Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1537/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 PAR. 1 PKT 1 LIT. A I C
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 8a
journal: Dz.U. 2015 poz 900
law: Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,  Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony  Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędzia WSA Waldemar Śledzik, Sędzia WSA Sławomir Fularski, Protokolant specjalista Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lipca 2022 r. nr [...], na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 723, z późn. zm.); zwanej dalej ustawą zaopatrzeniową, odmówił wyłączenia stosowania wobec J.S. art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że J.S. wnioskiem z 30 stycznia 2017 r. wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. W uzasadnieniu wniosku podał, że [...] maja 1972 r. został przyjęty do Służby Bezpieczeństwa (SB) z uwagi na brak wolnych etatów w Milicji Obywatelskiej (MO), uzyskując zapewnienie, że po przeszkoleniu będzie mógł się przenieść do innego referatu. Zaznaczył, że do jego zadań po przyjęciu do służby należało przygotowanie akt do archiwum oraz zastępowanie sekretarki. W okresie od 23 listopada 1972 r. do 5 stycznia 1973 r. odbywał przeszkolenie wstępne dla nowo przyjętych funkcjonariuszy w Komendzie Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w [...], a następnie w okresie od 17 stycznia 1973 r. do 30 sierpnia 1973 r. uczestniczył w kursie podoficerskim realizowanym w Ośrodku Szkolenia Rezerw [...] Brygady MSW w [...], który został zakończony w Szkole Oficerskiej w [...]. Wnioskodawca dodał, że został zapewniony, że program szkolenia wstępnego oraz podoficerskiego jest taki sam jak innych milicjantów i w każdej chwili będzie mógł się przenieść. Po powrocie z przeszkoleń zwrócił się o przeniesienie do innej komórki organizacyjnej Komendy Powiatowej MO w [...], z uwagi na fakt, że praca operacyjna mu nie odpowiadała. Podkreślił, że został przeniesiony do Biura Dowodów Osobistych i Paszportów KPMO w [...] , lecz nadal pozostawał na etacie SB. W 1975 r., za wzięcie ślubu kościelnego, został przeniesiony na niższe stanowisko służbowe w Wydziale Gospodarki Materiałowo-Technicznej KWMO w [...] . Wnioskodawca wskazał, że w trakcie pełnienia służby w Policji był wielokrotnie awansowany i wyróżniany, m.in.: Srebrną i Złotą Odznaką Zasłużonego Policjanta oraz Złotym Krzyżem Zasługi.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] października 2018 r. nr [...] odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Na powyższe rozstrzygnięcie J.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 14 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 2244/18 uchylił zaskarżoną decyzję.

Od orzeczenia organ złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 14 października 2020 r., sygn. akt I OSK 2380/19 oddalił skargę kasacyjną.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lutego 2021 r. nr [...]ponownie odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Wnioskodawca złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 7 września 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1490/21 uchylił zaskarżoną decyzję.

Przedmiotowe orzeczenie wraz z aktami sprawy oraz uzasadnieniem i stwierdzeniem jego prawomocności wpłynęło do organu 20 grudnia 2021 r.

W toku ponownego postępowania organ ustalił, że wnioskodawca został zwolniony ze służby w Komendzie Wojewódzkiej Policji z siedzibą w [...] [...] lutego 2006 r. i ma przyznane prawo do emerytury i renty inwalidzkiej, których wysokość ustalono z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c i art. 22a ustawy zaopatrzeniowej, przy czym wypłacana jest emerytura jako świadczenie korzystniejsze.

Instytut Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (IPN) w sprawie wnioskodawcy uznał za służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, okres od [...] maja 1972 r. do [...] maja 1975 r., tj. 3 lata i 22 dni, podczas gdy całkowity okres służby wynosi 33 lata, 8 miesięcy i 9 dni. Do wysługi emerytalnej zaliczono także 1 rok, 11 miesięcy i 25 dni zasadniczej służby wojskowej.

Kopie kompletnych akt osobowych przekazane przez IPN nie zawierają dokumentów wskazujących, aby J.S. nierzetelnie wykonywał zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby po 12 września 1989 r.

Ponadto z pisma Komendanta Głównego Policji w piśmie z 30 listopada 2017 r. znak: [...] wynika, że wnioskodawca rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby w Policji, co potwierdzają informacje zawarte m.in. w opiniach służbowych oraz wnioskach o mianowanie na kolejne wyższe stopnie policyjne i stanowiska służbowe. Wielokrotnie otrzymywał zwiększony dodatek służbowy do uposażenia oraz był wyróżniany nagrodami pieniężnymi, został także odznaczony Złotem Krzyżem Zasługi oraz Brązową., Srebrną i Złotą Odznaką Zasłużonego Policjanta. W materiałach Policji nie stwierdzono informacji o wymierzonych wnioskodawcy karach dyscyplinarnych oraz o prowadzonych postępowaniach karnych i karno-skarbowych. Jednocześnie poinformowano, że brak jest dokumentów potwierdzających udział wnioskodawcy w zdarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla jego życia i zdrowia.

