Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 573/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-09-20 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 260 art. 254 par. 1 art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 września 2010 r. sprawy ze skargi B.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] pełnomocnik strony skarżącej adw. A.J. złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], którą utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] określającą zobowiązanie podatkowe Spółki Cywilnej A w podatku od towarów i usług za kwiecień i maj 2004 r. w kwotach [...] zł i [...] zł oraz orzekającą o solidarnej odpowiedzialności B.J. i P.J. jako wspólników tej Spółki.

Po wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł strona złożyła na urzędowym formularzu (PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podała w nim, że z majątku posiada jedynie mieszkanie o pow. [...] m² oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Jako dochody osób pozostających we wspólnym gospodarstwie (pkt 10 wniosku) wymieniła własną emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie oraz emeryturę żony I.J. wynoszącą [...] zł. Zaznaczyła też, że prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w stosunku do jej majątku przez Urząd Skarbowy w B. i że dnia [...] zawarła umowę o rozdzielności majątkowej.

Pismem z dnia [...] pełnomocnik strony został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku w szczególności poprzez:

1/ udokumentowanie dochodów uzyskiwanych przez skarżącego oraz jego żonę z tytułu emerytury; w ramach tego zaznaczono, że w tym celu należy nadesłać przekazy pocztowe potwierdzające pobranie tego świadczenia za ostatni miesiąc bądź decyzje organu rentowego potwierdzające aktualną wysokość tego świadczenia,

2/ nadesłanie odpisów lub kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego i jego małżonkę (lub ich wspólnego zeznania podatkowego) za rok 2009, a jeśli zeznanie takie nie było jeszcze złożone – zeznania (bądź ich wspólnego zeznania) za rok 2008,

3/ przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego oraz jego małżonkę (zarówno prywatnych, jak i związanych z prowadzoną działalnością), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; w przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, zaznaczono, że należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty,

4/ udokumentowanie tytułu prawnego, jaki przysługuje skarżącemu do nieruchomości rolnej o pow. [...] ha (np. wypisem z księgi wieczystej, kopią stosownego aktu notarialnego),

5/ przedstawienie stosownych dokumentów, potwierdzających fakt prowadzenia przeciwko skarżącemu postępowania egzekucyjnego (np. stosowne zawiadomienia, postanowienia o zajęciu określonych praw majątkowych),

6/ podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za media, zakup żywności, środków czystości, leczenia i zakup leków, innych wydatków); podkreślono przy tym, że wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za media oraz na zakup leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp.

W wezwaniu tym pouczono, że niezastosowanie się do niego w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy.

Do przesłanego pisma z dnia [...] pełnomocnik strony dołączył następujące dokumenty:

- zaświadczenie z ZUS z dnia [...], z którego wynika, że skarżący za okres od [...] do [...] otrzymał świadczenie w wysokości [...] zł,

- kserokopię decyzji ZUS z dnia [...] określającą od dnia [...] wysokość zwaloryzowanej emerytury przysługującej stronie skarżącej wynoszącej miesięcznie – [...] zł,

- zestawienia operacji na rachunku bankowym strony prowadzonym przez [...] za okres [...],

- kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...],

- kserokopię umowy darowizny z dnia [...], na mocy której strona otrzymała niezabudowaną nieruchomość rolną o pow. [...] ha,

- kserokopię decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...], na mocy której rozłożono skarżącemu zaległość podatkową w kwocie [...] zł na raty płatne po [...] zł miesięcznie począwszy od dnia [...] do [...] oraz ostatnią ratę płatną w kwocie [...] zł do dnia [...],

- oświadczenie z dnia [...], z którego wynika, że miesięczny koszt utrzymania strony wynosi [...] zł, tj. [...] zł – czynsz, [...] zł – energia elektryczna, [...] zł- gaz z butli, [...] zł – TV, [...] zł – woda, [...] zł – decyzja Naczelnika US w B., a pozostałą kwotę stanowią bieżące zakupy żywności,

- kserokopie dowodów wpłat określonych kwot za: czynsz ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł), gdzie faktura to dokumentująca była wystawiona na I.R. i telefon ([...] zł).

Postanowieniem z dnia 12 maja 2010 r. Referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, iż wnioskodawca nie wykazał stosownie do przepisów art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek ten referendarz sądowy wywiódł między innymi z okoliczności nie wykonania w całości wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie stanu majątkowego i dochodów osoby pozostającej z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, tj. żony strony skarżącej. Wskazano przy tym, że to właśnie wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy, czyli możliwość ponoszenia przez niego kosztów postępowania. Zauważono przy tym, że umowa o rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie stoi na przeszkodzie takiemu zestawieniu, ponieważ dotyczy ona odpowiedzialności za poszczególne zobowiązania małżonka. Uznano, że nie obejmuje ona sytuacji udzielenia pomocy finansowej współmałżonkowi w zakresie prowadzonego postępowania sądowego.

Postanowienie zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...], a następnie zostało zaskarżone przez pełnomocnika wniesieniem sprzeciwu z dnia [...].

