Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 629/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 i  ust. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 145
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska – Baran, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Piotr Korzeniowski (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Wioletta Matuszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2017 r. ze skargi M.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie nakazania usunięcia nawiezionego gruntu oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] nr [...] (dalej: SKO w [...], Kolegium, organ II instancji, organ odwoławczy) z [...] grudnia 2016 r., wydana na podstawie art. 1, art. 2, art. 18 ust. 1 i art. 19 ust. 1 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r., poz. 1659 ze zm.) oraz art. 104 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a.) po rozpatrzeniu w dniu [...] grudnia 2016 r. odwołania złożonego przez M. C. (dalej: skarżący) reprezentowanego przez adw. M. D. od decyzji administracyjnej nr [...] z [...] lutego 2015 r., wydanej przez działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta M. Zastępcę Burmistrza (dalej: organ I instancji), którą nakazano skarżącemu - właścicielowi nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...] położonej w M. przy ul. [...] usunąć nawieziony grunt z części ww. działki oznaczonej literami [...] na załączniku nr [...] do niniejszej decyzji (Mapa sytuacyjno-wysokościowa terenu działek położonych w M. i oznaczonych w ewidencji gruntów numerami [...] z terenem przyległym oraz oznaczeniem terenu, z powierzchni którego należy usunąć nasyp) i ukształtować całą powierzchnię tej części zgodnie z rzędnymi przedstawionych na załączniku nr [...] (Przekrój geomorfologiczny I-I) w celu umożliwienia naturalnego przepływu wody opadowej i roztopowej z terenów wyżej położonych.

W decyzji z [...] grudnia 2016 r. Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i nakazało skarżącemu - właścicielowi nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...], położonej w M., przy ul. [...], usunąć nawieziony grunt z części ww. działki, oznaczony kolorem pomarańczowym na załączniku nr [...] do niniejszej decyzji - Szkic sytuacyjny skala 1:250 i ukształtować całą powierzchnię tej części działki nr [...] zgodnie z rzędnymi przedstawionych na załączniku nr [...] - Przekrój geomorfologiczny I-I w celu umożliwienia naturalnego przepływu wody opadowej i roztopowej z terenów wyżej położonych.

Stan sprawy przestawiał się następująco:

W dniu 5 marca 2013 r. do Urzędu Miasta w M. wpłynął wniosek L. D., uzupełniony następnie w piśmie z 3 lipca 2013 r. z prośbą o interwencję w sprawie zalewania jego działki nr [...] przez wody gruntowe i roztopowe. W treści ww. wniosku wskazano, że powodem zalewania jego działki jest podniesienie terenu przez sąsiada – M. C. - właściciela działki nr [...]. Wnioskodawca dodatkowo wskazał, że pomiędzy ww. działkami był niewielki rowek, którym zgromadzona woda spływała wprost do pobliskiego rowu. Działka ogrodzona jest betonowym płotem z przęseł, które było trzykrotnie wymieniane z powodu rozsadzenia przęseł przez mróz. W zawiadomieniu z [...] lipca 2013 r. organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie zmiany stanu wody w M. na gruncie działki nr [...] ze szkodą dla gruntów działek sąsiednich, oznaczonych w ewidencji gruntów nr [...]. Jednocześnie organ I instancji zawiadomił o wyznaczeniu terminu oględzin.

W dniu [...] sierpnia 2013 r. zostały przeprowadzone oględziny na nieruchomościach oznaczonych numerami ewidencyjnymi [...].

W piśmie z 28 sierpnia 2013 r. organ I instancji zwrócił się do Zespołu Zarządzania Kryzysowego i Spraw Obronnych Urzędu Miasta w M., jak również do Komendy Powiatowej Straży Pożarnej w M. i Ochotniczej Straży Pożarnej w S., Osiedle [...] w M. [...] o przekazanie wszystkich posiadanych informacji dotyczących podtopień nieruchomości L. D. Przy piśmie z 3 września 2013 r. została przekazana przez Zespół Zarządzania Kryzysowego i Spraw Obronnych Urzędu Miasta w M. dokumentacja dotycząca podtopień rejonu skrzyżowania ul. [...].

Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w M. przy piśmie z 3 września 2013 r. przekazała informacje ze zdarzeń związanych z przyborami wód w miejscowości M. ul. [...]. W grudniu 2013 r. została wykonana przez M. G. opinia w sprawie zmiany stanu wody na gruncie dotycząca działek nr [...] zlokalizowanych w M. przy ul. [...]. W dniu [...] grudnia 2013 r. organ I instancji przeprowadził dowód z przesłuchania w charakterze świadków następujących osób: L. B., A. D., K. P., C. S., T. G. Z treści protokołów przesłuchania ww. osób wynika między innymi, że według zeznań świadków - woda napływa z terenów wyżej położonych i podpiętrza się częściowo z powodu nasypu wykonanego na działce M. C. (zeznania świadka L. B.). A. D. zeznał między innymi, że nie widział rowków ani bruzd na nieruchomościach M. C. oraz L. D., sam również nie ma ich na terenie swojej nieruchomości położonej po sąsiedzku. C. S. i K. P. zeznali, że wykonywali prace polowe na nieruchomości M. C. i według ich oceny podwyższenie terenu pola M. C. powoduje utrudnienia odpływu wód powierzchniowych z terenu nieruchomości L. D.

W dniu [...] stycznia 2014 r. organ I instancji przeprowadził kolejne oględziny, podczas których M. C. okazał w terenie wykonaną za zabudowaniami gospodarczymi na działce nr [...] bruzdę o głębokości 14 cm - 22 cm. Bruzda była wykonana od granicy pomiędzy działkami nr [...] do rowu przydrożnego (ok. 2 m od budynku gospodarczego). Na granicy tych działek znajduje się betonowy płot. W najniższym przęśle znajduje się niewielki otwór wykonany zgodnie z oświadczeniem L. D. przez OSP D. po jednej z akcji odwadniających.

W dniu 19 marca 2014 do organu I instancji wpłynął wniosek M. C. o sprawdzenie grubości nasypu na jego działce nr [...] przy ul. [...] w M.

W decyzji nr [...] z [...] maja 2014 r., organ I instancji nakazał skarżącemu właścicielowi nieruchomości położonej w M. przy ul. [...] oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...] przywrócenie stanu poprzedniego tj. usunięcie nawiezionego na ww. działkę gruntu umożliwiającego naturalny przepływ wody opadowej i roztopowej z terenów wyżej położonych w terminie do 31 sierpnia 2014 r.

Po rozpatrzeniu odwołania M. C., SKO w [...] w decyzji nr [...] z [...] lipca 2014 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując na niewłaściwe określenie obowiązku nałożonego w decyzji organu I instancji, czyniące przedmiotową decyzję niewykonalną.

Ponadto Kolegium wskazało, że znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy ustawy Prawo wodne nie przewidują możliwości określenie terminu wykonania nałożonych obowiązków.

Organ I instancji, ponownie rozpatrując sprawę w dniu [...] sierpnia 2014 r. przeprowadził oględziny nieruchomości nr [...] z udziałem stron postępowania i ich pełnomocników. Oględziny zostały przeprowadzone po intensywnych opadach deszczu w dniu [...] sierpnia i w nocy z [...] na [...] sierpnia 2014r. Na przedmiotowych działkach nie zaobserwowano podtopień, ani kałuż. M. C. oświadczył, że nasyp został wykonany jednorazowo latem 2012r. Teren, na którym został wykonany nasyp, został zaorany zimą 2012-2013 i jest uprawiany rolniczo od wiosny 2013 r. Zdaniem M. C., płot betonowy stanowi zagrożenie dla przepływu wody. Mimo podwyższenia terenu jego posesja była cała zalana 28 maja i 9 czerwca 2013 r. W dniu [...] października 2014 r. do organu I instancji wpłynęły wnioski dowodowe złożone przez M. C. reprezentowanego przez adw. M. D.

W decyzji nr [...] z [...] października 2014 r. organ I instancji nakazał skarżącemu - właścicielowi nieruchomości położonej w M. przy ul. [...] oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...] przywrócenie na tej działce stanu poprzedniego wody na gruncie poprzez usunięcie nawiezionego na ww. działkę gruntu, który uniemożliwia naturalny przepływ wody opadowej i roztopowej z terenów wyżej położonych z uwzględnieniem następujących warunków wskazanych w sentencji decyzji.

Odwołanie od ww. decyzji złożył M. C. oraz L. D. reprezentowani przez pełnomocników.

W decyzji z [...] grudnia 2014 r., nr [...], SKO w [...] uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na rozbieżności w treści opinii biegłego.

Organ I instancji, ponownie rozpoznając sprawę, do akt dołączył pismo biegłej M. G. z 5 stycznia 2015 r., w treści którego ww. poinformowała, że na załącznikach nr 5.1 i 5. 2 rzędna spodu rury została określona na 133.52 m n.p.m., natomiast na załączniku nr 3 rzędna ta została błędnie wpisana w postaci 135. 52 m n.p.m. Jest to oczywista omyłka pisarska, gdzie zamiast cyfry 3 została wpisana cyfra 5.

W dniu 12 stycznia 2015 r. do akt sprawy wpłynęło pismo A. G., w którym ww. wniosła o natychmiastowe ponowne rozpatrzenie sprawy o naruszenie stosunków wodnych przez M. C. Wyjaśniła, że M. C. uszczelnił betonowy płot ze swojej strony, aby nagromadzona woda nie przepływała na jego działkę. Do pisma dołączono zdjęcia obrazujące gromadzenie się wody na działce nr [...]. W dniu 14 stycznia 2015 r. do akt sprawy wpłynął dodatek uzupełniający do opinii w sprawie zmiany stanu wody na gruncie, sporządzony przez biegłą M. G. W piśmie z 19 stycznia 2015 r. organ I instancji poinformował strony postępowania o możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. W piśmie z 3 lutego 2015 r. M. C. reprezentowany przez adw. M. D. wniósł o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego ds. melioracji, gdyż w jego ocenie, opinia biegłej M. G. zawiera liczne błędy, jest niepełna i nie uwzględnia wszystkich istotnych elementów w zakresie przyczyn zalewania działek stron.

W decyzji nr [...] z [...] lutego 2015 r. organ I instancji nakazał skarżącemu - właścicielowi nieruchomości położonej w M. przy ul. [...] oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...] położonej w M. przy ul. [...] usunąć nawieziony grunt z części ww. działki oznaczonej literami [...] na załączniku nr [...] do niniejszej decyzji (Mapa sytuacyjno-wysokościowa terenu działek położonych w M. oznaczonych w ewidencji gruntów numerami [...] z terenem przyległym oraz oznaczeniem terenu, z powierzchni którego należy usunąć nasyp) i ukształtować całą powierzchnie tej części zgodnie z rzędnymi przedstawionymi na załączniku nr [...] (Przekrój geomorfologiczny I-I) w celu umożliwienia naturalnego przepływu wody opadowej i roztopowej z terenów wyżej położonych.

Odwołanie w piśmie z [...] lutego 2015 r. od powyższej decyzji złożył M. C., reprezentowany przez adw. M. D., zarzucając zaskarżonej decyzji: niewłaściwe zastosowanie art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 145 ze zm. dalej: p.w.) poprzez nakazanie skarżącemu usunięcie nawiezionego gruntu, w sytuacji gdy wskazane obniżenie terenu nie ma realnego związku z wykonanymi pracami, a stwarza nową, znacznie gorszą sytuację niż istniała na tym gruncie powodując zagłębienie terenu u odwołującego, które nigdy nie było tak obniżone, naruszenie art. 7, 8, 77 k.p.a. i niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, które miały wpływ na wydaną decyzję, w tym stanu pierwotnego poziomu gruntu, rozbieżności wydanej opinii w zakresie głębokości obniżenia terenu i szerokości gruntu niezbędnego do udrożnienia spływu różne rzędne wskazane przez biegłą w poprzednim rozpoznaniu sprawy, jak zmiana opinii poprzednio 3 m pas ziemi do obniżenia a obecnie 10 m oraz nieuzasadnienie wyboru sankcji ustawowej. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie od skarżącego L. D. na rzecz odwołującego zwrotu kosztów postępowania przed organami obu instancji.

W uzasadnieniu swojego stanowiska M. C. wskazał, że organ I instancji wydał nakaz usunięcia pasa ziemi o szerokości 10 m, a poprzednio szerokość wynosiła 3 m. W ocenie odwołującego się, brak jest związku przyczynowo-skutkowego wyrażającego się w negatywnej zmianie stanu wód na gruntach. Wprawdzie opinia biegłego melioranta widzi taki typowy związek, lecz jest nieprzekonywująca i niespójna, bo jasno nie wskazuje okoliczności wpływających na taką ocenę sytuacji. Ponadto podniesiono, że nie ma szkody na nieruchomości wnioskodawcy, gdyż od 9 czerwca 2013 r. nie było żadnego zgłoszenia, a poza tym jest to nieużytek, bez gospodarczego wykorzystania.

Powyższe odwołanie wraz z aktami sprawy zostało przekazane do SKO w [...] przy piśmie z 9 marca 2015 r. Pismami z 26 marca oraz 22 kwietnia 2015 r. Kolegium zwróciło się do organu I instancji o przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego.

W decyzji z [...] czerwca 2015 r. nr [...], SKO w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Skargę na decyzję Kolegium złożył M. C., reprezentowany przez adw. M. D. W wyniku rozpoznania ww. skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 listopada 2015 r., sygn. IV SA/Wa 2246/15, uchylił decyzję Kolegium z [...] czerwca 2015 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że stan faktyczny w zakresie naruszenia prawa określonego w art. 29 ust. 1 ustawy Prawo wodne oraz zaistnienia związku przyczynowo-skutkowego między tym naruszeniem, a szkodliwym jego oddziaływaniem na grunt sąsiedni został ustalony w sposób prawidłowy. W sprawie przeprowadzono wnikliwe postępowanie dowodowe, w wyniku którego zgromadzony został obszerny materiał dowodowy, który potwierdził okoliczność dokonania przez M. C. podniesienia powierzchni na działce nr ew. [...] oraz okoliczność okresowego zalewania działki sąsiadującej o nr ew. [...].

