Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 41/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 18 ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
law: Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
article: art. 5 ust. 3, art. 7 ust. 1 i 2, art. 8
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

| |Sygn. akt IV SA/Po 41/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 kwietnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant: Ref. staż. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 09 kwietnia 2008 r. sprawy H. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. z dnia [...] r. nr [...] w tej tylko części, w której nie orzeczono o prawie do zaliczki alimentacyjnej na dziecko I. W. J. w okresie od [...] r. do dnia [...] r. w kwocie powyżej [...] zł ([...]) miesięcznie 2. określa, że zaskarżona decyzja podlega wykonaniu /-/ E.Kręcichwost-Durchowska /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ M.Dybowski


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. H.J. zwróciła się do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (dalej GOPS) o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na córkę I. (k. [...] akt administracyjnych).

Decyzją z [...] r. nr [...] (dalej – decyzja z [...] r.) na podstawie art. 104, art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. 98/00/1071 ze zm. – dalej kpa); art. 8 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. 86/05/732, zm. 164/05/1366– dalej uzal) Wójt Gminy L. przyznał I.W. J., reprezentowanej przez H. J., zaliczkę alimentacyjną w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] r. do [...] r. Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, że Sąd Rejonowy w T. wyrokiem zobowiązał S. J. do świadczenia alimentów na rzecz córki w kwocie [...] zł, a ich egzekucja jest bezskuteczna. Miesięczny dochód na osobę w rodzinie Wnioskodawczyni wynosi [...] zł. Wójt przytoczył treść obowiązujących przepisów dotyczących przedmiotu sprawy, konkludując, że w przypadku H. J. kwota miesięcznego dochodu przekracza 50 % kwoty uprawnionej do zwiększenia zaliczki alimentacyjnej (k. [...] akt administracyjnych).

W odwołaniu z dnia [...]r. H.J. podniosła, że nie zgadza się z wysokością przyznanego świadczenia. Jej zdaniem świadczenie- mimo, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza 50% kwoty [...] zł- winno wynosić [...] zł. Takie świadczenie otrzymywała w poprzednim okresie zasiłkowym. Nadto wskazała, że obniżenie kwoty zaliczki w związku z przekroczeniem kwoty granicznej o [...] jest rażąco niewspółmierne do sumy jaka została Jej odebrana i narusza zasadę sprawiedliwości zawartą w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. W piśmie z [...] r. Strona wskazała, że na skutek odebrania części zaliczki alimentacyjnej Jej dziecko zostanie pozbawione wielu podstawowych rzeczy. Odwołująca wskazała, że w [...] r. przeszła poważną operację i stan jej zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy (k. [...] akt administracyjnych).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 2 pkt 5 lit. a, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, art. 18 ust. 2 uzal i art. 3 pkt 2, art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. 139/06/992– dalej uśr) decyzją z dnia [...] r. nr [...] (dalej – decyzja z [...] r.) utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] r.

Kolegium stwierdziło w uzasadnieniu, że stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości i nie jest przedmiotem sporu, a ustalono go na podstawie wniosku Strony i załączonych doń dokumentów. Skarżąca samotnie wychowuje córkę I., na którą zasądzono alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie. Egzekucja należności jest bezskuteczna. Dochód osiągnięty przez rodzinę w [...] r. wyniósł [...] zł, wobec czego miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] złotych. Organ II instancji przywołując art. 7 ust. 1 i 2 uzal wskazał, że zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia pod warunkiem, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...] zł. Organ podkreślił, że przez osobę uprawnioną, w myśl art. 2 pkt 5 uzal rozumie się osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeśli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, bądź przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona, bądź jest osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca mieści się w pierwszej, spośród wymienionych, grupie osób uprawnionych. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 uzal, zaliczka przysługuje do wysokości świadczenia alimentacyjnego, nie więcej jednak niż- w przypadku gdy w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki- [...] zł dla osoby uprawnionej albo [...] zł, jeżeli osoba ta legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Owa kwota ulega podwyższeniu w przypadku gdy dochód rodziny nie przekracza 50 % kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2 (tj. [...] zł). W tej sytuacji kwotę zaliczki zwiększa się do [...] zł albo [...] zł, jeśli osoba legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepisy ustawy o zaliczce alimentacyjnej nie regulują sposobu obliczania dochodu rodziny, nie zawierają szczegółowych postanowień dotyczących wpływu zmiany dochodu na przyznaną zaliczkę oraz nie definiują pojęcia utraty dochodu, to w myśl art. 18 ust. 2 uzal w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są sprzeczne z uzal, a także przepisy kpa. Zgodnie z art. 3 pkt 2 uśr, przez dochód rodziny należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Dochód rodziny Skarżącej wyniósł zatem w [...] r. [...] zł. i przekroczył kwotę uprawniającą do przyznania zaliczki w wyższej wysokości alimentacyjnej o [...], a zatem nie ma podstaw do przyznania tej zaliczki w podwyższonej wysokości (k. [...] akt administracyjnych).

W skardze z dnia [...] r. H.J. podniosła, że zaskarżona decyzja narusza w szczególności art. 2 i art. 8 ust. 2 Konstytucji i wniosła o jej uchylenie. Skarżąca wskazała, że odebrano Jej dziecku prawo do zaliczki alimentacyjnej w podwyższonej wysokości z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego o [...] (bądź [...]- jak twierdzi organ wyższej instancji). Skarżąca zarzuciła organom brak kompetencji, to, że organy nie zastosowały w toku postępowania zasady prymatu interesu dziecka; nadto pominięto regułę wynikającą z Ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, nakazującą zaokrąglić należny podatek do pełnego złotego (k. [...] akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o oddalenie skargi (k. [...] akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga okazała się zasadna, choć z innych względów, niż w niej podniesione. Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm. - dalej ppsa) sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej w danym postępowaniu. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).

Sąd podziela ustalenia faktyczne dotyczące stanu rodzinnego i zakresu alimentacji uprawnionej. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, że ostateczną decyzją z dnia [...] r. nr [...] (dalej – decyzja z [...] r.) na podstawie art. 104, art. 108 kpa; art. 8 ust. 2 pkt 1 i art. 18 ust. 2 uzal Wójt Gminy L. przyznał I.W. J., urodzonej [...] r., reprezentowanej przez H. J., zaliczkę alimentacyjną w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] r. do [...] r. Małoletnia I.W. J. jest jedyną uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego w rodzinie i nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności ani orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o: decyzję z [...] r.; wniosek H. J. z dnia [...] r.; zaświadczenia z dnia [...] r. nr [...] Naczelnika Urzędu Skarbowego w Czarnkowie o wysokości dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych (k. [...] akt administracyjnych nr [...]; k. [...] akt sądowych).

Sąd dał wiarę owym dokumentom, bowiem nie były one kwestionowane przez Strony i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarygodności (art. 106 § 3 i 5 ppsa w zw. z – odpowiednio- art. 244 i 245, 252, 253 kpc; T. Ereciński w: "Komentarz do kpc" W. Pr. 2006 t. 1 s. 562 uw. 32, 33; postanowienie SN z 27.1.2006 r.- III CK 369/05- OSNC 11/06/187).

Zgodnie z art. 7 ust. 2 uzal zaliczka alimentacyjna przysługuje, jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...] zł. W myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 uzal zaliczka przysługuje do wysokości świadczenia alimentacyjnego, nie więcej jednak niż- w przypadku gdy w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki- [...] zł dla osoby uprawnionej. Jednocześnie na mocy ust. 2 tego artykułu, w przypadku gdy dochód rodziny nie przekracza 50 % kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2 (tj. kwoty [...] zł, której 50 % stanowi kwota [...] zł), kwotę zaliczki alimentacyjnej zwiększa się do [...] zł dla osoby uprawnionej w przypadku gdy w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki.

W niniejszej sprawie organy I i II instancji odmówiły Skarżącej przyznania zaliczki alimentacyjnej w podwyższonej wysokości z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do jej podwyższenia. Stan faktyczny pozostaje niesporny. Miesięczny dochód rodziny Skarżącej (składającej się z dwu osób – Skarżącej i uprawnionej do zaliczki alimentacyjnej, wychowywanej samotnie przez Skarżącą - małoletniej córki I.W. J.) osiągnięty w [...] r. wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę [...] zł. W związku z powyższym wobec zestawienia tej kwoty tj. [...] zł z kryterium dochodowym z art. 7 ust. 2 uzal– tj. kwotą [...] zł niewątpliwym jest fakt przysługiwania Skarżącej zaliczki alimentacyjnej, co znalazło wyraz w rozstrzygnięciach organów administracji obu instancji, które przyznały Skarżącej zaliczkę alimentacyjną w wysokości [...] zł (k. [...] akt administracyjnych).

Organy błędnie odmówiły jednak przyznania zaliczki alimentacyjnej w podwyższonej wysokości – wskazując, że aczkolwiek przepisy uzal nie regulują sposobu obliczania dochodu rodziny, to jednak w myśl art. 18 ust. 2 uzal w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są z nią sprzeczne. Na tej zaś podstawie wyciągnięto wniosek, że zgodnie z art. 3 pkt 2 uśr przez dochód rodziny należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W konsekwencji przyjęto, że dochód rodziny Skarżącej wyniósł w [...] r. [...] zł i tym samym przekroczył kwotę uprawniającą do przyznania zaliczki w wyższej wysokości alimentacyjnej o [...].

Z powyższym rozumowaniem nie można się zgodzić. Ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że dochód rodziny, o którym mowa w art. 8 ust. 2 uzal, winien być rozumiany jako dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, a zatem w niniejszej sprawie wynosi [...] zł. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia: 19 października 2006 r.- I SA/Wa 1454/06; 4 października 2006 r.- I SA/Wa 1251/06; 1 grudnia 2006 r.- I SA/Wa 1165/06; art. 5 ust 3 uśr; W.Maciejko w: A.Korcz, W.Maciejko "Świadczenia rodzinne. Komentarz.", C.H.Beck 2008 s. 177, nb 14, 15).

Wielkość 50 % kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2, tj. kwoty [...] zł, wynosi – jak wskazywano– [...] zł. Tym samym zestawienie tej kwoty z kwotą [...] zł stanowiącą dochód rodziny Skarżącej w przeliczeniu na osobę, wobec brzmienia art. 8 ust. 2 pkt 1 uzal daje podstawę do stwierdzenia, że kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zaliczki alimentacyjnej w podwyższonej wysokości zostało przekroczone. Ubocznie należy wskazać, że organ II instancji błędnie dokonał wyliczenia w tej mierze, gdyż nawet przyjmując, że w art. 8 ust. 2 uzal mowa o dochodzie rodziny jako całości (art. 3 pkt 2 uśr) to należało wskazać w uzasadnieniu decyzji, że kwota ta – tj. [...] zł przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 2 uzal o kwotę [...] zł nie zaś o [...], jak wskazał organ, albowiem w art. 8 ust. 2 odnośnikiem jest 50 % kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2 uzal, nie zaś cała ta kwota.

Należy mieć na względzie całość regulacji dotyczącej zaliczki alimentacyjnej i w związku z przywołanym również przez organ w uzasadnieniu decyzji drugoinstancyjnej art. 18 ust. 2 uzal dokonać wykładni art. 8 ust. 2 uzal w kontekście art. 5 ust. 3 uśr, który stwierdza, że w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie (w niniejszej sprawie [...] zł) przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje.

Wykładnią prawa jest operacja myślowa nie ograniczająca się do wykładni jednego przepisu (zwłaszcza ograniczona jedynie do wykładni językowej), lecz operacja w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów (M. Zieliński: "Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego" WN UAM 1972 s. 26 i n.; "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" W.Pr. 2002 s. 47; Z. Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 2002 s. 230). Podstawą orzekania przez organy stosujące prawo nie jest przepis prawny, lecz norma prawna, w praktyce wywiedziona z szeregu przepisów prawnych- w tym częstokroć ( jak w rozpatrywanej sprawie) także z aktów prawnych o różnej randze. W punkcie V ppkcie 9 uzasadnienia wyroku z dnia 10 grudnia 2002 r.- sygn. P 6/02, Trybunał Konstytucyjny trafnie wskazał, że normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych. Zdaniem Sądu koniecznym jest więc sięgnięcie do zasad wykładni, zgodnie z którymi znaczenie przepisu zależy nie tylko od jego językowego sformułowania (kontekst językowy), ale także od treści innych przepisów (kontekst systemowy) oraz całego szeregu wyznaczników pozajęzykowych takich jak cele, funkcje regulacji prawnej i przekonania moralne ( L. Morawski "Wykładnia w orzecznictwie sądów - komentarz" Toruń 2002 r. s. 77).

Wobec regulacji art. 5 ust. 3 uśr w zw. z art. 18 ust. 2 uzal, art. 8 ust. 2 uzal należy interpretować w sposób następujący. Dochód rodziny Skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie (tj. [...] zł) przekracza kwotę uprawniającą do uzyskania zaliczki alimentacyjnej w podwyższonej wysokości (co wynika z odjęcia od kwoty [...] zł stanowiącej 50% kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2 uzal w zw. z art. 8 ust. 2 uzal kwoty dochodu rodziny Skarżącej w przeliczeniu na osobę, tj. [...] zł), lecz kwota różnicy wynosi [...] a zatem jest niższa niż kwota [...] zł, odpowiadająca najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalana zaliczka alimentacyjna (in casu od [...] r. do [...] r. - § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych - Dz.U. 130/06/903) a zatem, wobec faktu, że zaliczka alimentacyjna przysługiwała Skarżącej w poprzednim okresie zasiłkowym w podwyższonej wysokości – [...] zł (tj. okresie od [...] r. do [...] r., przyznana decyzją z dnia [...] r.) a zaszła sytuacja przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym- zaliczka alimentacyjna winna przysługiwać I.W. J., w okresie od [...] r. do [...] r., w podwyższonej wysokości [...] zł (art. 2 pkt 5 lit. a , art. 7 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 2 pkt 1 i art. 18 ust. 2 uzal w zw. z art. 5 ust. 1 i 3 uśr).

W świetle powyższego organy administracji obu instancji winny były przeprowadzić właściwie wykładnię przepisów oraz postępowanie dowodowe i w konsekwencji przyznać Skarżącej zaliczkę alimentacyjną w podwyższonej wysokości, czego nie uczyniły. To zaś stanowi naruszenie prawa procesowego i materialnego, które na mocy z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c w zw. z art. 134 § 2 i art. 135 ppsa skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. oraz poprzedzającej jej decyzji z dnia [...] r. w części, w której nie orzeczono o prawie do zaliczki alimentacyjnej na dziecko I. W. J. w okresie od [...] r. do dnia [...] r. w kwocie powyżej [...] zł (Skarżąca chroniona jest zakazem reformationis in peius) miesięcznie i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania. O wykonalności decyzji w zakresie, w jakim przyznano zaliczkę alimentacyjną, orzeczono na podstawie art. 152 ppsa.

/-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M.Dybowski

JH