Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1151/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 81 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2005 nr 108 poz 908
law: Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski, Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.), Sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska, Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2167/11 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 23 sierpnia 2011 r. nr KO-981/4130/505/11 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w ośrodku opiekuńczo-wychowawczym oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2167/11 oddalił skargę J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 23 sierpnia 2011 r. nr KO-981/4130/505/11 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w ośrodku opiekuńczo-wychowawczym.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan faktyczny i ocenę prawną sprawy:

W wykonaniu postanowienia Sądu Rejonowego w Płocku z 30 września 2010 r., sygn. akt III Nsm 522/10, córka J. G. – N. G. umieszczona została od dnia 1 października 2010 r. w Ośrodku Opiekuńczo-Wychowawczym – Placówce Interwencyjnej w Płocku (dalej: "Ośrodek"). Mając na względzie to, że opłaty za pobyt dziecka w tego rodzaju placówce, w myśl art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), ponoszą rodzice, do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, decyzją z 1 czerwca 2011 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Płocku ustalił od J. G. opłatę za pobyt córki w ww. Ośrodku od dnia 1 kwietnia 2011 r. do 31 sierpnia 2011 r. w wysokości 2.631,84 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ podniósł, że z przeprowadzonego 12 maja 2011 r. wywiadu środowiskowego wynika, że J. G. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ma zarejestrowaną działalność gospodarczą (taxi), z której jednak nie uzyskuje dochodu (wykazuje straty) oraz jest właścicielem ziemi w kilku gminach o łącznej powierzchni 17,9301 ha przeliczeniowych (50,11 ha fizycznych). Dochód z gospodarstwa rolnego, ustalony na zasadzie określonej w art. 8 ust. 9 u.p.s., po odliczeniu alimentów płaconych na syna (400 złotych) i składki miesięcznej KRUS (178 złote) wynosi 3.133,53 złotych miesięcznie i ponad czterokrotnie przekracza kryterium dochodowe wynoszące, w myśl art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, 702 złote (351 złotych na osobę w rodzinie). W toku wywiadu środowiskowego J. G. deklarował dobry stan zdrowia. Nikt z jego rodziny, poza córką, nie przebywa w placówce opiekuńczo-wychowawczej ani rodzinie zastępczej.

Mając na względzie ustaloną sytuację zdrowotną i majątkową strony oraz miesięczny koszt utrzymania dziecka w placówce, wynikający z zarządzenia Prezydenta Miasta Płocka z dnia 24 lutego 2011 r. nr 171/2011 w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w 2011 r. w całodobowych placówkach opiekuńczo-wychowawczych funkcjonujących na terenie miasta Płocka (Dz.Urz. Woj. Maz. Nr 48, poz. 1612), organ określił wysokość należnej od J. G. opłaty za pobyt córki w Ośrodku w kwocie po 2631,84 złotych miesięcznie, od 1 kwietnia 2011 r. do 31 sierpnia 2011 r. Ustalona kwota stanowiła 50% kosztów utrzymania dziecka w placówce, przy jej określaniu organ uwzględnił, że do uiszczania opłaty w takiej samej wysokości zobowiązano także matkę N. G..

Po rozpatrzeniu odwołania J. G., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku decyzją z 23 sierpnia 2011 r. utrzymało rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w mocy. Kolegium podkreśliło, że decyzja o zwolnieniu częściowym lub całkowitym z opłaty za pobyt dziecka w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej ma charakter decyzji uznaniowej.

Skorzystanie w tym zakresie przez organ z uprawnień przewidzianych w art. 81 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zależne jest od sytuacji materialnej rodziny, którą ustala się w toku wywiadu środowiskowego. Warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłaty określone zostały w uchwale Rady Miasta Płocka Nr 522/XXVII/04 z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie ustalenia opłat za pobyt dzieci i osób pełnoletnich w całodobowych placówkach opiekuńczo-wychowawczych oraz zasad częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z tych opłat (Dz.Urz. Woj. Maz. Nr 194, poz. 5163). Uchwała ta uzależnia częściowe zwolnienie lub całkowite odstąpienie od ustalenia opłaty od posiadanego dochodu oraz sytuacji materialnej osoby bądź rodziny.

Zdaniem Kolegium w sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające częściowe lub całkowite zwolnienie odwołującego się z opłaty za pobyt córki w Ośrodku. Organ wskazał, że stosunek dochodu strony (3711,53 zł) do ustawowego kryterium (702 zł) wynosi 529%. Za dochód ten organ przyjmował iloczyn określonej w art. 8 ust. 9 ustawy kwoty dochodu z 1ha przeliczeniowego i ilości hektarów przeliczeniowych, stanowiących własność strony. Zdaniem Kolegium, mimo licznych zobowiązań kredytowych sytuacja majątkowa J. G. umożliwia mu uiszczenie odpłatności za pobyt córki w Ośrodku w ustalonej wysokości.

Jest on właścicielem domu o pow. 200 m2, dużego gospodarstwa rolnego o pow. 50,11 ha fizycznych. Posiada ciągnik i maszyny rolnicze oraz samochód osobowy marki Peugeot. Z informacji uzyskanej z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wynika zaś, że w 2010 r. otrzymał dopłaty do posiadanej ziemi rolnej w łącznej kwocie 60.441,36 złotych, które nie są wliczane do dochodu rodziny. Odnosząc się zaś do wskazywanych w odwołaniu wydatków poniesionych na studia i kursy doszkalające (studia – 2400 złotych za semestr, kursy – 900 złotych) Kolegium podniosło, iż to, że odwołujący zabiega o własne wykształcenia i znaczną część dochodu przeznacza na ten cel to dobrze, niemniej jednak powinien przede wszystkim liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów utrzymania swojego dziecka w placówce finansowanej z dochodów samorządu i na ten cel przeznaczać stosowne środki.

Od powyższej decyzji J. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie przepisów art. 7, 9 i 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy z uwagi na niezgromadzenie wszystkich dowodów niezbędnych dla ustalenia i wyjaśnienia jego sytuacji materialnej, która wpływa bezpośrednio na możliwość zwolnienia go z obowiązku ponoszenia kosztów pobytu córki w ośrodku opiekuńczo-wychowawczym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 stycznia 2012 r. oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Sąd wskazał, że w sprawie okolicznością niesporną jest, że małoletnia córka J. G. – N. G. w wykonaniu postanowienia Sądu Rejonowego w Płocku z 30 września 2010 r., sygn. akt III Nsm 522/10, została od dnia 1 października 2010 r. umieszczona w Ośrodku Opiekuńczo-Wychowawczym –Placówce Interwencyjnej w Płocku. Niekwestionowany również jest obowiązek ponoszenia przez rodziców kosztów utrzymania dziecka w takiej placówce wynikający z art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, który stanowi, że za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej, o której mowa w art. 80 ust. 8, w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej opłatę ponoszą, do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, rodzice dziecka, osoba pełnoletnia lub jej rodzice, a także opiekunowie prawni lub kuratorzy, w przypadku gdy dysponują dochodami dziecka, z tym że opłata ponoszona przez opiekunów prawnych, kuratorów lub osobę pełnoletnią nie może być wyższa niż 50% kwoty stanowiącej dochód dziecka lub osoby pełnoletniej. Obowiązek ten dotyczy także, z mocy ust. 2 tego artykułu, rodziców pozbawionych władzy rodzicielskiej lub których władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona. Istotą sporu jest czy w związku z sytuacją majątkową i rodzinną skarżącego zaistniały podstawy do zwolnienia go z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt córki w ww. Ośrodku w okresie od 1 kwietnia 2011 r. do 31 sierpnia 2011 r. , w całości lub części. Możliwość taką przewiduje art. 81 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że starosta może częściowo albo całkowicie zwolnić lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w ust. 1, na wniosek lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny lub osoby. Z kolei ust. 5 tego artykułu stanowi, że starosta ustalając wysokość opłaty, o której mowa w ust. 1, uwzględnia sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową rodziny lub osoby. Szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwalniania z tej opłaty określa rada powiatu w drodze uchwały (art. 81 ust. 6 u.p.s.). W stosunku do osób zamieszkałych na terenie Powiatu Płockiego warunki te określa uchwała Rady Miasta Płocka Nr 522/XXVII/04 z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie ustalenia opłat za pobyt dzieci i osób pełnoletnich w całodobowych placówkach opiekuńczo-wychowawczych oraz zasad częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z tych opłat (Dz.Urz. Woj. Maz. Nr 194, poz. 5163). Uchwała ta przewiduje, że całkowitemu zwolnieniu z odpłatności podlegają rodzice dziecka, których dochód jest równy lub niższy od kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej (§ 2), a więc 351 złotych na osobę w rodzinie, co przy dwuosobowej rodzinie stanowi kwotę 702 złote. W § 3 Uchwały określono wysokość odpłatności w zależności od procentowego przekroczenia kryterium dochodowego, począwszy od 4% (przy przekroczeniu kryterium dochodowego maksymalnie o 25%) zwiększając ją do 60% (przy ponad czterokrotnym przekroczeniu kryterium dochodowego). Samą zaś wysokość średnich miesięcznych kosztów utrzymania dziecka w Ośrodku określa § pkt 4 ppkt 1 zarządzenia Prezydenta Miasta Płocka Nr 171/2011 z dnia 24 lutego 2011 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w 2011 r. w całodobowych placówkach opiekuńczo-wychowawczych funkcjonujących na terenie miasta Płocka (Dz.Urz. Woj. Maz. Nr 48, poz. 1612). Wynosi ona 5.263,68 złotych. Paragraf 4 Uchwały przewiduje natomiast, że możliwe jest częściowe zwolnienie albo odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt w placówce opiekuńczo-wychowawczej, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny lub osoby pełnoletniej (ust.1). Podstawą zaś tego zwolnienia mogą być w myśl ust. 2 pkt b/ tego paragrafu: bezrobocie, długotrwała choroba, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne wskutek klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Zwolnienie osób przekraczających kryterium dochodowe lub zmniejszenie im należnych opłat za pobyt dziecka w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej ma charakter uznaniowy. Wskazuje na to użycie przez prawodawcę w analizowanych przepisach zwrotów: "może zwolnić lub odstąpić" (art. 81 ust. 4 u.p.s.) i "możliwe jest częściowe zwolnienie albo odstąpienie" (§ 4 ust. 1 Uchwały). Oznacza to, że nawet przy spełnieniu przez rodzica przesłanek uprawniających do ubiegania się o uzyskanie zmniejszenia odpłatności lub jej zniesienia, nie powstaje po stronie organu obowiązek uwzględnienia zgłoszonego w tym przedmiocie żądania. Obligatoryjne zwolnienie z takich opłat, ograniczone jest wyłącznie do przypadku, gdy dochód rodziny jest niższy lub równy kryterium dochodowemu, określonemu w art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej (§ 2 Uchwały). Ustalony w niniejszej sprawie miesięczny dochód skarżącego uzyskiwany z gospodarstwa rolnego o pow. 17,9301 ha przeliczeniowych (50,11 ha fiz.) po pomniejszeniu o kwotę alimentów (400 złotych) i składki KRUS (178 złotych) wynosi 3.133,53 złotych i przekracza ponad czterokrotnie ww. kryterium dochodowe, co wykluczało możliwość uzyskania zwolnienia z opłaty za pobyt córki w Ośrodku na zasadach określonych w § 2 Uchwały. Przy jego ustalaniu zastosowano przewidziany w art. 8 ust. 9 powołanej ustawy ryczałtowy tryb ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego. Przepis ten dla celów udzielania świadczeń z pomocy społecznej apriorycznie przewiduje, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 złotych. Jak podkreśla się w orzecznictwie, z punktu widzenia ustanowionej w tej regulacji fikcji prawnej dochodu, obojętne jest czy gospodarstwo rolne przynosi realny dochód czy też nie (por. wyroki NSA z 21 października 2010 r., I OSK 928/10, Lex nr 745379; z 7 grudnia 2009 r., I OSK 724/09, Lex nr 582495). Jako że sprawa odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej rozstrzygana jest na gruncie przepisów ustawy o pomocy społecznej, ustalenie dochodu z gospodarstwa rolnego osoby zobowiązanej do ponoszenia tej odpłatności, uwzględniać musi także regulację zawartą w art. 8 ust. 9 tej ustawy. Zarzuty w tym względzie Sąd uznał więc za chybione. Podkreślając, że w tym stanie rzeczy kwestia zwolnienia skarżącego z opłaty, o której mowa w art. 81 ust. 1 ustawy mogła być rozpoznawana wyłącznie w ramach uznania administracyjnego, stosownie do art. 81 ust. 4 w zw. z § 4 Uchwały, Sąd stwierdził, że prawidłowo organy oceniły, że w świetle ustalonej sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego, mimo posiadanych przez niego licznych zobowiązań kredytowych, nie ma podstaw do udzielenia wsparcia w formie zwolnienia lub zmniejszenia odpłatności za pobyt córki w Ośrodku. Sąd wskazał, że w świetle § 4 Uchwały obniżenie albo zwolnienie rodziców z obowiązku opłacania pobytu dziecka w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej ma charakter wyjątkowy. Ta forma wsparcia rodziny adresowana jest co do zasady do osób ubogich, pozbawionych możliwości zarobkowania bądź takich, które na skutek zaistnienia splotu nieprzewidywalnych zdarzeń znalazły się w sytuacji uniemożliwiającej im partycypowanie w kosztach utrzymania dziecka w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej. Skarżący zaś, do osób ubogich niewątpliwie nie należy. Jest właścicielem wielohektarowego gospodarstwa rolnego (50,11 ha fizycznych). Prowadzi także pozarolniczą działalność gospodarczą (usługi taxi). Jest właścicielem domu o pow. 200 m2 oraz maszyn rolniczych i samochodu. Jest on przy tym osobą zdrową i stosunkowo młodą. Okoliczności te znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym, w tym w przeprowadzonym 12 maja 2011 r. wywiadzie środowiskowym. Wprawdzie, jak podniesiono w skardze, wszystkie składniki majątku skarżącego zakupione zostały ze środków uzyskanych z kredytów i do czasu ich spłaty ustanowione są na nich zabezpieczenia na rzecz banków, to nie może to zmienić oceny, że jego sytuacja materialna jest ponadprzeciętna w stosunku do sytuacji osób, do których adresowana jest pomoc społeczna, a tak należy traktować zwolnienie z opłat przewidzianych w art. 81 ust. 1 ustawy Skarżący oprócz typowych dochodów z prowadzonych działalności, uzyskuje także dodatkowe znaczne środki finansowe z tytułu dopłat do posiadanej ziemi rolnej. Łączna wysokość uzyskanych za rok 2010 dopłat wyniosła zaś 60.441,36 złotych (vide pismo ARiMR z 3 czerwca 2011 r.). Wprawdzie dopłaty te nie podlegają, w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej, doliczeniu do dochodu skarżącego, czego organy w toku rozpoznawania sprawy nie kwestionowały, jednakże niewątpliwie kształtują sytuację ekonomiczną skarżącego i mają znaczenie z punktu widzenia oceny możliwości partycypowania przez niego w kosztach utrzymania córki w Ośrodku. Tym samym nie mogły być one pominięte przy dokonywanej przez organy ocenie jego sytuacji materialnej.