W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik nie zgodził się ze stanowiskiem wyrażonym w postanowieniu, że istotne dla rozpatrzenia wniosku są dokumenty dotyczące żony strony skarżącej. Podał przy tym, że: skarżący nie posiada żadnych informacji związanych z sytuacją majątkową żony; pozostaje w związku małżeńskim, ale od szeregu lat małżeństwo to nie istnieje, gdyż jego żona wyjechała z B. i zamieszkała pod W. prowadząc osobne gospodarstwo i posiadając swój własny odrębny majątek. Zaznaczył też, że po rozdzielności majątkowej "przychody" małżonków są ich prywatną sprawą i że wnioskodawca nie może otrzymać informacji z majątku odrębnego żony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Ponieważ w niniejszej sprawie sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi podlega ponownemu rozpatrzeniu.

W pierwszej kolejności należy przyjąć, że wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczy częściowego zwolnienia od kosztów postępowania, tj. w zakresie kosztów sądowych, gdyż w rubryce 4 wniosku strona pozostawiła nie przekreślony zwrot "zwolnienie od kosztów sądowych" wykreślając pozostałe.

W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy.

Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winna być stosowana jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W związku z tym to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.).

Rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy zatem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W ustaleniu rzeczywistego stanu rzeczy pomocne dla strony i Sądu jest wezwanie kierowane w trybie art. 255 P.p.s.a. w celu uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku.

Oceniając zebrany materiał dowodowy, opisany w części wstępnej, Sąd uznał, że strona nie wykazała spełnienia przesłanek zawartych w powyższych przepisach. Rozważając zasadność wniosku Sąd miał na uwadze to, iż strona nie wykonała w istotnej części wezwania mającego na celu ocenę jej rzeczywistych możliwości płatniczych, gdyż po otrzymaniu wezwania z dnia [...] nie nadesłała niektórych żądanych dokumentów źródłowych dotyczących swojej sytuacji majątkowej i dochodowej, a w szczególności osiąganych dochodów przez cały rok podatkowy poza świadczeniem emerytalnym, tj. kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, jak i potwierdzających fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego względem majątku strony, tzn. posiadanych rzeczy ruchomych i nieruchomości (mieszkanie i działka rolna o pow. [...] ha). Brak tych dokumentów prowadzi do tego, że Sąd nie może ustalić rzeczywistej sytuacji dochodowej skarżącego i zakresu obciążenia jego majątku, co w efekcie działa na niekorzyść strony. O takich skutkach wezwania strona była poinformowana w piśmie z dnia [...]. Istnieją też wątpliwości wynikające z oświadczenia z dnia [...]. W oświadczeniu tym strona podała, że jej miesięczny koszt utrzymania, czyli jednej osoby, wynosi łącznie [...] zł. W ramach tego szczegółowo podała i częściowo udokumentowała kwoty wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, które łącznie wynosiły [...] zł oraz wskazała na kwotę [...] zł uiszczaną tytułem "decyzji Naczelnik US w B.". Natomiast co do różnicy, czyli kwoty ponad [...] zł, zaznaczyła jedynie ogólnie, że są to bieżące zakupy żywności nie wykazując konkretnie istnienia wydatków w określonych kwotach.

Nie zostały też przedłożone żadne dokumenty dotyczące stanu majątkowego i dochodów osiąganych przez współmałżonkę, z którą strona pozostaje w rozdzielności majątkowej. Początkowo we wniosku strona podała, że I.J. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskując dochody w postaci emerytury w kwocie [...] zł netto miesięcznie (pkt 10 wniosku). Mając to na uwadze wezwanie do przesłania stosownych dokumentów było uprawnione. Dopiero w sprzeciwie pełnomocnik zaznaczył, że osoba ta wyjechała z B. i mieszka w W. prowadząc odrębne gospodarstwo. Dopiero Sąd rozpoznający wniosek w tym momencie może uwzględnić tę okoliczność. Fakt ten jednak nie zwalnia współmałżonka z obowiązku alimentacyjnego określonego w art. 23 k.r.o., z którego wynika, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Również obowiązku tego nie niweluje istniejący między małżonkami stan rozdzielności majątkowej, gdyż odnosi się on do innej sfery, a mianowicie odpowiedzialności za zobowiązania tylko w ramach własnego majątku. Niniejsze postępowanie o przyznanie prawa pomocy nie jest postępowaniem dotyczącym odpowiedzialności za zobowiązania. Nadmienić też należy, że odpowiedzialność podatkowa strony skarżącej jako osoby trzeciej dotyczy zobowiązania podatkowego powstałego przed zawarciem umowy o rozdzielności majątkowej.

Sąd uznał, że z samego faktu, że strona jest zobowiązana uiścić wpisy sądowe w sprawach o sygn. akt III SA/Gl 569 – 578/10 nie może wynikać przesłanka zwolnienia strony z obowiązku uiszczenia należnego wpisu sądowego w danej sprawie w sytuacji, gdy sama strona nie wykazała, że źródłem dochodów jest tylko jej emerytura, że miesięczne koszty jej utrzymania wynoszą rzeczywiście [...] zł i że posiadany majątek został obciążony w wyniku zastosowania czynności egzekucyjnych na tyle, że istnieją przeszkody w jego zbyciu.

W związku z tym Sąd działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. i art. 254 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uznał, że strona skarżąca nie wykazała zasadność złożonego wniosku, dlatego odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.