Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 811/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-12-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2  3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Bałaban, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w części odmawiającej W. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, za okres od stycznia 2008 r. do listopada 2009 r., wraz z odsetkami, w łącznej kwocie 28.384,05 zł. Zakład uchylił natomiast decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek ponad kwotę 28.384,05 zł i w tym zakresie umorzył postępowanie odwoławcze.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, uchylił swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek ponad kwotę 28.384,05 zł i w tym zakresie umorzył postępowanie odwoławcze. W pozostałym zakresie Zakład utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r., odmawiającą W. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, za okres od stycznia 2008 r. do listopada 2009 r., w łącznej kwocie 28.384,05 zł.

Na skutek skargi W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 8 października 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 635/15 uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2015 r. nr [...].

W uzasadnieniu wyroku Sąd podkreślił, że dopiero po ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 2 – 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (aktualnie Dz. U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm., dalej powoływana jako: u.s.u.s.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję o umorzeniu albo o odmowie umorzenia składek działa w ramach uznania administracyjnego.

Sąd wskazał, że ustalenie braku wystąpienia w sprawie przesłanek umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest prawidłowe. W szczególności z akt sprawy nie wynika, że było prowadzone jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne, w którym organ egzekucyjny stwierdziłby bezskuteczność egzekucji wynikającą z braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Takiego stwierdzenia przez naczelnika urzędu skarbowego lub przez komornika sądowego wymaga przepis art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. W związku z nieprowadzeniem postępowania egzekucyjnego nie wykazano także przesłanki całkowitej nieściągalności składek wymienionej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Brak jest również dowodów, a nawet twierdzeń skarżącej, że w sprawie wystąpiły inne okoliczności pozwalające na ustalenie nieściągalności składek na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 1 – 4a ustawy.

Sąd uznał jednakże, że nie sposób stwierdzić prawidłowości ustalenia, iż nie zachodzi przesłanka umorzenia składek określona w art. 28 ust 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Takie ustalenie można by zaakceptować, tylko gdyby zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., to jest gdyby organ w sposób prawidłowy ustalił i rozważył wszystkie okoliczności istotne dla ustalenia istnienia bądź braku omawianej przesłanki. Można wprawdzie uznać za prawidłowe ustalenie, że nie zachodzi sytuacja, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. W rozpoznawanej sprawie nie było mowy o konieczności opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Skarżąca nie wykazała też, że jest dotknięta przewlekłą chorobą pozbawiającą ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przeciwnie, ze złożonego do akt sprawy administracyjnej orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że skarżąca może być zatrudniona, tyle tylko, że jedynie w warunkach pracy chronionej. Organ powinien natomiast w szczególności prawidłowo ustalić istnienie lub brak przesłanki do umorzenia określonej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, a w tym celu powinien rozpatrzyć wszystkie okoliczności sprawy wynikające z twierdzeń skarżącej oraz przeprowadzonych dowodów. Ustalenie istnienia lub braku przesłanek umorzenia powinno być logicznym wynikiem dokonanych ustaleń faktycznych.

W uzasadnieniu wydanej po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzji z dnia [...] kwietnia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki umorzenia należności wynikające z przepisów art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż nie została stwierdzona całkowita nieściągalność należności. Nie zachodzą także inne okoliczności przemawiające za umorzeniem należności, określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Organ ustalił, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, pozostaje w separacji z mężem. Utrzymuje się z dochodu z tytułu zasiłku stałego otrzymywanego z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w kwocie 604 zł. Ze stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem skarżąca wykazała jedynie koszty związane z leczeniem w wysokości 280 zł. Pomimo wezwania skierowanego przez Zakład w dniu 1 marca 2016 r., skarżąca nie wykazała innych wydatków związanych z utrzymaniem ani nie wskazała czy ma jakiekolwiek zadłużenie z tego tytułu. Z oświadczenia skarżącej wynika, że nie posiada nieruchomości i ruchomości ani zobowiązań wobec innych wierzycieli.

Zakład podniósł, że analiza sytuacji materialnej skarżącej wskazuje na brak możliwości jednorazowej spłaty zadłużenia w kwocie 28.384,05 zł. Jednak spłata zadłużenia może być dokonywana w ramach układu ratalnego lub systematycznych wpłat w wysokości uzależnionej od sytuacji finansowej.

Odnosząc się do argumentu dotyczącego stanu zdrowia skarżącej Zakład wskazał, że przedłożone dokumenty niewątpliwie potwierdzają problemy zdrowotne W.. Jednak orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lutego 2015 r. nie stanowi dowodu, że wnioskodawczyni jest niezdolna do samodzielnej egzystencji oraz wymaga opieki. Przedłożona przez skarżącą dokumentacja medyczna nie stanowi dostatecznej przesłanki do umorzenia należności. Wynika z niej bowiem, że pomimo schorzeń skarżącej, może ona podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej, co umożliwiłoby poprawę jej sytuacji finansowej.

Zakład podkreślił, że obecnie skarżąca ponosi jedynie wydatki związane z leczeniem w kwocie 280 zł miesięcznie, nie wskazała natomiast innych wydatków związanych z utrzymaniem, jak również żadnego zadłużenia z tego tytułu, co mogłoby stanowić podstawę do stwierdzenia, że regulowanie zobowiązań z tytułu składek nawet w najniższej wysokości nie pozbawiłoby skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wiek skarżącej wskazuje, że może ona jeszcze podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. Natomiast nawet najniższe wynagrodzenie, które często postrzegane jest jako nieatrakcyjne finansowo, poprawiłoby znacznie sytuację materialną skarżącej. Efektem dokonania przez skarżącą wyboru niepodejmowania zatrudnienia nie może być zaś zwalnianie jej z ciążących obowiązków publicznoprawnych w zakresie regulowania należności z tytułu składek. Stanowiłoby to bowiem nieuzasadnione uprzywilejowanie skarżącej w stosunku do osób, które podejmują aktywne działania w celu wywiązania się z ciążących na nich obowiązków publicznoprawnych. Skarżąca nie podjęła zaś dotychczas żadnych działań mających na celu uregulowanie swoich zobowiązań wobec ZUS.

Zakład zauważył, że skarżąca w dniu 2 września 2014 r. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551), w związku z czym istniała możliwość umorzenia większości zadłużenia za okres od stycznia 2008 r. do lutego 2009 r. Skarżąca nie skorzystała jednak z przywilejów wymienionej ustawy, bowiem należności niepodlegające umorzeniu nie zostały uregulowane w terminie dwunastu miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji o warunkach umorzenia. Skarżąca nie podjęła również w tym czasie żadnej próby wystąpienia z wnioskiem o rozłożenie na raty należności niepodlegających abolicji.

Zakład podkreślił, że w świetle powołanych przepisów zasadą jest opłacanie należności, natomiast ich umorzenie - wyjątkiem. Z tego względu okoliczności uzasadniające umorzenie należności muszą być wyjątkowe, czego w niniejszej sprawie nie wykazano.

W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2016 r. Skarżąca wskazała na konieczność zaspokajania potrzeb związanych z wyżywieniem, dojazdami, leczeniem i rehabilitacją, zakupem środków czystości i higieny osobistej. Podniosła, że nie podejmuje pracy, gdyż może to doprowadzić do poważnego uszczerbku na zdrowiu i zaprzepaszczenia wyników dotychczasowej rehabilitacji.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr z 2014 r., poz. 1647 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 p.p.s.a., który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Mając powyższe na względzie, Sąd doszedł do przekonania, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ani przepisów postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wymienionych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast wyjątek od powyższej zasady w postaci możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zawarte w przepisach normujących umarzanie należności z tytułu składek, tj. przepisach ust. 1 i 2 oraz ust. 3a art. 28 ustawy o systemie ubezpieczen społecznych sformułowanie "mogą być umarzane" oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego.

Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc czy wydana zostanie decyzja umarzająca należność w całości lub w części. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych spod kontroli sądowej. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., tzn. czy organ w sposób prawidłowy ustalił i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności. Wybór treści rozstrzygnięcia przez organ nie może być bowiem dowolny, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996/6/32).

W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, zasadę prawdy obiektywnej. Zasada ta oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością.

Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego.

Zebranie całego materiału dowodowego to zebranie dowodów dotyczących wszystkich mających znaczenie prawne dla sprawy faktów. Określenia faktów mających znaczenie dla sprawy dokonuje organ administracji publicznej w oparciu o przepis prawa materialnego, będący podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy. Organ administracji publicznej obowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy.

Przepis art. 80 k.p.a., nakazujący ocenę całokształtu materiału dowodowego, wyraża zasadę swobodnej oceny dowodów. Ocena ta, oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.) - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym stosownie do treści art. 107 k.p.a. jej integralną część, której zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia.

W rozpoznawanej sprawie analiza zaskarżonej decyzji w kontekście zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym dowodów prowadzi do wniosku, że organ administracji przy wydaniu tej decyzji nie naruszył wskazanych reguł postępowania. Jak wynika ze szczegółowego uzasadnienia decyzji, odpowiadającego wymogom art. 107 § 3 k.p.a., organ ponownie rozpatrując sprawę zebrał wyczerpująco cały materiał dowodowy i poddał go ocenie zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ustalił dokładnie stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść przepisów art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy oraz wydane na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które w § 3 ust. 1 przewiduje możliwość umorzenia należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Odmawiając po raz kolejny umorzenia należności, organ wyjaśnił wszystkie wskazane przez Sąd okoliczności, szczegółowo rozważając zarówno przesłanki nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy, jak i przesłanki umorzenia należności określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

W ocenie Sądu Zakład prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącej nie wystąpiła żadna z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy i nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia. Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, dająca podstawę do umorzenia należności zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W rozpoznawanej sprawie żadna z wyżej wymienionych przesłanek nie wystąpiła i nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia. Trzeba zauważyć, że na okoliczność braku przesłanek umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazywał także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie III SA/Lu 635/15.

W sytuacji, gdy w okolicznościach sprawy nie występują wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przypadki całkowitej nieściągalności, istotne było również rozważenie przesłanek umorzenia należności z tytułu składek określonych w znajdującym zastosowanie w okolicznościach sprawy rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 3a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie zatem od określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przypadków nieściągalności, w odniesieniu do osób będących płatnikami składek organ zobowiązany jest rozważyć możliwość umorzenia należności z uwagi na okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia. W niniejszej sprawie konieczność dokonania analizy stanu faktycznego sprawy z punktu widzenia ostatnio wskazanego przepisu wynikała nadto z wytycznych zawartych w wyroku Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 635/15.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), a także w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2) oraz w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3). Przepisy rozporządzenia umożliwiają zatem Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych umorzenie należności z tytułu składek w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach.

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że w jej stanie faktycznym nie mają miejsca okoliczności wymienione w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Ponadto, jak wyjaśnił już Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekając w sprawie III SA/Lu 635/15, nie zachodzi również sytuacja, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wydanego w dniu [...] lutego 2015 r. na okres do dnia [...] lutego 2018 r., wynika bowiem, że skarżąca mimo niepełnosprawności może być zatrudniona w warunkach pracy chronionej. Jak podniesiono wyżej, na mocy art. 153 p.p.s.a. organ, jak i Sąd ponownie rozpoznający sprawę są związani powyższą oceną, której podstawy ustalenia nie uległy zmianie.

W świetle zgromadzonego materiału dowodowego i przebiegu ponownego postępowania administracyjnego, w toku którego skarżąca była dwukrotnie wzywana do przedstawienia dokumentów umożliwiających ocenę spełnienia przesłanek umorzenia należności, nie można odmówić trafności oceny Zakładu o niewykazaniu przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia z dnia 31 lipca 2003 r.

Z prawidłowych ustaleń organu poczynionych w oparciu o zebrane dowody wynika, że skarżąca pozostaje w separacji z mężem i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z zasiłku stałego z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w kwocie 604 zł. Skarżąca, poza kosztami związanymi z leczeniem w wysokości 280 zł nie wskazała innych stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, mimo ponownego wezwania skierowanego w tym przedmiocie w dniu 1 marca 2016 r. Mianowicie skarżąca, mimo wezwania, nie wskazała, by ponosiła koszty czynszu czy opłat związanych z eksploatacją lokalu, to jest opłat za korzystanie z gazu, energii i wody lub miała długi z tego tytułu. Nie zachodziły zatem podstawy do przyjęcia przez organ, że takie wydatki skarżąca ponosi. Dodatkowo można zauważyć, że W. na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym przyznała, iż nie ponosi tego rodzaju wydatków, gdyż koszty utrzymania mieszkania ponosi jej mąż, a nadto wskazała, że korzysta z bezpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej. Zatem skarżąca kwotę uzyskiwaną tytułem zasiłku może przeznaczać na inne własne potrzeby życiowe, w tym zakup leków. Z oświadczeń i dokumentów złożonych przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego nie wynika przy tym, by skarżąca miała długi z tego tytułu.

Powyższe okoliczności mają zaś istotne znaczenie dla oceny czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Kolejną istotną w tym względzie okolicznością jest wynikająca z orzeczenia o niepełnosprawności możliwość wykonywania przez skarżącą pracy w warunkach pracy chronionej, co niewątpliwie mogłoby pozytywnie wpłynąć na sytuację materialną skarżącej i podjęcie spłaty zadłużenia z tytułu składek.

Mając na względzie opisane okoliczności organ uznał, że mimo aktualnie trudnej sytuacji materialnej W. , która utrzymuje się ze środków pomocy społecznej, po stronie skarżącej nie występuje jednak wyjątkowy wypadek, uzasadniający umorzenie należności. Zdaniem Sądu, w stanie faktycznym prawidłowo ustalonym przez organ nie można uznać za dowolną powyższej oceny o niewystąpieniu po stronie skarżącej przypadku przewidzianego w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., to jest sytuacji, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zasadnie organ zwrócił uwagę na możliwość dokonywania spłaty należności w systemie ratalnym.

Przedstawionej oceny nie podważa skutecznie argument skarżącej o niemożności podjęcia pracy ze względu na obawę pogorszenia stanu zdrowia, gdyż dopuszczalność wykonywania pracy w warunkach pracy chronionej wynika wprost z wydanego w stosunku do W. orzeczenia o niepełnosprawności. Skarżąca nie przedstawiła innego orzeczenia, z którego wynikałaby całkowita niezdolność do pracy.

Z omówionych przyczyn nie można zarzucić organowi, aby odmawiając umorzenia należności skarżącej dopuścił się naruszeń prawa, które mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ brał pod uwagę wszystkie udokumentowane fakty świadczące o sytuacji rodzinnej, majątkowej, finansowej i zdrowotnej skarżącej, dokonał także właściwego rozważenia kolidujących interesów (publicznego i indywidualnego). Brak podstaw do zarzucenia organowi naruszenia reguł postępowania. Należy ponownie podkreślić, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ wzywał skarżącą do złożenia dodatkowych dokumentów, wskazując jednocześnie, że w przypadku braku odpowiedzi sprawa będzie rozpoznana na podstawie dotychczas zgromadzonych dowodów. Skarżąca nie wykonała powyższego wezwania i nie przedstawiła innych jeszcze dowodów, które miałyby świadczyć o braku jakiejkolwiek możliwości spłacania zaległych należności.

W konsekwencji nie zachodzą przesłanki do uznania, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w sposób skutkujący koniecznością jej uchylenia albo stwierdzenia nieważności.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę.