Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2932/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 42 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2011 nr 287 poz 1687
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie NSA Irena Kamińska del. WSA Sławomir Antoniuk (spr.) Protokolant asystent sędziego Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Gd 406/14 w sprawie ze skargi G.B. na rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gdańsku z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Gd 406/14 oddalił skargę G.B. na decyzję – rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gdańsku z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach prawnych i faktycznych.

Komendant Powiatowy Policji w Kwidzynie rozkazem personalnym z dnia [...] października 2011 r. zwolnił sierż. G.B. ze służby z dniem 15 listopada 2011 r. z powodu stwierdzenia przez organ oczywistości popełnienia przez funkcjonariusza czynu o znamionach przestępstwa z art. 178a § 1 Kodeksu karnego (tj. w oparciu o art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji). Czyn ten był przedmiotem aktu oskarżenia i postępowania karnego prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Kwidzynie w sprawie o sygn. akt IIK 428/13. Powyższy rozkaz o zwolnieniu został utrzymany w mocy przez Komendanta Wojewódzkiego Policji, a następnie skarga G.B. została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2012 r. sygn. akt III SA/Gd 118/12.

Wyrokiem z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt IIK 428/13 Sąd Rejonowy w Kwidzynie uniewinnił G.B. od popełnienia wyżej wskazanego czynu zabronionego. Przedmiotowy wyrok uprawomocnił się w dniu 24 grudnia 2013 r. i był to dzień, w którym policjant został przywrócony do służby na stanowisko równorzędne. Termin do zgłoszenia gotowości do niezwłocznego podjęcia służby upłynął zatem w dniu 31 grudnia 2014 r. Wymieniony nie zgłosił się w wymaganym okresie gotowości do podjęcia służby, a w dniu 3 stycznia 2014 r. telefonicznie powiadomił pracownika Zespołu Kadr i Szkolenia Komendy Powiatowej Policji w Kwidzynie o tym, że uprawomocnił się wyrok uniewinniający i zgłosił gotowość do podjęcia służby. W dniu 7 stycznia 2014 r. złożył pisemną prośbę o przywrócenie do służby zgłaszając swoją gotowość do jej niezwłocznego podjęcia. W piśmie poinformował, że dnia 3 stycznia 2014 r. dowiedział się w Sądzie o uprawomocnieniu wyroku uniewinniającego i wniósł o doręczenie odpisu.

W raporcie z dnia 9 stycznia 2014 r. wyjaśnił, że prokurator zapowiedział złożenie apelacji, więc wraz ze swym obrońcą śledził etapy postępowania. Z powodu opieki nad małoletnim synem oraz dni wolnych związanych ze Świętem Bożego Narodzenia i Nowym Rokiem informację o uprawomocnieniu wyroku uzyskał dopiero w dniu 3 stycznia 2014 r.

Rozkazem personalnym z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] Komendant Powiatowy Policji w Kwidzynie, na podstawie art. 41 ust. 3 w zw. z art. 42 ust. 2 oraz art. 45 ust. 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jedn. Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 z zm.), z dniem [...] lutego 2014 r. zwolnił ze służby G.B. Na podstawie art. 108 § 1 k.p.a. rozstrzygnięciu nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że wskazany w art. 42 ust 2 ustawy o Policji termin ma charakter materialny i w zaistniałej sytuacji organ miał obowiązek zwolnić policjanta ze służby. Zastosowanie art. 108 § 1 k.p.a. zostało zaś podyktowane interesem społecznym wynikającym z potrzeby zapewnienia ciągłości funkcjonowania Policji i wykonywania jej ustawowych zadań.

Odwołując się od rozkazu o zwolnieniu G.B. zarzucił mu naruszenie art. 42 ust. 1, ust. 2 i ust. 7 ustawy o Policji, a także błędne ustalenia faktyczne dotyczące możliwości wglądu w akta sprawy karnej.

Po rozpatrzeniu odwołania Komendant Wojewódzki Policji w Gdańsku rozkazem personalnym z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 i art. 268a k.p.a., utrzymał w mocy rozkaz personalny organu pierwszej instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił pogląd Komendanta Powiatowego Policji w Kwidzynie, że znając ostateczną datę do wniesienia przez prokuratora apelacji oraz korzystając z profesjonalnej pomocy prawnej G.B. miał świadomość, kiedy przedmiotowy wyrok uniewinniający stał się prawomocny. Można zatem przyjąć, że wykazał się on nienależytą dbałością o swoje interesy. Ponieważ policjant nie zgłosił gotowości podjęcia służby w ciągu 7 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku uniewinniającego, należało orzec o zwolnieniu go ze służby.

