Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 990/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c, art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2014 poz 1206
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia NSA Anna Stępień Sędziowie: Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Protokolant: Sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2016 r. przy udziale - sprawy ze skargi K. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę. LS


UZASADNIENIE

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], nr [...], po rozpoznaniu wniosku K. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...], nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący:

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 22 września 2015 roku – na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy z dnia 21 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2014 roku, poz. 1206, dalej jako: "ustawa") – pozbawił K. S. uprawnień kombatanckich.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. S. wskazał, iż wnosi o wnikliwsze przeanalizowanie jest służby w okresie od dnia 22 czerwca 1948 roku do dnia 8 kwietnia 1949 roku, gdyż nie walczył on przeciwko niepodległości, a jedynie o stabilizację po wojnie. Autor wniosku nie brał udziału w walkach z Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Ruchem Oporu Armii Krajowej, czy zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość".

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, iż K. S. pełnił służbę w Korpusie A i w ramach służby wojskowej brał udział w "walkach z reakcyjnym podziemiem". Potwierdzają to dokumenty znajdujące się w aktach sprawy (m.in. deklaracja członkowska ZBoWiD). Sam wnioskodawca w przywołanej deklaracji wskazał, że podczas służby brał udział w walkach z bandami UPA oraz rodzimym zbrojnym podziemiem. Z kwerendy w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej wynika, że jednostka wojskowa, w której pełnił on służbę brała m.in. udział w walkach z polskim podziemiem niepodległościowym. Tymczasem – zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy – pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944 – 1956 były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Jak zaakcentował organ, wskazane okoliczności stanowią podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane.

K. S. służył w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, który był wojskowo – policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 roku do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi. Pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" oznacza wszystkie jednostki organizacyjne w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Tym samym organ przyjął, iż Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej.

Pozbawienie uprawnień kombatanckich osoby, która pełniła służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, wiąże się z wykazaniem przez nią zadań śledczych i operacyjnych w zwalczaniu osób, organizacji walczących na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Uwzględniając całokształt zgromadzonych w sprawie dokumentów Szef Urzędu przyjął, iż K. S. podczas pełnienia służby wojskowej w KBW wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych. Przy czym zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy należy interpretować rozdzielnie. Uczestnicząc, w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem przyjmowano, iż z punktu widzenia wymagań ustawy, fakt takiego udziału – nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej – powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Wobec tego, wykazanie osobie zainteresowanej wykonywania tylko zadań operacyjnych (lub tylko śledczych) upoważnia organ do zastosowania przywołanego przepisu i wydania rozstrzygnięcia o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zmienia dotychczasowego stanowiska organu administracji.

Następnie organ podkreślił, iż z dokumentów załączonych do akt wynika, iż w stosunku do strony nie było prowadzone postępowanie weryfikacyjne zakończone decyzją właściwego organu przyznającą uprawnienia kombatanckie.

W konkluzji organ napisał, że osoba pozbawiona uprawnień kombatanckich z uwagi na wykonywanie zadań operacyjnych związanych ze zwalczaniem podziemia niepodległościowego w strukturach aparatu bezpieczeństwa, nie może otrzymać uprawnień z żadnego innego tytułu, co wynika z treści art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy.

W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję K. S. wniósł o jej zmianę poprzez zachowanie uprawnień kombatanckich i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżący wyjaśnił, że w okresie od dnia 22 czerwca 1948 roku do dnia 8 kwietnia 1949 roku byłem żołnierzem Brygady A i brał czynny udział w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią oraz w walkach z grupami rabunkowo – terrorystycznymi, które działały na terenie województwa [...]. Służba wojskowa opierała się głównie na likwidacji band UPA chowających się po wsiach, a także na obronie miejscowej ludności nękanej przez bandy rabunkowe. Skarżący nie brał udziału w walkach z Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Ruchem Oporu Armii Krajowej, czy Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość" bądź innymi ugrupowaniami walczącymi o niepodległość RP jakie wymieniane są w decyzji. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ust. 6 ustawy, za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Z tego powodu – zdaniem autora skargi – ma on prawo zachować uprawnienia kombatanckie, które nabył z tytułu udziału w walkach zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej. Jak dostrzegł skarżący, przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" ustawy stanowi o wykluczeniu osoby, a nie organizacji. W stosunku do skarżącego przyjęto natomiast zasadę odpowiedzialności zbiorowej nie mającej oparcia w przepisach. Wobec tego nawet jeśli organizacja, w której on działał uczestniczyła w działaniach wskazanych przez IPN to nie oznacza to, że skarżący osobiście miał z tym cokolwiek wspólnego. Organizacja, w której działał skarżący miała szereg frontów swojej aktywności. Tymczasem działalność K. S., co już wcześniej akcentował, nie miała nic wspólnego z działalnością opisaną przez IPN, zatem do pozbawienia go uprawnień konieczne jest wskazanie, że brał on udział w działaniach, które mu się zarzuca, co jest niemożliwe. W tej sytuacji brak jest podstaw do pozbawienia skarżącego uprawnień. W ostateczności sprawa wymaga uzupełnienia materiału dowodowego poprzez zwrócenie się do IPN celem wydania zaświadczenia indywidualnego czy istnieje jakiekolwiek powiązanie osoby skarżącego z zarzucaną mu działalnością.

W konkluzji K. S. podkreślił, iż na etapie postępowania nie miał możliwości przedkładania dowodów na swoją korzyść, a wówczas mógłby chociażby złożyć oświadczenia osób, które z nim działały, czy wnieść o ich przesłuchanie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" – "c" P.p.s.a.). Stosownie do uregulowania art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, sąd skargę oddala w całości albo w części.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji sąd uznał, że organ prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, ustalił stan faktyczny i wydał rozstrzygnięcia odpowiadające zebranym dowodom oraz przepisom prawa.

