Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1140/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 35a, art. 64 ust. 1 pkt 1, art. 140aa ust. 1 i ust. 3, art. 140ab ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1260
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jednoloty
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135, art. 200 w zw. z art. 205 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2018 r. sprawy ze skargi B. S.A. z siedzibą w O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] stycznia 2018 r.; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej B. S.A. z siedzibą w O. kwotę 4 067 (cztery tysiące sześćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu [...] listopada 2017 r. o godz. 16:20 na ul. [...] w W. (o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 8 t) funkcjonariusz Policji zatrzymał do kontroli czteroosiowy samochód ciężarowy marki [...] o nr rej. [...]. Przedmiotowym pojazdem kierował J. O., który wykonywał przewóz drogowy ładunku w postaci betonu [...]w imieniu i na rzecz B. S.A. z siedzibą w O.(dalej: "skarżąca", "spółka") na trasie ul. [...] w W.– ul. [...] w W. W związku z przypuszczeniem przekroczenia dopuszczalnych parametrów wagowych funkcjonariusz doprowadził pojazd na stanowisko kontrolne zlokalizowane przy ul. [...] w W. i przekazał go kontrolerom Wydziału Kontroli Pasa Drogowego Zarządu Dróg Miejskich celem dokonania dalszej kontroli.

Na stanowisku kontrolnym zmierzono wymiary i wagę pojazdu oraz naciski na poszczególne osie. W wyniku kontroli odnotowano następujące przekroczone wartości wagowe: rzeczywista masa całkowita - 36,6 t (dopuszczalna masa całkowita pojazdu to 32 t), nacisk trzeciej osi - 11,45 t (dopuszczalna wartość to 8 t), nacisk czwartej osi - 11,45 t (dopuszczalna wartość to 8 t), suma nacisku trzeciej i czwartej osi – 22,9 t (dopuszczalna wartość to 18 t). Pomiarów dokonano za pomocą przenośnych wag do pomiarów statycznych typu WL103 marki [...].

Kierowca odmówił podpisania protokołu kontroli bez podania przyczyny.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, Prezydent Miasta W. (dalej: "Prezydent W.", "organ I Instancji") decyzją z [...] stycznia 2018 r. nr [...], nałożył na skarżącą karę pieniężną w kwocie 15.000 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1260 ze zm.; dalej: "p.r.d."). W uzasadnieniu podał, że w niniejszym przypadku z uwagi na to, że nacisk poszczególnych osi lub rzeczywista masa całkowita pojazdu lub jego wymiary przekraczają dopuszczalne wartości więcej niż o 20%, należy zastosować karę za brak zezwolenia kategorii VII, której wysokość określa art. 140ab ust. 1 pkt 3c p.r.d.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, domagając się uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania, alternatywnie przekazania sprawy Prezydentowi W. do ponownego rozpatrzenia. Zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej: "k.p.a.") poprzez dokonanie kontroli i ważenia samochodu w sposób niezgodny z instrukcją wagi, to jest:

1/ przy pracującym silniku i obracającej się gruszce betonomieszarki,

2/ bez założenia klinów pod koła samochodu, mimo że jest wyposażony w manualną skrzynię biegów,

co doprowadziło do zafałszowania pomiarów.

Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej: "SKO w W.", "organ II instancji") decyzją z [...] kwietnia 2018 r. nr [...]na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 140aa ust. 1, 2, 3 pkt 1 i art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) p.r.d. utrzymało w całości w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że żaden z podnoszonych w odwołaniu zarzutów nie okazał się zasadny, zaś przebieg kontroli i dalszego postępowania administracyjnego nie naruszał prawa.

W ocenie SKO w W. nie zasługuje na uwzględnienie argument, iż pomiary są niewiarygodne z powodu dokonania pomiaru przy pracującym silniku i betonomieszarce, gdyż - jakkolwiek istotnie następuje przemieszczenie betonu - to jednak jako materiał półpłynny pod wpływem prawa ciążenia zawsze zajmuje miejsce w dolnych częściach zbiorniku betonu. Nie bez znaczenia w sprawie jest także znaczące przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu (a na ten parametr środek ciężkości pojazdu nie ma wpływu).

Organ II instancji zaznaczył, że warunki pomiaru zostały zakwestionowane dopiero w oświadczeniu kierowcy z [...] lutego 2018 r., co czyni przedmiotowe zarzuty nieweryfikowalnymi w sytuacji niezgłoszenia takich zastrzeżeń podczas kontroli.

Dodatkowo z uwagi na właściwości płynnego betonu, zatrzymywanie betonomieszarki w trakcie przewozu jest niedopuszczalne, co oznacza, iż spełnienie wymogu skarżącej (dot. dokonania pomiaru po zatrzymaniu urządzenia) w istocie czyniłoby pomiary pojazdów przewożących beton niemożliwymi.

Organ odwoławczy stwierdził również, że organ I instancji poprzestał na pouczeniu, a zaniechał zbadania, czy nie zachodzą okoliczności skutkujące odstąpieniem od nałożenia kary, o których mowa w art. 189f § 1 k.p.a., tj.:

1) waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa lub

2) za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe i uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna.

Według organu II instancji, analiza akt sprawy, jak też odwołania wskazuje, że nie zaszła żadna z ww. okoliczności. Trudno bowiem uznać przekroczenie całkowitej masy pojazdu o ponad 14 % oraz przekroczenie nacisku na 4 poszczególne osie od 27% do 43 % wartości dopuszczalnych za naruszenie o stopniu znikomym. Skarżąca nie podnosiła także, a SKO w W. nie ujawniło z urzędu faktu ukarania za ten sam delikt administracyjny albo ten sam czyn, który jednocześnie wypełnił znamiona wykroczenia lub przestępstwa

Od decyzji SKO w W. z [...] stycznia 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła skarżąca, zarzucając naruszenie:

I. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1. art. 7 i art. 8 k.p.a. polegające na:

- utrzymaniu w mocy decyzji wydanej na podstawie pomiaru niezgodnego z instrukcją użytkowania i przeznaczenia wagi,

- błędnym uznaniu przeprowadzonej kontroli i ważenia za wiarygodne,

- nierozpoznaniu istotnego zarzutu strony z odwołania, dotyczącego przeprowadzenia pomiaru niezgodnie z instrukcją urządzenia pomiarowego,

co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji z naruszeniem zasady prawdy materialnej i obowiązku prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie stron do organów administracji.

2. art. 77 § 1 k.p.a. polegające na zaniechaniu wystąpienia przez organ odwoławczy do Prezydenta W. o udostępnienie instrukcji wagi. W ten sposób SKO w W. nie zebrało i nie rozpatrzyło w sposób wyczerpujący materiału dowodowego;

3. art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. polegające na:

- niewskazaniu czy organ uznał i ustalił, że kontrola pojazdu przebiegała przy włączonym silniku, obracającym się bębnie betonomieszarki i bez włożenia klinów pod jej koła,

- zaniechaniu oceny wiarygodności i mocy dowodowej przedstawionego oświadczenia kierowcy z [...] lutego 2018 r.,

co w konsekwencji doprowadziło do niewskazania, czy fakty istotne dla sprawy SKO w W. uznało za udowodnione;

4. art. 107 § 1 k.p.a. polegające na zbędnym przywołaniu w uzasadnieniu decyzji analizy przesłanek z art. 140 aa ust. 4 p.r.d., podczas gdy sprawa należytej staranności przy załadunku, obowiązki załadowcy i przewoźnika w ogóle nie były poruszane w sprawie;

5. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. przez pominięcie powołanych w decyzji wyników pomiarów ważenia powyżej dopuszczalnej nośności wagi.

Ponadto skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z (załączonych do skargi) fotokopii instrukcji wagi [...] WL103 na okoliczność warunków wskazanych przez producenta do prawidłowego przebiegu pomiaru, zaleceń ogólnych i źródeł błędów pomiarowych, sposobu uzyskania obiektywnego pomiaru i zakresu ważenia.

