Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 1136/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń J. K. i B. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 16 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ke 231/19 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu w sprawie ze skargi J. K. i B. K. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić J. K. i B. K. termin do wniesienia skargi


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 16 maja 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił wniosek J. K. i B. K. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji podał, że w dniu 31 stycznia 2019 r. J. K. i B. K. skierowali do tut. Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - poprzez ustanowienie adwokata w celu sporządzenia skargi na postanowienie Wojewody [...] oraz zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Postanowieniem z dnia 27 lutego 2019 r., doręczonym skarżącym w dniu 5 marca 2019 r., Referendarz sądowy w tut. Sądzie odmówił przyznania prawa pomocy. W dniu 13 marca 2019 r. J. K. i B. K. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Kielcach skargę na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2019 r., domagając się przywrócenia terminu do jej wniesienia. Uzasadniając ten ostatni wniosek skarżący wskazali, że do uchybienia terminu doszło wskutek złożenia wniosku o przyznanie adwokata z urzędu i oczekiwanie na rozstrzygnięcie w tym zakresie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wniosek złożony przez skarżących w dniu 13 marca 2019 r. uznał za spóźniony. Wskazał, że siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi rozpoczął bieg z datą odbioru postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy (5 marca 2016 r.), z którą należy wiązać ustanie przyczyny uchybienia terminowi. Termin ten upłynął w dniu 12 marca 2019 r. Wobec powyższego Sąd orzekł o odrzuceniu wniosku na podstawie art. 88 P.p.s.a.

W zażaleniach na powyższe postanowienie skarżący podnieśli, że są osobami schorowanymi. Skarżąca przebyła operację kręgosłupa i może liczyć tylko na pomoc męża (skarżącego), który nie mógł w dniu 12 marca 2019 r. nadać listu poleconego do Sądu ze względu na stan zdrowia skarżącej, u której tego dnia nasiliły się bóle. Poczta oddalona jest od miejsca ich zamieszkania o ok. 5 km a skarżący ma problemy z nogami. Oboje mają po 80 lat i ich wydolność oraz znajomość prawa jest znikoma.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenia zasługują na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako: P.p.s.a.), czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jednakże, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu (art. 86 § 1 P.p.s.a.). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu; w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu tego terminu (art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a.).

W okolicznościach niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że spełnione zostały przesłanki uzasadniające przywrócenie stronie uchybionego terminu. Przepisy bowiem obowiązującego prawa należy tak interpretować, aby nie zamykać stronie możliwości dochodzenia swych praw na drodze sądowej, o czym stanowi art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm.) – por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2009 r., sygn. akt II OZ 819/09.

Oceniając wniosek o przywrócenie terminu pod kątem formalnym Naczelny Sąd Administracyjny musiał uwzględnić szczególną sytuację skarżących, która uzasadniała merytoryczne rozpoznanie ich wniosku. Sąd kasacyjny nie mógł pominąć, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z osobami starszymi, schorowanymi, mieszkającymi na wsi. Zważywszy, że z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu celem sporządzenia skargi skarżący wystąpili przed upływem terminu do jej wniesienia, uznać należy że uchybienie terminu spowodowane było oczekiwaniem na przyznanie przez Sąd profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, a zatem nastąpiło bez winy skarżących. Wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy został rozpatrzony odmownie, stąd w terminie 7 dni od daty doręczenia postanowienia w tym przedmiocie skarżący winni złożyć skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Na przeszkodzie do dokonania wskazanych czynności w tym terminie stanęły jednak względy zdrowotne skarżących. Skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu skarżący złożyli w dniu 13 marca 2019 r., tj. 8 dni po otrzymaniu postanowienia z dnia 27 lutego 2019 r. W tych okolicznościach całkowicie usprawiedliwione byłoby więc przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi, jednak mając na względzie brak wiedzy prawniczej, podeszły wiek oraz stan zdrowia skarżących, nie można oczekiwać, iż w przewidzianym terminie, wystąpią oni z tego rodzaju żądaniem. Należy podkreślić, że instytucja przywrócenia terminu ma na celu ochronę strony przed negatywnymi konsekwencjami różnych, acz niezawinionych okoliczności, szczególnie takich, jakie wystąpiły w niniejszej sprawie, kiedy na skutek nieznajomości prawa i niesprawności skarżących, doszło do niedokonania w terminie czynności procesowej. Instytucja ta musi być dostępna także dla osób starszych i nieporadnych, więc jej skuteczne uruchomienie nie może być poddane nadmiernie skomplikowanym rygorom, a za taki – w okolicznościach niniejszej sprawy – należałoby uznać wymóg złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W tej sytuacji, uwzględniając indywidualne uwarunkowania skarżących, wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, należy uznać za złożony w terminie. W realiach niniejszej sprawy, przyjęcie poglądu odmiennego prowadziłoby bowiem do naruszenia konstytucyjnej zasady prawa do sądu.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 197 § 1 i § 2 w zw. z art. 188 i art. 86 § 1 P.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i rozpoznał wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Mając na uwadze, starania skarżących o przyznanie im pełnomocnika z urzędu w terminie otwartym do wniesienia skargi, przy uwzględnieniu realnych możliwości rozpoznania tego wniosku przez sąd administracyjny przed upływem terminu określonego w art. 53 § 1 P.p.s.a., skarżącym nie można przypisać winy w niedochowaniu tego terminu. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o przywróceniu terminu do złożenia skargi.