Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1181/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-03-05 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 245 par. 1 i 3, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 255, art. 258 par. 1 i 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 05 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku KSG o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi KSG na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie uznania za niezasadne zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

Wpis od skargi wynosi [...].

Skarżąca KSG, reprezentowana przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie ma środków na pokrycie kosztów sądowych. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córkami i z matką. Wnioskodawczyni podała, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów. Skarżąca wskazała, że otrzymuje wynagrodzenie brutto w wysokości [...], po potrąceniu zajęcia [...], matka otrzymuje emeryturę w wysokości [...], po potraceniu zajęcia [...], starsza córka z tytułu wynagrodzenia otrzymuje [...] brutto. Wnioskodawczyni podała, że opłaty za mieszkanie wynoszą [...].

Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:

1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli wnioskodawczyni i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym złożyły zeznania roczne podatkowe za [...] należy przedłożyć odpisy tych zeznań,

2. złożenie odpisów z rachunków i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym,

3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.),

4. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskują jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego,

5. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym poza deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami uzyskują inne dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach np. członka zarządu, prokurenta, z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, prowadzenia działalności gospodarczej, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości,

6. podanie czy skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to należy wymienić markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów,

7. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżąca, jeżeli wnioskodawczyni i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym najmują ten dom należy podać koszty najmu,

8. podanie czy skarżąca pozostaje w związku małżeńskim/partnerskim, jeżeli tak należy przedłożyć odpis zeznania rocznego podatkowego za [...] złożonego przez małżonka/partnera, podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje on miesięczne dochody (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, rolniczej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, posiadania udziałów w spółkach z o.o., pełnienia funkcji członka zarządu lub prokurenta, inne), jeżeli nie pracuje to czy jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, złożyć odpisy wyciągów z jego rachunków i lokat bankowych za ostatnie [...] miesięcy, podać czy posiada on jakieś nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa), podać w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty wyżywienia i zakupu lekarstw, środków czystości, czy spłaca kredyty, jeżeli tak to w jakiej wysokości zaciągnął kredyty, kiedy, na jak długo, na co, w jakiej wysokości miesięcznie spłaca raty kredytów), podać czy na jego utrzymaniu pozostają inne osoby np. dzieci, jeżeli tak należy podać w jakim wieku są te osoby, jeżeli skarżąca pozostaje z małżonkiem w rozdzielności majątkowej małżeńskiej należy przedłożyć również odpis umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej oraz odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami,

9. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez skarżącą i jej córkę za ostatnie [...] miesięcy,

10. podanie czy skarżąca otrzymuje na córkę GG alimenty/rentę rodzinną, jeżeli tak to w jakiej wysokości,

11. złożenie odpisów dokumentów z prowadzonych postępowań egzekucyjnych wobec skarżącej i jej matki np. zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia, emerytury, rachunków bankowych, wierzytelności, majątku.

Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że nie ma rachunku bankowego, rachunek bankowy posiada natomiast jej matka. Wnioskodawczyni podała, że mają zaciągnięte następujące kredyty i pożyczki:

- umowa pożyczki hipotecznej z dnia [...] na kwotę [...], rata miesięczna z tego tytułu to [...];

- umowa kredytu na zakup artykułów gospodarstwa domowego – rata [...];

- umowa kredytu na zakup artykułów gospodarstwa domowego – rata [...].

Wnioskodawczyni podała, że ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...], jej matka w wysokości ok. [...].

Skarżąca podała, że pełni funkcję prezesa zarządu w firmie A Sp. z o.o. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie uzyskują dodatkowych przychodów i nie posiadają pojazdów mechanicznych. Skarżąca wyjaśniła, że dom, w którym mieszka należy do firmy A sp. z o.o. Wskazała, że alimenty na młodszą córkę nie są płacone.

Do pisma załączyła kserokopię zeznania rocznego podatkowego za [...], z którego wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskała dochód w wysokości [...] oraz zawiadomień ZUS z dnia [...] i z dnia [...] z których wynika, że wysokość świadczenia emerytalnego matki wynosi miesięcznie [...] i że ze świadczenia tego dokonywane jest potrącenie na podstawie zajęcia egzekucyjnego.

Kolejnym pismem z dnia [...] skarżąca przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego matki prowadzonego przez B za okres [...]. Z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że rachunek ten obciążany jest co miesiąc opłatami za jego prowadzenie w wysokości [...].

