Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3475/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Sędziowie Asesor WSA Sylwester Golec, Asesor WSA Alojzy Skrodzki, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2007 r. sprawy ze skargi M.J. [...] na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnymi w Warszawie postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2006 r. Nr [...] Minister Finansów na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – powoływanej dalej jako "k.p.a." oraz art. 18 i art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – powoływanej dalej jako "u.p.e.a." - utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] października 2005 r. nr [...] oddalające skargę na czynności egzekucyjne.

W uzasadnieniu postanowienia organ drugiej instancji wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w T. wystawił na M. J. tytuły wykonawcze z dnia [...] kwietnia 2002 r. o numerach [...], [...], obejmując nimi zaległe składki na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego odpowiednio za poszczególne miesiące w okresie sierpień – grudzień 2001 r. i styczeń 2002 r. W dniu [...] kwietnia 2002 r. tytuły zostały zaopatrzone w klauzule organu egzekucyjnego o skierowaniu ich do egzekucji. Pismami z dnia [...] kwietnia 2002 r. organ egzekucyjny zawiadomił I. Bank [...] w T. o zajęciu – na poczet dochodzonych na postawie wymienionych tytułów należności - wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego. Zajęcia zostały dokonane w dniu 12 kwietnia 2002 r., a zrealizowane w dniach 12, 17, 19 kwietnia 2002 r. Jednocześnie organ przesłał do strony odpisy zawiadomień o zajęciach wraz z odpisami tytułów wykonawczych, które doręczono na adres "[...] – M.J." w dniu 16 kwietnia 2002 r.

Pismem z dnia 14 kwietnia 2002 r. strona skierowała do Izby Skarbowej w K. skargę na powyższe czynności egzekucyjne, wnosząc o uchylenie czynności podjętych w toku postępowania i zwrot nienależnych kosztów postępowania wraz z odsetkami. Jako podstawę żądania wskazała zajęcie rachunku bankowego bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego i doręczenia tytułów wykonawczych, nieważność postępowania oraz błędne i bezpodstawne określenie wysokości zajęcia.

Dyrektor Izby Skarbowej w K. oddalił skargę strony postanowieniem z dnia [...]maja 2002 r.

Minister Finansów po rozpoznaniu zażalenia skarżącego postanowieniem z dnia [...] czerwca 2002 r. utrzymał w mocy powyższe postanowienie organu pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 października 2004 r. (sygn. III SA/Wa 1128/04) uchylił zaskarżone postanowienie Ministra Finansów oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z przyczyn procesowych.

Po ponownym rozpatrzeniu skargi M. J. na czynności egzekucyjne Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] października 2005 r. skargę tę oddalił.

W zażaleniu na powyższe postanowienie złożonym do Ministra Finansów M. J. podniósł zarzuty dotyczące zasadności i wymagalności obowiązków objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi, a nadto wskazał, że wbrew stanowisku Sądu w postępowaniu ponownym nie wyjaśniono, czy zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zostały skierowane do banku przed wystawieniem tytułów wykonawczych. Skarżący podkreślił, że organ wydający zaskarżone postanowienie oparł się tylko na kopiach dokumentów nadesłanych przez ZUS, nie dokonując sprawdzenia treści oryginałów dokumentów znajdujących się w banku.

Minister Finansów po rozpatrzeniu zażalenia wskazał, że w postępowaniu niniejszym zarzuty strony dotyczące zasadności oraz wymagalności obowiązków objętych tytułami wykonawczymi nie mogą być przedmiotem oceny merytorycznej. Nadto z dokumentów zgromadzonych w aktach wynika, że skarżący okoliczności te podnosił w zgłoszonych do organu zarzutach w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, które zostały ostatecznie rozpoznane.

Minister Finansów wskazał, że stosownie do treści art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Katalog tychże środków zawarty jest w art. 1a) pkt 12 lit. a) u.p.e.a., a jednym z nich jest egzekucja z rachunków bankowych. Zasady prowadzenia egzekucji regulują z kolei przepisy działu II rozdziału 4, to jest art. 80-87 u.p.e.a. I tak – zgodnie z przepisem art. 80 § 1 ustawy, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały – do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Zajęcie jest dokonane chwilą doręczenia bankowi ww. zawiadomienia. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bakowego bez zgody organu egzekucyjnego. W konsekwencji w ocenie Ministra Finansów organ egzekucyjny prawidłowo podjął czynności egzekucyjne.

Ustosunkowując się do zarzutu strony, iż zajęcia egzekucyjnego dokonano zgodnie z decyzją wymiarową, organ odwoławczy podniósł, że zaskarżone postanowienie stwierdzenia takiego nie zawiera.

W ocenie Ministra Dyrektor Izby Skarbowej wszechstronnie przeprowadził postępowanie wyjaśniające oraz zapewnił stronie możliwość czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. Dokonane ustalenia nie potwierdziły zarzutu strony dokonania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przed wystawieniem tytułów wykonawczych.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie M. J. zarzucił decyzji wadliwe zastosowanie art. 53 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137. poz. 926 ze zm.) – powoływanej dalej jako "ord. pod.", dokonanie nietrafnych ustaleń w toku postępowania, pominięcie i nierozpoznanie zarzutu fałszowania dokumentacji przez ZUS poprzez odstąpienie od dokonania fizycznej kontroli akt, zawyżenie kwot dochodzonych egzekucją oraz pominięcie faktu uchylenia decyzji wymiarowej przez Izbę Skarbową. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi M. J. wskazał, że w toku postępowania organ oparł się jedynie na wyjaśnieniach złożonych przez ZUS, który to wcześniej składał w sprawie nieprawdziwe wyjaśnienia. Zdaniem strony celem prawidłowego rozpoznania skargi organ winien przeprowadzić kontrolę akt i porównać stan faktyczny dokumentów z wyjaśnieniami ZUS oraz wyciągnąć wnioski z tegoż porównania. Opieranie bowiem decyzji na wyjaśnieniach ZUS, którego wiarygodność już wcześniej podważono jest wadliwym ustaleniem stanu faktycznego. Nadto skarżący zwrócił uwagę na fakt, że Izba Skarbowa w K. uchyliła już decyzje wymiarowe, a WSA w Gliwicach oddalił skargę ZUS na decyzję Izby Skarbowej w K.. W związku z powyższym, w ocenie skarżącego czynności egzekucyjne dokonane na ich podstawie nie powinny być utrzymane w mocy.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 53 ord. pod. M. J. wskazał, że do dnia 1 stycznia 2004 r. nie wydano aktu normatywnego o wysokości odsetek za zwłokę, a zatem nie istniał współczynnik pozwalający na ich wyliczenie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczas zajmowane stanowisko.

Sąd z urzędu postanowił przeprowadzić dowód z dokumentów – oryginałów tytułów wykonawczych znajdujących się w aktach sądowych i administracyjnych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach sygn. I SA/Gl 818/06.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. — Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku postanowienia) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola dokonywana przez sądy administracyjne polega na zbadaniu, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej "p.p.s.a." - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że zgodnie z przepisem art. 26 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w chwili wszczęcia egzekucji w sprawie niniejszej, organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Z regulacji tej jasno wynika, że bez wystawienia tytułu wykonawczego nie można zastosować żadnego środka egzekucyjnego. Zgodnie natomiast z § 5 powołanego przepisu wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą:

1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub

2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

W drugim z przytoczonych przypadków organ nie jest uprawniony do doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu jeśli nie wystawiono wcześniej tytułu wykonawczego. Tezę tą potwierdza również treść art. 67 § 2 pkt 4 u.p.e.a., zgodnie z którym zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę do zajęcia. Okoliczność, że zastosowano środek egzekucyjny przed formalnym wszczęciem egzekucji może stanowić przedmiot skargi na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. W kontekście powyższych rozważań odnieść się należy do treści skargi dotyczącej dokonania przez organ nietrafnych ustaleń w toku postępowania oraz pominięcia i nierozpoznania zarzutu fałszowania dokumentacji przez ZUS poprzez odstąpienie od dokonania fizycznej kontroli akt. Skarżący bowiem zarzucał, iż środek egzekucyjny zastosowano wobec niego zanim został wystawiony tytuł wykonawczy.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że postępowanie niniejsze toczyło się ponownie na skutek uchylającego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2004 r. W wyroku tym Sąd wskazał jakie czynności procesowe winien podjąć organ pierwszej instancji.

W kontekście wytycznych Sądu uznać należy, że organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie. W szczególności Dyrektor Izby Skarbowej zbadał kiedy nastąpiło zastosowanie środka egzekucyjnego w odniesieniu do daty wystawienia tytułu wykonawczego. Z akt sprawy wynika, że organ przeprowadził w tym zakresie postępowanie wyjaśniające w wyniku którego ustalono że fakt, iż w zawiadomieniach o zajęciu prawa majątkowego innym charakterem pisma i długopisem, a nie przez kalkę uzupełniono rubryki "numer zawiadomienia" i "numer tytułu wykonawczego" wynika z obowiązującej w ówczesnym okresie organizacji pracy w jednostce. Opracowaniem dokumentacji dotyczącej rodzaju zastosowanego środka egzekucyjnego zajmował się pracownik Referatu Rozliczeń Kont Płatników Składek, natomiast rejestrował zawiadomienia i wystawiał tytuły wykonawcze pracownik komórki odmiennej – działu egzekucji (pismo z ZUS z dnia 29 września 2005 r. k. 24 akt administracyjnych). Ponadto co do prawdziwości dokumentacji - daty wystawienia rzeczonych tytułów oraz zarzutu skargi, iż organ oparł się wyłącznie na wyjaśnieniach ZUS i nie przeprowadził kontroli akt w ZUS, Sąd na podstawie art.106 § 3 p.p.s.a. dopuścił uzupełniająco dowód z dokumentów (k 48 – 206 akt sądowych).Na kartach 185, 187 -191 znajdują się zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego, na kartach 192-203 tytuły wykonawcze wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Z dokumentów tych wynika, że wszystkie tytuły wykonawcze wystawione zostały w dniu [...] kwietnia 2002 r., a zatem nie po dacie zawiadomień jak utrzymywał M.J.. Dokumenty te nie potwierdzają również zarzutów skarżącego iż wyjaśnienia ZUS co treści zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego były niewiarygodne. Samo wpisanie danych innym charakterem w zawiadomieniu o zajęciu prawa majątkowego nie daje podstaw do przyjęcia, iż są one nieprawdziwe.

Skoro zatem istniały podstawy prawne do podjęcia przez organ czynności wykonawczych i nie miała miejsca sytuacja, że przed wystawieniem tytułów wykonawczych zastosowano środek egzekucyjny w stosunku do strony, skarga strony na czynności egzekucyjne nie zasługiwała na uwzględnienie.

Jednocześnie organy zapewniły M.J. czynny udział w każdym stadium postępowania. Świadczy o tym korespondencja – pisma organu o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego: z dnia [...]kwietnia 2005 r. (k. 11 akt administracyjnych) oraz z dnia [...] października 2005 r. (k. 23 akt).

Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów skargi, a dotyczących nieistnienia obowiązku oraz wcześniejszego spełnienia części zobowiązania rację należy przyznać organom, które stwierdziły, że kwestie te nie mogą być przedmiotem oceny merytorycznej w postępowaniu prowadzonym w trybie skargi na czynności egzekucyjne na podstawie art.54 u.p.e.a. Zauważyć również należy, iż okoliczności te podnoszone były przez skarżącego w zgłoszonych do organu egzekucyjnego zarzutach w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art.33 u.p.e.a.), które zostały rozpatrzone w odrębnym postępowaniu zakończonym ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] lutego 2006 r. Nr [...] [...] (k-28 akt administracyjnych).W tej kwestii wypowiadał się również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 21 października 2004 r. Sygn. Akt 1128/04, w którym wyraził pogląd, iż prawidłowe określenie egzekwowanego obowiązku może być podstawą zarzutów, o których mowa w art.33 u.p.e.a. a nie skargi na czynności egzekucyjne, której dotyczy art.54 § 1 u.p.e.a. Ponadto organ egzekucyjny w świetle art. 29 § 1 u.p.e.a. nie ma uprawnień do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, ma natomiast obowiązek badać z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, a więc również dokonywać oceny czy prawidłowo został wystawiony tytuł wykonawczy.

W wyżej wymienionym wyroku Sąd zajął również stanowisko co do zarzutów skarżącego w kwestii braku podstaw do ustalenia wysokości stawki odsetek za zwłokę. Sąd stwierdził, iż obowiązek zapłaty odsetek za zwłokę wynika z przepisów art. 53-55 ord. pod. W przepisie art. 56 § 1 ord. pod. wskazano – w brzmieniu obowiązującym w sprawie – że stawka odsetek za zwłokę wynosi 200 % podstawowej stropy oprocentowania kredytu lombardowego, ustalanej przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego. Przepis ten jednak, jak podkreślano już w orzecznictwie, miał jedynie charakter informacyjny i nie przyznawał uprawnień wymienionemu w nim organowi. O tym, jaki organ i w jakim trybie ustala podstawową stopę oprocentowania kredytu lombardowego przesądzały przepisy prawa bankowego. Ocena prawna wyrażona w powyższym wyroku jest wiążąca dla strony, sądu jak i organu egzekucyjnego, zatem dalsze rozważania w tej kwestii uznać należy za bezprzedmiotowe.(art.153 p.p.s.a.)

Reasumując więc, w ocenie Sądu, organy egzekucyjne nie naruszyły przepisów postępowania, które to naruszenie uzasadniałoby uchylenie zaskarżonego postanowienia. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.