Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 385/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
659
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Stwierdzono przewlekłość postępowania  administracyjnego i że przewlekłość postępowania  miała charakter rażący

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (spr.), Sędzia WSA Andrzej Góraj, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 listopada 2020 r. sprawy ze skargi P. D. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie skargi na przetwarzanie danych osobowych 1. stwierdza, że Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania; 2. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga P. D. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w sprawie skargi na przetwarzanie danych osobowych.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy:

Pismem z dnia [...] września 2018 r. (data wpływu do organu – [...] września 2018 r.) P. D. (zwany dalej: skarżący, wnioskodawca), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, skierował do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (zwany dalej: PUODO, organ) skargę na bezprawne przetwarzanie jego danych osobowych po zgłoszeniu przez niego sprzeciwu w wynikach wyszukiwarki [...] w związku z adresami URL:

1. [...],

2. [...],

3. [...],

4. [...],

5. [...],

6. [...],

7. [...],

8. [...],

9. [...],

10. [...],

11. [...],

12. [...],

13. [...],

14. [...],

15. [...],

16. [...],

17. [...],

18. [...],

19. [...],

20. [...],

21. [...],

22. [...],

23. [...],

24. [...],

25. [...],

26. [...],

27. [...],

28. [...],

29. [...],

30. [...],

31. [...],

32. [...],

33. [...],

34. [...],

35. [...],

36. [...],

przez [...]z siedzibą w M., [...] ([...], zwany dalej: [...]), "i/lub" przez [...] Sp. z o. o. z siedzibą w W. przy ul. [...] (zwany dalej:[...]).

Pismem z dnia [...] października 2018 r. (data wpływu do organu), złożonego za pośrednictwem platformy ePUAP, skarżący zwrócił się do organu o informację o stanie sprawy, w związku z wniesioną skargą.

Następnie pismem z dnia [...] marca 2019 r. (data wpływu do organu – [...] marca 2019 r.), w związku z bezczynnością organu w rozpoznaniu jego skargi, skarżący złożył ponaglenie na podstawie art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., zwana dalej: k.p.a.).

Pismem znak [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. PUODO poinformował skarżącego (za pośrednictwem jego pełnomocnika), iż zwrócił się do [...] o złożenie wyjaśnień w sprawie oraz wezwał do wyjaśnienia, czy wobec skarżącego toczyło się postępowanie sądowe w Irlandii, w wyniku czego wydany został wyrok skazujący, w nawiązaniu do którego wyszukiwarka [...] przetwarza dane osobowe wnioskodawcy. Wezwał nadto skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów.

Jednocześnie pismem z dnia [...] kwietnia 2019 r. PUODO wystąpił do [...], a w dniu [...] kwietnia 2019 r. do [...], o pisemne ustosunkowanie się do treści złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz złożenie pisemnych wyjaśnień.

W dniach [...] i [...] kwietnia 2019 r. do organu wpłynęły pisma skarżącego stanowiące odpowiedź na wezwanie z dnia [...] kwietnia 2019 r.

W dniu [...] kwietnia 2019 r. do PUODO wpłynęły wyjaśnienia [...].

W dniu [...] czerwca 2019 r. organ przekazał [...](na jego wniosek z [...] kwietnia 2019 r. – data wpływu do organu) kopię wniosku (skargi) wnioskodawcy.

Pismem z dnia [...] czerwca 2019 r. organ zwrócił się do skarżącego o przedstawienie tłumaczenia z języka angielskiego na język polski, sporządzonego przez tłumacza przysięgłego wyroku z dnia [...] października 2016 r. wydanego w stosunku do skarżącego przez the [...] (znak sprawy [...]). Przedmiotowe tłumaczenie wpłynęło do PUODO w dniu [...] czerwca 2019 r.

Pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. PUODO ponownie wezwał [...] o przedstawienie wyjaśnień w sprawie. Wyjaśnienia te złożone zostały w dniu [...] lipca 2020 r.

W dniu [...] lipca 2020 r. PUODO poinformował strony postępowania o zebraniu materiału dowodowego, wystarczającego do wydania decyzji w przedmiotowej w sprawie.

Pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie przez PUODO postępowania w sprawie wniesionej przez niego skargi na bezprawne przetwarzanie danych osobowych. Skarżący wniósł o: 1) zobowiązanie organu do wydania decyzji w sprawie skargi na bezprawne przetwarzanie danych osobowych w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku, lub też o wydanie orzeczenia merytorycznego poprzez uznanie złożonej do organu skargi za zasadną, 2) stwierdzenie, iż organ dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania, 3) stwierdzenie, iż bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu skarżący wskazał na czynności podjęte przez organ w związku ze złożoną przez niego skargą oraz zaznaczył, że pomimo upływu ponad roku od przedstawienia przez niego tłumaczenia jednego z dokumentów w postępowaniu, organ nie podjął żadnych czynności, ani nie powiadomił skarżącego o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy. Nie rozpoznał też złożonego przez niego w dniu [...] marca 2019 r. ponaglenia.

Podał, że zgodnie z regulacją art. 62 ustawy dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1781 ze zm., zwana dalej: u.o.d.o.) i art. 36 k.p.a., PUODO winien zawiadomić strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, jest obowiązany również poinformować o stanie sprawy i przeprowadzonych w jej toku czynnościach. Żadne takie zawiadomienie nie zostało skierowane do skarżącego. Nadto zgodnie z treścią art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że w żadnym razie nie uchylał się od wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Przeciwnie, przedsięwziął przewidziane prawem czynności służące wnikliwemu i rzetelnemu ustaleniu okoliczności faktycznych sprawy i zebraniu materiału dowodowego potrzebnego do rozstrzygnięcia jej decyzją administracyjną. Podkreślił przy tym, że sprawa ma szczególnie skomplikowany i zawiły charakter.

Wyjaśnił dalej, że w sprawie pomimo wezwania do wyjaśnień [...] przez ponad rok zwlekał z ich złożeniem. Dopiero w ciągu 9 dni po ponownym wezwaniu [...] do złożenia wyjaśnień w sprawie z pouczeniem, że zaniechanie w tym zakresie sprawie będzie stanowić naruszenie obowiązku współpracy z organem nadzorczym, co może skutkować nałożeniem na podmiot administracyjnej kary pieniężnej, [...] przedstawił stosowne wyjaśnienia w sprawie.

Organ zauważył również, że w okresie stanu zagrożenia epidemicznego i stanu epidemii, w którym toczyło się postępowanie administracyjne w sprawie, obowiązywały rozporządzenia Ministra Zdrowia, wprowadzające czasowe ograniczenia funkcjonowania instytucji lub zakładów pracy. PUODO z uwagi konieczność zapewnienia bezpieczeństwa zarówno pracownikom jak również interesantom w tym okresie, ograniczył bezpośrednią obsługę interesantów. W tym okresie bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu na ten okres.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z treścią art. 53 § 2b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.), skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność: art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.) lub postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość: art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.).

W niniejszej sprawie skarżący dopełnił ww. formalnoprawnej przesłanki do wniesienia skargi, bowiem pismem z dnia [...] marca 2019 r. (data wpływu do organu) wniósł ponaglenie w związku z nierozpoznaniem przez organ jego wniosku z dnia [...] września 2018 r. (data wpływu do organu – [...] września 2018 r.).

W myśl art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4: (1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, (2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, (3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a). Sąd w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (§ 1b). W myśl art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.

Przepisy p.p.s.a. nie definiują pojęcia przewlekłości. W piśmiennictwie przyjmuje się, że "przewlekłe prowadzenia postępowania" pojmowane jest jako prowadzenie postępowania w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. J. Drachal, J. Jagielski, R. Stankiewicz /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2011, s. 69-70). Również w dotychczasowym orzecznictwie sądowym przewlekłe prowadzenie postępowania określane jest jako nieefektywne, opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym; może nim być również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12 i postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1360/12).

Zgodnie z ustanowioną w art. 12 k.p.a. zasadą szybkości postępowania, organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (§ 2).

Stosownie natomiast do art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Przy czym załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (§ 3 k.p.a.). Artykuł 36 § 1 k.p.a. nakłada natomiast na organy administracji publicznej obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, z podaniem przyczyny zwłoki, wskazaniem nowego terminu jej załatwienia oraz pouczeniem o prawie do wniesienia ponaglenia.

W ocenie Sądu, prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie organ dopuścił się naruszenia zasady szybkości postępowania administracyjnego. Jak wynika z przedstawionych przy skardze akt sprawy administracyjnej, wniosek (skarga) skarżącego na bezprawne przetwarzanie jego danych osobowych przez [...] i [...], wpłynął do organu w dniu [...] września 2018 r. Natomiast pierwsze czynności w sprawie organ podjął w kwietniu 2019 r., a więc już po złożeniu przez skarżącego ponaglenia (które wpłynęło doń [...] marca 2019 r.). Dopiero w dniach 5 i 9 kwietnia 2019 r. organ wezwał skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień w sprawie oraz wezwał [...] i [...] do ustosunkowania się do treści wniosku wnioskodawcy. Odpowiedzi na powyższe zapytanie skarżący udzielił [...] i [...] kwietnia 2019 r., zaś [...] [...] kwietnia 2019 r.

Kolejną czynnością organu było przekazanie [...] (na jego wniosek z [...] kwietnia 2019 r. – data wpływu do organu) kopii wniosku (skargi) wnioskodawcy w dniu [...] czerwca 2019 r. Jednocześnie w dniu czerwca 2019 r. organ zwrócił się do skarżącego o przedstawienie tłumaczenia z języka angielskiego na język polski sporządzonego przez tłumacza przysięgłego wyroku z dnia [...] października 2016 r. wydanego w stosunku do skarżącego przez the [...] (znak sprawy [...]). Przedmiotowe tłumaczenie wpłynęło do PUODO w dniu [...] czerwca 2019 r. Pomimo braku stanowiska [...] na wniosek skarżącego, PUODO dopiero pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. ponownie wezwał ww. podmiot do przedstawienia wyjaśnień w sprawie. Wyjaśnienia te złożone zostały w dniu [...] lipca 2020 r.

W dniu [...] lipca 2020 r., a więc już po wniesieniu przez skarżącego skargi do Sądu (co miało miejsce [...] czerwca 2020 r.), PUODO poinformował strony postępowania o zebraniu materiału dowodowego wystarczającego do wydania decyzji w przedmiotowej w sprawie. Następnie, w dniu [...] lipca 2020 r., wydał decyzję umarzającą postępowanie administracyjne, zainicjowane wnioskiem skarżącego z dnia [...] września 2018 r.

W ocenie Sądu, działania organu mieszczą się w zakresie pojęcia przewlekłości, biorąc pod uwagę odstępy czasu pomiędzy poszczególnymi czynnościami. Jak wynika bowiem z opisanych wyżej działań organu, pierwsze czynności w sprawie podjęte zostały przez organ dopiero po upływie 6 miesięcy od złożenia przez skarżącego wniosku. Ponadto pomimo braku odpowiedzi i wyjaśnień [...] (na wezwanie z [...] kwietnia 2019 r. i przekazaniu odpisu wniosku za pismem z [...] czerwca 2019 r.), organ aż do dnia [...] czerwca 2020 r., tj. przez prawie rok, nie podjął działań zmierzających do wykonania wezwania przez ww. podmiot.

Podkreślić w tym miejscu trzeba, że przyczyną usprawiedliwiającą przewlekłość prowadzonego przez organ postępowania nie może być – w kontekście całokształtu sprawy – dyspozycja art. 15 zzs ust. 10 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem w okresie, o którym mowa w ust. 1, tj. w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID, przepisów o bezczynności organów oraz o obowiązku organu i podmiotu, prowadzących odpowiednio postępowanie lub kontrolę, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się. Biorąc to pod uwagę, Sąd przy dokonywaniu oceny, czy organ dopuścił się rażącej przewlekłości, nie uwzględniał okresu od dnia [...] marca 2020 r. (stan zagrożenia epidemicznego) do [...] maja 2020 r. (uchylenie powyższego przepisu). Nie miało to żadnego wpływu na ocenę stanu rażącego naruszenia prawa, bowiem zaniechanie organu trwało od 2018 r.

Bez wątpienia termin przewidziany w art. 35 § 1 k.p.a. nie został zachowany. W aktach sprawy Sąd nie dopatrzył się skierowanej do skarżącego informacji o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy, wyznaczeniu innego terminu jej załatwienia oraz przyczyn zwłoki w jej załatwieniu, który to obowiązek wynikał z treści art. 36 § 1 k.p.a.

Niewątpliwie zatem zarzut skargi dotyczący przewlekłości PUODO w załatwieniu sprawy skarżącego jest uzasadniony. Stanowiło to dla Sądu podstawę do wydania rozstrzygnięcia stosownie do art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

Jednocześnie Sąd uznał, że stwierdzona przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być szczególnie znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z dnia 24 lipca 2015 r., sygn. akt II OSK 3237/14, publ. LEX nr 1803268; wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012r., sygn. akt I OSK 675/12, publ. CBOSA).

Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie nie chodzi tylko o samo rażące naruszenie art. 35 § 3 k.p.a. określającego terminy prowadzenia postępowania administracyjnego, czy art. 12 k.p.a., statuującego zasadę szybkości postępowania, które to uchybienia są oczywiste, ale przede wszystkim o rażące naruszenie art. 8 k.p.a., wyrażającego zasadę pogłębiania zaufania uczestnika postępowania do organu władzy publicznej. Zdaniem Sądu, czasu opóźnienia rozpoznania sprawy w prowadzonym przez organ postępowaniu nie można usprawiedliwić, bowiem PUODO przez wiele miesięcy nie dążył do zgromadzenia niezbędnego dla oceny wniosku materiału dowodowego sprawy i nie zakończył postępowania, a w efekcie decyzję administracyjną wydał już po złożeniu skargi.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku.