Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 828/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2014-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit c., art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 41a ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 104 § 1 i art. 111 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 7 listopada 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, , Protokolant Asystent sędziego Tomasz Porczyński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2014 roku sprawy ze skargi T. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziału Regionalnego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 828/14

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] (znak [...]), wydaną na podstawie art. 59 ust. 3 i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz.U. z 2013 r., poz. 1403 ze zm.) [dalej ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników] oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy – utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję z dnia [...] o umorzeniu 100% odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie, na ubezpieczenie emerytalno-rentowe i odmówił umorzenia należności głównej za okres od stycznia 2002 r. do lutego 2006 r. w kwocie 3.636,30 zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:

Pierwotną decyzją z dnia [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpatrzeniu wniosku T. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 5.730,30 zł. (należność główna wraz z kosztami upomnienia: 3.636,30 zł + odsetki za zwłokę 2.094,00 zł) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 5 października 2012 r., zgodnie z którą:

- umorzono T.S. 100% odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 01.2002 do 02.2006 w kwocie 2.094,00 zł, w tym:

• na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w kwocie 540,00 zł (składki - 0,00 zł, odsetki za zwłokę - 540,00 zł) za okres od I kw. 2002 r. do II kw. 2006 r.,

• na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w kwocie 1.554,00 zł (składki - 0,00 zł, odsetki za zwłokę - 1.554,00 zł) za okres od I kw. 2002 r. do II kw. 2006 r., z tego:

- 612,00 zł (składki 0,00 zł, odsetki 612,00 zł) za okres od III kw. 2004 r. do II kw. 2006 r. jest pomocą de minimis, spełniającą warunki określone w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. U. UE L 337 z 21.12.2007 r.). Kwota pozostała do spłaty: 3.636,30 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że T.S. we wniosku o umorzenie należności składkowych opisał swoją trudną sytuację finansową spowodowaną między innymi uzyskiwaniem niskich dochodów z gospodarstwa rolnego, brakiem dodatkowych dochodów i problemami zdrowotnymi. Na poparcie przedstawionych okoliczności wnioskodawca przedłożył kartę informacyjną leczenia szpitalnego oraz oświadczenie o nieskorzystaniu z pomocy de minimis w rolnictwie w roku bieżącym i dwóch latach go poprzedzających.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i dokonaniu oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy ustalono, że w związku z prowadzeniem działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym o powierzchni 7,03 ha (2,18 ha przeliczeniowych) T.S. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. Organ zaznaczył, że podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników nakłada na rolnika obowiązek opłacania składek za każdego ubezpieczonego w gospodarstwie rolnym, co wynika z przepisów art. 4 i art. 40 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, natomiast wnioskodawca nie wywiązywał się z tego od wielu lat. Zadłużenie narastało i mimo udzielonej ulgi w formie układu ratalnego strona nie podjęła spłaty zadłużenia, a układ ratalny został zerwany. Prezes KRUS wskazał, iż z zaświadczenia GOPS w D. wynika jednocześnie, że T.S. nie korzysta z pomocy ośrodka. Wnioskodawca nie posiada przy tym zaległości w opłacaniu podatku rolnego i pobiera dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych. W miarę możliwości finansowych reguluje swoje zobowiązania i opłaca na bieżąco składki z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników.

W świetle powyższego organ uznał za zasadne udzielić skarżącemu ulgi w postaci umorzenia części należności składkowych, tj. 100% odsetek od zaległych należności, gdyż wnioskodawca nie jest pozbawiony dochodów.

Z uwagi na zakwestionowanie przez T. S. decyzji z dnia [...] i złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w dniu 29 listopada 2012 r. przeprowadzono kolejną wizytację w gospodarstwie rolnym dłużnika, podczas której strona przedłożyła rachunki i faktury. Analizując udokumentowane przez Urząd Gminy w D. dochody, dochody z ARiMR w Ł. oraz dochody wykazane w zestawieniu, które złożył wnioskodawca organ stwierdził rozbieżności. Z zaświadczenia z Urzędu Gminy w D. wynikało, że T.S. uzyskuje dochód z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym i w roku 2011 wyniósł on 5.903,49 zł oraz pobiera dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych (za rok 2011 w kwocie 6.571,53 zł). Miesięczne uposażenie wnioskodawcy w 2011 r. wynosiło zatem 1.039.85 zł, natomiast średnie miesięczne wydatki (udokumentowane i nieudokumentowane) wyniosły - według zestawienia strony - 493,77 zł. Z uwagi na powyższe Prezes KRUS uznał, że sytuacja finansowa T.S. - jakkolwiek niełatwa - pozwala na spłatę zaległych należności chociażby w dogodnym układzie ratalnym.

Na decyzję z dnia 24 stycznia 2013 r. T.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Wyrokiem z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 329/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd oceniając zaskarżoną decyzję stwierdził, że organ orzekający w sprawie nie przeprowadził wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a co najmniej nie dał wyrazu wnikliwej analizy sytuacji majątkowej strony w jej uzasadnieniu. Zaprezentowanie natomiast wywodu, który obrazowałby - nie tyle dla sądu, ile dla wnioskodawcy - dlaczego uznano, że jego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, stanowi bezwzględny obowiązek organu. Konieczna jest ocena zaprezentowanych dowodów przejawiająca się w wyczerpującym wyłożeniu tych okoliczności ze względu na które organ nie uznał wniosku strony. Przedstawione przez organ okoliczności nie zostały poparte szczegółową analizą wysokości źródeł dochodów i porównania ich wysokości do niezbędnych kosztów utrzymania. Z uzasadnienia decyzji wynikało, że organ oparł swoje stanowisko na porównaniu dochodu wnioskodawcy, jaki uzyskał on w 2011 r. z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym wraz z uwzględnieniem dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych ze średnimi miesięcznymi wydatkami (udokumentowanymi i nieudokumentowanymi) wykazanymi przez stronę w zestawieniu z grudnia 2012 r., dotyczącymi roku 2012. Zdaniem Sądu, porównanie dochodów wnioskodawcy z roku 2011 z jego wydatkami z roku 2012 nie mogło być uznane jako wiarygodny środek dowodowy obrazujący możliwości finansowe dłużnika w spłacie zaległości. Sąd podkreślił, że w przedłożonym przez skarżącego zestawieniu dochodów i wydatków brak jest m.in. jakichkolwiek wydatków związanych z kosztami nabycia środków spożywczych.

