Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 702/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Rząsa Sędziowie: Sędzia WSA Kaja Angerman Sędzia WSA Jarosław Łuczaj (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 listopada 2020 r. sprawy ze skargi K.G. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz K.G. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...], Wojewoda [...] stwierdził niedopuszczalność odwołania wniesionego przez K. G. od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...], o odmowie sprostowania aktu urodzenia sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego [...] pod nr [...] na imię i nazwisko J. G., polegającego na wykreśleniu dotychczasowych danych w rubryce 2 "dane rodziców – ojciec" w brzmieniu – K. G., nazwisko rodowe – G. i zastąpieniu ich danymi: K. G., nazwisko rodowe – G., data urodzenia – [...] września 1991 r., miejsce urodzenia – [...].

Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym:

W dniu 17 lipca 2019 r. do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego [...] wpłynął wniosek małoletniej J. G., reprezentowanej przez matkę – M. G. i K. G. o sprostowanie powołanego wyżej aktu urodzenia we wskazany na wstępie sposób. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...], Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego [...] orzekł o odmowie sprostowania ww. aktu urodzenia w zakresie żądanym przez wnioskodawczynie. Od decyzji tej odwołanie do Wojewody [...] wniosły K. G. i małoletnia J. G., w której imieniu występuje matka M. G. – działające przez pełnomocnika. Na skutek wniesionego odwołania Wojewoda [...] rozpatrzył odwołanie małoletniej J. G., reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową, która zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego jest osobą uprawnioną do złożenia wniosku o sprostowanie aktu urodzenia swojego dziecka. Po rozpatrzeniu odwołania dnia 29 października 2019 r. Wojewoda [...] wydał decyzję nr [...], utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy zajął również stanowisko w stosunku do odwołania wniesionego przez K. G., wyjaśniając dlaczego odstąpił od jego uwzględnienia. Wskazano bowiem, że K. G. nie jest osobą uprawnioną do złożenia wniosku o sprostowanie aktu urodzenia małoletniej J. G., gdyż nie jest ani przedstawicielką ustawową małoletniej, ani osobą, która posiada interes prawny w żądaniu sprostowania aktu urodzenia małoletniej. Zgodnie natomiast z utrwaloną linią orzeczniczą, w przypadku wielości stron postępowania i wielości odwołań, obowiązek zbadania przez organ odwoławczy przymiotu strony – posiadania interesu prawnego odnosi się do każdego odwołującego z osobna. Sprawa nie przestaje przez to być jedną sprawą administracyjną, a rozstrzygnięcia te powinny być zawarte w jednej decyzji. Co do zasady, organ winien zatem wydać w sprawie jedną decyzję kończącą postępowanie odwoławcze w stosunku do wszystkich skarżących stron (co też Wojewoda [...] uczynił). Ponadto w dniu 30 grudnia 2019 r. organ II instancji skierował do pełnomocnika K. G. pismo informujące o przyczynach braku uznania jej za stronę prowadzonego postępowania o sprostowanie aktu urodzenia małoletniej J. G. Natomiast w dniu 20 grudnia 2019 r. do Wojewody [...] wpłynęło ponaglenie K. G. na niezałatwienie sprawy przez Wojewodę [...] w terminie określonym w art. 35 kpa. Po rozpatrzeniu ponaglenia, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał je za zasadne i nakazał Wojewodzie [...] sfinalizowanie odwołania wniesionego przez K. G..

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy wyjaśnił, że pierwszą czynnością jaką podejmuje po otrzymaniu odwołania jest kontrola jego dopuszczalności, która nie łączy się jednak z badaniem merytorycznej zasadności zarzutów podniesionych w tym odwołaniu. Zgodnie z art. 134 kpa, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia m.in. niedopuszczalność odwołania, która może wynikać z przyczyn podmiotowych, do których zalicza się przypadki wniesienia środka zaskarżenia przez osobę niemającą do tego legitymacji, bądź przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych.

Zgodnie z art. 127 § 1 kpa, odwołanie służy stronie, a tą jest podmiot wskazany w art. 28 kpa. W sprawach o sprostowanie aktu stanu cywilnego, zgodnie z art. 35 ust. 3 prawa o aktach stanu cywilnego, stroną jest osoba, której ten akt dotyczy lub jej przedstawiciel ustawowy oraz osoba posiadająca interes prawny w sprostowaniu aktu lub prokurator.

Odwołanie wniesione przez podmiot, który nie jest uprawniony do jego wniesienia powoduje, że odwołanie jest nieskuteczne i taka właśnie sytuacja zaistniała w niniejsze sprawie.

Z akt sprawy wynika, że postępowanie prowadzone przez Kierownika Urzędu Słani Cywilnego [...] w przedmiocie sprostowania przedmiotowego aktu urodzenia we wskazany we wniosku sposób było prowadzone z wniosku małoletniej J. G., działającej przez przedstawicielką ustawową – matkę M. G. oraz K. G. Po przeprowadzeniu postępowania organ I instancji do skierował pełnomocnika działającego w imieniu ww. osób decyzję administracyjną z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...]. Nie zgadzając się natomiast z wydanym rozstrzygnięciem osoby te wniosły następnie odwołanie. W związku z dyspozycją art. 134 kpa Wojewoda [...] uznał, że K. G. nie należy do kręgu osób wymienionych w art. 35 ust. 3 prawa o aktach stanu cywilnego i nie można uznać wniesionego przez nią odwołania od decyzji organu I instancji za skuteczne.

Mając na uwadze wytyczne Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zawarte w postanowieniu obligującym Wojewodę [...] do sfinalizowania odwołania wniesionego przez K. G., na obecnym etapie organ odwoławczy uznał, że nie była ona uprawniona do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...], a co za tym idzie należało stwierdzić niedopuszczalność złożonego przez nią odwołania. Niedopuszczalne jest bowiem wniesienie odwołania przez osobę, która nie jest stroną w rozumieniu art. 28 kpa w związku z art. 35 ust. 3 prawa o aktach stanu cywilnego.

Mając powyższe na uwadze, organ odwoławczy postanowił jak w sentencji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. G., reprezentowana przez pełnomocników będących radcą prawnym i adwokatem, zaskarżyła w całości postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...], zarzucając mu mające wpływ na wynik sprawy naruszenie m.in. następujących przepisów:

1) art. 35 w związku z art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego oraz art. 28 kpa, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, skutkujące przyjęciem, że K. G. nie jest stroną postępowania o sprostowanie aktu urodzenia małoletniej J. G., a zarazem podmiotem uprawnionym do wniesienia odwołania od decyzji wydanej w tym postępowaniu, podczas gdy K. G. jest drugim rodzicem małoletniej i przysługuje jej interes prawny w sprostowaniu aktu urodzenia małoletniej J. G., co skutkowało uznaniem jej za stronę postępowania przez organ I instancji;

2) art. 134 w związku z art. 127 kpa i art. 11 prawa o aktach stanu cywilnego, przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na stwierdzeniu niedopuszczalności wniesionego odwołania od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego [...], podczas gdy od tej decyzji będącej stroną postępowania K. G. przysługuje odwołanie do właściwego wojewody;

3) art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 kpa, przez niewyjaśnienie w zaskarżonym postanowieniu, dlaczego zdaniem organu K. G. nie jest przedstawicielką ustawową małoletniej, ani nie ma interesu prawnego w sprostowaniu aktu urodzenia małoletniej J. G. i zarazem nie ma prawa wniesienia odwołania od decyzji odmawiającej sprostowania tego aktu urodzenia;

4) art. 48 Konstytucji RP oraz art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284; dalej: EKPC), poprzez niezastosowanie tych przepisów gwarantujących ochronę prawa do życia prywatnego i rodzinnego przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia, co skutkowało nieuwzględnieniem uzasadnionych interesów skarżącej w sprostowaniu aktu urodzenia małoletniej J. G.;

5) art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 8 w związku z art. 14 EKPC, przez wydanie zaskarżonego postanowienia z naruszeniem zasady równości i zakazu dyskryminacji ze względu na płeć oraz orientację seksualną, albowiem w istocie organ uznał, iż K. G. nie jest stroną postępowania dlatego, że pozostaje z matką biologiczną małoletniej w małżeństwie tej samej płci, a nie różnopłciowym.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz sformułowanie w uzasadnieniu wyroku wskazań co do dalszego postępowania, a także o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa przez adwokata i radcę prawnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym, w myśl art. 134 ppsa, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając legalność zaskarżonego postanowienia w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty podlegały badaniu na tym etapie postępowania.

Art. 28 kpa stanowi, że stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Przepis ten nie stanowi samoistnej normy prawnej dla wywodzenia przymiotu strony postępowania, więc ustalenie interesu prawnego może nastąpić jedynie w związku z konkretną normą prawa materialnego, która przyznaje stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści lub obowiązki (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2020 r., I OSK 976/2019, LEX nr 3036832).

Z kolei z art. 35 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 463 ze zm.; dalej: pasc lub ustawa) wynika, że akt stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego, podlega sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził (ust. 1). Ponadto, sprostowanie aktu stanu cywilnego może być dokonane na podstawie zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, jeżeli w państwie wystawienia jest on uznawany za dokument stanu cywilnego, lub innego dokumentu zagranicznego potwierdzającego stan cywilny, wydanego w państwie, w którym nie jest prowadzona rejestracja stanu cywilnego, jeżeli zawierają one dane, które podlegają sprostowaniu, stwierdzają zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych (ust. 2). Wreszcie, sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje się z urzędu, na wniosek osoby, której ten akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, na wniosek osoby mającej w tym interes prawny lub prokuratora, w formie czynności materialno-technicznej (ust. 3).

W okolicznościach niniejszej sprawy wniosek o "sprostowanie aktu urodzenia" został złożony przez małoletnią (w imieniu której działa matka, jako przedstawicielka ustawowa) oraz przez skarżącą, której dane miałyby być wpisane w przedmiotowym akcie w miejsce dotychczasowych danych ojca, wpisanych na podstawie art. 61 ust. 2 pasc.

Ten ostatni przepis stanowi, że jeżeli nie nastąpiło uznanie ojcostwa albo sądowe ustalenie ojcostwa, w akcie urodzenia zamieszcza się jako imię ojca imię wskazane przez osobę zgłaszającą urodzenie, a w razie braku takiego wskazania w akcie urodzenia zamieszcza się jako imię ojca imię wybrane przez kierownika urzędu stanu cywilnego; jako nazwisko ojca i jego nazwisko rodowe zamieszcza się nazwisko matki z chwili urodzenia dziecka, z adnotacją o wpisaniu nazwiska matki i wybranego imienia jako danych ojca.

W rezultacie, w akcie urodzenia małoletniej J. G., jako imię ojca wpisane jest imię wskazane przez osobę zgłaszającą urodzenie, tj. K., zaś jako jego nazwisko i nazwisko rodowe – w obu pozycjach widnieje nazwisko matki, tj. G..

Tym samym odnośnie danych ojca nie są wypełnione rubryki "data urodzenia" i "miejsce urodzenia", które zgodnie z wnioskiem złożonym w organie I instancji miałyby być uzupełnione danymi skarżącej. Także jej dane miałyby zastąpić te dane ojca, które już są wpisane w akcie urodzenia. Z powyższych, niespornych okoliczności wynika, że w istocie wniosek złożony 17 lipca 2020 r. dotyczy nie tylko sprostowania wskazanego aktu urodzenia (art. 35 ustawy), ale także jego uzupełnienia (art. 37 ustawy), co uszło uwadze organów obu instancji. Kwestia ta ma jednak znaczenie dla oceny skargi w sprawie IV SA/Wa 126/20, wniesionej na decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2019 r., nr [...].

Wracając zaś do przedmiotu niniejszej sprawy nie sposób zgodzić się z organem, że skarżąca nie posiada interesu prawnego w sprawie administracyjnej z m.in. jej wniosku. Interesu tego należy upatrywać w samym fakcie, że to jej dane miałyby zostać wpisane w przedmiotowym akcie urodzenia. Natomiast ocena, czy dane te mogą być w nim wpisane może być dokonana jedynie w drodze merytorycznego rozpoznania jej wniosku i ewentualnie odwołania. Nie przesądzając zatem o zasadności wniosku skarżącej, w szczególności zwrócić należy uwagę, że art. 35 ust. 3 pasc nie wprowadził żadnego ograniczenia interesu prawnego do osób określonej płci. To dopiero rozstrzygając w pełnym zakresie o zgłoszonym żądaniu organ ustosunkuje się do jego zasadności. Strona zgłosiła to żądanie, wyartykułowując je wyraźnie we wniosku datowanym na 10 lipca 2020 r. i choć organ I instancji nie rozpoznał w całości istoty sprawy, to jednak nie kwestionował interesu prawnego skarżącej, a w konsekwencji jej przymiotu strony postępowania. Wszak to jej dane figurują w zagranicznym dokumencie stanu cywilnego (wyciągu z wypisu w rejestrze małżeństw), załączonym do wniosku i stanowiącym jego podstawę.

Z art. 134 kpa wynika, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W okolicznościach niniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, że w grę wchodzi jedynie pierwsza ze wskazanych w tym przepisie sytuacji, gdyż odwołanie zostało wniesione w terminie. Zauważyć zatem należy, że organ odwoławczy wydaje postanowienie o niedopuszczalności odwołania w przypadku stwierdzenia braku spełnienia przesłanek podmiotowych lub przedmiotowych dopuszczalności odwołania. Przesłanki przedmiotowe obejmują przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji, a podmiotowe odnoszą się do legitymacji skargowej podmiotu wnoszącego odwołanie. Bezsprzecznie więc w tej sprawie chodzi wyłącznie o przesłanki podmiotowe, bowiem istnieje przedmiot zaskarżenia, tj. decyzja organu I instancji z [...] sierpnia 2019 r., a możliwość jej zaskarżenia wynika z art. 11 ust. 2 ustawy.

Zaznaczyć przy tym trzeba, że skarżąca nie zrzekła się prawa do wniesienia odwołania (art. 127a § 1 kpa). Stąd też skoro z akt postępowania administracyjnego nie wynika, aby skarżąca nie miała zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych (art. 30 § 1 kpa), to jak już wyżej wyjaśniono, czerpie swój interes prawny z art. 35 ust. 3 i art. 37 ust. 3 pasc.

Biorąc pod uwagę przedstawione rozważania stwierdzić należy, że organ dopuścił się naruszenia zarówno prawa materialnego, tj. art. 35 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego, jak i przepisów postępowania, tj. przede wszystkim art. 28 kpa, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, skutkujące przyjęciem, że skarżąca nie jest stroną postępowania o sprostowanie aktu urodzenia małoletniej J. G., a zarazem podmiotem uprawnionym do wniesienia odwołania od decyzji wydanej w tym postępowaniu, podczas gdy skarżącej przysługuje interes prawny w sprostowaniu aktu urodzenia tej małoletniej, gdyż zgodnie z m.in. wnioskiem skarżącej, to jej dane miałyby być wpisane w tym akcie urodzenia.

Konsekwencją powyższych naruszeń było z kolei naruszenie art. 134 w związku z art. 127 § 1 i 2 kpa oraz art. 11 ust. 2 prawa o aktach stanu cywilnego, przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na stwierdzeniu niedopuszczalności wniesionego odwołania od decyzji organu I instancji, podczas gdy od tej decyzji skarżącej, będącej stroną postępowania – przysługuje odwołanie do organu II instancji. To z kolei skutkowało naruszeniem art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 kpa, przez niewyjaśnienie w zaskarżonym postanowieniu, dlaczego zdaniem organu skarżąca nie ma interesu prawnego w sprostowaniu aktu urodzenia małoletniej J. G. i zarazem nie ma prawa wniesienia odwołania od decyzji odmawiającej sprostowania tego aktu urodzenia.

Zważywszy na charakter przedstawionych naruszeń z jednej strony, a sposób sformułowania zarzutów skargi z drugiej – ich rozumienie przedstawione przez skarżącą nie mogło wywrzeć skutku na tym etapie postępowania, bowiem odnosi się do meritum sprawy.

Tym samym, skoro skuteczne okazały się zarzuty naruszenia przez organ wskazanych wyżej przepisów postępowania, w tym w kontekście prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, co było wystarczającą podstawą uchylenia zaskarżonego postanowienia, to nie było konieczności odwoływania się norm prawnych wyższego rzędu, tj. art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 48 Konstytucji RP, a także art. 8 i art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Z uwagi powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, należało orzec jak w punkcie 1. sentencji, przy czym z uwagi na rozstrzygnięcie w sprawie IV SA/Wa 126/20 nie ma podstaw do wydawania organowi wskazań co do dalszego postępowania.

O kosztach postępowania w punkcie 2. wyroku orzeczono na podstawie art. 200 ppsa w związku z art. 205 § 2 ppsa, zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej równowartość uiszczonego przez nią wpisu (100 zł) – ustalonego na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), wynagrodzenie jej jednego pełnomocnika procesowego (480 zł) – zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265) oraz równowartość poniesionej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).

.