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych.

W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego niniejszy wniosek stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie.

Ze złożonych przez skarżącą oświadczeń wynika, że wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką i z córkami w wieku [...] i [...] lat. Skarżąca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości i wartościowych przedmiotów. Wnioskodawczyni i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Mimo wezwania skarżąca nie podała natomiast czy ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym użytkują takie pojazdy. Skarżąca podała, że nie posiada rachunku bankowego, rachunek bankowy posiada natomiast jej matka, w okresie [...] nie odnotowano na tym rachunku żadnych wpływów, rachunek ten obciążany jest opłatami za jego prowadzenie. Wnioskodawczyni nie przedłożyła natomiast wyciągów z rachunku bankowego starszej córki, która uzyskuje miesięczne dochody z tytułu wynagrodzenia, nie wyjaśniła nawet czy posiada ona rachunek bankowy. Skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia, które podlega częściowo zajęciu. Skarżąca pełni funkcję członka zarządu w A Sp. z o.o. Mimo wezwania skarżąca nie podała czy ona lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach z o.o. W tym miejscu zauważyć należy, że z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że starsza córka wnioskodawczyni posiada [...] udziałów w A Sp. z o.o. o łącznej wartości [...] (por. wydruk z Centralnej Informacji KRS z dnia [...]). Skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła czy córka z tytułu posiadania udziałów w spółce z o.o. uzyskuje dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie przedłożyła również zaświadczeń o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez nią i jej córkę za ostatnie [...] miesięcy. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że opłaty za utrzymanie mieszkania wynoszą ok. [...]. Następnie wnioskodawczyni wyjaśniła, że dom, w którym mieszka ze swoją rodziną należy do A Sp. z o.o. Skarżąca nie wyjaśniła czy ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą opłaty za wynajem domu, nie podała również mimo wezwania z wyszczególnieniem na poszczególne wydatki koszów miesięcznego utrzymania, w tym opłat za energię elektryczną, wodę, gaz, ogrzewanie, abonament RTV oraz w jakiej wysokości ponoszą koszty wyżywienia, koszty leczenia i zakupu leków, inne koszty. Skarżąca ogólnikowo wskazała, że ona ponosi koszty w wysokości ok. [...], jej matka w wysokości ok. [...], nie wiadomo natomiast czy do kosztów miesięcznego utrzymania dokłada się jej starsza córka, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Wnioskodawczyni podała, że nie otrzymuje alimentów na młodszą córkę. Skarżąca nie wyjaśniła czy alimenty na młodszą córkę zostały zasądzone. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie podała również czy pozostaje w związku małżeńskim/partnerskim. W tym miejscu zauważyć należy, że złożenie przez skarżącą oświadczenia w tej kwestii ma istotne znaczenie przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli bowiem skarżąca pozostaje w związku małżeńskim/partnerskim, to należy również wyjaśnić jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa małżonka/partnera, która wpływa również na ocenę sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawczyni. Ponadto zauważyć należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonek ma obowiązek udzielenia pomocy małżonce w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych. Zauważyć również należy, że fakt, iż małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to małżonek nie może pomóc swojej małżonce w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponadto ze złożonego przez skarżącą oświadczenia wynika, że mają do spłaty pożyczkę hipoteczną zaciągniętą w [...] na kwotę [...], rata miesięczna wynosi [...] oraz [...] kredyty na zakup sprzętu gospodarstwa domowego, rata w wysokości [...] i w wysokości [...]. Z oświadczeń skarżącej nie wynika czy kredyty i pożyczka hipoteczna są spłacane, czy też nie, wnioskodawczyni nie przedłożyła również żadnych pism i zawiadomień z banków wzywających do spłaty w.w zobowiązań. Z oświadczeń skarżącej nie wynika również, że jeżeli kredyty i pożyczka hipoteczna są spłacane to z jakich środków.

Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. I OZ 987/11, z dnia 28 marca 2012 r., sygn. I OZ 189/12 i z dnia 27 czerwca 2014 r., I OZ 499/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W aktach administracyjnych niniejszej sprawy i w sprawie o sygn. I[...] znajdują się tytuły wykonawcze, zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą oraz zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego organem rentowym, zatem w tym zakresie referendarz sądowy uznał, że niewykonanie przez skarżącą punktu [...] wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wpływa na treść rozstrzygnięcia jakie zapadło w niniejszej sprawie.

Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.