Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 653/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 15 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 561/20 w sprawie ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego - 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...] marca 2020 r. nr [...]; 2. zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z [...] marca 2020 r. Wójt Gminy Z. odmówił D. W. przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią W. P.. Zdaniem organu I instancji, D. W. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie obciąża jej obowiązek alimentacyjny względem babki W. P. oraz ma ustalone prawo do zasiłku stałego.

Decyzją z [...] maja 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Kolegium przytoczyło regulację art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 3 pkt 21 lit. e ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej "u.ś.r.). Według Kolegium, w tej sprawie istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy skarżąca mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. czy skarżąca jest osobą, na której względem niepełnosprawnej babci spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej jako: "k.r.o."). Zdaniem Kolegium, regulacje art. 128 k.r.o. i art. 132 k.r.o. ustalają kolejność osób zobowiązanych do alimentacji. Dlatego też przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. odczytywane w konfrontacji z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Kolegium podzieliło tym samym stanowisko organu pierwszej instancji o braku przesłanek do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, argumentując że osoba uprawniona posiada co prawda orzeczenie o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, to jednak skarżącej nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem babki, ponieważ są osoby spokrewnione z nią w stopniu pierwszym, a mianowicie syn T. P. i córka K. P. Jednocześnie stwierdziło, że istniałyby przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji ustalenia, że dzieci W. P. nie są w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Przy czym nie chodzi tu o brak możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale także brak możliwości dostarczenia przez nich środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia matce odpowiedniej opieki przez inne osoby. Ponadto Kolegium uznało, że w sprawie zachodzi także negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., ponieważ D. W. ma ustalone prawo do zasiłku stałego decyzją z dnia [...] października 2018 r. Nie można więc zastosować przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją D. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi

Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm. - w skrócie "P.p.s.a."). Sąd I instancji zgodził się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. należy odczytywać z uwzględnieniem uregulowań ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, WSA przyjął, że możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego także w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym sama nie legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolna tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - niejako w jej zastępstwie - osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Sąd I instancji wskazał, że w praktyce chodzi o sytuację, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności jest w wieku lub stanie zdrowia uniemożliwiającym sprawowanie opieki nad inną osobą, a jej sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę.

W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy nie kwestionował, że skarżąca może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią, natomiast odmowę przyznania świadczenia argumentował faktem, że w realiach tej sprawy są osoby spokrewnione z W. P. w stopniu pierwszym, a konkretnie syn T. i córka K. Co istotne jednak organ nie odniósł się należycie do kwestii, że skarżąca też mieści się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem babci, aczkolwiek jej obowiązek alimentacyjny wyprzedza obowiązek dzieci. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że W. P. - babcia skarżącej decyzją KRUS z [...] października 2019 r. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Jak ustalił organ pierwszej instancji babcia skarżącej mieszka i gospodaruje z synem T. P., który jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 12,11 ha fizycznych. Syn podejmuje także prace dorywcze poza gospodarstwem rolnym. W. P. ma też córkę K. P., która mieszka w miejscowości M. i odwiedza matkę raz w tygodniu. Z uwagi jednak na problemy zdrowotne (przebyty udar mózgu) jej pomoc przy opiece nad mamą jest ograniczona. Nadto córka pracuje. Opiekunem osoby niepełnosprawnej jest wnuczka D. W. (lat 32), która posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności na czas określony do 28 czerwca 2020 r. Od listopada 2016 r. pobiera zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości 548 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny - 215,84 zł. Obecnie na podstawie decyzji z [...] października 2018 r. ma przyznane prawo do zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej w kwocie 548 zł. W toku postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji ustalił wykaz czynności wykonywanych przez skarżącą w związku z opieką nad babcią oraz ich częstotliwość, potwierdzających sprawowanie opieki nad babcią.