W dalszej części uzasadnienia Sąd wskazał, że organ prawidłowo ocenił dowód z opinii biegłej, oparty na analizie, pomiarach i badaniach przeprowadzonych przez biegłą. Ponadto Sąd podniósł, że organ prawidłowo ocenił, że bezsprzecznie istnieje związek skutkowo-przyczynowy między konkretnym działaniem M. C., a szkodliwym oddziaływaniem na grunt sąsiadujący. Sąd wskazał, że organ nie wyjaśnił jednak przesłanek i powodów, dla których dokonał wyboru obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego (ograniczonego do pewnego obszaru analizowanej działki o nr ew. [...]), mimo że biegła zaproponowała w swojej opinii rozwiązanie alternatywne. Po drugie, organ nie ocenił zmiany zakresu pierwotnie określonego obowiązku naprawczego z obszaru o szerokości 3 m na obszar o szerokości 10 m. Po trzecie, organ nie dostrzegł niejasności w uzupełniającej opinii biegłej, polegającej na różnicy w określeniu poziomu, do którego nawieziony grunt nasypowy ma zostać usunięty. W opinii uzupełniającej wskazano, że będzie to poziom rzędnej równej bądź niższej niż 134,4 m n.p.m., tymczasem w opinii podstawowej posłużono się innymi parametrami. Sąd końcowo wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ dokona ponownie oceny właściwego sposobu i zakresu obowiązku naprawczego, po wyjaśnieniu rozbieżności zawartych w opinii biegłej, a dokonany wybór umotywuje w uzasadnieniu.

W dniu [...] kwietnia 2016 r. do Kolegium wpłynęły akta przedmiotowej sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku, przesłane przy piśmie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 kwietnia 2016 r. W dniu 18 kwietnia 2016 r. do akt sprawy wpłynęło pismo organu I instancji, przy którym przekazano do Kolegium pismo A. G. z 16 marca 2016 r. w sprawie zalewania posesji położonej w M. W ww. piśmie pełnomocnik L. D. wskazała na fakt kolejnego podtopienia nieruchomości oraz na tę okoliczność dołączyła dokumentację zdjęciową.

W piśmie z 5 maja 2016 r. SKO w [...] zleciło organowi I instancji przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego, w trybie art. 136 k.p.a., poprzez odebranie od biegłej M. G. uzupełniającej opinii, nadto poprzez odebranie od współwłaścicieli nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] oświadczeń, czy wyrażają zgodę na wykonanie drenażu odprowadzającego wodę, według zaleceń zawartych w opinii biegłej.

W dniu 20 maja 2016 r. do akt sprawy wpłynęło pismo M. C., w którym zwrócił się o wykonanie czynności, określonych w zobowiązaniu Kolegium, po uprzednim dokonaniu oględzin na gruncie, gdyż od sporządzenia opinii upłynął długi okres czasu, a na gruncie zaszły istotne zmiany związane z pracami wykonanymi przez M. C., który na wiosnę 2016 r. przekopał wzdłuż betonowego płotu stron rowek o głębokości ok. 30 cm, odprowadzający napływającą wodę. Zmiany te mogą mieć znaczenie dla wydawanej opinii uzupełniającej. Pismem z 20 maja 2016 r. Kolegium, mając na uwadze treść ww. wniosku M. C., zleciło organowi I instancji dodatkowo przeprowadzenie dowodu z oględzin nieruchomości z udziałem biegłego rzeczoznawcy, z uwzględnieniem prac wykonanych na nieruchomości skarżącego. W piśmie z 14 czerwca 2016 r. Kolegium zawiadomiło strony o przedłużeniu terminu do rozpoznania sprawy.

Przy piśmie z 14 czerwca 2016 r. organ I instancji przekazał pismo biegłej M. G. z 13 czerwca 2016 r., stanowiące odpowiedź na zobowiązanie Kolegium. W odpowiedzi na wezwanie Kolegium biegła wskazała, że wszystkie podawane rzędne wskazywały o ile wyżej/niżej w stosunku do przyjętego punktu odniesienia znalazły się pozostałe punkty pomiarowe. W opinii uzupełniającej rzędne te zostały przeliczone na powszechnie obowiązujący układ wysokościowy, tzn. wskazywały położenie względem poziomu morza. Oba układy są prawidłowe. Zmiana układu miała za zadanie ułatwić weryfikację (poprzez pomiar wysokościowy) prawidłowości wykonanych prac mających zapobiec szkodom. W odpowiedzi na punkt 2 pisma Kolegium, biegła wskazała, że oba proponowane rozwiązania są równie skuteczne. Przywrócenie stanu poprzedniego jest rozwiązaniem prostszym w wykonaniu, jednakże może utrudnić prowadzenie uprawy rolnej w obrębie obniżonego pasa terenu z uwagi na okresowe zawilgocenie terenu. Drugie rozwiązanie umożliwi prowadzenie dotychczasowej gospodarki rolnej, jednakże będzie rozwiązaniem kosztownym. W zakresie zwiększenia szerokości obszaru objętego nałożonym obowiązkiem biegła podtrzymała dotychczasowe stanowisko, co motywowane jest aktywnie prowadzoną gospodarką rolną na działce [...], szerszy pas ułatwi zachowanie rzędnej terenu podczas prowadzonych prac spulchniających grunt uprawny oraz skuteczniej umożliwi naturalny odpływ wód powierzchniowych zgodnie z naturalnym spadkiem terenu.

W piśmie z 22 czerwca 2016 r. Kolegium wyjaśniło, do przeprowadzenia jakich czynności wezwało organ I instancji w trybie art. 136 k.p.a. i zobowiązało do ich przeprowadzenia.

Przy piśmie z 16 sierpnia 2016 r. organ I instancji przekazał do Kolegium wniosek o wyłączenie biegłego. Zawiadomieniem z 16 września nr [...] Kolegium przekazało ww. wniosek organowi I instancji według właściwości (w dniu [...] października 2016 r. do akt sprawy wpłynęło postanowienie organu I instancji z [...] października 2016 r., nr [...] o odmowie wyłączenia biegłego). W dniu [...] listopada 2016 r. organ odwoławczy przeprowadził dowód z oględzin nieruchomości. Z oględzin sporządzono protokół oraz dokumentację zdjęciową. W oględzinach, oprócz stron i ich pełnomocników, wziął udział również biegły A. G.

W uzasadnieniu decyzji nr [...] z [...] grudnia 2016 r. Kolegium wyjaśniło, że w niniejszej sprawie został wydany prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 listopada 2015 r., sygn. IV SA/Wa 2246/15, uchylający uprzednią decyzję SKO w [...] z [...] czerwca 2015 r., nr [...]. Kolegium wskazało, że rozpoznając sprawę ponownie uwzględniło stanowisko i wskazania zawarte w tymże wyroku, do czego było zobowiązane na podstawie art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2012r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej: p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę ponownie, Kolegium, mając na względzie związanie stanowiskiem i zaleceniami Sądu, przeprowadziło w sprawie dodatkowe postępowanie dowodowe w trybie art. 136 k.p.a. Zdaniem Kolegium, okoliczności występowania szkód na nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] zostały potwierdzone przez materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy - informacje pozyskane od stron postępowania (w tym materiał zdjęciowy), pisma przedłożone przez straż pożarną, jak i Zespół Zarządzania Kryzysowego i Spraw Obronnych Urzędu Miasta w M. Ponadto powyższa okoliczność znalazła również swoje potwierdzenie w trakcie oględzin przeprowadzonych przez organ odwoławczy w dniu [...] listopada 2016 r., w trakcie których na działce nr [...] stwierdzono występowanie zastoisk wody (dowód - protokół z oględzin oraz dokumentacja zdjęciowa dołączona do protokołu). Według Kolegium, co znalazło potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 listopada 2015 r., sygn. IV SA/Wa 2246/15 wydanym w przedmiotowej sprawie, niewątpliwie został wykazany również związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie działki nr [...] poprzez podniesienie jej terenu i przez to uniemożliwienia swobodnego spływu wody, a szkodą na nieruchomości sąsiedniej nr [...] w postaci okresowego jej zalewania. Kolegium wskazało, że będąc związane wytycznymi Sądu zawartymi w ww. wyroku, ponownie rozpoznając niniejszą sprawę przeprowadziło postępowanie dowodowe w zakresie wskazanym w tymże orzeczeniu.

SKO w [...] wskazało również, że organy administracji publicznej, orzekając w przedmiotowej sprawie, zastosowały takie rozwiązanie, które przy spełnieniu wymogu skuteczności, będzie racjonalne i ekonomicznie uzasadnione. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że w toku postępowania wyjaśniającego w sposób bezsporny ustalono, że teren nieruchomości nr [...] został podwyższony w stosunku do pierwotnej wysokości o około 30-40 cm. Wynika to zarówno z opinii biegłej M. G., która dokonała 8 wierceń badawczych do głębokości ok. 1,5 m p.p.t., jak i uzupełniającej opinii biegłego A. G. Na przekrojach geomorfologicznych przedstawiono warunki gruntowo-wodne, jak również scharakteryzowano poszczególne warstwy gruntu, ze wskazaniem gruntu nasypowego. Z opinii biegłych przedłożonych do akt sprawy w sposób bezsprzeczny wynika, że przyczyną gromadzenia się wód w obrębie niżej położonej działki nr [...] jest podwyższenie działki nr [...]. Płot posadowiony pomiędzy nieruchomościami o numerach ew. [...] powstał zanim M. C. podwyższył teren swojej nieruchomości. Do podtopień zaczęło natomiast dochodzić dopiero, gdy teren nieruchomości nr [...] został wyniesiony w stosunku do naturalnego. Z oświadczeń M. C. wynika, że podniósł on wysokość terenu na całej nieruchomości, od drogi aż do płotu (między innymi oświadczenia złożone w trakcie oględzin z [...] listopada 2016 r.), zaś przy płocie nie orał, ponieważ nie dochodzi tam ciągnik. W ocenie Kolegium, trudno zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że usunięcie nawiezionego gruntu nie będzie miało związku z wykonanymi pracami, a ponadto spowoduje u odwołującego powstanie zagłębienia, które nigdy nie było aż tak obniżone. Ponadto Kolegium wskazało, że w toku ponownego rozpoznawania sprawy poczyniło ustalenia w zakresie rozbieżności co do rzędnych terenu i wskazało na konieczność przyjęcia rzędnych z opinii uzupełniającej biegłego A. G. z września 2016 r., jak również wykazało konieczność wykonania pasa gruntu o szerokości 10 m zamiast proponowanego przez biegłą o szerokości 3 m. Kolegium ponadto wyjaśniło, że w niniejszej sprawie organ odwoławczy był zobligowany do uchylenia decyzji organu I instancji i orzeczenia co do istoty sprawy z uwagi na fakt, że zmianie uległy rzędne terenu określone przez biegłego A. G. w dodatku nr 2 do opinii w stosunku do rzędnych określonych uprzednio przez opiniującą w sprawię biegłą M. G., co natomiast przełożyło się na konieczność zmiany załączników, określających zakres prac koniecznych do wykonania na gruncie, stanowiących integralną część przedmiotowej decyzji, które zostały przyjęte przez Kolegium w innym kształcie, niżeli załączniki do decyzji organu I instancji z [...] lutego 2015 r.

W skardze z [...] lutego 2017 r. M. C. zaskarżył w całości decyzję Kolegium z [...] grudnia 2016 r. Skarżący wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. Ponadto wniósł o: wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, zaliczenie do dowodów opracowania inż. C. J. złożonego w Kolegium w dniu 7 lutego 2017r. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie: a) art. 7 i 8 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie całego stanu faktycznego sprawy oraz nie uwzględnienie przy wydaniu decyzji słusznego interesu skarżącego, czym organ naruszył zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji oraz zasadę prawdy obiektywnej, b) art. 77 i 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz nierozpatrzenia w sposób wyczerpujący całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, czego skutkiem są istotne błędy w ustaleniach faktycznych, że najlepszym rozwiązaniem problemu, jest nakazanie stronie usunięcia nawiezionego gruntu z części działki nr [...], położonej w M., oznaczonego kolorem pomarańczowym na załączniku nr [...] do decyzji, o szerokości 10 m w celu umożliwienia odprowadzenia wód opadowych i roztopowych z działki sąsiedniej nr [...], czyli wykonania swoistego rowu odpływowego z ujściem do rowu przydrożnego, c) art. 29 ust. 3 p.w. poprzez błędne wskazanie, że usunięcie nawiezionego gruntu, a nie wykonanie prac drenażowych jest optymalnym sposobem zastosowania tego przepisu. Według skarżącego, orzeczenie Kolegium jest wadliwe i prowadzi do powstania stanu niezgodnego z prawem. Skarżący wskazał, że ze sporządzonego na zlecenie M. C. w styczniu 2017 r. opracowania przez inż. C. J. co do sposobu odprowadzenia wód opadowych i roztopowych z terenu działki ww. strony wynika, że utworzenie takiego rowu odpływowego wymaga stosownego pozwolenia wodnoprawnego, czego w niniejszej sprawie nie uzyskano. Nadto wskazał, że na odprowadzanie takich wód do rowu przydrożnego wymagana jest zgoda zarządcy drogi krajowej, tj. Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad w W. Ukształtowanie terenu działki zgodnie ze wskazaniem Kolegium spowodowałoby, przepływ takiej wody rowem ziemnym/urządzeniem wodnym, co jest zakazane w przepisie art. 39 ust. 1 pkt 9 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (str. 9 ww. opracowania). Skarżący wskazał, że w niniejszej sprawie opinię wydawała początkowo powołana biegła M. G., a później uzupełniał opinię powołany biegły geolog A. G. Zdaniem skarżącego, biegły o tej specjalności nie był władny w sposób prawidłowy ustalić warunków wodnych na gruncie, gdyż osobą o takich kwalifikacjach byłby hydrolog, którego organ I instancji, ani II instancji nie powołał. Skarżący kwestionuje prawidłowość wydanych w sprawie opinii przez biegłych, gdyż w jego ocenie, były nierzetelne i niepełne, bo nie uwzględniały rzeczywistego stanu na gruncie. Według skarżącego, dane wywiedzione ze starej mapy są nieprawidłowe, gdyż ziemia była uprawiana od kilkudziesięciu lat (od 1977 r.) i jej poziom był wyższy niż przyjęto w tych opiniach. Dlatego usunięcie tak dużej powierzchni na pasie 10 m szerokości spowoduje nieprzydatność do upraw rolnych tego znacznego obszaru gruntu i podzieli niejako na dwie części areał. Produkcja rolna będzie wówczas całkowicie nieopłacalna. Zdaniem skarżącego, koszt wykonania tego nakazu będzie wynosił kilka tysięcy złotych, co jest droższym rozwiązaniem niż dokończenie prac odwodnieniowych dokonanych przez skarżącego wzdłuż nieruchomości z sąsiadami. Według skarżącego, organ wydając orzeczenie nie wyjaśnił - poza stwierdzeniem o braku zgody pozostałych stron - dlaczego prace drenażowe nie mogą być lepszym rozwiązaniem zaistniałego problemu. Wykonane prace nie wymagały współdziałania z sąsiadami i wykonane zostały w całości na gruncie skarżącego. W ocenie skarżącego, organ nie wyjaśnił wpływu spływających wód od sąsiada A. D., który toczy spór z właścicielami K. i W. małż. O. o podobnej sprawie, gdzie Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji, w której odmówiono wydania takiego nakazu. Z tej działki jest napływająca woda na działkę wnioskodawców, którzy również podnosili nawiezioną ziemią swój grunt. Skarżący w skardze przedstawił także uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

W piśmie z 2 marca 2017 r. stanowiącym odpowiedź na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W postanowieniu z 21 marca 2017 r., sygn. IV SA/Wa 629/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

W piśmie z 8 czerwca 2017 r. skarżący przedstawił uzupełnienie skargi o fotografie obrazujące wykonane prace odwadniające w 2017 r., już po decyzji SKO w [...], które w sposób optymalny odprowadzają wody powierzchniowe z obu działek. W uzupełnieniu skargi skarżący wniósł o zaliczenie powyższych dokumentów do materiałów dowodowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej: p.p.s.a.), polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpatrywania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c, p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Przeprowadzona na płaszczyźnie zgodności z prawem kontrola zaskarżonej decyzji nr [...] SKO w [...] z [...] grudnia 2016 r. w ramach wskazanych kryteriów, prowadzi do konstatacji, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przechodząc do oceny zarzutów skargi wskazać należy, że zdaniem Sądu, SKO w [...] w sposób wyczerpujący i rzetelny zebrało materiał dowodowy, a następnie dokonało prawidłowej jego oceny pod względem zastosowania przepisów k.p.a. oraz art. 29 p.w. Działania organu II instancji nie naruszały zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, 8, 9, 10, 11 k.p.a.

Z art. 8 k.p.a. wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej, nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Sąd nie stwierdził zatem naruszenia art. 8 k.p.a.

W niniejszej sprawie stosownie do regulacji art. 11 k.p.a. organ II instancji wyjaśnił skarżącemu zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu niniejszej sprawy dotyczącej przywrócenia stosunków wodnych na gruncie. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do okoliczności istotnych dla danej sprawy. W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził naruszenia zasady wynikającej z art. 11 k.p.a. W ocenie Sądu, uzasadnienie decyzji SKO w [...] z [...] grudnia 2016 r. jest skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady ogólnej przekonywania (art. 11 k.p.a.), a także objaśnia tok myślenia prowadzący do zastosowania powołanych w decyzji organu II instancji przepisów, które doprowadziły do wydania orzeczenia na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Według Sądu, Kolegium w decyzji z [...] grudnia 2016 r. dokonało niewadliwej analizy zebranego materiału dowodowego, który w ocenie Sądu, jest prawidłowo zebrany i kompletny, a wnioski jakie z niego wysnute są logicznie uzasadnione i nie noszą cech dowolności. Materiał dowodowy oraz postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ II instancji są zgodne z wymogami określonymi w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Organ odwoławczy podjął czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony.

W sprawie niniejszej kluczowe znaczenie ma też dyspozycja art. 153 p.p.s.a., według którego ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Sąd kontrolujący rozstrzygnięcia wydane w ponowionym wskutek wcześniejszego wyroku postępowaniu nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz jest zobowiązany do podporządkowania się temu wyrokowi oraz kontroli skarżonego rozstrzygnięcia pod kątem zastosowania się organu do wskazań co do dalszego postępowania. W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych przez organ oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

Wskazać należy, że zaskarżona decyzja SKO w [...] zapadła w wyniku postępowania, które wiązało się z kontrolą wcześniejszego orzeczenia przez tutejszy Sąd. Zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa. W szczególności w pełni odpowiada stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażonemu w wyroku z 27 listopada 2015 r. w sprawie o sygn. IV SA/Wa 2246/15.

W ocenie Sądu orzekającego w tym składzie, uzasadnienie decyzji SKO w [...] z [...] grudnia 2016 r. stanowi uzewnętrznioną motywację podjętego w nim rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu tej decyzji znalazło się bowiem ustalenie, jakie normy obowiązują w związku z wydaniem przez organ odwoławczy decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w literaturze prawniczej jednoznacznie wskazuje się, że zasada określona w art. 15 k.p.a., zawierająca wymóg dwuinstancyjności postępowania administracyjnego musi być tak rozumiana, iż sprawę w jej całokształcie rozpoznaje nie tylko organ I instancji, ale również w razie zaskarżenia orzeczenia organu I instancji - organ II instancji. Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzje, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Tym samym organ odwoławczy nie może ograniczyć się jedynie do kontroli zaskarżonej decyzji. Rozstrzygnięcie organu II instancji jest takim samym aktem stosowania prawa jak rozstrzygnięcie organu I instancji, a działanie organu II instancji nie ma charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu I instancji. Organowi odwoławczemu ustawodawca przyznał możliwość uchylenia orzeczenia organu I instancji i w to miejsce wydania własnego orzeczenia (reformacyjnego) i to zarówno w części, jak i w całości. Organ odwoławczy w granicach własnej kompetencji do orzekania w ramach dwuinstancyjności postępowania administracyjnego może usunąć wadliwości orzeczenia pierwszoinstancyjnego.

Z zasady ponownego rozpatrywania sprawy przez organ II instancji wynika, że ma on prawo korygować błędy popełnione przez organ I instancji, oczywiście o ile nie prowadziłoby to do utrzymania w mocy rozstrzygnięcia niezgodnego z prawem. Kontrola instancyjna przeprowadzona przez organ odwoławczy w niniejszej sprawie obejmowała zatem zarówno legalność rozstrzygnięcia sprawy przez organ I instancji jak i dokonaną przez ten organ ocenę stanu faktycznego sprawy. Organ II instancji uprawniony jest także, jeżeli uzna to za konieczne, przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe (art. 136 k.p.a.). Organ odwoławczy jest organem ponownie merytorycznie rozpoznającym sprawę a nie organem kontrolującym, a to oznacza, że ponowne rozstrzygnięcie co do istoty jest efektem przeprowadzenia postępowania odwoławczego. Obowiązek zastosowania instytucji reformacji i orzeczenia co do istoty, zamiast uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania do ponownego rozpoznania, w świetle art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. istnieje wówczas, gdy dokonujący kontroli instancyjnej organ II instancji nie ma wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy, a zakres uzupełnienia przez organ odwoławczy materiału dowodowego sprawy mieści się w granicach zakreślonych w art. 136 k.p.a.

Wskazać należy, że organ II instancji może rozszerzyć granice postępowania dowodowego na nowe okoliczności faktyczne pominięte przez organ I instancji, jak i na te, które po wydaniu decyzji uległy zmianie oraz te, które w świetle zmienionych przepisów prawa mają dla sprawy znaczenie prawne. Co więcej, w myśl jednolitego orzecznictwa - organ odwoławczy może powołać się na przepis art. 138 § 2 k.p.a. tylko wówczas, gdy wykaże, że przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego w granicach art. 136 k.p.a. nie jest wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy. W sytuacji bowiem, gdy przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, przewidzianego w art. 136 k.p.a., umożliwia temu organowi prawidłowe załatwienie sprawy, podjęcie przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej z tym uzasadnieniem, że rozstrzygniecie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania w całości lub znacznej części jest równoznaczne z naruszeniem obu tych przepisów. Zgodnie z treścią uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 listopada 2015 r., sygn. IV SA/Wa 2246/15, przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zobowiązany był do przeprowadzenia ponownie oceny właściwego sposobu i zakresu obowiązku naprawczego, po wyjaśnieniu rozbieżności zawartych w opinii biegłego, a dokonany wybór miał umotywować w uzasadnieniu.

Wskazać bowiem należy, że Kolegium, będąc związane wytycznymi Sądu zawartymi w wyroku WSA w Warszawie z 27 listopada 2015 r., sygn. IV SA/Wa 2246/15, ponownie rozpoznając niniejszą sprawę przeprowadziło postępowanie dowodowe w zakresie wskazanym w tymże orzeczeniu. Kolegium ponadto, realizując miedzy innymi wniosek dowodowy skarżącego przeprowadziło dowód z oględzin nieruchomości w celu dokonania oceny, czy podnoszone okoliczności, że skarżący wykonał na swojej nieruchomości prace, które mają zapobiegać naruszeniu stosunków wodnych, znajdują odzwierciedlenie w istniejącym stanie faktycznym, zmienionym w stosunku do stanu będącego przedmiotem oceny przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, został dopuszczony dowód z uzupełniającej opinii biegłego. Z uwagi na fakt, że biegła opiniująca w sprawie pierwotnie - M. G. zrezygnowała z prowadzenia dotychczasowej działalności, organ I instancji zlecił wykonanie opinii innemu biegłemu - A. G. Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika złożył wniosek o wyłączenie ww. biegłego. Organ I instancji, postanowieniem z [...] października 2016 r., odmówił wyłączenia biegłego od sporządzenia opinii w przedmiotowej sprawie. Dowód w postaci uzupełniającej opinii biegłego, został przeprowadzony w związku z niejasnościami stwierdzonymi w materiale dowodowym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 27 listopada 2015 r., sygn. IV SA/Wa 2246/15. Biegły, przy sporządzeniu przedmiotowej opinii uzupełniającej, wykonał ponad 200 pomiarów wysokości bezwzględnej na działkach objętych postępowaniem. Dla zachowania czytelności wykonanego szkicu wyniki pomiarów wysokościowych przedstawiono w rzędnych wyrażonych w metrach nad poziomem "0". Umowna wysokość odniesienia "0" znajduje się na rzędnej 130 m n.p.m., co pozwoliło na ujednolicenie wcześniej dokonanych pomiarów przez biegłą M. G. oraz uniknięcie dostrzeżonych uprzednio przez WSA w Warszawie nieprawidłowości wyrażających się w podawaniu różnych wartości w zakresie rzędnych terenu. Podane przez biegłego rzędne punktów pomiarowych określono z dokładnością do 5 cm. Biegły dodatkowo na analizowanym terenie wykonał 7 wierceń badawczych do głębokości maksymalnie 1,0 m p.p.t., które umożliwiły rozpoznanie miejsc występowania gruntu nasypowego oraz jego miąższości na badanych działkach.

Biegły zweryfikował pokrycie terenu przedmiotowych działek oraz terenów sąsiednich, dokonując analizy systemu ujmowania i zagospodarowania wód opadowych. Odwierty badawcze wykonane przez biegłego A. G. (otwory 1-6) również potwierdzają występowanie na powierzchni terenu do głębokości 0,1-0,35 m nasypu gliniastego, zalegającego bezpośrednio na warstwie piasku humusowego (str. 7 opinii). Należy także podkreślić, że tereny położone na wschód od działki [...] są terenami położonymi wyżej (świadczą o tym barwy na zdjęciu), co z kolei potwierdza, że pierwotny spadek terenu w analizowanym obszarze był od wschodu (i północnego wschodu) w kierunku zachodnim. Na fakt podwyższenia terenu przez właściciela działki nr [...] wskazują również pomiary wykonane przez biegłego A. G., a przedstawione na szkicu sytuacyjnym - załącznik nr [...] do opinii uzupełniającej.

Biegły A. G., sporządzając opinię uzupełniającą, miał za zadanie ustalić w sposób niebudzący wątpliwości rzędne terenu, wskazać najbardziej uzasadniony sposób przywrócenia naturalnych stosunków wodnych w analizowanym terenie, jak również, z uwagi na zmianę w stanie faktycznym - to jest prace wykonane przez skarżącego - wypowiedzieć się w zakresie znaczenia tychże prac w kontekście naruszenia stosunków wodnych.

Biegły wyjaśnił, że pomiary wykonane w 2013 r. przez M. G. oraz wykonane przez niego w 2016 r. przeprowadzone zostały dwoma różnymi metodami geodezyjnymi. Analiza wyników obu serii pomiarowych wykazała, że pomiary z 2013r. zostały osadzone w państwowym układzie wysokościowym z przesunięciem do +10 cm. Przesunięcie to, w ocenie biegłego, może wynikać z nieścisłości zawartych na uprzednio udostępnionej mapie zasadniczej. Za aktualny należy uznać pomiar przeprowadzony na potrzeby sporządzonego przez biegłego dodatku do opinii z września 2016 r.

W kwestii rodzaju obowiązku, który winien być nałożony na skarżącego, rozważane były trzy alternatywne możliwości, a mianowicie: 1. całkowite usunięcie nasypu gliniastego z dz. nr [...]; 2. usunięcie nasypu gliniastego z pasa terenu działki nr [...] o szerokości 10 m, oznaczonego na załączniku nr 1; oraz

3. wykonanie układu drenażowego, w jednym z dwóch wariantów zaproponowanych przez biegłą M. G. w treści opinii przez nią sporządzonej.

W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie SKO w [...] w decyzji z [...] grudnia 2016 r. ustosunkowało się także do twierdzeń skarżącego zawartych w odwołaniu skarżącego z 23 lutego 2015 r. reprezentowanego przez adw. M. D., a także przeprowadziło kontrolę instancyjną działania, które podjął organ I instancji wydając decyzję z [...] lutego 2014 r. Ustalenia te znajdują bowiem swój wyraz w decyzji Kolegium z [...] grudnia 2016 r. Według Sądu, zebrane w sprawie dowody dostatecznie pozwalały organowi II instancji uchylić w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji z [...] lutego 2015 r. i nakazać skarżącemu - właścicielowi nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...], położonej w M., przy ul. [...], usunąć nawieziony grunt z części ww. działki, oznaczony kolorem pomarańczowym na załączniku nr [...] do niniejszej decyzji - Szkic sytuacyjny skala 1:250 i ukształtować całą powierzchnię tej części działki nr [...] zgodnie z rzędnymi przedstawionych na załączniku nr [...] - Przekrój geomorfologiczny I-I w celu umożliwienia naturalnego przepływu wody opadowej i roztopowej z terenów wyżej położonych. Z tych względów zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia w sprawie administracyjnej art. 7, 8, 77 i 80 k.p.a. nie zasługiwały na uwzględnienie. Wbrew zarzutom skargi, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ II instancji przepisów postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy był wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia prawa materialnego wskazać należy, że organ II instancji nakładając w decyzji z [...] grudnia 2016 r. na skarżącego obowiązek prawny kierował się interesem wszystkich stron postępowania. W ocenie Sądu, Kolegium ustaliło obowiązek, który przy zachowaniu wymogów skuteczności będzie również najmniej dolegliwy dla skarżącego. Kolegium zastosowało jednocześnie rozwiązanie, które jest racjonalne i ekonomicznie uzasadnione, a ponadto zapewni realizację interesów właścicieli nieruchomości, na których grunt szkodliwie wpłynęła dokonana zmiana i jednocześnie w sposób zbędny nie będzie obciążać właściciela nieruchomości, który dokonał zmiany stanu wody na gruncie.

Należy zgodzić się z organem II instancji, który w uzasadnieniu decyzji z [...] grudnia 2016 r. wykazał, że całkowite usunięcie nasypu z działki nr [...] byłoby rozwiązaniem ekonomicznie nieuzasadnionym, szczególnie w sytuacji, gdy możliwe są inne - racjonalne i skuteczne rozwiązania.

Organ odwoławczy wyjaśnił bowiem, że całkowite usunięcie nasypu z działki nr [...] byłoby kosztowne, a także w sposób negatywny mogłoby wpłynąć na działkę nr [...]. Ponadto byłoby to rozwiązanie o wiele bardziej kosztowne niż inne rozwiązanie proponowane przez biegłych, a za nimi - przez organy administracji publicznej. Należy stwierdzić, że Kolegium w uzasadnienia decyzji z [...] grudnia 2016 r. wykazało, dlaczego niemożliwym jest zastosowanie alternatywnego rozwiązania proponowanego przez biegłych w postaci wykonanie drenażu zgodnie z zaleceniami wynikającymi z opinii biegłej M. G. Z treści załączników graficznych do opinii wynika bowiem, że drenaże (w dwóch wersjach) zaproponowane przez biegłą, miałyby znajdować się i zostać wykonane w części na nieruchomościach stanowiących własność osób, które poniosły szkody w wyniku podwyższenia gruntu przez skarżącego. Należy podkreślić, że właściciele działki [...] nie wyrazili zgody na wykonanie jakichkolwiek prac na terenie ich nieruchomości przez skarżącego. Z tego powodu ten wariant rozwiązania nie mógł być uwzględniony. W sytuacji braku zgody właścicieli działki nr [...] na wykonanie drenażu na ich działce organ nie mógł zatem skutecznie nałożyć na skarżącego tego rodzaju obowiązku prawnego, gdyż w momencie wydania decyzji byłaby ona dotknięta istotną wadą, a mianowicie byłaby niewykonalna.

Nie można również podzielić stanowiska skarżącego, że Kolegium nie poczyniło ustaleń w kierunku sygnalizowanym przez skarżącego, w zakresie wykonanego przez niego odwodnienia na terenie nieruchomości [...]. Wskazać należy, że organ II instancji, uwzględniając wnioski skarżącego, zlecił przeprowadzenie w powyższym zakresie oględzin z udziałem biegłego. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że "drenaż" wykonany przez skarżącego okazał się rozwiązaniem nieskutecznym i nie przyniósł rozwiązania związanego z naruszeniem przez skarżącego stosunków wodnych. "Drenaż" jak wynika z ustaleń biegłego oraz Kolegium, nie jest bowiem w stanie odebrać wód gromadzących się na terenie działki nr [...]. Potwierdzają to oględziny przeprowadzone przez organ odwoławczy. Woda w rowie wykonanym przez skarżącego stała, nie płynęła, rów nie odbierał wody stojącej na działce nr [...]. W okolicznościach niniejszej sprawy wykonanego "drenażu" organ II instancji nie mógł zatem uznać za rozwiązanie skuteczne. Ponadto wskazać należy, że "drenaż" wykonany przez skarżącego nie był zgodny z rozwiązaniem zaproponowanym do wykonania w opinii biegłej M. G., która zaprojektowała drenaże w ten sposób, aby zbierały one wodę już na działce nr [...] i tylko w takim kształcie mogły być skutecznym rozwiązaniem naruszenia stosunków wodnych. Jak wynika z ustaleń organu II instancji drenaż wykonany przez skarżącego na terenie jego działki nie był w stanie odebrać nadmiaru wód, które zostały zatrzymane na działce [...] w wyniku znacznego podniesienia przez skarżącego terenu jego działki. Nie można podzielić stanowiska skarżącego, że dla wykonania obowiązku nałożonego w decyzji Kolegium konieczne jest uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego, gdyż odprowadzenie wód opadowych urządzeniem wodnym do rowu przydrożnego jest zakazane w przepisie art. 39 ust. 1 pkt 9 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 19 p.w., przez urządzenie wodne - rozumie się urządzenia służące kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich, a w szczególności: a) budowle: piętrzące, upustowe, przeciwpowodziowe i regulacyjne, a także kanały i rowy, b) zbiorniki, obiekty zbiorników i stopni wodnych, c) stawy rybne oraz stawy przeznaczone do oczyszczania ścieków, rekreacji lub innych celów, d) obiekty służące do ujmowania wód powierzchniowych oraz podziemnych, e) obiekty energetyki wodnej, f) wyloty urządzeń kanalizacyjnych służące do wprowadzania ścieków do wód lub urządzeń wodnych oraz wyloty urządzeń służące do wprowadzania wody do wód lub urządzeń wodnych, g) stałe urządzenia służące do połowu ryb lub do pozyskiwania innych organizmów wodnych, h) mury oporowe, bulwary, nabrzeża, pomosty, przystanie, kąpieliska, i) stałe urządzenia służące do dokonywania przewozów międzybrzegowych.

Odnosząc się do stanowiska skarżącego w tym zakresie, wskazać należy, że organ II instancji nie nałożył na skarżącego obowiązku wykonania urządzenia wodnego, a w szczególności - rowu - jak opisuje to skarżący. Obowiązek nałożony na skarżącego w decyzji z Kolegium z [...] grudnia 2016 r. dotyczy tylko zdjęcia części z nawiezionego wcześniej przez skarżącego gruntu na nieruchomości o nr [...], na szerokości 10 m. Nie oznacza to zatem, że organ II instancji nałożył na skarżącego obowiązek wykonania rowu o szerokości 10 m. Wbrew twierdzeniu skarżącego, w decyzji Kolegium nie nałożono obowiązku wykonania żadnego z urządzeń wodnych, a tylko usunięcie nawiezionego przez skarżącego gruntu z części jego działki.