Komendant Wojewódzki Policji w Gdańsku zakwestionował powoływany przez odwołującego się fakt, iż w październiku 2012 r. został wydany pierwszy wyrok uniewinniający, w oparciu o który strona zgłaszała osobiście już wtedy gotowość do służby. W ocenie organ odwoławczego wcześniejsze przejawy woli powrotu do służby nie mogły być brane pod uwagę, gdyż nie stanowiły czynności przewidzianej w art. 42 ust. 2 ustawy o Policji, dokonanej po wyroku. Próby uzyskania informacji o uprawomocnieniu wyroku uniewinniającego są niewątpliwe, ale w sytuacji tzw. niepewności prawnej policjant powinien podjąć próbę zgłoszenia gotowości do pojęcia służby.

G.B. zaskarżył powyższy rozkaz personalny organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jego uchylenia, jak również uchylenia rozkazu organu pierwszej instancji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. oraz naruszenie prawa materialnego, tj. art. 42 ust. 2 ustawy o Policji, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony podniósł, iż organ zaniechał wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i należytego rozpatrzenia go. Zwrócił uwagę, że zostały wydane dwa wyroki uniewinniające. Pierwszy raz skarżący został uniewinniony wyrokiem z dnia 17 października 2012 r., który następnie został zaskarżony przez Prokuratora Rejonowego w Starogardzie Gdańskim. Sąd Okręgowy w Gdańsku uchylił ww. wyrok przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. W dalszej kolejności ta sama sprawa karna została zarejestrowana pod nową sygnaturą II K 428/13 i zakończyła się wydaniem drugiego wyroku uniewinniającego skarżącego w dniu 12 września 2013 r. sygn. akt II K 428/13. Podkreślił przy tym, że gotowość do podjęcia służby wyraził już po pierwszym wyroku uniewinniającym z dnia 17 października 2012 r. W okresie od dnia 24 grudnia 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. systematycznie - osobiście i za pośrednictwem swojego pełnomocnika - występował do Sądu Rejonowego w Kwidzynie z zapytaniem, czy wpłynęła apelacja prokuratora. We wskazanym okresie były jedynie cztery dni robocze. W dniu 31 grudnia 2013 r. uzyskał z Sądu Rejonowego w Kwidzynie informację, że akta sprawy nie wróciły jeszcze z wypożyczenia z Prokuratury Rejonowej w Starogardzie Gdańskim. Pracownik Sądu Rejonowego nie był w stanie podać skarżącemu w sposób jednoznaczny, że wyrok uniewinniający uprawomocnił się w dniu 24 grudnia 2013 r., bowiem nie wykluczano, iż apelacja wpłynie wraz z aktami sprawy po Nowym Roku. W dniu 3 stycznia 2014 r. skarżący dowiedział się, że akta sprawy wpłynęły do Sądu Rejonowego w Kwidzynie w dniu 31 grudnia 2013 r. w godzinach popołudniowych. Okazało się, że prokurator nie złożył apelacji i skarżący niezwłocznie ponowił swoją gotowość podjęcia służby.

Zdaniem strony skarżącej, wykładnia art. 42 ust. 2 ustawy o Policji, wiążąca fakt przywrócenia do służby z datą uprawomocnienia się wyroku, bez uwzględnienia powiązanego z tym faktem uprawnienia policjanta (i jego obowiązku) do zgłoszenia gotowości do podjęcia służby w terminie 7 dni, powoduje że dochodzi do naruszenia tego uprawnienia i jest sprzeczna z jedną z naczelnych zasad wykładni prawa – dyrektywą niepozwalającą na interpretację przepisu w sposób ograniczający uprawnienie przyznane i gwarantowane jednostce w normie prawnej. Jeżeli z przepisu wynika, że policjant może złożyć oświadczenie woli o gotowości niezwłocznego podjęcia służby po przywróceniu do służby w terminie 7 dni, to w pierwszej kolejności musi istnieć obiektywna możliwość ustalenia, że wyrok stał się prawomocny i doszło do przywrócenia policjanta do służby. Zdaniem skarżącego art. 42 ust. 2 ustawy o Policji nie obliguje zwolnionego policjanta do antycypowania prawomocności orzeczenia. Wiedza policjanta o prawomocności orzeczenia nigdy nie będzie wyprzedzać w tym przedmiocie wiedzy podmiotu orzekającego w sprawie karnej. A zatem, stwierdzenie prawomocności wyroku sądu pierwszej instancji, jako czynność techniczna, winna zakreślać początek 7-dniowego terminu do zgłoszenia gotowości. Jedynie takie, łączne rozumienie zestawionych w art. 42 ust. 2 powoływanej ustawy pojęć "przywrócenie" i "zgłoszenie" pozwalać będzie na zachowanie funkcjonalności tego przepisu.

Strona skarżąca podkreśliła, że przed uprawomocnieniem wyroku uniewinniającego G.B. wielokrotnie zgłaszał gotowość niezwłocznego podjęcia służby, co powinno być wzięte pod uwagę przez organy orzekające.

W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Podniósł, że organ orzekający nie jest uprawniony do czynienia domniemania o podtrzymaniu woli podjęcia służby wyrażonej przed uprawomocnieniem się wyroku uniewinniającego. Powołując się na orzecznictwo stwierdził, że termin określony w art. 42 ust. 2 ustawy o Policji zaczyna biec od chwili uprawomocnienia się wyroku uniewinniającego.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) oddalił skargę G.B.

W pisemnych motywach swego orzeczenia Sąd pierwszej instancji przywołał treść art. 42 ust. 2 i 7 oraz art. 41 ust. 3 ustawy o Policji wskazując, iż określają one warunki reaktywacji stosunku służbowego w odniesieniu do funkcjonariusza uprzednio zwolnionego ze służby w następstwie zaistnienia jednej z sytuacji opisanych w art. 41 ust. 2 pkt 8 i 9 ustawy. Wynika z tego, że - w przypadku policjanta zwolnionego ze służby na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 (tj. zwolnionego na skutek popełnienia czynu o znamionach przestępstwa, jeżeli jego popełnienie jest oczywiste i uniemożliwia jego pozostanie w służbie) - podstawą do przywrócenia go do służby na stanowisko równorzędne jest stwierdzenie faktu zakończenia postępowania karnego prawomocnym wyrokiem uniewinniającym tego policjanta. W takim wypadku wydanie wyroku uniewinniającego funkcjonariusza od stawianego mu zarzutu popełnienia przestępstwa będącego podstawą do jego zwolnienia skutkuje: 1) samoistną (z mocy prawa) reaktywacją rozwiązanego stosunku służbowego, bez konieczności wydawania w tym przedmiocie odrębnej decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2007 r. sygn. akt I OSK 568/06, publik. LEX nr 290659); 2) przywróceniem policjanta do służby z dniem uprawomocnienia się wyroku uniewinniającego, gdyż dopiero prawomocny wyrok wywołuje skutki prawne, wiążąc strony postępowania oraz sąd, który wydał orzeczenie, a także inne sądy i inne organy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 maja 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 72/10, publik. LEX nr 674891).

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku doszedł do wniosku, że dla skutecznego prawnie skorzystania przez uniewinnionego funkcjonariusza z uprawnienia przywrócenia go do służby konieczne jest łączne wypełnienie przesłanek określonych w art. 42 ust. 2 ustawy, czyli dokonania przez funkcjonariusza zgłoszenia gotowości do podjęcia służby, przy czym zgłoszenie to musi nastąpić w nieprzekraczalnym terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku uniewinniającego. Zakreślony w art. 42 ust. 2 ustawy siedmiodniowy termin na zgłoszenie przez policjanta gotowości do niezwłocznego podjęcia służby rozpoczyna bieg od daty uprawomocnienia się wyroku reaktywującego stosunek służbowy, a uniewinniony policjant nie ma obowiązku wyrażania gotowości powrotu do służby wyłącznie na piśmie lecz wystarczające jest wyrażenie takiej gotowości ustnie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 510/08, publik. LEX nr 520738 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 1324/11, publik. ONSAiWSA 2014/3/41).

Z akt sprawy bezspornie zaś wynika, że wyrokiem Sądu Rejonowego w Kwidzynie II Wydziału Karnego z dnia 12 września 2013 r. (sygn. akt IIK 428/13) skarżący został uniewinniony od popełnienia czynu o znamionach przestępstwa (art. 178a § 1 k.k.), którego przyjęcie popełnienia legło u podstaw wydania wobec skarżącego decyzji (rozkazu personalnego) o jego zwolnieniu ze służby w Policji. Przedmiotowy wyrok uniewinniający skarżącego uprawomocnił się w dniu 24 grudnia 2013 r., a zatem w tym dniu – zgodnie z art. 42 ust. 2 w zw. z ust. 7 ustawy o Policji – rozpoczął bieg siedmiodniowy termin na zgłoszenie przez skarżącego gotowości do podjęcia służby. Termin ten zatem upłynął z dniem 31 grudnia 2013 r., natomiast dopiero w dniu 3 stycznia 2014 r. ustnie (telefonicznie) skarżący zgłosił swoją gotowość do podjęcia służby.

Mając na uwadze powyższą sekwencję zdarzeń Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie dopełnił wszystkich wymogów określonych w art. 42 ust. 2 ustawy, uprawniających go do przywrócenia do służby, gdyż pomimo spełnienia warunku wyrażenia woli gotowości podjęcia służby zgłoszenie jej nie nastąpiło w wymaganym terminie. Sąd podkreślił, że określony w art. 42 ust. 2 ustawy termin jest terminem prawa materialnego, co oznacza że tylko w jego okresie może nastąpić ukształtowanie się praw i obowiązków policjanta związanych z jego reaktywacją do służby. Uchybienie zatem tego terminu wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym, a termin ten nie jest przywracalny (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 752/11, publik. LEX nr 1139273).

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wbrew zarzutom podniesionym w skardze, w zaistniałym w sprawie stanie faktycznym organy dokonały prawidłowej wykładni i zastosowania art. 42 ust. 2 ustawy o Policji i w sposób prawidłowy orzekły o zwolnieniu skarżącego ze służby z dniem 24 lutego 2014 r., tj. w zakreślonym w art. 41 ust. 3 ustawy trzymiesięcznym terminie od dnia przywrócenia go służby, zgodnie z art. 42 ust. 2 in fine ustawy Policji.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd pierwszej instancji podniósł iż ustawodawca nie przewidział żadnych wyjątków, dotyczących okoliczności usprawiedliwiających niemożność lub wyłączających możliwość zgłoszenia gotowości podjęcia służby w terminie określonym w art. 42 ust. 2 ustawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 października 2007 r. sygn. akt IV SA/Gl 82/07, publik. LEX nr 462815). Zdarzeniem prawnym dającym początek biegu siedmiodniowego terminu określonego w art. 42 ust. 2 ustawy, jest dzień uzyskania przez orzeczenie przymiotu prawomocności, przez co należy rozumieć stan, w którym w stosunku do orzeczenia nie przysługuje środek odwoławczy. Prawomocność orzeczenia jest zatem faktem obiektywnym, niezależnym od jakichkolwiek okoliczności subiektywnych, związanych np. z wiedzą policjanta o uprawomocnieniu się orzeczenia, momentem powzięcia przez niego takiej wiedzy, czy też samą możliwością jej uzyskania przez policjanta (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 749/10, publik. LEX nr 755412). Dlatego dla oceny prawidłowości kontrolowanych decyzji nie mogły mieć jakiegokolwiek znaczenia opisane w skardze okoliczności faktyczne, mające na celu – z jednej strony – zobrazowanie zaistniałych, obiektywnych trudności w dochowaniu przez skarżącego przedmiotowego terminu (okres świąteczny, brak możliwości uzyskania informacji nt. złożenia apelacji przez Prokuratora), a z drugiej – wykazanie podjęcia przez niego starannego działania polegającego na dochowaniu siedmiodniowego terminu od dnia powzięcia wiedzy o uzyskaniu prawomocności przez wyrok z dnia 12 września 2013 r. (sygn. akt II K 428/13). Z tego też powodu dla wyniku rozpoznawanej sprawy nie miał jakiegokolwiek znaczenia akcentowany przez skarżącego fakt wydania przez Sąd Rejonowy w Kwidzynie w dniu 17 października 2012 r. "pierwszego" wyroku uniewinniającego skarżącego (sygn. akt IIK 443/12) i twierdzenie o tym, że już po wydaniu tego wyroku skarżący zgłaszał swoją gotowość do podjęcia służby. Wobec tego nie można czynić organom zarzutu naruszenia art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niepełne zgromadzenie i niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego. Wobec jednoznacznego brzmienia art. 42 ust. 2 ustawy nie można też przyjąć, iż oświadczenie woli policjanta o powrocie do służby może być dokonane ze skutkiem zawieszającym, przed datą uprawomocnienia się orzeczenia uniewinniającego policjanta. Czasowe ramy uprawnienia policjanta do reaktywacji stosunku służbowego zostały jasno określone, a organy Policji nie są uprawnione do czynienia domniemania o podtrzymywaniu przez policjanta woli (chęci) powrotu do służby, która została przez niego wyrażona na długi czas przed dniem uzyskania przez wyrok uniewinniający prawomocności (czyli przed dniem przywrócenia do służby zgodnie z art. 42 ust. 6 w zw. z ust. 1 ustawy).

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Gd 406/14 stał się przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej przez G.B. do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zaskarżając przedmiotowy wyrok w całości, pełnomocnik skarżącego kasacyjne, na zasadzie art. 173, art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 42 ust. 2 i 7 ustawy o Policji, polegającą na uznaniu, że policjant zwolniony ze służby na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 i 9 tej ustawy, w wypadku zakończenia wobec niego postępowania karnego wyrokiem uniewinniającym, zobligowany jest do antycypowania daty prawomocności i zgłoszenia gotowości niezwłocznego podjęcia służby w terminie siedmiodniowym liczonym od daty prawdopodobnego uprawomocnienia się orzeczenia, co doprowadziło Sąd pierwszej instancji do rozszerzenia przesłanek materialnoprawnych skutecznego zgłoszenia przez policjanta gotowości niezwłocznego podjęcia służby, wprowadzając obowiązek wielokrotnego składania oświadczeń, których skuteczność byłaby uzależniona od daty prawomocności.

Z powyższych względów strona skarżąca kasacyjnie wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie orzeczenia reformatoryjnego w trybie art. 188 p.p.s.a., 2) uchylenie zaskarżonego rozkazu personalnego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gdańsku i utrzymanego nim w mocy rozkazu personalnego organu pierwszej instancji; 3) ewentualnie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, 4) zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania podług norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł, że wyinterpretowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku norma obligująca G.B. do zgłoszenia gotowości podjęcia służby - pomimo braku pewnej wiedzy na temat prawomocności wyroku uniewinniającego, jawi się być społecznie niedorzeczną (argumentum ab absurdo). W myśl takiej normy, skarżący zmuszony byłby do zgłaszania swej gotowości niezwłocznego podjęcia służby praktycznie nie rzadziej niż co siedem dni począwszy od ogłoszenia wyroku uniewinniającego, aby w ten sposób "trafić" ze swoim zgłoszeniem w siedmiodniowy okres liczony od uprawomocnienia się wyroku. Nietrudno, bowiem wyobrazić sobie sytuacje, gdy oskarżyciel publiczny nie składa zapowiedzi apelacji, ewentualnie złożywszy taką zapowiedź odstępuje od wywiedzenia apelacji jeszcze przed sporządzeniem pisemnego uzasadnienia wyroku albo po sporządzeniu takiego uzasadnienia, ewentualnie nie sporządza środka odwoławczego (jak w niniejszej sprawie), bądź sporządziwszy go z brakami formalnymi usuwa je w terminie wyznaczonym przez sąd lub ich nie usuwa, itd. W każdej z tych sytuacji prawomocność wyroku uniewinniającego może przypadać w różnym czasie i jest całkowicie niezależna od działania lub zaniechania osoby uniewinnionej. Tymczasem, przepisy art. 42 ust. 2 i 7 ustawy o Policji wskazują, że funkcjonariusz Policji ma obowiązek zgłosić gotowość niezwłocznego podjęcia służby w terminie siedmiu dni od przywrócenia go do służby. Przepisy te nie obligują go do wielokrotnego składania oświadczeń woli ze skutkiem zawieszającym przed przywróceniem do służby (w realiach niniejszej sprawy taki skutek zawieszający miałoby również zgłoszenie dokonane w dniach 24-30 grudnia 2013 r., gdyż w tych dniach nie było pewności co do prawomocności wyroku uniewinniającego) ani antycypowania daty przywrócenia do służby. Tak wyinterpretowana norma narusza przy tym funkcję gwarancyjną prawa, prawa do powrotu do służby w wypadku wydania wyroku uniewinniającego w sprawie o czyn, który był przesłanką do zwolnienia ze służby w myśl art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej, wykładnia powołanych wyżej przepisów dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku powinna być również odrzucona z tego powodu, że wyinterpretowana norma prawna wskazuje zbyt wąski zakres jej zastosowania. Wykładnia ta nie budzi wątpliwości jedynie w wypadku rozstrzygnięć uniewinniających zapadłych w drugiej instancji, albowiem nie występuje tu niepewność co do daty prawomocności wyroku uniewinniającego (wyrok taki staje się prawomocny z mocy prawa w dniu ogłoszenia orzeczenia przez sąd drugiej instancji) i tylko w takiej sytuacji uprawniony może skorzystać w pełni z siedmiodniowego terminu na złożenie stosownego oświadczenia woli - zgłoszenia gotowości niezwłocznego podjęcia służby. Wątpliwości pojawiają się w wypadku, gdy dochodzi do uprawomocnienia się wyroku uniewinniającego sądu pierwszej, albowiem do chwili stwierdzenia prawomocności występuje stan niepewności co do zakończenia postępowania sądowego i niepewności, czy ww. siedmiodniowy termin rozpoczął swój bieg, czy też nie rozpoczął. Dochodzi zatem do nieuzasadnionego prawnie zróżnicowania pozycji osób uprawnionych do powrotu do służby i tylko dlatego, że wyrok uniewinniający może uprawomocnić się w pierwszej lub drugiej instancji. O zakończeniu postępowania karnego na etapie postępowania sądowego decyduje stwierdzenie prawomocności wyroku (§ 25 ust. 3 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 2003 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej - Dz. Urz. MS. Nr 5, poz. 22 ze zm.). Stwierdzenie prawomocności (oraz wykonalności) wyroku jest jednocześnie czynnością poprzedzającą zarządzenie o wykonaniu wyroku (w myśl § 357 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych - tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 259). Bez stwierdzenia prawomocności wyroku nie ma możliwości wszczęcia postępowania wykonawczego, albowiem żaden sąd nie rozpocznie postępowania wykonawczego w oparciu jedynie o prawdopodobieństwo prawomocności i wykonalności orzeczenia. Skoro zatem, ustawodawca i organy wykonawcze nie dają prawnej możliwości wykonania wyroku bez uprzedniego stwierdzenia jego prawomocności (vide: Postulski K. Kodeks kamy wykonawczy Komentarz do art. 9 k.kw, Lex 2012), to za nieuzasadnione należy uznać oczekiwanie, że obywatel zobligowany do przestrzegania prawa ma obowiązek wykonywać swoje uprawnienia wynikające z treści wyroku lub będące jego konsekwencją jeszcze przed stwierdzeniem prawomocności, wyznaczającym kres niepewności co do zakończenia postępowania karnego. Odpowiednie stosowanie przepisów ust. 1- 6 art. 42 ustawy o Policji oznacza tym samym, iż winno ono uwzględniać powyższą specyfikę postępowania karnego, różnorodność zdarzeń prawnych mających wpływ na uprawomocnienie się wyroku uniewinniającego oraz regulacji prawnych, decydujących o stwierdzeniu prawomocności orzeczenia. Nieuwzględnienie w wykładni przepisów art. 42 ust. 2 i 7 ustawy o Policji powyższej argumentacji powoduje naruszenia prawa funkcjonariusza Policji do zgłoszenia w terminie siedmiu dni gotowości do podjęcia służby, po przywróceniu do niej, we wszystkich tych wypadkach, gdy wyrok uniewinniający uprawomacnia się przed sądem pierwszej instancji. Tym samym, aby zachować funkcję gwarancyjną prawa należy przepis art. 42 ust. 2 i 7 ustawy o Policji interpretować w ten sposób, że siedmiodniowy termin do realizacji prawa funkcjonariusza Policji do zgłoszenia gotowości do niezwłocznego podjęcia służby rozpoczyna swój bieg od daty stwierdzenia prawomocności wyroku uniewinniającego wydanego przez sąd pierwszej instancji, jako czynności kończącej postępowania karne i usuwającej stan niepewności co do prawomocności wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten w odróżnieniu do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej.

W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 42 ust. 2 i 7 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jedn. Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ.

Zgodnie z art. 42 ust. 1 i 2 ustawy o Policji, uchylenie lub stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby w Policji z powodu jej wadliwości stanowi podstawę przywrócenia do służby na stanowisko równorzędne. Jeżeli zwolniony policjant w ciągu 7 dni od przywrócenia do służby nie zgłosi gotowości niezwłocznego jej podjęcia, stosunek służbowy ulega rozwiązaniu na podstawie art. 41 ust. 3 (w terminie do 3 miesięcy od dnia pisemnego zgłoszenia przez niego wystąpienia ze służby). W świetle zaś brzmienia art. 42 ust. 7 tej ustawy, powołane powyżej przepisy stosuje się odpowiednio do policjanta zwolnionego ze służby na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 i 9, jeżeli postępowanie karne zostało zakończone prawomocnym wyrokiem uniewinniającym albo orzeczeniem o umorzeniu postępowania z powodu niepopełnienia przestępstwa albo przestępstwa skarbowego lub braku ustawowych znamion czynu zabronionego.

Analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, iż przywrócenie funkcjonariusza do służby następuje z mocy prawa. Reaktywacja stosunku służbowego jest związana z wejściem do obrotu prawnego orzeczenia uchylającego lub stwierdzające nieważność decyzji o zwolnieniu policjanta ze służby. Aby ów skutek prawny mógł nastąpić orzeczenie musi podlegać wykonaniu, a co się z tym wiąże, uzyskać przymiot prawomocności. Wywołanie tego skutku następuje z dniem prawomocności wyroku uchylającego (ewentualnie stwierdzającego nieważność) decyzji zwolnieniowej, lecz także, jak w niniejszej sprawie, z dniem prawomocności wyroku uniewinniającego w sprawie karnej. Brzmienie art. 42 ust. 7 ustawy o Policji nie pozostawia wątpliwości, iż instytucję przywrócenia do służby na stanowisko równorzędne stosuje się wówczas, gdy postępowanie karne kończy się prawomocnym wyrokiem uniewinniającym. Jeżeli w takiej sytuacji reaktywacja stosunku służbowego następuje z mocy prawa, to oczywistym również jest, że samo przywrócenie do służby nie zależy od woli policjanta czy organów Policji, ani nie wymaga podejmowania przez nich w tym konkretnym zakresie jakichkolwiek działań. Przepisy ustawy o Policji nie wprowadzają żadnych rozwiązań, od spełnienia których uzależnione byłoby przywrócenie do służby. Nie dają też jakichkolwiek podstaw do wydawania decyzji o przywróceniu do służby.

Powyższe wywody znajdują potwierdzenie w treści cytowanego art. 42 ust. 1 i ust. 2 ustawy o Policji. Z pierwszego z tych przepisów wynika, że przywrócony do służby policjant nabywa prawo do mianowania na stanowisko równorzędne do stanowiska zajmowanego przed zwolnieniem go ze służby. Zatem jeżeli spełnione zostaną pozostałe warunki przewidziane w ustawie (złożenie oświadczenia, o jakim mowa w art. 42 ust. 2, zdolność do służby), to organy Policji zobowiązane są ustalić policjantowi nowe stanowisko służbowe i określić należne na tym stanowisku uposażenie. Tylko w tym zakresie wymagana jest autorytatywna konkretyzacja przez organ praw i obowiązków przywróconego do służby policjanta.

Wprawdzie samo reaktywowanie stosunku służbowego w omawianej sytuacji nie wymaga żadnej aktywności ze strony przywróconego do służby policjanta, to jednak dalsze istnienie takiego stosunku zależy już od podjęcia przez niego określonych działań, i to w ściśle wyznaczonym przez ustawodawcę terminie. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy o Policji zobowiązany jest on zatem do zgłoszenia gotowości do niezwłocznego podjęcia służby, a przy tym oświadczenie takie musi bezwzględnie złożyć w terminie 7 dni od przywrócenia do służby. Wcześniejsze, bądź późniejsze dokonanie wskazanej czynności nie wywoła zamierzonego przez osobę zainteresowaną kontynuowaniem stosunku służbowego skutku. Bowiem termin zakreślony w tym przepisie jest terminem prekluzyjnym dla strony, a jego uchybienie powoduje, że czynność prawna przez nią podjęta po upływie tego terminu jest bezskuteczna. Niedopełnienie powyższego wymogu – niezależnie od przyczyn takiego stanu rzeczy – musi skutkować zwolnieniem policjanta ze służby na podstawie art. 41 ust. 3. Użycie w art. 42 ust. 2 ustawy o Policji zwrotu "stosunek służbowy ulega rozwiązaniu" oznacza, że zwolnienie funkcjonariusza ze służby na podstawie tego przepisu ma charakter obligatoryjny, a zatem nie zostało pozostawione uznaniu administracyjnemu.

W sprawie nie jest kwestionowane, że wyrok Sądu Rejonowego w Kwidzynie II Wydziału Karnego z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt II K 428/13 uniewinniający skarżącego od popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 k.k., którego przyjęcie oczywistości popełnienia legło u podstaw wydania rozkazu personalnego o zwolnieniu G.B. ze służby w Policji, wobec niezłożenia przez Prokuratora apelacji, uprawomocnił się w dniu 24 grudnia 2013 r. Zatem termin na zgłoszenie przez wymienionego gotowości do podjęcia służby, zgodnie z art. 42 ust. 2 w zw. z ust. 7 ustawy o Policji, upłynął z dniem 31 grudnia 2013 r. Zgłoszenie gotowości do podjęcia służby po tym termie w dniu 3 stycznia 2014 r. musiało zatem wywołać skutki prawne określone w art. 42 ust. 2 tej ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 lipca 2013 r. sygn. akt I OSK 1968/12 (publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wyraził aprobowany przez skład orzekający w niniejszej sprawie pogląd, iż przepis art. 42 ust. 2 ustawy o Policji określa dokładnie bieg terminu do złożenia przedmiotowego oświadczenia policjanta. W sprawie istotne znaczenie ma zatem tylko data prawomocności wyroku uchylającego decyzję o zwolnieniu ze służby (tutaj data prawomocności wyroku uniewinniającego) oraz data złożenia deklaracji o gotowości do niezwłocznego podjęcia służby. Pozostałe zaś okoliczności pozbawione są doniosłości prawnej.

W związku z powyższym nie można odmówić zasadności twierdzeniu Sądu pierwszej instancji, iż dla oceny prawidłowości kontrolowanych decyzji nie mogły mieć jakiegokolwiek znaczenia opisane w skardze okoliczności faktyczne, mające na celu zobrazowanie zaistniałych, obiektywnych trudności w dochowaniu przez skarżącego przedmiotowego terminu z uwagi na okres świąteczny, brak możliwości uzyskania informacji na temat złożenia apelacji przez Prokuratora, jak też wykazanie podjęcia przez niego starannego działania polegającego na dochowaniu siedmiodniowego terminu od dnia powzięcia wiedzy o uzyskaniu prawomocności przez wyrok z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt IIK 428/13.

Autor skargi kasacyjnej, powołując się na argumentację w niej podaną, stwierdził, iż aby zachować funkcję gwarancyjną prawa należy przepis art. 42 ust. 2 i 7 ustawy o Policji interpretować w ten sposób, że siedmiodniowy termin do realizacji prawa funkcjonariusza Policji do zgłoszenia gotowości do niezwłocznego podjęcia służby rozpoczyna swój bieg od daty stwierdzenia prawomocności wyroku uniewinniającego wydanego przez sąd pierwszej instancji, jako czynności kończącej postępowania karne i usuwającej stan niepewności co do prawomocności wyroku.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest to pogląd błędny z tego względu, iż nie ma oparcia w powołanym przepisie materialnym (ustawowym), lecz odwołuje się do przepisów procesowo – organizacyjnych i dotyczących jedynie stwierdzenia prawomocności wyroku. Czym innym jest bowiem faktyczna prawomocność wyroku wywołująca z mocy ustawy określone skutki prawne, a czym innym następcze stwierdzenie prawomocności wyroku z datą wsteczną (jako czynność deklaratoryjna, potwierdzająca istniejący stan rzeczy). Orzeczenie sądu staje się bowiem prawomocne, jeżeli nie można wnieść co do niego środka odwoławczego lub innego środka zaskarżenia. W praktyce, prawomocność wiąże się z okolicznością, że od wyroku nie wniesiono apelacji w przepisanym prawem terminie lub na to orzeczenie w ogóle nie przysługuje środek zaskrzenia, a nie potwierdzenia tego faktu w formie prawem przewidzianym. Orzeczenie staje się więc prawomocne w pierwszym dniu po upływie terminu do wniesienia środka zaskarżenia, lub z chwilą wydania orzeczenia, jeśli środek zaskarżenia nie przysługuje. Ustawodawca w tym względzie wyraził wolę precyzyjnie, wiążąc skutek prawny z prawomocnością wyroku, nie zaś ze stwierdzeniem jego prawomocności. Gdyby było inaczej, dałyby temu wyraz czyniąc stosowny zapis w przepisie ustawowym.

Jak słusznie dostrzegł autor skargi kasacyjnej nie można różnicować sytuacji prawnej strony postępowania administracyjnego od tego, czy wyrok uniewinniający w sprawie karnej zapadł przed sądem pierwszej, czy też drugiej instancji. Dlatego też siedmiodniowy termin z art. 42 ust. 2 ustawy o Policji został powiązany ze zdarzeniem prawnym niezależnym od woli strony, czy organu – przywróceniem do służby z mocy prawa. Tym pewnym w skutkach zdarzeniem jest prawomocność orzeczenia, która kończy formalnie proces, tworząc stan rzeczy osądzonej oraz rodzi domniemanie prawdziwości ustaleń dotyczących rozstrzygnięcia i ich zgodności z prawem. Nie przeczy temu powołany w skardze kasacyjnej § 357 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r. poz. 259) albowiem ust. 1 stanowi, iż każde orzeczenie, które staje się wykonalne z chwilą uprawomocnienia, powinno być skierowane do wykonania bezzwłocznie, nie później niż 14 dni od daty uprawomocnienia lub od daty zwrotu akt sądowi pierwszej instancji. Wykonalność jest zatem związana od samego początku z zaistnieniem stanu prawomocności orzeczenia, a tylko terminem (instrukcyjnym) obwarowane zostały czynności mające doprowadzić do realizacji tej wykonalności.

Nie sposób również zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie, że ustalenie przez zainteresowanego funkcjonariusza po zapadnięciu korzystnego dla niego wyroku, czy uprawniona strona postępowania karnego nie złożyła wniosku o uzasadnienie wyroku, bądź nie zaskarżyła wyroku w terminie i złożenie organowi oświadczenia o kontynuowaniu służby w Policji (w formie pisemnej lub ustnej), nastręcza trudne do przezwyciężenia przeszkody. Przyjmując nawet, iż z uwagi na powstały w okresie świątecznym stan niepewności, wywołany brakiem wiążącej informacji co do wniesienia przez Prokuratora apelacji od korzystnego dla siebie wyroku zainteresowany, jako strona postępowania administracyjnego należycie dbająca o swoje interesy, powinien w terminie 7 dni od upływu terminu do wniesienia apelacji złożyć organowi Policji stosowne oświadczenie, aby mieć pewność, że termin prekluzyjny zostanie przez stronę postępowania dochowany. Niezrozumiałe pozostaje dlaczego skarżący kasacyjnie przedmiotowego oświadczenia nie złożył, skoro uprzednio zgłaszał organowi akces gotowości podjęcia służby po zapadnięciu nieprawomocnego wyroku uniewinniającego, jak też korzystał z pomocy adwokackiej.

Z tych względów skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.