W uzasadnieniu skargi spółka podniosła, że przeprowadzenie ważenia niezgodnie z instrukcją wag, całkowicie podważa jego wynik. Wykorzystana waga nie może być, zdaniem skarżącej, zastosowana do kontroli załadowanej betonomieszarki z obracającą się "gruszką". Jej pomiar zawsze będzie zafałszowany i niewiarygodny ze względu na ważenie niezgodne z instrukcją i przeznaczeniem wagi. W tym kontekście spółka powołała się na zapisy pkt 3.4.1. i 4.1.2. oraz 4.1.7. instrukcji.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO w W. oraz poprzedzającej jej decyzji Prezydenta W., a także zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 27 września 2018 r. Sąd dopuścił w trybie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: "p.p.s.a.") zawarty w skardze wniosek dowodowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Kontrola sądowa zaskarżonej decyzji SKO w W. z [...] kwietnia 2018 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta W. [...] stycznia 2018 r. prowadzi do wniosku, że decyzje te zostały podjęte z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez co podlegają one uchyleniu.

Zakres odpowiedzialności przewoźnika za popełnione naruszenia przekroczenia rzeczywistej masy całkowitej pojazdu czy dopuszczalnych nacisków ładunku na poszczególne osie pojazdu ustawodawca przekłada na wysokość kary pieniężnej, w efekcie uzależniając ją od wyników ważenia. Z tego względu wszelkie ustalenia faktyczne w zakresie wyników ważenia nie mogą budzić żadnych wątpliwości w zakresie prawidłowości ich przeprowadzenia. Jest to bowiem zasadniczy dowód stanowiący podstawę odpowiedzialności administracyjnej strony w zakresie wysokości nałożonej kary pieniężnej.

Zgodnie definicją zawartą w art. 2 pkt 35a p.r.d. pojazdem nienormatywnym jest pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku są większe od dopuszczalnych, przewidzianych dla danej drogi w przepisach o drogach publicznych, lub którego wymiary lub rzeczywista masa całkowita wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych, przewidzianych w przepisach niniejszej ustawy. Stosownie zaś do treści art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d. ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii wydawanego w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ, a w przypadku pojazdu nienormatywnego należącego do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej pod warunkiem uzyskania zezwolenia wojskowego na przejazd drogowy, wydawanego przez właściwy organ wojskowy. Natomiast w myśl art. 140aa ust. 1 p.r.d. za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji. Karę pieniężną, o której mowa w ust. 1, nakłada się na podmiot wykonujący przejazd, a także na podmioty wykonujące inne czynności związane z przewozem drogowym, a w szczególności na organizatora transportu, nadawcę, odbiorcę, załadowcę lub spedytora, jeżeli okoliczności lub dowody wskazują, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia określonego w ust. 1 (art. 140aa ust. 3 p.r.d.).

Ponadto z mocy art. 140ab ust. 2 p.r.d., w przypadku naruszeń zakazu, o którym mowa w art. 64 ust. 2 (zabrania się przewozu pojazdem nienormatywnym ładunków innych niż ładunek niepodzielny, z wyłączeniem pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I lub kategorii II) za przejazd pojazdem nienormatywnym nakłada się karę jak za przejazd bez zezwolenia.

W rozpatrywanej sprawie, karę za przejazd pojazdem nienormatywnym ładunku podzielnego (beton) nałożono na przewoźnika (skarżącą) uznając, że nastąpiło naruszenie dopuszczalnych norm transportu drogowego, w wyniku stwierdzonego przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej oraz nacisków osi.

Z protokołu kontroli wynika, że pomiarów nacisków osi oraz masy całkowitej czteroosiowego samochodu ciężarowego marki [...] dokonano przy użyciu dwóch (pary) przenośnych wag do pomiarów statycznych typu WL 103 marki [...] o nr [...] i [...]. W trakcie dokonywania pomiarów wagi były ułożone w zagłębieniu w taki sposób, że powierzchnie płyt ważących znajdowały się na wysokości powierzchni jezdni w strefie ważenia. Wszystkie koła pojazdu znajdowały się na tej samej wysokości (z zachowaniem dopuszczonych spadków wzdłużnych i poprzecznych). Przed umieszczeniem wag w zagłębieniu, zostało ono dokładnie oczyszczone (nie zawierało kamieni, ziemi itp. mogących wpłynąć na wyniki pomiarów) – vide karty 19verte i 21verte akt administracyjnych sprawy. Wykorzystane podczas kontroli wagi legitymowały się świadectwami legalizacji ponownej wydanymi przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w S. z datą ważności do: 30 czerwca 2019 r. (w przypadku wagi nr [...]) oraz 30 kwietnia 2019 r. (w odniesieniu do wagi nr [...]) - vide karty 3 i 4 akt administracyjnych sprawy.

Natomiast w aktach administracyjnych sprawy brak jest instrukcji obsługi wag typu WL 103 marki [...]. Dokument taki został przedstawiony dopiero przez skarżącą (załączono go do skargi), a Sąd na rozprawie uwzględnił wniosek skarżącej o przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z ww. przepisem, Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

W tym miejscu podkreślić należy, iż każdy przyrząd kontrolny, aby jego wskazania mogły być uznane za rzeczywiste i prawdziwe, powinien być używany zgodnie ze wskazaniami producenta tych przyrządów kontrolnych, tj. instrukcją obsługi konkretnej wagi. Wprawdzie protokół kontroli ma walor dokumentu urzędowego i stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone, ale nie jest to jedyny dowód, który należy przeprowadzić w postępowaniu w sprawie naruszenia przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym. Ustaleń wynikających z protokołu nie można przyjmować bezkrytycznie, zwłaszcza jeżeli powstają wątpliwości co do ich poprawności. W rozpoznawanej sprawie zasadniczą kwestią, która nie została w sposób jednoznaczny wyjaśniona przez organy, była prawidłowość pomiarów w zakresie dopuszczalnej masy całkowitej i nacisków osi w kontekście sposobu wykorzystania zastosowanych podczas kontroli wag.

W protokole kontroli opisano sposób ważenia pojazdu należącego do skarżącej, bez odniesienia się do instrukcji obsługi wag typu WL 103 marki [...] (jak już wspomniano w aktach postępowania administracyjnego prowadzonego zarówno przez organ I instancji, jak i przez SKO w W. brak jest przedmiotowego dokumentu).

Tymczasem skarżąca kwestionuje ważenie kontrolowanego pojazdu, podnosząc iż zostało wykonane niezgodnie z przeznaczeniem wag i ich instrukcją. Wskazuje na pkt 3.4.1. instrukcji Zalecenia ogólne, zgodnie z którym m.in. w celu zabezpieczenia pojazdu przed stoczeniem się należy go pozostawić na pierwszym biegu z wyłączonym silnikiem. Alternatywnie można użyć klinów. W pkt 4.1.2. jako źródło błędów podano zbyt duży stopień nachylenia miejsca ważenia. Dodatkowo może powstać przesunięcie ładunku z powodu przemieszczenia się środka ciężkości. Z kolei według pkt 4.1.7. błąd w postaci niezwolnionych w pełni hamulców może powodować wystąpienie dodatkowych sił i przesunięć ładunku.

Nadto Sąd zauważa, że w aktach administracyjnych sprawy brak jest dokumentu zatwierdzającego miejsce kontroli pojazdów (ul. [...], W.).

W niniejszej sprawie organy powinny wyjaśnić – w oparciu o opracowaną przez producenta wag typu WL 103 [...] instrukcję ich obsługi - czy w analizowanym przypadku dochowano warunków ważenia przewidzianych w tej instrukcji dla czteroosiowych pojazdów (do których należał samochód skarżącej), w tym (m.in.) czy użyto właściwej liczby wag. Nie może tego stwierdzić skarżąca, ani ocenić Sąd. Brak takiej weryfikacji ze strony organów uniemożliwia skontrolowanie prawidłowości warunków ważenia, a zarazem ocenę legalności uzyskanych w ten sposób jego wyników. W konsekwencji stanowi to istotne uchybienie postępowania wyjaśniającego i narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Okoliczności te mają bowiem zasadnicze znaczenie w zakresie ustaleń faktycznych sprawy, determinujących prawidłowe jej rozstrzygnięcie.

Reasumując stwierdzić należało, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania polegającym na niepoczynieniu istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń faktycznych oraz na braku wnikliwego zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, zawarte w punkcie drugim sentencji wyroku, Sąd oparł na art. 200 w związku z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w związku z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).