W przedmiotowej sprawie spływ wód deszczowych z działki nr [...] został zablokowany, ponieważ skarżący podniósł teren swojej nieruchomości. Wody deszczowe z całego terenu nieruchomości nr [...] spływają do rowu przydrożnego całą powierzchnią działki i na tego rodzaju działania skarżący nie posiada żadnego pozwolenia wodnoprawnego, bowiem w świetle obowiązującego prawa nie jest ono wymagane. Podkreślenia wymaga, że w toku postępowania skarżący nie kwestionował, że podniósł poziom terenu na całej powierzchni swojej działki. Skarżący w toku postępowania argumentował, że nie chce usuwać całości nawiezionego gruntu, gdyż będzie to rozwiązanie nieekonomiczne, a ponadto spowoduje zalewanie jego działki. W tych okolicznościach organ nałożył na skarżącego obowiązek usunięcia części z nawiezionego gruntu (na szerokości 10 m). Odnosząc się do rozwiązania zaproponowanego w opracowaniu inż. C. J. wskazać należy wiąże się ono z wykonaniem urządzenia wodnego. Zdjęcie z powierzchni działki części uprzednio nawiezionego gruntu nie będzie wymagało uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. W ocenie Sądu, Kolegium, w toku ponownego rozpoznawania sprawy, zrealizowało wszystkie wytyczne zawarte w wyroku z 27 listopada 2015 r., sygn. IV SA/Wa 2246/15. Organ II instancji wykonał ustalenia dotyczące rzędnych terenu, zasadności poszerzenia terenu, z którego ma zostać zdjęty grunt (z 3 m do 10 m). Kolegium ustaliło okoliczności dotyczące możliwości wykonania na analizowanym terenie alternatywnego rozwiązania, zaproponowanego przez biegłą M. G., w postaci drenażu. Organ odwoławczy przeprowadził dodatkowe czynności dowodowe w zakresie wskazanym przez skarżącego w celu ustalenia aktualnego stanu faktycznego sprawy. Wszystkie te ustalenia wynikają z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, jak również z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kolegium.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego naruszenia art. 29 ust. 3 p.w. dodatkowo wyjaśnić należy, że ustawodawca przyjął założenie, że stan wody na gruncie powinien być utrzymywany przez właściciela gruntu przez nakazy i zakazy, które są do niego bezpośrednio skierowane. Za ich pomocą powstają stosunki prawne dwojakiego rodzaju: Po pierwsze, pomiędzy właścicielem gruntu, który podlega nakazom oraz zakazom oraz osobą chronioną tymi nakazami i zakazami (właściciel gruntu sąsiedniego), po drugie, pomiędzy właścicielem gruntu do którego kierowane są nakazy oraz zakazy i organem administracji, który zgodnie z art. 29 ust. 3 p.w., jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Podporządkowanie nakazowi lub zakazowi stanowi podstawową cechę administracyjnego charakteru stosunków administracyjnoprawnych regulowanych przepisami p.w. Naruszenie owych nakazów i zakazów powoduje odpowiedzialność administracyjną. Art. 29 p.w. chroni grunty sąsiednie przed oddziaływaniem bezpośrednim i pośrednim właściciela gruntu korzystającego z wód.

W orzecznictwie wyrażono pogląd, według którego "1. Wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 p.w., poprzedza ustalenie: po pierwsze, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie i po drugie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Zastosowanie przepisu art. 29 p.w. jest uzależnione od wystąpienia skutku w postaci szkody (szkodliwy wpływ dokonanych zmian na grunty sąsiednie). Z tych względów przesłankami warunkującymi wydanie jednego z nakazów, o jakich mowa art. 29 ust. 3 p.w. są: zmiana stanu wody na gruncie i szkodliwe oddziaływanie takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie. Tym samym pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy" (zob. Wyrok NSA z 4 listopada 2014 r., sygn. II OSK 7/14, LEX nr 1658623). Ten związek przyczynowy w niniejszej sprawie wystąpił co potwierdza wyrok WSA w Warszawie z 27 listopada 2015 r., sygn. IV SA/Wa 2246/15.

W piśmie z [...] czerwca 2017 r. stanowiącym uzupełnienie skargi, skarżący wyjaśnił, że z fotografii wykonanych 14 maja 2017 r. wynika, że to jego pole uprawiane rolniczo jest zalewane, czego skutkiem "było wygnicie zboża jarego posianego na wiosnę tego roku, zaś łąka sąsiadów jest wolna od wód opadowych". Skarżący wniósł o zaliczenie powyższych dokumentów do materiału dowodowych, których nie mógł wcześniej powołać, "gdyż prace związane z pogłębieniem rowka odwadniającego wraz z ułożeniem w zgłębieniu kręgi betonowego trwały do wiosny br". Zdaniem skarżącego są to nowe okoliczności faktyczne, które mają istotny wpływ na zaskarżoną decyzję, która nie jest jeszcze wykonana. Odnosząc się do stanowiska przedstawionego przez skarżącego w uzupełnieniu skargi wskazać należy, że kwestia braku skuteczności rowka odwadniającego były przedmiotem rozważań Kolegium w decyzji z [...] grudnia 2016 r.

Powyższa okoliczność znalazła również potwierdzenie w trakcie oględzin przeprowadzonych przez SKO w [...]. Oględziny odbyły się dnia [...] listopada 2016 r. Kolegium stwierdziło, że część działki nr [...] znajduje się pod wodą - widoczne były zastoiska wody, jak również w części teren był wyraźnie grząski i podmokły. Opady atmosferyczne, jak wynikało ze zgodnego oświadczenia wszystkich obecnych stron, miały miejsce w dniu 19 listopada 2016 r., co świadczy jednoznacznie o tym, że wykonana przez skarżącego instalacja nie była w stanie odprowadzić wody, która nie mogła swobodnie spłynąć z nieruchomości nr [...]. Kolegium stwierdziło, że woda stała (nie płynęła) w zagłębieniu wykonanym przez skarżącego (dowód - dokumentacja zdjęciowa dołączona do protokołu z oględzin), co jest zgodne z ustaleniami biegłego A. G. i potwierdza fakt, że wykonana przez skarżącego instalacja nie jest skuteczna i nie zapobiega podtopieniom nieruchomości nr [...], a przez to nie może być rozważana w kategoriach wykonania przez ww. urządzenia zapobiegającego szkodom i przywracającego naturalny spływ wody. Biegły, obecny w trakcie oględzin przeprowadzonych przez Kolegium, również wskazał, że sytuacja zastana na gruncie państwa D. obrazuje, że wykonany system nie zapewnia całkowitego odpływu wody. Kolegium stwierdziło w trakcie oględzin, że woda w ogóle nie spływała tylko stała we fragmentach wykonanej instalacji.

Odnosząc się do stanowiska skarżącego przedstawionego w uzupełnieniu skargi, z którego wynika, że to jego pole uprawiane rolniczo jest zalewane wskazać należy, że skarżący jest uprawniony do złożenia wniosku zmierzającego do wydania nakazów określonych w art. 29 ust. 3 p.w. w zw. z art. 29 ust. 1 p.w.

Mając na uwadze, że decyzja Kolegium z [...] grudnia 2016 r. podjęta została z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa, skarga nie mogła zostać uwzględniona, a Sąd orzekł na mocy art. 151 p.p.s.a. jak w sentencji.