Wywody sądu powinna rozpocząć uwaga, iż przedmiotem skargi jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymująca w mocy własną wcześniejszą decyzję w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich.

Materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" powołanej wcześniej ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Według powołanych przepisów, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944 – 1956 były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i wykonywanie zadań podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych i śledczych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. Skarżący służył w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, który to był wojskowo – policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 roku do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi.

Pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" – jak prawidłowo wskazał organ oznacza wszystkie jednostki organizacyjne w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Tym samym Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej.

Pozbawienie uprawnień kombatanckich osobę, która pełniła służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, wiąże się z wykazaniem przez nią zadań śledczych i operacyjnych w zwalczaniu osób, organizacji walczących na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Sąd podzielił natomiast stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, iż zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy należy interpretować rozdzielnie (por. wyroki NSA z dnia: 25 lutego 1999 roku, sygn. akt: V SA 1663/98; 20 października 2000 roku, sygn. akt: II SA/Gd 1115/99; 15 czerwca 2000 roku, sygn. akt: II SA/Lu 540/99; 9 kwietnia 2001 roku, sygn. akt: V SA 2106/00; 8 listopada 2000 roku, sygn. akt: V SA 227/00; 14 grudnia 2000 roku, sygn. akt: V SA 423/00; 24 kwietnia 2001 roku, sygn. akt: SA/Rz 116/00; 24 kwietnia 2001 roku, sygn. akt: wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). W przywołanych orzeczeniach przyjmowano, iż na podstawie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich nie tylko osoby wykonujące zadania śledcze, ale i zadania operacyjne bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Biorąc udział, w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem przyjmowano, iż z punktu widzenia wymagań ustawy, fakt takiego udziału – nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej – powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej, nie ma znaczenia dla utraty tych uprawnień fakt, iż oddział, w którym kombatant służył, niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia walczył także z oddziałami UPA. Dodatkowo podkreślić należy, iż w ocenie składu orzekającego w tej sprawie użyty spójnik "i" w zwrocie "zadania śledcze i operacyjne", a zamieszczony w omawianym przepisie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy, nie ma funkcji koniunkcyjnej, lecz ma znaczenie enumeratywne, to znaczy wyliczające. Tym samym trzeba uznać, iż można pozbawić uprawnień kombatanckich osobę spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, która wykonywała podczas i w związku z tą służbą zarówno zadania operacyjne i śledcze, jak też wykonywała tylko zadania śledcze lub jedynie zadania operacyjne zwalczając organizacje niepodległościowe lub osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Udział w ramach służby w KBW w walkach z niepodległościowym podziemiem – nawet jeśli nie był w pełni dobrowolny i miał miejsce w ramach służby wojskowej – powoduje utratę uprawnień kombatanckich (por. np. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2008 roku, sygn. akt: II OSK 1948/06 oraz wyrok WSA w Kielcach z dnia 17 stycznia 2008 roku, sygn. akt: II SA/Ke 674/07 i inne).

W świetle załączonych do akt administracyjnych dokumentów Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych miał uzasadnione podstawy do uznania, iż w sprawie wystąpiły przesłanki do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich. Podkreślić wypada, iż zaświadczenie Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 22 stycznia 2015 roku określa jednostki, w których służył skarżący, a które brały udział m.in. w walkach z organizacjami niepodległościowymi. Powyższe znajduje swoje potwierdzenie także w orzeczeniu Związku Bojowników O Wolność i Demokrację (ZBOWiD) z dnia 3 marca 1987 roku wskazującym udział skarżącego w walkach zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej w okresie od dnia 22 czerwca 1948 roku do dnia 8 kwietnia 1949 roku. Ten rodzaj działalności kombatanckiej wskazywał także sam skarżący, który w deklaracji członkowskiej z dnia [...]na etapie ubiegania się o przyjęcie w szeregi ZBOWiD oświadczył, że brał czynny udział w walkach z reakcyjnym podziemiem.

W świetle powyższego – zdaniem składu orzekającego – organ prawidłowo uznał, iż w sprawie spełniona została przesłanka określona w art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy, a stanowiąca podstawę do pozbawienia skarżącego uprzednio przyznanych uprawnień kombatanckich. Z tego względu Sąd podziela pogląd organu zaprezentowany w wydanych w sprawie decyzjach.

Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnić wypada, iż niewątpliwie organ nie powiadomił skarżącego w trybie art. 10 K.p.a. o zakończeniu postępowania wyjaśniającego oraz o możliwości zapoznania się ze zgromadzonymi dowodami i wypowiedzenia się w tym przedmiocie. Naruszenie to jednak pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie i jako takie nie może stanowić podstawy do wzruszenia kontestowanej w skardze decyzji. Utrwalony jest bowiem w orzecznictwie pogląd, iż zarzut naruszenia art. 10 K.p.a. może odnieść skutek tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (por. np. wyroki NSA: z dnia 27 marca 2015 roku, sygn. akt: I OSK 1767/13; z dnia 21 listopada 2014 roku, sygn. akt: II OSK 1098/13 i inne). Niewątpliwie skarżący w skardze wskazał, iż na etapie postępowania nie miał możliwości przedkładania dowodów na swoją korzyść, a wówczas mógłby chociaż złożyć oświadczenie osób, które w nim służyły lub wnioskować o ich przesłuchanie. Jednakże w obliczu treści art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy, wspomniane naruszenie pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie.

Konkludując sąd uznał działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., sąd orzekł w wyroku o oddaleniu skargi w całości.

MR