Postanowienie Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt K 13/96
Trybunał Konstytucyjny
Data orzeczenia: 1997-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 3 ust. 1, art. 67 ust. 2
journal: Dz.U. 1976 nr 7 poz. 36
law: Obwieszczenie Przewodniczącego Rady Państwa z dnia 16 lutego 1976 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej uchwalonej przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952 r.
article: art. 4 ust. 2
journal: Dz.U. 1991 nr 109 poz. 470
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym.
article: art. 23 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1995 nr 1 poz. 1
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.
journal: Dz.U. 1996 nr 5 poz. 34
Teza: na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym /t.j. Dz.U. 1991 nr 109 poz 470 ze zm./ umorzyć postępowanie w sprawie.

TEZY

na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym /t.j. Dz.U. 1991 nr 109 poz 470 ze zm./ umorzyć postępowanie w sprawie.


SENTENCJA

Trybunał Konstytucyjny po rozpoznaniu sprawy z wniosku Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych o stwierdzenie:

czy art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. 1995 nr 1 poz. 1/ w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 22 grudnia 1995 r. art. 25 ust. 13 /Dz.U. 1996 nr 5 poz. 34/ - jest zgodny z art. 1, art. 3 ust. 1 oraz art. 67 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

postanawia:


UZASADNIENIE

Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych, działając na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym /t.j. Dz.U. 1991 nr 109 poz. 470 ze zm./, zwróciło się do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o stwierdzenie: czy art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U. 1995 nr 1 poz. 1/ w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 22 grudnia 1995 r. art. 25 ust. 13 /Dz.U. 1996 nr 5 poz. 34/ - jest zgodny z art. 1, art. 3 ust. 1 oraz art. 67 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Z uzasadnienia wniosku wynika, że przedmiotem zaskarżenia jest przepis art. 25 ust. 13 w związku z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.

Wnioskodawca podniósł, że w myśl art. 23 ust. 1 pkt 2 tej ustawy prawo do zasiłku przysługuje bezrobotnemu, jeżeli w okresie 12 miesięcy, poprzedzających dzień zarejestrowania, był zatrudniony przez okres co najmniej 180 dni. Osoby zatrudnione przez okres co najmniej 6-ciu miesięcy u różnych pracodawców - prywatnych, spółdzielczych, prywatyzowanych, państwowych - nabywały uprawnienia do stosownych świadczeń z tytułu bezrobocia na okres jednego roku. Oznacza to, iż świadczenia te nie były uzależnione od typu zakładu pracy, względnie rodzaju pracy wykonywanej przez zatrudnionego, np. praca interwencyjna, praca przy robotach publicznych.

Wprowadzenie do ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu art. 23 ust. 13 w brzmieniu:

"bezrobotnemu, który nabył prawo do zasiłku wyłącznie w wyniku zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych, zasiłek przysługuje przez okres równy okresowi jego zatrudnienia, nie dłużej jednak niż 12 miesięcy" spowodowało wyodrębnienie pewnej kategorii osób i postawienie ich w nierównej sytuacji społeczno-prawnej wobec pozostałych osób świadczących pracę.

Oznacza to w praktyce, że po wejściu w życie tego przepisu bezrobotnemu zatrudnionemu przy pracach interwencyjnych lub robotach publicznych przez okres 6 miesięcy przysługiwać będzie uprawnienie do zasiłku na okres 6 miesięcy, a nie jak dotychczas na okres jednego roku.

Tego rodzaju skrócenie okresu prawa do zasiłku dla bezrobotnych kłóci się z zasadami wynikającymi z przepisów zawartych w art. 1, art. 3 i art. 67 ust. 2 Konstytucji RP, a w szczególności z zasadą równości obywateli.

Zdaniem Wnioskodawcy o okresie zasiłkowym nie powinien decydować rodzaj wykonywanej pracy - subsydiowanej czy innej, względnie status pracodawcy, lecz tylko okoliczności związane z faktem świadczenia pracy. Wnioskodawca podniósł, że w przedstawionej wyżej sytuacji faktycznej obywatel pracuje przez 6 miesięcy, a w związku z tym niezrozumiałe jest, iż w jednym przypadku przysługuje mu prawo do 12-to miesięcznego zasiłku, a w drugim tylko do 6-cio miesięcznego.

Zdaniem Wnioskodawcy ta nowa kategoria osób - zatrudnionych w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych - została pozbawiona świadczeń w dotychczasowym zakresie, przez co zostały naruszone postanowienia Konstytucji RP zawarte w art. 1 i art. 67 ust. 2 w związku z art. 3 ust. 1.

Prokurator Generalny przedstawiając stanowisko w sprawie stwierdził, że przepis art. 25 ust. 13 w związku z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie jest niezgodny z art. 1, art. 3 ust. 1 oraz art. 67 ust. 2 przepisów konstytucyjnych pozostawionych w mocy na podstawie art. 77 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 84 poz. 426 ze zm./.

