Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 753/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Interpretacje podatkowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25 art. 25a
journal: Dz.U. 2012 poz 361
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Kowalski Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Adamczyk Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.) Protokolant: Sekretarz sądowy Anna Jaworska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2019 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 rok od dochodu uzyskanego z tytułu objęcia udziałów w spółce mającej osobowość prawną w zamian za wkład niepieniężny oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Łd 753/18

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B. z dnia [...] r. określającą A. B. zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. w wysokości 189.347,00 zł, z tytułu uzyskanego dochodu z objęcia udziałów w spółce mającej osobowość prawną w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w związku z transakcją wniesienia aportu do spółki prawa cypryjskiego powiązanej z skarżącym kapitałowo, uzyskał on przychód w wysokości 996.561,04 zł, nie zaś w kwocie 1.045,50 zł – jak wykazał. W konsekwencji przeprowadzonego postępowania kontrolnego, Naczelnik[...] Urzędu Celno-Skarbowego w B. decyzją z dnia [...] r. określił skarżącemu zobowiązanie podatkowe w wysokości 189.347,00 zł.

Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wskazał, że w dniu 21 października 2010 r. skarżący (uprawniony) zawarł z: M. I., M. K., P. N., A. K. (akcjonariusze) umowę opcji kupna akcji (zwaną dalej umową opcji) w kapitale zakładowym spółki A. - po zmianie nazwy w dniu 25 lipca 2011 r.: B. S.A (zwanej dalej spółką B.), w wyniku której akcjonariusze skierowali do skarżącego nieodwołalną ofertę sprzedaży (wiążącą strony umowy do dnia 31 grudnia 2012 r.), zobowiązując się do sprzedaży łącznie 250.000 akcji w kapitale zakładowym spółce B. (stanowiących 0,36% w kapitale zakładowym, uprawniających do 250.000 głosów, stanowiących 0,36% głosów w ogólnej liczbie głosów w spółce B.) za cenę 1,00 zł za akcję i na warunkach określonych w umowie. Z postanowień końcowych umowy opcji, tj. § 8 ust. 3 wynika, że żadna z jej stron nie mogła przenieść praw ani obowiązków z niej wynikających bez uprzedniej pisemnej zgody odpowiednio drugiej strony, pod rygorem nieważności. W preambule do umowy opcji wskazano, że jej celem jest ustanowienie prawa, na mocy którego osoba uprawniona będzie mogła żądać od akcjonariuszy sprzedaży na jej rzecz akcji spółki B. w ilości do 250.000 akcji, na warunkach i za cenę określoną w umowie.

Z raportu bieżącego nr 77/2010 spółki B. wynika, że w dniu 21 października 2010 r. Zarząd tej spółki poinformował, iż w dniu 21 października 2010 r. otrzymał od E. W., A. B., M. N., R. W., M. K., M. I., P. N. oraz A. K. zawiadomienie o zawarciu w dniu 21 października 2010 r. pięciu porozumień dotyczących nabywania akcji, w rozumieniu art. 87 ust. 1 pkt 5 ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzenia instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych, w wyniku których akcjonariusze spółki B.., tj. M. K., M. I., P.N. oraz A. K. zaoferowali sprzedaż posiadanych akcji spółki B. w łącznej ilości 1.750.000 szt., z czego po 250.000,00 szt. akcji zaoferowano skarżącemu, E. W., R.W. oraz 1.000.000 szt. akcji P. N..

W dniu 20 kwietnia 2012 r. skarżący zwrócił się do akcjonariuszy spółki B. o wyrażenie zgody na przeniesienie w formie aportu wszelkich przysługujących jako uprawnionemu praw i obowiązków, jakie otrzymał na mocy umowy opcji kupna akcji z dnia 21 października 2010 r., na spółkę C. (utworzoną i działającą zgodnie z prawem cypryjskim, z siedzibą w N. wpisaną do Rejestru Spółek na C., której skarżący był wspólnikiem - zwaną dalej spółką C.). Osoby te wyraziły zgodę na przeniesienie praw w dniu 20 kwietnia 2012 r.

Organ wskazał, iż spółka C. zarejestrowana została w styczniu 2012 r. i posiadała 1.000 udziałów. Z certyfikatu spółki C. z dnia 25 kwietnia 2012 r. wynika, że skarżący posiadał w niej 250 udziałów, które nabył w kwietniu 2012 r. od jedynego wówczas jej udziałowca, tj. spółki D.. Tym samym, skarżący posiadał już wówczas 25% udziałów w spółce C..

W dniu 30 kwietnia 2012 r. skarżący zawarł ze spółką C. (nabywca), umowę przeniesienia praw i obowiązków wynikających z umowy opcji, jako aport w zamian za wyemitowanie i objęcie udziałów u nabywcy – zwaną dalej umową przeniesienia. Zgodnie z tą umową, cyt.: "Łączna wartość wszelkich praw i obowiązków przysługujących Zbywcy, wynikających z Umowy Opcji wynosi 250,00 EUR (słownie: dwieście pięćdziesiąt euro) i po takiej wartości są wnoszone do Nabywcy, które powinny odpowiadać 250 (słownie: dwustu pięćdziesięciu) udziałów o wartości nominalnej 1,00 EUR (słownie: jeden euro) każdy w kapitale zakładowym Nabywcy."

W raporcie nr 11/2012 r. z dnia 30 kwietnia 2012 r. spółki B., Zarząd spółki poinformował, że 30 kwietnia 2012 r. otrzymał zawiadomienie dotyczące wygaśnięcia porozumień akcjonariuszy, z treści którego wynika, że skarżący zawiadomił o fakcie dokonania w tym dniu przeniesienia w formie aportu przysługujących mu (na podstawie umowy opcji) praw do nabycia akcji spółki B. na nowo utworzony podmiot, którego jest udziałowcem. Oprócz skarżącego, prawo wynikające z umów opcji przenieśli na spółkę C. również pozostali uprawnieni, tj. E. W., A. W oraz P. N..

Z informacji zawartych w raportach bieżących spółki B. wynika także, że spółka C. zrealizowała wszystkie umowy opcji kupna akcji zawarte 21 października 2010 r.: ze skarżącym, z E. W., z R. W. oraz P. N. i w dniu 17 maja 2012 r. nabyła 1.750.000 szt. akcji spółki B. po cenie 1,00 zł., w tym 250.000 szt. akcji przysługujących pierwotnie skarżącemu. Zarząd spółki B. zamieścił, zgodnie z art. 160 ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U z 2017 r., poz. 1768 ze zm.), informację o transakcji nabycia akcji spółki przez osoby blisko związane z osobami wchodzącymi w skład Zarządu spółki oraz zawiadomienie o transakcji zbycia akcji spółki B..

Na podstawie informacji zawartych w raporcie spółki B. z dnia 15 czerwca 2012 r., nr 20/2012, ustalono, że wszystkie akcje w ilości 1.750.000 szt. nabyte uprzednio po cenie 1.00 zł każda, zostały zbyte przez spółkę C, w dniach 12 czerwca 2012 r. - 13 czerwca 2012 r., po cenie 4,47 zł za akcję, na rynku regulowanym Giełdzie Papierów Wartościowych S.A. w W..

Organ odwoławczy powołując się na treść art. 9 ust. 1, art. 10 ust. 1 pkt 7, art. 17 ust. 1 pkt 9, art. 30b ust. 1, art. 30 b ust. 2 pkt 1, art. 30b ust. 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 361 ze zm.) - w brzmieniu obowiązującym w 2012 roku (zwanej dalej u.p.d.o.f.) podkreślił, że zasadnym jest dokonanie rozważań w zakresie relacji przepisu art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. - jako zasady ustalania wysokości przychodu z tytułu objęcia udziałów (akcji) w zamian za wkład niepieniężny do ustalania dochodu przy użyciu mechanizmu określonego w przepisie art. 25 i art. 25a u.p.d.o.f., a więc w drodze oszacowania, w przypadku wystąpienia powiązań pomiędzy podmiotami będącymi stronami transakcji.

Organ wskazał, że przepis art. 17 ust. 1pkt 9 u.p.d.o.f., jest regulacją o charakterze podstawowym, stosowaną co do zasady w przypadku objęcia udziałów w zamian za wkład niepieniężny. Jednakże ustawodawca przewidział również wystąpienie sytuacji o charakterze nadzwyczajnym, wymagających zastosowania uregulowań szczególnych, do których należy zaliczyć m. in. art. 25 i art. 25a u.p.d.o.f. Regulacje te mają zapobiegać zjawisku zaniżania, bądź unikania obciążeń podatkowych będących wynikiem zaistnienia transakcji, których warunki zostały ukształtowane przez podmioty powiązane w taki sposób, że zdecydowanie odbiegają od warunków przeciętnie stosowanych w tego typu transakcjach, zawieranych przez podmioty od siebie niezależne.

Organ podatkowy I instancji oceniając, iż wartość rynkowa przedmiotu aportu jest wyższa niż wskazana w umowie przeniesienia, włączył do przedmiotowego postępowania opinię z dnia 20 lutego 2017 r., sporządzoną w Biurze Ekspertyz Sądowych w L. przez biegłego z zakresu rynków kapitałowych, dotyczącą: "Oszacowania wartości rynkowej praw i obowiązków wynikających z Umowy opcji kupna akcji w kapitale zakładowym A. z dnia 21 października 2010 r. na dzień 30 kwietnia 2012 r."

W treści tej opinii wskazano, że cyt.: "Na podstawie przeprowadzonych analiz i badań własnych ustalono wartość godziwą opcji kupna 1 akcji Spółki D. S.A. (dawniej B.) w wysokości 4,5811 zł, co daje łączną wartość godziwą prawa przysługującego posiadaczowi amerykańskiej opcji kupna 250.000 sztuk akcji Spółki D. S.A. (dawniej B.) wygasającej w dniu 31 grudnia 2012 r. z ceną wykonania 1,00 zł, na dzień 30 kwietnia 2012 r, na poziomie 1.145.274 zł. Podsumowując wyniki wszystkich zastosowanych metod, wartość godziwą prawa przysługującego posiadaczowi amerykańskiej opcji kupna 250.000 sztuk akcji Spółki D. S.A. (dawniej B.) wygasającej w dniu 31 grudnia 2012 r. z ceną wykonania 1,00 zł, na dzień 30 kwietnia 2012 r. oszacowano na 1.145.274 zł, przy czym wyniki oszacowania są zgodne przy wykorzystaniu zarówno modelu Blacka-Scholesa, modelu drzewa dwumianowego CRR, jak i modelu "przechodzenia wstecz przez drzewo CRR."

Organ podkreślił, że dowód z opinii biegłego różni od innych dowodów, gdyż jego celem nie jest tylko ustalenie faktów mających znaczenie dla sprawy, lecz udzielenie organowi wyjaśnień w kwestiach wymagających wiadomości specjalnych, a tym samym ułatwienie organowi wyciągnięcia właściwych wniosków co do oceny materiału dowodowego. Analizując opinię biegłego, organ podatkowy nie może samodzielnie dokonać oceny tych elementów opinii, które są uwarunkowane posiadaniem wiadomości specjalnych.

Biorąc pod uwagę wnioski płynące z przedmiotowej opinii, organ przyjął, że w dniu 30 kwietnia 2012 r. skarżący wniósł do spółki C., z którą był powiązany kapitałowo (posiadał w tej spółce udział przekraczający 5% udziałów) wkład niepieniężny, którego faktyczna wartość odbiegała od tej, która została wskazana w umowie przeniesienia i wynosiła 1.145.275,00 zł. W sprawie doszło do przeniesienia własności praw w postaci opcji na akcje wnoszonych jako aport do spółki powiązanej (C. z siedzibą na C.), zaś skarżący ("podmiot krajowy") wnoszący ten aport, zgodnie z przepisami u.p.d.o.f., zidentyfikował i wykazał w złożonym zeznaniu podatkowym z tytułu dokonania tej czynności przychód.

Zdaniem organu okoliczności te niewątpliwie przesądzają, że podjęte przez skarżącego działania należało zdefiniować jako "transakcję" w rozumieniu § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 10 września 2009 r. w sprawie sposobu i trybu określania dochodów osób fizycznych w drodze oszacowania oraz sposobu i trybu eliminowania podwójnego opodatkowania osób fizycznych w przypadku korekty zysków podmiotów powiązanych (Dz. U. z 2009 r. Nr 160, poz. 1267) – dalej: rozporządzenie MF.

Ponieważ pojęcie "transakcja" nie zostało zdefiniowane w przepisach prawa podatkowego bądź cywilnego, należy posłużyć się znaczeniem słownikowym, w myśl którego "transakcja" to operacja handlowa dotycząca kupna lub sprzedaży towarów lub usług lub umowa handlowa na kupno lub sprzedaż towarów lub usług, też zawarcie takiej umowy. Zdaniem organu pojęcie "transakcja" nie może być rozumiane wyłącznie jako czynność podejmowana w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez podatnika.

Za całkowicie chybiony organ uznał zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. poprzez jego niezastosowanie i określenie wysokości przychodu skarżącego z tytułu objęcia udziałów w spółce C. w zamian za wkład niepieniężny nie w oparciu o nominalną wartość tych udziałów, a w drodze oszacowania wartości rynkowej przedmiotu wkładu niepieniężnego wniesionego przez skarżącego do spółki C..

W celu zweryfikowania, czy transakcja wniesienia przez skarżącego aportu została zawarta na warunkach rynkowych, nie różniących się od warunków, jakie ustaliłyby miedzy sobą podmioty niezależne, niezbędne było dokonanie analizy warunków transakcji zawieranych przez podmioty niezależne (analiza porównywalności). W przeprowadzonej analizie porównywalności uwzględnione zostały następujące kryteria: cechy charakterystyczne przedmiotu transakcji, przebieg transakcji, warunki transakcji, warunki ekonomiczne występujące w czasie i miejscu, a także tzw. strategia gospodarcza. W wyniku powyższych działań ustalony przedział wartości rynkowych dla parytetu stosowanego przez podmioty niepowiązane pozwolił na wskazanie, że transakcja będąca przedmiotem analizy, w wyniku której skarżący wniósł aport niepieniężny do spółki D., przeprowadzona została na warunkach odbiegających od warunków rynkowych, jakie ustaliłyby między sobą podmioty niezależne. Wniesienie bowiem aportu o wartości przewyższającej wartość nominalną objętych udziałów powinno być uzasadnione istnieniem obiektywnych przyczyn, dla których przychód z takiej transakcji może odbiegać od wartości rynkowej. W sprawie takie obiektywne przyczyny nie wystąpiły, gdyż zastosowanie przez podmioty powiązane sztywnego parytetu jaki miał miejsce przy wkładach gotówkowych założycielskich, nie jest uzasadnione w przypadku kolejnych emisji.

Zdaniem organu skarżący nie dokonał wyceny przenoszonego prawa i bez uzasadnionej przyczyny, niewynikającej z rzeczywistych i obiektywnych przesłanek, określił w umowie przeniesienia praw i obowiązków wynikających z umowy opcji jego wartość na kwotę 250 EURO, tj. 1.045,50 zł. W rzeczywistości cena, którą skarżący mógł uzyskać na wolnym rynku przy zbyciu przedmiotu aportu w dniu zawarcia umowy przeniesienia znacznie odbiegała od ceny wskazanej w tejże umowie i wynosiła 1.145.275,00 zł. Organ zwrócił też uwagę, że w praktyce w przypadku wnoszenia aportu przez podmioty niepowiązane, dokonywana była wycena przedmiotu wkładu niepieniężnego. Niezależne podmioty były bowiem zainteresowane wiedzą dotyczącą wartości wnoszonego aportu. Osoba wnosząca wkład niepieniężny wyzbywa się swojego dobra i jest zainteresowana aby otrzymać w zamian dobro, które jest korzystne albo w przyszłości przyniesie korzyść. Z kolei spółka otrzymująca taki wkład jest zainteresowana wiedzą o jego wartości, gdyż wkład taki zapewnia napływ do przedsiębiorstwa określonych korzyści ekonomicznych w dającej się przewidzieć przyszłości. Natomiast w omawianym stanie faktycznym nie określono rzeczywistej wartości spółki C., tj. podmiotu, do którego wnoszony jest aport i nie określono też faktycznej wartości wnoszonego wkładu niepieniężnego, zatem wniesienie przez skarżącego aportu o wartości 1.145.275,00 zł do nowo powstałego podmiotu i objęcie w zamian udziałów w wartości nominalnej 1.045,50 zł wkładu nie miało uzasadnienia ekonomicznego.

Jak wynika z przeprowadzonej analizy, podmioty niezależne na rynku w takich transakcjach, obarczonych sporym ryzykiem, nie zawierały transakcji z uwzględnieniem tak niskiego parytetu. Przenosząc na podmiot powiązany majątek w postaci opcji na akcje, skarżący przeniósł prawo nabycia akcji polskiej spółki notowanej na Giełdzie Papierów Wartościowych na spółkę prawa cypryjskiego, która jak ustalono zrealizowała to prawo i nabyła akcje po preferencyjnej cenie 1,00 zł za akcję.

Zatem w ocenie organu, celem tej transakcji było przerzucenie majątku skarżącego na zagraniczny podmiot zależny, opodatkowany na preferencyjnych zasadach, umożliwiający korzyści w postaci realizowania zysków z kapitałów, w tym wypłatę dywidend w obcym państwie, o korzystniejszych warunkach opodatkowania. Potwierdzeniem powyższego jest fakt, że jak wynika z raportu bieżącego nr 15/2012 z dnia 22 maja 2012 r. spółki B., spółka będąca blisko związana ze skarżącym (tj. spółka D.) skorzystała z prawa przysługującego z opcji kupna akcji i zakupiła akcje po 1,00 zł, a następnie w dniu 12 i 13 czerwca 2012 r., czyli 21 i 22 dni później, sprzedała wszystkie nabyte akcje po cenie 4,47 zł (raport bieżący nr 20/2012), osiągając zysk netto ze sprzedaży wszystkich 1.750.000 szt. akcji (w tym 250.000 szt. nabytych od skarżącego) w kwocie 6.072.500,00 zł.

Zdaniem organu, strona w toku całego postępowania nie przedstawiła żadnych dowodów, które mogłyby podważyć ustalony stan faktyczny i wpłynąć na zmianę dokonanych ustaleń.

Organ odwoławczy uznał, że organ podatkowy I instancji dokonał prawidłowej oceny, by przy określeniu dochodu z tytułu wniesienia aportu do C. zastosować metodę określoną w ww. art. 25 ust. 2 pkt 1, tj. metodę porównywalnej ceny niekontrolowanej, która umożliwia najpełniejsze zbliżenie podstawy opodatkowania do stanu rzeczywistego.

Organ stwierdził, że w analogiczny sposób i w tych samych terminach, transakcje wniesienia aportu, w postaci opcji na akcje spółki B. do spółki C. przeprowadzili pozostali jej wspólnicy, wobec czego po podwyższeniu kapitału tej spółki, proporcje udziałów między nimi, w tym udział skarżącego odpowiadający proporcjonalnie wartości aktywów wniesionych do ww. spółki, nie uległy zmianie.

W odniesieniu do wniosku skarżącego dotyczącego dopuszczenia i przeprowadzenia dowodów z dokumentu "Share certificate no.8", na okoliczność faktu, że w dniu 30 kwietnia 2012 r. skarżący objął 250 udziałów w spółce C. o wartości nominalnej 1 Euro każdy – organ uznał, że żądanie przeprowadzenia tego dowodu nie odnosi się do żadnych okoliczności faktycznych, które dotychczas nie były znane organowi i nie były przedmiotem analizy w ramach postępowania podatkowego.

Na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. A. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zarzucając naruszenie:

1) art 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej (dalej: O.p.) w zw. z § 6 ust. 3 pkt 1 i 4 rozporządzenia MF poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, polegające na nieustaleniu, na jakich warunkach przeprowadzane były podwyższenia kapitału zakładowego w cypryjskich spółkach kapitałowych, w ramach których dochodziło do wniesienia do takich spółek wkładów niepieniężnych przez podmioty niepowiązane z takim spółkami, a w konsekwencji uznanie za prawidłową analizę porównywalności, z pominięciem istotnych czynników porównywalności, tj. w szczególności cech charakterystycznych świadczenia oraz warunków ekonomicznych występujących w czasie i miejscu, w których dokonano transakcji, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, polegającego na uznaniu, że warunki, na jakich podatnik dokonał objęcia udziałów w B. w zamian za wkład niepieniężny, odbiegały od warunków, jakie ustaliłyby między sobą niezależne podmioty;

2) art. 2a O.p. w zw. z art. 84 w zw. z art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niezastosowanie, polegające na nierozstrzygnięciu na korzyść podatnika uwidocznionych w toku postępowania wątpliwości co do treści art. 25 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 25a ust. 1 u.p.d.o.f. w zakresie użytego w nich terminu "transakcji", a w konsekwencji możliwości stosowania ww. przepisów do dochodów osiąganych przez osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej;

3) art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym w 2012 r. poprzez jego niezastosowanie, polegające na określeniu wysokości przychodu podatnika w oparciu o wartość niebędącą nominalną wartością tych udziałów, tj. szacowaną wartość rynkową przedmiotu wkładu niepieniężnego wniesionego przez podatnika do B.;

