Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 124/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2009-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 17, 11, 77 § 1, art. 80, art.107 § 1 i 3, art. 145
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas Sędzia WSA Joanna Brzezińska /spr./ Protokolant sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2009 r. sprawy ze skargi K.Ż. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Ostateczną decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (nazywanej dalej jako: ARiMR) przyznał K.Ż. płatność z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (zwaną dalej płatnością ONW) za 2005 rok, w łącznej wysokości 10.058,91 zł.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2008 r. wskazany organ, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) z urzędu wznowił postępowanie administracyjne zakończone powyższą decyzją o przyznaniu płatności ONW za 2005 rok.

Po przeprowadzenia postępowania wznowieniowego, decyzją z dnia

[...] października 2008 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uchylił własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2006 r. i odmówił K.Ż. przyznania płatności ONW na rok 2005. Decyzja została wydana na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. Nr 64, poz. 427) w związku z §§ 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 68, poz. 448 ze zm.), art. 93 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.Urz.UE L 277 z 21.10.2005, str. 1) oraz art. 10, art. 104, art. 107, art. 145 § 1 pkt 5, art. 149, art. 150 § 1, art. 151 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż wnioskiem z [...] maja 2005 r. strona zwróciła się o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 6 działkach rolnych o łącznej powierzchni 62,39 ha (nr działek ewidencyjnych [...]). Po weryfikacji zgromadzonej dokumentacji i kontroli złożonego wniosku została wydana decyzja z dnia [...] kwietnia 2006 r. przyznająca płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, która stałą się ostateczna.

W toku prowadzonego postępowania Prokurator Prokuratury Okręgowej postanowieniem sygn. akt V Ds. 72/05 wystąpił z żądaniem wydania oryginałów wniosków o "dopłaty bezpośrednie dla rolnictwa oraz o dopłaty ONW, złożone za rok 2005" złożonych przez członków Spółdzielni RSP, w tym również przez K.Ż.. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2006 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej umorzył śledztwo wobec osób, którym przedstawiono zarzuty w sprawie V Ds. 72/05, z powodu braku ustawowych znamion czynu zabronionego. Z uzasadnienia przesłanego postanowienia Prokuratury - jak wskazał orzekający organ - wynika, że wnioskodawczyni, podobnie jak i inni dzierżawcy, nie prowadziła na dzierżawionym, od RSP, gruncie indywidualnej działalności rolniczej, a jedynie miała formalnie zawartą umowę dzierżawy ze spółdzielnią, która to spółdzielnia faktycznie nadal uprawiała grunty na takich samych zasadach jak wcześniej przed zawarciem umowy dzierżawy.

Powyższe okoliczności, zdaniem organu, stały się podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego dotyczącego przyznanych stronie płatności zarówno za rok 2004, jak i 2005. Do materiału dowodowego sprawy organ zaliczył między innymi dokumenty zgromadzone przez Prokuraturę Okręgową, w tym protokół przesłuchania K.Ż. w charakterze świadka w dniu [...] marca 2006 r. oraz pismo Prokuratora Okręgowego z [...] czerwca 2006 r. Organ wskazał też na nadesłane przez wnioskodawcę wyjaśnienia z dnia [...] czerwca 2008 r. i dokumenty oraz umowę dzierżawy gruntów rolnych z [...] sierpnia 2004 r. dotyczącą działek wskazanych we wniosku. Ponadto organ stopnia powiatowego wskazał, na wynik przebieg rozprawy administracyjnej w dniu [...] lipca 2008 r., podczas której strona oraz jej pełnomocnik B.P. nie wskazali żadnych świadków oraz nie złożyli innych wniosków dowodowych.

Kierownik ARMiR wskazał, iż płatność ONW udzielana jest producentowi rolnemu, który prowadzi działalność rolniczą na minimalnym areale, na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez przynajmniej 5 lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego, stosując na nich dobrą praktykę gospodarki rolnej. Wobec niezdefiniowania w przepisach dotyczących dopłat pojęcia posiadania, należy termin ten wykładać zgodnie z regulacjami Kodeksu cywilnego zawartymi w jego tytule IV "Posiadanie". Wywiódł, iż zgodnie z art. 336 Kodeksu cywilnego posiadaczem rzeczy jest ten kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny) jak i ten kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Na pojęcie posiadania składa się zatem czynnik fizycznego władztwa nad rzeczą o charakterze trwałym jak też czynnik psychiczny wyrażający się w zamiarze władania rzeczą dla siebie. O posiadaniu rozstrzyga zatem wewnętrzna subiektywna wola posiadania rzeczy przejawiająca się w postępowaniu posiadacza wobec otoczenia. Faktyczne władztwo nad rzeczą oznacza, że istnieje swoboda w zakresie podejmowania decyzji np. w zakresie tego co, gdzie, kiedy posiać, jakie i komu zlecać prace polowe, kiedy zbierać plony, komu i kiedy je sprzedawać czy występować o dotacje, jakie grunty zgłaszać we wnioskach o nie.

Analizując dokumenty zgromadzone w sprawie organ podkreślił, iż w toku postępowania przygotowawczego przeprowadzonego przez Komendę Wojewódzką Policji ustalone zostało, iż z uwagi na trudna sytuację finansową Spółdzielni Prezes Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej zaproponował członkom oraz kandydatom na członków zawarcie umów dzierżawy, których przedmiotem miały być grunty rolne należące do Spółdzielni. W wyniku tych umów część gruntów Spółdzielni została rozparcelowana, jednakże pomimo tego faktu, były one w dalszym ciągu uprawiane przez Spółdzielnię. Wobec tego organ uznał iż, pomimo podpisania z RSP umowy dzierżawy gruntów, wnioskodawca – K.Ż. nie prowadziła na nich działalności rolniczej. Nie jest zatem producentem rolnym w rozumieniu ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.), a tym samym nie jest uprawniona do płatności do gruntów rolnych.

Za podstawę tego uznania organ wskazał ustalenia dokonane w trakcie postępowania karnego prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w sprawie V Ds. 72/05 obejmującego zarówno 2004 jak i również 2005 rok, w tym zeznania złożone przez K.Ż. [...] marca 2006 r. oraz jej pisemne wyjaśnienia kierowane do ARiMR z [...] czerwca 2008 r. W ocenie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR zeznania, złożone podczas przesłuchania w Komendzie Wojewódzkiej Policji w dniu [...].03.2006 r. są wiarygodne i miarodajne, albowiem zeznając jako świadek, strona nie miała świadomości, iż jej zeznania będą pociągać za sobą konsekwencje materialne (odmowa przyznania płatności). Podczas tego przesłuchania (vide: protokół przesłuchania [...] z dnia [...].03.2006r.) K.Ż., uprzedzona o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy, wynikającej, że była zatrudniona na stanowisku księgowej w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej. O możliwości dzierżawy pola od spółdzielni dowiedziała się na walnym zgromadzeniu, a po walnym zgromadzeniu otrzymała gotową umowę dzierżawy, w którą wpisane były numery działek oraz powierzchnia. Numery działek zostały wytypowane jej zdaniem przez kierownika M.S., który potem wskazał stronie pole, które będzie dzierżawiła. Dalej strona zeznała, iż z tego co pamięta w 2003 roku dzierżawiła 101 ha i w 2004 roku również 101 ha. Odpowiadając na pytanie dlaczego na umowie dzierżawy z dnia [...] sierpnia 2004 roku figuruje 62,93 ha jako dzierżawione grunty strona podała, iż przypomina sobie, że powierzchnie zostały zmniejszone, a spowodowane to było to tym, że spółdzielnia oddała pole na [...]. Ponadto dodała, iż o tym, że można złożyć wniosek o dotację dowiedziała się z telewizji i złożyła taki wniosek do Agencji (o wpis do ewidencji producentów i wniosek o dopłaty bezpośrednie).

Ponadto K.Ż. zeznała, iż osobiście wypełniała takie wnioski i nie przypomina sobie, aby komuś pomagała wypełniać takie wnioski. Ponadto strona zeznała, iż dzierżawione pole nie było uprawiane przeze nią, a w dalszym ciągu uprawiała je spółdzielnia, ona posiadała jedynie dzierżawę na umowie - podatki od gruntów płaciła spółdzielnia. K.Ż. dodała, że oprócz dzierżawy posiada 8 hektarów gruntów po rodzicach i na te grunty również zwracała się o dotację. Łącznie z dotacji otrzymała 50 tys. zł, pieniądze te wpłaciła dobrowolnie z własnej inicjatywy na do spółdzielni. Zrobiła to dla dobra firmy, aby można za nie kupić nowe maszyny. W zamian za załatwione dotacje nie otrzymała żadnych pieniędzy od spółdzielni, a w spółdzielni zarabia około 900 zł miesięcznie.

Organ stwierdził, iż treść powyższych zeznań jednoznacznie wskazuje na fikcyjny charakter zawartych umów. Treść zeznań wnioskodawcy wskazuje również, iż nie dysponowała ona samodzielnie dzierżawionymi gruntami, gdyż grunty do dzierżawy wyznaczyło kierownictwo RSP oraz świadczy o tym, iż nie sprawowała nad nimi faktycznego władztwa. Umowa zawarta przez wnioskodawcę ze spółdzielnią miała na celu jedynie fikcyjny podział gruntów w celu uzyskania przez spółdzielnię wyższych dopłat z tytułu ONW aniżeli ta otrzymałaby, ubiegając się o nie we własnym imieniu. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał również, iż postępowaniem prokuratorskim objęte zostały lata 2004 oraz 2005, w których to poszczególni członkowie Spółdzielni (w tym K.Ż.) składali w Biurze Powiatowym ARiMR wnioski o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Oznacza to, że materiał dowodowy zgromadzony w trakcie śledztwa, a także postanowienie o jego umorzeniu, odnosi się zarówno do roku 2004 jak również 2005.

W protokole przesłuchania świadka z dnia [...].03.2006 r. (vide: protokół przesłuchania [...]) K.Ż. przedstawiła okoliczności, które miały miejsce w pierwszym roku ubiegania się o płatności - 2004, odniosła się także do sytuacji obecnej, tzn.: aktualnej na dzień składania zeznań, a więc po złożeniu wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005. Analizując dodatkowo warunki umowy organ wskazał, iż wbrew regulacjom art. 693 Kodeksu cywilnego, który do cech istotnych umowy dzierżawy zalicza czynsz dzierżawny płatny przez dzierżawcę, zawarta umowa była nieodpłatna.

Odnosząc się do dokumentów przedłożonych przez stronę organ wywiódł, iż nie potwierdzają one okoliczności faktycznego posiadania przez nią dzierżawionych gruntów, a jedynie fakt dokonania zasiewów i użyczenia materiału siewnego. Stanowią zaprzeczenie zeznań wnioskodawcy złożonych w toku postępowania karnego.

W ocenie organu okoliczności sprawy jednoznacznie wskazują, iż cały proces produkcyjny prowadzony był przez RSP, a rola wnioskodawcy był marginalna, wręcz fikcyjna. Reasumując organ uznał, iż wnioskodawca nie prowadził działalności rolniczej na zgłoszonych przez siebie gruntach i nie był ich posiadaczem, a co za tym idzie nie spełniał kryteriów przyznania płatności. Okoliczności te potwierdzają ustalenia poczynione przez Prokuraturę Okręgową. Dowody przedstawione przez stronę nie mogą natomiast stanowić wiarygodnego kontrdowodu w tym zakresie. Z tych przyczyn w toku ponownej kontroli administracyjnej wszystkie działki rolne zgłoszone przez wnioskodawcę, leżące na działkach ewidencyjnych będących przedmiotem dzierżawy na mocy umowy z dnia [...] sierpnia 2004 roku, wykluczono z powierzchni kwalifikowanej do płatności ONW.

Od decyzji organu pierwszej instancji strona wniosła odwołanie do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, w którym podała, iż decyzję organu pierwszej instancji uważa za krzywdzącą, bowiem była faktycznym a nie fikcyjnym dzierżawcą gruntów spółdzielni. Umowa dzierżawy zawarta między odwołującą się a spółdzielnią, pomimo iż nie przewidywała czynszu za użytkowane grunty, jest zgodna z prawem z uwagi na zasadę swobody umów. Strona wniosła o wnikliwe rozpatrzenie sprawy, bowiem rozstrzygnięcie organu zostało oparte na domysłach, gdyż nikt ponad wszelką wątpliwość nie udowodnił faktów przytoczonych w uzasadnieniu decyzji. Strona zarzuciła, iż zeznania złożone w Komendzie Wojewódzkiej Policji dotyczyły jedynie roku 2004 r. i nie powinny być odnoszone do roku 2005. Dokonywany przez organ podział dokumentów złożonych przez stronę na "ważne" i "nieważne" był bezpodstawny. Nieprawdą było również stwierdzenie, iż spółdzielnia mogła sama uprawiać dzierżawione grunty, jak również była rzeczywistym dysponentem zbiorów.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, na podstawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w zw. z art.145 § 1 pkt 5, 149,150 §1, 151 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. Nr 98, poz. 634), art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. Nr 64, poz. 427), w związku z § 2, § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 68, poz. 448 z poz. zm.), art. 93 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, iż w toku własnej analizy niniejszej sprawy nie stwierdził uchybień w postępowaniu prowadzonym przez organ pierwszej instancji. Nadto w całości podzielił prawidłowość interpretacji przepisów prawa i ich zastosowanie przez organ pierwszej instancji.

W ocenie organu strona nie spełniła warunków umożliwiających przyznanie płatności ONW, bowiem nie była posiadaczem gruntów objętych wnioskiem i nie prowadziła na nich działalności rolniczej. Z akt sprawy wynika, iż umowa dzierżawy miała w istocie fikcyjny charakter. Okoliczność tą potwierdzają dokumenty urzędowe, zgromadzone

w toku postępowania prowadzonego przez właściwe organy ścigania. Strona natomiast w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ pierwszej instancji nie przedstawiła jakichkolwiek wiarygodnych przeciwdowodów pozwalających na obalenie ustaleń poczynionych w toku postępowania przygotowawczego.

W szczególności dowodami tymi nie były zeznania złożone w toku rozprawy administracyjnej w dniu [...] sierpnia 2008 r., oraz oświadczenie złożone na tej rozprawie, a także inne dokumenty złożone przez stronę.

Organ odwoławczy analizując zgromadzony materiał dowodowy stwierdził zatem, iż strona nie spełnia warunków umożliwiających przyznanie płatności ONW także za rok 2005, albowiem nie prowadziła działalności rolniczej na złożonych we wniosku o płatności gruntach rolnych.

K.Ż. na powyższą decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której zarzuciła naruszenie przepisów:

1) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez:

- przyjęcie, że w sprawie zaszły nowe okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania,

- odmówienie wiarygodności dokumentom przedstawionym przez skarżącego oraz zeznaniom złożonym na rozprawie administracyjnej,

- przyjęcie, że zawarta przez skarżącego z RSP umowa dzierżawy była umową fikcyjną,

- przyjęcie, iż skarżący nie był posiadaczem gruntów rolnych wskazanych we wniosku o dopłaty i nie prowadził działalności rolniczej na zadeklarowanych gruntach rolnych,

- nie rozważenie instytucji udziałów nadobowiązkowych

podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego materiału dowodowego prowadzi do przeciwnych wniosków, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

2) art. 75 § 1 k.p.a. poprzez uznanie za dowód zeznań złożonych przez podejrzanych w postępowaniu karnym prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w sprawie V Ds. 72/05 - w charakterze świadków, w sytuacji, gdy zeznania te procesowo nie istnieją, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

3) art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zaszły przesłanki do wznowienia postępowania,

4) art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004, Nr 10, poz. 76) poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu, że skarżący nie jest producentem rolnym, kiedy to fakt ten może być zakwestionowany jedynie w drodze decyzji administracyjnej odmawiającej wpisu do ewidencji producentów,

5) § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 poprzez jego błędną wykładnię polegająca na uznaniu, że skarżący nie spełnia warunków do otrzymania płatności ONW za rok 2005,

6) art. 6 k.p.a. poprzez zakwestionowanie umów cywilnych zawartych przez skarżącego z RPS podczas gdy, w postępowaniu administracyjnym organy nie są uprawnione do badania, czy zawarta umowa była umową ważną w rozumieniu przepisów prawa cywilnego,

7) art. 76 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że ustalenia faktyczne zawarte w postanowieniu Prokuratora o umorzeniu śledztwa korzystają ze szczególnej mocy dowodowej uniemożliwiającej skuteczny kontrdowód w postaci przesłuchania strony i dokumentów prywatnych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wskazując, iż prawidłowość dokonanej przez organy obu instancji interpretacji przepisów prawa potwierdza orzecznictwo sądowe, m.in. przytoczone przez organ wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydane w sprawach o podobnym stanie faktycznym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu bowiem zakwestionowana decyzja nie naruszała prawa w stopniu mającym wpływ na zawarte w niej rozstrzygnięcie.

W pierwszej kolejności wskazania wymaga, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest wyłącznie pod względem legalności tj. zgodności z prawem. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 - dalej zwaną p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Możliwość wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego zachodzi w sytuacji, gdy został on wydany z naruszeniem prawa procesowego jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia była, wydana w wyniku wznowienia postępowania, decyzja uchylająca ostateczną decyzję przyznającą skarżącej dopłaty ONW za rok 2005. Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się natomiast w istocie do oceny czy zaistniały określone prawem podstawy do wznowienia postępowania, a przy pozytywnym rozstrzygnięciu w tym przedmiocie, czy zaszły podstawy do uchylenia decyzji ostatecznej i odmiennego rozstrzygnięcia.

Wznowienie postępowania jest instytucją prawną o szczególnym charakterze dającą możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, zakończonej wcześniej decyzją ostateczną. Wznowienie postępowania może jednak nastąpić tylko w przypadku, gdy postępowanie w którym decyzja zapadła dotknięte jest wadą kwalifikowaną wskazaną w przepisach art. 145 i 145a k.p.a. Jedną z podstaw wznowienia jest ujawnienie nowych, istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych lub dowodów, które istniały w dniu wydania decyzji lecz nie były znane organowi, który wydał decyzję. Wskazana podstawa wznowienia zachodzi zatem wówczas, gdy po wydaniu decyzji ostatecznej ujawnią się (zostaną odkryte przez organ lub wskazane przez stronę) nowe okoliczności lub nowe dowody nieznane dotychczas organowi administracyjnemu. Samoistną podstawę wznowieniową stanowi zarówno ujawnienie nowych okoliczności faktycznych jak również nowych dowodów. Chodzi przy tym o taką nową okoliczność lub nowy dowód, które mają charakter istotny dla ustalenia stanu faktycznego sprawy, istniejącego w dacie wydawania przez organ decyzji ostatecznej, a tym samym również istotne znaczenie dla sytuacji prawnej strony, a zatem i dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenie zaistnienia nowej okoliczności faktycznej (dowodu) i jej istotności jest obowiązkiem organu w toku postępowania wyjaśniającego .

Nadzwyczajny tryb postępowania, jakim jest wznowienie postępowania uruchamiany jest w wyniku wydania postanowienia na podstawie art. 149 § 1 i 2 k.p.a. Ten akt procesowy jedynie otwiera drogę do dalszego postępowania, którego przedmiotem jest badanie rzeczywistego zaistnienia podstawy wznowienia jak i ocena skutków, jakie jej istnienie wywiera na rozstrzygnięcie sprawy. Tym samym treścią postanowienia może być jedynie wskazanie przesłanki, uzasadniającej zastosowanie instytucji wznowienia postępowania.

W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi w rozpatrywanej sprawie zaistniały podstawy do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną w postaci ujawnienia nowej okoliczności faktycznej (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.).

Mając na uwadze art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. należy stwierdzić, iż organ prowadzący postępowanie obowiązany jest podejmować

w postępowaniu wyjaśniającym wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności do zebrania i rozpatrzenia

w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jedynie ustalone w taki sposób fakty mogą być uznane za udowodnione i stanowić materiał dowodowy będący niezbędną podstawą do wydania decyzji administracyjnej oraz jej uzasadnienia. W samej decyzji organ administracyjny jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy oraz wskazania faktów, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł oraz przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Tak było w niniejszej sprawie. Organ w obszernym uzasadnieniu przedstawił ustalony stan faktyczny, z którego niezaprzeczalnie wynika (m.in. z postanowienia o umorzeniu postępowania karnego - mające walor dokumentu urzędowego, umowy dzierżawy, zeznania strony złożone w charakterze świadka w postępowaniu karnym, a także pisemnych wyjaśnień strony złożone w toku postępowania administracyjnego, w powiązaniu z warunkami przyznawania dopłat ONW), że skarżąca nie była faktycznym posiadaczem gruntów zadeklarowanych we wniosku oraz że nie uprawiała tych gruntów. Te okoliczności istniały w dniu wydawania decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r., ale nie były znane organowi. Wyszły na jaw podczas prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową postępowania w sprawie wyłudzenia środków finansowych przez osoby fizyczne.

Postępowanie prokuratorskie zakończyło się co prawda postanowieniem z dnia [...] czerwca 2006 roku o umorzeniu postępowania (V Ds. 72/05), jednak wynika z niego bezspornie, iż prowadzone śledztwo dotyczyło również 2005 roku. Ponadto jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny między innymi w wyroku z dnia 12 lutego 2009 r. (sygn. akt II GSK 788/08, orzeczenia.nsa.gov.pl), że co prawda zgodnie z art. 11 ppsa postanowienie takie jak wspomniane powyżej nie wiąże sądu administracyjnego (wiążą jedynie wyroki skazujące), ale postanowienie to może być jednak dopuszczone w poczet dowodów, jeśli tylko może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (art. 75 § 1 k.p.a.). Z uwagi zaś na formę i organ, od którego pochodzi - przypisać należy mu szczególną moc dowodową, jako dokumentowi urzędowemu (76 § 1 k.p.a.).

Ponadto analiza powołanego powyżej postanowienia Prokuratury pozwala na ustalenie istotnych okoliczności, które miały kardynalne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 i ust. 1 a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej udzielano pomocy finansowej w zakresie wspierania rozwoju obszarów wiejskich w 2004 r. producentom rolnym, w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Według art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o krajowych systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności za producenta rolnego uznaje się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego lub posiadaczem zwierzęcia. Oznacza to, iż zasadnicze znaczenie dla oceny zasadności uchylenia w postępowaniu wznowieniowym przez zaskarżoną decyzję rozstrzygnięcia z [...] kwietnia 2006 r. jest ustalenie czy skarżąca była posiadaczem gospodarstwa rolnego, w związku z którym przyznano płatność.

Stosownie do art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.), dalej: "k.c.", posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

W doktrynie i orzecznictwie nie jest podważany pogląd, że posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą (por. E. Gniewek, Komentarz do art. 336 kodeksu cywilnego, [w:] E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze 2001 r.). Występuje w dwóch postaciach: posiadania samoistnego i zależnego, co wprost wynika z art. 336 k.c. Jako stan faktyczny niezależne jest od tego, czy posiadaczowi przysługuje tytuł prawny, z którego wynika uprawnienie do władania przedmiotem posiadania. Potwierdzają to utrwalone poglądy doktryny i orzecznictwa co do tego, że osoba, której przysługuje tytuł prawny do władania rzeczą, może dokonać wyboru sposobu ochrony pomiędzy powództwem petytoryjnym a posesoryjnym (szerzej: S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga druga własność i inne prawa rzeczowe, Warszawa, 1996r., str. 388). Jak z tego wynika, istnienie tytułu prawnego wywołującego skutki w zakresie regulowanym prawem cywilnym nie przesądza, że podmiot legitymujący się tytułem jest posiadaczem.

Posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie (por. J. Ignatowicz (w:) Kodeks cywilny. Komentarz , t. 1, red. J. Ignatowicz, Warszawa 1972, s. 768-769; E. Skowrońska-Bocian [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 1999, s. 681). Element fizycznego władztwa nad rzeczą można określić jako zjawisko polegające na tym, że pewna osoba (podmiot) znajduje się w sytuacji, która pozwala jej na korzystanie z rzeczy w szczególności w taki sposób, jak to mogą czynić osoby, którym przysługuje do rzeczy określone prawo, dzięki czemu "to, co uprawnionemu wolno, to posiadacz faktycznie może". Czynnik faktycznego władztwa polega zatem na odpowiednim fizycznym opanowaniu rzeczy. Władztwo faktyczne musi być stanem trwałym, co oznacza, że związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub nawet sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możności korzystania z niej przez czas nieokreślony vide: wyrok NSA z 16 grudnia 1998 r., sygn. akt I S.A. 339/98, LEX nr 44548).

Zamiar władania rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi ), określany jest jako czynnik woli. Zgodnie z przeważającą w doktrynie koncepcją obiektywną, manifestuje się w obiektywnych działaniach podejmowanych przez posiadacza (por. A. Kunicki [w:] System prawa cywilnego, tom II, Prawo własności i inne prawa rzeczowe, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, 1977 r., str. 829 - 830). Jeżeli czynnika woli brak faktyczne władztwo nad rzeczą stanowi jedynie dzierżenie (art. 338 k.c.).

Powyższe wywody zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2009 r. sygn. akt II GSK 789/08, Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę w całości podziela i uznaje za mające w niej zastosowanie. Przedstawione właściwości posiadania wyłączają w konsekwencji uznanie za posiadacza osobę, która legitymując się tytułem prawnym do władania rzeczą uzyskała ten tytuł w innym zamiarze niż władanie rzeczą dla siebie i ten odmienny zamiar kontynuuje. Nie jest też posiadaczem osoba, która ponadto nie sprawuje fizycznego władztwa nad rzeczą.

W niniejszej sprawie ustalony stan faktyczny, pozwala na stwierdzenie,

iż K.Ż. nie prowadziła indywidualnie działalności rolniczej, była formalnym użytkownikiem, działalność tę na przedmiotowych gruntach prowadziła zaś nadal - na zasadach sprzed sporządzenia umowy – rolnicza spółdzielnia produkcyjna. Umorzenie postępowania karnego nastąpiło jedynie z przyczyny, iż skarżąca pozostawała w przekonaniu, iż będąc członkiem spółdzielni i pracownikiem pośrednio uprawiała grunty.

Podkreślenia wymaga też fakt, że w złożonym na urzędowym formularzu według wzoru ustalonego w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 marca 2004 r. w sprawie wzorów wniosków o przyznanie płatności oraz szczegółowych warunków przyznawania płatności (Dz.U. z 2004 roku, Nr 52, poz. 523) wniosku o przyznanie płatności skarżąca zawarła w nim oświadczenia i zobowiązania. W szczególności oświadczyła, że znane jej są skutki składania fałszywych oświadczeń wynikające z art. 297 § 1 k.k. oraz, że znane jej są zasady przyznawania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Złożyła też zobowiązanie prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od otrzymania pierwszej płatności ONW. Tym samym, przez fakt złożenia wniosku, skarżąca potwierdziła fakt posiadania gruntów w nim wskazanych. Nie może budzić wątpliwości, w świetle regulacji prawnych dotyczących płatności ONW, zawartych w rozporządzeniu z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.), iż wniosek taki jest dokumentem o zasadniczym znaczeniu, stanowiącym podstawę przyznania dopłaty ONW.

W postępowaniu o przyznanie dopłat nie jest wymagane wykazanie dowodami faktu bycia posiadaczem i prowadzenia działalności rolniczej na posiadanych gruntach.

W szczególności nie jest wymagane wykazanie się tytułem prawnym do gruntu,

co oznacza, iż w sytuacji gdy nie zaistnieje sytuacja zadeklarowania do dopłat tych samych gruntów przez różne podmioty, organ ogranicza kontrolę administracyjną wniosku do poprawności i zupełności jego wypełnienia. Wystarczające zatem dla przyznania dopłat są oświadczenia zawarte we wniosku podmiotu ubiegającego się

o dopłatę ONW (analogicznie jak w art. 75 kpa § 2). Samo istnienie formalnego tytułu prawnego do władania gruntem (pisemna umowa dzierżawy) nie stanowi podstawy do przyznania dopłat ONW. Prawnym wymogiem jest prowadzenie na nim działalności rolniczej przez jego rzeczywistego posiadacza.

W rozpoznawanej sprawie zasadne było ustalenie organów, iż umowa dzierżawy miała stanowić jedynie formalny tytuł prawny do umownego wydzielenia gruntów o areale gwarantującym uzyskanie dopłat ONW przez skarżącą (i późniejsze ich przekazanie spółdzielni), których RSP występując o takie dopłaty we własnym imieniu nie uzyskałaby w oczekiwanej wysokości. Wskazać bowiem należy na regulację zawartą w przepisie § 4 ust. 3 i 4 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym najwyższa stawka dopłaty przysługuje do gruntów o areale od 50,01 do 100 ha zaś do powierzchni działek rolnych wynoszącej powyżej 300 ha płatność ONW nie przysługuje (RSP dysponowała areałem znacznie przekraczającym 300 ha).

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 75 § 1 kpa poprzez oparcie się przez organy na poglądach wyrażonych w stanowisku Prokuratora Okręgowego w sytuacji, gdy tylko prawomocny wyrok sądu miałby moc wiążącą stwierdzić należy, iż pozbawiony był on merytorycznej doniosłości bowiem jak wywiedziono już wcześniej kwestionowane decyzje oparte zostały na wszechstronnej i swobodnej, nie zaś na dowolnej ocenie materiału dowodowego. Jak już wspomniano we wcześniejszej części uzasadnienia zgodnie z tym przepisem jako dowód można bowiem dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Ponadto zakaz wykorzystywania zeznań złożonych przez daną osobę w charakterze świadka, w sytuacji gdy następnie stała się ona oskarżonym, wywodzony jest na gruncie procedury karnej z art. 389 § 1 kpk. Z przepisu tego wynika, że przy przesłuchiwaniu na rozprawie oskarżonego wolno, w sytuacjach w tym przepisie opisanych, odczytywać jedynie protokoły jego wcześniejszych wyjaśnień i - a contrario do art. 391 § 2 kpk - nie jest dopuszczalne odczytywanie wówczas tego co powiedział on uprzednio jako świadek. Wskazane ograniczenie dowodowe funkcjonuje jedynie na gruncie procedury karnej, służąc realizacji gwarancji procesowych oskarżanego. W ocenie Sądu, zeznania złożone w charakterze świadka pozostają nadal środkiem dowodowym, który jedynie nie może być wykorzystany w postępowaniu karnym. Nie oznacza to jednak, iż pozostaje on w sprzeczności z prawem w rozumieniu art. 75 § 1 kpa i nie może stanowić dowodu podlegającego ocenie organu orzekającego w sprawie administracyjnej. W tych okolicznościach nie stanowi uchybienia przepisom postępowania administracyjnego posłużenie się przez organy tym dowodem i dokonanie jego swobodnej oceny w kontekście innych dowodów zgromadzonych w sprawie. Organy dokonały wnikliwej oceny wskazanego dowodu, wskazując przyczyny dla których uznały go za wiarygodny i stanowiący podstawę do ustalenia rzeczywistych okoliczności związanych z uprawą działek rolnych zadeklarowanych we wniosku pozwalających na przyjęcie, iż skarżący nie prowadził na nich działalności rolniczej warunkującej prawo do dopłat ONW.

Orzekające w sprawie organy administracji publicznej słusznie przyjęły że zgodnie z art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia istoty sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Dowodem w postępowaniu administracyjnym mogą być również dokumenty urzędowe, w tym przypadku protokoły z zeznań świadków złożonych w toku postępowania przygotowawczego.

Odnośnie zarzutu pominięcia przy rozpatrywaniu dowodów zgłoszonych przez stronę, a świadczących o tym, iż to ona prowadziła działalność rolniczą należy stwierdzić, że skarżąca nie ma racji. Należy chociażby wskazać na fakt, iż organ zwrócił uwagę na to, że w postępowaniu karnym skarżąca oświadczyła, iż nie uprawiała dzierżawionego areału, a w postępowaniu administracyjnym podała, iż sprzedała pożytki uzyskane z przedmiotowych gruntów (chociaż ich nie uprawiała). Na przykład z pisma skarżącej z dnia [...] lipca 2008 roku zatytułowanego "oświadczenie" wynika jedynie, że skarżąca "osobiście zleciła i pilnowała wykonanie prac przygotowujących pole do siewu", "zleciła wysiew", "pilnowała i nadzorowała wysiew", "zleciła i uczestniczyła przy wykonywaniu prac omłotowych". K.Ż. nie napisał jednak komu "zleciła", kogo "pilnowała czy nadzorowała", bo jak można stwierdzić na podstawie akt administracyjnych to tym podmiotem pilnowanym i nadzorowanym była RSP, w której skarżąca pracuje zawodowo. Organ I instancji zasadnie uznał, iż dokumenty przedstawione przez stronę są ogólnikowe, a wynika z nich jedynie to, że zasiewów dokonano w terminach "agrotechnicznych z dobrą praktyką rolniczą i wymogami środowiska". Nadto nie można pominąć okoliczności, iż przedłożona przez stronę faktura VAT nr [...] z [...] maja 2006 r. nie stanowi samodzielnie dowodu na okoliczność prowadzenia przez nią działalności rolniczej na zadeklarowanych gruntach rolnych w 2005 r.

Zdaniem Sądu postępowanie wyjaśniające w rozpoznawanej sprawie zostało przeprowadzone z dochowaniem wymogów procesowych w oparciu w wszechstronną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego, w stopniu dostatecznym dla merytorycznego rozpoznania sprawy. Analiza decyzji organu drugiej instancji, a w szczególności merytorycznych wywodów zawartych w jej uzasadnieniu wskazuje, iż organ drugiej instancji ponownie merytorycznie rozpoznał sprawę w jej całokształcie, co uprawniało go do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji.

Mając na uwadze powyższe rozważania, uznać należało, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zasadnie wznowił postępowanie, a następnie po przeprowadzeniu postępowania, zgodnie z nakazem zawartym w przepisie art. 149 § 2 kpa, wydał decyzję uchylającą dotychczasową decyzję przyznającą dopłaty ONW za 2005 rok i orzekł ponownie co do istoty sprawy (art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.) poprzez odmowę przyznania omawianych świadczeń za wskazany rok.

W tym stanie rzeczy skoro podniesione zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie Sąd nie stwierdził uchybień, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zmianami). Ze względu na wynik sprawy, w świetle przepisu art. 209 p.p.s.a., nie zaistniały podstawy do orzekania o kosztach postępowania.