Sąd podkreślił, że art. 41a ust 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników odwołuje się do "możliwości płatniczych wnioskodawcy" a nie do uzyskiwania przez niego dochodów czy też nie. Dokonując zatem analizy sytuacji finansowej T.S. organ winien skoncentrować się na ocenie jego realnych możliwości płatniczych w odniesieniu do figurującego na jego koncie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, uwzględniając przy tym stan techniczny posiadanego przez niego gospodarstwa rolnego, jak również to, że wobec wnioskodawcy było już prowadzone postępowanie egzekucyjne dotyczące należności wobec KRUS, które w roku 2008 zostało umorzone przez Urząd Skarbowy w Łasku jako nieskuteczne.

Przedstawione powyżej argumenty przemawiały, zdaniem Sądu za przyjęciem, że Prezes KRUS nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a stwierdzona wadliwość uzasadnienia skarżonej decyzji spowodowała, że nie mogła się ona ostać w porządku prawnym.

Wątpliwości Sądu wzbudziła również sentencja rozstrzygnięcia podjętego przez Prezesa KRUS w niniejszej sprawie. Z decyzji organu z dnia [...], utrzymanej w mocy zaskarżonym rozstrzygnięciem, wynikało, że Prezes KRUS rozpatrując wniosek T.S. o umorzenie składek na ubezpieczenie Społeczne rolników w wysokości 5.730,30 zł umorzył 100% odsetek od zaległości składkowych w kwocie 2.094,00 zł. Brak było natomiast w sentencji tej decyzji wyraźnego i jednoznacznego rozstrzygnięcia co do pozostałej kwoty należności. Organ wskazał co prawda, że pozostaje T.S. do spłaty kwota: 3.636,30 zł, jednak brak jest rozstrzygnięcia z którego wynikałoby wprost, iż organ odmawia wnioskodawcy umorzenia tej kwoty. Taka konstrukcja decyzji powodowała, że wniosek T.S. o ponowne rozpatrzenie sprawy potraktowany został jako dotyczący całej decyzji z dnia 5 października 2012 r., podczas gdy nie ulegało wątpliwości, że nie było intencją strony wnoszenie o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym zakresie, w którym organ uwzględnił częściowo jego wniosek i umorzył kwotę należnych odsetek od składek.

Z tych wszystkich względów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja naruszała przepisy art. 6 - 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 104 § 2 oraz art. 107 §1 i 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.

W wyniku ponownego przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia 10 października 2013 r. Prezes KRUS, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. i art. 59 ust. 3, art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1535/2007 po raz kolejny utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 5 października 2012 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał m.in, że decyzją z dnia 12 grudnia 2007 r. udzielona została skarżącemu pomoc w spłacie zaległości poprzez umorzenie odsetek. Należności głównej strona nie uregulowała i nie wystąpiła wówczas o przyznanie ulgi w spłacie i rozłożenie należności głównej na raty. W wyniku przeprowadzonych wizytacji ustalono, że skarżący mieszka sam i utrzymuje się z gospodarstwa rolnego oraz dopłat z ARiMR. Posiada maszyny rolnicze, które ułatwiają prace w gospodarstwie i przyczyniają się do uzyskania dochodów z działalności rolniczej bez dodatkowego ponoszenia kosztów na wynajem sprzętu. W budynki gospodarcze oraz w budynek mieszkalny nie inwestuje środków finansowych. Do dnia 5 września 2012 r. nie zgłosił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o udzielenie pomocy finansowej lub żywieniowej. Z pisma z dnia 4 września 2012 r. wydanego przez Urząd Gminy w D. wynikało, że w latach 2001-2012 skarżący nie zgłaszał swojego gospodarstwa jako poszkodowanego w wyniku klęsk żywiołowych i nie korzystał z udzielonych w tym okresie ulg w opłaceniu podatku gruntowego w Gminie D.

Dalej organ wskazał, że z posiadanych 7 ha gruntów, na podstawie pisma Wójta Gminy D. z dnia 10 września 2013 r. wynika, że skarżący uzyskiwał w poszczególnych latach dochody z gospodarstwa, (tj. 2004 r. - 3.443,06 zł, 2005 r. - 3.904,67 zł, 2006 r. - 4.019,02 zł, 2007 r. - 4.700,85 zł, 2008 r. 4.353,58 zł, 2009 r. - 4.151,81 zł, 2010 r. - 4.956,93 zł, 2011 r. - 5.903,49 zł, 2012 r. - brak danych). Na podstawie wydruku "Dane płatności" z ARiMR, ustalono, że oprócz dochodów uzyskiwanych z działalności rolniczej strona od 2004 r. do chwili obecnej pobiera dopłaty unijne do gruntów rolnych z ARiMR w następujących wysokościach 2013 r. - 5.366,86 zł, 2012 r. - 6.571,53 zł, 2011 r. - 6.672,97 zł, 2010 r. 5.357,96 zł). W latach 2002-2006 wnioskodawca nie dostarczał do KRUS zwolnień lekarskich, jak również nie występował o przyznanie renty chorobowej. W dniu 12 września 2013 r. załączył własnoręcznie sporządzone zestawienie wpływów i wydatków, jakie poniósł w latach 2006 - 2013. Składki bieżące z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników opłaca w ustawowym terminie lub spłaca w ratach.

W tej sytuacji, w ocenie organu, analiza całokształtu zebranego materiału dowodowego uzasadniała odmowę umorzenia należności głównej i utrzymanie jednocześnie w mocy decyzji z dnia [...]. Organ wyjaśnił, że zadłużenie w postaci należności głównej za okres 2002-2006 oraz kosztów upomnień z 2003 r. i 2011 r. wynikało z niezaradności i braku chęci spłaty zadłużenia, nie zaś ze złej sytuacji finansowej, która była niezawiniona przez rolnika. Od 2004 r. oprócz dochodów z pracy w rolnictwie skarżący otrzymuje corocznie dopłaty z ARiMR, które stanowią dodatkowe źródło dochodu. W latach 2002-2006 nie wystąpiły w gospodarstwie skarżącego udokumentowane zdarzenia losowe mające wpływ na obniżenie zysków z działalności rolniczej. Skarżący również długotrwale nie chorował w okresie powstałego zadłużenia, o czym świadczy brak dostarczanych zwolnień lekarskich do KRUS i wypłaty zasiłku chorobowego. Nie sprawował opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co ograniczyłoby lub wręcz pozbawiłoby go możliwości uzyskania dochodów. Nie posiadał na utrzymaniu osób nieletnich. Wydatki, które przedstawił w oświadczeniu z dnia 11 września 2013 r., są kosztami ponoszonymi przez każde gospodarstwo domowe zajmujące się działalnością rolniczą i nie zwalniają z terminowej płatności składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Ponadto pomimo udzielenia w 2007 r. pomocy w spłaceniu zadłużenia w postaci umorzenia odsetek, skarżący nie wyraził wówczas chęci spłaty należności głównej w ratach, choć posiadał wiedzę o takiej możliwości. Dodatkowo organ nadmienił, że kwota wnioskowanej należności głównej została uregulowana poprzez potrącenia z należnego zasiłku chorobowego.

W skardze na decyzję z dnia 10 października 2013 r. skarżący wskazał, że należności, które powstały z tytułu nieuregulowanych składek za lata 2002-2006 nie powstały z jego winy, czy zaniedbania lecz z powodu wypadków losowych, tj. padnięcie krowy w 2000 r., choroby i pobytu w szpitalu w roku 2001, poronienia jałówki w 2002 r. i zawalenia się dachu w stodole, które miało miejsce w roku 2006. Przedstawione okoliczności zostały - zdaniem skarżącego - odpowiednio udokumentowane. Wskazując na swoje trudne warunki bytowe (tj. ponad 76- letni dom w złym stanie technicznym, w którym zamieszkuje) i trudną sytuację materialną podniósł, że z powodu choroby od ponad półtora roku przebywa na zwolnieniu lekarskim, ponosi wydatki na zakup leków i nie otrzymuje żadnego zasiłku.

Wyrokiem z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 1273/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd stwierdził, że organ orzekający w sprawie naruszył przepisy postępowania, a mianowicie art. 24 ust. 1 pkt 5 oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 153 ustawy p.p.s.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadniając naruszenie art. 24 § 1 pkt. 5 k.p.a. Sąd wskazał, że przed wydaniem decyzji z dnia 5 października 2012 r. całe postępowanie dowodowe prowadziła starszy inspektor W. G., zatem - na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. - była z mocy ustawy wyłączona od udziału w postępowaniu po złożeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Mimo to uczestniczyła ona nadal w postępowaniu prowadząc w dalszym ciągu postępowanie dowodowe. Stanowiło to naruszenie przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.

Ponadto, w ocenie Sądu, nie w pełni zostały wykonane zalecenia sądu określone w wyroku w sprawie III SA/Łd 329/13.

Przede wszystkim nie został ustalony aktualny dochód z gospodarstwa rolnego skarżącego. W aktach sprawy znajduje się jedynie wykaz dochodów z lat 2001-2011. Brak jest natomiast informacji o dochodzie w 2012 r. i w 2013 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji. Ustalono jedynie wysokość dopłat unijnych jakie otrzymał skarżący w okresie od 2004 do 2013 r.

Z uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 329/13 wynikało, że winna być dokonana analiza sytuacji finansowej skarżącego w tym ocenione jego możliwości płatnicze z uwzględnieniem stanu technicznego gospodarstwa rolnego. Winny być również uwzględnione wydatki T.S. w tym także koszty nabycia środków spożywczych. Kwestie te nie zostały dokładnie wyjaśnione. Odnośnie sytuacji finansowej to w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, że skarżący oprócz dochodów z gospodarstwa rolnego od 2004 r. otrzymuje nadto dopłaty unijne stanowiące dodatkowe źródło dochodów. Ocena ta jest bardzo ogólnikowa. Pomijając już kwestię, że nie zostały ustalone dochody z gospodarstwa po 1 stycznia 2012 r., to brak było oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy z uwzględnieniem stanu technicznego jego gospodarstwa rolnego. Jeżeli chodzi o wydatki ponoszone przez skarżącego to T.S. określił je w piśmie procesowym z dnia 11 września 2013 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kwestii tej poświęcono jedynie jedno zdanie: "wydatki, które przedstawił Pan w oświadczeniu z dnia 11.09.2013 r. są kosztami ponoszonymi przez każde gospodarstwo domowe zajmujące się działalnością rolniczą i nie zwalniają Pana z terminowej płatności składek na ubezpieczenie społeczne rolników". Zdaniem Sądu, było to bardzo lakoniczne odniesienie się do kwestii wydatków. Organ nie porównał wielkości tych wydatków z dochodami skarżącego oraz jego możliwościami płatniczymi. Nie zostały zatem w pełni wykonane zalecenia zawarte w wyroku w sprawie III SA/Łd 329/13.