Sąd nie zgodził się ze skarżącym, że organy nie zebrały wszystkich niezbędnych dla ustalenia istotnych okoliczności faktycznych sprawy dokumentów. Dokonując niezbędnych dla załatwienia sprawy ustaleń stanu faktycznego i formułując ocenę sytuacji materialnej strony, w kontekście ciążących na niej zobowiązań, organ kierował się przede wszystkim informacjami przekazywanymi przez samego zainteresowanego w toku przeprowadzonego z nim wywiadu środowiskowego oraz zawartymi w złożonych przez niego w dniu 12 maja 2011 r. oświadczeniach. To na nim w znacznej mierze spoczywał ciężar wykazania trudnej sytuacji materialnej. Skoro w toku wywiadu środowiskowego, jak też na etapie postępowania odwoławczego skarżący nie przedstawił pełnej informacji o wszystkich obciążających go zobowiązaniach, to nie może obecnie czynić zarzutu organom, jak też pracownikowi socjalnemu przeprowadzającemu wywiad, że z urzędu nie wezwały go do przedłożenia umów, z których te zobowiązania miały wynikać. Ustanowionego w art. 7 i 77 § 1 k.p.a. obowiązku organu podejmowania wszelkich dopuszczalnych przez prawo kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy nie można interpretować jako obowiązku działania organu na rzecz tezy postawionej przez stronę we wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego (w jej toku), ani jako zwolnienia wnioskodawcy z chociażby uprawdopodobnienia swojego założenia. Jednostka, nie przedstawiając pełnej informacji o swojej sytuacji ekonomicznej ani nie przedkładając dokumentów ją potwierdzających, musi się liczyć z tym, że decyzja, na której treść ta sytuacja ma wpływ będzie dla niej niekorzystna. Niezależnie od powyższego Sąd podniósł, że istniejące zobowiązania finansowe rodziców, wynikające z kredytów czy pożyczek zaciąganych w związku z prowadzona działalnością gospodarczą/rolną, czy też chęcią podwyższenia kwalifikacji zawodowych bądź komfortu życiowego, nie mogą mieć pierwszeństwa przed wydatkami związanymi z utrzymaniem dziecka, w tym kosztami związanymi z jego pobytem w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej.

Ustanowiony w art. 81 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej obowiązek ponoszenia kosztów pobytu dziecka w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej jest bowiem pochodną wynikającego z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dzieci. Zobowiązania finansowe wynikające z zaciąganych kredytów nie są również, w ocenie Sądu, objęte hipotezą normy prawnej zawartej w § 4 Uchwały, gdyż nie są to szczególne, a więc cechujące się pewną nadzwyczajnością, okoliczności, o których w tym przepisie mowa. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał ustaloną w sprawie opłatę za zgodną z prawem.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. G., reprezentowany przez adwokata. Zaskarżonemu wyrokowi w całości zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 9, 10 k.p.a., które miało istotny wpływ na jego treść, a polegające na naruszeniu zasady udzielania należytej i wyczerpującej informacji przez organ administracji publicznej poprzez brak poinformowania skarżącego o konieczności podania wszystkich źródeł dochodu, a zwłaszcza kosztów ponoszonych przez skarżącego, związanych z jego utrzymaniem, które to informacje mają zasadniczy wpływ na możliwość zwolnienia całkowitego lub częściowego z opłat za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, a nadto nie poinformowanie go o możliwości ubiegania się o takie zwolnienie w wypadku strat materialnych powstałych wskutek klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, o którym to zwolnieniu mówi § 4 pkt b uchwały Rady Miasta Płocka nr 522/XXVII/04 z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie ustalenia opłat za pobyt dzieci i osób dorosłych w całodobowych placówkach opiekuńczo wychowawczych oraz zasad częściowego lub całkowitego zwolnienia rodziców z tych opłat, a nadto naruszenie zasady prawdy obiektywnej i wysłuchania stron, poprzez co skarżący nie miał możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, zaś organ nie wykonał wszystkich niezbędnych czynności dla dogłębnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, na żadnym etapie postępowania nie zażądał od skarżącego dokumentów potwierdzających jego liczne zobowiązania finansowe, mimo że skarżący wielokrotnie o nich mówił i pisał, a co w rezultacie doprowadziło do wydania niekorzystnej dla niego decyzji.

Wskazując na ten zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że art. 81 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zezwala na całkowite lub częściowe zwolnienie zobowiązanego z opłaty za pobyt dziecka w placówce i to organ właściwym jest do zebrania materiału dowodowego w tym zakresie. Oczywiście w interesie skarżącego jest wykazanie, że ma on prawo do częściowego lub całkowitego zwolnienia, jednakże organ administracji winien poinformować go o takim prawie i wskazać, zgodnie z zasadą udzielania informacji, jakie okoliczności będą uwzględniane przy badaniu możliwości ustalenia odpłatności za pobyt dziecka. Zdaniem skarżącego organ nie zbadał w sposób pełny i prawidłowy sytuacji materialnej skarżącego, a postępowanie dowodowe przeprowadził z naruszeniem wskazanych przepisów. Zdaniem skarżącego błędne ustalenie sytuacji majątkowej strony jest zawinione przez pracownika socjalnego, do którego obowiązków należało pouczenie skarżącego, iż powinien złożyć do postępowania wszelkie umowy, z których wynikają jego zobowiązania, w celu dokonania właściwej oceny jego sytuacji majątkowej. Naruszenie to, mimo uzyskanej przez organ wiedzy, nie zostało usunięte w toku kontroli instancyjnej. Obciążanie zatem wyłączną winą za niedostarczenie dokumentów i stosownych oświadczeń tylko i wyłącznie skarżącego godzi w zasadę udzielania informacji, a niemożliwość wypowiedzenia się przez skarżącego po zebraniu całego materiału dowodowego także w zasadę wysłuchania stron, od której odstąpić można tylko i wyłącznie w wypadkach określonych w § 2 art. 10 k.p.a., a żadna z nich w sprawie niniejszej nie zachodziła.

Zdaniem skarżącego organ naruszył zasadę prawdy obiektywnej, ustalił dochód skarżącego z tytułu rolniczej działalności w oparciu o wyliczony przez gminę dochód z hektara przeliczeniowego, podczas gdy z dokumentów PIT 36 i PIT B złożonych do akt sprawy wynika, iż skarżący nie dysponuje dochodem, a nawet jego działalność przyniosła mu stratę w wysokości 46.567,06 złotych. Nadto posiada 12 zobowiązań kredytowych zaciągniętych m.in. na zakup i remont domu, zakup ziemi i maszyn rolniczych. Do spłaty pierwszego z nich, którego rata wynosi 370 CHF, pozostało jeszcze skarżącemu 107.686 CHF, natomiast do spłaty kredytu na remont domu pozostało jeszcze 86.000 zł. Kredyty na zakup ziemi i maszyn rolniczych są współfinansowane z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, dlatego też warunkiem uzyskania tych dopłat jest terminowe spłacanie rat kredytu. Skarżący ma również kredyty zaciągnięte po klęsce suszy z 2009 r., których spłata była dwukrotnie zmieniana i aktualnie została odsunięta do końca 2012 r. z uwagi na brak środków finansowych. Sytuacja majątkowa skarżącego jest na tyle trudna, że musiał on zaciągnąć pożyczkę w wysokości 2.300 złotych w Provident Polska, ma on również zadłużenia na kartach kredytowych. Organ nie zwrócił również uwagi na fakt, iż skarżący zakupił składniki swojego majątku wskazane w decyzji na kredyt i do momentu jego całkowitej spłaty ustanowione są na nich zabezpieczenia banków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wydał wyrok w oparciu o materiał dowodowy zebrany z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, by w sprawie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które ten Sąd obowiązany jest wziąć pod rozwagę z urzędu. Rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga ta nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Skarga kasacyjna została wniesiona w oparciu o podstawę z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to jest naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim stwierdzić trzeba, że zarzut podniesiony w skardze kasacyjnej nie został prawidłowo sformułowany. Naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., dotyczy przepisów proceduralnych, które regulują postępowanie przed sądami administracyjnymi, a więc przepisów powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Tymczasem zarzucając, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał wyrok w oparciu o materiał dowodowy zebrany z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, skarżący nie podał jaki przepis ustawy proceduralnej został przez Sąd pierwszej instancji naruszony.

Brak powiązania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez organ przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego z zarzutem naruszenia przez Sąd przepisów p.p.s.a. nie może prowadzić do nierozpoznania merytorycznego zarzutów podniesionych w tej skardze (tak uchwała Pełnego Składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09). Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 7, art. 9 i art. 10 k.p.a. został więc w sprawie rozpoznany.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie właściwie skontrolował zastosowanie powyższych przepisów przez organy administracji publicznej, a organy, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie uchybiły żadnej z zasad postępowania, jaka wynika z powołanych przepisów.

W postępowaniu zakończonym zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzją zostały wyjaśnione istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności.

Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej za pobyt dziecka w całodobowej placówce opiekuńczo-wychowawczej opłatę ponoszą – do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania – rodzice dziecka. Nie kwestionując powyższej zasady, skarżący zarzucił, że obciążenie go połową kwoty z tytułu pobytu w takiej placówce w okresie od 1 kwietnia 2011 r. do 31 sierpnia 2011 r. małoletniej córki N. G. nastąpiło z naruszeniem art. 81 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który to przepis zezwala na całkowite lub częściowe zwolnienie zobowiązanego z takiej opłaty. Szczegółowe warunki zwolnienia z opłaty określone zostały w stosunku do osób zamieszkałych na terenie Powiatu Płockiego w uchwale Rady Miasta Płocka Nr 522/XXVII04 z dnia 24 czerwca 2004 r. w sprawie ustalania opłat za pobyt dzieci i osób pełnoletnich w całodobowych placówkach opiekuńczo-wychowawczych oraz zasad częściowego lub całkowitego zwolnienia rodziców z tych opłat, której § 4 przewiduje możliwość częściowego zwolnienia albo odstąpienia od opłaty. Sytuacja dochodowa, rodzinna i majątkowa J.G. przed ustaleniem opłaty została należycie wyjaśniona.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji dochód skarżącego, jako posiadacza gospodarstwa rolnego, należało ustalić w myśl art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, co też w sprawie uczyniono, pomniejszając kwotę ustaloną w powyższy sposób o alimenty i składki na KRUS. Niezależnie od tego słusznie uznano, że nie bez znaczenia dla oceny sytuacji skarżącego jest okoliczność otrzymywania przez J. G. dopłat do posiadanej ziemi rolnej, które chociaż nie podlegają wliczeniu do dochodu, to w rzeczywistości znacząco poprawiają sytuację ekonomiczną skarżącego.

Postępowanie administracyjne zostało w sprawie wszczęte w dniu 8 kwietnia 2011 r. Przeszkody istniejące po stronie skarżącego uniemożliwiały wcześniejsze przeprowadzenie wywiadu, który doszedł do skutku dopiero w dniu 12 maja 2011 r. Jak wynika z notatki służbowej z dnia 6 maja 2011 r. (k. 7 akt adm.) pracownik organu zobowiązał J. G. w rozmowie telefonicznej do zgromadzenia dokumentów świadczących o dochodach i wydatkach. Należy ponadto zauważyć, że postępowanie w niniejszej sprawie poprzedzone było postępowaniem w analogicznej sprawie dotyczącej opłaty za wcześniejszy okres, co nastąpiło decyzją Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Płocku z dnia 29 grudnia 2010 r., utrzymaną w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku decyzją z dnia 24 marca 2011 r. W sprawie tej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 19 sierpnia 2011 r. oddalił skargę (I SA/Wa 1066/11), a Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 29 marca 2012 r. oddalił skargę kasacyjną (I OSK 2232/11). Skarżący był więc niewątpliwie zorientowany jakiego rodzaju dowody mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Wywiad środowiskowy został w sprawie przeprowadzony starannie.

Zarzuty dotyczące postępowania dowodowego podniesione w skardze kasacyjnej koncentrują się w istocie na polemice z dokonaną przez organy i zaakceptowaną przez Sąd pierwszej instancji oceną, że wykazywane przez skarżącego zobowiązania związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, podnoszeniem kwalifikacji zawodowych ojca dziecka i powiększaniem – przy wykorzystaniu kredytów – powierzchni posiadanego gospodarstwa rolnego, podobnie jak i poprawa standardu życiowego (kredyty na zakup i remont domy) nie mogą prowadzić do częściowego bądź całkowitego przeniesienia kosztów utrzymania jego dziecka w Ośrodku Opiekuńczo-Wychowawczym na jednostkę samorządu terytorialnego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie stwierdzono, że w takim przypadku brak jest podstaw do zwolnienia rodzica z opłat.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną.