Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1882/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8 i art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 758 § 1 i art. 765
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 36(4) ust. 1, art. 36(5) ust. 2
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędziowie NSA Jan Bała Janusz Zajda Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A.T.-S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 20 kwietnia 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 101/11 w sprawie ze skargi A.T.-S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego na rzecz A.T.-S. 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 101/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę A.T.-S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że Komisja Egzaminacyjna nr 2 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2010 r. z siedzibą w K. uchwałą z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] podjętą na podstawie art. 366 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. nr 10, poz. 65 ze zm.), zwanej dalej: "ustawą o radcach prawnych", stwierdziła, że skarżąca otrzymała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. W uzasadnieniu wskazano, że zdająca z pierwszej części egzaminu otrzymała ocenę dostateczną, z drugiej części ocenę dostateczną, z trzeciej części ocenę dobrą, z czwartej części (z zakresu prawa gospodarczego) ocenę niedostateczną, a z piątej części ocenę dostateczną. Zadanie z prawa gospodarczego brzmiało następująco:

"Fabryka porcelany stołowej w Klonowie przy ulicy Kwiatowej 4, działająca pod firmą "Filiżanka" Spółka z o.o., posiadająca NIP 716-111-60-02, REGON 123456789, wpisana do KRS pod numerem 0000011001 o kapitale zakładowym 1.000.000 (słownie: jeden milion) złotych, właściwie reprezentowana przez prezesa zarządu Pawła Rysia, prowadzi sprzedaż swoich produktów w całej Polsce.

W związku z rozwojem firmy i chęcią zwiększenia sprzedaży, zarząd spółki postanowił zlecić innej osobie, będącej profesjonalistą w zakresie handlu porcelaną, stałe zawieranie umów sprzedaży porcelany wyprodukowanej przez spółkę, w asortymencie stanowiącym załącznik nr 1 do przygotowywanej umowy, na jej rzecz. Wykonujący umowę będzie działał na rzecz Spółki.

Według spółki, elementami koniecznymi umowy winny być:

1. wykonywanie umowy przez stronę bez posługiwania się osobami trzecimi i realizacja zleconych czynności wyłącznie na rzecz spółki;

2. określenie, że wynagrodzenie za wykonywane czynności nie przekroczy wysokości 10 % wartości każdej zawartej umowy na rzecz spółki;

3. określenie możliwości wypłaty dodatkowego wynagrodzenia, jeżeli druga strona umowy będzie odpowiadała za terminowe dokonywanie zapłaty za sprzedany towar, w ramach zawartych za jej pośrednictwem umów;

4. ustalenie wyłączności na prowadzenie określonych umową czynności na terenie województwa zachodniopomorskiego;

5. zobowiązanie wykonującego umowę, poza zawieraniem umów na rzecz spółki, do wyszukiwania klientów z którymi można zawrzeć umowy, prowadzenia działalności marketingowej, przekazywania próbek, prospektów i innych materiałów reklamowych, doręczania ofert i ich zbierania, przekazywania wszelkich informacji mających znaczenie dla zwiększenia sprzedaży;

6. umieszczenie zastrzeżenia przewidującego ograniczenie działalności, polegające na zakazie sprzedaży porcelany przez osobę wykonującą umowę, po jej rozwiązaniu przez okres dwóch lat;

7. wskazanie czasu obowiązywania umowy i kwestii związanych z jej wypowiedzeniem".

Skarżąca w wykonaniu tego zadania sporządziła umowę komisu. Dwaj egzaminatorzy wystawili jej oceny niedostateczne za sporządzoną umowę, gdyż ich zdaniem z poleceń zawartych w tym zadaniu wynikało, że zdająca powinna była przygotować umowę agencyjną.

W wyniku odwołania skarżącej Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (zwana dalej: "Komisją Egzaminacyjną II stopnia") uchwałą z dnia [...] listopada 2010 r. utrzymała w mocy uchwałę z dnia [...] lipca 2010 r. W uzasadnieniu stwierdziła, że rolą zdającego po zapoznaniu się z treścią zadania, był prawidłowy wybór i sporządzenie umowy nazwanej określonej w Kodeksie cywilnym. Skarżąca najpierw nazwała sporządzoną umowę agencyjną, a następnie poprawiła na umowę komisu. Zdaniem Komisji, o prawnym charakterze umowy nie przesądza jej nazwa, lecz treść, niemniej o profesjonalizmie radcy prawnego świadczy umiejętna kwalifikacja umowy, co było składnikiem oceny. Skarżąca nie rozpoznała, jaką konstrukcję prawną należy zastosować do opisanego stanu faktycznego. Regulując stosunek pomiędzy stronami, zawarła w umowie komisu szereg regulacji charakterystycznych dla umowy agencyjnej i sprzecznych z istotą umowy komisu.

W skardze na tę uchwałę skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 3531 w zw. z art. 765 - art. 773 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.), zwanej dalej: "k.c.", art. 2 i 7 Konstytucji RP oraz art. 364 ust. 1 i art. 355 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Skarżąca zarzuciła też naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, to jest art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, art. 7 i art. 12 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych i § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. nr 164, poz. 1314), zwanego dalej: "rozporządzeniem w sprawie Komisji Egzaminacyjnej".

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wniosła o jej oddalenie.

WSA w W. oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej: "p.p.s.a.", stwierdził, że zasadnie dwóch egzaminatorów wystawiło skarżącej oceny niedostateczne, skoro rozwiązując zadanie z części czwartej egzaminu radcowskiego skarżąca sporządziła umowę komisu. Zdaniem Sądu, skarżąca błędnie przyjęła brak możliwości zawarcia umowy agencyjnej na rzecz innego podmiotu. Taka możliwość wynika bowiem wprost z art. 758 § 1 k.c. Sąd omówił w tym zakresie podstawowe założenia umowy agencyjnej. Stwierdził, że na podstawie definicji umowy agencyjnej zawartej art. 758 § 1 k.c. wyróżnia się w doktrynie dwa rodzaje tej umowy: agencję pośredniczą oraz agencję przedstawicielską i przedstawił ich charakterystykę. Sporządzając umowę komisu skarżąca wykazała się brakiem wiadomości na temat umowy agencji pośredniczej, która pozwala na ukształtowanie umowy agencyjnej w taki sposób, aby agent działał na rzecz dającego zlecenie. W związku z tym Sąd stwierdził, że założenia pytania egzaminacyjnego były możliwe do zrealizowania.

Sąd I instancji podzielił stanowisko oceniających pracę skarżącej egzaminatorów oraz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, zgodnie z którym skarżąca nie rozpoznała jaką konstrukcję umowy nazwanej należy zastosować, co oznaczało, że nie rozwiązała w sposób prawidłowy zadania z części czwartej egzaminu radcowskiego. Sąd podkreślił, że rozwiązując to zadanie należało skoncentrować się na poleceniu zawartym w jego treści. Przy ocenie egzaminu nie można posiłkować się zasadą swobody umów wynikającą z art. 3531 k.c., gdyż zadanie określone w tej części egzaminu miało na celu sprawdzenie wiadomości na temat konkretnej umowy nazwanej, a nie na stworzeniu umowy w oparciu o art. 3531 k.c.

W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że uchwały Komisji Egzaminacyjnej, które są oparte na ocenie członków tej Komisji dokonanej w określonej w ustawie skali punktowej korzystają ze swoistego "luzu decyzyjnego". W rozpoznawanej sprawie Komisja Egzaminacyjna nie wyszła poza jego granice, a postępowanie poprzedzające podjęcie zaskarżonej uchwały zostało przeprowadzone zgodnie z wymogami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sporządzona przez skarżącą umowa komisu zawierała sformułowania sprzeczne z istotą tej umowy (zakaz sprzedaży porcelany przez komisanta przez okres dwóch lat po rozwiązaniu umowy), a charakterystyczne dla umowy agencyjnej (wypowiedzenie, obowiązek działań marketingowych). Wskazane uchybienia w ocenianej pracy są na tyle istotne, że przesądzają o jej ocenie niedostatecznej z całego egzaminu. Sąd podzielił natomiast zarzut skarżącej, że uzasadnienie uchwały Komisji II stopnia nie odnosi się do wszystkich zarzutów postawionych w odwołaniu, niemniej stwierdził, że to uchybienie nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

A.T.-S. złożyła od tego wyroku skargę kasacyjną zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej uchwały z dnia [...] listopada 2010 r. oraz utrzymanej nią w mocy uchwały z dnia [...] lipca 2010 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, to jest:

- art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie całego materiału zebranego w sprawie. Sad nie wziął też pod uwagę argumentacji przedstawionej przez skarżącą, zgodnie z którą:

- twierdzenia organu II instancji o niezgodności poszczególnych postanowień wprowadzonych przez skarżącą do umowy komisu z istotą tej umowy nie znajdują poparcia w przepisach prawa, poglądach doktryny, czy też w orzecznictwie,

- twierdzenie organu II instancji, że celem zadania z prawa gospodarczego było powstanie stosunku zobowiązaniowego pomiędzy klientem a producentem, nie znajduje odzwierciedlenia w treści zadania i wynika tylko z intencji autora zadania, niewyrażonej w zadaniu,

- organ II instancji naruszył przepis § 5 ust. 3 w sprawie Komisji Egzaminacyjnej

i sporządził pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu bez odniesienia się do ich zasadności;

- art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a., polegające na wadliwym przedstawieniu stanu sprawy i uznaniu, że akta sprawy dawały podstawę do przyjęcia, że niezastosowanie przez organ wskazanych przepisów postępowania administracyjnego i brak odniesienia się w uzasadnieniu uchwały do zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy oraz przyjęciu, że uwzględniono słuszny interes skarżącej w sytuacji, gdy organ wykroczył poza granice luzu decyzyjnego, dyskwalifikując pracę skarżącej w oparciu o przesłankę zgodności wyboru umowy z intencją autora zadania, nieprzewidzianą w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych; naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. polegało też na braku wyjaśnienia, dlaczego sprzeczne z istotą umowy komisu są kwestie zawarte przez skarżącą w stworzonej umowie związane z wypowiedzeniem, obowiązek działań marketingowych oraz zakaz sprzedaży porcelany przez komisanta przez okres dwóch lat po rozwiązaniu umowy, choć stanowisko takie jest sprzeczne z interpretacją właściwych przepisów kodeksu cywilnego, prezentowaną w doktrynie i w skardze;

Wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła też zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest:

- art. 2 i art. 7 Konstytucji RP oraz art. 364 ust. 1 i art. 355 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że organ II instancji był uprawniony ustalić dla skarżącej ocenę niedostateczną z IV części egzaminu radcowskiego i ustalenie tej oceny mieściło się w granicach swobodnego uznania;

- art. 3531 w związku z art. 765 – art. 773 k.c. oraz art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że zgodnie z treścią zadania z części IV egzaminu radcowskiego niepoprawne było skonstruowanie umowy komisu o zaproponowanej przez skarżącą treści i praca skarżącej zasługuje na ocenę niedostateczną i przyjęcie przez Sąd I instancji, że przy ocenie egzaminu nie można posiłkować się zasadą swobody umów wynikającą z art. 3531 k.c., gdyż egzamin ma na celu sprawdzenie wiadomości na temat konkretnej umowy nazwanej; w sytuacji, gdy nie istnieją żadne ograniczenia w stosowaniu tego przepisu w trakcie egzaminu radcowskiego, stworzona przez skarżącą umowa pozostała umową nazwaną i wszystkie jej postanowienia są ważne, a zgodnie z treścią zadania dopuszczalne było dokonywanie dodatkowych założeń w pracy, przydatnych dla uzupełnienia stanu faktycznego, bez zmiany podanych okoliczności faktycznych.

