Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1188/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 88 ust. 5
journal: Dz.U. 2015 poz 332
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2016 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] roku nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...]r. Prezydent Miasta Z. (dalej "organ pierwszej instancji") uchylił z dniem 16 września 2014 r. decyzję nr [...] z dnia [...]r. przyznającą R.W. (dalej "strona" lub "skarżąca") świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka O.F., ur. [...]r., w rodzinie zastępczej spokrewnionej od dnia 16 września 2014 r. do ukończenia przez dziecko 18 roku życia lub do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej oraz anulował od dnia 16 września 2014 r. wypłatę świadczeń z tytułu pomocy pieniężnej na pokrycie kosztów utrzymania w/w dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, iż na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...]r. strona została ustanowiona rodziną zastępczą dla małoletniej O.F. Organ pierwszej instancji potraktował powyższe postanowienie jako natychmiast wykonalne i decyzją z dnia [...]r. przyznano świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej. Na to postanowienie Sądu rodzice biologiczni dziecka złożyli zażalenie do Sądu Okręgowego w G., który postanowieniem z dnia [...]r. uchylił postanowienie Sądu Rejonowego w Z., sygn. akt [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Rejonowy w Z. postanowieniem z dnia [...]r., sygn. akt: [...] orzekł o umorzeniu postępowania (postanowienie to uprawomocniło się w dniu 17 czerwca 2015 r.). W związku z tym organ pierwszej instancji uznał, że od 16 września 2014 r. zniknęła w sprawie podstawowa przesłanka do udzielenia pomocy pieniężnej jaką jest wydanie przez sąd orzeczenia o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej, co powoduje konieczność uchylenia decyzji od dnia przyznania rodzinie zastępczej świadczenia pieniężnego, tj. od dnia 16 września 2014 r. W okresie od 16 września 2014 r. była spełniona tylko jedna przesłanka warunkująca wypłatę świadczenia pieniężnego, tzn. dziecko przebywało u strony fizycznie od 16 września 2014 r. do 23 stycznia 2015 r. A zatem stan faktyczny sprawy nie pozwala uznać, że opieka strony nad małoletnią sprawowana była w ramach rodziny zastępczej w rozumieniu przepisów prawnych. W związku z tym organ pierwszej instancji poinformował, że w okresie od 16 września 2014 r. do 23 stycznia 2015 r. strona otrzymała nienależne świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania w/w dziecka, które zgodnie z art. 92 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tj.: Dz. U. z 2015 r., poz. 332 ze zm.; dalej "ustawa") podlega zwrotowi na rzecz Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z.

W odwołaniu strona podniosła okoliczność, iż wnuczka przebywała u dziadków biologicznych zgodnie z postanowieniem SR w Z. od 16 września 2014. do 23 stycznia 2015 r. i otrzymane pieniądze zostały przeznaczone na wyżywienie i odzież dla wnuczki, czyli na jej utrzymanie. Podkreśliła, że nie wiedziała o toczącym się postępowaniu w SO w G.; po otrzymaniu postanowienia okazała je w MOPR w Z., a wnuczkę przekazała pod opiekę matce w dniu 23 stycznia 2015 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej "organ odwoławczy" lub "Kolegium") decyzją z dnia [...]r. nr [...] uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i orzekło o uchyleniu z dniem 9 grudnia 2014 r. decyzji z dnia [...]r. przyznającej świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej.

W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło, że przesłankami niezbędnymi do powstania po stronie właściwego organu obowiązku udzielenia rodzinie zastępczej pomocy pieniężnej na pokrycie kosztów utrzymania umieszczonego w niej dziecka są: wydanie przez sąd orzeczenia o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej oraz faktyczne przejęcie przez rodzinę wskazaną przez sąd obowiązków związanych z opieką nad dzieckiem i jego wychowaniem. Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy wskazało, że strona w okresie od 16 września 2014 r. do 8 grudnia 2014 r. posiadała status rodziny zastępczej na mocy postanowienia SR w Z. z dnia [...]r., a ponadto spełniona była druga przesłanka w postaci faktycznego przebywania dziecka w rodzinie ustanowionej rodziną zastępczą.

Wskazanym postanowieniem udzielono bowiem - w trybie art. 755 § 1 pkt. 4 k.p.c. i 756 k.p.c. - tymczasowego zabezpieczenia pieczy nad małoletnią O.F. w ten sposób, że R.W. i K.W. zostali ustanowieni rodziną zastępczą dla wnuczki. Tym samym powierzono stronie sprawowanie bieżącej pieczy nad małoletnim dzieckiem, bowiem umieszczono małoletnią u strony na prawach rodziny zastępczej, przez czas trwania postępowania w sprawie.

Kolegium podkreśliło, iż w doktrynie przyjmuje się, że powierzenie opieki jest instytucją mocniej ingerującą w istotę i integralność rodziny dziecka i co do zasady wiąże się z pozbawieniem rodziców władzy rodzicielskiej. Tym samym zakres sprawowania bieżącej pieczy, z jaką mamy do czynienia w związku z wydaniem postanowienia w trybie postępowania zabezpieczającego w niniejszej sprawie, pokrywa się z zakresem pieczy sprawowanej przez rodzinę zastępczą.

Kolejno Kolegium wskazało, że postanowienie SO w G. z dnia [...]r. strona odebrała dopiero w dniu 15 stycznia 2015 r. iw dniu 23 stycznia 2015 r. przekazała wnuczkę jej matce. Natomiast SR w Z. w wyniku ponownego rozpoznania sprawy postanowieniem z dnia [...]r. orzekł o umorzeniu postępowania, gdyż dziecko w dacie orzeczenia Sądu przebywało już u matki. Kolegium zauważyło, że tym samym SR w Z. orzekał w tym postanowieniu w innym stanie faktycznym niż stan faktyczny, w którym były wydawane poprzednie orzeczenie tego Sądu i orzeczenie SO w G. Akcentowało, że nie można automatycznie twierdzić, iż w odniesieniu do małoletniej nie było nigdy ustanowionej rodziny zastępczej, gdyż bez wątpienia strona w okresie od 16 września 2014 r. do 8 grudnia 2014 r. posiadała status rodziny zastępczej na mocy postanowienia SR w Z. z dnia [...]r., a ponadto spełniona była druga przesłanka w postaci faktycznego przebywania dziecka w rodzinie ustanowionej rodziną zastępczą.

W związku z tym należy uznać, że świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w spokrewnionej rodzinie zastępczej winno stronie przysługiwać na podstawie tego postanowienia Sądu od dnia 16 września 2014 r. do dnia 8 grudnia 2014 r., tj. do daty uchylenia postanowienia przez SO w G.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik strony, będący adwokatem, zaskarżył decyzję Kolegium: 1) co do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji - w zakresie uzasadnienia, zarzucając naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.: dalej "kpa"), z uwagi na pominięcie okoliczności, iż zaskarżona decyzja narusza art. 16 § 1 i art. 163 kpa, 2) co do rozstrzygnięcia w zakresie merytorycznym (reformatoryjnego), poprzez naruszenie art. 87 ustawy oraz art. 16 § 1 i art. 163 kpa.

W uzasadnieniu podniósł, że decyzja organu pierwszej instancji jest oparta na założeniu, że zachodzą podstawy uchylenia decyzji przyznającej świadczenie, lecz organ ich nie wskazał; nie wskazał przepisu kpa ani przepisu szczególnego (art. 163 kpa), a ustawa zawiera jedynie przepis pozwalający na uchylenie decyzji przyznającej świadczenia w przypadku ich marnotrawienia (art. 88 ust. 6). Nadto nie było potrzeby uchylania decyzji przyznającej świadczenie, gdyż zawiera ona zastrzeżenie ich przyznania do momentu faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej, a takie uchylenie godzi w zasadę określoną w art. 16 § 1 kpa. Pełnomocnik wskazał, że co prawda Kolegium uchyliło decyzję organu pierwszej instancji, jednak w oparciu o błędne przesłanki, gdyż powodem uchylenia winna być okoliczność braku kodeksowych i pozakodeksowych podstaw wzruszenia decyzji przyznającej świadczenie. Natomiast co do rozstrzygnięcia merytorycznego Kolegium pełnomocnik akcentował treść art. 87 ustawy podając, że świadczenia przyznaje się do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, w pełnym zakresie podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej wnosił i wywodził jak w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art.145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ustawą p.p.s.a."). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ustawy p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 135 ustawy p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Nadto przyjdzie jeszcze przywołać art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., który w zakresie istotnym dla sprawy stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli legalności działania organów administracji – w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami – Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo w sposób wymagający ich usunięcia z obrotu prawnego z powodów, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu.

Zaskarżona została reformatoryjna decyzja Kolegium, mocą której uchylono z dniem 9 grudnia 2014 r. decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...]r. przyznającą skarżącej świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej. Kolegium stwierdziło, że w okresie od 16 września 2014 r. do 8 grudnia 2014 r. były kumulatywnie spełnione obydwie przesłanki powstania po stronie właściwego organu obowiązku udzielenia rodzinie zastępczej pomocy pieniężnej na pokrycie kosztów utrzymania umieszczonego w niej dziecka, a to: 1) wydanie przez sąd orzeczenia o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej, 2) faktyczne przejęcie przez rodzinę wskazaną przez sąd obowiązków związanych z opieką nad dzieckiem i jego wychowaniem. Okoliczność faktycznego sprawowania opieki przez rodzinę zastępczą od 16 września 2014 r. do 23 stycznia 2015 r. nie jest sporna. Natomiast w dniu [...]r. zostało uchylone postanowienie SR w Z. z dnia [...]r. ustanawiające stronę rodziną zastępczą dla wnuczki. Z tego względu – zdaniem organu odwoławczego - w tym dniu odpadła jedna z przesłanek przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Skarżąca się z tym nie godzi wywodząc, że nie było podstawy prawnej do wydania decyzji przyznającej świadczenie; decyzja ta winna być wykonywana do zakończenia faktycznego pobytu małoletniej w rodzinie zastępczej spokrewnionej.

Stan faktyczny sprawy został wyżej przedstawiony i będzie przywoływany w zakresie niezbędnym dla umotywowania podjętego przez Sąd rozstrzygnięcia. Natomiast w zakresie stanu prawnego sprawy wskazać trzeba na regulację zawartą w ustawie; również w kontekście art. 163 kpa, który stanowi, że organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w rozdziale 13 działu II kpa, o ile przewidują to przepisy szczególne.

Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz art. 58 ust. 1 i art. 103 ust. 2.

Stosownie do art. 80 ust 1 pkt 1 ustawy rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania, nie niższe niż kwota 660 zł miesięcznie - w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej spokrewnionej.

Art. 87 ust 1 ustawy stanowi, że świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81, przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka.

Natomiast w myśl art. 88 ust. 1, 4 i 5 ustawy świadczenia, dodatki i dofinansowanie do wypoczynku, o których mowa w art. 80 ust. 1, art. 81, 83 i 84, są udzielane na wniosek odpowiednio rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka (ust. 1). Przyznanie oraz odmowa przyznania świadczeń, dodatków i dofinansowania do wypoczynku, o których mowa w art. 80 ust. 1, art. 81, 83 i 84 następuje w drodze decyzji (ust. 4). W przypadku zmiany przepisów regulujących prawo do świadczeń, dodatków i dofinansowania do wypoczynku, o których mowa w art. 80 ust. 1, art. 81, 83 i 84 oraz w przypadku zmiany sytuacji osobistej rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka, a także w przypadku zmiany sytuacji osobistej, dochodowej lub majątkowej umieszczonego dziecka, organ właściwy do wydania decyzji może bez zgody rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka zmienić lub uchylić decyzję, o której mowa w ust. 4 (ust. 5).

Dokonując interpretacji wskazanych przepisów Sąd podziela pogląd organu odwoławczego, że po stronie właściwego organu powstaje obowiązek udzielenia rodzinie zastępczej pomocy pieniężnej na pokrycie kosztów utrzymania umieszczonego w niej dziecka jeżeli kumulatywnie zostały spełnione następujące przesłanki: 1) zostało wydane przez sąd orzeczenie o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej oraz 2) nastąpiło faktyczne przejęcie i wykonywanie, przez rodzinę wskazaną przez sąd, obowiązków związanych z opieką nad dzieckiem i jego wychowaniem. Jeżeli jedna z tych przesłanek odpadnie brak podstaw prawnych do udzielania rodzinie zastępczej pomocy pieniężnej na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Z tego względu jako chybione należy ocenić twierdzenie strony skarżącej, że świadczenie przysługiwało do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej – w sytuacji, gdy odpadła przesłanka istnienia w obrocie prawnym orzeczenia sądu o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej.

Sąd podziela również pogląd, że w okresie od 16 września 2014 r. do 8 grudnia 2014 r. były spełnione obydwie przesłanki warunkujące obowiązek udzielenia rodzinie zastępczej pomocy pieniężnej na pokrycie kosztów utrzymania umieszczonego w niej dziecka. Zgodzić się trzeba z Kolegium, że postanowienie SR w Z. z dnia [...]r. udzielające w trybie art. 755 § 1 pkt. 4 k.p.c. i 756 k.p.c. tymczasowego zabezpieczenia pieczy nad małoletnią O.F. w ten sposób, że R.W. i K.W. zostali ustanowieni rodziną zastępczą dla wnuczki, daje podstawę do twierdzenia, że powierzono stronie sprawowanie bieżącej pieczy nad małoletnim dzieckiem, bowiem umieszczono małoletnią u strony na prawach rodziny zastępczej, przez czas trwania postępowania w sprawie. Zakres sprawowania bieżącej pieczy, z jaką mamy do czynienia w związku z wydaniem postanowienia w trybie postępowania zabezpieczającego w niniejszej sprawie, pokrywa się bowiem z zakresem pieczy sprawowanej przez rodzinę zastępczą. Powyższy pogląd doznaje akceptacji w orzecznictwie (por. wyroki: WSA we Wrocławiu z dnia 25 września 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 288/13, WSA w Rzeszowie z dnia 24 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 468/13, WSA w Gliwicach z dnia 13 stycznia 2011 r. sygn. akt IV SA/G1 541/10, publ. cbois.nsa.gov.pl).

Ma rację Kolegium nie akceptując decyzji organu pierwszej instancji uchylającej decyzję przyznającą świadczenie za cały okres jego przyznania i wywodząc, że późniejsze usunięcie z obrotu prawnego postanowienia SR w Z. z dnia [...]r. nie oznacza, że nigdy nie istniało orzeczenie o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej. Orzeczenie to niewątpliwie istniało i w okresie jego funkcjonowania w obrocie prawnym była spełniona przesłanka wydania przez sąd orzeczenia o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej. Okoliczność, iż postępowanie zakończyło się postanowieniem SR w Z. z dnia [...]r. umarzającym postępowanie nie wywołuje skutków retroaktywnych, lecz stanowi ocenę przedmiotowości postępowania na dzień wydania tego postanowienia.

Sąd nie podziela poglądu strony skarżącej, że brak w systemie prawa przepisu stanowiącego podstawę prawną do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie – poza przypadkiem jego marnotrawienia (art. 88 ust. 6 ustawy). Przepisem szczególnym, do którego odsyła art. 163 kpa, stanowiącym podstawę do uchylenia – bez zgody rodziny zastępczej – decyzji przyznającej świadczenie jest cytowany wyżej art. 88 ust. 5 ustawy. Ustawodawca upoważnił organ właściwy do wydania takiej decyzji do jej uchylenia między innymi w przypadku zmiany przepisów regulujących prawo do świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej, jak też w przypadku zmiany sytuacji osobistej rodziny zastępczej, a także w przypadku zmiany sytuacji osobistej, dochodowej lub majątkowej dziecka. W okolicznościach sprawy doszło do zmiany sytuacji osobistej zarówno dziecka, jak i rodziny zastępczej w związku z uchyleniem przez Sąd Okręgowy w G. postanowienia o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej; od tego momentu dziecko nie przebywało bowiem w rodzinie zastępczej lecz u swoich dziadków biologicznych.

Sąd nie podziela też poglądu pełnomocnika skarżącej, że nie było potrzeby uchylenia decyzji przyznającej świadczenia z tego powodu, że zawiera ona zastrzeżenie ich przyznania do momentu faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej. Zamieszczenie przez ustawodawcę w systemie prawa obowiązującego przepisu stanowiącego podstawę do uchylenia decyzji (art. 88 ust. 5 ustawy) stanowi dla organu nakaz uchylenia, w sytuacji wystąpienia ustawowych przesłanek uchylenia, odkodowanych z uwzględnieniem wykładni systemowej wewnętrznej. Jest to przepis szczególny w stosunku do art. 87 ust. 1 ustawy, stanowiący wyraz poszanowania dla zasady pewności prawa. W przypadku kolizji przepisów pierwszeństwo ma przepis szczególny.

Ze względów wyżej wyjaśnionych również zarzut naruszenia trwałości decyzji ostatecznej z powodów podniesionych w skardze, jest niezasadny.

Powodem, dla którego Sąd uznał za konieczne usunięcie z obrotu decyzji organów obydwu instancji jest naruszenie przepisu prawa materialnego w sposób mający istotny wpływ na wynik; a to naruszenie art. 88 ust. 5 ustawy poprzez uchylenie decyzji przyznającej świadczenie z mocą wsteczną. Zasadą jest, że decyzja działa od jej wydania na przyszłość i na przyszłość wywołuje skutki prawne. Działanie decyzji może nastąpić z mocą wsteczną w ściśle określonych przypadkach.

Tak dzieje się w sytuacji wydania w trybie nadzwyczajnym decyzji stwierdzającej nieważność decyzji. Jest to związane z faktem, że decyzje eliminowane z obrotu w taki sposób, dotknięte są wadliwością kwalifikowaną od dnia ich wydania. Nieważność istnieje już w dacie orzekania o niej – gdyż istnieje od samego początku bytu prawnego decyzji - a nie dopiero od daty stwierdzenia nieważności. Dlatego decyzję nieważną trzeba wyeliminować z obrotu ex tunc.

Przełamanie zasady, że decyzja działa ex nunc może również nastąpić z woli ustawodawcy, mocą przepisu szczególnego wyraźnie zezwalającego na wydanie decyzji z mocą wsteczną. Tytułem przykładu można tu wskazać na art. 23a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2015 r. poz. 114), który stanowi, że w przypadku gdy marszałek województwa ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję własną przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba uprawniona do świadczeń lub członek jej rodziny podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczeń.

Ze względu na powszechnie obowiązującą w prawie polskim zasadę lex retro non agit, po to, aby możliwe było wydanie w danej, konkretnej sytuacji decyzji, która by regulowała na nowo i odmiennie sytuację strony z mocą wsteczną, musiałby takie upoważnienie przepis prawa wyraźnie przewidywać. Ustawa takiego uregulowania nie zawiera. Nie zawiera go cytowany wyżej art. 88 ust. 5 ustawy, który – przy braku zastrzeżenia przeciwnego - umożliwia zmianę sytuacji prawnej strony, określonej wcześniej inną decyzją, ale jedynie ze skutkiem teraźniejszym (ex nunc). W systemie prawa nie ma również innego przepisu dającego przyzwolenie na wydanie takiej decyzji działającej ex tunc.

Sąd podziela pogląd, wypracowany na gruncie zbliżonej instytucji prawnej zamieszczonej w ustawie o świadczeniach rodzinnych, że przepis legitymujący właściwy organ do wydania decyzji zmieniającej lub uchylającej pozwala na takie działanie jedynie na przyszłość; służy wyeliminowaniu na przyszłość pobierania świadczenia. W sytuacji natomiast, gdy upłynął okres na jaki świadczenie przyznano, zastosowanie może mieć tylko instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zastosuje instytucję uchylenia decyzji ostatecznej przyznającej świadczenia na mocy art. 163 k.p.a. w związku z przepisem szczególnym zamieszczonym w art. 88 ust. 5 ustawy, z uwzględnieniem oceny prawnej sformułowanej przez Sąd.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach nie orzekano ze względu na niezgłoszenie wniosku w tym przedmiocie.