Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 691/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 104 Kpa
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 pkt 2 , art. 2 pkt 10 w zw. z art. 12 ust. 1 , art. 9. art. 19 ust. 1, art.art. 20 ust. 2, art. 25, art. 25
journal: Dz.U. 2007 nr 192 poz 1378
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c  w zw. z art. 135 P.p.s.a.
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Protokolant Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 listopada 2012 r. sprawy ze skargi E. . na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. Nr [...], a także decyzje Prezydenta Miasta : - z dnia [...] r. Nr [...]; - z dnia [...] r. Nr [...], II. stwierdza, że wskazane w pkt I decyzje nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy - adwokata A. K. wynagrodzenie w kwocie [...] złotych obejmującą należny podatek od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Centrum Świadczeń działając z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzją z dnia [...] wydaną w stosunku do E. P., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), art.2 pkt.2 oraz art. 2 pkt. 10 w związku z art. 12 ust. 1, art. 9, art. 10, art. 19 ust. 1, art. 20 ust. 2, art. 24, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 192 poz. 1378 z późn. zm.), art. 3 ustawy z dnia 19.08.2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), § 1 uchwały Rady Miasta z dnia 23 marca 2009r. nr_ XXXIII/829/09 w sprawie utworzenia jednostki budżetowej Gminy Miasto Centrum Świadczeń oraz nadania statutu, oraz na podstawie udzielonego przez Prezydenta Miasta upoważnienia do wydawania decyzji orzekł o uznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobranego w okresie od [...] na rzecz osoby uprawnionej P. P. w łącznej wysokości [...] za nienależnie pobrane w myśl art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

W dniu [...] Centrum Świadczeń działając z upoważnienia Prezydenta Miasta wydał decyzję nr [...] o uchyleniu z dniem [...] decyzji nr [...] orzekającej o przyznaniu prawa do wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz P.P.

Ten sam organ, decyzją z dnia [...] adresowaną do E. P., wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) art. 2 pkt. 2, art.2 pkt. 7 i pkt. 10, art. 12 ust. 1 w związku z art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.), art. 3 ustawy z dnia 19.08.2011 r. o zmianie ustawy z dnia 19.08.2011 r. o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205 poz. 1212), § 1 uchwały Rady Miasta z dnia 23 marca 2009 r. nr XXXIII/829/09 w sprawie utworzenia jednostki budżetowej Gminy Miasto Centrum Świadczeń oraz nadania statutu oraz na podstawie udzielonego przez Prezydenta Miasta upoważnienia do wydawania decyzji - orzekał o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznanego na rzecz P. P. za okres od [...] w kwocie [...] wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie [...] wyliczonymi na dzień wydania niniejszej decyzji i określił, że łączna kwota nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego do zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami wynosi [...].

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu [...] została wydana decyzja Nr [...] orzekająca o uznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobranego w okresie od [...] na rzecz osoby uprawnionej P.P. za nienależnie pobrane świadczenia, która zawiera prawidłowe pouczenie o terminie wniesienia odwołania. Decyzja ta stała się ostateczna. Podstawę jej wydania stanowiła informacja z dnia [...] od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym, że w sprawie egzekucyjnej [...] prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego Wyrok Sądu Okręgowego, z dnia [...] egzekucja na dzień [...] stała się skuteczna, w związku z faktem, iż dłużnik alimentacyjny P. P. uregulował zaległość na rzecz funduszu alimentacyjnego oraz wierzycielki łącznie z kwotą alimentów bieżących za miesiąc [...] oraz informacja tegoż Komornika z dnia [...] pozostała tylko egzekucja co do alimentów bieżących.

Dalej organ I instancji wyjaśnił, że w myśl art. 2 pkt. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ilekroć w ustawie jest mowa o bezskuteczności egzekucji oznacza to egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcznie nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych: za bezskuteczną egzekucję*" uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami .

Dodatkowo organ podniósł, iż strona zarówno w decyzji przyznającej świadczenie nr [...] jak i w złożonym wniosku była poinformowana o tym, iż jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia z funduszu alimentacyjnego o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do tych świadczeń, jednakże organ powziął informację dopiero w dniu [...] od Komornika Sądowego.

W związku z powyższym, organ stwierdził, że przedmiotowe świadczenia pobrane z funduszu alimentacyjnego w okresie od[...] podlegają zwrotowi w kwocie [...] wraz z ustawowymi odsetkami wyliczonymi na dzień wydania niniejszej decyzji, gdyż należy je traktować jako nienależnie pobrane świadczenia.

Wyjaśniając podstawę prawną swej decyzji, Prezydent zacytował art. 23 ust. 1 i ust. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, a także wskazał, że istnieje możliwość, na wniosek strony, rozłożenia należności na raty.

Od powyższej decyzji E.P. wniosła odwołanie, wskazując, że w dniu [...] uzyskała na swoje konto od komornika kwotę [...] i sądziła, iż są to zaległe alimenty na rzecz córki P. Nie wiedziała, że musi poinformować o tej sytuacji właściwy organ, o fakcie tym dowiedziała się dopiero gdy odebrano Jej świadczenia we wrześniu [...] Takiej informacji nie uzyskała też od komornika sądowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku art. 23 ust 1 i 5, ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania E. P. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy ustalił, że decyzją z dnia [...] organ I instancji wydał kwestionowaną decyzję, w której wezwał stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego pobranego na rzecz osoby uprawnionej P. P. za okres od [...] w łącznej kwocie [...] wraz z ustawowymi odsetkami w wys. [...] naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia całkowitej spłaty należności. Organ I Instancji wskazał, iż decyzją z dnia [...] organ ten uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone stronie na osobę uprawnioną P. P. pobrane w okresie w okresie od [...] Decyzja ta została wydana na skutek uzyskanej przez organ I instancji informacji od komornika sądowego (pismo z dnia [...]) iż egzekucja świadczeń alimentacyjnych stała się skuteczna od dnia [...], ponieważ dłużnik P.P. uregulował zaległości na rzecz funduszu alimentacyjnego i wierzycielki. W następstwie tej decyzji (która stała się ostateczna) wydana została niniejsza decyzja.

Odnosząc się do odwołania Kolegium wyjaśniło, że stosownie do treści art. 23 ust 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależne świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Cytując przepis art. 2 pkt 7 ustawy, który wymienia sytuacje, w których świadczenie z funduszu alimentacyjnego należy zakwalifikować jako świadczenie pobrane nienależnie i wyjaśniając, że warunkiem uzyskania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji alimentów, Kolegium stwierdziło , że w sprawie zaistnienia negatywna przesłanka w postaci pobrania alimentów przez osobę uprawnioną.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] organ I instancji przyznał świadczenia alimentacyjne na dziecko P. P. na okres [...]. w kwocie [...]. Tymczasem jak wynika z informacji przesłanej przez komornika sądowego (pismo z dnia [...]) - egzekucja świadczeń alimentacyjnych stała się skuteczna od dnia [...], ponieważ dłużnik P. P. uregulował zaległości na rzecz funduszu alimentacyjnego i wierzycielki, łącznie z kwotą [...].

Kolegium wskazało dalej, że organ I instancji decyzją z dnia [...]. uchylił z dniem [...] decyzję z dnia [...], a następnie decyzją z dnia [...] uznał świadczenia pobrane przez stronę w okresie od [...] za nienależnie pobrane i wyjaśniło, że zgodnie z art. 14 ust. 1 ww. ustawy w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. O uzyskanych od ojca dziecka alimentach E. P. nie powiadomiła jednak organu I instancji.

W ocenie organu odwoławczego, bez wątpienia organ I instancji słusznie uznał w decyzji z dnia [...], iż świadczenia pobrane przez stronę w okresie od dnia [...] były świadczeniami nienależne pobranymi, w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d. Od decyzji tej strona nie złożyła odwołania, a co za tym idzie stała się ona decyzją ostateczną.

W konsekwencji powyższego i mając na uwadze prawomocność wyżej wymienionej decyzji organ I instancji zobligowany był na mocy art. 23 ust 1 ww. ustawy ustalić kwotę nienależnie pobranych świadczeń, a następnie po jej uprawomocnieniu się wezwać Stronę do zwrotu kwoty [...] nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych wraz z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynoszą [...]. Przepis art. 23 ust. 1 ustawy stanowiący, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, nie daje możliwości odstąpienia przez organ administracji od żądania zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Dlatego też, w ocenie Kolegium, rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe.