Organ podał, że zgodnie z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Przepis ten nakłada na organ obowiązek spełnienia przez stronę przesłanek formalnych określonych w ust. 1 pkt 1 i 2 tego przepisu. Przesłanki te są nieostre co oznacza, że intencją ustawodawcy było zagwarantowanie organowi możliwości indywidulanego podejścia do każdej sprawy poprzez wprowadzenie uznania administracyjnego.

Analizując pierwszą z przesłanek formalnych wskazał, że krótkotrwałość musi być każdorazowo oceniana indywidualnie, z zastrzeżeniem, że powinna być ona oceniana w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. Krótkotrwałość jest pojęciem nieostrym, w zakresie którego trudno określić choćby przybliżoną definicję, jednak biorąc pod uwagę wykładnię językową należy stwierdzić, że krótkotrwałość jest tożsama z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością. Synonimy powyższego słowa ze słownika wyrazów bliskoznacznych to "chwilowy, doraźny, niedługi, niestały, nietrwały, okresowy, przejściowy, przemijający, tymczasowy, krótkookresowy, czasowy, trwający krótko, niedługo trwający, nieustabilizowany, szybki, epizodyczny".

Organ zaznaczył, że już na etapie prac komisji sejmowych, kiedy przedstawiona została propozycja wprowadzenia ww. przepisu sygnalizowano, iż wprowadzenie do ustawy tak nieostrego pojęcia jakim jest krótkotrwałość, może napotykać problemy interpretacyjne. W konsekwencji zgłoszono propozycję uwzględnienia w prowadzonym przepisie jednoznacznego progu procentowego wynoszącego 20% całego okresu służby, po przekroczeniu którego w sposób niebudzący wątpliwości można byłoby stwierdzić brak zaistnienia krótkotrwałości. Jednak poprawka nie zyskała akceptacji komisji sejmowej, stąd też ostatecznie uchwalono przepis art. 8a ustawy zaopatrzeniowej zawierający określenie "krótkotrwała służba". W świetle powyższego stwierdził, że rzeczywistą wolą projektodawcy, było pozostawienie uznaniowego charakteru przepisu pozwalającego w wyjątkowych sytuacjach wyłączyć ograniczenia w zakresie uprawnień emerytalno-rentowych, wprowadzonych w stosunku do osób, które pełniły służbę na rzecz totalitarnego państwa.

Analizując zaś drugą z przesłanek formalnych podkreślił, że rzetelność wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia, stanowi również przesłankę o charakterze nieostrym, która powinna być każdorazowo oceniana indywidualnie. W oparciu o wykładnię językową zaznaczył, że pojęcie rzetelności w ujęciu określającym postawę oraz jakość wykonywania zadań i obowiązków zawodowych należy definiować jako sumienne, solidne i dokładne wykonywanie swojej pracy - przyjętych na siebie obowiązków. Synonimy powyższego słowa ze słownika wyrazów bliskoznacznych to "akuratny, całościowy, dogłębny, dokładny, drobiazgowy, gorliwy, niestrudzony, niezawodny, obowiązkowy, oddany, ofiarny, pedantyczny, pewny, pilny, pracowity, precyzyjny, przenikliwy, skrupulatny, solidny, staranny, sumienny, uczciwy, wierny, wnikliwy, wszechstronny, wytrwały". Rzetelne zatem wykonywanie obowiązków służbowych oznacza ich realizację na najwyższym poziomie, w sposób niebudzący żadnych wątpliwości ani pod kątem jakościowym, ani z punktu widzenia moralności i honoru funkcjonariusza służb publicznych. Postawa rzetelnego funkcjonariusza charakteryzuje się wzorowością w działaniu służbowym, nie tylko w zakresie podejmowania i nienagannej realizacji zadań obligatoryjnych, ale także wykazywania inicjatywy w zakresie takich właśnie zadań, jak i gotowość do realizacji obowiązków dodatkowych.

Zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" należy w jego opinii ocenić jako czynnik podnoszący wartość rzetelnej służby funkcjonariusza. Warunek "narażenie zdrowia i życia" odnosi się do kwalifikacji narażenia, rozumianej jako stwierdzenie istnienia zagrożenia innego, niż normalne następstwo pełnienia służby, przy założeniu, że w jej istotę wpisane jest ryzyko zagrożenia życia i zdrowia. Ważne jest, aby zagrożenie nie było normalnym następstwem służby, czy też nie miało charakteru hipotetycznego, ale było rzeczywiste, dowiedzione i miało charakter wyjątkowy.

Zadaniem organu jest zatem stwierdzenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego przesłanki można uznać za spełnione oraz ustalenie, czy zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek".

Prawidłowość powyższego wywodu wynika z faktu, że "szczególnie uzasadniony przypadek" znalazł się w ustawie obok dwóch pozostałych przesłanek. Oznacza to, że "krótkotrwałość służby na rzecz państwa totalitarnego" i "rzetelność służby pełnionej po dniu 12 września 1989 r., nawet z narażeniem zdrowia i życia", nie wystarczą do oceny, czy ma zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

Odnosząc się do przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", uzasadniającego wyłączenie względem wnioskującego stosowania przepisów ogólnych, tj. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej organ podał, że ustawodawca nie wskazał trzech odrębnych przesłanek określających treść normy materialnoprawnej podlegającej zastosowaniu, lecz jedną przesłankę "szczególne uzasadnionego przypadku", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów krótkotrwałej służby przed 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia Organ zaznaczył, że wykonywanie obowiązków służbowych w sposób rzetelny i z najwyższym zaangażowaniem nie świadczy jeszcze o zaistnieniu przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", bowiem z istoty każdej służby wynika konieczność wykonywania przez funkcjonariusza powierzonych mu zadań z najwyższą gotowością i starannością. Sam zatem fakt otrzymywania przez stronę awansów, wyróżnień, nagród motywacyjnych, odznaczeń nie świadczy jeszcze o zaistnieniu szczególnie uzasadnionego przypadku, o jakim mowa w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 7 września 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1490/21 zobligował organ do ponownego rozpatrzenia sprawy J.S., wskazując, że nie ma przeszkód do przyjęcia, że jego służba w strukturach SB była krótkotrwała. W związku z tym oraz przy uwzględnieniu spełnienia przez wnioskodawcę przesłanki określonej w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej, należy dokonać oceny, czy zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek".

Organ stwierdził następnie, że zbytecznym zatem było podejmowanie powtórnej analizy krótkotrwałości pełnienia przez wnioskodawcę służby na rzecz totalitarnego państwa, bowiem ocena prawna wyrażona przez Sąd jest dla organu wiążąca, zaś sformułowanie poglądu sprzecznego z ową oceną, stanowiłoby naruszenie prawa. Stąd też Minister rozpatrzył wszystkie te aspekty, które miały lub ewentualnie mogły mieć wpływ na ukształtowanie się ostatecznego poglądu organu co do wystąpienia w przedmiotowej sprawie warunku "szczególnie uzasadnionego przypadku", umożliwiającego zastosowanie wobec J.S. art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

Szczegółowa analiza materiału dowodowego przekazanego przez IPN (stanowiącego kopię akt osobowych o sygn. [...]) wykazała, że wnioskodawca w sposób świadomy rozpoczął pracę w strukturze SB (raport z [...] marca 1972 r.). Został przyjęty do służby [...] maja 1972 r. na stanowisko oficera na wolnym etacie inspektora operacyjnego Referatu ds. SB KPMO w [...] i skierowany na kurs podoficerski. W trakcie szkolenia Komendant Ośrodka wystosował do przełożonego strony pismo dotyczące wyróżnienia kursanta SB. Po ukończeniu resortowego przeszkolenia wnioskodawca został mianowany na stanowisko inspektora operacyjnego Referatu ds. SB KPMO w [...] , wobec powyższego do realizowanych przez niego obowiązków służbowych nie należały czynności biurowe, administracyjne czy też kancelaryjne, co mogłoby ewentualnie świadczyć na korzyść funkcjonariusza przy ostatecznym rozstrzygnięciu niniejszej sprawy, lecz wykonywał tam zadania stricte operacyjne. Jednocześnie z zapisów zawartych m.in. w opinii służbowej z [...] stycznia 1974 r. (strona [...] akt PN) wynika, że wnioskodawca: prowadził sprawę obiektową kryptonim [...]. Posiadał na łączności jednego tajnego współpracownika, opracowywał dwóch kandydatów na [...]." Potwierdzenie powyższych ustaleń można również odnaleźć w opinii służbowej z [...]kwietnia 1975 r., sporządzonej w związku z upływem okresu jego służby przygotowawczej.

Powyższe wskazuje, że służba wnioskodawcy na rzecz totalitarnego państwa nie była działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych czynności i działań jakie wówczas były podejmowane w ramach służby publicznej. Lektura akt archiwalnych przedłożonych przez IPN wskazuje, że postawa wnioskodawcy w okresie służby na rzecz państwa totalitarnego polegała na realizacji ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.

Ponadto z dokumentacji przekazanej przez IPN wynika, że J.S. był aktywnym członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR), która była masową partią kierującą autorytarnym państwem i centralnie zarządzaną, zbiurokratyzowaną gospodarką; partią dążącą do kontrolowania wszelkich przejawów życia społecznego. Skoro wnioskodawca przystąpił do PZPR, to nawiązał ówcześnie nie tylko stosunek prawny w ramach służby państwowej, lecz identyfikował się z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami, zaś jego aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego.

Postawa związana z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach totalitarnego państwa, w ocenie organu, nie kwalifikuje przedmiotowej sprawy jako "szczególnie uzasadnionego przypadku".

Minister zwrócił uwagę na fakt, że wnioskodawca wprawdzie zwrócił się raportem o przeniesienie z SB, jednak jego prośba nie wynikała z pobudek etyczno-moralnych lecz, jak sam wskazał w raporcie z [...] czerwca 1975 r., praca w SB sprawiała mu pewne trudności.

Zaznaczył również, że rzetelność wykonywania zadań i obowiązków, w kontekście roty złożonego ślubowania, należy do standardowych powinności funkcjonariusza. Stąd też nie można jeszcze uznać za wyjątkową sytuację przypadek, w którym funkcjonariusz otrzymywał w czasie pełnienia służby nagrody albo inne gratyfikacje z tego tytułu. Jednak mając na względzie nadanie wnioskodawcy wysokiej rangi odznaczeń państwowych i resortowych, tj.: Złotego Krzyża Zasługi oraz Brązowej, Srebrnej i Złotej Odznaki Zasłużonego Policjanta, a także biorąc pod uwagę zajmowanie kierowniczych stanowisk służbowych (w tym m.in.: naczelnika Wydziału Zaopatrzenia KWP w [...] , naczelnika Wydziału Transportu KWP z siedzibą w [...] oraz naczelnika Wydziału Gospodarki Materiałowo-Technicznej KWP z siedzibą w [...]) należało przyjąć, że J.S. realizując powierzone zadania służbowe był jednym z wyróżniających się funkcjonariuszy. Powyższe nie pozostawało bez znaczenia w kontekście dokonywania przez organ oceny czy sprawę można zaliczyć do "szczególnie uzasadnionego przypadku", umożliwiającego zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

W ocenie Ministra "szczególnie uzasadniony przypadek", zachodzi wówczas, gdy strona legitymuje się wybitnymi osiągnięciami w służbie, szczególnie wyróżniającymi ją na tle pozostałych funkcjonariuszy. Jak wynika z powyższego, uprawnienie z art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, ma charakter wyjątkowy i dotyczy wyłącznie osób, w przypadku których "krótkotrwałość" jest niezaprzeczalna, a "rzetelność" służby oczywista, bezdyskusyjna i poparta nadzwyczajnymi osiągnięciami.

Analiza materiału zgromadzonego w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego dowodzi, że osiągnięcia odnotowane przez wnioskodawcę po 12 września 1989 r., zasługują na aprobatę. Jednak biorąc pod uwagę całokształt jego służby, a w szczególności jej charakter przed 31 lipca; 1990 r., ukierunkowany na realizowanie typowych dla ustroju państwa totalitarnego zadań i funkcji, wnioskowanie o przyjęcie do SB oraz chęć zdobywania wyższych kwalifikacji zawodowych, to sprawa nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku", pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania względem niego art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J.S. zakwestionował decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lipca 2022 r. [...] wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie, że sprawa stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek" pozwalający na skorzystanie z uprawnień art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania względem niego art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy oraz zobowiązanie organu do wydania w ustawowym terminie decyzji uwzględniającej orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i Naczelnego Sąd Administracyjnego.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

1. art. 7 § 1 K.p.a. polegające na niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy,

2. art. 8 § 1 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób tendencyjny, nie kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania,

3. art. 75 § 1 K.p.a. polegające na niedopuszczeniu wszystkich dowodów przyjęcia tylko tych, które są korzystne do z góry założonego rozstrzygnięcia sprawy,

4. art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie sprawy i nieustosunkowanie się do całości zebranego materiału dowodowego,

5. art. 35 § 3 oraz art. 36 § 1 K.p.a. poprzez przekraczanie terminów i niepodanie terminu załatwienia sprawy, brak pouczenia o prawie do wniesienia ponaglenia.

Skarżący wskazał, że choć spełnia obie przesłanki z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, tj. "krótkotrwałości służby" oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażenie zdrowia i życia" to, zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek".

Zaznaczył, że organ stwierdził, iż skarżący świadomie rozpoczął pracę w strukturze SB, co wywodzi z raportu z 17 marca 1972 r. o przyjęcie do pacy w Komendzie Powiatowej Milicji Obywatelskiej w [...] w pionie SB. Nie odniósł się jednak do jego wyjaśnień zawartych w odpowiedzi z 5 sierpnia 2019 r. na skargę kasacyjną wniesioną przez Ministra, w której wyjaśnił przesłanki, jakie nim kierowały pisząc ten raport. Wynika, z niego, że prosił o przyjęcie do pracy w organach MO, uzasadniając, że pełniąc służbę wojskową w organach WSW (Wojskowa Służba Wewnętrzna), a nie jak podaje organ MSW, dokładnie poznał pracę w MO (a nie w SB). Potwierdził, że raport napisał świadomie i kierowały nim przesłanki opisane w piśmie z 5 sierpnia 2019 r. Organ nie ustosunkował się do tych wyjaśnień i nie podał dlaczego uznał je za niewiarygodne.

W oparciu o to, że został przyjęty na stanowisko oficera na wolnym etacie inspektora operacyjnego, a po przeszkoleniu mianowany na stanowisko inspektora operacyjnego oraz pisma Komendanta Ośrodka, w którym odbywał przeszkolenie podoficerskie, do Komendanta Wojewódzkiego MO w [...] o wyróżnienie nagrodą pieniężną, organ wywiódł, że realizował zadania "stricte operacyjne", a nie czynności biurowe czy też administracyjne, co mogłoby ewentualnie wpłynąć na korzyść przy ostatecznym rozstrzyganiu sprawy. Zaznaczył, że wniosek Kierownika Ośrodka został sporządzony na koniec cyklu szkoleniowego i koresponduje z opinią służbową oraz z wykazem uzyskanych ocen, który znajduje się w jego aktach personalnych nadesłanych przez IPN i nie świadczy o wykonywaniu zadań operacyjnych, lecz jest konsekwencją uzyskania dobrych ocen podczas szkolenia podoficerskiego. Nie można też uznać za naganne uzyskanie podczas szkolenia dobrych ocen z takich przedmiotów jak logika, psychologia i socjologia, zagadnienia społeczno-polityczne, praca operacyjna, prawo karne-procesowe i materialne, prawo państwowe, administracyjne i międzynarodowe, kryminalistyka oraz fotografika. Na poparcie tezy, że wykonywał zadania "stricte operacyjne" Minister powołał się na zapisy w opiniach służbowych z 25 stycznia 1974 r. i 14 kwietnia 1975 r., których nie można rozpatrywać w oderwaniu od innych dokumentów znajdujących się w aktach personalnych. Opinia służbowa z 25 stycznia 1974 r. powinna być sporządzona w związku z wnioskiem o mianowanie go na stanowisko inspektora, a uczyniono to dopiero po mianowaniu na żądanie Wydziału Kadr KWMO w [...]. Opinia ta przejaskrawia jego osiągnięcia, nie ukończył szkoły podoficerskiej z wynikiem bardzo dobrym tylko dobrym (arkusz ocen) i nie pozyskał tajnego współpracownika, ani nie opracowywał dwóch kandydatów na tajnego współpracownika. Kiedy zwrócił przełożonemu uwagę na powyższe niezgodności stwierdził, że w opinii musi coś napisać, a poza tym nikt tych danych nie weryfikuje. Opinia z 14 kwietnia 1975 r. dotyczy natomiast mianowania go funkcjonariuszem stałym w związku z upływem okresu służby przygotowawczej. Nawet przyjmując, że zapisy w cytowanych opiniach polegają na prawdzie, nie można jednoznacznie uznać, że w okresie od [...] maja 1972 r. do [...] maja 1975 r. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa. W obecnym stanie prawnym, zgodnie z art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, za służbę na rzecz totalitarnego państwa uznaje się służbę od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. w wymienionych w tym przepisie cywilnych i wojskowych instytucjach i formacjach. Kryterium formalne pełnienia służby w określonych cywilnych i wojskowych formacjach zostało wzmocnione poprzez wskazanie, że jest to służba na rzecz totalitarnego państwa. Taka konstrukcja art. 13b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym nakazuje jednak weryfikację czy w każdym przypadku pełnienia służby w wymienionych przez ustawodawcę instytucjach i formacjach mamy do czynienia ze służbą na rzecz totalitarnego państwa. Tylko w ten sposób może być zachowana systemowa spójność pomiędzy treścią art. 13b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, a treścią preambuły do ustawy z 18 października 2006 r. o ujawnieniu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów.

Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem organu, że przynależność partyjna do PZPR była bezpośrednio ukierunkowana na realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 7 września 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1490/21 podał, że stwierdzenie organu o jego zaangażowaniu w działalność partyjną, bezpośrednio ukierunkowaną na realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego nie znajduje żadnego uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy. Powoływanie się organu na opis zawarty w Encyklopedii PWN (bez podania roku jej wydania) nie znajduje pokrycia w aktach prawnych oraz w wyrokach sądowych, a więc nie może być stosowany w obrocie prawnym.

Nie zgodził się także z oceną pobudek rezygnacji ze służby w SB.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne.

Na rozprawie J.S. oświadczył, że wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń i Społecznych z [...] września 2021 r., sygn. akt [...] zmieniono zaskarżoną decyzję i ustalono skarżącemu prawo do emerytury policyjnej w wysokości ustalonej przed 1 października 2017 r. Ponadto wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń i Społecznych z [...] października 2022 r., sygn. akt [...] oddalono apelację Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA w [...] od powyższego wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lipca 2022 r. nr [...] o odmowie wyłączenia stosowania wobec J.S. art. 15c, art. 22a i 24a ustawy zaopatrzeniowej. Podstawę prawną ww. decyzji stanowił art. 8a ust. 1 ww. ustawy, zgodnie z którym minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Do osób, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy art. 15, art. 22 i art. 24 (ust. 2).

Powyższa decyzja została wydana w następstwie uprawomocnienia się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 2244/18, którym uchylono decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] października 2018 r. nr [...] o odmowie wyłączenia stosowania przepisów ustawy zaopatrzeniowej w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a, a następnie uprawomocnienia się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 września 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1490/21, którym uchylono decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lutego 2021 r. nr [...] o odmowie wyłączenia stosowania przepisów ustawy zaopatrzeniowej w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

W tym stanie rzeczy Sąd był obowiązany dokonać oceny zaskarżonej decyzji w kontekście art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego, która zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2013r., sygn. akt II GSK 2101/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem zarówno organ administracji, jak i sąd, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej i zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, publ. LEX 745376).

Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa czyniącej pogląd Sądu nieaktualnym, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Powyższe przesłanki nie zaistniały po uprawomocnieniu się ww. wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 2244/18 i z 7 września 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1490/21.

W niniejszej sprawie znajduje również zastosowanie art. 170 P.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych, także inne osoby.

