Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 406/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2006-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Janowska – spr. Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz Protokolant: sekretarz sądowy Dorota Rak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2006 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez L. K. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] wydana na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 KPA oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a-c, art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r.o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371) utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że L. K. wnosił o przyznanie uprawnień kombatanckich wskazując jako podstawę wniosku pobyt w obozie przejściowym w K., pobyt w obozie przejściowym w D., pobyt w obozach pracy przymusowej (fabrykach) [...] w miejscowości G. [...] oraz [...] w N. od października 1943 r. do końca wojny.

Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] odmówił wnioskodawcy przyznania uprawnień kombatanckich stwierdzając, że pobyt w obozach pracy przymusowej oraz pobyt w obozie przejściowym w D. nie stanowi podstawy przyznania uprawnień w trybie ustawy z 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Jednocześnie w decyzji wydanej w pierwszej instancji organ nie odniósł się do pobytu strony w obozie przesiedleńczym w K.

L. K. w ustawowym terminie złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zgadzając się z wydaną decyzją i wnosząc o jej zmianę.

Organ odwoławczy wskazał, że stosownie do regulacji zawartej w art. 4 ust. 1 pkt 1 do powołanej ustawy o kombatantach, represjami są okresy przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, w innych miejscach odosobnienia, których warunki pobytu nie różniły się od warunków pobytu w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Zgodnie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach wykaz obozów i innych miejsc odosobnienia ustala w drodze rozporządzenia Prezes Rady Ministrów. Wydane w wykonaniu tego przepisu rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 105, Piz. 1154) nie wymienia obozu przejściowego w D. oraz obozów pracy przymusowej zlokalizowanych w fabrykach [...] w miejscowości G. [...] oraz [...] w N. Organ odwoławczy wywodził, że obozy te nie były obozami koncentracyjnymi ani obozami, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy o kombatantach, nie były to również karne lub wychowawcze obozy pracy. Niezależnie od trudnych warunków panujących w obozach, które mogły być zbliżone do warunków panujących w obozach koncentracyjnych, organ nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń, czy przedmiotowe obozy posiadały cechy obozów wymienionych w art. 4 ustawy z 24 stycznia 1991r. o kombatantach. Organ odwoławczy podkreślił, że jest związany przepisami rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 20 września 2001r. i nie może samodzielnie kwalifikować obozów do poszczególnych kategorii wskazach w ustawie.

Jednocześnie Kierownik Urzędu w ramach postępowania dowodowego przeprowadzonego w drugiej instancji wystąpił do Archiwum Państwowego w Ł. i Instytutu Pamięci Narodowej o udzielenie informacji dotyczących pobytu strony w obozie w K. po wysiedleniu ze wsi M. w październiku 1943r. i stwierdził po przeprowadzeniu analizy zgromadzonych w sprawie dokumentów, brak dostatecznych dowodów potwierdzających, że skarżący podlegał represjom, o których mowa w art. 4 ust. 1 lit c przedmiotowej ustawy. W aktach archiwalnych bowiem brak było urzędowego lub prywatnego dokumentu potwierdzającego pobyt L. K. i jego rodziny w obozie w K. Również w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Ł. brak było dokumentów dotyczących wysiedlenia mieszkańców wsi [...]. Z informacji Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w P. z dnia 3 lipca 2005r. wynikało natomiast, iż wysiedlenia ze wsi M. nastąpiły w grudniu 1939r. oraz we wrześniu 1940r. Osoby wysiedlone trafiały do wsi powiatów [...], [...], [...] oraz [...] nie przebywając w obozach przesiedleńczych. W 1943r. ze wsi M. wysiedlono na teren Niemiec F. i M. K. oraz J. i S. B. i w tym przypadku brak było adnotacji o pobycie w obozie przesiedleńczym. Na wykazach osób wysiedlonych nie znaleziono nazwiska rodziny K. Jednocześnie Instytut Pamięci Narodowej poinformował, że w zgromadzonych zasobach archiwalnych nie zidentyfikowano materiałów pozwalających na potwierdzenie pobytu wnioskodawcy w obozie w K. W świetle zgromadzonych w sprawie dowodów organ uznał za niewiarygodne oświadczenie siostry wnioskodawcy I. S. w zakresie dotyczącym pobytu w obozie przejściowym w K. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że z samego faktu deportacji do pracy przymusowej na obszar III Rzeszy nie można automatycznie wywodzić wcześniejszego pobytu w obozie przesiedleńczym, za który ustawodawca przewidział możliwość przyznania uprawnień kombatanckich.

Powyższą decyzję zaskarżył L. K. wnosząc o jej uchylenie. W skardze stwierdził, że treść przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. wskazuje na to, że przebywanie dziecka wraz z rodzicami w obozach pracy i obozie przesiedleńczym, gdzie panowały nieludzkie warunki daje podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich. Zdaniem skarżącego organ orzekający błędnie interpretuje treść ustawy z 24.01.1991r. i błędny jest wniosek, że powyższa ustawa nie stanowi podstawy do nadania uprawnień kombatanckich za pobyt i pracę w obozie pracy.

W odpowiedzi na skargę organ orzekający wnosił o jej oddalenie. Podniósł argumenty zbieżne z treścią zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta odpowiada wymogom prawa.

Ustawa z dn. 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych okresu powojennego (Dz. U. z 2002r., Nr42, poz. 371) przewiduje szereg tytułów, które stanowić mają podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich. Skarżący wymieniając w skardze art. 3 i 4 cyt. ustawy, w treści tych przepisów, jak się wydaje, upatruje podstawę prawną przyznania mu uprawnień. Z uwagi na to, że skarżący przebywał jako dziecko w obozie pracy w na terenie Saksonii - nie może mieć zastosowania przepis art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze, bowiem nie był osobą pozostającą w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, czyli Gestapo, a obóz pracy nie jest uznany za hitlerowskie więzienie, obóz koncentracyjny i ośrodek zagłady oraz inne miejsce odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych. Do zastosowania tego przepisu nie wystarczy bowiem być w miejscu podanym wyżej, ale konieczne jest również pozostawanie do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Skarżący nie wskazuje okoliczności, które by mogły uprawdopodobnić spełnienie powyższych przesłanek, a wykonywanie pracy również poza terem obozu wyklucza stały dozór Gestapo.

Przepis art. 4 ust. 1 dotyczy osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. W sprawie skarżącego należy rozważyć treść pkt 1 a) b) c), które określają miejsce przebywania, warunki, a nadto cel osadzenia przez władze hitlerowskie.

A więc zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a) obozu pracy nie można zaliczyć do hitlerowskiego więzienia, obozu koncentracyjnego i ośrodka zagłady. W miejscach tych bowiem panowały zupełnie różne reżimy i inny był cel osadzenia. Obóz pracy z tych względów nie był również miejscem odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych z przyczyn podanych wyżej. Skarżący nie był osobą pozostającą w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych, jak tego wymaga treść art. 21 ust. 1 pkt 1 lit. b) cyt. ustawy. Chodzi tu nie o każdy aparat władzy Niemiec hitlerowskich, lecz władz bezpieczeństwa, czyli Gestapo. Przechodząc do następnego punktu tego przepisu, obóz pracy nie był "innym miejscem odosobnienia", w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny. Eksterminacja to znaczy wytępienie, wyniszczenie, zagłada. Obóz pracy nie miał charakteru eksterminacyjnego, o którym stanowi ten przepis, a również osoby, które w nim przebywały, nie pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Analiza powyższych przepisów nie pozwala na zaliczenie pobytu w obozie pracy i wykonywanie pracy przymusowej przez rodziców i rodzeństwo skarżącego do represji o których stanowi ustawa o kombatantach, i w taki pogląd został utrwalony w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że została uchwalona przez Sejm ustawa z dn. 31.05.1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę, Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395). Według tej ustawy, represją jest osadzenie w obozach pracy przymusowej i deportacja do pracy przymusowej. Skarżącemu, jak oświadczył na rozprawie, z tego tytułu przyznano świadczenie pieniężne.

Należy jeszcze podnieść, że jedyną przesłanką pozwalająca na przyznanie skarżącemu uprawnień kombatanckich w ramach omawianej ustawy o kombatantach jest przebywanie w obozie w K, przez przepisy rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów określone jako miejsce odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych (art. 4 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy).

Ustawa o kombatantach nie odwołuje się do innych przepisów dotyczących postępowania w sprawach przez nią unormowanych, wobec czego należy stosować przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. W związku z tym organ orzekający jest zobowiązany do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w myśl art. 7 i 77 KPA.

W ocenie Sądu, nie można podzielić poglądu zawartego w skardze, że organ orzekający nie przeprowadził w sprawie wnikliwego postępowania wyjaśniającego, w tym dotyczącego pobytu skarżącego w obozie w K.

Wprawdzie swoje rozstrzygnięcie oparł na informacjach wynikających z zasobów archiwalnych, jednak sięgnął zarówno do dowodów posiadanych przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Ł. i P., jak i do informacji posiadanych przez Archiwum Państwowe w Ł. – akt Centrali Przesiedleńczej w P. Oddział w Ł. i zbadał okoliczności wskazane przez skarżącego związane z deportacją ludności ze wsi M. w okresie wojny 1939-1945.

Zgromadzone w sprawie dowody z zasobów archiwalnych nie potwierdziły osadzenia skarżącego i pobytu w obozie w K., okoliczności tej nie potwierdza również przedłożony przez skarżącego Arbeitsbuch siostry I. K. Natomiast w sprawie nie można było przeprowadzić dowodów z zeznań świadków.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że nie można zarzucić organowi orzekającemu, iż nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak również, że naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 KPA.

Z tych wszystkich przyczyn, wyrażając pełne zrozumienie dla ciężkiej sytuacji strony w czasie ostatniej wojny, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) skargę oddalił.