Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 646/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit c, art. 135, art. 200, art. 205 par 2 i par 4, art. 209
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 61a
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski Sędziowie: WSA Inga Gołowska (spr.) WSA Waldemar Michaldo Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 października 2017 r. sprawy ze skargi R. Sp. z o.o. Sp. jawna w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 13 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego K. w K., II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 597,00 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem 00/100 złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Sygn. akt: I SA/Kr [...]

Uzasadnienie

I.

Zaskarżonym postanowieniem z 13 kwietnia 2017r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. po rozpatrzeniu zażalenia Spółki R. Sp z o.o. sp jawna w K. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego K. [...] nr [...] z 12 stycznia 2017r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania, działając na podstawie art. 138§1 w zw z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U 2016r. poz. 23 ze zm. dalej-k.p.a.), w zw z art. 17, art. 18, art. 34§1 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U z 2016r. poz. 599 ze zm. dalej-u.p.e.a.)-utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Naczelnik Urzędu Skarbowego jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Spółki na postawie tytułów wykonawczych (4 tytuły wykonawcze) wystawione na należności w podatku od towarów i usług i zajęto rachunki bankowe Spółki w Banku Zachodnim WBK oraz Alior Banku. Bank Zachodni WBK przekazał organowi egzekucyjnemu kwotę pokrywającą w całości należności objęte zajęciem (dokument nr [...]).

Pełnomocnik Spółki pismem z 17 listopada 2016r. złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59§1 pkt 4 u.p.e.a. w zw z art. 59§4 u.p.e.a. i art. 59§1 pkt 7 u.p.e.a.

Naczelnik Urzędu Skarbowego K. [...] postanowieniem z 12 stycznia 2017r. działając na podstawie art. 61a§1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu złożenia tego wniosku już po zakończeniu postępowania.

Zażalenie na to postanowienie złożył pełnomocnik Spółki, wskazując, że zakończenie egzekucji nie musi oznaczać zakończenia postępowania egzekucyjnego. Podał także, że w dniu 17 listopada 2016r. organ egzekucyjny skierował do strony zawiadomienie o uchyleniu zajęcia, natomiast w dniu 10 stycznia 2017r. wydał postanowienie w przedmiocie zgłoszonych zarzutów.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. zaznaczył, że wobec wyegzekwowania należności dochodzonej na podstawie tytułów wykonawczych, należało odmówić wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ zrealizował tytuły wykonawcze a tym samym postępowanie egzekucyjne zostało zakończone. Wniosek o umorzenie postępowania został złożony już po zakończeniu egzekucji. Po realizacji tytułów wykonawczych organ nie podejmował już żadnych innych czynności. Wskazane przez skarżącego zawiadomienie o uchyleniu zajęcia jest notą aktualizującą zajęcie i nie prowadzi do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Podany jako powód umorzenia: niedopuszczalność egzekucji był rozpoznawany przez organ, który postanowieniem z 10 stycznia 2017r. nr [...] uznał za nieuzasadnione. Zarzut błędu co do osoby zobowiązanej winien być przedstawiony jako zarzut w postępowaniu egzekucyjnym.

II.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższe postanowienie złożyła Spółka zarzucając naruszenie przepisów prawa poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 138§1 pkt 1 w zw z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji naruszającego art. 61a§1 k.p.a., które to naruszenie polegało na uznaniu, iż wniosek skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie mógł być merytorycznie rozpoznany z uwagi na zakończenie egzekucji przed terminem wniesienia przez stronę przedmiotowego żądania.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. jak i poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego K. [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Uzasadniając skargę jej autor podniósł, że organ stoi na stanowisku, że wyegzekwowanie dochodzonej należności spowodowało nie tylko zakończenie egzekucji administracyjnej ale również postępowania egzekucyjnego. Tym samym organ pozbawił Spółkę prawa weryfikacji zgodnego z prawem działania organu egzekucyjnego. W niniejszej sprawie postępowanie toczyło się po 15 listopada 2016r., wniesiono zarzuty, które rozpatrzono 10 stycznia 2017r. Spółka miała więc prawo do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu.

III.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3§1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2017r. poz. 935 ze zm. dalej-p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3§2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134§1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd, podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145§1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145§1 pkt. 2 p.p.s.a.).

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. jest nieprawidłowe.

Istota sporu sprowadza się do tego czy możliwe jest merytoryczne rozpoznanie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego po wyegzekwowaniu należności w sytuacji gdy Spółka kwestionuje przy tym fakt zakończenia postępowania egzekucyjnego wraz z zakończeniem egzekucji.

