Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3154/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: at 2 ust 1, art 15 ust 1 ekretu z 18.04.55 r. o uwłaszczeniu ..., art 151 ppsa, ust 156 par 1 kpa
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2015 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 1978 r. nr [...] Naczelnik Gminy w O. orzekł o przejęciu na własność Państwa, jako opuszczonego, gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, położonego we wsi K., gm. O., należącego do S. R. W uzasadnieniu wskazał,

że nieruchomość stanowi opuszczone gospodarstwo rolne w rozumieniu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r.

Pismem z dnia 15 marca 2001 r. S. R. wystąpił z wnioskiem do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji. Decyzją z dnia [...] października 2001 r. nr [...], SKO odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji. Decyzją z dnia [...] lutego 2002 r. nr [...], SKO, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchyliło własną decyzję z dnia [...] października 2001 r. oraz stwierdziło nieważność decyzji Naczelnika Gminy w O. z dnia [...] marca 1978 r. Skargę na ostateczną decyzję Kolegium złożyło Nadleśnictwo O. Decyzją z dnia [...] października 2002 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości zaskarżoną decyzję z dnia [...] lutego 2002 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2001 r. Postanowieniem z dnia [...] października 2008 r. nr [...], Kolegium uznało się za niewłaściwe do rozpatrzenia ww. wniosku przekazując go Wojewodzie [...].

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. Wojewoda [...] przekazał sprawę Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy w O. Następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr[...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylił decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. i umorzył postępowanie. Jednocześnie pismem z dnia 23 czerwca 2010 r. Minister wystąpił do Prezesa Rady Ministrów z wnioskiem o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Wojewodą [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w O. z dnia [...] marca 1978 r. Pismem z dnia 21 lipca 2010 r. Prezes Rady Ministrów rozstrzygnął spór kompetencyjny wskazując, że organem właściwym do stwierdzenia nieważności ww. decyzji jest Wojewoda [...].

Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2011 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w O. Odwołanie od decyzji Wojewody [...] złożył S. R. żądając jej uchylenia oraz stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] marca 1978 r. Odwołujący się podniósł m.in., iż zaniechano przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków: J. K., A. R. i S. R.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Minister wskazał, iż nie uwzględniono żądania strony dotyczącego przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków.

Wojewoda [...], po uzupełnieniu zebranego w sprawie materiału dowodowego o zeznania świadków, decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w O.

z dnia [...] marca 1978 r. W uzasadnieniu organ podał, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego w stosunku do przedmiotowego gospodarstwa spełnione zostały wszystkie przesłanki konieczne do jego przejęcia, wskazane w ówcześnie obowiązujących przepisach. S. R. w odwołaniu podniósł, iż choć sam właściciel nie zamieszkiwał w przedmiotowym gospodarstwie to jednak było ono uprawiane oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym przez brata właściciela jako użytkownika, a następnie dzierżawców. Obowiązujące wówczas prawo nie pozwalało uznać takiego gospodarstwa za opuszczone. Strona podniosła również, że protokół stanu władania z dnia [...] marca 1978 r. jest dokumentem wadliwym, został sporządzony [...] dni po dacie wydania kwestionowanej decyzji oraz podpisany przez jedną osobę. Ponadto, dotyczy on stanu władania na dzień [...] listopada 1971 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Minister wskazał na przepisy prawa stanowiące podstawę prawną kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy w O. z dnia

[...] marca 1978 r. nr [...]. Podał, że pojęcie gospodarstwa rolnego zostało zdefiniowane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych. Zgodnie z § 2 rozporządzenia za gospodarstwo rolne uważa się wszystkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Do gospodarstwa rolnego zalicza się również lasy i grunty leśne oraz nieużytki należące do właściciela nieruchomości, jeżeli stanowią lub mogą stanowić z tymi nieruchomościami zorganizowaną całość gospodarczą.

Dokonując ustaleń w sprawie organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje

się protokół z dochodzenia stanu władania gruntami stanowiącymi działki nr [...], nr [...] i nr [...] o łącznej pow. [...] ha, położonymi we wsi K., zapisanymi w poz. rej. [...]

na nazwisko S. R. W protokole tym, spisanym w dniu [...] marca

1978 r. w Urzędzie Gminy w O., stwierdza się, że nikt nie opłaca podatków za ww. grunt, ziemia leży odłogiem i "nadaje się pod przyjęcie na rzecz Skarbu Państwa". Osoba, która spisała protokół (w wyżej wskazanej dacie) wykorzystała do tego celu stary druk zawierający sformułowanie "z dochodzenia stanu władania w dniu [...] listopada 1971 r.". Jest jednak oczywiste zdaniem organu,

że omawiany dokument opisuje określony stan istniejący w dacie jego spisania (tj. stan na dzień [...] marca 1978 r.), nie opisuje zaś, wbrew twierdzeniu odwołującego się, stanu władania na dzień [...] listopada 1971 r. Przy tym nie ma znaczenia fakt, że protokół spisany został kilka dni po wydaniu kwestionowanej decyzji z dnia [...] marca 1978 r.,

nie zaś w dacie jej wydania, bowiem opisany w nim stan nieruchomości, świadczący

o opuszczeniu gospodarstwa rolnego, nie mógł ulec w tak krótkim czasie istotnej zmianie. Minister wskazał, iż sporządzenie protokołu na okoliczność ww. nie było czynnością wymaganą przez ówczesne przepisy, tym samym, wbrew twierdzeniu strony odwołującej się, nawet fakt nierzetelnego sporządzenia tego dokumentu nie mógłby przesądzać o nieważności decyzji o przejęciu.

Minister podał nadto, że z protokołu sporządzonego w dniu 28 listopada 1980 r.

z posiedzenia zespołu kwalifikacyjnego powołanego na podstawie zarządzenia nr 133 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego w sprawie zasad i trybu przekazywania gruntów leśnych i nieleśnych pomiędzy jednostkami organizacyjnymi resortów rolnictwa oraz leśnictwa i przemysłu drzewnego, wynika następująca klasyfikacja przedmiotowych gruntów: działka nr [...] o pow. [...]ha posiada [...]ha lasów i [...]ha użytków rolnych klasy VI, działka nr [...] o pow. [...]ha posiada [...]ha lasów, [...]ha użytków rolnych klasy VI oraz [...]ha stanowi siedlisko, działka zaś

nr [...] o pow. [...]ha stanowi w całości las. Ustalony stan w zakresie kwalifikacji gruntów potwierdza decyzja Naczelnika Gminy O. nr [...] z dnia [...] grudnia 1980 r. o przekazaniu w użytkowanie Nadleśnictwu O. m.in. ww. działek. Odwołując się do definicji gospodarsywa rolnego organ wskazał,

że las, wobec którego choć trudno zastosować pojęcie uprawy bądź poddania właściwym zabiegom agrotechnicznym, stanowił część zorganizowanej całości na którą składały się działki będące własnością S.R.

Organ wskazał, że z protokołów przesłuchania świadków, T. P. oraz S. R., sporządzonych w dniu 21 września 2001 r. wynika, że S. R. opuścił gospodarstwo w Kozikach wyprowadzając się około roku 1963 lub 1964 na zachód Polski. Od tego czasu nie zamieszkiwał na terenie gminy O. S.R. oświadczyła, że od tego czasu dzierżawiła wraz z mężem J. R. ok. [...] ha gruntów rolnych po S.R., od której to części odprowadzała podatek rolny. Pozostała część gruntów była ugorowana. Stan ten potwierdził T. P., ktory przesłuchany nadto 11 kwietnia 2013 r. wskazał, że w 1978 r. nikt nie mieszkał na gospodarstwie, gdyż budynki były spalone. Ponadto świadek stwierdził, iż nie pamięta czy kiedykolwiek grunty w gospodarstwie leżały odłogiem, jak też czy były opłacane podatki i przez kogo.

