Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 809/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1, art. 200, art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 180, art. 181, art. 183,
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: par. 2, par. 3 pkt 1 lit. c, par. 4 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2002 nr 50 poz 449
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2002 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postepownaiu egzekucyjnym  w administracji
article: art. 66 par. 3 w zw z  art. 8, art. 9
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 809/08 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 grudnia 2008r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), Asesor: WSA Inga Gołowska, Asesor: WSA Agnieszka Jakimowicz, Protokolant: Małgorzata Celińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2008r., sprawy ze skargi Komendanta Miejskiego Policji, na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 3 kwietnia 2008r. Nr [...], w przedmiocie zwrotu podania w sprawie likwidacji samochodu, I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 100,00 zł (sto złotych 00/100).


UZASADNIENIE

W piśmie z dnia [...] grudnia 2007r. nr [...] Komenda Miejska Policji zwróciła się do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z wnioskiem o likwidację samochodu marki "V", rok produkcji 1992, w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2002r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 50, poz. 449 ze zm.) w związku z art. 180 i 181 kodeksu cywilnego. Przedmiotowy samochód został zabezpieczony w wyniku odnalezienia po kradzieży w dniu [...] maja 2001r. We wniosku wskazano, że samochód przeszedł na własność Skarbu Państwa w dniu [...] czerwca 2006r. w związku ze złożonym przez właściciela pojazdu - Towarzystwo Ubezpieczeniowe "H" - oświadczeniem woli o zrzeczeniu się prawa własności. Wnioskodawca uznał, że wcześniejsze wyzbycie się własności przez właściciela, a w szczególności ze wskazaniem beneficjenta tej czynności w postaci Skarbu Państwa skutkuje przejściem własności depozytu na jego rzecz z pominięciem wynikających z przepisów ustawy o likwidacji niepodjętych depozytów okresów przechowywania. Dalsze zabezpieczanie pojazdu oraz prowadzenie wynikających z ustawy czynności, generowałoby jedynie dodatkowe nieuzasadnione koszty dla Skarbu Państwa.

Postanowieniem z dnia [...]. nr [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego wydanym na podstawie art. 66 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego zwrócił podanie Komendy Miejskiej Policji z uwagi na niewłaściwość w przedmiotowej sprawie i niemożność ustalenia właściwego organu na podstawie danych podania. W uzasadnieniu wyjaśniono, że organ ten nie jest właściwy do likwidacji przedmiotowego pojazdu, gdyż nie przeszedł on na własność Skarbu Państwa. Dalej powołując się na opinię radcy prawnego podniesiono, że nie można w sposób jednoznaczny przesądzić przejścia własności przedmiotowego pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Nie można bowiem nie zauważyć, że oświadczenie niemieckiego ubezpieczyciela jednoznacznie wskazuje, że zrzeczenie własności nie następuje bez wskazania podmiotu uprawnionego do zawładnięcia rzeczą, lecz na rzecz konkretnej osoby - Skarbu Państwa przez co takie oświadczenie odpowiada bardziej darowiźnie. Nawet przyjmując, że ubezpieczyciel stał się właścicielem samochodu, to aby uznać, że dokonał on skutecznie darowizny konieczne byłoby wskazanie, że została ona przez Skarb Państwa przyjęta.

Nie zgadzając się z powyższym stanowiskiem Komenda Miejska Policji zaskarżyła postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w drodze zażalenia z dnia [...] lutego 2008r. podnosząc, że likwidacja pojazdu "V" winna nastąpić w oparciu o przepis art. 181 kodeksu cywilnego oraz § 3 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2002r. Przepisy tego rozporządzenia wiążą z różnorakimi okolicznościami faktycznymi skutek w postaci przejścia własności pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Wśród wymienionych przypadków znajduje się umowa darowizny, zrzeczenie się, dziedziczenie ustawowe oraz objęcie w posiadanie rzeczy niczyjej. Zdaniem żalącego się pojazd przeszedł na własność Skarbu Państwa w dniu [...] czerwca 2006r. wobec złożenia przez właściciela - "H" - oświadczenia woli o zrzeczeniu się własności pojazdu. W takiej sytuacji bez względu na interpretację takiej czynności, a to czy jest ona zrzeczeniem się własności na rzecz Skarbu Państwa, czy też porzuceniem i zawłaszczeniem przez Skarb Państwa (na podstawie art. 181 kodeksu cywilnego) przedmiotowy pojazd powinien być zlikwidowany na podstawie wymienionych przepisów.

Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2008r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu przychylił się do stanowiska, że wyzbycie się własności rzeczy ruchomej przez jej porzucenie wymaga ażeby porzucenie było wyrazem woli rezygnacji z własności. Porzucenie rzeczy będzie miało zatem miejsce tylko wtedy, gdy nastąpiło w sposób umożliwiający zawładniecie nią przez każdego - nie jest natomiast porzuceniem przekazanie władania rzeczą innej osobie, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Dyrektor Izby Skarbowej zgodził się również ze stanowiskiem, że użyty w § 3 pkt 1 lit. c rozporządzenia wykonawczego zwrot "ruchomości, które stały się własnością Skarbu Państwa na podstawie zrzeczenia się" nie powinien być rozumiany w ten sposób, że stanowi on szczególną podstawę prawną ustanawiającą nową instytucję prawną zrzeczenia się własności ruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Wprowadzenie rozporządzeniem nowej (cywilistycznej) instytucji prawnej wykraczałoby bowiem poza ramy upoważnienia ustawowego. Nie można również utożsamiać oświadczenia woli o nieodpłatnym zrzeczeniu się prawa własności wymienionego pojazdu na rzecz Skarbu Państwa złożonego przez niemiecką firmę ubezpieczeniową z umową darowizny. W celu uznania, że dokonano skutecznie darowizny (przy założeniu, że firma ubezpieczeniowa w istocie stała się właścicielem pojazdu, czego nie można stwierdzić z braku dokumentów) konieczne byłoby wykazanie, że darowizna została przyjęta przez Skarb Państwa. Właściwy jest w tym względzie Minister Skarbu Państwa, a nie naczelnik urzędu skarbowego. Podsumowując organ stwierdził, że w okolicznościach sprawy nie doszło do przejścia własności na Skarb Państwa i nie mogą znaleźć zastosowania przepisy powoływanego wyżej rozporządzenia wykonawczego.

We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze z dnia [...] maja 2008r. Komenda Miejska Policji zażądała uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...]. Zaskarżonym postanowieniom zarzucono błędne przyjęcie, że § 3 pkt 1 lit. c rozporządzenia wykonawczego nie odnosi się do przedstawionego do rozstrzygnięcia stanu faktycznego i tym samym - poprzez wykluczenie możliwości objęcia rzeczy niczyjej w myśl postanowienia art. 180 kodeksu cywilnego. Przytoczywszy szeroko dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie KMP podniosła, że w okolicznościach sprawy zastosowanie znajduje art. 183 kodeksu cywilnego (rzecz znaleziono na terenie leśnym w T., a następnie zabezpieczono na parkingu strzeżonym) w związku z regulacją art. 181 kodeksu cywilnego - zawłaszczenie rzeczy ruchomej. Zdaniem skarżącego faktyczne postępowanie właścicielki pojazdu - A. G.-R. obywatelki N. - nosi znamiona objęte postanowieniem art. 180 kodeksu cywilnego. W dniu 1 czerwca 2006r. złożyła ona oświadczenie odszkodowawcze, z którego wynika, że przekazała ona pojazd do dyspozycji niemieckiemu Towarzystwu Ubezpieczeniowemu "H", które jeszcze tego samego dnia złożyło pisemne oświadczenie - jako pełnoprawny i jedyny dysponent pojazdu - o nieodpłatnym zrzeczeniu się prawa własności przedmiotowego samochodu na rzecz Skarbu Państwa zastrzegając przy tym, że wszelkie prawa do dysponowania rzeczą i korzystania z rzeczy przechodzą na rzecz beneficjenta. W ocenie strony skarżącej z chwilą otrzymania przedmiotowego oświadczenia samochód stał się rzeczą niczyją, a KMP jego znalazcą i jednocześnie wyłącznym dysponentem, a to wskutek pierwotnego zawłaszczenia.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że zarzuty sformułowane w skardze były już przedmiotem jego rozważań na etapie postępowania administracyjnego i w całości powtórzył przytoczone uprzednio argumenty wnosząc o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z dnia [...] października 2008r. strona skarżąca powtórzyła argumentację podnoszoną w toku postępowania administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej m.in. poprzez badanie legalności, czyli zgodności z prawem wydawanych aktów w tym decyzji i postanowień na które służy zażalenie.

Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt l ww. ustawy, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję bądź postanowienie w całości lub części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie zaś do art. 134 § 1 tej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza akt prowadzonego postępowania oraz zarzutów podniesionych w skardze doprowadziły Sąd do przekonania, że przy wydawaniu zaskarżonych postanowień doszło do naruszenia prawa poprzez błędną wykładnię przepisów art. 180 i 181 kodeksu cywilnego oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2002r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 50, poz. 449) powoływanego dalej jako "rozporządzenie wykonawcze".

Z niespornych ustaleń faktycznych w sprawie wynika, że skradziony w dniu [...] lutego 2001r. samochód osobowy marki "V", został odnaleziony na terenie leśnym w T. przez funkcjonariuszy Policji w dniu [...] maja 2001r. i zabezpieczony na parkingu strzeżonym w T. Towarzystwo Ubezpieczeniowe "H" w N. z racji wypłaty pełnego odszkodowania właścicielce pojazdu, przejęło wszelkie prawa do dysponowania tym pojazdem. W oświadczeniu z dnia [...] czerwca 2006r. Towarzystwo Ubezpieczeniowe zrzekło się wszelkich praw do tego pojazdu na rzecz polskiego Skarbu Państwa.

Organy podatkowe dokonując oceny prawnej wyżej opisanego stanu faktycznego uznały, że w sprawie nie będzie miał zastosowania przepis § 3 pkt 1 lit. c rozporządzenia wykonawczego, ponieważ według nich przedmiotowy pojazd nie stał się własnością Skarbu Państwa.

W przekonaniu Sądu taka konstatacja jest nieuzasadniona. Dla prawidłowej oceny zaistniałej sytuacji w pierwszej kolejności należy dokonać analizy treści przepisów art. 180 i 181 kodeksu cywilnego, które wbrew temu, co stwierdziły organy orzekające znajdą zastosowanie w sprawie.

Stosownie do art. 180 kodeksu cywilnego właściciel może się wyzbyć własności rzeczy ruchomej przez to, że w tym zamiarze rzecz porzuci.

W przeciwieństwie do nieruchomości rzecz ruchoma może być "rzeczą niczyją". Zdarza się tak w przypadku rzeczy pierwotnie niczyich oraz rzeczy ruchomych porzuconych z zamiarem wyzbycia się własności. Porzucenie rzeczy ruchomej powoduje utratę własności i przekwalifikowanie rzeczy porzuconej do kategorii rzeczy niczyich. Wymaga to łącznego spełnienia dwóch przesłanek, a mianowicie faktycznej czynności porzucenia rzeczy oraz wyrażenia zamiaru wyzbycia się własności. Stąd więc zgubienie rzeczy (art. 183 § 1 kodeksu cywilnego) oraz porzucenie rzeczy bez zamiaru wyzbycia się własności (art. 183 § 2 kodeksu cywilnego) nie powoduje takich skutków. Należy przy tym dodać, że "zamiar wyzbycia się własności może być wyraźnie ujawniony przez właściciela albo też wynikać z jego zachowania się na tle okoliczności, w jakich rzecz została porzucona, np. w razie pozostawienia jej w miejscu przeznaczonym na gromadzenie odpadków" (por. komentarz do art.180 kodeksu cywilnego, E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze, 2001). W kontekście powyższych uregulowań - w ocenie Sądu - decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma treść oświadczenia złożonego przez "H" w dniu [...] czerwca 2006r. Przy czym należy zgodzić się ze stanowiskiem strony skarżącej wyrażonym w piśmie procesowym z dnia [...] października 2008r., że każde oświadczenie woli należy w świetle art. 65 kodeksu cywilnego tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których zostało złożone, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje.

Analiza treści przedmiotowego oświadczenia prowadzić musi do wniosku, że zamiarem składającego to oświadczenie było niewątpliwie wyzbycie się własności powyższego samochodu, o czym świadczy ten jego fragment, w którym stwierdza się, że cyt. "Pojazdem tym można dowolnie dysponować. Można dokonać jego odsprzedaży /na pokrycie powstałych kosztów przechowania/ lub złomowania. W stosunku do niego nie zgłaszamy żadnych roszczeń". Bezsprzecznie oceniając powyższe oświadczenie w kontekście okoliczności faktycznych sprawy z punktu widzenia polskiego prawa, tj. przepisu art. 180 kodeksu cywilnego można przyjąć, że spełnione zostały dwa istotne warunki w nim zakreślone, a więc faktyczne porzucenie rzeczy z zamiarem wyzbycia się jej własności. Nie można podzielić stanowiska organów, że nie miało miejsca faktyczne porzucenie rzeczy. Skoro bowiem jak zasadnie stwierdziły organy w świetle polskiego prawa nie jest możliwym zrzeczenie się rzeczy ruchomej na rzecz Skarbu Państwa, zatem oświadczenie TU "H" w części cyt. "zrzekamy się nieodpłatnie prawa własności odnośnie w/w pojazdu na rzecz polskiego Skarbu Państwa" należy uznać za niewywołujące skutków prawnych, co w konsekwencji daje podstawę do odczytania zachowania się prawnego właściciela samochodu "V" w kontekście oświadczenia z dnia [...] czerwca 2006r. jako porzucenie przedmiotowego pojazdu z zamiarem wyzbycia się jego własności.

Organy obu instancji potraktowały bardzo dosłownie treść powyższego oświadczenia snując analogię do "kodeksowego" zrzeczenia się własności nieruchomości, czy też próbując kwalifikować to oświadczenie woli jako darowiznę, pomijając jednak intencję i zamiar składającego oświadczenie.

Rzecz, którą właściciel w tym zamiarze porzucił, staje się z chwilą porzucenia rzeczą niczyją, której zawłaszczenie następuje przez - i z chwilą - objęcia rzeczy w posiadanie samoistne ( art. 181 kodeksu cywilnego - własność ruchomej rzeczy niczyjej nabywa się przez jej objęcie w posiadanie samoistne). Zawłaszczenie, o jakim mowa w tym przepisie może być również udziałem Skarbu Państwa, albowiem rzeczony przepis takiej sytuacji nie wyklucza. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja miała miejsce. Przedmiotowy samochód znajdował się w posiadaniu Komendy Miejskiej Policji od [...] maja 2001r., a od [...] czerwca 2006r. poprzez wyraźne ujawnienie woli wyzbycia się jego własności przez dotychczasowego właściciela stał się własnością Skarbu Państwa w tym przypadku reprezentowanego przez Komendę Miejską Policji przez objęcie go w posiadanie samoistne.

Przepis § 3 pkt 1 lit. c rozporządzenia wykonawczego nakazuje stosować przepisy działu II rozdziału 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dotyczące przechowywania, oszacowania i sprzedaży ruchomości m.in. do ruchomości, które stały się własnością Skarbu Państwa na podstawie objęcia w posiadanie rzeczy niczyjej.

Jak wcześniej wywiedziono samochód "V" jako rzecz niczyja stał się własnością Skarbu Państwa, co czyniło zasadnym wniosek Komendy Miejskiej Policji o wszczęcie procedury likwidacyjnej, o której mowa w § 2 rozporządzenia wykonawczego na podstawie § 3 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 1 pkt 3 tegoż rozporządzenia.

Dodatkowo należy zauważyć, że organy orzekające w sprawie, uchylając się od przyjęcia do realizacji wniosku o likwidację porzuconego pojazdu nie potrafiły wskazać jednoznacznie, według jakich procedur ten pojazd powinien być zlikwidowany, a snując rozważania, co do braku prawnej możliwości zrzeczenia własności ruchomości na rzecz Skarbu Państwa, jednocześnie nie dały żadnej odpowiedzi na pojawiające się w sprawie pytanie, do jakich stanów faktycznych można by zastosować przepis § 3 pkt 1 lit. c rozporządzenia wykonawczego w zapisie, który stanowi o "ruchomościach, które stały się własnością Skarbu Państwa na podstawie zrzeczenia się".

Znalazło to także potwierdzenie w uzasadnieniu do postanowienia organu II instancji, w którym stwierdza się, że cyt. "w sprawie mogą mieć zastosowanie przepisy ustawy z dnia 18 października 2006r. o likwidacji niepodjętych depozytów (Dz. U. Nr 208, poz. 1537)". Organ nie stwierdził, że w sprawie mają zastosowanie te przepisy, lecz ewentualnie mogą mieć zastosowanie. Zatem też miał wątpliwości, czy do sytuacji przedstawionej we wniosku znajdą zastosowanie przepisy ustawy o likwidacji niepodjętych depozytów. Odmowa przyjęcia podania i wskazanie drogi sądowej w sytuacji, gdy nie ma się pewności, że ta droga jest właściwa dla załatwienia sprawy, zdaniem Sądu narusza art. 66 § 3 w związku z art. 8 i art. 9 kodeksu postępowania administracyjnego. Tym bardziej, że z analizy treści art. 2 pkt 1 w/w ustawy, w którym został określony jej zakres przedmiotowy jednoznacznie wynika, że sporny pojazd, który znalazł się w posiadaniu skarżącego nie mieści się w katalogu rzeczy, które są uznane za depozyty w rozumieniu ustawy z dnia 18 października 2006r. o likwidacji niepodjętych depozytów.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.