Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 235/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2005-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 31, art. 32, art. 43
journal: Dz.U. 1998 nr 64 poz 414
law: Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Dnia 6 grudnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w następującym składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA: Wanda Wiatkowska – Ilków (spr.) Sędziowie : Sędzia WSA: Marcin Miemiec Asesor WSA: Alojzy Wyszkowski Protokolant: Małgorzata Rutkiewicz po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2005 roku na rozprawie przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej we Wrocławiu Anny Głowacińskiej sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego - oddala skargę


UZASADNIENIE

Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z. wydał w dniu [...] r. na podstawie art. 104 kpa oraz art. 31, 32 i 43 ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. (Dz. U. Nr 64/98, poz. 414 z późn. zm.) decyzję Nr [...], którą odmówił skarżącemu – E. S. przyznania zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji wskazał, iż E. S. w dniu [...] r. złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, to jest na zakup opału, żywności, środków higieny – rzeczy codziennego użytku.

Wskazano również, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego, to jest przedstawionych dokumentów oraz przeprowadzonego w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący mieszka w lokalu czynszowym, którego głównym najemcą jest jego matka – W. S., jednakże skarżący prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, albowiem zajmuje jeden pokój na II piętrze. Ponadto skarżący jest bezrobotnym, bez prawa do pobierania zasiłku, tym samym spełnia warunki określone w art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i może ubiegać się o pomoc finansową.

W myśl art. 3 ustawy, pomocy społecznej na zasadach określonych w ustawie udziela się rodzinom i osobom , a w szczególności z powodu:

- ubóstwa,

- sieroctwa,

- bezdomności,

- ochrony macierzyństwa,

- bezrobocia,

- niepełnosprawności,

- długotrwałej choroby,

- bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych,

- alkoholizmu lub narkomanii,

- trudności w przystosowaniu do życia po opuszczeniu zakładu karnego,

- klęski żywiołowej lub ekologicznej.

Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej wskazał, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach realizacji zadań własnych Gminy, nie ma on jednak charakteru publicznego prawa podmiotowego, gdyż przyznawany jest w ramach uznania administracyjnego.

Jednocześnie przyznanie tego świadczenia determinowane jest posiadanymi przez Ośrodek Pomocy Społecznej środkami pieniężnymi. Organ pierwszoinstancyjny wskazał, iż ośrodek nie może dać więcej niż posiada. W sytuacji kiedy środki są ograniczone, a potrzebujących jest wielu, jest rzeczą naturalną, że Ośrodek Pomocy Społecznej w pierwszej kolejności zaspokaja potrzeby osób i rodzin nie mających żadnych dochodów lub osób i rodzin szczególnie pomocy potrzebujących.

Od powyższej decyzji E. S. pismem z dnia [...] r. z wniósł odwołanie, w którym poza ogólnym stwierdzeniem, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, nie wskazał z jakich powodów uznaje, że narusza ona jego interes.

W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w dniu [...] r. na postawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 ust. 3 i 4, art. 3 pkt 2 -11, art. 4 ust. 1, art. 31 ust. 1, art. 32 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. – o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) wydało decyzję Nr [...], którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy podał, iż zasiłek celowy należy do grupy świadczeń z pomocy społecznej, które są przyznawane, gdy są spełnione łącznie dwie przesłanki takie jak:

1) dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art.. 4 ust. 1 ustawy, to jest:

- na osobę samotnie gospodarującą – 461 zł,

- na pierwszą osobę w rodzinie i dalsze powyżej 15 roku życia – 294 zł,

- na drugą i dalsze osoby w rodzinie poniżej 15 roku życia – 210 zł

2) zachodzi co najmniej jedna z dysfunkcji wymienionych w art. 3 pkt 2-11 ustawy o pomocy społecznej:

- ubóstwa,

- sieroctwa,

- bezdomności,

- ochrony macierzyństwa,

- bezrobocia,

- niepełnosprawności,

- długotrwałej choroby,

- bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych,

- alkoholizmu lub narkomanii,

- trudności w przystosowaniu do życia po opuszczeniu zakładu karnego,

- klęski żywiołowej lub ekologicznej.

Organ II instancji ponadto wskazał, że przyznanie zasiłku celowego ma służyć zaspokojeniu niezbędnych potrzeb bytowych, które przykładowo zastały wymienione w art. 32 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i należy je uznać za potrzeby preferowane przez ustawodawcę . Katalog ten może podlegać rozszerzeniu przez organ wydający decyzję.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zarówno z akt sprawy jak i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że skarżący spełnia prawem przewidziane przesłanki uzasadniające przyznanie mu świadczenia w formie zasiłku celowego. Podkreślono, że organ I instancji w piśmie skierowanym do Kolegium wskazał, że Ośrodek nie dysponował wolną kwotą pozwalającą na udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Sytuacja ta została spowodowana między innymi tym, że Ośrodek nie otrzymał zaplanowanej w budżecie kwoty [...] zł na zasiłki celowe.

Po myśli art. 2 ust. 4 cytowanej powyżej ustawy wynika, że osoby i rodziny korzystające z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.

Ponadto Organ II instancji podał, iż E. S. jest podopiecznym Ośrodka Pomocy Społecznej od [...] r. i korzysta z różnych form pomocy.

E. S. wniósł skargę na w/w decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wraz z wnioskiem o jej uchylenie. W uzasadnieniu podał, że ograniczenie świadczeń pomocy społecznej lub odmowa ich przyznania musi być potwierdzona w przepisach prawa wraz z uzasadnieniem umocowanym w przepisie prawa. Podnoszona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. sytuacja Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z., że nie posiada środków finansowych jest winą kierownika tegoż Ośrodka. Ponadto podał, że "organy państwowe posiadają instrumenty władzy, które obligują do działania, to jest niesienia pomoc, a nie nawoływanie do żebractwa i wymuszanie sytuacji poniżenia człowieka i jego godności".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odpowiedź na powyższą skargę wraz z wnioskiem o jej oddalenie oraz podtrzymało w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej u.p.s.a. sądy administracyjne zostały powołane do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność z prawem materialnym zaskarżonych aktów administracyjnych, a także badanie zgodności tych aktów pod względem formalnym, a więc badanie, czy w postępowaniu administracyjnym nie nastąpiło takie naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, które miało wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie organy administracyjne nie naruszyły wskazanych wyżej przepisów.

Materialno - prawną podstawą rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej do Sądu decyzji administracyjnej jest ustawa o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. (Dz. U. 64/98, poz. 414 z późn. zm.).

Zgodnie z jej art. 32.1. pomoc społeczna może mieć formę zasiłku celowego. Według powyższego przepisu prawa w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka z żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że zwarte w powyższym przepisie prawa wyliczenie nie ma charakteru zamkniętego.

Kryteria natomiast uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostało ściśle określone w przepisie art. 4 ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając tak zwane kryterium dochodowe. Pomoc społeczna, a dokładnie przyznawanie świadczeń pieniężnych, nie została tym samym oparta na zasadzie powszechności. Przepis art. 2 ust. 2 omawianej ustawy jednocześnie stanowi, że celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienia im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Z przepisu tego wynika kolejne ograniczenie zakresu działania organów pomocy społecznej – mają one jedynie pomagać w działaniu osób zmierzających do poprawy swej sytuacji życiowej, a nie gwarantować źródła utrzymania.

Należy wskazać, że udzielanie pomocy w formie zasiłku celowego należy do zadań administracji rządowej zleconych gminie, a pomoc w tej formie finansowana jest ze środków budżetu państwa.

Lektura akt niniejszej sprawy wskazuje, że skarżący spełnił przesłanki do otrzymywania zasiłku celowego – jest osobą bezrobotną, zaś dochód rodziny jest niższy od kryterium obliczonego zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Pomoc w żądanej przez skarżącego formie nie mogła być jednak przyznana z uwagi na ograniczone środki finansowe na realizację zasiłków celowych.

Okoliczność ta został szczegółowo przez organy orzekające wykazana. Podano jakimi środkami finansowymi dysponowano i jakie zasady przyjęto przy udzielaniu tego rodzaju pomocy.

Jak wynika z akt sprawy skarżący nie pozostał jednak bez wsparcia Ośrodka Pomocy Społecznej. Otrzymał on bowiem pomoc w formie zasiłku okresowego w wysokości [...] zł. miesięcznie na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.

Problem możliwości zaspokojenia praw osób pozostających w trudnej sytuacji materialnej zajmował się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 listopada 2001 roku – SK I5/01 (OTK 2001/8/252) rozważając zgodność art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 marca 1997 roku w sprawie szczegółowych zasad przyznawania zasiłku okresowego (Dz. U. Nr 26, poz. 140) z art. 67 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Uznając, że te przepisy są zgodne z art. 67 ust. 2 Konstytucji RP Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że: "pomoc społeczna ma w odniesieniu do ubezpieczenia, czy zaopatrzenia społecznego jedynie charakter uzupełniający. Cechą wyróżniająca pomoc społeczną, w porównaniu do innych systemów świadczeniowych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy..." Trybunał Konstytucyjny wskazał, że: "w komentarzu do art. 67 ust. 2 Konstytucji wskazuje się, że "stopień pokrycia potrzeb osób uprawnionych jest zależny od poziomu ogólnej zamożności społeczeństwa i od stanu finansów publicznych ( Piotr Wieczorek: komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej polskiej z dnia 2 kwietnia 1977 roku, Warszawa 2000, s. 91)." (...) "Prawo do zabezpieczenia społecznego nie realizuje się zatem wyłącznie w formie pomocy społecznej, a tym bardziej w szczególnej postaci tej pomocy jaką stanowi zasiłek okresowy, który jest jedynym ze świadczeń, które ustawodawca przewidział w ramach zabezpieczenia społecznego. Należy powiedzieć jeszcze wyraźniej, że pomoc społeczna jest ostatnim ogniwem w systemie zabezpieczenia społecznego i ma charakter uzupełniający..."

W przedmiotowej sprawie powołany powyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się także do zasiłków celowych, albowiem są one ,zarówno jak zasiłki okresowe, przyznawane w zakresie pomocy społecznej udzielanej w formie pieniężnej oraz mają charakter uznaniowy – udzielenie ich przez organy administracji nie jest w formie obligatoryjnej – mają formę uznaniową, a więc ich charakter jest jedynie fakultatywny.

Podnieść należy, iż uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie omawianego przepisu prawa sprawia, że dokonywana przez sąd administracyjny kontrola takich decyzji jest znacznie ograniczona. Sprowadza się ona zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej, oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, to jest czy nie nosi cech dowolności (por. wyrok NSA sygn. art. S.A./Kr 1543/95, Biul. Skarb. 1997/2/29).

Mając powyższe na uwadze stwierdzić można, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszyły przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę ich wydania.

W związku z tym, stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skarga podlega oddaleniu.