W wymienionym wyroku Sąd również wyraził wątpliwość co do prawidłowości rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z dnia 5 października 2012 r. W ocenie Sądu, w decyzji tej bowiem umorzono odsetki od zaległości składkowych i jednocześnie brak było rozstrzygnięcia co do wniosku skarżącego w pozostałym zakresie, tzn. w przedmiocie należności głównej. W związku z czym wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy został potraktowany jako dotyczący całej decyzji z [...] podczas gdy intencją strony nie było wnoszenie o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym zakresie, w którym organ uwzględnił częściowo wniosek i umorzył kwotę należnych odsetek od składek. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniesiono się do tej kwestii. Organ administracji utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] akceptując tym samym fakt, że nie zawiera ona rozstrzygnięcia z którego wynikałoby wprost, że odmawia umorzenia należności głównej z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Reasumują sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ administracji naruszył przepisy postępowania a mianowicie art. art. 24 ust. 1 pkt 5 oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art.153 ustawy p.p.s.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt.1 c.) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

We wskazaniach dla organu co do dalszego postępowania Sąd wskazał na konieczność ponownego uwzględnienia rozważań zawartych w uzasadnieniu wyroku, konieczność wzięcia pod uwagę oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku WSA w Łodzi w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 329/13. W tym zakresie Sąd wskazał w jakim kierunku należy uzupełnić materiał dowodowy oraz jakich uchybień dopuszczono się w dotychczasowym postępowaniu. W szczególności należy ustalić dochody gospodarstwa rolnego skarżącego oraz jego możliwości płatnicze z uwzględnieniem stanu technicznego gospodarstwa a następnie porównać z wielkością wydatków.

W wyniku kolejnego przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z dnia 31 lipca 2014 r. Prezes KRUS, po raz kolejny utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 5 października 2012 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że pismem z dnia 12.06.2014 r. wnioskodawca przedłożył kolejne oświadczenie o uzyskiwanych dochodach i wydatkach na życie i funkcjonowaniu gospodarstwa w okresie od 01.07.2013 r. do 30.06.2014 r. Wynikało z niego, że wnioskodawca osiągnął w tym okresie dochody w wysokości 2.875,00 zł (sprzedaż cielaków - 2500 zł, 100 kg żyta - 50 zł, pomoc z GOPS i odszkodowanie z ARiMR - 325 zł), poniósł wydatki w wysokości 11.943,00 zł (wydatki na żywność 12 x 362 zł + wydatki w gospodarstwie 7.599,00 zł). Część wydatków znalazła potwierdzenie w przedłożonych rachunkach. Zdaniem organu przedstawione przez wnioskodawcę dochody nie pokrywały ujawnionych wydatków. Dlatego też organ określił je na podstawie dostępnych organowi źródeł. Ustalił w związku z tym, że poza wyżej wymienionymi dochodami w analizowanym okresie wnioskodawca otrzymał dopłaty unijne za 2013 r. w wysokości 6.351,36 zł. Z tytułu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 01.07.2013 r. do 30.06.2014 r. zostały wnioskodawcy wypłacone świadczenia z tytułu przebywania na zasiłkach chorobowych w wysokości 1.840,00 zł. Na podstawie Obwieszczenia Prezesa GUS z 23.09.2013 r. ustalono dochodowość gospodarstwa w kwocie 5.299,58 zł. organ wskazał, że w gospodarstwie wnioskodawca hoduje dwie krowy dające średnio po 4 litry mleka dziennie, z którego wyrabia masło, sery, śmietanę na własne potrzeby. W ograniczonym zakresie sprzedaje mleko osobom trzecim po około 1 zł za litr. Podobnie zboża przeznacza na karmę dla zwierząt, a pozostałą część przechowuje w pomieszczeniach budynku mieszkalnego i wyprzedaje według zapotrzebowania. Jak wyjaśnił organ, informacji tych wnioskodawca udzielił podczas ostatniej wizytacji w gospodarstwie.

Dalej organ wskazał, że zgodnie z wyrokiem WSA dokonał ponownych oględzin gospodarstwa pod kątem stanu technicznego. Wizytacja potwierdziła trudną sytuację. W budynku mieszkalnym od dawna nie było żadnych remontów. Stolarka wymaga niezwłocznej wymiany. Budynki inwentarskie i gospodarcze także są w złym stanie technicznym. Maszyny i narzędzia pracy w rolnictwie składowane są na terenie całego obejścia bez zadaszenia i bez zabezpieczenia. Znaczący wpływ na słabe efekty gospodarowania miała, według wnioskodawcy choroba. Ustalenia potwierdziły, że dopiero od sierpnia 2012 r. wnioskodawca jest pod stałą opieką lekarską w Gminnym Ośrodku Zdrowia w D. (leczenie i pobyt w szpitalu). Dlatego też stan zdrowia z wcześniejszych lat (który nie został potwierdzony przez ośrodek zdrowia) nie może być wzięty pod uwagę i stanowić przyczyny niepłacenia składek w latach 2002-2006.

Reasumując organ stwierdził, że ustalenia przeprowadzone wyżej pozwoliły określić średniomiesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego i rolnego wnioskodawcy w okresie 01.07.2013 r. - 30.06.2014 r. Organ wyliczył je na 995,00 zł miesięcznie (11.943,00 zł : 12). Natomiast dochody wyliczył na 1.124,00 zł miesięcznie ((6.351,36zł + 5.299,58zł + 1.840,00zł) : 12). Zdaniem organu, są to dochody, umożliwiające spłatę należności głównej w dogodnych (niskich np. po 30 zł) ratach, płatnych w systemie dwumiesięcznym zważywszy, że w 100% umorzone zostały wnioskodawcy odsetki w kwocie 2.094,00 zł.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zakwestionował rozstrzygniecie KRUS, zarzucając nieprawidłowe wyliczenie jego dochodu, nieuwzględnienie szczególnych okoliczności związanych z jego stanem zdrowia i sytuacją w gospodarstwie rolnym.

W odpowiedzi na skargę KRUS wnosiła o oddalenie skargi argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi skarżący popierał skargę. Oświadczył, że otrzymuje dopłaty w kwocie rzędu 6.000-6.500 zł. Od połowy 2012 r. do końca 2013 r. przebywał na zasiłku zdrowotnym. Nie otrzymał za ten okres należnego świadczenia, które zostało zarachowane na poczet zaległych składek. Oświadczył ponadto, że reguluje na bieżąco należne składki. Wyjaśnił, że nie składał odwołania od decyzji umarzającej odsetki od zaległych składek. Celem jego było i jest umorzenie należności głównej w kwocie 3.636,36 zł. W ocenie skarżącego, organ administracji nie uwzględnił jego sytuacji zdrowotnej. Nie wziął pod uwagę, że koszty leczenia przekraczają wysokość otrzymywanych dopłat. Dodał, że do końca 2006 r. sprzedawał mleko, ale obecnie z uwagi na hodowlę cielaków mleko wykorzystuje do ich karmienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanej ustawy). W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej ustawa p.p.s.a.] Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oznacza to, że sąd administracyjny rozpoznając sprawę bada, czy postępowanie w wyniku którego wydany został zaskarżony akt, dokonana czynność, przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami je regulującymi oraz czy ustalenia faktyczne mają oparcie w zebranym w sprawie materiale i czy ustalony stan faktyczny wyczerpuje dyspozycję przepisu powołanego przez organ jako podstawa prawna rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd administracyjny nie prowadzi przy tym postępowania dowodowego – poza wypadkami, kiedy przeprowadzenie dowodu z dokumentu uzna za służące wyjaśnieniu i przyspieszeniu rozpoznania sprawy – lecz orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach sprawy; nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem, że nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 133 § 1 i art. 134 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a.).

Rozpoznawana sprawa dotyczy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników.

Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa materialnego, jak i procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c) ustawy p.p.s.a.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w sprawie wypowiadał się już WSA w Łodzi w związku z tym zastosowanie ma art. 153 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Wyrażoną w art. 153 ustawy p.p.s.a. zasadę należy rozumieć w ten sposób, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy. Oznacza to, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie i sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku zmiany stanu prawnego lub istotnej zmiany okoliczności faktycznych, a także po wzruszeniu wyroku zawierającego ocenę prawną, w przewidzianym do tego trybie.

I tak w niniejszej sprawie chodzi o wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 329/13 oraz z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 1273/13, mocą których uchylane były poprzednio wydawane decyzje w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w stosunku do skarżącego T.S. W konsekwencji Sąd obecnie rozstrzygający sprawę jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w ww. orzeczeniach. Wyrokami tymi był też związany organ, któremu sprawę przekazano do ponownego rozpoznania.

W wyroku w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 329/13 WSA w Łodzi uznał, że nie został w sposób wyczerpujący zebrany i rozpatrzony cały materiał dowodowy zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełniało wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W wymienionym wyroku podniesiono, że nie niewystarczające jest "...samo wskazanie, iż strona nie jest pozbawiona dochodów, a zatem posiada możliwości ratalnej spłaty należności wobec KRUS. Także stwierdzenie zawarte w decyzji, iż sytuacja finansowa T.S. "jakkolwiek niełatwa pozwala na spłatę zaległych należności chociażby w dogodnym układzie ratalnym" nie zostało poparte szczegółową analizą wysokości źródeł dochodów i porównania ich wysokości do niezbędnych kosztów utrzymania. Z uzasadnienia decyzji – jak wskazywał Sąd - wynika, że organ oparł swoje stanowisko na porównaniu dochodu wnioskodawcy, jaki uzyskał on w 2011 r. z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym wraz z uwzględnieniem dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych ze średnimi miesięcznymi wydatkami (udokumentowanymi i nieudokumentowanymi) wykazanymi przez stronę w zestawieniu z grudnia 2012 r. dotyczącymi roku 2012. Zdaniem Sądu, porównanie dochodów wnioskodawcy z roku 2011 z jego wydatkami z roku 2012 nie mogło być uznane jako wiarygodny środek dowodowy obrazujący możliwości finansowe dłużnika w spłacie zaległości. Sąd zwrócił również uwagę, że zestawienie dochodów i wydatków sporządzone odręcznie przez T. S. winno być uznane jako niekompletne i sporządzone w sposób nieporadny. Zawarte w nim wydatki dotyczą w zasadzie bezpośrednio kosztów związanych z bieżącym funkcjonowaniem gospodarstwa rolnego dłużnika, natomiast brak jest w tym zestawieniu np. jakichkolwiek wydatków związanych kosztami nabycia środków spożywczych.

Z kolei z uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 329/13 wynika, że winna być dokonana analiza sytuacji finansowej skarżącego w tym jego możliwości płatnicze z uwzględnieniem stanu technicznego gospodarstwa rolnego. Winny być również uwzględnione wydatki T.S., w tym także koszty nabycia środków spożywczych. Odnośnie sytuacji finansowej Sąd wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono w sposób bardzo ogólny, że skarżący oprócz dochodów z gospodarstwa rolnego od 2004 r. otrzymuje dopłaty unijne stanowiące dodatkowe źródło dochodów. W kwestii wydatków ponoszonych przez skarżącego, które określił w piśmie procesowym z dnia 11 września 2013 r., to w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kwestii tej poświęcono jedynie jedno następujące zdanie: "wydatki, które przedstawił Pan w oświadczeniu z dnia 11.09.2013 r. są kosztami ponoszonymi przez każde gospodarstwo domowe zajmujące się działalnością rolniczą i nie zwalniają Pana z terminowej płatności składek na ubezpieczenie społeczne rolników". Jak stwierdził Sąd, jest to bardzo lakoniczne odniesienie się do kwestii wydatków. Organ nie porównał wielkości tych wydatków z dochodami skarżącego oraz jego możliwościami płatniczymi. Nie zostały zatem – jak skonstatował WSA w Łodzi - w pełni wykonane zalecenia zawarte w wyroku w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 329/13.

W wymienionym wyroku Sąd również wyraził wątpliwość co do prawidłowości rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z dnia [...]. W decyzji tej bowiem umorzono odsetki od zaległości składkowych, przy czym brak jest rozstrzygnięcia co do wniosku skarżącego w pozostałym zakresie, tzn. w przedmiocie należności głównej. W związku z tym – jak wskazał Sąd - wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy został potraktowany jako dotyczący całej decyzji z [...], podczas gdy intencją strony nie było wniesienie o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym zakresie, w którym organ uwzględnił częściowo wniosek i umorzył kwotę należnych odsetek od składek.

We wskazaniach co do dalszego postępowania Sąd zauważył, iż organ administracji winien wziąć przede wszystkim pod uwagę ocenę prawną i wskazania zwarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Łodzi w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 329/13. W wymienionym bowiem wyroku Sąd wskazał w jakim kierunku należy uzupełnić materiał dowodowy oraz jakich uchybień dopuszczono się w dotychczasowym postępowaniu. W szczególności, zdaniem Sądu, konieczne było ustalenie dochodów gospodarstwa rolnego skarżącego oraz jego możliwości płatniczych z uwzględnieniem stanu technicznego gospodarstwa, a następnie porównanie z wielkością wydatków.

Ustalenia przy rozstrzyganiu niniejszej skargi w pierwszej kolejności wymaga zatem ustalenie, czy organ wykonał ww. zalecenia Sądu. Na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć negatywnie.

Przechodząc do oceny zapadłego przed organami administracji rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności wskazać należy, iż podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.) [dalej: ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników], zgodnie z którym organ w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowych i składkowych, może w całości lub części umorzyć należności z tytułu składek. Treść przywołanego przepisu wskazuje, że w opisanej sytuacji organ wydaje decyzję uznaniową. Uznaniowy charakter decyzji oznacza, iż organy w przypadku stwierdzenia ważnego interesu strony mogą, ale nie muszą należności umorzyć, choć jednocześnie rozstrzygnięcie wydane w tym trybie nie może mieć charakteru dowolnego. Umorzenie zaległości może nastąpić w razie zaistnienia ściśle określonych przesłanek. Każdy z tych warunków samodzielnie, jak również łącznie mogą stanowić podstawę umorzenia zaległości. Ustalenie istnienia przesłanek nie jest oparte o kryterium uznania, przy czym organ zobowiązany jest skonkretyzować użyte w przepisie pojęcia w sprawie: "ważny interes zainteresowanego", "możliwości płatnicze", "stan finansów funduszów". Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na wystąpienie przesłanek oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Nie budzi wątpliwości, że ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych. Obowiązki te bezpośrednio wynikają z art. 7 i art. 77 k.p.a. Natomiast, jeżeli mimo istnienia przesłanek, podejmuje się decyzję polegającą na odmowie umorzenia zobowiązania, powinny zostać bardzo precyzyjnie określone motywy takiego rozstrzygnięcia.

Uwzględniając powyższe, w ocenie WSA w Łodzi, uznać należy, iż organy niedostatecznie wyjaśniły sytuację materialną i osobistą skarżącego, a zapadłe rozstrzygniecie nie spełnia wymagań w zakresie przejrzystego i przekonującego uzasadniania. W zaskarżonej decyzji w zasadzie ograniczono się od zestawienia wskazanych przez stronę wydatków jak i uzyskanych dochodów i zasiłków (w zakresie ustalenia dochodów organ dokonał samodzielnych ustaleń) bez jakiejkolwiek jednak analizy ich wzajemnych relacji. W obu decyzjach sumaryczne podliczenie kosztów i wydatków skutkowało jedynie przyjęciem – w ocenie organu - iż sytuacja skarżącego nie jest trudna. W ocenie Sądu, samo matematyczne zestawienie wydatków i dochodów nie oznacza, iż dokonano oceny możliwości płatniczych skarżącego. Nie może ono także skutkować przyjęciem, iż skarżący może dokonać wpłat w systemie ratalnym. Jeżeli zaległości mają być rozłożone na raty, to takie stwierdzenie musi wynikać z konkretnych wniosków na tle zebranego całego materiału dowodowego. Fakt, iż organ wyszczególnił w decyzji poszczególne dokumenty, na podstawie których dokonał własnego wyliczenia dochodów skarżącego, nie jest równoznaczne z ich faktyczną i realną oceną. Organ ponownie rozpoznający sprawę pomimo, iż dokonał ponownych oględzin gospodarstwa skarżącego, dokonał wyliczenia wszystkich jego dochodów i wydatków, to w praktyce nie odniósł się w żaden sposób do zmienionej sytuacji finansowej skarżącego. Poczynione ustalenia i wyciągnięte z nich wnioski nie są bowiem pełne i przekonujące. Ustalenia w szczególności wymaga czy kwoty uzyskane z tytułu dopłat bezpośrednich przeznaczane są przez skarżącego na cele gospodarstwa rolnego, czy też traktowane jako dochód skarżącego, służący finansowaniu także bieżących potrzeb życiowych. Jeżeli w dacie wydania zaskarżonej decyzji organ ustala, iż dochodem umożliwiającym spłatę należności są dopłaty unijne, ustalona – na podstawie obwieszczenia GUS - dochodowość gospodarstwa rolnego oraz zasiłek chorobowy, to całkowicie dowolnym zdaje się być twierdzenie organu, że sytuacja skarżącego nie jest bardzo trudna i jest on w stanie spłacać należności, np. w systemie ratalnym. Dokonane w tym względzie wyliczenie organu zakładające, iż średniomiesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego i rolnego skarżącego wynoszą ok. 995 zł, a dochody ok. 1.124 zł zawiera dwa podstawowe błędy. Po pierwsze, nie sposób obiektywnie ustalić, że faktyczna dochodowość gospodarstwa rolnego skarżącego ustalona na podstawie obwieszczenia GUS jest zbieżna z faktycznymi dochodami tego konkretnego gospodarstwa skarżącego, w szczególności wobec jego sytuacji zdrowotnej i trudnych warunków technicznych gospodarstwa. Po drugie natomiast, zauważyć należy, iż organy dla wyliczenia średniomiesięcznego dochodu skarżącego przyjęły wypłacany mu w pewnym okresie zasiłek chorobowy. Zauważyć w związku z tym należy, iż zasiłek ten nie ma charakteru stałego i nie można przyjąć, iż będzie on również wypłacany w kolejnych okresach, zatem uwzględnienie go w ogólnym dochodzie skarżącego i wyciągnięcie stąd wniosku, iż ma on nadwyżkę finansową, z której może pokrywać zaległe należności względem KRUS zawiera błąd logiczny i nie może być jako takie przyjęte do rozstrzygnięcia. Organ także w tym zakresie nie wziął pod uwagę, iż w praktyce dochód skarżącego z tytułu zasiłków chorobowych został zaliczony na poczet zaległości z tytułu składek. Całkowicie pominięty został również aspekt choroby skarżącego, co wnioskodawca silnie podnosił, wskazując na wpływ tej okoliczności na wysokość jego dochodów i możliwości spłaty zaległych zasiłków. Wskazywał w tym zakresie, iż w praktyce koszty leczenia przekraczały jego możliwości finansowe. Odniesienie się do tej kwestii przez organ ograniczyło się natomiast jedynie do ogólnikowego wskazania faktu analizy dokumentacji medycznej i wskazania okresów, w których skarżący leczył się.