W punkcie wyjścia trzeba ustalić relacje między postępowaniem egzekucyjnym, a egzekucją administracyjną. Egzekucja jest czynnością o charakterze faktycznym, dokonywaną w postępowaniu egzekucyjnym. Jako taka odróżnia się od postępowania egzekucyjnego będącego procedurą administracyjną. Egzekucja jest składnikiem tej procedury. Należy zwrócić uwagę na to, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje wcześniej niż sama egzekucja, a zakończenie nie musi nastąpić wraz z zakończeniem egzekucji. Administracyjne postępowanie egzekucyjne poza stosowaniem środków egzekucyjnych obejmuje inne czynności, podejmowane nie tylko przez organ egzekucyjny, ale także przez inne podmioty, np. przez wierzyciela. Egzekucja administracyjna oznacza natomiast stosowanie prze organy egzekucyjne środków przymusu mających na celu doprowadzenie do wykonania przez zobowiązanych obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym (zob. wyrok z 5 czerwca 2008r., sygn. akt: I SA/Po 1453/07). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 marca 2009r. (sygn. akt: II FSK 1462/08), stwierdził, że w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym można wyróżnić trzy stadia: poprzedzające wszczęcie egzekucji administracyjnej, stosowania egzekucji, po przeprowadzeniu egzekucji, z tym, że nie zawsze postępowanie egzekucyjne składa się z wszystkich wymienionych stadiów. Może się ono zakończyć na etapie poprzedzającym wszczęcie egzekucji. Może przebiegać w dwóch pierwszych stadiach i zakończyć się wraz z zakończeniem egzekucji administracyjnej. Egzekucja administracyjna i egzekucyjne postępowanie administracyjne są zatem dwoma odrębnymi określeniami. Nie wynika z tego jednak, czy po zakończeniu egzekucji administracyjnej można rozpoznać wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na to, że trwa ono nadal, czy też nie można z uwagi na to, że zostało ono zakończone.

Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest natomiast przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych i rozstrzygnięcie co do dalszego nieprowadzenia tego postępowania. Celem umorzenia jest zakończenie postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w konkretnej sytuacji wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe, a częściej - gdy jest niedopuszczalne.

Jakkolwiek, zazwyczaj postępowanie egzekucyjne kończy się poprzez realizację tytułu wykonawczego, to niekiedy zakończenie go następuje w inny sposób, tj. poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego np. z powodu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej (por. wyrok NSA z 19 października 2012r. sygn. akt: II FSK 492/11 oraz R. Hauser, Z Leoński [w:] R. Hauser, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2014, s. 282). Kwestią, która nie może budzić wątpliwości jest jednak fakt, że możliwe jest umorzenie wyłącznie trwającego postępowania egzekucyjnego. A skoro tak, to również ewentualne żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego, w celu osiągnięcia zamierzonego celu, musi zostać złożone w czasie trwania postępowania egzekucyjnego.

Przyczyny uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego wymienione są w enumeratywnym katalogu art. 59 u.p.e.a. Według z §1 tego przepisu postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy orzekające były obowiązane do zbadania, czy zaistniała jakaś przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazana w art. 59 u.p.e.a. i do wydania postanowienia o umorzeniu bądź odmowie umorzenia tego postępowania.

Jak wynika z treści kwestionowanego postanowienia, sam organ przyznaje, że

w dniu 10 stycznia 2017r. nr [...] uznał za nieuzasadnione zgłoszone przez Spółkę zarzuty i wydał postanowienie w tym przedmiocie. Z akt sprawy nie wynika aby postępowanie egzekucyjne, zostało już definitywnie zakończone. Nie wiadomo też czy postępowanie w sprawie zgłoszonych zarzutów również uległo zakończeniu czy toczy się w dalszym ciągu.

Sąd w pełni podziela stanowisko, że żądanie zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie jest odrębną od prowadzonego postępowania egzekucyjnego sprawą administracyjną, ale jest to wniosek co do zasady składany - w toku - postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 15 września 2016r. sygn. akt: II FSK 2513/14,www.nsa.gov.pl).

Z przeprowadzonych rozważań Sądu wynika, że rozstrzygnięcia podjęte w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie były prawidłowe. Ich podstawą było uznanie, że postępowanie egzekucyjne zostało zakończone, czyli, że nie można umorzyć postępowania, które się nie toczy. Wykazano już różnicę między egzekucją administracyjną a postępowaniem egzekucyjnym i to, że inny może być termin zakończenia egzekucji, a inny termin zakończenia postępowania egzekucyjnego. W rozpatrywanej sprawie postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Biorąc to pod uwagę kontrolowane rozstrzygnięcia złożonego wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego na art. 61a§1 k.p.a. były nieprawidłowe.

Należy także wziąć pod uwagę, że rozpatrywanie żądania zobowiązanej o umorzenie prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego nie jest odrębną sprawą administracyjną od prowadzonego postępowania egzekucyjnego, do rozstrzygnięcia której, w oparciu o przepis art. 18 u.p.e.a. stosuje się przepisy ogólnej procedury administracyjnej dotyczące wszczęcia postępowania (art. 61 k.p.a.) i odmowy jego wszczęcia (art. 61a k.p.a.). Przepisy art. 61 i art. 61a k.p.a. nie mają tu bowiem odpowiedniego zastosowania. Zobowiązany może wnieść żądanie o umorzenie na każdym etapie postępowania egzekucyjnego. Obowiązkiem organu egzekucyjnego jest natomiast przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, obejmującego zbadanie istnienia bądź nieistnienia przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego uregulowanych w art. 59 u.p.e.a., a następnie wydania postanowienia o umorzeniu lub o odmowie umorzenia postępowania.

Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw z art.61a§1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U 2016r. poz. 23 ze zm. uchylił zaskarżone postanowienie. Działając zaś na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także postanowienie organu I instancji gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia spraw, których dotyczyła skarga. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205§2 i §4 oraz art. 209 p.p.s.a. Na kwotę 597,00 zł złożył się wpis od skargi (100,00 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (480,00 zł) ustalone w oparciu o §14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U poz. 1804) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17,00 zł).