Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1023/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2013-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: § 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie NSA Maria Piórkowska WSA Zbigniew Czarnik Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi I. L. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...].


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1023/12

U Z A S A D N I E N I E

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, zwany dalej PWIS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej k.p.a. oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem z 2009 r., utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (zwanego dalej także PPIS) z dnia [...] lipca 2012 r., znak [...] o braku podstaw do stwierdzenia u I. L. choroby zawodowej: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych, określonym w załączniku do rozporządzenia.

Postępowanie administracyjne wszczęto w dniu 14 lipca 2010 r. na wniosek Ośrodka Leczniczo-Rehabilitacyjnego i Medycyny Pracy [...] Sp. z o.o. Oddział [...]. W trakcie postępowania ustalono, że I. L. w latach 1982-1984 zatrudniona była w Zakładach [...] w P. jako kontysta księgowa, w latach 1984-1987 w Wojewódzkim Urzędzie Poczty [...] jako st. asystent, a od 1987 r. do dnia wydania decyzji zatrudniona jest w Fabryce "[...]" S.A. kolejno jako referent ds. księgowości, księgowa ds. finansowych, księgowa kasjerka oraz specjalista ds. windykacji. Wnioskodawczyni przez okres ponad 27 lat świadczyła pracę w narażeniu na czynniki mogące spowodować chorobę zawodową-zespół cieśni nadgarstka, co potwierdza karta oceny narażenia zawodowego.

W orzeczeniach lekarskich wydanych przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy (WOMP) z dnia 25 sierpnia 2011 r. oraz przez Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi (IMP) z dnia 1 marca 2012 r. stwierdzono brak podstaw do rozpoznania u I. L. choroby zawodowej wymienionej w poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych, określonym w załączniku do rozporządzenia. Wskazane orzeczenia były podstawą rozstrzygania przez organu I instancji.

PPIS w uzasadnieniu wskazał, że u I. L. stwierdzono cechy zespołu cieśni nadgarstka w obrębie prawej i lewej ręki, a czynności zawodowe, które mogły ten stan spowodować trwały do 1992 r. Zgodnie z rozporządzeniem zaś, okres, w którym występowanie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym w przypadku chorób obwodowego układu nerwowego wynosi 1 rok i warunek ten w rozpatrywanym przypadku nie został spełniony.

I. L. w odwołaniu od powyższej decyzji wyraziła niezadowolenie, gdyż sposób wykonywania pracy wpłynął na powstanie schorzenia zespołu cieśni nadgarstka i powołała się na treść karty narażenia zawodowego potwierdzającej wieloletnie narażenie zawodowe. Karta oceny narażenia zawodowego jest jednym z istotnych elementów, na podstawie których wydawane jest orzeczeni lekarskie i poddała w wątpliwość w zakresie zgodności z prawem kwestionowanie ustaleń w niej zawartych przez lekarza orzecznika medycyny pracy.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny powołaną na wstępie decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z rozpoznaniem Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z dnia 25 sierpnia 2011 r. badania i konsultacje wykazały u badanej elektrofizjologiczne cechy zespołu cieśni nadgarstka. Natomiast w badaniu neurologicznym dominowały u badanej dolegliwości spowodowane objawami dyskopatii szyjnej C-5 i C-6. Biorąc jednak pod uwagę dane odnośnie narażenia zawodowego, w tym analizę sposobu wykonywania pracy oraz dane odnośnie wywiadu chorobowego brak jest podstaw do uznania zawodowej etiologii stwierdzonego u pacjentki zespołu cieśni nadgarstka. Instytut Medycyny Pracy wprawdzie w orzeczeniu z dnia 1 marca 2012 r. wskazał, że stwierdzono cechy zespołu cieśni w obrębie nadgarstka lewej i prawej ręki, ale praca, mogąca być przyczyną powstania choroby zawodowej zakończyła się w 1992 r. Zgodnie z rozporządzeniem z 2009 r. okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym w przypadku chorób obwodowego układu nerwowego wynosi 1 rok. W rozpoznawanej sprawie warunek ten nie został spełniony.

Organ II instancji wskazał, że dla wydania pozytywnego rozstrzygnięcia w sprawie o stwierdzenie choroby zawodowej organ administracji ustalić musi łączne wystąpienie trzech przesłanek: po pierwsze istnienie narażenia na czynnik chorobotwórczy w środowisku pracy strony, po drugie wystąpienie u niej schorzenia medycznego odpowiadającego wykazowi chorób zawodowych, po trzecie wreszcie związku typu przyczyna - skutek między narażeniem zawodowym, a chorobą.