W dniu 11 kwietnia 2013 r. przesłuchani zostali również: A. R. (brat S. R.) i F. R. (który, jak oświadczył, jest "dalszą rodziną"). Organ wskazał, że pierwszy z ww. świadków zamieszkiwał z bratem w gospodarstwie w K. do 1963 r. Po opuszczeniu gospodarstwa przez brata użytkował je wraz z żoną do roku 1969 a następnie opuścił. Od tego roku nikt nie zamieszkiwał w gospodarstwie. Świadek oświadczył, że przed przejęciem gospodarstwa na własność Państwa było ono dzierżawione przez J. i S. R. na podstawie ustnej umowy, grunty były obsiewane najczęściej żytem. Budynki (dom mieszkalny i obora) były sprzedane około 1971 r. i rozebrane. Świadek dokładnie nie pamiętał jaki był stan gospodarstwa w roku 1978 ale prawdopodobnie było zalesione.

Minister wskazał, że fakt, iż S. R. wyprowadził się potwierdza również złożony przez pełnomocnika zainteresowanego - adw. J. P. wniosek z dnia 15 marca 2001 r., z którego wynika, iż S. R. oddał gospodarstwo rolne w użytkowanie bratu – A. R., a następnie dzierżawcy – J. R., który jako dzierżawca regulował też podatki za przedmiotową nieruchomość. Z wniosku wynika również, iż zainteresowany opuścił gospodarstwo, gdyż posiadało ono [...] ha gruntu rolnego, z którego nie sposób było utrzymać rodziny. Pozostałą część gospodarstwa stanowił natomiast las.

Na tej podstawie Minister wskazał, że w dacie wydania decyzji Naczelnika Gminy w O. z dnia [...] marca 1978 r. nr [...], nikt nie zamieszkiwał w przedmiotowym gospodarstwie, gdyż nie było budynków (uległy spaleniu).

Świadkowie, z uwagi na znaczny upływ czasu, dokładnie nie pamiętają jaki był wówczas stan gospodarstwa, na podstawie ich zeznań nie można stwierdzić z całą pewnością, czy przedmiotowy grunt faktycznie był uprawiany. Określenie "prawdopodobnie", którym posługują się świadkowie, nie daje organowi podstaw do jednoznacznych rozstrzygnięć.

Organ wskazał, że podana w ww. wniosku adw. J. P. informacja, iż J. R. jako dzierżawca regulował podatki za nieruchomość pozostaje w oczywistej sprzeczności ze stwierdzeniem zawartym w ww. protokole z dnia [...] marca 1978 r., w którym podano, że przedmiotowy grunt leży odłogiem i nikt nie opłaca podatków. Akta sprawy nie zawierają przy tym jakichkolwiek dokumentów potwierdzających opłacanie podatku, czy też świadczących o tym, że gospodarstwo faktycznie było w dacie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa dzierżawione. Na podstawie całości zebranego w sprawie materiału dowodowego brak jest w ocenie organu podstaw do uznania, że przedmiotowe gospodarstwo rolne w dacie przejęcia

nie posiadało statusu gospodarstwa opuszczonego.

Minister stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje,

aby w omawianej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2014 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi S. R., reprezentowanego przez radcę prawnego, do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie. Pełnomocnik wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu

I instancji oraz zasądzenie kosztow postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.

art. 2 ust. 1 ustawy z 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r.

o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 listopada 1964 r.

w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych, poprzez zastosowanie przepisu prawa do stanu faktycznego niezapisanego w tym przepisie prawa i uznanie, że grunty oznaczone nr [...], nr [...], i nr [...], o łącznej powierzchni [...] ha, położone we wsi K., zapisane w pozycji rejestrowej pod nr [...], stanowią gospodarstwo rolne,

art. 2 ust. 1 ustawy z 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów i w konsekwencji uznanie wskazanych powyżej nieruchomości rolnych za opuszczone,

2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy,

tj.:

art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz dowolną ocenę przez organ materiału dowodowego, skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, że:

grunty oznaczone nr [...], nr [...], i nr [...], o łącznej powierzchni [...] ha, położone we wsi K., zapisane w pozycji rejestrowej pod nr [...], stanowiły gospodarstwo rolne - podczas gdy z prawidłowej oceny materiału dowodowego,

a zwłaszcza zeznań świadka T. P. wynika, że budynki (dom mieszkalny

i obora) uległy zniszczeniu wskutek pożaru, po czym w 1971 r. zostały sprzedane

i rozebrane, zatem przedmiotowe nieruchomości nie mogły być, w dacie przejęcia,

tj. [...] marca 1978 r., uznane za gospodarstwo rolne w myśl § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 listopada 1964 r.,

grunty oznaczone nr [...], nr [...], i nr [...], o łącznej powierzchni [...] ha, położone we wsi K., zapisane w pozycji rejestrowej pod nr [...], miały status opuszczonych i tym samym nadawały się do przejęcia na własność Państwa - podczas gdy, zgromadzony przez organ materiał dowodowy, a zwłaszcza zeznania świadków T. P., S. R., A. R., F. R., wskazuje, że grunty te były najpierw użytkowane przez A. R. a następnie dzierżawione przez J. i S. R., nadto, ta część powyższych gruntów, która nie była pokryta lasem, była obsiewana żytem, co stanowi przesłankę wykluczająca możliwość uznania nieruchomości za opuszczone w rozumieniu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r.,

- art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, polegającą na odmówieniu wiarygodności zeznaniom S. R. w zakresie odprowadzania przez nią podatku rolnego od dzierżawionych gruntów i oparciu rozstrzygnięcia organu na protokole stanu władania z dnia [...] marca 1978r. - dokumencie wadliwym, niemogącym stanowić dowodu w sprawie, sporządzonym [...] dni po dacie wydania decyzji nacjonalizacyjnej oraz podpisanym przez jedną osobę a nie kolegialnie, skutkujące przyjęciem przez organ, że J. i S. R. nie byli dzierżawcami przedmiotowych nieruchomości rolnych.

- art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. wobec uznania przez organ,

że decyzja Naczelnika Gminy O. z dnia [...] marca 1978r., będąca decyzją uznaniową, nie nosi cech dowolności i wskazuje na zaistnienie przyczyn, które uzasadniały skorzystanie z tak drastycznego środka, jakim jest orzeczenie o przejęciu przez Państwo nieruchomości będących własnością skarżącego, gdy w rzeczywistości, uzasadnienie tej decyzji jest lapidarne i nie wskazuje na konkretne przesłanki,

na których Naczelnik Gminy O. oparł swoje rozstrzygnięcie.

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., polegające na utrzymaniu w mocy przez organ II instancji, decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013r., pomimo naruszenia przez organ I instancji powyżej wskazanych przepisów.

- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez uznanie, iż Wojewoda [...] w sposób prawidłowy odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy O.

z dnia [...] marca 1978 r.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podkreślił, iż zarówno Naczelnik Gminy O. oraz Wojewoda [...] i Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi,

w sposób nieuprawniony i oczywiście niesłuszny uznali przedmiotowe nieruchomości rolne, tj. grunty oznaczone nr [...], nr [...], i nr [...], o łącznej powierzchni [...]ha, położone we wsi K., zapisane w pozycji rejestrowej pod nr [...], za gospodarstwo rolne. Za gospodarstwo rolne nie można uznać zdaniem skarżącego samej nieruchomości rolnej, bez zabudowań, jakichkolwiek urządzeń i inwentarza (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn. akt: II SA/Po 241/11, opubl. Legalis). Okoliczność, że nieruchomości były w chwili wydania decyzji z [...] marca 1978 r. niezabudowane pełnomocnik uznał za bezsporną.

W dalszej części skargi wskazano, że nawet gdyby przyjąć, że grunty

w momencie przejęcia stanowiły gospodarstwo rolne (co zdaniem skarżącego jest dalece nieuprawnione), to organ winien ustalić jeszcze czy przedmiotowe nieruchomości rolne były opuszczone w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r.

Pełnomocnik podkreślił, iż przedmiotowe nieruchomości o łącznej powierzchni [...]ha, w dniu przejęcia ich na rzecz Państwa, w 80% pokryte były lasem (łączna powierzchnia lasu stanowiła [...]ha), łączny obszar użytków rolnych wynosił

z kolei [...]ha, co potwierdza decyzja Naczelnika Gminy O.

nr [...] z dnia [...] grudnia 1980 r. o przekazaniu w użytkowaniu Nadleśnictwu O. tych działek. Pełnomocnik wskazał, że słusznie zauważył Minister, iż nie sposób zastosować pojęcia uprawy lub poddawania właściwym zabiegom agrotechnicznym w odniesieniu do lasu, niemniej jednak sam fakt, że na wywłaszczonych działkach rósł las, nie może automatycznie przesądzać o tym,

że grunty te nie były uprawiane lub nie poddawano ich właściwym zabiegom agrotechnicznym, las bowiem stanowi uprawę szczególną. Z drugiej strony, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, daje podstawę do stwierdzenia,

iż w pozostałym zakresie grunty były uprawiane oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym przez brata skarżącego – A. R., który użytkował gospodarstwo do roku 1969, a następnie przez dzierżawców – S. i J. R. (również członków rodziny skarżącego), którzy na tej ziemi uprawiali zboże (żyto).

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniosł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jak również decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. Decyzje wydane zostały przez właściwe organy. W sprawie tej nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego, jak również przepisy prawa procesowego, w stopniu, który miałby wpływ na wynik sprawy.

Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją stanowiącą wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej k.p.a. Z tego względu może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych

w art. 156 § 1 k.p.a. Ewentualne zaistnienie wad, o których mowa w tym przepisie ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy, istniejącego w dacie wydania decyzji kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym. Zadaniem organu jest ocena decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem obowiązującym w dniu jej wydania.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

W odniesieniu do powołanej podstawy należy wskazać, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa ma miejsce wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją (v. wyrok NSA z dnia 28 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1888/10, Lex nr 1069632; wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994 r. sygn. akt V SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 91; wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt I OSK 28/10, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, organy prawidłowo stwierdziły, iż w sprawie tej nie wystąpiła żadna z kwalifikowanych wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. uzasadniających wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wskazania wymaga, że już sama treść kwestionowanej decyzji z dnia [...] marca 1978 r. wskazuje, że w postępowaniu zwykłym organ dokonał oceny i stwierdził, że przejmowane gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha położone we wsi K. jest gospodarstwem rolnym opuszczonym i z tego względu przejęte zostało na własność Państwa.

Nie zachował się wprawdzie materiał dowodowy sprzed wydania kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji Naczelnika Gminy, tym niemniej już sama

jej treść nie wskazuje, aby podjęta została z naruszeniem prawa. Dla stwierdzenia nieważności wymagane jest zaś stwierdzenie rażącego naruszenia prawa. Treść

i ustalenia decyzji Naczelnika z dnia [...] marca 1978 r. znajdują potwierdzenie w protokole z dnia [...] marca 1978 r., który sporządzony został po wydaniu decyzji, ale wskazuje, że podatków za grunt nikt nie opłacał, co ma znaczenie wobec zeznań świadków w postępowaniu nadzorczym, którzy wskazywali, że część nieruchomości była dzierżawiona na podstawie ustnej umowy i były opłacane podatki. Protokół ten sporządzony został z upoważnienia Naczelnika Gminy przez referenta do spraw podatków i opłat.

W związku z tym, że nie zachował się materiał dowodowy, na podstawie którego wydano kwestionowaną decyzję z dnia [...] marca 1978 r., organ nadzoru przeprowadził odrębne postępowanie dowodowe, tj. dowody z przesłuchania świadków.

W ocenie Sądu zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 75 § 1 w zw. z art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. nie są trafne, albowiem w sprawie tej organ rozważył cały zgromadzony materiał dowodowy i dokonał prawidłowej jego oceny z punktu widzenia zaistnienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Odmienna ocena skarżącego w tym zakresie nie stanowi o błędnym zastosowaniu przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., który jest przepisem prawa materialnego.

Za prawidłowe Sąd uznał ustalenie organu nadzoru, że przejęte zostało gospodarstwo rolne.

Poddana ocenie organu w postępowaniu nieważnościowym decyzja Naczelnika Gminy w O. z dnia [...] marca 1978 r. nr [...] o przejęciu na własność Państwa, jako opuszczonego, gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, położonego we wsi K., gm. O., należącego do S. R. wydana została na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r.

o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39 poz. 198).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 powołanej ustawy, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostało za niezbędne. Zgodnie zaś z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.), za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

W sprawie tej nie jest kwestionowane ani przez organ ani przez skarżącego,

że nieruchomość rolna była niezabudowana. Okoliczność, że na nieruchomości nie było zabudowań nie przesądza jednak – wbrew twierdzeniom skargi – że nie mamy w tej sprawie do czynienia z gospodarstwem rolnym.

Za gospodarstwo rolne na gruncie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45, poz. 304), uważano wszelkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowiły lub mogły stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (§ 2 ust. 1). Stosownie do § 2 ust. 2 tego rozporządzenia, do gospodarstwa rolnego zalicza się również lasy i grunty leśne oraz nieużytki należące do właściciela nieruchomości określonych w ust. 1, jeżeli stanowią lub mogą stanowić z tymi nieruchomościami zorganizowaną całość gospodarczą.

W świetle powołanej definicji, okoliczność, czy nieruchomość rolna była zabudowana, czy niezabudowana, jak również to, czy znajdowały się na niej maszyny rolnicze, pozostaje bez wpływu na ustalenie, że nieruchomość rolna stanowiła gospodarstwo rolne. Okoliczność, że na nieruchomości rolnej w chwili przejęcia nie były posadowione budynki nie stanowi o naruszeniu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że głównym składnikiem gospodarstwa rolnego była nieruchomośc rolna, która stanowiła lub mogła stanowić zorganizowaną całość gospodarczą. Pozostałe składniki wymienione w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 czerwca 1964 r. również wchodziły

w skład gospodarstwa rolnego. Jednakże brak któregoś z tych elementów –

np. budynków – nie oznaczał, że nie mamy do czynienia z gospodarstwem rolnym

(v. wyroki NSA z dnia 11 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 1061/13, sygn. akt I OSK 1062/13, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zarzut naruszenia art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu

z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych

z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jest wiec w tym zakresie niezasadny.

Za nieuzasadniony Sąd uznał ten zarzut także w zakresie ustaleń, co do uznania tego gospodarstwa rolnego za opuszczone.

W sprawie nie jest kwestionowane, że w gospodarstwie rolnym nie zamieszkiwał właściciel, jego małżonek, dzieci lub rodzice. Z protokołu przesłuchania świadka T. P. wynika, że S. R. opuścił gospodarstwo wraz z rodziną w latach 1963-64. Fakt niezamieszkiwania wynika też z podnoszonej przez stronę okoliczności, że nieruchomość rolna była niezabudowana, albowiem budynki uległy zniszczeniu w wyniku pożaru, na co wskazywał również świadek T. P.

Za prawidłowe Sąd uznał też ustalenie organu, co do tego, iż na podstawie zeznań świadków nie można z całą pewnością stwierdzić, czy grunt był faktycznie uprawiany przez dzierżawcę. S. R. oświadczyła, że wraz z mężem J. R. dzierżawiła [...] ha gruntów rolnych, od których odprowadzała podatek. Pozostała część gruntów była ugorowana. Ten stan potwierdził świadek T. P., który stwierdził, że było zasiane żyto. Świadek ten stwierdził jednocześnie, że nie pamięta, czy grunty w gospodarstwie kiedykolwiek leżały odłogiem i czy były opłacane podatki. F. R. wskazał, że jego rodzice przejęli uprawę części gospodarstwa na podstawie ustnej umowy dzierżawy, a w 1978 r. było tam zasiane żyto. Pozostały teren był zalesiony.

Do akt sprawy nie przedłożono dowodów potwierdzających opłacanie podatków od nieruchomości. Oświadczenia świadków, co do opłacania podatków pozostają, jak słusznie wskazał organ, w sprzeczności z zapisem protokołu z dnia [...] marca 1978 r. podpisanego przez referenta do spraw podatków i opłat. Nie ma w niniejszej sprawie podstaw, aby podważyć ustalenie Naczelnika Gminy z dnia [...] marca 1978 r. w sytuacji, gdy strona dowodów przeciwnych nie przedłożyła.

Organowi nie można zarzucić naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego w zakresie uznania, iż przejęte gospodarstwo rolne było opuszczone, albowiem akta sprawy nie zawierają przekonujących dowodów świadczących o tym,

że gospodarstwo to w dacie przejęcia było dzierżawione.

Sąd wskazuje jednocześnie, iż nieuprawnione było stwierdzenie w decyzji przez organ, że do lasu, który składał się na gospodarstwo rolne, nie znajduje zastosowania pojęcie poddawania właściwym zabiegom agrotechnicznym. W sprawie niniejszej las stanowił większą część gospodarstwa rolnego, co potwierdza protokół sporządzony

w dniu 28 listopada 1980 r. na posiedzeniu zespołu kwalifikacyjnego powołanego na podstawie zarządzenia nr 133 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego

w sprawie zasad i trybu przekazywania gruntów leśnych i nieleśnych pomiędzy jednostkami organizacyjnymi resortów rolnictwa oraz leśnictwa i przemysłu drzewnego a także decyzja Naczelnika Gminy O. nr [...] z dnia [...] grudnia 1980 r. o przekazaniu działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnego

w użytkowanie Nadleśnictwu O. Również sam skarżący przyznaje,

że powierzchnia lasu stanowiła [...] ha w chwili przejęcia gospodarstwa rolnego

o łącznej powierzchni [...] ha.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się w tego rodzaju sprawach, że grunty, na których rośnie las też muszą być poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym, czyli takim czynnościom, które mają na celu odpowiednią pielęgnację istniejącego zalesienia, jego odnawianie, ochronę przed szkodnikami, zapobieganie degradacji gleby, poprawę stanu zdrowotnego lasu (v. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 1259/11, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z akt sprawy nie wynika, aby te zabiegi były przez dawnego właściciela, użytkownika lub dzierżawcę wykonywane na zalesionej, a zatem większej części gospodarstwa rolnego. Wprawdzie uzasadnienie decyzji zawiera braki w tym zakresie, co stanowi uchybienie przepisowi art. 107 § 3 k.p.a., jednakże nie ma ono wpływu na wynik sprawy. Prawidłowo bowiem organ nadzoru przyjął, że w dacie wydania decyzji

z dnia [...] marca 1978 r. gospodarstwo rolne było opuszczone. Nawet gdyby przyjąć,

że miała miejsce dzierżawa części gospodarstwa rolnego (według świadków: użytków rolnych o powierzchni [...] ha), na co jednak nie ma przekonujących dowodów i co trafnie stwierdził organ nadzoru, to nie obejmowała ona lasu zajmującego większą część gospodarstwa rolnego. Świadkowie zeznawali bowiem o uprawie żyta na powierzchni

[...] ha użytków rolnych. Zauważyć należy przy tym dodatkowo, że sam skarżący wnioskując o stwierdzenie nieważności decyzji wskazywał, że w dniu [...] marca 1978 r. użytki rolne stanowiły [...]ha, zaś resztę z [...] ha stanowił las.

W świetle powyższych okoliczności prawidłowo organ nadzoru stwierdził,

że w sprawie niniejszej nie wystąpiły przesłanki nieważności określone w art. 156 § 1 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie,

na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w wyroku.