W wyroku z 12 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1728/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ nadal nie wyjaśnił dostatecznie, jakimi kryteriami się kierował, dochodząc do wniosku, że w perspektywie ponad 33 - letniej służby skarżącego, 3 lata i 22 dni służby na rzecz totalitarnego państwa to okres zbyt długi, aby uznać go za szczególnie krótkotrwały. Podkreślił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 2244/18 zarzucił, że organ pominął, że w ujęciu proporcjonalnym okres służby skarżącego na rzecz totalitarnego państwa w stosunku do całego okresu służby wynosi niespełna 9%. Zdaniem Sądu obecnie nie ma przeszkód do przyjęcia, że służba J.S. w strukturach SB była krótkotrwała. Ponadto Sąd wskazał, że w powołanym wyroku z 14 czerwca 2019 r. podniesiono, że chociaż Minister stwierdził, iż "szczególnie uzasadniony przypadek" zachodzi wówczas, gdy wnioskodawca – poza spełnieniem przesłanek formalnych określonych w art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2. ustawy, legitymuje się wybitnymi osiągnięciami w służbie, szczególnie wyróżniającymi go na tle pozostałych funkcjonariuszy, nie dokonał oceny, czy w przypadku skarżącego ta przesłanka została spełniona. Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z [...] lutego 2021 r. podał, że osiągnięcia skarżącego w służbie po 12 września 1989 r. niewątpliwie zasługują na aprobatę, niemiej jednak z uwagi na charakter jego służby przed 31 lipca 1990 r. i wykonywane obowiązki oraz postawę ideologiczną, w odniesieniu do skarżącego nie może być mowy o "szczególnie uzasadnionym przypadku". W ocenie Sądu, stwierdzenie organu o zaangażowaniu skarżącego w działalność partyjną, bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie zadań i funkcji państwa totalitarnego nie znajduje żadnego uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy. Jeżeli zatem nie jest prawdziwe, nie może być przesłanką odmowy wyłączenia stosowania wobec niego przepisów ustawy zaopatrzeniowej. Także wywody dotyczące charakteru jego służby przed 31 lipca 1990 r. nie zostały poparte stosownym materiałem dowodowym (w aktach sprawy brak jest opinii służbowej z 25 stycznia 1974 r. o której mowa w zaskarżonej decyzji). Zdaniem Sądu, fakt, że skarżący w raporcie z 17 marca 1972 r. zwrócił się o przyjęcie do SB, nie świadczy samo w sobie o jego zaangażowaniu w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie zadań i funkcji państwa totalitarnego. Organ pominął milczeniem wyjaśnienia skarżącego w tej kwestii oraz to, że odszedł z SB na własną prośbę (o czym świadczy znajdujący się w aktach sprawy jego raport z 11 czerwca 1975 r. zawierający prośbę o przeniesienie do KWMO w [...] ).

W związku z tym Sąd uznał, że Minister ponownie rozpatrując sprawę powinien uwzględnić przedstawioną ocenę prawną i wnikliwie rozważyć, czy w sprawie została spełniona przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku".

Dokonując kontroli wykonania przez organ zaleceń Sądu zawartych w uzasadnieniach wyroków o sygn. akt II SA/Wa 2244/18 i II SA/Wa 1490/21 stwierdzić należy, że organ ich w pełni nie zrealizował.

W zaskarżonej decyzji z [...] lipca 2022 r. Minister uwzględnił wskazania Sądu co do konieczności uznania, że J.S. spełnił przesłankę krótkotrwałości określoną w art. 8a ust. 1 ustawy, ponadto uznał, iż w przedmiotowej sprawie została spełniona przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy, jednak wskazał, że nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", dlatego też należało odmówić wyłączenia stosowania wobec skarżącego art. 15c, art. 22a, art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Organ podał, że skarżący w sposób świadomy rozpoczął pracę w strukturze SB (raport z 17 marca 1972 r.). Został przyjęty do służby [...] maja 1972 r. na stanowisko oficera na wolnym etacie inspektora operacyjnego Referatu ds. SB KPMO w [...] i skierowany na kurs podoficerski. W trakcie szkolenia Komendant Ośrodka wystosował do przełożonego strony pismo dotyczące wyróżnienia kursanta SB. Po ukończeniu resortowego przeszkolenia wnioskodawca został mianowany na stanowisko inspektora operacyjnego Referatu ds. SB KPMO w [...] . Oznacza to zatem, że do realizowanych przez niego obowiązków służbowych nie należały czynności biurowe, administracyjne czy też kancelaryjne lecz wykonywał tam zadania stricte operacyjne. Jednocześnie z zapisów zawartych m.in. w opinii służbowej z [...] stycznia 1974 r. wynika, że skarżący prowadzi sprawę obiektową kryptonim [...]. Posiada na łączności jednego tajnego współpracownika, opracowuje dwóch kandydatów na [...]. Potwierdzenie powyższych ustaleń można również odnaleźć w opinii służbowej z [...] kwietnia 1975 r., sporządzonej w związku z upływem okresu jego służby przygotowawczej. Zdaniem Ministra służba skarżącego na rzecz totalitarnego państwa nie była działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych czynności i działań jakie wówczas były podejmowane w ramach służby publicznej.

Ponadto z dokumentacji przekazanej przez IPN wynika, że J.S. był aktywnym członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR). Minister zwrócił uwagę na fakt, że wnioskodawca wprawdzie zwrócił się raportem o przeniesienie ze SB, jednak jego prośba nie wynikała z pobudek etyczno-moralnych lecz, jak sam wskazał w raporcie z 11 czerwca 1975 r., praca w SB sprawiała mu pewne trudności.

Zaznaczył, że mając na względzie nadanie skarżącemu wysokiej rangi odznaczeń państwowych i resortowych, tj.: Złotego Krzyża Zasługi oraz Brązowej, Srebrnej i Złotej Odznaki Zasłużonego Policjanta, a także zajmowanie kierowniczych stanowisk służbowych (w tym m.in.: naczelnika Wydziału Zaopatrzenia KWP w [...] , naczelnika Wydziału Transportu KWP z siedzibą w [...] oraz naczelnika Wydziału Gospodarki Materiałowo-Technicznej KWP z siedzibą w [...]) wskazuje, że J.S. realizując powierzone zadania służbowe był jednym z wyróżniających się funkcjonariuszy. Tak więc postawa związana z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach totalitarnego państwa nie kwalifikuje, przedmiotowej sprawy jako "szczególnie uzasadnionego przypadku".

W ocenie Sądu organ nieprawidłowo, bez poparcia materiałem dowodowym sprawy stwierdził, że w sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek". Minister uwypuklił postawę wnioskodawcy, zaangażowanie, pozytywne opinie, awansowanie zarówno w stopniu służbowym, jak i na stanowisku służbowym, w tym zajmowanie kierowniczych stanowisk, nagradzanie, odbycie kursu podoficerskiego, nadanie odznaczeń, które miały wskazywać na działania umacniające państwo totalitarne. Powoływanie się jednak na fragmenty ankiet personalnych i opinii służbowych, z których wynikało samodzielne zgłoszenie się do służby w SB, chęć podnoszenia kwalifikacji zawodowych, uzyskania awansu zawodowego oraz przynależność do PZPR, nie świadczy, że skarżący wykonując swoje zadania służbowe w strukturach resortu MSW angażował się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19 – publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Świadczą jedynie o posiadaniu cech charakteryzujących osoby aktywne społecznie i zawodowo oraz dążenia do realizacji zadań z wymaganą w służbie starannością.

W związku z tym należy stwierdzić, że uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia cechuje się ogólnością i wybiórczą analizą stanu fatycznego sprawy. Po pierwsze organ nie wskazał, jakie konkretne działania podejmował skarżący, które mogłyby świadczyć, że wykonywał on czynności ukierunkowane na realizowanie typowych dla ustroju państwa totalitarnego zadań i funkcji. Jednocześnie Minister nie określił, jaki ewentualnie udział w ww. działalności miał skarżący. Nie wskazał ponadto jakie zadania wykonywał skarżący na zajmowanych stanowiskach, zaś służba w strukturach SB sama przez się nie może być utożsamiana z działaniem sprzecznym z wartościami demokratycznego państwa. Ponadto należy stanowczo podkreślić, że samo uczestnictwo w organizacjach typowych dla systemu totalitarnego, tj. PZPR nie może prowadzić do wniosku, że skarżący angażował się w umacnianie reżimu, organ w tym celu powinien wskazać konkretne działania przez niego podjęte, czego nie uczynił. Nie można bowiem przekonań politycznych i światopoglądowych zrównywać z działaniem sprzecznym z ideami państwa praworządnego. Uzasadniony jest zatem zarzut skarżącego, że brak jest w zgromadzonym materiale dowodów świadczących o jego angażowaniu się w realizację zadań "państwa totalitarnego", gdyż organ nie przedstawił wiarygodnych dokumentów dowodzących, aby w ramach wykonywanych obowiązków dopuszczał się czynów niedozwolonych względem innych obywateli, popełniał przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu.

W kontekście zarzutu jakoby świadome i dobrowolne przystąpienie do SB implikowało domniemanie identyfikowania się skarżącego z systemem totalitarnym, należy podnieść, że taki wniosek jest nieuprawniony bez dogłębnej analizy zadań pełnionych w ramach tej formacji. Wynika zatem, że organ w swych rozważaniach zastosował kryterium tzw. odpowiedzialności zbiorowej, wynikające z samego faktu przynależenia funkcjonariusza do określonej struktury organizacyjnej MSW.

Sąd podziela przy tym pogląd wyrażany w doktrynie i orzecznictwie, że jednoczesne (ustawodawca użył w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej spójnika "oraz" między punktami 1 i 2 w art. 8a ust. 1) spełnienie kryteriów "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" jest istotnym argumentem służącym obaleniu domniemania służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, i tym samym może uprawniać do przyjęcia, że spełniona została przesłanka "szczególnie uzasadnionych przypadków", chyba że w realiach konkretnej sprawy zostanie wykazane, że mimo spełnienia powyższych kryteriów, funkcjonariusz był zaangażowany w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, a zatem brak podstaw, aby przy przyjęciu "szczególnie uzasadnionych przypadków" wyłączać w stosunku do niego unormowania ustawowe odbierające mu prawo niesłusznie nabyte (patrz Jakimowicz Wojciech, O definicjach i domniemaniach prawnych w prawie administracyjnym – studium przypadku, publik. PPP 2020/7-8/47-67 oraz LEX). W analizowanym przypadku organ wprawdzie dopatrzył się spełnienia ustawowych warunków "krótkotrwałej służby przed 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", lecz zaangażowania skarżącego w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu nie wykazał.

W powołanym powyżej opracowaniu trafnie wskazano, że: "... jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia standardów demokratycznego państwa prawnego, chronionych przez to państwo wartości i realizowanych przez nie celów, w tym z punktu widzenia korespondującej z tymi standardami, wartościami i celami zasady równości wobec prawa, zgodnie z którą prawo w imię równości powinno indywidualizować sytuację obywateli ze względu na pewne cechy istotne, a więc relewantne, a nie wprowadzać odpowiedzialności zbiorowej. Również posługiwanie się przez ustawodawcę konstrukcją domniemania prawnego opartego na założeniu odpowiedzialności zbiorowej budzi co najmniej wątpliwości co do zgodności tego rodzaju konstrukcji ze standardami demokratycznego państwa prawnego, w ramach których ciężar dowodu okoliczności uzasadniających ingerencję w sferę praw obywateli, w tym ciężar dowodu, że prawa te zostały nabyte niesłusznie, spoczywa na "ingerującym", tj. na organach państwa, a nie na adresacie tego rodzaju działań.

Powtórzyć należy za stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 września 2021 r., że "o szczególnie uzasadnionym przypadku" mogą świadczyć pewne wyjątkowe czy szczególne okoliczności związane z przesłankami zastosowania art. 8a ust. 1 ustawy, a więc nie tylko, wybitne osiągnięcia w służbie, ale także np. okoliczności związane z samą służbą przed 31 lipca 1990 r., a więc np. wyjątkowo krótki okres służby przed tą datą czy nawet rodzaj wykonywanych zadań albo treść czynności służbowych mogących mieć mniej lub bardziej bezpośredni związek z działaniami charakterystycznymi dla państwa totalitarnego. Nie sposób przyjąć, że wolą ustawodawcy było wyłączenie stosowania art. 8a ustawy zaopatrzeniowej wobec funkcjonariuszy którzy krótko, epizodycznie na początku swojej kariery zawodowej, pełnili służbę na rzecz totalitarnego państwa, a następnie długotrwale rzetelnie wykonywali obowiązki służbowe sądząc, że sumienna służba spowoduje wypracowanie okresu uprawniającego do godziwej emerytury. Zaakceptowanie powyższego stanowiska godziłoby w zasadę sprawiedliwości społecznej, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, poprzez wybiórczą ocenę materiału dowodowego przyjętego za podstawę jej wydania, wykracza poza ramy uznania administracyjnego. Oznacza to, że zarzuty zawarte w skardze, dotyczące naruszenia art. 153 w zw. z art. 170 P.p.s.a., art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej oraz przepisów procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na końcowy wynik sprawy (art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.), należy uznać za zasadne. Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni dokonaną przez Sąd ocenę prawną i w szczególności weźmie pod uwagę, że przy spełnieniu warunków z art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej to na organie spoczywa obowiązek wykazania zaangażowania strony w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Jeżeli analiza materiału aktowego, nie wykaże okoliczności uzasadniających to twierdzenie, nie będzie przeszkód, aby załatwić sprawę w sposób zgodny z wnioskiem strony.

Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.

Jednocześnie, w ocenie Sądu, postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ zmienił się stan faktyczny sprawy i nie ma już podstaw prawnych do rozpoznania wniosku J.S. o wyłączenie stosowania wobec niego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Z oświadczenia skarżącego złożonego na rozprawie wynika, że wyrokiem [...] października 2022 r., sygn. akt [...] Sąd Apelacyjny w [...] [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację od wyroku Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2021 r., sygn. akt [...], którym zmieniono decyzję Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA z [...] czerwca 2017 r. w ten sposób, że ustalone zostało J.S. prawo do emerytury policyjnej w wysokości ustalonej przed 1 października 2017 r.

W tej sytuacji zaistniały podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego. Stosownie bowiem do normy zawartej w art. 145 § 3 P.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, Sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Przepis ten nakłada na Sąd obowiązek umorzenia postępowania administracyjnego, gdy nie ma możliwości merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. Wobec prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2021 r., sygn. akt [...], przywracającego J.S. prawo do emerytury policyjnej w wysokości ustalonej przed 1 października 2017 r., bezprzedmiotowe w świetle art. 105 § 1 K.p.a. stało się orzekanie przez organ o wyłączeniu stosowania wobec skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Odnosząc się do zarzutu co do przekraczania terminów i niepodania terminu załatwienia sprawy należy wskazać, że skarga na bezczynność organu po wyroku WSA w Warszawie jest przedmiotem odrębnego postępowania.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 145 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.), orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku.