Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 5259/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: sędzia NSA Tamara Dziełakowska sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. G. reprezentowanego przez przedstawicielkę ustawową B. U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 1235/20 w sprawie ze skargi A. G. reprezentowanego przez przedstawicielkę ustawową B. U. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 stycznia 2021 r., sygn. II SA/Wa 1235/20 oddalił skargę A. G. reprezentowanego przez przedstawicielkę ustawową B. U. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało podjęte na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, orzekł o odmowie przyznania A. G. reprezentowanemu przez przedstawiciela ustawowego B. U. renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Organ rentowy ustalił, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki, warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Wskazano m.in., że na przestrzeni 41 lat życia ojciec skarżącego udokumentował tylko 1 dzień okresu składkowego w Polsce oraz 2 lata i 8 miesięcy ubezpieczenia na terenie Wielkiej Brytanii.

Na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 83 u.e.r., orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji z dnia [...] lutego 2020 r.

W uzasadnieniu organ rentowy stwierdził, że zarówno na przestrzeni 41 lat życia, jak i w 10-leciu przed dniem śmierci ojca wnioskodawcy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udowodniony został tylko 1 dzień okresu składkowego w Polsce oraz 2 lata i 8 miesięcy ubezpieczenia na terenie Wielkiej Brytanii. Ponadto pierwsze zatrudnienie ojciec skarżącego podjął dopiero 8 sierpnia 2014 r., tj. w wieku 38 lat. W ocenie organu, nie zostało też wykazane, aby ojciec skarżącego od 11 sierpnia 1994 r., tj. od ukończenia 18 roku życia, do 7 sierpnia 2014 r. nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Organ wskazał także, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W złożonej do Sądu skardze na ww. decyzję skarżący wniósł o uwzględnienie do okresu ubezpieczenia ojca, okresu zatrudnienia na terenie Wielkiej Brytanii w wymiarze 2 lat i 8 miesięcy.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zaskarżonym obecnie wyrokiem Sąd I instancji skargę oddalił. Wskazał, że regulacja art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie.

Dokonawszy analizy zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego, Sąd I instancji stwierdził, że zarówno na przestrzeni 41 lat życia, jak i w 10-leciu przed dniem śmierci, ojciec skarżącego posiadał udowodniony łączny okres ubezpieczenia wynoszący 2 lata, 8 miesięcy i 1 dzień (z czego 2 lata i 8 miesięcy na terenie Wielkiej Brytanii), zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w zwykłym trybie. Na podstawie znajdującej się w aktach dokumentacji Sąd I instancji stwierdził też, że wobec ojca wnioskodawcy nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Ponadto pierwsze zatrudnienie ojca skarżącego przypadało na 8 sierpnia 2014 r. Zatem, w ocenie Sądu I instancji - przez okres ponad 37 lat, w stosunku do zmarłego ojca skarżącego nie został udowodniony jakikolwiek okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne, nie była też orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Powyższe ustalenia, zdaniem WSA w Warszawie, wskazują na prawidłowość podjętego przez organ administracyjny rozstrzygnięcia.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się skarżący i wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając ww. wyrok w całości, zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.

- art. 135 w zw. z art 145 § 1 pkt 1 lit a w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi A. G., podczas, gdy Sąd, sprawując kontrolę działalności administracji publicznej, zobowiązany był zastosować w stosunku do wadliwej decyzji wydanej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wszystkie przewidziane ustawą środki, celem usunięcia w zaskarżonej decyzji obrazy przepisów prawa materialnego i procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, a w związku z tym uchylenie wadliwej decyzji w całości, co w konsekwencji spowodowało niewyeliminowanie uchybień organu administracji publicznej;

- a także nieprawidłową ocenę zastosowania norm prawa materialnego i procesowego przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych tj.

- art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez błędne przyjęcie i w konsekwencji odmowę przyznania świadczenia w drodze wyjątku w sytuacji, gdy wobec zmarłego T. G. zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające brak spełnienia w trybie zwykłym przesłanek do otrzymania świadczenia, co uzasadniało przyznanie dziecku T. G. świadczenia w drodze wyjątku, a nadto w sytuacji gdy przywołany przepis nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami,

-art. 7, art. 8, art 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 136 k.p.a. przez błędne odmówienie przyznania świadczenia, pomimo że decyzja została oparta na całkowicie błędnej ocenie materiału dowodowego, w szczególności w zakresie ustaleń odnośnie do tego, czy zmarły T. G. spełnił przesłanki wskazane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS,

-art. 7 k.p.a. w zw. żart. 77 k.p.a., polegające na nierozpatrzeniu przez organ w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego sprawy, w szczególności niedokonaniu ustaleń w zakresie obiektywnych możliwości podjęcia przez zmarłego T. G. pracy i opłacania składek, przy uwzględnieniu stopy bezrobocia panującej w jego regionie zamieszkania, wieku, sposobu jego życia, pobytu w zakładzie karnym i choroby nowotworowej, które to uchybienia miały istotne znaczenie dla ustalenia wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji zmarłego T. G., których uwzględnienie powinno skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku.

W związku z powyższym, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia z dnia 19 stycznia 2021 r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi; zasądzenie od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kosztów postępowania według norm przepisanych, a także zrzekł się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono m.in., że w piśmie z dnia 30 listopada 2018 r. matka małoletniego wskazała, że ojciec skarżącego wykonywał prace w Zakładzie Karnym podczas odbywania kary pozbawienia wolności. W piśmie z dnia 19 czerwca 2019 r. matka skarżącego wskazała, iż T. G. przez około 8 miesięcy był chory onkologicznie na szpiczaka mnogiego. W tym miejscu autor skargi zaakcentował, że zgodnie z judykaturą ograniczenie aktywności zawodowej może być usprawiedliwione także przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi aktywność na rynku pracy. W ocenie autora skargi - Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zauważył, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych całkowicie pominął dokonanie oceny wskazanych przez przedstawicielkę ustawową małoletniego okoliczności dotyczących T. G., tj. przebywanie w Zakładzie Karnym oraz chorobę nowotworową zmniejszającą możliwość aktywności na rynku pracy.

Odpowiadając na skargę kasacyjną, organ administracyjny wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu wskazał, że nie ma żadnych dowodów, by ojciec skarżącego kasacyjnie od 18 roku życia faktycznie napotkał nieprzezwyciężone obiektywne przeszkody w podejmowaniu zatrudnienia, przeciwnie, przebieg jego ubezpieczenia daje podstawy do uznania, że w ogóle nie był zainteresowany pracą ani ubezpieczeniem, ani też zapewnieniem osobom, wobec których miał obowiązek alimentacyjny, minimalnych choćby środków utrzymania. Organ rentowy powtórzył, że wypracowany przez zmarłego okres ubezpieczenia nie jest adekwatny do okresu jego życia i w świetle opisanych wyżej ustawowych przesłanek, nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Zostało też podkreślone, że świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby, która ubiega się o nie, nawet gdy są one uzasadnione.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art.174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Jako bezpodstawny ocenić należy zarzut naruszenia art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. Zarzut ten nie został zresztą szerzej uargumentowany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Otóż art. 3 § 1 p.p.s.a. ma charakter ustrojowy. Wydanie wyroku, niezgodnego z oczekiwaniem strony skarżącej kasacyjnie, nie może być utożsamiane z uchybieniem powołanej normie. Przepis ten zakreśla jedynie właściwość sądów administracyjnych, stanowiąc, że sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jeżeli podnosząc zarzuty naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a., skarżący w istocie zmierza do podważenia oceny prawnej poczynionej przez sąd pierwszej instancji, to nie może być to skuteczne, gdyż przepisy te zakreślają jedynie zakres sądowej kontroli działalności organów administracji, natomiast sposób przeprowadzania tej kontroli regulowany jest w dalszych przepisach p.p.s.a. Tymczasem do naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. mogłoby dojść wyłącznie wówczas, gdyby skarga w ogóle nie została przez sąd rozpoznana lub wbrew ustalonym w tym przepisie wymogom sąd administracyjny uchylił się od kontroli działalności administracji publicznej bądź też zastosował w ramach tej kontroli środki nieprzewidziane w ustawie. Ewentualne naruszenie przez sąd przy rozstrzygnięciu sprawy prawa materialnego czy procesowego nie oznacza, że sąd ten uchybił wynikającemu z ww. regulacji zakresowi kontroli działalności administracji publicznej jak i że nie zastosował środków określonych w ustawie.

Natomiast istotą konstrukcji ukształtowanej przepisem art. 135 p.p.s.a. jest powiązanie obowiązku sądu orzekania "w głąb sprawy" z przesłanką niezbędności takiego rozstrzygnięcia dla jej końcowego załatwienia. Zatem wyeliminowanie z obrotu prawnego innej niż zaskarżona do sądu decyzja ostateczna wchodzi w grę jedynie wówczas, gdy bez tego zabiegu załatwienie sprawy byłoby niemożliwe lub co najmniej utrudnione. Przepis art. 135 p.p.s.a. znajduje więc zastosowanie jedynie w razie uwzględnienia skargi. W takim wypadku podstawą do jego zastosowania będzie stwierdzenie, że akty lub czynności poprzedzające wydanie zaskarżonego aktu lub podjętej czynności naruszyły przepisy prawa materialnego lub procesowego. Jednym słowem warunkiem zastosowania art. 135 p.p.s.a. jest to, aby zaskarżony akt okazał się sprzeczny z prawem i to w stopniu uzasadniającym jego wzruszenie - art. 145 p.p.s.a.

Natomiast art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. ma charakter wynikowy i jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów prawa materialnego, która uzasadniałaby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego przejawu działania administracji publicznej. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji uznając, że nie zaistniały w sprawie naruszenia prawa materialnego lub procesowego, orzekał na podstawie art.151 p.p.s.a. i oddalił skargę. Przepis ten nie został jednak zaskarżony.

Również nieuzasadnione są zarzuty naruszenia art. 7, art. 8 art. 17 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 136 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. Sąd administracyjny nie stosuje bowiem wprost przepisów regulujących postępowanie przed organami administracji publicznej, stąd też jego związanie tymi przepisami sprowadza się do obowiązku sformułowania oceny prawnej, czy proces podjęcia decyzji stosowania prawa przez organ administracji był prawidłowy. Nie budzi wątpliwości, że sformułowanie tej oceny wymaga odpowiedzi na szereg pytań, pytań takich samych jak te, na które musi odpowiedzieć organ administracji bezpośrednio stosujący te przepisy. To nie wojewódzki sąd administracyjny stosuje te przepisy, lecz posługuje się nimi jedynie, jako matrycą porównawczą, w celu ustalenia, czy postępowanie organu w tym zakresie jest zgodne z ustalonym porządkiem prawnym. I w uzasadnieniu kontrolowanego wyroku Sąd I instancji dał wyraz swojej argumentacji odnosząc się do całokształtu sprawy i zgromadzonego przez organy administracyjne materiału dowodowego. Uchybienie przez sąd przepisom regulującym postępowanie organów administracji publicznej ma charakter pośredni i wynikać może jedynie z uchybienia przez sąd I instancji przepisom p.p.s.a. Oznacza to, że procedując wojewódzki sąd administracyjny nie stosuje przepisów k.p.a., lecz kontroluje, czy postępowanie organów odpowiadało tym przepisom. W tym kontekście podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że wyjaśniono wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, a materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony w sposób wyczerpujący.

Podzielić także należy stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w postępowaniu o świadczenie w drodze wyjątku to osoba zainteresowana powinna wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Skoro wnioskodawca domaga się uznania jakichś argumentów, wskazujących na rzeczywiste szczególne okoliczności w sprawie, to powinien okazać potwierdzające to dowody, bądź wskazać gdzie organ może je pozyskać. Stwierdzić zresztą należy, że same fakty stwierdzone w sprawie nie budzą wątpliwości, a jedynie ich ocena w kontekście spełnienia przesłanek z art. 83 ustawy o emeryturach jest różna Zarówno organ, jak i Sąd I instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny w sprawie. Nie budzi wątpliwości, że na przestrzeni 41 lat życia ojciec skarżącego udokumentował tylko 1 dzień okresu składkowego w Polsce (!) oraz 2 lata i 8 miesięcy ubezpieczenia na terenie Wielkiej Brytanii. Pierwsze zatrudnienie ojciec skarżącego podjął dopiero 8 sierpnia 2014 r., tj. w wieku 38 lat. Z akt sprawy nie wynika, aby ojciec skarżącego od 11 sierpnia 1994 r., tj. od ukończenia 18 roku życia, do 7 sierpnia 2014 r. nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. W tym okresie nie orzeczono wobec niego całkowitej niezdolności do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od jego woli, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Oceny tej nie zmienia informacja zawarta w piśmie matki skarżącego z dnia 19 czerwca 2019 r., iż T. G. przez około 8 miesięcy był chory onkologicznie na szpiczaka mnogiego. Uznając bowiem nawet cały ten okres za równoznaczny ograniczeniem aktywności zawodowej ze względów zdrowotnych, to nie jest to okres brakujących do 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w zwykłym trybie. Należy również stwierdzić, że fakt przebywania ojca dziecka w zakładzie karnym nie może być uznany za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła wykonywanie zatrudnienia w wymiarze pozwalającym na przyznanie ustawowych świadczeń, skoro nie była to okoliczność niezależna od ojca dziecka, lecz wynikała ze wcześniejszego świadomego naruszania przez niego obowiązującego porządku prawnego. (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2001 r., sygn. akt: II SA 899/01).

Zatem ocena nie budzących wątpliwości faktów zaistniałych w sprawie była prawidłowa. W sprawie nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności, uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem do dnia śmierci wobec ojca skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności, uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Natomiast sytuacja materialna w jakiej znajduje się skarżący sama w sobie nie stanowi jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

Również sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego nie zasługuje na uwzględnienie. Został on bowiem sformułowany jako obraza art. 83 ustawy o emeryturach "przez błędne przyjęcie i w konsekwencji odmowę przyznania świadczenia w drodze wyjątku w sytuacji, gdy wobec zmarłego T. G. zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające brak spełnienia w trybie zwykłym przesłanek do otrzymania świadczenia." Zatem strona skarżąca kasacyjnie podnosi raczej zarzut niewłaściwego zastosowania niż niewłaściwej wykładni art. 83 ustawy o emeryturach.

Podkreślenia wymaga, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń powinno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku (por. wyroki NSA: z 30 lipca 2021 r., sygn. III OSK 1815/21 oraz z 10 maja 2019 r. I OSK 4415/18).

Przede wszystkim jednak niemożliwym jest skuteczne zarzucenie naruszenia art. 83 ustawy o emeryturach poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie w sytuacji, gdy nie został zakwestionowany ustalony w sprawie stan faktyczny. Nie można bowiem tego rodzaju ustaleń "zwalczać" przy pomocy zarzutów naruszenia prawa materialnego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest bowiem pogląd, że zarzutami naruszenia prawa materialnego nie można zwalczać ustaleń faktycznych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2004 r., sygn. akt GSK 811/04 i z dnia 14 października 2004 r., sygn. akt FSK 568/04).

Zatem wobec nie zakwestionowania ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie znajduje uzasadnienia zarzut dotyczący prawidłowości zastosowania art.83 ust.1 ustawy o emeryturach.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.