Zaskarżona decyzja zawiera też istotne braki uzasadnienia prawnego. Zgodnie z zasadami prawidłowo prowadzonego postępowania administracyjnego decyzja powinna wskazywać ustalony przez organy stan faktyczny (nie tylko przebieg dotychczasowego postępowania), ustalać – jakie okoliczności stanu faktycznego odpowiadają konkretnym fragmentom normy prawnej. Sporządzenie prawidłowego uzasadnienia jest szczególnie istotne w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym. Tymczasem z treści obu decyzji nie wynika, jaki de facto organ ustalił stan faktyczny. Nie wskazano, czy i które dokumenty organ brał pod uwagę, czy i które uznał za wiarygodne. Uzasadnienie decyzji poza wyszczególnieniem załączonych dokumentów, dokonanych wyliczeń wydatków i dochodów nie zawiera w zasadzie kompletnej i przekonywującej ich oceny. W zaskarżonej decyzji brak jakiegokolwiek odniesienia do podnoszonych przez skarżącego okoliczności wpływu choroby na prowadzenia gospodarstwa rolnego, na dokonywane w jego ramach czynności związane z bieżącym w nim gospodarowaniem (np. sprzedaż inwentarza żywego), czy zmianami w dochodowości z tytułu np. sprzedaży mleka. W praktyce zaskarżona decyzja jest powieleniem decyzji z dnia 10 października 2013 r., tyle że z wyszczególnieniem i dokonaniem matematycznego wyliczenia wydatków i dochodów gospodarstwa domowego i rolnego skarżącego. Organy nie zawarły w uzasadnieniu pełnej analizy sytuacji finansowej – źródeł dochodów, wysokości świadczeń, a przede wszystkim relacji pomiędzy prawidłowo ustalonymi dochodami a wydatkami koniecznymi dla egzystencji zobowiązanego. Tylko taka analiza mogłaby skutkować jednoznacznym ustaleniem jaki w rzeczywistości jest dochód skarżącego i czy umożliwia mu on zapłatę zaległości. Zdaniem Sądu, organ w ogóle nie rozważał, nie analizował i co za tym idzie nie ustalił i nie ocenił, jakie są "niezbędne potrzeby życiowe" skarżącego i czy rzeczywiście ma on jakiekolwiek realne "możliwości zaspokojenia" tych potrzeb, czy też nie.

Istotne jest też w sprawie, że organ całkowicie zbagatelizował fakt, że skarżący od roku 2013 korzysta jednostkowo z pomocy społecznej, tj. z pomocy finansowej państwa. Zauważyć należy w tym względzie, że fakt, nawet sporadycznego i niepełnego korzystania z pomocy społecznej, co prawda z góry (a priori) nie przesądza, tym niemniej może jednak wskazywać, że sytuacja skarżącego jest trudna. Korzystanie przez daną osobę z pomocy finansowej państwa świadczyć może, zdaniem Sądu, o trudnej sytuacji finansowej tej osoby i stanowi istotną okoliczność mogącą przemawiać za uwzględnieniem jej żądania o umorzenie zadłużenia, a którą powinien w całokształcie rozważań wziąć pod uwagę organ w swoim rozstrzygnięciu. W przedmiotowej sprawie okoliczność ta nie była rozważana w toku prowadzonego postępowania administracyjnego.

Końcowo zauważyć należy, iż organ nie zrealizował także wytycznych Sądu zawartych w poprzednich wyrokach, a dotyczących wątpliwości co do prawidłowości rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z dnia [...] (decyzji organu I instancji). Sąd w poprzednim wyroku zauważył, iż w decyzji tej umorzono odsetki od zaległości składkowych i jednocześnie brak było rozstrzygnięcia co do wniosku skarżącego w pozostałym zakresie, tzn. w przedmiocie należności głównej. W związku z czym wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy został błędnie potraktowany jako dotyczący całej decyzji z [...] podczas gdy intencją strony nie było wnoszenie o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym zakresie, w którym organ uwzględnił częściowo wniosek i umorzył kwotę należnych odsetek od składek.

Rozpoznając po raz kolejny sprawę organ ponownie nie zastosował się do wskazań zawartych w treści uzasadnień wyroków w sprawach o sygn. akt III SA/Łd 329/13 oraz III SA/Łd 1273/13 i ponownie – wbrew jednoznacznym zastrzeżeniom Sądu, zawartym w poprzednich wyrokach – utrzymał w mocy decyzję z [...], akceptując po raz kolejny fakt, że nie zawiera ona rozstrzygnięcia, z którego wynikałoby wprost, że odmawia umorzenia należności głównej z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Z tego też powodu konieczne jest szersze wyjaśnienie niedostrzeżonych dotąd przez organ odwoławczy wątpliwości w tym zakresie.

Przede wszystkim wskazać należy, iż stosownie do treści art. 104 § 1 k.p.a., organ administracji państwowej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, która rozstrzygać powinna sprawę co do jej istoty w całości lub części (§ 2). Istotą sprawy jest - w sprawach wszczętych na żądanie strony - jej żądanie zawarte we wniesionym podaniu (art. 61 § 1 i art. 63 § 2 k.p.a.). Odpowiednio - w art. 128 zd. drugie k.p.a. określono istotę odwołania strony od decyzji wydanej w pierwszej instancji w jej sprawie przez wskazanie, że stanowi ją niezadowolenie strony z wydanej decyzji.

Tymczasem w okolicznościach niniejszej sprawy organ pierwszej instancji wydał co do zasady decyzję pozytywnie rozstrzygającą wniosek skarżącego, ale rozstrzygając wniosek skarżącego jedynie w części (umorzenie odsetek od zaległych składek). Brak było rozstrzygnięcia w przedmiocie pozostałej (zasadniczej) części wniosku, tj. rozstrzygnięcia odnośnie umorzenia lub odmowy umorzenia należności głównej. W decyzji tej nie wskazano przy tym, że rozstrzyga ona celowo sprawę w części.

Zatem nie sposób uznać, by w sprawie niniejszej zapadła decyzja pierwszoinstancyjna rozstrzygająca o całości żądania zawartego we wniosku strony skarżącej. Tym samym wniosła ona odwołanie od decyzji dla siebie pozytywnej, polemizując w praktyce z uzasadnieniem, w którym - sprzecznie z treścią samego rozstrzygnięcia - organ pierwszej instancji - w końcowej jej części - zamieścił argumentację przemawiającą przeciwko uwzględnieniu wniosku w pozostałym, nie rozpoznanym zakresie.

Tej oczywistej wadliwości nie dostrzegł organ drugiej instancji, utrzymując w mocy decyzję, co do której brak było podstaw zaskarżenia, gdyż strona jej nie kwestionowała w części w jakiej rozstrzygała ona korzystnie dla strony (w sentencji decyzji) o umorzeniu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. W razie wniesienia odwołania dotyczącego części żądań strony nie rozstrzygniętych w decyzji organu pierwszej instancji powinien ewentualnie potraktować jego treść jako żądanie uzupełnienia decyzji co do rozstrzygnięcia (art. 111 § 1 k.p.a.). Organ odwoławczy, któremu jednak przedstawiono takie odwołanie, powinien jednakże przede wszystkim wyjaśnić rzeczywiste intencje strony i doprowadzić dostępnymi środkami prawnymi do rozstrzygnięcia sprawy w jej istocie, zgodnie z żądaniem strony zawartym we wniosku (wniosek o umorzenie należności głównej i odsetek do zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników).

Zważywszy na powyższe należy stwierdzić, że organ odwoławczy rozpoznając po raz kolejny sprawę utrzymał w mocy decyzję z 5 października 2012 r., akceptując po raz kolejny fakt, że nie zawiera ona rozstrzygnięcia, z którego wynikałoby wprost, że odmawia umorzenia należności głównej z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Tak skonstruowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji nie może natomiast pozostać w obiegu prawnym i wymaga zmiany w kierunku zakreślonym w niniejszym uzasadnieniu.

Reasumując, dopiero po dokonaniu wszystkich wyżej wskazanych ustaleń organ winien je ocenić i zanalizować w kontekście przesłanek ważnego interesu skarżącego i stanu funduszów KRUS, która to ocena powinna zostać zawarta w prawidłowo skonstruowanym uzasadnieniu decyzji. Wydanie takiej decyzji powinno być poprzedzone analizą takich przesłanek, jak: istnienie uzasadnionego, ważnego interesu zainteresowanego, możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów KRUS. W szczególności wówczas, gdy organ odmawia umorzenia, powinien wykazać, dlaczego w jego ocenie nie zachodzi uzasadniony interes skarżącego, a także – dlaczego organ jest zdania, że możliwości płatnicze wnioskodawcy nie przemawiają za umorzeniem (patrz m.in. wyrok NSA z 23.03.2011 r., sygn. akt II GSK 332/10).

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, zabrakło szczegółowego rozważenia i indywidualnego podejścia do szczególnej sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego z punktu widzenia skutków odmowy umorzenia zaległych składek dla jego dochodów i możliwości samodzielnego egzystowania, co oznacza, iż zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania, lecz nosi cechy dowolności.

Wobec powyższego, z uwagi na naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. w pierwszej kolejności art. 153 ustawy p.p.s.a. poprzez niewykonanie wskazań WSA w Łodzi zawartych w poprzednich wyrokach, art. 41a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz przepisów procedury administracyjnej - art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., należało - w oparciu o art. 145 § 1 lit. a) i lit. c) ustawy-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzec jak sentencji.

Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, organ ponownie badając sprawę winien uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu, a w szczególności - mając na względzie w szczególności przesłanki umorzenia należności określone przepisami ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - winien poddać wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną wnioskodawcy, ze szczególnym uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym jego egzystencji. Ponadto organ administracji winien wziąć pod uwagę ocenę prawną i wskazania zwarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Łodzi w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 329/13 i III SA/Łd 1273/13. W wymienionych wyrokach sąd wskazał w jakim kierunku należy uzupełnić materiał dowodowy oraz jakich uchybień dopuszczono się w dotychczasowym postępowaniu. Należy dokonać wnikliwej analizy wymienionych wyroków, a następnie zastosować się do zaleceń w nich zawartych. Zalecenia te są bowiem wiążące dla organu administracji na podstawie art.153 p.p.s.a. Na tej dopiero podstawie, organ będzie mógł sformułować realną i racjonalną ocenę dotyczącą obecnej i przyszłej sytuacji finansowej skarżącego oraz perspektyw uzyskania dochodów na poziomie umożliwiającym spłatę zadłużenia wobec KRUS. Ocena ta winna uwzględniać indywidualną, obiektywnie trudną sytuację zobowiązanego.

W przypadku zaistnienia jakichkolwiek wątpliwości co do merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, organ ma obowiązek przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia materiałów i dowodów w sprawie (art. 136 K.p.a.).

R.A.