Odnośnie do twierdzenia odwołującej się, że nie wiedziała, iż musi o fakcie przekazania na jej konto kwoty [...] poinformować właściwy organ i że takiej informacji nie uzyskała też od komornika sądowego, Kolegium wskazało, iż ze złożonego przez stronę w dniu [...] wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak i w decyzji przyznającej świadczenia alimentacyjne wynika, iż strona została pouczona o obowiązku niezwłocznego informowania organu wypłacającego świadczenia o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, w tym o otrzymywanych alimentach.

SKO nadmieniło, że strona ma prawo zwrócić się do właściwego organu o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń . W myśl art. 23 ust . 8 ustawy organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

E. P. nie zgadzając się z wyżej opisaną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnosząc, że komornik nie poinformował jej o skuteczności egzekucji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji

Skargę poparł pełnomocnik skarżącej wyznaczony na zasadzie prawa pomocy. W piśmie procesowym z dnia [...] które wpłynęło przed rozprawą, dodatkowo zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na rozstrzygnięci tj. w szczególności:

a) art. 7 i 77 § 1 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu sprawy i w konsekwencji nieustaleniu prawdy obiektywnej, w szczególności poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z akt komorniczych i niewyjaśnieniu okoliczności, istotnych dla sprawy, tj. w jaki sposób powinna być potraktowana wpłata dokonana przez organ egzekucyjny w dniu [...], skoro egzekucja alimentów na rzecz uprawnionej P.P. została wszczęta z wniosku skarżącej już [...] albowiem dłużnik zalegał ze spłatą świadczeń alimentacyjnych od czasu uprawomocnienia się wyroku zasądzającego alimenty z dnia [...], a skarżąca zaliczyła dokonaną przez komornika wpłatę jako spłatę długu alimentacyjnego z okresu między uprawomocnieniem się ww. wyroku do [...] - czyli najdawniej wymagalnego, nadto niewyjaśnieniu rozmiaru zaległości dłużnika alimentacyjnego, a tym samym błędne ustalenie skuteczności egzekucji, podczas gdy zaległości dłużnika alimentacyjnego były i w dalszym ciągu są znaczne, a od czasu dokonania jedynej wpłaty w dniu [...] organ egzekucyjny nie wyegzekwował jakichkolwiek kwot tytułem alimentów za okres objęty zaskarżoną decyzją, co czyni koniecznym uznanie prowadzonej przeciwko P. P. egzekucji za bezskuteczną w okresie objętym zaskarżoną decyzją, a świadczenia uzyskane przez skarżącą z funduszu alimentacyjnego jako należne;

b) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia w sytuacji, gdy decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. m.in. art. 7, 10, 77 k.p.a., art. 2 ust. 2 pkt 7, art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2009, Nr 1, poz. 7 ze zm., zwana dalej u.p.u.a.), a nadto nie spełnia wymogów stawianych w art. 107 k.p.a., w związku z czym powinna zostać uchylona;

c) art. 107 § 1 i 3 k.p.a. polegające na sporządzeniu decyzji niespełniającej wymogów stawianych jej w przywołanych przepisach;

d) art. 10 § 1 k.p.a. polegające na niezawiadomieniu skarżącej o zamiarze zamknięcia postępowania administracyjnego i wydania decyzji, a także możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, uniemożliwiając jej tym samym skorzystanie z tych praw, a także przedstawienie dowodów w postaci wniosku egzekucyjnego i zestawienia wyegzekwowanych przez komornika alimentów;

a nadto przepisów prawa materialnego, mające wpływ na rozstrzygnięcie:

1) nart. 2 ust. 2 pkt 7 a) - f) w zw. z art. 23 u.p.u.a. polegające na niesłusznym uznaniu, że istniały podstawy do wydania decyzji o zwrocie środków, w sytuacji gdy nie zmieniła się sytuacja finansowa wierzycielki alimentacyjnej i uprawnionej do alimentów, w rzeczywistości egzekucja prowadzona przeciwko P.P. w okresie objętym zaskarżoną decyzją była bezskuteczna, a uprawiona nie otrzymała w tym samym okresie jednocześnie alimentów bezpośrednio od dłużnika czy organu egzekucyjnego i z funduszu alimentacyjnego, a zatem nie zostały spełnione przesłanki do uznania pobranych świadczeń za nienależne;

Podnosząc powyższe pełnomocnik wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] i stwierdzenie, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu;

2) uchylenie ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] w przedmiocie uchylenia decyzji [...] z dnia [...] przyznającej E. P. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej, a. także decyzji z dnia [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobranego w okresie od [...] na rzecz osoby uprawnionej za nienależnie pobrane świadczenie w oparciu o art. 135 ustawy dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej w skrócie p.p.s.a.), albowiem ww. decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa zarówno procesowego jak i materialnego, w tym w szczególności art. 7, 10, 77 k.p.a., art. 2 ust. 2 pkt 7a - e, art. 23 i 24 ustawy z dnia 7 września 2007 r. u.p.u.a.

Pełnomocnik wniósł również o przeprowadzenie z dowodów z następujących dokumentów:

1) potwierdzenia przelewu bankowego z dnia [...],

2) odpisu wniosku egzekucyjnego,

3) odpisu informacji o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej na dzień [...]

na okoliczności podane w uzasadnieniu niniejszego pisma.

Ponadto wniósł o przyznanie pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej skarżącej z urzędu oświadczając, iż koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części.

Na wstępie uzasadnienia omawianego pisma procesowego pełnomocnik zamieścił ponadto wniosek aby Sąd rozpoznając sprawę ze skargi E.P., działając w oparciu o art. 135 p.p.s.a., wyszedł poza granice skargi i zajął się wszystkimi postępowaniami prowadzonymi w granicach danej sprawy, albowiem jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Zaskarżona decyzja i decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] w przedmiocie zwrotu środków są bowiem konsekwencją wydanych wcześniej decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] o uchyleniu decyzji nr [...] przyznającej skarżącej prawo do świadczeń alimentacyjnych oraz z dnia [...] o uznaniu pobranych przez nią świadczeń alimentacyjnych za nienależne. Mimo tego, że w sprawie zostały wydane trzy odrębne decyzje administracyjne, to z uwagi na powiązanie podmiotowe i przedmiotowe stanowią w istocie jedną sprawę administracyjną w rozumieniu art. 135 p.p.s.a. Skorzystanie przez Sąd z uprawnień przewidzianych w art. 135 p.p.s.a. jest niezbędne dla końcowego jej załatwienia, albowiem ograniczenie się do rozpoznania sprawy zakończonej decyzją o zwrocie środków nienależnie pobranych w sytuacji, gdy w obiegu prawnym funkcjonuje m.in. decyzja stwierdzająca nienależne pobranie środków dotycząca tego samego zakresu przedmiotowego, nie zakończy sprawy. Nawet bowiem wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji o zwrocie środków przy pozostawieniu decyzji uchylającej decyzję o przyznaniu prawa do świadczeń i decyzji stwierdzającej nienależne pobranie tych świadczeń nie będzie stanowiło rozwiązania sprawy w związku z kategorycznym brzmieniem art. 23 u.p.u.a.

Jednocześnie pełnomocnik zaznaczył, że podnoszone zarzuty dotyczą nie tylko zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, ale również decyzji Prezydenta z dnia [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, bowiem zaskarżona decyzja, a także decyzją ją poprzedzająca w administracyjnym toku instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Niezależnie od powyższego, Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie zaistniała sytuacja uzasadniająca objęcie kontrolą sądową również dwóch wcześniejszych decyzji organu I instancji, poprzedzających wydanie decyzji objętej skargą. Zgodnie bowiem z art. 135 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej P.p.s.a " Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowania prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest niezbędne dla końcowego jej załatwienia".

Mając na uwadze ten przepis i nie będąc związany granicami skargi, Sąd działając z urzędu w trybie art. 135 wskazanej ustawy, dostrzegając istnienie podstaw do uwzględnienia skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, objął orzekaniem również wydane w ramach tej samej sprawy decyzje ostateczne Prezydenta Miasta z dnia [...] oraz z dnia [...] obarczone istotnym naruszeniem prawa celem końcowego załatwienia sprawy, o co zresztą wniósł również pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym z dnia [...].

Dokonanie oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz dwóch wcześniejszych, wyżej wskazanych decyzji, wymaga w pierwszej kolejności wyjaśnienia materialnych podstaw prawnych zaskarżonego rozstrzygnięcia

Wyjaśnić zatem trzeba, że będąca przedmiotem skargi do sądu decyzja orzekająca wobec E. P. obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego została podjęta, jak wynika to z podstawy prawnej decyzji ostatecznej, na podstawie art. 23 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7, ze zm.). Zgodnie z art. 23 ust. 1 tej ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu (ust. 5).

Definicja "nienależnie pobranego świadczenia" zawarta jest, jak trafnie podniosły to organy orzekające w sprawie, w art. 2 pkt 7 wskazanej wyżej ustawy.

Przepis ten stanowi, że ilekroć mowa jest w niej o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to "świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów".

Z cytowanego przepisu wynika zatem konieczność ustalenia w toku postępowania okoliczności stanowiącej podstawę do wskazania przynajmniej jednej z wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a)-d) przesłanki uznania świadczenia za nienależnie pobrane.

Organ I instancji, jak wynika to z podstawy prawnej decyzji, wskazał cały art. 2 pkt 7, lecz w uzasadnieniu prawnym stwierdził, że "zgodnie z treścią art. 2 pkt 7 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego uważa się: świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części." , co oznacza, że miał na uwadze przesłankę określoną w art. 2 pkt 7 lit. a).

Organ odwoławczy natomiast zebrany w sprawie materiał dowodowy ocenił odmiennie, upatrując w nim podstawy z art. 2 pkt 7 lit. d) do uznania za nienależnie pobrane świadczeń alimentacyjnych wypłaconych E. P. w spornym okresie, skoro w uzasadnieniu stwierdził miedzy innymi: "Bez wątpienia organ I instancji słusznie uznał w decyzji z dnia [...] , iż świadczenia pobrane przez stronę w okresie od dnia [...] były świadczeniami nienależnie pobranymi, w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d) ."

W związku z powyższym, niezależnie od trafnie dostrzeżonego przez pełnomocnika skarżącej błędu w ustaleniu przez SKO przyjętego przez organ I instancji okresu "od dnia [...] w którym nastąpiło nienależne pobranie świadczenia (powinno być "od [...]) należy wskazać, na brak w materiale dowodowym sprawy wyjaśnienia okoliczności uzasadniających przyjęcie spełnienia przesłanki z art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy, co trafnie podniósł pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym z dnia [...] uzasadniając zarzut naruszenia art. 7, 77 i 107 § 3 kpa.

W szczególności brak jest w aktach administracyjnych dowodu i logicznej argumentacji wskazujących na to, że skarżąca czerpała świadczenia jednocześnie z dwóch źródeł, co jest warunkiem sine qua non ustalenia, że strona pobrała nienależnie świadczenie.

W orzecznictwie sądowo-administracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że o "nienależnie pobranym świadczeniu " w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit d) można mówić wtedy, gdy w tym samym okresie osoba uprawniona pobiera jednocześnie świadczenie z dwóch źródeł, przy czym świadczenia te muszą być wypłacone za ten sam okres." (podobnie: wyrok NSA z 8 lutego 20102 r. , I OSK 1663/11, LEX nr 1120616).

Tymczasem komornik przekazał E. P. jednorazowo kwotę [...], którą to skarżąca, jak twierdzi jej pełnomocnik, zaliczyła na poczet alimentów najdawniej wymagalnych i po tej wpłacie nie dokonał już żadnych innych wpłat, tytułem zaległych bądź bieżących alimentów za okres od [...].

Aby można było mówić o jednoczesności pobierania świadczeń alimentacyjnych od dłużnika ze świadczeniami z funduszu alimentacyjnego, musi zachodzić tożsamość okresu, za który świadczenia wypłacono, a więc świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca, co wypłacone równocześnie alimenty. Podzielić należy pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia (II SA/Gd 303/2011, LexPolonica nr 2786787), że: "Odmienna interpretacja niweczyłaby cel ustawy, jakim było zapewnienie niezbędnych środków na bieżące utrzymanie osobom uprawnionym do alimentów, gdyż nawet jednorazowe dobrowolne wypłacenie przez dłużnika alimentacyjnego uprawnionemu niewielkie części zaległych alimentów w trakcie pobierania świadczenia z ustawy skutkowałoby utratą tego świadczenia w okresie świadczeniowym".

Niezależnie od powyższego mieć też trzeba na względzie to, że: "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, zaś "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W konsekwencji przyjmuje się, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. (vide wyrok WSA, sygn. akt II SA/Po 478/10, LEX nr 754434), a zatem nie jest wystarczające dla przyjęcia pobrania nienależnie świadczenia ustalenie, że strona została odpowiednio pouczona, lecz jest konieczne wykazanie, że miała świadomość zaistnienia sytuacji kreującej stan nienależnego świadczenia i świadomie zaniechała powiadomienia organu o tym fakcie a jednocześnie pobrała świadczenie z dwóch źródeł.

Brak wyjaśnienia okoliczności sprawy w wyżej wskazanym zakresie, czyni co najmniej przedwczesne ustalenie, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenie, a zatem decyzja obligująca do zwrotu tego świadczenia jako wydana z naruszeniem art.7, 77 § 1, 80 i 107§ 3 kpa oraz decyzja organu drugiej instancji, który nie usunął tych naruszeń i utrzymał w mocy wadliwą decyzję Prezydenta naruszając ponadto art. 138 § 1 pkt 1 kpa nie mogą pozostać w obrocie prawnym, skoro powyższe naruszenia przepisów postępowania administracyjnego mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jak już zostało to zasygnalizowane na wstępie, w zaistniałej sytuacji procesowej wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 135 P.p.s.a w szerszym zakresie poprzez uchylenie " " decyzji wcześniejszych wydanych w obrębie niniejszej sprawy z naruszeniem prawa celem ostatecznego załatwienia sprawy.

Mianowicie, decyzją ostateczną z dnia [...] Prezydent Miasta uchylił z dniem [...] decyzję własną z dnia [...]przyznającą E.P. prawo do świadczenia alimentacyjnego na rzecz córki P.P. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że decyzją z dnia Prezydent Miasta przyznał E. P. prawo do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tej córki w okresie od [...]. Tak więc okres świadczeniowy objęty wskazaną decyzją upłynął z dniem [...].

Organ I instancji decyzję uchylającą tę decyzję , opartą o przepis art. 24 ust. 1 ustawy, wydał [...], a więc po upływie okresu świadczeniowego, co stanowi istotne naruszenie tego przepisu prawa materialnego.

Uwadze organów obu instancji uszło, że decyzja wydana w trybie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest decyzją regulującą stosunek prawny na przyszłość i nie może wywierać skutków prawnych wstecz, ani nie może być wydana po ustaniu okresu świadczeniowego, co zasadnie podniósł pełnomocnik skarżącej. Kwestia ta była wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych (vide wyrok NSA z dnia 8.02.2012 r. sygn. akt I OSK 1662/11, LEX nr 1120615; wyrok WSA z dnia 3.03.2010 r. , sygn. akt II SA/Sz 1312/09, LEX nr 606684).

Wydanie natomiast decyzji z dnia [...] uznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego pobranego w okresie od [...] za nienależnie pobrane w myśl art. 23 powyższej ustawy, było zbędne, gdyż tego rodzaju rozstrzygnięcie nie znajduje oparcia w przepisach ustawy. Przepisy tej ustawy nie przewidują wydania odrębnego rozstrzygnięcia stwierdzającego fakt nienależnie pobranego świadczenia. Okoliczność nienależnie pobranego świadczenia jest bowiem przesłanką warunkującą orzeczenie zwrotu takiego świadczenia, a zatem powinna być ustalona w postępowaniu wszczętym w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Wyeliminowanie z obrotu prawnego obu tych wadliwych decyzji umożliwi zatem końcowe załatwienie sprawy. W ramach ponownego rozpoznania sprawy na skutek niniejszego wyroku, rzeczą organu decyzyjnego będzie uwzględnienie powyższych ocen prawnych Sądu i ustalenie, przede wszystkim w oparciu o odpowiednią informację właściwego komornika sadowego, czy E. P. pobierała alimenty na rzecz córki P. P. w jednym czasie z jednego tytułu wykonawczego z dwóch źródeł, co wymagało będzie jednocześnie ustalenia z tytułu jakiej zaległości, to jest za jaki okres wypłacona została wierzycielce przez komornika kwota [...], a następnie podjęcie dalszych wyjaśnień i ustaleń z uwzględnieniem dowodów naprowadzonych przez pełnomocnika skarżącej w piśmie procesowym z dnia [...] i wydanie, odpowiednio do wyników tych ustaleń, rozstrzygnięcia merytorycznego albo umarzającego postępowanie. Ponadto należy procesowo zakończyć (art. 105 § 1 Kpa) postępowania objęte decyzjami wyżej wskazanymi i uchylonymi w trybie art. 135 P.p.s.a .

Z tych wszystkich przyczyn należało orzec jak w pkt I sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz jak w pkt II wyroku na podstawie art. 152 tej ustawy. W przedmiocie wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika działającego na zasadzie prawa pomocy orzeczono zgodnie z art. 250 p.p.s.a.