Zdaniem Sądu I instancji, z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że organy obu instancji poprzestały na ustaleniu, że osoba wymagająca opieki posiada syna T. i córkę K., a więc osoby zobowiązane do alimentacji w stopniu pierwszym. Niemniej jednak nie podjęły one żadnych czynności wyjaśniających w kierunku zweryfikowania w sposób należyty, czy osoby te są w stanie stale i długotrwale opiekować się matką, czy też mówiąc inaczej, czy dzieci W. P. są w stanie zadośćuczynić swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu względem niepełnoprawnej w stopniu znacznym mamy, a także czy możliwe jest otrzymanie od nich na czas potrzebnych środków utrzymania. Obowiązkiem organów orzekających w sprawie było wyjaśnienie i poparcie poczynionych w tym zakresie ustaleń zebranym w sprawie materiałem dowodowym, czy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji (syn i córka) są w wieku lub stanie zdrowia umożliwiającym sprawowanie opieki nad mamą względnie, czy ich sytuacja materialna pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. WSA stwierdził, że ustaleń w tym zakresie na gruncie rozpatrywanej sprawy zabrakło, co czyni zasadnym zarzut skargi naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do drugiego ze wskazywanych przez organ powodów wydania decyzji odmownej, tj. stwierdzenia, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., ponieważ D. W. ma ustalone prawo do zasiłku stałego, Sąd I instancji zwrócił uwagę na brak w zaskarżonej decyzji jakichkolwiek rozważań w tym zakresie, co świadczy o naruszeniu art. 107 § 3 K.p.a. Zdaniem Sądu I instancji przy dokonywaniu wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. trzeba uwzględnić stanowisko Trybunału zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, zgodnie z którym różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Według Sądu I instancji, powyższe rozważania w drodze analogii można i należy odnosić do sytuacji, gdy opiekun pobiera inne świadczenia, wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w tym zasiłek stały, tak jak ma to miejsce w realiach rozpatrywanej sprawy. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. winna uwzględniać także kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa, który przesądza o konieczności zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej. Odczytanie znaczenia tego przepisu w obecnych realiach - jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami takiej wykładni. Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że organy nie zweryfikowały z należytą starannością wszystkich przesłanek z art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. oraz ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tym samym ich stanowisko o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zaprezentowane w wydanych decyzjach, należy uznać za wadliwe.

WSA wskazał, że prowadząc ponownie postępowanie wyjaśniające organ uwzględni poczynione wyżej rozważania i ustali z należytą starannością, czy dzieci W. P. są w stanie zadośćuczynić swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu względem niepełnoprawnej w stopniu znacznym mamy, czemu da wyraz motywach zaskarżonej decyzji. Orzekając w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego organ winien uwzględnić wykładnię art. 17 ust. 1 i ust. 1a oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zaprezentowaną w motywach niniejszego wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło SKO w P. wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, względnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Łodzi do ponownego rozpoznania, a w każdym przypadku - o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu orzeczeniu Kolegium zarzuciło:

I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na:

- uznaniu, iż dyrektywy wykładni funkcjonalnej i systemowej mają pierwszeństwo przed jasną i niebudzącą wątpliwości wykładnią językową art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., który wprost stanowi o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie ma ustalone m.in. prawo do zasiłku stałego, a w konsekwencji na:

- uznaniu, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie, co zdaniem Sądu w drodze analogii należy odnosić do sytuacji, gdy opiekun pobiera inne świadczenia, wskazane w tym przepisie, podczas gdy wniosku takiego w żaden sposób nie da się wyprowadzić z przepisów u.ś.r., a ponadto pozostawałoby to w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki, w szczególności jako różnicę między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a pobieranym zasiłkiem stałym,

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie obrazę:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. wskutek błędnego uznania, że organ odwoławczy nie dokonał dostatecznych ustaleń faktycznych pozwalających na przyjęcie, że nie zaktualizował się obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności, tj. skarżącej względem jej babci, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do przyjęcia, iż osoby zobowiązane do opieki w pierwszej kolejności (dzieci) są w stanie wywiązać się z ciążącego na nich obowiązku opieki nad wymagającym tego członkiem rodziny, co zostało w sposób dostateczny wyjaśnione w zaskarżonej decyzji,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 151 P.p.s.a, polegające na tym, że Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, gdy skarga podlegała oddaleniu w okolicznościach wskazanych w decyzji,

3) art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 153 P.p.s.a. przez nieuzasadnione, a wiążące wskazania co do dalszego postępowania w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 P.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy, czyli wskazane naruszenia przepisów prawa.

Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Uznając w pierwszej kolejności za nieuzasadniony zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, wskazać trzeba, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

W orzecznictwie wielokrotnie analizowano kwestię, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną może być uwzględniony, gdy strona posiada prawo do świadczenia emerytalnego, o którym (podobnie jak w przypadku zasiłku stałego) jest mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Naczelny Sąd Administracyjny, pierwotnie opowiedział się za wykładnią językową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej ustalone prawo do świadczenia w postaci emerytury czy renty, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. Stanowisko to uległo jednak zmianie, czego wyrazem jest argumentacja przedstawiona w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19 i z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20. W orzeczeniach tych wskazano na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Mimo, że proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać i uprawnione jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał, że potrzeba takiego działania wynika między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r. kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie wynosiło 1.583 zł, podczas gdy najniższa emerytura wynosiła 878 zł. W 2020 r. świadczenie pielęgnacyjne wynosiło 1.830 zł, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 23 października 2019 r. (M. P. z 2019 r., poz. 1067).

