego bezprzedmiotowym było zamieszczanie w sentencji wyroku rozstrzygnięcia o zakresie w jakim decyzja ta nie może być wykonana stosownie do przepisu art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Stosownie do jego treści, zwrot kosztów postępowania może nastąpic jedynie na rzecz skarżącej i tylko w sytuacji, gdy skarga została uwzględniona, dlatego Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych kwotę 100 zł z tytułu zwrotu poniesionych przez nią kosztów postępowania i oddalił wniosek w tym przedmiocie uczestnika postępowania – A.