Na poparcie tych zarzutów skarżąca przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentację prezentowaną w toku postępowania przed organami i Sądem I instancji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja Egzaminacyjna II stopnia wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości i o zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej okazały się zasadne. Ich istota sprowadza się do twierdzenia, że Sąd I instancji z naruszeniem art. 133 § 1 i art. 134

§ 1 p.p.s.a. wadliwie przyjął, a tym samym wadliwie ocenił i uzasadnił – w rozumieniu art. 141 § 4 p.p.s.a. – że wynik z egzaminu radcowskiego, który zdawała skarżąca, został prawidłowo ustalony. Negatywny wynik egzaminu był konsekwencją uzyskania przez skarżącą oceny niedostatecznej z czwartej części egzaminu, to jest z zakresu prawa gospodarczego. Podlegająca kontroli sądowoadministracyjnej w tej sprawie uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia dotyczyła oceny rozwiązania tego właśnie zadania.

Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za błędne stwierdzenie Sądu I instancji, zgodnie z którym nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu stanowi wprawdzie uchybienie przepisom postępowania, które jednak nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. To stwierdzenie Sądu I instancji było wynikiem błędnego przyjęcia za orzekającymi w sprawie organami, że prawidłowym rozwiązaniem zadania z prawa gospodarczego na egzaminie radcowskim było sporządzenie umowy agencyjnej. W tym zakresie należało uznać za zasadny zarzut zaakceptowania przez Sąd I instancji wydania zaskarżonej uchwały z naruszeniem wymogów, jakie ma spełniać jej uzasadnienie, określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Uwzględniając zasady i standardy postępowania administracyjnego wynikające z art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a., Sąd I instancji winien też przyjąć, że zaskarżona uchwała została podjęta z ich naruszeniem.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że wynikająca z art. 8 k.p.a. zasada zaufania obywateli do organów państwa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania, które wyraża się w dokładnym zbadaniu okoliczności sprawy, ustosunkowaniu się do żądań stron oraz uwzględnieniu w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli (por. wyrok NSA z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt II GSK 183/06, niepubl., dostępny na stronie internetowej www.nsa.gov.pl - zakładka Orzecznictwo, Baza orzeczeń - orzeczenia.nsa.gov.pl.). Dbałość w prowadzonym postępowaniu o realizację opisanej zasady wymaga uwzględnienia, że zawód radcy prawnego ma status zawodu zaufania publicznego. Ustawodawca dostrzegając potrzebę zagwarantowania właściwego standardu wykonywania pomocy prawnej przez radcę prawnego, tak ukształtował przebieg egzaminu zawodowego, aby w sposób wszechstronny umożliwić sprawdzenie przygotowania i przydatności do tego zawodu. Egzamin radcowski polega bowiem, zgodnie z treścią art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, na sprawdzeniu przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W orzecznictwie wskazuje się na konieczność należytego wyważenia dwojakiego rodzaju interesów, o których stanowi art. 7 k.p.a.: społecznego oraz interesu obywateli. Z zasady równowagi we współistnieniu dwojakiego rodzaju interesów wypływa konieczność wyraźnego, szczegółowego uzasadnienia w razie przyznania prymatu względom społecznym nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w razie wydania negatywnej dla strony decyzji organ jest zobowiązany w sposób wyczerpujący wyjaśnić przyczyny i przebieg rozumowania prowadzącego do wydania rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 1800/06, , niepubl., dostępne na stronie internetowej www.nsa.gov.pl - zakładka Orzecznictwo, Baza orzeczeń - orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Mając na uwadze opisane zasady i cel, jakiemu ma służyć egzamin radcowski należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależni od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Powinni oni brać pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały wynika, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia dokonała analizy wskazanych przez egzaminatorów uchybień i podzieliła dokonaną przez nich negatywną ocenę pracy skarżącej z prawa gospodarczego, powołując się na kryteria oceny określone w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Ocenę tę podzielił też Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że dokonana w tej sprawie ocena pracy skarżącej była wadliwa. Ani bowiem niezależni egzaminatorzy, ani Komisja Egzaminacyjna II stopnia, ani też Sąd I instancji nie rozważyli, czy casus opisany w zadaniu egzaminacyjnym mógł być rozwiązany w sposób oczekiwany przez egzaminatorów – przez przygotowanie umowy agencyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie i konsekwentnie podkreśla w swoim orzecznictwie, dotyczącym materii pytań na egzamin przygotowujący do wykonywania zawodu zaufania publicznego, jakim jest zawód radcy prawnego, że pytania te muszą spełniać następujące wymogi: 1) zachowania szczególnej dbałości przy redagowaniu każdego zestawu pytań, aby nie było możliwe udzielenie więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej, 2) relacja pomiędzy pytaniem a odpowiedzią musi być zawsze sprawdzalna w oparciu o jednoznaczne kryteria wynikające ze stanu prawnego, do którego pytania nawiązują, 3) pytania nie mogą obejmować kwestii budzących spory w doktrynie i orzecznictwie, 4) nie można formułować pytań, na które odpowiedź będzie uzależniona od przyjęcia dodatkowych założeń pominiętych lub nieprecyzyjnie wyrażonych w pytaniach (tak NSA w wyrokach: z dnia 6 marca 2008 r. sygn. akt II GSK 414/07, z dnia 6 maja 2010 r. sygn. akt II GSK 150/10 i z dnia 18 września 2012 r. sygn. akt II GSK 1394/12, niepubl., dostępnych na stronie internetowej www.nsa.gov.pl - zakładka Orzecznictwo, Baza orzeczeń - orzeczenia.nsa.gov.pl.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy redagowaniu zadania z prawa gospodarczego w rozpoznawanej sprawie niewątpliwie doszło do naruszenia wskazanych wyżej reguł, co winien uwzględnić Sąd I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Zgodnie bowiem z treścią zadania, "(...) W związku z rozwojem firmy i chęcią zwiększenia sprzedaży, zarząd spółki postanowił zlecić innej osobie, będącej profesjonalistą w zakresie handlu porcelaną, stałe zawieranie umów sprzedaży porcelany wyprodukowanej przez spółkę, w asortymencie stanowiącym załącznik nr 1 do przygotowywanej umowy, na jej rzecz. Wykonujący umowę będzie działał na rzecz Spółki (...)." Ze znajdujących się w arkuszu zadania informacji dla zdającego wynika, że rozwiązanie zadania miało polegać – zgodnie z treścią punktu pierwszego – na sporządzeniu umowy nazwanej, określonej w Kodeksie cywilnym, przy czym w punkcie drugim dopuszczono dokonywanie "dodatkowych założeń" w pracy, przydatnych dla uzupełnienia stanu faktycznego.

W kanonie podstawowej wiedzy prawniczej mieści się stwierdzenie, że o identyfikacji konkretnej czynności prawnej (umowy), czyli przyporządkowaniu jej umowie określonego rodzaju uregulowanej w przepisach prawa decydują jej elementy przedmiotowo istotne, tzw. essentialia negotii.

Według art. 758 § 1 k.c. "Przez umowę agencyjną przyjmujący zlecenie (agent) zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, do stałego pośredniczenia, za wynagrodzeniem, przy zawieraniu z klientami umów na rzecz dającego zlecenie przedsiębiorcy albo do zawierania ich w jego imieniu". Na podstawie tego przepisu wyróżnia się dwa rodzaje umowy agencyjnej: agencję pośredniczą i agencję przedstawicielską. Wyróżnienie na gruncie art. 758 § 1 k.c. dwóch rodzajów umowy agencyjnej (akceptowane przez Sąd I instancji) nie pozwala, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, na konstruowanie w tych ramach prawnych umowy agencyjnej trzeciego rodzaju – umowy mieszanej, zawierającej elementy umowy pośredniczej i umowy przedstawicielskiej. Do elementów przedmiotowo istotnych umowy agencyjnej pośredniczej należy "pośredniczenie, za wynagrodzeniem, przy zawieraniu z klientami umów na rzecz dającego zlecenie". Natomiast elementy przedmiotowo istotne umowy agencyjnej przedstawicielskiej to "zawieranie umów w imieniu" dającego zlecenie. Czynności agenta-pośrednika składające się na pośredniczenie obejmują przede wszystkim czynności faktyczne, które poprzedzają zawarcie umowy i mają do zawarcia umowy doprowadzić, nie obejmują więc, siłą rzeczy, zawierania umów przez agenta na rzecz dającego zlecenie. Zawieraniu umów służy bowiem umowa agencyjna drugiego rodzaju, ale w tym przypadku agent działa w imieniu dającego zlecenie, a nie na jego rzecz (rozróżnienie działania na czyjąś rzecz i działania w czyimś imieniu nie powinno budzić wątpliwości). Jeżeli zatem w rozpatrywanej sprawie należało sporządzić (jak przyjął Sąd I instancji) umowę agencji pośredniczej, to zgodnie z art. 758 § 1 k.c. jej przedmiot powinien być określony jako stałe pośredniczenie przy zawieraniu umów (sprzedaży porcelany), nie zaś jako stałe zawieranie umów sprzedaży porcelany. Skoro w zadaniu przedmiot tej umowy określono jako stałe zawieranie umów sprzedaży porcelany, to jest w tym sugestia, że chodzi o umowę agencji przedstawicielskiej. Kłóci się z tym jednak stwierdzenie, że działanie agenta ma być prowadzone na rzecz dającego zlecenie, a nie, jak wymaga tego art. 758 § 1 k.c. w imieniu dającego zlecenie.

Przedstawione wywody pozwalają stwierdzić, że zadanie z prawa gospodarczego, za które wnoszącej skargę kasacyjną wystawiono ocenę negatywną było wadliwie sformułowane i przez to nie pozwalało na takie jego prawidłowe rozwiązanie, które polegałoby na przygotowaniu projektu umowy nazwanej, w szczególności, jak oczekiwali tego egzaminatorzy, umowy agencji pośredniczej. Oczywiście nie jest to równoznaczne z uznaniem, że skarżąca w tej sytuacji prawidłowo wybrała umowę komisu. Jej próby szukania rozwiązania zadania przez wybór umowy komisu można jednak, w świetle tak sformułowanego w zadaniu stanu faktycznego uznać za usprawiedliwione, skoro do elementów przedmiotowo istotnych umowy komisu należy działanie w imieniu własnym na rzecz dającego zlecenie (art. 765 k.c.). Sąd I instancji do tych kwestii nie odniósł się jednak dostatecznie wyczerpująco. Nie ustosunkował się też do zarzutów skarżącej nawiązujących do zasady swobody umów.

W literaturze przedmiotu prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym większość przepisów o komisie ma charakter dyspozytywny. Pozwala to stronom na pewną swobodę w kształtowaniu treści umowy. Za zachętę do skorzystania z tej swobody skarżąca mogła potraktować zawartą w zadaniu uwagę o dopuszczalności dokonania "dodatkowych założeń" w pracy, przydatnych dla uzupełnienia stanu faktycznego. Trzeba też zauważyć, że stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, jak i Sądu I instancji co do tego, że postanowienia sformułowanej przez skarżącą umowy są sprzeczne z istotą umowy komisu, nie zostało w żaden sposób uzasadnione, na co również trafnie zwróciła uwagę wnosząca skargę kasacyjną. W uzasadnieniu wyroku, zgodnie z treścią art. 141 § 4 p.p.s.a., sąd administracyjny ma natomiast obowiązek nie tylko przedstawić zarzuty podnoszone w skardze, ale także podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie, co obejmuje odniesienie się do kwestii prawnych wynikających z zarzutów podnoszonych przez skarżącego (por. wyrok NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt II OSK 1457/11, niepubl., dostępne na stronie internetowej www.nsa.gov.pl - zakładka Orzecznictwo, Baza orzeczeń - orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1, art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), orzekł jak w sentencji.