Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 655/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-10-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Naczelnik Urzędu Skarbowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 33 § 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1-3, art. 7 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1689
law: Usatwa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych - t.j.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Cezary Kosterna (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej (...) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 1542/20 w sprawie ze skargi (...) na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia (...) nr (...) w przedmiocie uchylenia postanowień w sprawie uznania zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadniony po wznowieniu postępowania 1) uchyla zaskarżony wyrok; 2) uchyla zaskarżone postanowienie; 3) zasądza od Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach na rzecz (...) (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej przez (...) (dalej: "Skarżąca) jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 3 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 1542/20. Wyrokiem tym oddalona została skarga (...) na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach (dalej: "Wierzyciel" lub "Poczta Polska") z (...) nr (...) w przedmiocie uchylenia w trybie wznowienia postępowania ostatecznych postanowień w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Wyrokiem z 22 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Po 693/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu skargi (...) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z (...) roku nr (...) w przedmiocie uznania zarzutu na prowadzone postępowanie egzekucyjne za niezasadny, uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wągrowcu z (...) r., oraz uchylił postanowienie Poczty Polskiej z (...) roku oraz postanowienie Poczty Polskiej z (...) roku. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy istnieje obowiązek zapłaty abonamentu, który został naliczony za korzystanie z radioodbiornika i odbiornika telewizyjnego w sytuacji, gdy wierzyciel nie wykazał, że Skarżącej doręczono zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego. WSA w Poznaniu stwierdził, że z akt sprawy nie wynikało, czy Skarżąca ma odbiorniki RTV, czy i kiedy je zarejestrowała, nie wynika także wypełnienie przez wierzyciela obowiązku informacyjnego nałożonego przez przepisy powoływanego powyżej rozporządzenia. Sąd ten uznał, że warunkiem wystarczającym, a zarazem koniecznym, istnienia obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej jest używanie odbiornika RTV. Data rejestracji odbiornika wyznacza termin płatności abonamentu RTV, przy czym obowiązkiem organu jest wykazać, że Skarżąca posiadała odbiorniki RTV.

Postanowieniem z (...) r. Poczta Polska postanowiła uznać zarzut dotyczący nieistnienia obowiązku zapłaty abonamentu za okres od 2009 do 2016 r. za nieuzasadniony. W załączeniu do postanowienia zostały przekazane dowody w sprawie: duplikat zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych z dnia (...) r. oraz wydruk z systemu informatycznego, potwierdzający dokonywanie opłat abonamentowych do 2008 roku.

Skarżąca pismem z (...) r. złożyła zażalenie na postanowienie wierzyciela z (...) r.

Postanowieniem z (...) r. Wierzyciel stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia.

Pismem z (...) r. Skarżąca wniosła o kontynuowanie postępowania zakończonego postanowieniem z (...) r., którym stwierdzono uchybienie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z (...) r. Podkreśliła, iż postanowienie z (...) r. rażąco narusza art. 15 zzs ust. 1 pkt 2 i 6 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w brzmieniu na kwiecień 2020 r.

Wierzyciel postanowieniem z (...) r. wznowił postępowanie w sprawie rozpatrzenia zarzutu wniesionego przez Skarżącą, ze względu na przepisy prawa zawarte w art. 15zzs ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm.). Postanowieniem z (...)r. wierzyciel uchylił w całości postanowienie z (...) r. oraz utrzymał w mocy postanowienie z (...) r.

Skarżąca pismem z (...) r. złożyła zażalenie na postanowienie wierzyciela z (...) r., w którym zaskarżyła powyższe postanowienie w całości, a wydanemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:

- art. 33 § 1 pkt 1 upea poprzez prowadzenie egzekucji, pomimo niewykazania istnienia obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym,

- art. 156 § 1 pkt 3 w zw. z art. 126 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej; "kpa") poprzez wydanie postanowienia w sprawie prawomocnie zakończonej.

Postanowieniem z (...) r. (będącym przedmiotem skargi w sprawie niniejszej) wierzyciel utrzymał w mocy postanowienie wydane w pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że zarejestrowanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, bez ich późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę do istnienia, wynikającego z ustawy obowiązku dokonywania opłat abonamentowych, który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji o charakterze pieniężnym. Wskazał na § 11 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. 2013 r., poz. 1676), użytkownik odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych, niezwłocznie powiadamia operatora wyznaczonego o zmianie danych zawartych w zgłoszeniu, o zgubieniu lub zniszczeniu dowodu zarejestrowania odbiorników, oraz o zaprzestaniu używania odbiorników przez złożenie, w placówce pocztowej, formularza wypełnionego w części dotyczącej zmiany danych, wraz z podaniem indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownika lub z wykorzystaniem strony internetowej operatora wyznaczonego do wypełnienia zgłoszenia. W okresie poprzedzającym zmiany związane z wejściem w życie rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r., o zmianie danych zawartych we wniosku rejestracyjnym jak również o zaprzestaniu używania odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych użytkownik, zgodnie z treścią § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r., w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2007 r. nr 187, poz. 1342), obowiązującego do 31 grudnia 2013 r., niezwłocznie powinien powiadomić właściwą placówkę Poczty Polskiej. Wskazał też, że uprzednio zgodnie z obowiązującymi przepisami dowodem zarejestrowania odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych była imienna książeczka opłaty abonamentowej za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych. Zasady postępowania w określonych sytuacjach, także w przypadku wyrejestrowania odbiorników zawarte były w książeczce radiofonicznej. Wierzyciel podkreślił, iż w zebranym w sprawie materiale dowodowym brak jest potwierdzenia zgłoszenia przez Skarżącą wyrejestrowania odbiornika telewizyjnego w okresie objętym przedmiotowym tytułem wykonawczym, tj. od 01/2013 r. do 04/2017 r. Podkreślono, że Poczta Polska S.A. nie anulowała zgłoszonych przez użytkowników wcześniejszych wniosków rejestracyjnych, a jedynie zastąpiła imienną książeczkę opłat indywidualnym numerem identyfikacyjnym, o czym Skarżącą zawiadomiono. Skarżąca od października 2017 r. regularnie uiszczała opłaty abonamentowe na numer rachunku bankowego wskazany w zawiadomieniu. W tej sytuacji wierzyciel uznał, że nie uiszczenie opłat abonamentowych za okres objęty tytułem, tj. od 01/2013 r. do 04/2017 r., pomimo istnienia obowiązku ich uiszczenia, pozwala stwierdzić, że wszczęta egzekucja w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia (...) r. jest w pełni uzasadniona.

W skardze na to postanowienie Skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 17 § 1a upea w zw. z art. 127 § 3 kpa;

- art. 33 § 1 upea poprzez prowadzenie egzekucji, pomimo nieistnienia obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym - co zostało potwierdzone wyrokiem WSA w Poznaniu z 28 stycznia 2020 r., w którym wskazano, że wierzyciel nie wykazał by skarżąca w okresie, którego dotyczy tytuł wykonawczy posiadała odbiornik telewizyjny,

- art. 156 § 1 pkt 3 w zw. z art. 126 kpa poprzez wydanie postanowienia w sprawie prawomocnie zakończonej.

Uzasadniając skargę Skarżąca podkreśliła, że błędna jest cała argumentacja wierzyciela co do obowiązku wnoszenia opłat abonamentowych, skoro nie przedstawił dowodu na posiadanie przez nią odbiornika, na co w sposób kategoryczny wskazał WSA w Poznaniu. Zarzuciła, że chybione jest powoływanie się przez wierzyciela na okoliczność wnoszenia opłat abonamentowych w 2017 roku, bowiem ta okoliczność nie ma żadnego znaczenia dla zasadności roszczeń wierzyciela za okres objęty tytułem wykonawczym, co do którego nie wykazano by Skarżąca posiadała odbiorniki. Skarżąca wskazała, że wyrokiem z 28 stycznia 2020 r. WSA w Poznaniu w sprawie o sygn. III SA/Po 693/19 zakończył bezpodstawne postępowanie organu egzekucyjnego w pierwszej i drugiej instancji, jak i postępowanie wierzyciela, bez przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zatem niedopuszczalne jest podejmowanie dalszych czynności, zarówno przez organ egzekucyjny, jak i przez wierzyciela.

W odpowiedzi na skargę Poczta Polska wniosła o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. po. 2325, ze zm., dalej; "ppsa").

Uzasadniając wyrok WSA na wstępie dokonał analizy, czy w sprawie nie doszło do naruszenia art. 153 ppsa ze względu na treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu dnia 28 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Po 693/19. Przypomniał, że WSA w Poznaniu we wskazanym wyroku stwierdził, że warunkiem wystarczającym, a zarazem koniecznym, istnienia obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej jest używanie odbiornika RTV, a data rejestracji odbiornika wyznacza termin płatności abonamentu RTV. Nadto wskazał, że z akt sprawy nie wynika czy Skarżąca ma odbiorniki RTV, czy i kiedy Skarżąca je zarejestrowała, nie wynika także wypełnienie przez Wierzyciela obowiązku informacyjnego nałożonego przez przepisy powoływanego powyżej rozporządzenia.

Sąd I instancji uznał, że wbrew twierdzeniom Skarżącej, poprzednio orzekający Sąd administracyjny, nie zakończył postępowania administracyjnego poprzez jego umorzenie, do czego uprawniał go art. 145 § 3 pppsa. Stwierdził też, że wierzyciel w ponownie prowadzonym postępowaniu wykazał, że Skarżąca używała odbiornik RTV, z czym wiąże się obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej i jednocześnie nie dokonała jego wyrejestrowania. Wskazał, że opłaty za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych zostały ustawowo uregulowane mocą art. 2 (1) pkt 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o Komitecie do spraw Radia i Telewizji "Polskie Radio i Telewizja", następnie przepisami ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji, później zaś (od 16 czerwca 2005 r. do chwili obecnej) przepisami ustawy z dnia 21 kwietnia 2005r. o opłatach abonamentowych (tj. z 2020r. poz. 1689 ze zm., dalej: "u.o.a." lub "ustawa o opłatach abonamentowych"). Obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych ciążył zarówno na osobach, w stosunku do których powstał on w okresie od wejścia w życie ustawy o opłatach, ale również na osobach, które w dniu wejścia w życie tej ustawy spełniały wymogi objęcia obowiązkiem abonamentowym, a zatem posiadały zarejestrowany odbiornik.

Sąd I instancji uznał, że z akt sprawy wynika, iż Skarżąca dokonała rejestracji odbiornika RTV, w wyniku której wydana został książeczka radiofoniczna nr (...), która służyła do dokonywania opłat abonamentowych. Potwierdzeniem dopełnienia przez Skarżącą ww. rejestracji były dokonywane do grudnia 2008 r. opłaty abonamentowe (ostatnia opłata uregulowana w dniu 15 lutego 2008 r. za okres od 01-12/2008 r.). W aktach sprawy brak jest z kolei dowodu, że zobowiązana dokonała wyrejestrowania odbiornika, sama Skarżąca również na taki dowód nie wskazuje. Dane te WSA uznał za wystarczające do stwierdzenia, że sporny obowiązek nie przestał istnieć. Zobowiązana chcąc skutecznie podnieść zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 upea), powinna przedstawić dowody potwierdzające wyrejestrowanie odbiornika RTV, czego nie uczyniła. Po zarejestrowaniu odbiornika RTV uiszczenie opłaty abonamentowej jest obowiązkiem, który wynika z mocy samego prawa, zatem dla jego realizacji nie jest konieczna konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego (decyzji administracyjnej). Zatem jeśli organ wykazał dokonanie rejestracji odbiornika RTV, to abonent podnoszący nieistnienie obowiązku uiszczania opłat powinien wykazać z kolei wyrejestrowanie tegoż odbiornika. Stanowisko to znajduje oparcie w regulacjach (kolejnych rozporządzeniach wykonawczych) zobowiązujących abonenta do powiadomienia urzędu pocztowego m.in. o zaprzestaniu używania odbiornika. WSA stwierdził też, że obowiązek nadania nowego numeru identyfikacyjnego i powiadomienia użytkownika nie miał zatem wpływu na wynikające skutki z faktu uprzedniego zarejestrowania odbiornika RTV. Nie należy zatem przypisywać nadaniu numeru identyfikacyjnego i powiadomieniu zobowiązanego inne skutki aniżeli te, które wprost określone zostały w rozporządzeniu, a mianowicie utrata wyłącznie mocy dowodowej dotychczasowych imiennych książeczek opłat abonamentowych. Stąd też w ocenie Sądu I instancji wierzyciel właściwie uznał zarzut z art. 33 § 1 pkt 1 upea za niezasadny.

Sąd I instancji zauważył, że niewłaściwe było wznowienie postępowanie w sprawie rozpatrzenia zarzutu wniesionego przez Skarżącą w dniu (...) r. Celem wznowienia postępowania stała się konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego błędnie wydanego postanowienia z (...) r. stwierdzającego, iż zażalenie złożone przez Skarżącą na postanowienie wierzyciela z (...) r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela, zostało złożone z uchybieniem terminu na jego wniesienie. Organ winien na mocy art. 156 § 1 pkt 2 kpa stwierdzić nieważność postanowienia z (...) r. o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia zażalenia, do czego uprawniał go art. 126 kpa. W niniejszej sprawie postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zażalenia pozostawało w sprzeczności z treścią art. 15zzzs ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, przez proste ich zestawienie ze sobą. Pomimo powyższego uchybienia, Sąd I instancji nie stwierdził zasadności uchylania postanowień wierzyciela z tego powodu. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa Sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednak naruszenie to w ocenie Sądu I instancji nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż błędne postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zażalenia zostało wyeliminowane w obrotu prawnego, a sprawa została rozstrzygnięta co do istoty.

(...) zaskarżyła omówiony wyrok w całości skargą kasacyjną.

Zarzuciła temu wyrokowi:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie to jest naruszenie:

art. 33 § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez uznanie, że postanowienie wierzyciela nie narusza prawa i zasadnym jest prowadzenie egzekucji, pomimo niewykazania przez wierzyciela istnienia obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym uzasadniającego prowadzenie egzekucji,

art. 2 ust 1, 2 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005r. o opłatach abonamentowych poprzez uznanie, że istnieje dowód używania przez skarżącą odbiornika RTV i że w tej sytuacji istnieje obowiązek uiszczania opłat abonamentowych, pomimo, że wierzyciel nie przedstawił dowodu posiadania przez skarżącą takiego odbiornika w okresie, którego dotyczy wystawiony tytuł wykonawczy i nie przedstawił dowodu rejestracji przez skarżącą takiego odbiornika,

c) art. 2 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych poprzez uznanie, że wystarczającym dla istnienia obowiązku poniesienia opłaty abonamentowej za sporny okres jest fakt niezgłoszenia wyrejestrowania odbiornika RTV czy też brak złożenia przez skarżącą reklamacji w sprawie nieuzyskania indywidualnego numeru identyfikacyjnego,

d) art. 10 kpa poprzez całkowite pominięcie okoliczności, że wierzyciel nie umożliwił skarżącej zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

II. na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy t.j naruszenie:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa. poprzez:

- oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżąca wykazała, iż postępowanie wierzyciela było dotknięte było wadami, które uniemożliwiały ustalenie istnienia w okresie, który objęty jest tytułem wykonawczym obowiązku w nim wskazanego;

- ustalenie, z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, że wierzyciel wykazał, iż skarżąca w spornym okresie używała odbiornik RTV z czym wiąże się obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej,

- dokonanie odmiennej oceny prawnej identycznego stanu faktycznego sprawy, który podlegał ocenie w prawomocnym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 stycznia 2020 r. w sprawie III SA/Po 693/19, czym dodatkowo naruszono w sposób istotny art. z art. 8 i 11 kpa i poprzez dopuszczenie odmiennych poglądów prawnych, przy takim samym stanie faktycznym i prawnym, które nie znajdują jakiegokolwiek uzasadnienia w dodatkowych ustaleniach dowodowych, co jest nie do zaakceptowania w państwie prawa i narusza zasadę zaufania oraz przekonywania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie art. 153 ppsa poprzez uznanie, że wierzyciel nie był związany stanowiskiem wyrażonym w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 stycznia 2020 r. w sprawie III SA/Po 693/19 i oddalenie skargi, dotyczącej postanowienia wierzyciela z dnia 7 października 2020 r. - wydanego w identycznym stanie faktycznym, który podlegał ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w sprawie III SA/Po 693/19.

Podnosząc te zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania w I i II instancji według norm przepisanych.

Ponadto wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym i zrzekła się rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 ppsa z uwagi na to, że Skarżąca zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a Organ również nie wniósł o jej przeprowadzenie.

Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Kontrola dotyczy zgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia, która wykracza poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności postępowania (art. 183 § 2 ppsa) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.

W pierwszej kolejności należało rozpoznać zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Kluczowe znaczenie dla uznania zaskarżonego wyroku, jak i zaskarżonej decyzji za naruszające prawo, ma naruszenie przez Sąd I instancji, a wcześniej przez organ, art. 153 ppsa. Zarzut naruszenia tego przepisu nie był wprawdzie podnoszony w skardze na decyzję Poczty Polskiej, jednak z mocy art. 134 § 1 ppsa Sąd I instancji nie był związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wobec tego, że w sprawie wydany był już prawomocny wyrok (WSA w Poznaniu), Sąd I instancji powinien zweryfikować zaskarżone postanowienie pod kątem zastosowania się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w tamtym wyroku zgodnie z art. 153 ppsa.

Jak wynika bowiem z art. 153 ppsa, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ustanowiona w tym przepisie zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Także Naczelny Sąd Administracyjny związany jest oceną prawną i wskazaniami podanymi w tym orzeczeniu (por. wyroki NSA z 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12, z 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt I FSK 1101/16; z 5 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 3044/18; z 2 marca 2021 r., sygn. akt III FSK 2414/21, z dnia 21 marca 2014 r. I GSK 534/12, LEX nr 1487724, i wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2015 r., II FSK 1404/13, LEX nr 1774161)

Przepis art. 153 ppsa ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże ich w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r. I GSK 534/12, LEX nr 1487724, i wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2015 r., II FSK 1404/13, LEX nr 1774161). Ocena prawna może przy tym dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 1914/16). Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 ppsa w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności). Natomiast niezastosowanie się przez sąd do oceny prawnej zawartej w wydanym wcześniej w sprawie prawomocnym wyroku naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 174 pkt 1 pppsa).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wydanym w sprawie niniejszej wyroku sygn. akt III SA/Po 693/19 jednoznacznie stwierdził, że warunkiem wystarczającym, a zarazem koniecznym, istnienia obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej jest używanie odbiornika RTV. Uznał przy tym, że z akt sprawy nie wynika czy Skarżąca ma odbiorniki RTV, czy i kiedy skarżąca je zarejestrowała , nie wynika także wypełnienie przez wierzyciela obowiązku informacyjnego nałożonego przez przepisy powoływanego powyżej rozporządzenia wykonawczego. Stwierdził, że skoro Skarżąca, wbrew twierdzeniom Wierzyciel, zarzuca organowi, że ten nie wykazał aby skarżąca posiadała przedmiotowe odbiorniki, obowiązkiem organu jest to wykazać. Tymczasem organ nie przeprowadził żadnego uzupełniającego dowodu na okoliczność posiadania przez Skarżącą odbiornika RTV.

Tymczasem Sąd I instancji, choć dostrzegł obowiązek stosowania art. 153 ppsa, to wbrew ocenie prawnej dokonanej przez WSA w Poznani w wyroku sygn. akt III SA/Po 693/19 uznał, że "zarejestrowanie odbiornika pod rządami ustawy o radiofonii i telewizji, a nawet w okresie obowiązywania jeszcze wcześniej regulacji, bez jego późniejszego wyrejestrowania, stanowi wystarczająca przesłankę wynikającego z obecnie obowiązującej ustawy o opłatach abonamentowych obowiązku uiszczania opłat za jego używanie". Zatem Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku dokonał innej niż WSA w Poznaniu oceny prawnej, nie uznając za konieczne wykazanie przez Organ posiadania przez Skarżącą odbiornika RTV w spornym okresie. Naczelny Sąd Administracyjny będąc związany treścią art. 153 ppsa nie jest władny rozstrzygać, z którą z rozbieżnych ocen prawnych dokonanych przez sądy administracyjne się zgadza, stwierdza jedynie, że zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku, jak też Organ w zaskarżonym postanowieniu, nie zastosowały się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w wyroku WSA w Poznaniu sygn. akt III SA/Po 693/19. Należy przy tym zauważyć, że Organ nie poczynił w tym zakresie żadnych nowych ustaleń faktycznych zgodnych z zaleceniami wyroku WSA w Poznaniu. Za nowe ustalenia nie może być uznany wydruk z systemu informatycznego potwierdzający dokonywanie opłat przez Skarżącą w innych niż sporny okresach, jak też dowód wysłania Skarżącej powiadomienia o nadanym numerze identyfikacyjnym. Również fakt posługiwania się przez Skarżącą tym numerem w dokonywaniu opłat abonamentowych od 2017 r. nie stanowi w sposób oczywisty dowodu, że Skarżąca miała odbiornik RTV w spornym okresie. Naruszenie art. 153 ppsa miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem niezastosowania się do tego przepisu powodować mogło wydanie wadliwego wyroku (wcześniej postanowienia Organu) na skutek nieuwzględnienia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku WSA w Poznaniu sygn. akt III SA/Po 693/19. Konsekwencją nieuwzględnienia przez Sąd i instancji naruszenia tego przepisu przez Organ było naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa polegające na jego niezastosowaniu w sytuacji naruszenia przez Organ art. 153 ppsa.

Zarzut naruszenia art. 10 kpa (postawiony błędnie jako zarzut naruszenia prawa materialnego) nie jest uzasadniony. Stawiając ten zarzut Skarżąca wbrew wymogom z art. 176 § 1 pkt 2 ppsa nie wykazała, jaki istotny wpływ na wynik sprawy mogło mieć uchybienie przez Organ wynikającemu z art. 10 § 1 kpa obowiązkowi zapewnienia Skarżącej czynnego udziału w sprawie.

Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego należy wskazać, że ocena, czy doszło do naruszenia art. 33 § 2 pkt 1 upea, jest przedwczesna. Dopiero dokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych zgodnych z wytycznymi zawartymi w wyroku WSA w Poznaniu sygn. akt III SA/Po 693/19, może prowadzić do ustalenia, czy istniał przedmiotowy podlegający egzekucji obowiązek Skarżącej w zakresie opłat abonamentowych. Co do naruszenia art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych, to wykładnia tych przepisów dokonana przez WSA w Poznaniu, w szczególności wskazująca na konieczność wykazania posiadania odbiornika RTV jako przesłanki do obciążenia opłatą abonamentową jest w tej sprawie obowiązująca z mocy art. 153 ppsa i poprzez niezastosowanie się do tamtej wykładni doszło do naruszenia w ten sposób doszło do naruszenia przez Sąd I instancji i Organ art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy o opłatach abonamentowych w zw. z art. 153 ppsa.

Ponownie rozpoznając sprawę Organ będzie zobowiązany ściśle trzymać się oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku WSA w Poznaniu sygn. akt III SA/Po 693/19. Biorąc to wszystko pod uwagę, na podstawie Naczelny Sąd Administracyjny uznając skargę kasacyjną za zasługująca na uwzględnienie uchylił zaskarżony wyrok, a uznając istotę sprawy za dostatecznie wyjaśnioną uchylił zaskarżoną decyzją na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w związku z naruszeniem przez Organ art. 153 ppsa.

Orzeczenie o kosztach wydano na podstawie art. 203 pkt 1 ppsa i art. 205 § 1 ppsa. Na zasądzone koszty składa się: wpis od skargi – 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej – 200 zł, oplata kancelaryjna od wniosku o pisemne uzasadnienie wyroku – 100 zł.