Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 342/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Asesor WSA Marta Pająkiewicz - Kremis, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 października 2021 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz skarżącej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. po rozpatrzeniu odwołania skarżącej J. Z. L., od wydanej z upoważnienia Burmistrza S., decyzji Starszego specjalisty – [...] Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] listopada 2020 r. ([...]), odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad córką - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Jak przytoczono w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, [...] października 2020 r. skarżąca wystąpiła do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad córką legitymującą się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z treści którego wynika, że niepełnosprawność w stopniu znacznym istnieje od dzieciństwa. Do wniosku załączono decyzję ZUS z dnia [...] marca 2020 r. o waloryzacji przysługującej stronie skarżącej emerytury. Organ pierwszej instancji odmawiając przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazał m.in., że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka, tj. zbieg świadczeń, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż strona ma ustalone prawo do emerytury.

Rozpatrując wniesione odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z przepisem art. 17 ust 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020, poz. 111 ze zm.; dalej w skrócie "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują łub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl natomiast art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

"1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno- wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej"

Następnie organ II instancji wywodził, że w świetle przywołanych przepisów nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uwarunkowane jest spełnieniem kilku przesłanek dotyczących zarówno osoby ubiegającej się o to świadczenie jak i osoby wymagającej opieki, w tym przynależnością wnioskodawcy do określonego kręgu podmiotów obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów k.r.o., niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, legitymowaniem się przez osobę wymagającą opieki odpowiednim orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności oraz niewystąpieniem przesłanek negatywnych, zarówno, po stronie osoby sprawującej opiekę, jak i po stronie osoby wymagającej opieki. Rozstrzygając o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego, organ nie działa w granicach uznania administracyjnego. Tym samym niespełnienie przesłanek określonych w art. 17 nakłada na organ powinność odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, nawet w sytuacji wystąpienia po stronie wnioskodawcy szczególnie uzasadnionych okoliczności. Innymi słowy, uwarunkowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od obiektywnych kryteriów i zasad jego udzielania pozbawia organ możliwości przyznawania tego świadczenia z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego, czy słuszności,

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) stwierdzając, że z przepisu tego jednoznacznie wynika, że osobie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, która ma ustalone prawo do emerytury nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Brzmienie przepisu dowodzi, że skutek ten dotyczy każdej emerytury, w tym emerytury pobieranej przez stronę skarżącą, tj. emerytury z powodu opieki nad dzieckiem specjalnej troski. Niezasadny jest również, podniesiony w odwołaniu zarzut niezastosowania przez organ pierwszej instancji przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. Przepis ten normuje kwestię zbiegu enumeratywnie wymienionych świadczeń, tj. świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 19 ustawy oraz zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Nie znajduje on zatem zastosowania do okoliczności faktycznych sprawy, tj. "zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury". Rolą organów stosujących prawo nie jest korygowanie przepisów ustawy, lecz działanie na podstawie prawa i w graniach obowiązującego prawa.

Tym samym organ II instancji przyjął, że przyznanie osobie uprawnionej do emerytury prawa do świadczenia pielęgnacyjnego byłoby sprzeczne z zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 k.p.a., który nakazuje organom administracji publicznej działać na podstawie przepisów prawa. Nadto wyraził zapatrywanie, że wyłączenie możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej ustalone prawo do emerytury jest systemowo uzasadnione. Najogólniej rzecz ujmując emerytura jest świadczeniem dla osób, które nie mają społecznej powinności zarobkowania i poprzez nią zapewnienia sobie i rodzinie środków utrzymania. Tymczasem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z założenia dotyczy zatem osób w wieku produkcyjnym, na których ciąży społeczny obowiązek zarobkowania celem utrzymania siebie i rodziny. Strona osiągnęła już wiek emerytalny (ma [...] lat), co oznacza, że nie ciąży na niej już ów społeczny obowiązek zarobkowania. Z kolei utrata przez stronę skarżącą prawa do emerytury w związku z uzyskaniem z dniem [...] listopada 2020 r. prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu, nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Jak wynika bowiem z przywołanego na wstępie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje również, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Z okoliczności sprawy wynika, że strona nabyła prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu oraz, że nabycie prawa do tego świadczenia nastąpiło w zbiegu z prawem do emerytury i skutkowało wstrzymaniem jej wypłaty.

Na tle opisanego stanu faktycznego i prawnego sprawy organ odwoławczy skonstatował, że decyzja odmowna nie jest wadliwa i nie podlega uchyleniu, czy zmianie.

W skardze, domagając się uchylenia decyzji obu instancji i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, sformułowano zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a), polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty rodzinnej stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Na poparcie skargi zawarto argumentację opartą na tezach orzecznictwa sądowoadministracyjnego oraz poglądach wyrażonych w teorii prawa, zgodnie z którymi wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Jak bowiem trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 15.46/19, zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawą do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w ąrt. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stało by sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). W swoim orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny stoi konsekwentnie na stanowisku, iż obowiązkiem ustawodawcy jest stanowienie prawa, które będzie urzeczywistniało zasadę sprawiedliwości społecznej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zagadnieniem spornym w rozpatrywanej sprawie jest wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) cytowanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych - przy nie budzącym wątpliwości stanie faktycznym. Stosownie do brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Organy obu instancji dokonały wykładni językowej tego przepisu prawa przyjmując, że okoliczność otrzymywania przez skarżącą świadczenia emerytalnego (a po zmianie stanu faktycznego w toku postępowania – renty rodzinnej po zmarłym małżonku), wyklucza możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką.

Należy podkreślić, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. początkowo był interpretowany przez sądy administracyjne w sposób zbieżny z poglądem jaki organ zawarł w zaskarżonej decyzji. Przykładowo, w wyrokach z dnia 10 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 134/18, z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15, z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 3269/15, Naczelny Sąd Administracyjny opowiedział się za wykładnią przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r. wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. W orzeczeniach tych powoływano się na wykładnię językową przywołanego wyżej przepisu, wskazując także na odrębność systemu ubezpieczeń emerytalno – rentowych i świadczeń rodzinnych.

W ostatnim jednak czasie dostrzec można zmianę linii orzecznictwa sądów administracyjnych w zakresie analizowanej materii, czego dowodzą zarówno wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W orzecznictwie zaczęło dominować stanowisko o potrzebie uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Sprowadza się ono ogólnie do zaaprobowania twierdzenia, iż wprawdzie proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać, gdyż zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej. W niniejszej sprawie Sąd w składzie orzekającym podziela ten pogląd, zwłaszcza wyrażony w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w wyroku z dnia 25 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 430/19 oraz z dnia 22 lipca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 353/21, że przy uwzględnieniu kontekstu historycznego pojawienia się przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. zdekodowanie w obecnych realiach znaczenia tegoż przepisu jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie - emerytalne tudzież rentę rodzinną po zmarłym małżonku lub inne wymienione w komentowanym przepisie – w wysokości znacznie niższej, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej, funkcjonalnej oraz wykładni prokonstytucyjnej. Konieczność weryfikacji jasnych wydawałoby się rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w oparciu o reguły wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej wynika ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, kiedy to ustawodawca uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych wyeliminował możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom mającym prawo do określonych świadczeń, ustalił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie i była to kwota niższa niż ówczesna wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r. gdy świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane, lecz obecnie nadal jest wyższe od najniższej emerytury. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego omawiane wyłączenie było to, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Zmiana realiów uzasadnia, w ocenie Sądu, odstąpienie od wyników wykładni językowej na rzecz dyrektywy wykładni systemowej, funkcjonalnej i prokonstytucyjnej.

Zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także, obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP). Warto też wskazać, że obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa.

Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, będących adresatami zawartej tam normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym faktem rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jak już wspomniano, istotną cechą osób, którym na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny została zaś zróżnicowana w ten sposób, że te osoby, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zostały pozbawione prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie osobom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Jak podkreślał wielokrotnie Trybunał Konstytucyjny, wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach (por. wyroki z dnia: 23 listopada 2010 r., sygn. K 5/10; 19 kwietnia 2011 r., sygn. P 41/09; 18 czerwca 2013 r., sygn. K 37/12; 5 listopada 2013 r., sygn. K 40/12; 17 czerwca 2014 r., sygn. P 6/12). Zaznaczyć trzeba, że wypowiadając się odnośnie do zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla osób niepełnosprawnych, Trybunał Konstytucyjny w motywach wyroku z dnia 21 października 2015 r. (sygn. akt K 38/13) wskazał, że ustawodawca obowiązany jest precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Sąd zatem aprobuje zapatrywanie wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że nie można znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19 i 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20). W pełni akceptuje Sąd również pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 stycznia 2020 r. sygn. I OSK 2392/19, że "( ...) narusza fundamenty aksjologiczne wyrażone w zasadach Konstytucji RP taka wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury ( renty) w wysokości niższej niż to świadczenie". Warto dodać, że analogiczną, prokonstytucyjną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.ś.r. przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 349/21 oraz I OSK 350/21, z dnia 25 czerwca 2021 r., sygn. I OSK 305/21 i 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19 oraz zaprezentowały ją również wojewódzkie sądy administracyjne: w Gliwicach w wyrokach: z dnia 30 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 334/21, z dnia 27 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 1035/19, z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 1234/19; w Krakowie w wyroku z dnia 7 lipca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 51/21 ; w Łodzi w wyroku z dnia 25 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 172/21; w Gorzowie Wielkopolskim w wyrokach: z dnia 15 września 2021 r. sygn. akt II SA/Go 454/21 i z dnia 19 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Go 774/19, w Olsztynie w wyroku z dnia 24 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 489/21; w Rzeszowie w wyroku z dnia 27 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 107/21).

W kontekście rozpoznawanej sprawy Sąd nie znajduje zatem argumentów, dla których świadczenie pielęgnacyjne, postrzegane jako rekompensata dochodu z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia, nie miałaby przysługiwać osobie z uprawnieniami emerytalnymi lub do renty rodzinnej.

Uwzględniając całość dotychczasowej argumentacji należy podnieść, że prawidłowa prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. powoduje konieczność umożliwienia osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Sąd podziela wyrażane w orzecznictwie sądowym poglądy, że istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. W konsekwencji, Sąd w składzie orzekającym opowiada się za rozwiązaniem przyjętym w zaprezentowanych wyżej wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, a polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Uznać należy, że zawieszenie prawa do świadczeń emerytalno-rentowych (wymienionych w treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a), eliminuje negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (albo np. rentę rodzinną lub inne świadczenie emerytalno-rentowe) winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do przyznanego świadczenia emerytalno-rentowego.

W niniejszej sprawie trzeba podkreślić, na co wskazuje lektura akt administracyjnych sprawy, że organy zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia. Nie poinformowano strony skarżącej o możliwości zawieszenia świadczenia emerytalno-rentowego, wstrzymania jego wypłaty i przedłożenia decyzji i w tej mierze organy nie wezwały skarżącej do złożenia brakujących dokumentów. Skutkowało to w ocenie Sądu przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

W kontekście zaprezentowanej wyżej argumentacji Sąd uznał, że organy obu instancji dokonały niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i przedwcześnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego bez uprzedniego pouczenia i wezwania do wykazania, że zawiesiła ona prawo do pobieranego świadczenia emerytalno-rentowego i że wstrzymano wypłatę tego świadczenia.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej – p.p.s.a.) Sąd wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

W nawiązaniu do żądania skargi o przyznanie prawa do komentowanego świadczenia, wskazać w tym miejscu trzeba, że Sąd nie mógł orzec merytorycznie o istocie sprawy, albowiem rolą sądu administracyjnego jest kontrola legalności zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej, a nie zastępowanie tych organów w ich działalności orzeczniczej. Co do zasady sąd administracyjny nie wydaje decyzji o przyznaniu albo odmowie przyznania określonych uprawnień, lecz rozstrzyga, czy zaskarżone orzeczenie (decyzja, postanowienie) zostało wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego. Wyjątek w tym zakresie stanowi art. 146 § 2 p.p.s.a. Przepis ten, z uwagi na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego, nie mógł zostać zastosowany przez sąd w sprawie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny zastosować się do przedstawionej oceny prawnej. Rzeczą organów jest uprzednie poinformowanie strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie przyznanego aktualnie świadczenia emerytalno-rentowego i pouczenie o uzależnieniu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od przedłożenia decyzji o wstrzymaniu wypłaty pobieranego świadczenia emerytalno-rentowego.