4) art. 25 ust. 1 w zw. z art. 25a ust. 1 u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym w 2012 roku, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że termin "transakcja" użyty w art. 25a ust. 1 obejmuje również czynność dysponowania prywatnym majątkiem celem wyposażenia spółki kapitałowej przez jej wspólnika w majątek pozwalający na rozpoczęcie przez nią działalności podjętą przez podatnika niedziałającego w charakterze przedsiębiorcy, oraz na uznaniu, że ww. przepisy pozwalają organom podatkowym na określenie dochodu z tytułu takiej czynności w drodze oszacowania - a w konsekwencji poprzez ich błędne zastosowanie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podnosząc argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Istotą sprawy są ustalenia dotyczące wysokości przychodu osiągniętego przez skarżącego w związku z objęciem udziałów w cypryjskiej spółce B. (w której skarżący był wspólnikiem - posiadał 25% udziałów) w zamian za wkład niepieniężny w formie aportu, którym było 250.000 akcji spółki C., nabytych przez skarżącego za cenę 1 zł za każdą akcję.

W dniu 30 kwietnia 2012 r. skarżący zawarł ze spółką B. umowę mocą której wartość tego aportu została określona na 250,00 EUR, co odpowiadało 250 udziałom o wartości nominalnej 1,00 EUR każdy w kapitale zakładowym tej spółki.

Oprócz skarżącego, podobne umowy zawarli również trzej inni akcjonariusze spółki C..

Następnie w dniach 12 czerwca 2012 r. - 13 czerwca 2012 r. wszystkie akcje spółki C., nabyte przez spółkę C. m. in. od skarżącego, zostały zbyte przez spółkę cypryjską na rynku regulowanym Giełdzie Papierów Wartościowych S.A w W., po cenie 4.47 zł za akcję.

Przedmiot sporu sprowadza się do oceny czy podstawą prawną do wyliczenia dochodu skarżącego oraz podatku należnego z tego tytułu powinien być art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. – jak uważa skarżący, czy też art. 25 i 25a u.p.d.o.f. – jak uważają organy podatkowe. Stanowisko organów podziela również skład orzekający w niniejszej sprawie.

W myśl art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym w 2012 r. za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się nominalną wartość udziałów (akcji) w spółce mającej osobowość prawną albo wkładów w spółdzielni objętych w zamian za wkład niepieniężny.

Na marginesie należy zauważyć, że od 1 stycznia 2017 r. przepis ten uzyskał nowe brzmienie (oczywiście niemające zastosowania do sprawy), na podstawie którego za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się wartość wkładu określoną w statucie lub umowie spółki, a w razie ich braku wartość wkładu określoną w innym dokumencie o podobnym charakterze - w przypadku wniesienia do spółki albo do spółdzielni wkładu niepieniężnego; jeżeli jednak wartość ta jest niższa od wartości rynkowej tego wkładu albo wartość wkładu nie została określona w statucie, umowie albo innym dokumencie o podobnym charakterze, za przychód uważa się wartość rynkową takiego wkładu określoną na dzień przeniesienia własności przedmiotu wkładu niepieniężnego; przepis art. 19 ust. 3 stosuje się odpowiednio.

Natomiast zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym w 2012 r., jeżeli podatnik podatku dochodowego mający siedzibę (zarząd) lub miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwany dalej "podmiotem krajowym", bierze udział bezpośrednio lub pośrednio w zarządzaniu przedsiębiorstwem położonym za granicą lub w jego kontroli albo posiada udział w kapitale tego przedsiębiorstwa - i jeżeli w wyniku takich powiązań zostaną ustalone lub narzucone warunki różniące się od warunków, które ustaliłyby między sobą niezależne podmioty, i w wyniku tego podmiot nie wykazuje dochodów albo wykazuje dochody niższe od tych, jakich należałoby oczekiwać, gdyby wymienione powiązania nie istniały - dochody danego podmiotu oraz należny podatek określa się bez uwzględnienia warunków wynikających z tych powiązań.

W myśl ust. 2 art. 25 dochody, o których mowa w ust. 1, określa się, w drodze oszacowania, stosując następujące metody: 1) porównywalnej ceny niekontrolowanej; 2) ceny odprzedaży; 3) rozsądnej marży ("koszt plus"), zaś stosownie do ust. 3, jeżeli nie jest możliwe zastosowanie metod wymienionych w ust. 2, stosuje się metody zysku transakcyjnego. Na podstawie art. 25 ust. 5a posiadanie udziału w kapitale innego podmiotu, o którym mowa w ust. 1 i 4, oznacza sytuację, w której dany podmiot bezpośrednio lub pośrednio posiada w kapitale innego podmiotu udział nie mniejszy niż 5%.

Z kolei zgodnie z art. 25a ust. 1 u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym w 2012 r., podatnicy dokonujący transakcji z podmiotami powiązanymi z tymi podatnikami - w rozumieniu art. 25 ust. 1 i 4 - lub transakcji, w związku z którymi zapłata należności wynikających z takich transakcji dokonywana jest bezpośrednio lub pośrednio na rzecz podmiotu mającego miejsce zamieszkania, siedzibę lub zarząd na terytorium lub w kraju stosującym szkodliwą konkurencję podatkową, są obowiązani do sporządzenia dokumentacji podatkowej takiej (takich) transakcji, obejmującej:

1) określenie funkcji, jakie spełniać będą podmioty uczestniczące w transakcji (uwzględniając użyte aktywa i podejmowane ryzyko);

2) określenie wszystkich przewidywanych kosztów związanych z transakcją oraz formę i termin zapłaty;

3) metodę i sposób kalkulacji zysków oraz określenie ceny przedmiotu transakcji;

4) określenie strategii gospodarczej oraz innych działań w jej ramach - w przypadku gdy na wartość transakcji miała wpływ strategia przyjęta przez podmiot;

5) wskazanie innych czynników - w przypadku gdy w celu określenia wartości przedmiotu transakcji przez podmioty uczestniczące w transakcji uwzględnione zostały te inne czynniki;

6) określenie oczekiwanych przez podmiot obowiązany do sporządzenia dokumentacji korzyści związanych z uzyskaniem świadczeń - w przypadku umów dotyczących świadczeń (w tym usług) o charakterze niematerialnym.

W myśl ust. 2 art. 25a obowiązek, o którym mowa w ust. 1, obejmuje transakcję lub transakcje między podmiotami powiązanymi, w których łączna kwota (lub jej równowartość) wynikająca z umowy lub rzeczywiście zapłacona w roku podatkowym łączna kwota wymagalnych w roku podatkowym świadczeń przekracza równowartość:

1) 30.000 euro - w przypadku świadczenia usług, sprzedaży lub udostępnienia wartości niematerialnych i prawnych, albo

2) 50.000 euro - w pozostałych przypadkach.

Ponieważ skarżący (podatnik podatku dochodowego mający miejsce zamieszkania na terytorium RP) posiadał udział w kapitale spółki C. (tj. przedsiębiorstwa położonego za granicą) nie mniejszy niż 5% (25%) i w wyniku tych powiązań zostały ustalone lub narzucone warunki różniące się od warunków, które ustaliłyby między sobą niezależne podmioty, w następstwie czego skarżący wykazał dochody niższe od tych, jakich należałoby oczekiwać, gdyby wymienione powiązania nie istniały – to w ocenie Sądu organ był zobligowany do określenia dochodu skarżącego oraz należnego podatku bez uwzględnienia warunków wynikających z tych powiązań.

Sąd podzielił również wykładnię organu dotyczącą pojęcia "transakcja" użytego w art. 25a u.p.d.o.f. W tym zakresie organ odwołał się m. in. do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2016 r. sygn. akt II FSK 4000/13, z którego wynika, że transakcją będzie także wniesienie aportu do spółki kapitałowej w formie udziałów łub akcji, zakup (nabycie) udziałów, czy objęcie akcji lub udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym w zamian za wkład pieniężny. Bez znaczenia przy tym jest okoliczność, że wskazany wyrok dotyczył podatku dochodowego od osób prawnych, ponieważ zacytowana przez organ definicja słownikowa tego pojęcia, odnosi się do postaci transakcji różnego rodzaju. Organ zasadnie podkreśla również, że regulacja art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f. posługuje się pojęciem "podmiot krajowy" w znaczeniu podmiotu będącego podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych, a nie określeniem "podmiot gospodarczy", w znaczeniu "podatnik podatku dochodowego od osób fizycznych prowadzący działalność gospodarczą" - co sugeruje pełnomocnik skarżącego.

Z tych względów Sąd podzielił ocenę organu, że w omawianej sprawie art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. nie mógł być zastosowany, gdyż zaistniały okoliczności wskazane w art. 25 i 25a u.p.d.o.f., które stanowią lex specialis w stosunku do tego pierwszego przepisu. Z przyczyn wyżej wymienionych Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. 2a O.p. w zw. z art. 84 w zw. z art. 217 Konstytucji RP – nie zaistniały bowiem niedające się usunąć wątpliwości co do treści art. 25 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 25a ust. 1 u.p.d.o.f. w zakresie użytego w nich pojęcia "transakcji", które powinny być rozstrzygnięte na korzyść podatnika.

Organ uznał, że w sprawie wymagane są wiadomości specjalne i na podstawie art. 197 § 1 O.p. powołał na biegłego osobę dysponującą takimi wiadomościami. W rezultacie organ włączył do akt sprawy opinię z dnia 20 lutego 2017 r. sporządzoną w Biurze Ekspertyz Sądowych w L. przez biegłego z zakresu rynków kapitałowych, dotyczącą: "Oszacowania wartości rynkowej praw i obowiązków wynikających z Umowy opcji kupna akcji w kapitale zakładowym A.. z dnia 21 października 2010 r. na dzień 30 kwietnia 2012 r.", w której przyjęto metodę porównywalnej ceny niekontrolowanej, określoną w art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f.

Na podstawie tej opinii organ podatkowy wykazał, że powiązania gospodarcze między skarżącym a spółką C. miały wpływ na ustalenie warunków różniących się od tych, jakie ustaliłyby w takich samych okolicznościach podmioty niezależne oraz, że w wyniku tych powiązań dochód wykazany przez podatnika jest niższy niż ten, jakiego należałoby oczekiwać, gdyby wymienione powiązania nie istniały. Organ nie kwestionował przy tym wartości nominalnej udziałów objętych przez skarżącego w spółce prawa cypryjskiego, a jedynie w oparciu o opinię biegłego przyjął, że faktyczna wartość aportu wynosiła 1.145.275,00 zł, co oznacza, że znacznie przekraczała kwotę wykazaną w kwotę wykazaną w korekcie zeznania podatkowego (1.045,50 zł).

Znaczna część skargi poświęcona jest kwestionowaniu prawidłowości sporządzenia opinii biegłego, zarzucając w szczególności, że żaden z podmiotów wziętych pod uwagę w dokonanej analizie porównywalności, nie był cypryjską spółką kapitałową, a nawet żaden z nich nie miał siedziby poza Polską.

W tym zakresie organ odwoławczy zasadnie podnosi w zaskarżonej decyzji, że nie jest możliwe znalezienie transakcji identycznych, zaś szacowanie z zasady nie prowadzi do wyniku całkowicie zgodnego z rzeczywistością, a jedynie do ustalenia zmierzającego do rzeczywistości.

Należy zauważyć przy tym, że organy podatkowe nie przyjęły bezkrytycznie opracowania przedłożonego przez biegłego. Opinia ta została bowiem poddana weryfikacji, która jednak nie ujawniła żadnych uchybień lub wadliwości. Organy oceniły zarówno przyjętą przez biegłego metodę porównywalnej ceny niekontrolowanej, jak i sposób jej realizacji. Sąd podzielił stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że organy nie mogły wkraczać w merytoryczną zasadność opinii sporządzonej przez biegłego z zakresu rynków kapitałowych, ponieważ nie dysponowały wiadomościami specjalnymi, które posiadał biegły.

Natomiast skarżący kwestionując wartość przyjętą z opinii biegłego, nie wskazał żadnego innego dowodu o podobnym znaczeniu, z którego mogłaby wynikać zupełnie inna kwota.

W tej sytuacji, wbrew zarzutom skargi, Sąd nie dopatrzył się naruszenia art 122 (zasada prawdy obiektywnej), art. 187 § 1 (zasada zupełności postępowania podatkowego) i art. 191 O.p. (zasada swobodnej oceny dowodów) w zw. z § 6 ust. 3 pkt 1 i 4 rozporządzenia MF (obowiązek uwzględnienia czynników porównywalności). W ocenie Sądu materiał dowodowy został należycie zebrany, organy wyjaśniły zasadność przesłanek, którymi kierowały się przy załatwianiu sprawy, zaś punkt widzenia przyjęty w rozpatrywanej sprawie został przekonująco uzasadniony w oparciu o zgromadzone dowody.

Z powyższych względów, uznając zarzuty skargi za nietrafne, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

AKE.