Wysokość zasiłku stałego jest znacznie niższa od świadczenia pielęgnacyjnego (art. 37 ust. 2 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – Dz. U. z 2019 r., poz. 1507, dalej: u.p.s.). Intencją ustawodawcy wprowadzającego wyłączenie możliwości pobierania świadczenia w przypadku innych uprawnień było, aby opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Dlatego też, w obecnych warunkach ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy, stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej.

Należy również zwrócić uwagę, że w świetle art. 37 ust. 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje osobie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, przy spełnieniu określonych kryteriów dochodowych. Zgodnie z definicją zawartą w art. 6 pkt 1 u.p.s. Całkowita niezdolność do pracy, o jakiej mowa w art. 37 ust. 1 - oznacza całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawnści w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Stosownie zaś do art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 426 ze zm.) do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. W świetle powyższego, osoba niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym wobec której orzeczono, iż może pracować w warunkach pracy chronionej - winna być traktowana jako osoba potencjalnie zdolna do świadczenia pracy (tj. podjęcia zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej), a tym samym posiadająca możliwość wyboru, tj. rezygnacji z wykonywania pracy czy też jej niepodejmowania.

Z przedstawionych względów należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, że całkowite - i to w każdym przypadku - wyłączenie opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy legitymują się prawem do zasiłku stałego, z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych jest sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości. Sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu zasiłku stałego), jest bowiem tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku stałego, należy zatem zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba mająca ustalone prawo do zasiłku stałego (a jednocześnie jest zdolna do wykonywania odpowiedniego zatrudnienia), pobiera zasiłek stały i z tego świadczenia nie chce zrezygnować.

Pokreślić jednocześnie należy, że akta niniejszej sprawy nie zawierają orzeczenia lekarskiego, którym ustalono u D. W. umiarkowany stopień niepełnosprawności. Nie było więc możliwe stwierdzenie, że skarżąca nie jest zdolna do wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia. Nie można wykluczyć, że D. W. jest zdolna do pracy w warunkach pracy chronionej, a tym samym fakt, że ma ustalone prawo do zasiłku stałego nie stanowiłby automatycznie okoliczności wyłączającej możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie.

Zamierzonego skutku nie mogły również odnieść zarzuty naruszenia przepisów postępowania skupiające się wokół kwestii związanej z aktualizacją obowiązku alimentacyjnego D. W. względem W. P.. W sprawie nie ma sporu co do tego, że skarżąca jako wnuczka W. P., jest z nią spokrewniona w drugim stopniu. Zatem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogłoby być jej przyznane tylko wówczas, gdyby ziściły się warunki, o jakich mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. W świetle przyjętej w tej sprawie przez Sąd I instancji, a niekwestionowanej przez skarżącego kasacyjnie, wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r. należy przyjąć, że możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego także w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym sama nie legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolna tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - niejako w jej zastępstwie - osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. W tym względzie WSA Łodzi trafnie zanegował możliwość stwierdzenia, że w każdej sytuacji, gdy żyje pełnoletni i nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności krewny w pierwszym stopniu w linii prostej (lub bocznej), to sprawa możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego krewnemu w kolejnym stopniu jest definitywnie zamknięta, niezależnie od zakresu osobistych (w tym zdrowotnych), zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego w pierwszym stopniu.

W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że w niniejszej sprawie nie przeprowadzono należytego postępowania wyjaśniającego na okoliczność czy dzieci W. P. rzeczywiście są w stanie podołać ciążącemu na nich obowiązkowi alimentacyjnemu poprzez osobiste sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką, czy też pośrednio – poprzez pokrywanie kosztów opieki sprawowanej przez osoby trzecie. W toku postępowania ustalono jedynie, że W. P. mieszka i gospodaruje z synem T. P., który jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 12,11 ha. Syn podejmuje także prace dorywcze poza gospodarstwem rolnym. Z kolei jej córka – K. P. mieszka w miejscowości M. i odwiedza matkę raz w tygodniu. Z uwagi jednak na problemy zdrowotne (przebyty udar mózgu) jej pomoc przy opiece nad mamą jest ograniczona. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na podstawie tych informacji nie sposób rzetelnie zweryfikować sytuacji zdrowotnej i majątkowej dzieci W. P.. Bez należytych ustaleń w tym zakresie nie można natomiast przyjąć, że w stosunku do ww. nie występują obiektywne przeszkody do sprawowania opieki nad matką. Dlatego też słusznie Sąd I instancji przyjął, że w tym względzie postępowanie dowodowe przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przy tym stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni odpowiada warunkom określonym przez art. 141 § 4 P.p.s.a. Sąd Wojewódzki w sposób spójny i wyczerpujący wyjaśnił podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia oraz zawarł w uzasadnieniu prawidłowe wytyczne co do ponownego rozpoznania sprawy przez organy.

W świetle powyższego za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., a także art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 153 P.p.s.a. W konsekwencji, zamierzonego skutku nie mógł również odnieść zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.