Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 921/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64e par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Paweł Kornacki, Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 października 2021 r. sprawy ze skargi A S.A. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. Pełnomocnik spółki A S.A. w K. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) z [...] r. w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych.

2. Stan sprawy.

2.1. Skarżąca w oparciu o art. 64e § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) zwróciła się do organu egzekucyjnego (Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.) z wnioskiem o częściowe umorzenie kosztów egzekucyjnych, powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych opisanych we wniosku i ich obniżenie do wysokości [...] zł. Podniosła m.in. że jej zdaniem naliczone koszty egzekucyjne są z całą pewnością niewspółmierne do podejmowanych działań przez organ egzekucyjny. W ocenie spółki konieczność zapłaty kosztów egzekucji obliczonych na kwotę [...] zł z całą pewnością nie jest adekwatna do kosztów działań podjętych faktycznie przez organ egzekucyjny.

Organ egzekucyjny, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem [...] r. odmówił spółce umorzenia kosztów egzekucyjnych we wnioskowanym zakresie.

W zażaleniu na postanowienie spółka zarzuciła naruszenie przepisów:

1) art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a., poprzez uznanie, że nie istniały podstawy do częściowego umorzenia kosztów egzekucyjnych, które w niniejszej sprawie zostały ustalone na poziomie [...] zł;

2) art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 81 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. – dalej : k.p.a.) poprzez dokonanie błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w świetle art. 64e § 2 u.p.e.a.

3) art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, poprzez uznanie, że podatnik ubiega się o pomoc publiczną, w sytuacji kiedy nie są spełnione przesłanki do uznania wniosku o częściowe umorzenie kosztów egzekucyjnych za taką pomoc.

DIAS, wskazanym na wstępie postanowieniem, utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Odnosząc się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego ocenił i uzasadnił, że w sprawie nie wystąpiły ustawowo określone przesłanki uzasadniające umorzenie kosztów egzekucyjnych, w tym nie zaistniała sytuacja, że za umorzeniem kosztów przemawia ważny interes publiczny. Analizując istnienie przesłanki interesu publicznego organ zauważył, że w tej mierze należy uwzględnić takie wartości wspólne dla całego społeczeństwa jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Organ nie znalazł w świetle ww. wartości okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie kosztów wobec zobowiązanej. Ponadto w ocenie organu udzielenie wnioskowanej ulgi byłoby sprzeczne z interesem innych podmiotów gospodarczych, które regulują swoje zobowiązania w sposób terminowy, a w przypadku postępowań egzekucyjnych regulują opłaty z nimi związane (str. 13 postanowienia).

2.2. W skardze do WSA w Gliwicach na postanowienie DIAS z [...] r. spółka zarzuciła:

1) naruszenie art. 6 i art. 7 k.p.a. w zw. z art. 64 ust. 1 u.p.e.a. i art. 84 Konstytucji RP, a także art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez oparcie zaskarżonego postanowienia na przepisach oczywiście sprzecznych z Konstytucją RP, co wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego RP z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14,

2) naruszenie art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a. poprzez uznanie, że nie istniały podstawy do częściowego umorzenia kosztów egzekucyjnych, które w niniejszej sprawie zostały ustalone na poziomie [...] zł,

3) naruszenie art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 w związku z art. 10 § 1 w zw. z art. 81 k.p.a., poprzez dokonanie błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w świetle art. 64e § 2 u.p.e.a.,

4) naruszenie art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, poprzez uznanie, że podatnik ubiega się o pomoc publiczną w sytuacji, kiedy nie są spełnione przesłanki do uznania wniosku o częściowe umorzenie kosztów egzekucyjnych za taką pomoc.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Odnosząc się dodatkowo do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia art. 6 i 7 k.p.a. w zw. z art. 64 ust. 1 u.p.e.a. i art. 84 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez oparcie zaskarżonego postanowienia na przepisach sprzecznych z Konstytucją RP, co wynika z uzasadnienia wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 uznał je za nieuzasadnione. Jak podkreślił, kwestie nierespektowania wytycznych zawartych w wyroku TK o sygn. akt 31/14 nie były podnoszone przez pełnomocnika spółki ani we wniosku o częściowe umorzenie kosztów egzekucyjnych, ani też na etapie zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego.

2.3. WSA w Gliwicach wyrokiem 3 marca 2020 r., w sprawie I SA/Gl 1599/19 oddalił skargę.

Sąd uznał za prawidłową ocenę organu co do możliwości udzielenia skarżącej pomocy de minimis. Organy prawidłowo zatem podstawą prawną kwestionowanego w niniejszej sprawie postanowienia uczyniły art. 64e u.p.e.a.

Sąd także podzielił ocenę organu nadzoru, że konieczność uiszczenia kosztów egzekucyjnych nie spowodowała znacznego uszczerbku w majątku spółki.

Dokonując oceny stanowiska organu co do zaistnienia w sprawie przesłanki "ważnego interesu publicznego" Sąd przyjął, że pojęcie interesu publicznego należy rozumieć jako respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania administracji publicznej. Pojęcie interesu publicznego nie ma więc stałego zakresu i wymaga każdorazowo dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, które kryć się mogą pod pojęciem interesu publicznego. Dodatkowo określenie, że tak rozumiany interes publiczny ma być "ważny" oznacza, że jest to taki interes, od którego wiele zależy, mający dużą wagę, duże znaczenie, znaczący, doniosły, cenny. Mały słownik języka polskiego pod red. S. Skorupki, wyd. PWN, Warszawa 1968 r., s. 880). Określenie to zatem wymaga dodatkowo wykazania, że ustalenie istnienia tej przesłanki musi mieć szczególnie doniosłe znaczenie z uwagi na wartości respektowane przez ogół społeczeństwa.

Sąd stwierdził, że oceniając zaistnienie przesłanki "interesu publicznego" nie można także tracić z pola widzenia charakteru i celu, jakiemu służą środki wpłacane przez zobowiązanych z tytułu kosztów egzekucyjnych, co niewątpliwie leży w interesie publicznym. Należy mieć bowiem na uwadze, że funkcją kosztów egzekucyjnych jest pokrycie kosztów działania organu egzekucyjnego - nawet jeżeli ich wysokość jest określana ryczałtowo - a nie kreowanie dodatkowych dochodów organu egzekucyjnego. Koszty te nalicza organ egzekucyjny w wysokości określonej przepisami i pobiera je w trybie egzekucji administracyjnej. Tym samym za zasadne należało uznać stanowisko organów podatkowych, że uwzględnienie wniosku skarżącej stanowiłoby niesprawiedliwe, w stosunku do pozostałych podmiotów (regulujących zobowiązania w sposób terminowy) uprzywilejowanie spółki oraz bezpowrotną rezygnację z wpływu środków do budżetu państwa, a w konsekwencji przerzucenie ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej na państwo. Interes publiczny nie może być bowiem utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. Przy jego ocenie należy też uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. Sąd I instancji zaakcentował, że z art. 6 u.p.e.a. wynika obowiązek prowadzenia egzekucji.

Ustosunkowując się do argumentacji strony opartej na wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 Sąd podkreślił, że zarówno we wniosku o umorzenie, jak i w zażaleniu nie była podnoszona kwestia nieprawidłowego określenia wysokości kosztów egzekucyjnych wobec treści orzeczenia Trybunału. Kwestię tę podniesiono dopiero w skardze.

Ponadto Sąd podzielił prezentowany w orzecznictwie pogląd, że postępowanie o umorzenie zaległości podatkowej nie może stanowić płaszczyzny dla polemiki w przedmiocie zasadności i prawidłowości działania organu egzekucyjnego, który na zlecenie wierzyciela ma obowiązek egzekwować należność wskazaną przez niego w tytule wykonawczym. Nie może także obecnie być przedmiotem badania prawidłowość określenia wysokości kosztów egzekucyjnych.

2.4. Wyrokiem z 25 lutego 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie III FSK 2340/21 uchylił wyrok WSA w Gliwicach z 3 marca 2020 r., I SA/Gl 1599/19.

NSA stwierdził, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w kontekście zarzutów skargi kasacyjnej i argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, poprawność i zasadność stwierdzenia przez organ administracji publicznej braku przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych ze względu na ważny interes publiczny nie została należycie oceniona przez Sąd I instancji, co naruszało przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że ponownie rozpoznając skargę, Sąd pierwszej instancji odniesie się do jej zarzutów w kontekście całokształtu okoliczności sprawy, z uwzględnieniem poczynionych przez Naczelny Sąd Administracyjny wskazań.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje.

3. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie narusza art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) a zatem podlegało uchyleniu. Sąd uznał bowiem za nieprawidłowe i niepełne, wyjaśnienie kwestii istnienia przesłanki ważnego interesu publicznego (nie przesądzając zarazem czy w odniesieniu do strony skarżącej została ona ziszczona).

4. W pierwszej kolejności Sąd stwierdza jednak, że zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

5. Przechodząc do oceny zasadności skargi, w kontekście oceny prawnej dokonanej przez NSA w wyroku z 25 lutego 2021 r., III FSK 2340/21, Sąd I instancji ponownie orzekający w tej sprawie zauważa na wstępie, że w dacie wydania zaskarżonego postanowienia ([...] r.) stanowiący materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia art. 64e u.p.e.a. stanowił, że organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne (§ 1). Stosownie zaś do § 2 pkt 2 u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny.

Umorzenie kosztów egzekucyjnych pozostawione zostało uznaniu organu egzekucyjnego, co w tej sprawie zasadniczo nie jest sporne. Jednakże uznanie to musi być poprzedzone rzetelnym, wszechstronnym i wnikliwym ustaleniem czy w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, zaś samo uznanie nie może być zupełnie dowolne, oderwane od okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy.

Przy czym należy zwrócić uwagę, że spółka nie żądała umorzenia kosztów egzekucyjnych w całości ale w części, w zakresie w jakim przekraczają [...] zł. Nadto należy zauważyć, że nawet organ administracji nie twierdził, że faktyczne koszty postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie chociażby zbliżały się do kwoty [...] zł.

W orzecznictwie dość powszechnie się przyjmuje, że w każdym przypadku złożenia wniosku o umorzenie należnych kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, czy zachodzą okoliczności (przesłanki) wskazane m. in. w przepisie art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. Przesłanki te powinny być oceniane indywidualnie w zależności od ustalonych okoliczności faktycznych występujących w konkretnej, rozpoznawanej sprawie (wyrok NSA z 28 stycznia 2009 r., II FSK 319/08). Jednocześnie organ, w ramach tej przesłanki, powinien zbadać (pomimo, że ustawodawca nie powiązał kosztów postępowania egzekucyjnego w administracji z jego efektywnością oraz realnymi nakładami pracy organu egzekucyjnego), czy koszty egzekucyjne nie przekształciły się w dokuczliwą sankcję, w sposób nieuzasadniony obciążającą stronę zobowiązaną (wyrok WSA w Krakowie z 11 stycznia 2017 r., I SA/Kr 1291/16; wyrok WSA w Gliwicach z 26 lipca 2016 r., I SA/Gl 135/16).

Skarżąca powołała się w skardze na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, jako na okoliczność, którą należało brać pod uwagę przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku.

Przypomnieć tylko należy, że w wyroku tym Trybunał orzekł, iż art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, a nadto, że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości), tak jak to ma miejsce w sprawie niniejszej, następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Przywołany fragment stanowi niewątpliwie argument do rozważenia za istnieniem ważnego interesu publicznego.

W tym miejscu, WSA w Gliwicach ponownie rozpoznający sprawę, w ślad za stanowiskiem NSA zawartym w wyroku z 25 lutego 2021 r. stwierdza, że okoliczność, iż spółka nie powołała się na etapie postępowania administracyjnego na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, a uczyniła to na etapie skargi do sądu administracyjnego nie może dezawuować samo w sobie argumentacji opartej na uzasadnieniu tego wyroku. Odwołanie się do tej argumentacji z całą pewnością nie modyfikuje treści żądania. Przepisy stanowiące podstawę żądania umorzenia kosztów egzekucyjnych nie zawierają regulacji stanowiącej, że strona ma obowiązek przytoczenia wszystkich możliwych argumentów i dowodów uzasadniających wniosek o umorzenie kosztów w piśmie wszczynającym to postępowanie. Sąd I instancji nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, o czym stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., ma obowiązek uwzględnić wszystkie argumenty, które mogą wpływać na legalność zaskarżonego aktu. Jak wyżej wskazano, w orzecznictwie sądów administracyjnych już przed wydaniem powoływanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego podnoszono, że jednym z elementów uzasadniających ewentualne umorzenie kosztów egzekucyjnych jest rażący brak adekwatności naliczonych kosztów egzekucyjnych do rzeczywiście poniesionych kosztów przez organ egzekucyjny.

Sąd dostrzega, że powołane przez spółkę orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie odnosi się bezpośrednio do podstawy prawnej orzeczenia organu administracji będącego przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu sądowo-administracyjnym. Niemniej jednak trzeba mieć na uwadze, że cel tego orzeczenia, a więc doprowadzenie do sytuacji, w której zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym będą obciążały tylko takie koszty, nawet jeżeli ich wysokość jest określona ryczałtowo, które pozostają w związku z kosztami działania organu egzekucyjnego. Zaaprobować zatem należy pogląd, iż strona dla wykazania ważnego interesu publicznego uzasadniającego umorzenie kosztów egzekucyjnych w części, powołuje się na argumentację konstytucyjną, która w konsekwencji doprowadziła do podważenia przyjętego w ustawie sposobu obliczania kosztów egzekucyjnych – bez określenia maksymalnej wysokości tych kosztów.

W ocenie Sądu trzeba dostrzec wartość konstytucyjną, jaką jest obrona i dochodzenie praw jednostki w postępowaniu sądowym w zakresie wynikającym z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, jak i z mającej swe źródło w klauzuli demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) zasady ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przezeń prawa, w tym przeświadczenia obywatela, iż racjonalny ustawodawca, kierując się zasadami poprawnej legislacji, ustanawia takie uregulowania, które zapewnią jednostce efektywną ochronę sądową jej konstytucyjnych praw i wolności w relacji z organami administracji publicznej. Innymi słowy należy dopuścić aby strona postępowania mogła osiągnąć cel wynikający z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie tylko poprzez uruchomienie procedury wprost przewidzianej dla takiej sytuacji, ale także w innym postępowaniu, o ile jest to prawnie dopuszczalne. W realiach rozpoznawanej sprawy, rozważając zakres i treść pojęcia ważnego interesu publicznego, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 lutego 2021 r., nie można zignorować argumentacji Trybunału Konstytucyjnego, który zakwestionował sposób obliczania wysokości kosztów egzekucyjnych tylko dlatego, że postępowanie dotyczy umorzenia tychże kosztów.

W tym miejscu należy odnotować orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 3498/18, w którym stwierdzono, że skoro powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, może stanowić podstawę do wznowienia postępowania i ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem wskazań zawartych w wyroku, które powinny być uwzględnione przy ocenie prawnych podstaw wydanej decyzji, to tym bardziej powinien być rozważony w ramach wymienionych wyżej przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Wymaga podkreślenia, że skarżąca odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie kwestionowała wysokości naliczonych kosztów postępowania egzekucyjnego, a jedynie argumentowała, odwołując się do uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, że umorzenie kosztów egzekucyjnych we wnioskowanej wysokości stanowi ważny interes publiczny przejawiający się w doprowadzeniu do respektowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Nadto, zdaniem Sądu w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia DIAS z [...] r. dostrzegalny jest pewien brak konsekwencji, który uzasadnia przyjęcie stanowiska, że organ nie dość wnikliwie rozważył, czy w sprawie nie zaistniały przesłanki ważnego interesu publicznego uzasadniające umorzenie kosztów egzekucyjnych.

Definiując zakres pojęcia ważnego interesu publicznego przyjął organ, że należy to pojęcie rozumieć jako respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej i sprawność działania władzy publicznej. W konsekwencji zdaniem organu uwzględnienie wniosku skarżącej stanowiłoby niesprawiedliwe, w stosunku do pozostałych podmiotów (regulujących zobowiązania w sposób terminowy) uprzywilejowanie spółki oraz bezpowrotną rezygnację z wpływu środków do budżetu państwa, a w konsekwencji przerzucenie ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej na państwo. Interes publiczny nie może być bowiem utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. Przy jego ocenie należy też uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy.

Zdaniem Sądu stanowisko organu jest niepełne. Nie wyjaśnia dlaczego obniżenie kosztów egzekucyjnych do wysokości pozostającej w racjonalnym związku z kosztami funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, a w konsekwencji do zgodności z wartościami konstytucyjnymi, a taka jest - jak należy wnioskować ze skargi - intencja spółki, stanowiłoby niesprawiedliwe w stosunku do pozostałych podmiotów regulujących zobowiązania w sposób terminowy uprzywilejowanie. Wszak, w niniejszej sprawie, zobowiązanie zostało wyegzekwowane wraz z należnymi odsetkami. Obciążenie spółki kosztami egzekucyjnymi, które pozostają w rażącej dysproporcji do faktycznie poniesionych wydatków przez organ egzekucyjny nie stanowi działania sprawiedliwego. Jak stwierdził NSA w wyroku z 25 lutego 2021 r. nie wzbudza to zaufania obywatela do organów państwa, jak również trudno przyjąć aby ostateczne obciążenia spółki kosztami postępowania egzekucyjnego pozostającymi w adekwatnym związku z kosztami działania organu egzekucyjnego stanowiło uprzywilejowanie spółki względem innych podmiotów albo też stanowiło obciążenie Państwa (całego społeczeństwa) kosztami udzielonej w ten sposób pomocy.

6. Na gruncie tej sprawy, jak już sygnalizowano, skarżąca domagała się uwzględnienia m.in. tego, że koszty egzekucyjne są wysokie ([...] zł) i nie proporcjonalne do poniesionych przez organ wydatków.

Sąd orzekający podziela stanowisko skarżącej, że te argumenty powinny zostać uwzględnione przez organ w toku wykładni pojęcia "ważny interes publiczny", czego jednak zaniechano w poddanym kontroli postanowieniu, co stanowi właśnie o naruszeniu art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a.

Sąd stwierdza, że prawdą jest, iż koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże zdaniem Sądu, z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego, a tym samym "ważnego interesu publicznego", istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych kosztów sprowadzi się do swoistej kary. Właśnie na ten problem zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie o sygnaturze SK 31/14. Zdaniem Sądu brak uwzględnienia tego aspektu sprawy, także w ramach wykładni pojęcia "ważny interes publiczny", stanowi naruszenie art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. Pominięcie tej problematyki powoduje bowiem, że wykładnia omawianej klauzuli jest niepełna, jako pomijająca tak ważkie wartości, jak zawarte w art. 2 Konstytucji - sprawiedliwość i zakaz nadmiernej ingerencji w prawa majątkowe oraz w obowiązek ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.

7. W postępowaniu ponownym organ dokona pogłębionej analizy art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. w naszkicowanym wyżej kierunku.

Jeżeli w jej wyniku potwierdzone zostanie stanowisko spółki o istnieniu przesłanki "ważnego interesu publicznego" organ dokona wyboru jednej z możliwych konsekwencji decyzyjnych: udzieli wnioskowanej ulgi w zakresie wynikającym z wniosku albo odmówi umorzenia kosztów egzekucyjnych. Organ powinien przy tym mieć na uwadze z jednej strony konieczność zapewnienia środków na funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego, z drugiej zaś sprawiedliwą oraz proporcjonalną i adekwatną ingerencję w prawa majątkowe oraz obowiązek ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Zasada wynikająca z art. 7 k.p.a. (w związku z art. 18 u.p.e.a.) nakazuje bowiem organowi administracji publicznej kierować się nie tylko interesem społecznym, ale i słusznym interesem strony. W świetle powyższej zasady można zatem uznać, że obrona interesu indywidualnego i jej zakres sięgają do granic kolizji z interesem społecznym (por. wyrok NSA z 11 czerwca 1981 r., SA 820/81, Lex nr 9626).

Niezależnie od sposobu rozstrzygnięcia organ powinien wskazać motywy wyboru alternatywy decyzyjnej w uzasadnieniu postanowienia i to w odniesieniu do wszystkich relewantnych okoliczności sprawy, szczególnie jeśli są podnoszone przez stronę. Obowiązek taki wynika chociażby z wyrażonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (w związku z art. 18 u.p.e.a.) zasad informacji (art. 11), czy też zaufania do organów (art. 8).

8. Na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzono na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (597 zł), obejmujących wpis od skargi (100 zł), koszty zastępstwa procesowego (480 zł) - ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804) oraz opłatę od złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa (17 zł).