Prokurator Generalny uznał, że podstawowym zagadnieniem jest ustalenie, czy osoby zatrudnione w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych znajdują się w sytuacji relewantnej w stosunku do osób określonych w art. 23 ust. 1 pkt 2 zaskarżonej ustawy w zakresie nabywania uprawnień do zasiłku dla bezrobotnych, a zwłaszcza czasokresu w jakim ten zasiłek im przysługuje. Wskazał na dyskusję parlamentarną na 68 posiedzeniu Sejmu w dniach 21 i 22 grudnia 1995 r. - w czasie której rozwiązanie przyjęte w art. 25 ust. 13 tej ustawy uzasadniano tym, iż "de facto państwo przez kilka lat finansuje taką osobę bądź w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych, bądź na zasiłku dla bezrobotnego - gdyż w tym wypadku nie płaci się składki na Fundusz Pracy (...). Jeżeli państwo ma płacić takim osobom to niech przynajmniej okresy zasiłku będą równe okresowi pracy tych osób - będzie to wówczas bardziej sprawiedliwe (...)" - Prokurator Generalny stwierdził, że analiza  argumentów przytoczonych w toku tej dyskusji co do społeczno-gospodarczej celowości nieco innego potraktowania bezrobotnych, którzy uprawnienia do zasiłku nabyli w wyniku wykonywania prac interwencyjnych lub robót publicznych prowadzi do wniosku, iż uregulowanie to nie narusza konstytucyjnej zasady równości, a co za tym idzie także art. 1 i art. 3 ust. 1 przepisów konstytucyjnych.

Do podstawowych argumentów przemawiających za konstytucyjnością przepisu art. 25 ust. 13 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu Prokurator Generalny zaliczył okoliczność, iż prace interwencyjne i roboty publiczne finansowane są w Funduszu Pracy, a więc ze środków przeznaczonych na łagodzenie skutków bezrobocia. Zatrudnienie to ma więc już formę pomocy dla bezrobotnego i w związku z tym zasadnie, także z punktu widzenia zasady równości, zmodyfikowano w zaskarżonym przepisie czasokres pobierania zasiłku przez bezrobotnego, który nabył do niego uprawnienia z tego tytułu.

Prokurator Generalny zauważa przy tym, że - jak wynika z art. 19 i art. 20 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu - Urząd Pracy zwraca część kosztów poniesionych przez organizatora prac interwencyjnych lub robót publicznych dla bezrobotnych. Refundacja tych kosztów dokonywana jest z Funduszu Pracy, a więc ze środków przeznaczonych głównie na rozwiązywanie problematyki związanej z bezrobociem.

Zdaniem Prokuratora Generalnego okoliczność ta różnicuje, w rozumieniu art. 67 ust. 2 przepisów konstytucyjnych, sytuację faktyczną osób, które nabyły uprawnienia do zasiłku w związku z wykonywaniem prac interwencyjnych lub robót publicznych - w stosunku do osób, które nabyły te uprawnienia wykazując aktywność w poszukiwaniu i podejmowaniu pracy.

Minister Pracy i Polityki Socjalnej - w piśmie z dnia 25 listopada 1996 r. znak: GM.I.074-95/96 - zwrócił uwagę, że kwestionowany art. 25 ust. 13 zaskarżonej ustawy ma zastosowanie do bezrobotnych skierowanych do prac interwencyjnych lub robót publicznych począwszy od dnia wejścia w życie powyższej ustawy to jest od dnia 1 marca 1996 r. Przepis powyższy miałby zatem praktyczne zastosowanie począwszy od 1 marca 1997 r. /co najmniej 6 miesięcy zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych po dniu 1 marca 1996 r. i co najmniej 6 miesięcy pobierania zasiłku/.

W dniu 20 listopada 1996 r.

Sejm RP przyjął ustawę o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz o zmianie niektórych ustaw, która wśród licznych zmian wprowadzonych w przepisach ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, uchyliła kwestionowany przez OPZZ przepis art. 25 ust. 13 tej ustawy.

W tej sytuacji wniosek Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych dotyczący zgodności art. 25 ust. 13 zaskarżonej ustawy z Konstytucją z dniem 1 stycznia 1997 r. stanie się bezprzedmiotowy.

Ustawa z dnia 22 grudnia 1995 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu ogłoszona w Dz.U. 1996 nr 5 poz. 34 weszła w życie z dniem 1 marca 1996 r. Ustawę z dnia 6 grudnia 1996 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz o zmianie niektórych ustaw zaskarżony przepis art. 25 ust. 13 został uchylony /art. 1 pkt 19 lit. "i" tej ustawy/.

Ustawa z dnia 6 grudnia 1996 r. została podpisana przez Prezydenta RP i ogłoszona w Dzienniku Ustaw z dnia 17 grudnia 1996 r. nr 147 pod poz. 687; w zakresie dotyczącym zaskarżonego przepisu ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 1997 r. i z tym dniem przepis ten utracił moc.

Uchylony przepis art. 25 ust. 13 ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu funkcjonował w systemie prawnym od dnia 1 marca do dnia 31 grudnia 1996 r., a więc przez okres 10 miesięcy. Przepis ten w praktyce nie został i nie zostanie zastosowany, gdyż do jego zastosowania potrzebny okres obowiązywania musiałby wynieść co najmniej 12 miesięcy /jeden rok/ - minimum 6 miesięcy zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych po dniu 1 marca 1996 r. i co najmniej 6 miesięcy pobierania zasiłku.

Skoro zaskarżony przepis art. 25 ust. 13 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny i przepis ten nie spowodował żadnych skutków prawnych postępowanie w sprawie należało umorzyć na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym.