Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 338/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Makosz - Frymus (spr) Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 marca 2009 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie uposażenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. z dnia (...) nr (...) /-/I. Kucznerowicz /-/E. Makosz-Frymus /-/B. Popowska


UZASADNIENIE

Wojskowy Komendant Uzupełnień P. decyzją z dnia (...) nr (...) odmówił sierż. sztab. Z. K. przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia jako świadczenia nienależnego.

W uzasadnieniu decyzji podano, że (...) Dowódca Wojsk Lądowych w oparciu o rozkaz (...) z dnia (...) w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował, między innymi, stanowisko służbowe strony. W związku z tym żołnierzowi zaproponowano inne stanowisko służbowe, ale on odmówił, co spowodowało, że Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego wydał decyzję o wypowiedzeniu stronie zawodowej służby wojskowej. Na wniosek żołnierza skrócono mu termin wypowiedzenia i wydano rozkaz Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej i przeniesieniu do rezerwy.

Decyzją z dnia (...) nr (...) Dowódca Wojsk Lądowych (organ wyższego stopnia) stwierdził nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia (...) nr (...) o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Dla celów ewidencyjno – finansowych od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano Z. K. zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności, w związku ze stwierdzeniem nieważności w/w decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej, potrącono stronie nienależne świadczenia z tytułu odprawy i ekwiwalent za urlop. Po otrzymaniu tych świadczeń Z. K. wystąpił z wnioskiem o odsetki i zwrot potrąconych świadczeń. W związku z zaistniałą sytuacją Departament Kadr MON przesłał do terenowych organów administracji wojskowej pismo nr (...) z dnia (...) w sprawie postępowania i uprawnień żołnierzy, którym stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu ich że służby wojskowej. W dokumencie tym zobowiązano organy wojskowe do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami. Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń ustalono, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności, są to świadczenia nienależne ponieważ podstawa tego świadczenia odpadła. W kwestii odsetek organ I instancji powołał się na treść art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który stanowi, że tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Zdaniem organu instytucja zwłoki ( art. 476 kc) – w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 kc) warunkowana jest winą, a zważywszy na okoliczności nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do zapłaty uposażenia. Chociaż decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o nieważności decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego wywiera skutki ex tunc, to wydana została w określonym czasie, a realizacja wynikających stąd świadczeń została spełniona bez zwłoki. W spornym okresie Z. K. nie pełnił służby wojskowej, ale otrzymywał od resortu MON należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, tj. dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. A więc ten sam reprezentant Skarbu Państwa, od którego strona domaga się odsetek regularnie co miesiąc wypłacał stronie pieniądze, które po unieważnieniu decyzji o zwolnieniu okazały się być świadczeniem nienależnym. Po przywróceniu do służby strona odmówiła zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń i w związku z tym roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia.

Zdaniem organu dopiero w chwili, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, roszczenie o odsetki można naliczyć od tego właśnie momentu, ale nie wstecz, lecz po tej dacie.

Z. K. w odwołaniu od decyzji podał, że po przywróceniu do służby wojskowej otrzymał zaległe należności, ale bez ustawowych odsetek za zwłokę zawinioną wydaniem wadliwej decyzji oraz potrącono mu świadczenie nienależne. Dalej odwołujący się wskazał na treść art. 75 ust. 3 i art. 73 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z których wynika, że żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stała się wymagalna. W pozostałych przypadkach (nagroda roczna, dodatkowe uposażenie roczne) zastosowanie ma art. 481 §1 k.c. i art. 482§1 k.c. Prawo do świadczeń określonych w art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ( Dz. U. z 1997 r. nr 10 poz. 55 ze zm.) oraz art. 81 ust. 1 i art. 185 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych z 2003 r. wnioskodawca nabył w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który ono przysługiwało. Prawo do nagrody rocznej wnioskodawca nabył, w spornym okresie, w dniu 14 sierpnia każdego danego roku. Prawo do dodatkowego uposażenia rocznego wnioskodawca nabył w ostatnim dniu upływu trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który ono przysługuje, tj. 31 marca danego roku. Wypłacenie wnioskodawcy świadczeń nastąpiło zatem już po terminie ich wymagalności, który miał miejsce od dnia następnego po dniu ich płatności. Ponadto, po przywróceniu do służby wojskowej wnioskodawca otrzymał zaległe należności za ten okres z tym, że z należnej kwoty potrącono świadczenia wypłacone w związku z uprzednim zwolnieniem z wojska.

Potrącenia dokonano przy wypłacie zaległego wynagrodzenia. W związku z tym Z. K., wskazując na treść art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, art. 87 § 1 pkt 2 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy, stwierdził że żadna z przesłanek w tych przepisach nie miała miejsca. Potrącenia dokonano bez żadnego tytułu wykonawczego i bez zgody wnioskodawcy. Odwołujący się podniósł ponadto kwestię przedawnienia roszczeń powołując się na treść art. 75 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. decyzją z dnia (...) nr (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 104 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U. z 2004 r. nr 241 poz. 2416 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił argumenty organu I instancji stwierdzając, że ten organ zasadnie wydał decyzje o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia jako świadczenia nienależnego.

Z. K. składając skargę od decyzji z dnia (...) nr (...) wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zmianę zaskarżonej decyzji przez przyznanie co do zasady należnego świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego z opóźnieniem uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, przytaczając argumenty przedstawione w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. W związku z tym sąd administracyjny ma obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które zauważył w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu.

Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania niniejszej sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.

Unormowanie o prawie żołnierza zawodowego do odsetek od zaległego uposażenia wprowadzone zostało do ustawy o uposażeniu żołnierzy ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy ( Dz. U. nr 50 poz. 500) w art. 9 ust. 3a i 9 ust. 4.

W dniu 1 lipca 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ( Dz. U. z 2008 r. nr 141 poz. 892). Art. 1 pkt 4 ustawy stanowi, że ustawa określa zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych, a w art. 8 ust. 1 ustanawia sposób załatwiania dla wszystkich spraw uregulowanych w ustawie.

Ponieważ należności pieniężne nie zostały wymienione w ust. 2 art. 8, a który to przepis wyklucza spod kontroli sądu administracyjnego sprawy wymienione w pkt od 1 do 4, należy uznać, że świadczenia odsetkowe, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy, należą do drogi administracyjnej.

Powyższy pogląd znajduje aprobatę w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w szczególności w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r. sygn. III CZP 106/07 – Lex nr 319935, Biul. SN 2007/11/10 oraz wyrokach, które zapadły w 2008 r. na skutek skarg kasacyjnych wniesionych przez Skarb Państwa - Prokuratorię Generalną Skarbu od wyroków sądów powszechnych (vide, między innymi, IIPK 8/08 z 02.07.2008 r.; II PK 55/08). Podobna interpretacja została zaprezentowana w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2006 r. I OPS 3/06 (orzecznictwo NSA/WSA zeszyt 3 z 2006 r., poz. 69).

Zdaniem organów obu instancji rozstrzygających w przedmiocie żądania odsetek – odsetki od zaległego roszczenia należy uznać za uzasadnione od momentu, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stała się wykonalna.

W ocenie Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę pogląd ten jest chybiony i wadliwie przypisuje się decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia (...) nr (...) cechę kształtującą.

Jakkolwiek spór o odsetki ma przymiot sprawy cywilnej, to z mocy przepisu szczególnego został przekazany do rozpoznania organom administracji publicznej (art. 8 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych).

Powyższe nakłada na organy rozstrzygające sprawę obowiązek rozważenia całokształtu zagadnień w niej następujących nie tylko w kontekście pojęć cywilnoprawnych, ale z obowiązkiem respektowania przepisów obowiązujących w postępowaniu administracyjnym.

Z treści art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wynika, że w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne.

Stwierdzając nieważność decyzji organ administracyjny autorytatywnie wskazuje na ciężką wadliwość decyzji, obarczającą ją od daty wydania, czyli ze skutkiem ex tunc.

Oznacza to, że nieważność decyzji istniała już w dacie orzekania o niej, a nie dopiero od tej daty. Zdaniem Sądu stanowisko organów zdaje się świadczyć o niezrozumieniu instytucji stwierdzenia nieważności decyzji i nie odróżnieniu tej instytucji postępowania administracyjnego od instytucji uchylenia decyzji. Argumentacja organów byłaby prawidłowa gdyby doszło do uchylenia decyzji, a nie stwierdzenia nieważności decyzji skutkującej zwolnieniem skarżącego ze służby.

Decyzja dotknięta wadliwością, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa korzysta z domniemania prawidłowości i ma moc obowiązującą dopóki nie zostanie usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności. Stwierdzenie to ma moc wsteczną, tzn. eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta. W świetle powyższego stwierdzenia nieważność decyzji wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej oznacza, że wypowiedzenie nie było skuteczne, a więc skarżący nie został skutecznie zwolniony, co jest równoznaczne z pełnieniem przez niego przez cały czas służby.

Art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Z kolei ust. 2 wymienionego wyżej artykułu mówi, że dodatki do uposażenia zasadniczego, inne niż wymienione w ust. 1, wypłaca się nie później, niż do dziesiątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające ich przyznanie. Wreszcie art. 81 ust. 3 ustala termin wypłaty innych należności, o których mowa w art. 73. Proste zestawienie powyższego przepisu z art. 75 ust. 3 ustawy pozwala na uznanie, że organy zobowiązane do wypłaty świadczeń skarżącemu pozostawały w zwłoce. Regulacje dotyczące wypłaty uposażenia, dodatków do uposażenia, wreszcie odsetek, zawarte w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, stanowią "lex specialis". Stąd zupełnie zbędnym było odnoszenie przez organy rozstrzygające sprawę do przepisów Kodeksu cywilnego, a w szczególności art. 481 czy 476 k.c. i rozważania w kategoriach winy organu czy braku winy w zwłoce w wypłacie wynagrodzenia i dodatków do niego. Uszły uwadze organom administracyjnym konsekwencje jakie przepisy kpa wiążą ze stwierdzeniem nieważności decyzji, o czym wspomniano wyżej.

Skarżący podniósł w skardze, że zaległe należności otrzymał bez ustawowych odsetek za zwłokę, a przy wypłacie dokonano potrąceń. Okoliczność tą potwierdza organ w odpowiedzi na skargę. Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 103 §1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z uposażenia żołnierza mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagradzaniu za pracę znajdujących się w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( Dz. U. z 1998 r. nr 21 poz. 94 ze zm.). Przez uposażenie, o którym mowa w ust. 1 art. 103 należy rozumieć uposażenie wymienione w art. 72 ust. 1, dodatkowe uposażenie roczne, o którym mowa w art. 83, odprawę z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, o której mowa w art. 94 i należności pieniężne wymienione w art. 95 pkt 1-2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Zgodnie z art. 91 kp należności wymienione w art. 87 § 1 i art. 87 § 7 kp mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie.

W doktrynie przyjmuje się, że kwestia potrąceń z art. 87 § 1 jest uregulowana w Kodeksie pracy w sposób wystarczający i autonomiczny, co powoduje, że nie ma w tym wypadku zastosowania art. 498 § 1 kodeksu cywilnego (M.T. Romer "Prawo pracy. Komentarz" W.Pr.2008 r. s.s570 uwaga 1).

Jeżeli skarżący nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie spornej kwoty to takie działanie narusza wyżej powołane przepisy prawa materialnego.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

/-/ I. Kucznerowicz /-/E. Makosz – Frymus /-/ B. Popowska

AT