Organ odwoławczy stwierdza, że w sprawie niniejszej występuje przesłanka pierwsza i druga, natomiast brak przesłanki trzeciej.

W przedmiotowej sprawie brak jest wątpliwości, co do faktu narażenia strony na czynnik chorobotwórczy w środowisku pracy. Okoliczność powyższą stwierdzono na podstawie ustaleń faktycznych dokonanych przez organ I instancji, zwłaszcza karty oceny narażenia zawodowego.

Spełnienie przesłanki stwierdzenia u odwołującej się medycznej jednostki chorobowej wiąże się wprost z rozpoznaniem poczynionym przez stosowne instytuty medyczne. W aktach sprawy zalegają dwa orzeczenia lekarskie, stanowiące z prawnego punktu widzenia opinie biegłych, które korzystają w zakresie wiedzy specjalistycznej z domniemania prawdziwości, co oznacza, że organ administracyjny nie ma prawa podważać w powyższym zakresie ich twierdzeń i musi je uznać za wiążące. Zapadłe rozstrzygnięcia biegłych są jasne, pozbawione niedomówień, wyczerpujące, należycie uzasadnione i nie zawierają wewnętrznych sprzeczności, przy tym stwierdzają u odwołującej się chorobę z sensie medycznym, jednocześnie w oparciu o specjalistyczną wiedzę wykluczają jej zawodowe źródło.

Co do trzeciej przesłanki biorąc pod uwagę treść orzeczeń lekarskich organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie brak jest również związku typu przyczyna - skutek między narażeniem na ruchy monotypowe w środowisku pracy, a stwierdzaną chorobą.

I. L. złożyła skargę na wskazaną na wstępie decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zarzucając jej naruszenie art.2351 Kodeksu pracy przez przyjęcie w oparciu o niezupełne i niejednoznaczne orzeczenia lekarskie WOMP i Instytutu Medycyny Pracy, że u skarżącej brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej objętej postępowaniem. Wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz koszów postępowania wg norm przepisanych

W uzasadnieniu skarżąca nie zgodziła się ze stwierdzeniami organu, że opinie biegłych jednoznacznie wykluczają zawodowe, a wskazują na pozazawodowe źródło dolegliwości. Odwołała się do rozbieżności, jakie jej zdaniem występują w treści wskazanych wyżej orzeczeń w zakresie ustalenia, czy praca przy komputerze stanowi istotny czynnik ryzyka rozwoju cieśni nadgarstka. Podała, że organy I i Ii instancji oparły się o niejednoznaczne treści orzeczeń medycznych, które w sposób nieprzekonujący wyjaśniają wszystkie wątpliwości o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej i dlatego decyzje jako wadliwie nie mogą funkcjonować w obrocie prawnym.

W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej P.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a Sąd oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia.

Poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że organy orzekające naruszyły przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. skutkowało uchyleniem decyzji obydwu instancji.

Stan faktyczny sprawy ustalony w postępowaniu administracyjnym odpowiada wymogom wynikającym z przepisów prawa. Sąd uznaje, że tak ustalony stan faktyczny może być podstawą faktyczną wyrokowania.

Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy (dalej WOMP) w orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia 25 sierpnia 2011 r. stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - zespołu cieśni w obrębie nadgarstka z poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych: Przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy. W uzasadnieniu orzeczenia WOMP opisał przebieg pracy zawodowej z określeniem wykonywanych czynności w okresie zatrudnienia na zajmowanych stanowiskach pracy. Z wywiadu chorobowego i zgromadzonej dokumentacji medycznej wynika, że od około 4 lat występują u badanej dolegliwości bólowe prawej dłoni w postaci drętwienia, obrzęków palców dłoni. W 2007 r. oraz w 2010 r. zainteresowana wykonała badania EMG, które wykazało elektrofizjologiczne cechy zespołu cieśni nadgarstka prawego. W badaniu EMG stwierdzono zespół cieśni nadgarstka prawego o miernym stopniu zaawansowania po prawej stronie i niewielkim po lewej. W badaniu fizykalnym (neurologicznym) dominowały u badanej dolegliwości spowodowane objawami dyskopatii szyjnej C5 – C6. W badaniu ortopedycznym nie stwierdzono pewnych klinicznych cech zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Ze względu na sposób wykonywania pracy nie można uznać zawodowej etiologii dolegliwości w obrębie dłoni. Od ponad dwudziestu lat zainteresowana wykonuje pracę głównie na komputerze, a według danych literaturowych praca przy komputerze nie jest obecnie uznawana jako istotny czynnik ryzyka rozwoju cieśni nadgarstka.

W orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi - jednostki orzeczniczej II stopnia stwierdzono, że skarżąca od około 20 pracę wykonuje przy pomocy komputera. Z uzupełnionej na żądanie Kliniki IMP, karty narażenia zawodowego wynika, że pracę przy komputerze wykonuje od 1992 r. W latach 1984 – 1987 pisała na maszynie do pisania, a w latach 1987 – 1992 obsługiwała maszynę licząco–księgującą "Ascota". Badanie podaje, że pierwsze dolegliwości drętwienia palców I-III ręki prawej pojawiły się około 2006 r. Przeprowadzone w 2007 r. badanie ENeG wykazało cechy prawostronnego zespołu cieśni nadgarstka niewielkiego stopnia. Dolegliwości uległy zdecydowanemu nasileniu w 2010 r. i obecnie dotyczą górnych kończyn z wyraźną przewagą prawej. W trakcie hospitalizacji stwierdzono u pacjentki cechy zespołu cieśni w obrębie nadgarstka lewej i prawej ręki. Przyjęto jednak, że czynności zawodowe, które mogłyby stanowić przyczynę neuropatii nerwu pośrodkowego były wykonywane do 1992 r. Od 1992 r. pacjentka obsługiwała klawiaturę i mysz komputera, a według aktualnej wiedzy czynności te nie stwarzają istotnego ryzyka wystąpienia cieśni nadgarstka, czyli warunków, w których dochodziłoby do zwiększenia ciśnienia w kanale nadgarstka i długotrwałego ucisku na pnie nerwów pośrodkowych. Stwierdzono, że dla skarżącej upłynął już termin 1 roku do zgłoszenia choroby zawodowej z pkt 20 wykazu chorób zawodowych, ponieważ praca mogąca być przyczyną cieśni nadgarstka zakończyła się w 1992 r. Ponadto za pozazawodową etiologią choroby przemawia wystąpienie cieśni nadgarstka w okresie okołomenopauzalnym, zaburzenia gospodarki lipidowej i węglowodanowej. Z tych przyczyn orzeczono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią zespołu cieśni kanału nadgarstka.

Mając na względzie stan faktyczny sprawy, Sąd doszedł do wniosku, że spór w niniejszej sprawie dotyczy udzielenia odpowiedzi, czy skarżącej zasadnie odmówiono uznania stwierdzonych schorzeń za chorobę zawodową z powodu braku związku schorzenia ze sposobem wykonywania pracy i czy istotnie zgłoszenie choroby zawodowej nastąpiło z przekroczeniem 1 roku, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym.

Zgodnie z art. 2351 ustawy z dnia 26 kwietnia 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.) zwana dalej K.p. za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanym "narażeniem zawodowym". Wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym określa załącznik do rozporządzenia z 2009 r. Z art. 2352 K.p. wynika, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia z 2009 r. lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1 wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Narażenie zawodowe podlega ocenie przy dokonywaniu, której uwzględnia się w odniesieniu do sposobu wykonywania pracy – określenie stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego.

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest § 8 rozporządzenia z 2009 r. stosownie, do którego decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Jeżeli właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać, od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2 rozporządzenia z 2009 r.).

Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej jest postępowaniem administracyjnym i dlatego prowadzone jest na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego ze wszystkimi konsekwencjami. W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) Organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Z przytoczonych przepisów jednoznacznie wynika, że to na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy i ustalenia prawdy w sensie materialnym. Zakres postępowania administracyjnego wyznaczany jest treścią hipotezy normy prawnej mogącej być podstawą wydania decyzji administracyjnej.

W sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że w wykazie chorób zawodowych w pkt 20. 1 jest wymieniony zespół cieśni w obrębie nadgarstka, której stwierdzenia domaga się skarżąca. Ponadto jednostki orzecznicze stwierdziły w badaniu elektroneurograficznym cechy zespołu cieśni w obrębie nadgarstka lewej i prawej ręki. Wątpliwości powstają przy ustaleniu, czy schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w związku ze sposobem wykonywania pracy.

Organ orzeczniczy II stopnia stwierdził ponadto, że skarżąca nie spełniła warunku zgłoszenia choroby zawodowej zespołu cieśni nadgarstka w okresie 1 roku, ponieważ dolegliwości i objawy zespołu cieśni nadgarstka u badanej wystąpiły w 2006 r., a praca mogąca być przyczyną zespołu cieśni nadgarstka zakończyła się w 1992 r.

Zagadnieniem terminu zgłaszania chorób zawodowych przez osoby pozostające w zatrudnieniu zajął się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, który stwierdził, że w przypadku wystąpienia udokumentowanych objawów choroby w okresie zatrudnienia (czyli u pracownika) choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych nie mają zastosowania jakiekolwiek terminy określone w tym wykazie. Choroba zawodowa musi być spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy (wyrok WSA w Lublinie 19.11.2009 r. sygn. akt II SA/Lu 464/09 LEX nr 551960). Sąd w składzie orzekającym podziela ten pogląd, wyrażony na podstawie przepisów rozporządzenia z 2009 r. które w tym zakresie nie uległo żadnym zmianom. Skutkiem powyższego jest przyjęcie, że skarżąca zgłosiła chorobę zawodową w czasie zatrudnienia, w takim przypadku rzeczą organów jest prowadzenie postępowania w sprawie choroby zawodowej.

Z karty oceny narażenia zawodowego z dnia 27 lipca 2010 r. wynika, że I. L. od 1.01.1982 r. – 31.08.1984 r. pracowała jako kontysta księgowy w Zakładach [...] w P., zakład zlikwidowany (prowadziła dokumentację księgową, odręcznie wpisywała dane prawą ręką, średni około 7 godzin dziennie); od 1.09.1984 r. - 10.04.1987 r. – starszy asystent w Wojewódzkim Urzędzie Poczty [...], zakład zlikwidowany (odręczne wpisywanie danych, wypisywanie faktur na maszynie do pisania – klawisze o dużym skoku przez około 7 godzin w czasie zmiany roboczej, praca wymagająca wymuszonej pracy palców nadgarstków obydwu rąk z przewagą ręki prawej. Od 1.05.1987 r. do nadal jest zatrudniona w Fabryce "[...]" w P. – referent ds. księgowości 01.05.87 r. - 29.02.88 r., księgowa ds. finansowych 1.03.88 r. – 30.04.89 r., księgowa kasjerka 01.05.89 r. – 31.02.02 r., a od. 01.05.02 r. specjalista ds. windykacji (wprowadzanie danych do komputera obsługa programów księgowych, korzystanie z maszyn liczących "ASCOTA" i kalkulatorów – praca palców i nadgarstka obu rąk na klawiaturach maszyny do liczenia, komputera oraz obsługa "myszki" prawą dłonią w ciągu całej zmiany roboczej. W charakterystyce wykonywanej pracy (czynności) wskazano, że polega ona na obsłudze komputera oraz urządzeń do liczenia przez całą zmianę roboczą, długotrwałe, powtarzane, liczne ruchy dłoni w trakcie posługiwania się klawiaturą i myszką komputerową. Jako przyczynę choroby zawodowej wskazano powtarzalne, wymuszone ruchy dłoni w obrębie nadgarstka (obsługa klawiatury i myszki komputerowej. W karcie oceny narażenia zawodowego z dnia 30 stycznia 2012 r. uszczegółowiono opis warunków pracy zgodnie z zakresem wskazanym przez jednostkę orzeczniczą II stopnia.

Orzeczenie o stwierdzeniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania jest wydawane między innymi na podstawie oceny narażenia zawodowego, a definicja tego narażenia zawodowego dla ocenianego schorzenia zawarta jest w § 6 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia z 2009 r. wcześniej już przytoczona. Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularza oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporządzenia z 2009 r.). Z przywołanych przepisów wynika, że formularz narażenia zawodowego podlega ocenie przez jednostki orzecznicze I i II stopnia oraz właściwe organy do orzekania w sprawie chorób zawodowych.

W procesie zmierzającym do stwierdzenia choroby zawodowej lub odmowy jej stwierdzenia nie można pominąć karty oceny narażenia zawodowego sporządzonej w zgodzie z obowiązującymi przepisami i nie ustosunkować się do zapisów karty narażenia zawodowego w uzasadnieniu orzeczenia wydawanego przez jednostki orzecznicze. Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie, bowiem w uzasadnieniu orzeczenia I i II instancji jednostek medycyny pracy, ograniczono się do stwierdzenia, że według aktualnej wiedzy medycznej praca polegająca na pisaniu na klawiaturze komputera nie stwarza ryzyka wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka, czyli warunków, w których dochodziłoby do zwiększania ciśnienia w kanale nadgarstka i długotrwałego ucisku na pnie nerwów pośrodkowych. Obowiązek właściwego uzasadnienia orzeczenia służy pozbawienie udziału lekarza orzecznika cech arbitralności. Orzeczenie II instancji nie zawiera wyjaśnienia, jakie czynności powodują powstanie zespołu cieśni nadgarstka, ani nie zawiera wyjaśnienia przyczyn, dla których opisany w karcie narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy nie może być zakwalifikowany jako wysoko uprawdopodabniający, że powtarzane czynności mogły spowodować powstanie choroby zawodowej.

Z karty narażenia zawodowego wynika, że skarżąca pracuje nie tylko na klawiaturze, ale też na dokumentach w formie papierowej, co wymusza również określone czynności. Czynności te wykonuje prawie przez cały okres zatrudnienia w określonej ilości godzin dziennie. Sąd zwraca uwagę, że komputer i myszka są narzędziami pracy, które wraz z postępem ulegają zmianie, ale narażeniem zawodowym w sensie prawnym jest sposób wykonywania pracy (§ 6 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2009 r.). Ocenione muszą być czynności, ich powtarzalność we wskazanym okresie i nasilenie w aspekcie schorzenia stwierdzonego u skarżącej, jako dopełnienie trzeciej przesłanki z art. 2351 K.p.

Domniemanie istnienia choroby zawodowej upada, gdy zebrany materiał dowodowy pozwala jednoznacznie lub z wysokim prawdopodobieństwem wykluczyć taki związek przyczynowo-skutkowy, to znaczy wskazać inną niż zawodową etiologię choroby. Stwierdzenie w uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego, że za pozazawodową etiologią choroby zespołu cieśni nadgarstka przemawia ich wystąpienie w okresie okołomenopauzalnym oraz zaburzenia gospodarki lipidowej i węglowodanowej powoduje, że nosi ono cechy arbitralności, gdyż pozazawodowe przyczyny schorzenia nie zostały w jakikolwiek sposób uzasadnione.

Kierowanie się zasadami wyrażonymi w art. 7 i art. 77 k.p.a. przy wydawaniu rozstrzygnięcia nie zawsze musi oznaczać zadośćuczynienie żądaniu strony postępowania, jednak musi zawsze wykazywać, że wydane orzeczenie wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu. Materiał sprawy musi odpowiadać na wątpliwości strony i nawet, jeśli nie zgadza się ona z rozstrzygnięciem musi, w razie kontroli instancyjnej lub sądowoadministracyjnej, dawać kontrolującemu przekonanie o słuszności zaskarżonego aktu (wyrok NSA z 07.12.2011, sygn. akt I OSK 4/11 LEX nr 1149372). Tym standardom nie odpowiadają orzeczenia, które zapadły w rozpoznawanej sprawie, a ocenia tych orzeczeń zaprezentowana przez organy orzekające nie znajduje potwierdzenia w ich uzasadnieniu.

Granice orzekania dla stwierdzenia lub odmowy stwierdzenia choroby zawodowej zawiera art. 2351 k.p. Skoro w uzasadnieniu orzeczeń jednostek medycyny brak jest takiej oceny to stwierdzić należy, że organy inspekcji sanitarnej obydwu instancji naruszyły przepisy o postępowaniu dowodowym, a to art. 80, art. 77 i art. 7 k.p.a. w związku z art. 2351 k.p. Sąd ponadto zwraca uwagę, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ jako źródło pozazawodowe wystąpienia choroby podał przyczyny endokrynne, a na takie przyczyny nie wskazuje żadne z orzeczeń medycznych. Organ podał, że rozstrzygnięcie kwestii wystąpienia narażenia na czynniki chorobotwórcze w środowisku pracy jest zastrzeżone dla organu administracji, a nie dla medycznych jednostek orzeczniczych. Również i w tym zakresie uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera żadnego odniesienia do sposobu wykonywania pracy i czynności opisanych w karcie narażenia zawodowego.

Z tych przyczyn Sad uwzględnił skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje obydwu instancji, bowiem naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy będą miały na względzie zalecenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a w szczególności:

- podejmą działania w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy w celu stwierdzenia lub wykluczenia pozazawodowej etiologii schorzenia (np. dodatkowe badania, ewentualnie wezwą skarżącą czy dysponuje stosownymi badaniami mając na względzie uregulowanie § 8 ust. 2 rozporządzenia z 2009 r.);

- zwrócą się do IMP o dokonanie oceny czy istotnie sposób wykonywania pracy na komputerze z użyciem myszki i innych czynności opisanych w karcie narażenia zawodowego miał lub mógł mieć wpływ na powstanie zespołu cieśni nadgarstka u skarżącej;

- dokonają analizy otrzymanej odpowiedzi, a następnie wydadzą decyzję odpowiadająca art. 107 § 3 k.p.a. z zachowaniem zasad postępowania administracyjnego.