Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1268/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.26a ust. 1,
journal: Dz.U. 2016 poz 2046
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 107 § 1, art.77
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 187 poz 1 art. 33 ust. 1, 2 i 4
law: Rozporządzenie Komisji (UE) NR 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w  zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska-Jóźków, Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant spec. - Anna Szaruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi G. D. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego: oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi G. D. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą K. (dalej: skarżący lub strona – patrz wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, karta 22 akt sądowych w sprawie V SA/Wa 1662/17) jest decyzja Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: Minister Pracy, organ odwoławczy lub II instancji) z [...] maja 2017 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: Prezes PFRON lub organ I instancji) z [...] października 2015 r., znak [...] ustalającą stronie wysokość dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego za poszczególne okresy sprawozdawcze od września 2014 r. do maja 2015 r. w wysokości 0 zł. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Strona zwróciła się do Prezesa PFRON z wnioskami o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za poszczególne miesiące sprawozdawcze od września 2014 r. do maja 2015 r.

Decyzją z [...] października 2015 r. Prezes PFRON ustalił skarżącemu wysokość dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego G. D. za wskazane okresy sprawozdawcze w kwocie 0 zł.

Organ I instancji zauważył, że w sprawie zachodzi sytuacja, gdzie G. D. wykonujący działalność gospodarczą pod nazwą K. ubiega się o dofinansowanie do wynagrodzenia dla samego siebie. W ocenie Prezesa PFRON w sprawie strona nie jest pracownikiem, gdyż z analizy umowy o pracę z 3 stycznia 2004r. wynika, że została ona zawarta z samym sobą. Organ I instancji wskazał, że umowa została zawarta pomiędzy pracownikiem G. D. oraz pracodawcą G. D., reprezentowanym przez pełnomocnika E.D. Z uwagi na powyższe, w ocenie organu, strona nie mogła być uznana za pracownika w okresie sprawozdawczym, którego dotyczą wnioski o wypłatę dofinansowania. Zatem nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 26a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 2046 ze zm., dalej ustawa o rehabilitacji), które są niezbędne do udzielenia pomocy publicznej w formie dofinansowania.

Rozpoznając sprawę na skutek złożonego odwołania Minister Pracy zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2017 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z [...] października 2015r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył podstawy prawne mające zastosowanie w sprawie i stwierdził, że w sprawie istotne jest ustalenie, czy osobę, o której dofinansowanie wystąpiono można uznać za pracownika.

Organ II instancji wskazał, że strona nie jest pracownikiem w myśl art. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodek pracy (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1666 ze zm., dalej: Kodeks pracy). Podkreślił, że Kodeks pracy nie zezwala, aby jednocześnie ktoś mógł być właścicielem firmy i jej pracownikiem. Prowadzenie działalności gospodarczej nie jest bowiem wykonywaniem pracy na podstawie stosunku pracy. Stosunek pracy jest stosunkiem zobowiązaniowym dwustronnie zobowiązującym, w którym pracodawca zobowiązuje się do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem, a pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy. W tym zakresie powołał się na art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Podkreślił, że osoba fizyczna nie może być pracownikiem własnej firmy. Zdaniem Ministra Pracy nie wystąpi wówczas jeden z niezbędnych elementów stosunku pracy: podporządkowanie. To dlatego, że ta sama osoba byłaby równocześnie pracodawcą i pracownikiem. Podkreślił, że pomiędzy osobą fizyczną wykonującą działalność gospodarczą (nawet reprezentowaną przez pełnomocnika - jak to ma miejsce w niniejszej sprawie), a tą samą osobą podpisującą się na stworzonej umowie jako pracownik nie powstaje stosunek pracy, gdyż nie można zawrzeć samemu ze sobą umowy o pracę.

Wobec powyższego w ocenie organu odwoławczego Prezes PFRON słusznie ustalił stronie wysokość dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego G. D. za poszczególne okresy sprawozdawcze od września 2014 r. do maja 2015 r. na kwotę 0,00 zł.

W dalszej części uzasadnienia organ odniósł się do stawianych w odwołaniu zarzutów i uznał je za niezasadne.

Pismem z 22 czerwca 2017r. strona złożyła skargę na ww. decyzję Ministra Pracy wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1) art. 26a ust. 1 ustawy o rehabilitacji, polegające na zastosowaniu pojęcia "pracownika niepełnosprawnego" na przepisach Kodeksu pracy, gdy w rzeczywistości Kodeks pracy nie definiuje pojęcia "pracownik niepełnosprawny";

2) art. 26a pkt. 2 ustawy o rehabilitacji polegające na zmianie decyzją administracyjną przepisu ustawy poprzez ustalenie miesięcznego dofinansowania na poziomie "0";

3) art. 26b ust. 2a ustawy o rehabilitacji, polegające na niezastosowaniu tego przepisu w sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna zatrudniona jest u trzech pracodawców;

4) art. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Tekst mający znaczenie dla EOG) (Dz.U.UE L z dnia 26 czerwca 2014 r., nr 187, s. 1 ze zm., dalej: rozporządzenie 651/2014) polegające na niezastosowaniu przez organ definicji "pracownika niepełnosprawnego" w sytuacji, gdy prawo krajowe nie podaje takiej definicji;

5) art. 1 załącznika nr 1 do rozporządzenie 651/2014 polegające na podanej w tym przepisie definicji pracodawcy;

6) art. 32 Konstytucji RP polegające na dyskryminowaniu skarżącego podmiotu w uprawnieniu do dofinansowania i nierównym traktowaniu wobec prawa;

7) art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.) polegające na wydaniu decyzji bez podstawy prawnej, gdyż przepis art. 26a ust. 6 ustawy o rehabilitacji upoważnia organ wyłącznie do zastosowania proporcji dofinansowania, a określenie na poziomie "0" nie jest proporcją, a faktyczną odmową wypłaty, która może nastąpić w określonych w ustawie warunkach;

8) art. 77 k.p.a. polegające na niepoddaniu rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, w szczególności dowodów dotyczących zmiany formy działalności skarżącego.

W uzasadnieniu strona rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Minister Pracy wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Przede wszystkim sąd wskazuje, że podziela ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez organ.

W pierwszej kolejności sąd stwierdza, że zastosowanie w sprawie znajdują przepisy prawa materialnego obowiązujące na datę złożenia wniosku o wypłatę przedmiotowego dofinansowania. Wynika to z faktu, że organ ocenia zasadność przyznania pomocy na podstawie danych wynikających z wniosku oraz informacji do niego załączonych, a więc według danych z dnia złożenia wniosku. Skoro pomoc publiczna w formie dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych wiąże się z zatrudnieniem pracownika w określonym miesiącu, to prawo do tej pomocy jest nabywane z ostatnim dniem okresu sprawozdawczego, a pomoc jest udzielana, jeżeli od tej daty jest możliwe ustalenie, czy zostały spełnione warunki do wystąpienia o wypłatę pomocy. Potwierdza to treść art. 33 rozporządzenia 651/2014, cytowana poniżej.

Zatem pomoc dotyczy pokrycia wskazanej części kosztów kwalifikowanych, jako kosztów płacy, poniesionych w konkretnym okresie zatrudnienia pracownika niepełnosprawnego przy spełnieniu w tym okresie warunków prawem przewidzianych. Tak też stanowi przepis art. 2 pkt 28 rozporządzenia nr 651/2014 wskazując w definicjach, że "data przyznania pomocy" oznacza dzień, w którym beneficjent nabył prawo otrzymania pomocy zgodnie z obowiązującym krajowym systemem prawnym.

Powyższe stanowisko jest podzielane przez aktualne orzecznictwo, np. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 września 2013 r., sygn. akt II GSK 765/12 wskazującym na taką wykładnię co do daty stosowanych przepisów. Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 lutego 2015r., sygn. akt II GSK 464/14, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 16 czerwca 2016r., sygn. akt V SA/Wa 3594/15.

W sprawie ustalono, że z wnioskami o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za miesiące sprawozdawcze od września 2014 r. do maja 2015 r. zwrócił się G. D. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą K. (patrz również wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej - karta 22 akt sądowych w sprawie V SA/Wa 1662/17) wnioskując o wypłatę tego dofinansowania do swojego wynagrodzenia, gdyż niewątpliwie G. D. jest osobą niepełnosprawną.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, czy osobie prowadzącej działalność gospodarczą przysługuje to dofinansowanie do własnego "wynagrodzenia", czy też takie uprawnienie mu nie przysługuje.

W ocenie sądu stanowisko organów orzekających w tym zakresie jest prawidłowe i osobie prowadzącej działalność gospodarczą nie przysługuje dofinansowanie do własnego "wynagrodzenia".

Sąd zwraca uwagę, że Unia Europejska w sposób szczególny wspiera osoby niepełnosprawne, co znajduje także odzwierciedlenie w preambule rozporządzenia 651/2014. Zgodnie bowiem z motywem 52 i 54 tego rozporządzenia wspieranie (...) pracowników niepełnosprawnych to niezwykle istotne cele polityki gospodarczej i społecznej Unii i jej państw członkowskich. Pewne kategorie pracowników (...) niepełnosprawnych wciąż mają trudności z wejściem na rynek pracy i pozostaniu na nim. W związku z tym organy publiczne mogą stosować środki mające na celu zachęcenie przedsiębiorstw do zwiększenia poziomów zatrudnienia tych kategorii pracowników, zwłaszcza osób młodych. Jako że koszty zatrudnienia stanowią część zwykłych kosztów operacyjnych każdego przedsiębiorstwa, pomoc na zatrudnienie (...) pracowników niepełnosprawnych powinna mieć pozytywny wpływ na poziomy zatrudnienia wspomnianych kategorii pracowników i nie powinna zaledwie umożliwiać przedsiębiorstwom ograniczenie kosztów, które musiałyby ponieść w przypadku nieotrzymania pomocy. Pomoc taka powinna być więc wyłączona z obowiązku zgłoszenia, jeśli istnieje prawdopodobieństwo, że przyczyni się ona do wejścia lub ponownego wejścia tych kategorii pracowników na rynek pracy i pozostania na nim.

W tym miejscu należy zauważyć, że ustawa o rehabilitacji zawiera uregulowania dotyczące możliwości uzyskania pomocy finansowej zarówno przez osoby niepełnosprawne, które prowadzą działalność gospodarczą, jak i dla pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne.

Odnośnie tej pierwszej kwestii osoba niepełnosprawna będąca przedsiębiorcą może uzyskać środki na: 1) rozpoczęcie działalności gospodarczej (art. 12a ustawy o rehabilitacji), 2) dofinansowanie odsetek od kredytów zaciągniętych na kontynuowanie działalności gospodarczej (art. 13 ustawy o rehabilitacji), 3) refundację obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne (art. 25a ustawy o rehabilitacji).

Natomiast pracodawcy zatrudniający osoby niepełnosprawne mogą również uzyskać pomoc finansową, np. w formie dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych.

Zgodnie z art. 26a ust. 1 ustawy o rehabilitacji pracodawcy przysługuje ze środków Funduszu miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, o ile pracownik ten został ujęty w ewidencji zatrudnionych osób niepełnosprawnych, o której mowa w art. 26b ust. 1. Miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, zwane dalej "miesięcznym dofinansowaniem", przysługuje w kwocie: 1) 1.800 zł - w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności; 2) 1.125 zł - w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; 3) 450 zł - w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności.

Przypomnieć należy, że przy stosowaniu przepisu art. 26a ustawy o rehabilitacji (stanowiącym przesłanki nabycia uprawnienia przez pracodawcę) oraz przy jego wykładni należy mieć na uwadze treść przepisów unijnych zezwalających na udzielanie tego rodzaju pomocy przepisami krajowymi. Wykładnia przepisów krajowych powinna być zgodna z wykładnią przepisów unijnych. Zgodnie z art. 48 ust. 2 ustawy o rehabilitacji środki Funduszu przyznane pracodawcy wykonującemu działalność gospodarczą na podstawie art. 26, art. 26a, art. 26d i art. 32 ust. 1 pkt 2 stanowią pomoc na zatrudnienie pracowników niepełnosprawnych w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26.06.2014, str. 1).

W myśl art. 26a ust. 9a ustawy o rehabilitacji Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję o odmowie wypłaty miesięcznego dofinansowania:

1) w przypadkach, o których mowa w art. 48a ust. 3 (przepis ten stanowi, że pomoc ze środków Funduszu nie może zostać udzielona lub wypłacona pracodawcy wykonującemu działalność gospodarczą: 1) znajdującemu się w trudnej sytuacji ekonomicznej według kryteriów określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej dotyczących udzielania pomocy publicznej; 2) na którym ciąży obowiązek zwrotu pomocy, wynikający z wcześniejszych decyzji Komisji Europejskiej, uznających pomoc za niezgodną z prawem oraz ze wspólnym rynkiem; 3) jeżeli udzielenie pomocy w formie miesięcznego dofinansowania do wynagrodzenia skutkowałoby przekroczeniem kwoty 10 mln euro rocznej pomocy na zatrudnienie pracowników niepełnosprawnych u tego pracodawcy);

2) w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1a1 pkt 2 albo 3 (przepis te stanowi, że miesięczne dofinansowanie nie przysługuje: 2) jeżeli wynagrodzenie pracownika niepełnosprawnego nie zostało przekazane na jego rachunek bankowy lub rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo na adres zamieszkania tego pracownika, za pośrednictwem osób prawnych prowadzących działalność w zakresie doręczania kwot pieniężnych; 3) jeżeli miesięczne koszty płacy zostały poniesione przez pracodawcę z uchybieniem terminów, wynikających z odrębnych przepisów, przekraczającym 14 dni).

Art. 33 ust. 1 rozporządzenia 651/2014 wskazuje, że pomoc na zatrudnianie pracowników niepełnosprawnych jest zgodna z rynkiem wewnętrznym w rozumieniu art. 107 ust. 3 Traktatu i wyłączona z obowiązku zgłoszenia, o którym mowa w art. 108 ust.3 Traktatu, jeżeli spełnione są warunki ustanowione w niniejszym artykule i w rozdziale I.

Rozporządzenie 651/2014 definiuje pojęcie pracownika niepełnosprawnego w art. 2 pkt 3 i wg tego przepisu pracownikiem niepełnosprawnym jest każda osoba, która: jest uznana za osobę niepełnosprawną na mocy prawa krajowego lub ma długotrwale naruszoną sprawność fizyczną, umysłową, intelektualną lub sensoryczną, co może, w oddziaływaniu z różnymi barierami, utrudniać jej pełne i skuteczne uczestnictwo w środowisku pracy na równych zasadach z innymi pracownikami.

Z kolei art. 2 pkt 10 ustawy o rehabilitacji niepełnosprawność definiuje jako trwałą lub okresową niezdolność do wypełniania ról społecznych z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności organizmu, w szczególności powodującą niezdolność do pracy. Natomiast osobą niepełnosprawną jest zgodnie z art. 1 ustawy o rehabilitacji jest osoba, której niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem: 1) o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności lub 2) o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy na podstawie odrębnych przepisów, lub 3) o niepełnosprawności, wydanym przed ukończeniem 16 roku życia.

Zgodnie z art. 33 ust. 2 rozporządzenia 651/2014 za koszty kwalifikowalne uznaje się koszty płacy w danym okresie zatrudnienia pracownika niepełnosprawnego.

W myśl art. 33 ust. 3 tego rozporządzenia jeżeli rekrutacja takich pracowników nie powoduje wzrostu netto liczby pracowników w danym przedsiębiorstwie w porównaniu ze średnią za poprzednie 12 miesięcy, powodem zwolnienia zapełnionego w ten sposób etatu lub etatów jest dobrowolne rozwiązanie stosunku pracy, niepełnosprawność, przejście na emeryturę z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego, dobrowolne zmniejszenie wymiaru czasu pracy lub zgodne z prawem zwolnienie za naruszenie obowiązków pracowniczych, a nie redukcja etatu.

Natomiast ust. 4 art. 33 rozporządzenia 651/2014 wskazuje, że z wyjątkiem przypadku zgodnego z prawem zwolnienia za naruszenie obowiązków pracowniczych, pracownik niepełnosprawny jest uprawniony do nieprzerwanego zatrudnienia przez minimalny okres zatrudnienia zgodny z przepisami krajowymi lub porozumieniami zbiorowymi prawnie wiążącymi dla przedsiębiorstwa i regulującymi zawieranie umów o pracę.

Mając powyższe na względzie z konstrukcji przepisów mających zastosowanie w sprawie pracodawcy przysługuje uprawnienie do uzyskania dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych zatrudnionych tylko na umowę o pracę (w przypadku pracodawcy prowadzącego zakład pracy chronionej, także osób niepełnosprawnych wykonujących pracę nakładczą). Zatem dofinansowanie przysługuje tylko do wynagrodzenia otrzymywanego ze stosunku pracy, a nie dochodów uzyskiwanych z innych tytułów np. z umów cywilnoprawnych. O powyższym ewidentnie świadczą cytowany art. 33 rozporządzenia 651/2014 posługujący się w swojej treści pojęciami: koszty płacy, zatrudnienie (art. 33 ust. 2), etat, stosunek pracy, wymiar czasu pracy, naruszenie obowiązków pracowniczych, redukcja etatu (art. 33 ust. 3), porozumienie zbiorowe, umowa o pracę (art. 33 ust. 4). A więc pojęciami właściwymi dla stosunku pracy (i gdzie indziej niespotykanych), a nie innych stosunków cywilnoprawnych (np. umowa zlecenia czy o dzieło), czy też właściwych dla pojęć związanych z osobiście wykonywaną działalności gospodarczą. Wbrew twierdzeniom skarżącego zatrudnienie oznacza świadczenie pracy na podstawie umowy o pracę. Zatrudnieniem nie jest natomiast wykonywanie usług na rzecz drugiego podmiotu, np. na podstawie umowy zlecenia, czy też umowy o dzieło.

Powołanie się przez stronę skarżącą na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 2015 r., K 1/13 jest zupełnie niezasadne. Po pierwsze wskazana teza została zupełnie oderwana od sprawy, którą Trybunał Konstytucyjny rozstrzygał. Jego rozstrzygnięcie nie dotyczyło kwestii związanej z zagadnieniem będącym obecnie przedmiotem sporu, a dotyczyło ustawy o związkach zawodowych. Po wtóre zupełnie myli się skarżący wskazując, że beneficjentem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych jest sam pracownik. Mianowicie takim beneficjentem jest bezpośrednio pracodawca, gdyż to on składa wniosek o dofinansowanie, to pracodawca musi wywiązać się z szeregu obowiązków na niego nałożonych aby uzyskać to dofinansowanie i to jego w końcu będzie obciążał obowiązek w wypadku konieczności zwrotu uzyskanego dofinansowania. Pracownik natomiast uzyska wynagrodzenie niezależnie od tego, czy pracodawca uzyska dofinansowanie, czy też nie. Już tylko na marginesie należy zauważyć, że konstrukcja przepisów dotycząca wskazanej kwestii jednoznacznie wskazuje, że to pracodawca najpierw wypłaca wynagrodzenie za dany miesiąc, a następnie może ubiegać się o wypłatę dofinansowania za ten miesiąc (§ 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, Dz.U. z 2014r., poz. 1988, który stanowi, że pracodawca składa wniosek wraz z informacją w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, którego dotyczą). A więc kwestia, że strona jest "zatrudniona" na umowy cywilnoprawne w trzech podmiotach nie ma żadnego znaczenia, zarówno z tego powodu, że tylko zatrudnienie na umowę o pracę daje pracodawcy uprawnienie do otrzymania dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, a także z powodu, że z takim wnioskiem o dofinansowanie musi wystąpić pracodawca, a nie pracownik.

Zatem przekładając powyższe na stan sprawy słusznie organ dokonując analizy sprawy, a w szczególności umowy o pracę z 3 stycznia 2004 r. wskazał, że ta umowa jest nieważna. Zasadnie wyjaśnił, że strona w żaden sposób nie mogła zawrzeć jakiejkolwiek umowy, w tym umowy o pracę z samym sobą. Do nawiązania stosunku prawnego dwustronnie zobowiązującego, konieczne są dwa odrębne podmioty. Natomiast w sprawie nie ma dwóch podmiotów, gdyż z jednej strony występuję "pracodawca" G. D., reprezentowany przez E. D. występującą w jego imieniu, tj. G. D. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą K. i z drugiej strony występuje "pracownik" G. D. Tym samym umowa taka ze swej istoty jest nieważna i nie wywołuje skutku prawnego w postaci istnienia stosunku pracy.

Co więcej zgodnie z art. 2 Kodeksu pracy, pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. W myśl art. 22 ust. 1 Kodeksu pracy przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Tym samym jednym z koniecznych elementów stosunku pracy jest podporządkowanie. We wskazanym wyżej przypadku takiego podporządkowania nie będzie, gdyż umowa o pracę "z samym sobą" nie posiada zasadniczej cechy stosunku pacy jakim jest podporządkowanie pracownika poleceniom pracodawcy. Pracownik bowiem byłby podporządkowany samemu sobie, co jest oczywiście niewykonalne.

Dodatkowo należy wyjaśnić, że prowadzenie działalności gospodarczej zarówno w oparciu o przepisy ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 41, poz. 324 ze zm.), jak też ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.) nie jest wykonywaniem pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą. W konsekwencji prawidłowo organy orzekające zakwestionowały uprawnienie strony do otrzymania dofinansowania do jego wynagrodzenia na podstawie art. 26a ustawy o rehabilitacji.

Ponadto w tym miejscu należy zwrócić uwagę, że skarżący na rozprawie dołączył dodatkowe dokumenty, których dotychczas nie składał do akt administracyjnych. Mianowicie strona złożyła umowę spółki cywilnej zawartą w dniu 12 marca 2010r. pomiędzy stroną, a jego żoną M. D. oraz umowę o pracę z tej samej daty podpisaną przez M. D., współwłaściciela (i osobę zarządzającą spółką cywilną) oraz G.D. (wspólnika tej spółki). Z protokołu rozprawy w sprawie V SA/Wa 1662/17 oraz Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że działalność gospodarczą prowadzi jedynie G. D., gdyż M. D. nie została zarejestrowana w tejże ewidencji.

Wskazując na powyższe, zdziwienie sądu budzi fakt, że skarżący powyższe dokumenty przedstawia dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, nie załączając wcześniej w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Powyższe jednakże nie zmienia dotychczas prezentowanego stanowiska z przyczyn wskazanych poniżej. Należy bowiem zwrócić uwagę na przepisy regulujące możliwość wykonywania zawodu radcy prawnego. Z przepisów tych jednoznacznie wynika, że strona z własną żoną nie mogła zawrzeć umowy spółki cywilnej i w ramach tej spółki wykonywać zawód radcy prawnego, gdyż M. D. nie jest radcą prawnym.

Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2017r. poz.1870 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do 9 kwietnia 2010r. (strona podpisała umowę spółki w dniu 12 marca 2010r.) radca prawny wykonuje zawód w ramach stosunku pracy, na podstawie umowy cywilnoprawnej, w kancelarii radcy prawnego oraz w spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej lub komandytowej, przy czym wspólnikami w spółkach cywilnej, jawnej i partnerskiej oraz komplementariuszami w spółce komandytowej mogą być wyłącznie radcowie prawni lub radcowie prawni i adwokaci, a także prawnicy zagraniczni wykonujący stałą praktykę na podstawie ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 126, poz. 1069, ze zm.), a wyłącznym przedmiotem działalności takich spółek jest świadczenie pomocy prawnej.

Powyższe brzmienie przepisu uległo zmianie, jednakże ustawodawca tę kwestię uregulował identycznie jak poprzednio. I tak w myśl art. 8 ust 1 pkt 1 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym od 10 kwietnia 2010r. (do dzisiaj) radca prawny wykonuje zawód w ramach stosunku pracy, na podstawie umowy cywilnoprawnej, w kancelarii radcy prawnego oraz w spółce:

1) cywilnej lub jawnej, w której wspólnikami są radcowie prawni, adwokaci, rzecznicy patentowi, doradcy podatkowi lub prawnicy zagraniczni wykonujący stałą praktykę na podstawie przepisów ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 134).

Co więcej zgodnie z tym co zostało podane wyżej drugi wspólnik, mimo ciążącego na nim obowiązku zgłoszenia działalności gospodarczej do właściwego rejestru, tego nie uczynił, co wynika zarówno z oświadczenia skarżącego, jak również z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.

Tym samym z dokumentów będących w powszechnym obiegu zewnętrznym wobec spółki (Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, danych rejestracyjnych PFRON) działalność gospodarczą prowadzi jedynie skarżący i nosi ona nazwę (firma) K. W stosunkach zewnętrznych nie występuje podmiot gospodarczy, taki jak obecnie, po wydaniu wyroku strona prezentuje, tj. K. s.c. (podkreślenie sądu) M. D., G. D. Stąd też sąd uznaje, że powyższe dokumenty zostały wytworzone w celu uzyskania stosownego dofinansowania do wynagrodzenia pracowników niepełnosprawnych i nie odpowiadają rzeczywistym stosunkom prawnym.

Dodatkowo należy zauważyć, że firmą osoby fizycznej jest jej imię i nazwisko. W sytuacji, gdy wspólnikami spółki są osoby fizyczne, nazwa spółki cywilnej powinna zawierać co najmniej imiona i nazwiska wszystkich wspólników wraz z dodaniem nazwy "spółka cywilna", bądź skrótu (sc.), bowiem pod firmą, o której mowa w art. 434 Kodeksu cywilnego działają także wspólnicy spółek cywilnych. Co więcej firma podlega, w myśl art. 432 § 2 Kodeksu cywilnego (firmę ujawnia się we właściwym rejestrze, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej) ujawnieniu we właściwym rejestrze. W sprawie natomiast w toku całego postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego stroną postępowania był G. D. prowadzący działalność gospodarczą K. i w taki też sposób podmiot ten jest ujawniony w stosownym rejestrze. A więc w toku postępowania to nie wspólnicy spółki cywilnej, wskazani powyżej, byli stronami postępowania, gdyż taki podmiot nie występował w zewnętrznym, odrębnym od samych wspólników, obiegu prawnym.

Ponadto w wypadku zawiązania spółki cywilnej konieczne jest uzyskanie numerów identyfikacyjne NIP i REGON dla spółki cywilnej, a nie dla wspólnika. Z racji tego, że dopiero na etapie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku strona zaczęła używać formy prawnej spółki cywilnej, to sąd dopiero po tym fakcie mógł uzyskać dane pochodzące z bazy REGON. I tak z numeru REGON wskazanego w dokumentach znajdujących się w aktach sprawy wynika, że numer ten dotyczy osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą (kod – 9), a nie spółki cywilnej prowadzącej działalność na podstawie umowy zawartej zgodnie z Kodeksem cywilnym (kod 019) – patrz § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2015 r. w sprawie sposobu i metodologii prowadzenia i aktualizacji krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej, wzorów wniosków, ankiet i zaświadczeń (Dz.U. z 2015, poz. 2009 ze zm.). Tym samym powyższe potwierdza, że strona w stosunkach prawnych zewnętrznych prowadzi działalność gospodarczą jako osoba fizyczna G. D., a jedynie dla stosunków wewnętrznych (pomiędzy małżonkami D.), występuje forma prawna spółki cywilnej.

Powyższe twierdzenia sądu potwierdzają także przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 2168 ze zm.) przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. W ust. 2 tego przepisu wskazano, że za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej.

W myśl art. 6 ust. 1 tej ustawy podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach, z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa. W rozumieniu tego przepisu pojęcie "podejmowania działalności gospodarczej" oznacza zainicjowanie przez zainteresowany podmiot działań przygotowawczych do uzyskania statusu przedsiębiorcy. Są to pierwsze czynności organizacyjne, których celem jest uzyskanie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego lub Ewidencji Działalności Gospodarczej (vide Powałowski Andrzej (red.), Koroluk Sławomir, Pawełczyk Mirosław, Przeszło Ewa, Trzciński Krzysztof, Wieczorek Emilia, Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej. Komentarz).

Natomiast w art. 14 ust. 1 powołanej ustawy wskazano, że przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą w dniu złożenia wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej (obecne brzmienie tego przepisu wskazuje na Centralną Ewidencję i Informację o Działalności Gospodarczej) albo po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. Skoro M. D. nie złożyła wniosku o wpis do ewidencji, to tym samym nie jest przedsiębiorcą i dlatego też w sprawie mimo aktu w postaci umowy spółki cywilnej brak jest możliwości uznania M. D. jako strony postępowania w sprawie.

Reasumując ten wątek sąd stwierdza, że nadal jedynym przedsiębiorcą jest sam skarżący i to on jako osoba fizyczna – a nie on wraz ze swoją żoną (wspólnicy spółki cywilnej) - wystąpił z wnioskiem o udzielenie dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. Dlatego też załączone dokumenty nie miały jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy. Ponadto i już tylko na marginesie, przyjmując nawet, że w sprawie istnieje spółka cywilna (czego sąd w żaden sposób nie aprobuje), to i tak przedłożone dokumenty w żaden sposób nie mogą spowodować zmiany stanowiska w sprawie. Nadal bowiem umowa o pracę zawarta została z samym sobą, gdyż umowa ta została zawarta w ramach umowy spółki cywilnej. Tym samym aktualne pozostają powyższe rozważania sądu dotyczące zawierania umów z samym sobą oraz rozważania w zakresie braku podporządkowania, jako elementu konstrukcyjnego niezbędnego w stosunkach pracy. Na zakończenie sąd wskazuje, że jest pełen dezaprobaty dla strony, będącej radcą prawnym, a więc wykonującej zawód zaufania publicznego, za tego typu działania, polegające na sztucznym tworzeniu stanów faktycznych [formalne zawieranie umowy spółki cywilnej, przy jednoczesnym braku rejestracji w ewidencji jednego ze wspólników tej spółki; zawieranie umowy o pracę ze wspólnikiem spółki cywilnej, czy też wcześniej z własnym pełnomocnikiem (a więc samym sobą)] w celu uzyskania dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych.

W tym miejscu sąd także wyjaśnia, że organ nie naruszył art. 66 ustawy o rehabilitacji polegającym na wyłącznym stosowaniu przepisów Kodeku pracy z pominięciem wymienionego w tym przepisie Kodeksu cywilnego do spraw nieunormowanych w ustawie. Trzeba bowiem zauważyć, że przedmiotem analizy organów orzekających była m.in. umowa o pracę, a zatem właściwym było do zbadania tej umowy zastosowanie Kodeksu pracy, a nie Kodeksu cywilnego.

Mając powyższe na względzie organ w żaden sposób nie naruszył art. 26a ust. 1 ustawy o rehabilitacji. Organ bowiem zastosował wszystkie powyżej przepisy, w tym także powołaną przez stronę definicję pracownika niepełnosprawnego zawartą w rozporządzeniu 651/2014. Sąd wyjaśnia przy tym, że definicja pracownika niepełnosprawnego zawarta w art. 2 pkt 3 rozporządzenia w ogóle nie wskazuje na konieczność bycia zatrudnionym (w jakiejkolwiek formie: umowa o pracę, samozatrudnienie, czy też inna umowa cywilna), dlatego też ta definicja musiała zostać uzupełniona treścią art. 33 rozporządzenia 651/2014 i treścią powołanych przepisów krajowych. Tym samym dokonana przez organy ocena prawna jest prawidłowa.

Organy orzekające w żaden sposób nie naruszyły treści art. 26b

ust. 2 ustawy o rehabilitacji, który stanowi, że w przypadku gdy osoba niepełnosprawna jest zatrudniona u więcej niż jednego pracodawcy w wymiarze czasu pracy nieprzekraczającym ogółem pełnego wymiaru czasu pracy, miesięczne dofinansowanie przyznaje się na tę osobę pracodawcom, u których jest ona zatrudniona, w wysokości proporcjonalnej do wymiaru czasu pracy tej osoby. W sprawie bowiem żaden pracodawca nie wystąpił z wnioskiem o dofinansowanie do wynagrodzenia G. D..Wystąpił jedynie sam skarżący o dofinansowanie swojego wynagrodzenia. Jednakże zgodnie z tym co zostało wskazane wyżej organ nie miał uprawnień do wyliczenia stronie innego dofinansowania niż w wysokości 0 złotych.

Organy również nie naruszyły art. 26a pkt 2 ustawy o rehabilitacji polegającego na zmianie decyzją administracyjną przepisu ustawy poprzez ustalenie miesięcznego dofinansowania na poziomie "0". W ustawie bowiem brak jest takiego przepisu. Stronie prawdopodobnie chodziło o art. 26a ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji określającego wysokość dofinansowania w wysokości 1.125 zł. Jednakże skarżący zdaje się nie zauważać, o czym informował go organ I instancji, że zgodnie z art. 26c ust. 4 ustawy o rehabilitacji w przypadku gdy ustalona przez Fundusz kwota dofinansowania jest inna niż kwota dofinansowania wykazana we wniosku pracodawcy, Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję o wysokości dofinansowania, na wniosek pracodawcy złożony w terminie 14 dni od dnia otrzymania informacji o ustaleniu wysokości przysługującego dofinansowania do wynagrodzenia. A więc skoro organ nie zgodził się z żądaną przez stronę wysokością dofinansowania, to miał obowiązek wydać decyzję o treści obecnie zaskarżonej. Należy bowiem zauważyć, że tylko w ściśle określonych sytuacjach organ może wydać decyzję odmawiającą dofinansowania. Przypadki te zostały wymienione w cyt. wyżej art. 26a ust. 9a ustawy o rehabilitacji. W sprawie te przypadki nie miały miejsca, stąd też takie jak zaskarżone rozstrzygnięcie.

Nie został również naruszony wskazany przez stronę w skardze art. 1 załącznika nr 1 do rozporządzenie 651/2014. Przepis ten statuuje definicję przedsiębiorcy, za którego uważa się podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez względu na jego formę prawną. Zalicza się tu w szczególności osoby prowadzące działalność na własny rachunek oraz firmy rodzinne zajmujące się rzemiosłem lub inną działalnością, a także spółki lub stowarzyszenia prowadzące regularną działalność gospodarczą. W sprawie organy orzekające nie kwestionowały, że skarżący jest pracodawcą i może zatrudniać pracowników w tym pracowników niepełnosprawnych. Organy zakwestionowały jedynie status strony jako pracownika. W tym miejscu należy także wskazać, że strona prowadząc działalność gospodarczą nie uzyskuje wynagrodzenia za pracę, tylko uzyskuje dochody z innych źródeł nie będących wynagrodzeniem za pracę, stanowiące np. wynagrodzenie za wykonanie zlecenia.

Odnosząc się do twierdzeń strony wskazujących, że uzyskiwał on dofinansowanie do wynagrodzeń pracownika niepełnosprawnego i dopiero w 2014 r. zostało to zakwestionowane, to należy zauważyć, że powyższe nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd podkreśla, że organ orzekający w sprawie zobowiązany był do odstąpienia od błędnej interpretacji stosowanego przepisu w momencie, gdy uzyskał świadomość błędu oraz do stosowania od tej chwili właściwej wykładni we wszystkich następnych sprawach. W doktrynie ugruntowany jest pogląd, że orzecznictwo organu może podlegać zmianom, o ile organ wykaże, że są ku temu uzasadnione przyczyny, a taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Wyłącznie nieuzasadniona zmienność poglądu organu stanowi naruszenie art. 8 k.p.a. Zasada zaufania obywatela do państwa nie oznacza bowiem, że organ nie może zmieniać ocen prawnych - w szczególności gdy zmiana prowadzi do prawidłowego zastosowania określonych przepisów - ale że nie może tego czynić dowolnie, w sposób uniemożliwiający kontrolę argumentacji przemawiającej, w jego ocenie, za przedmiotową zmianą (patrz: wyrok WSA w Białymstoku z dnia 9 marca 2010r., sygn. akt II SA/Bk 31/10, publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednakże w rozpoznawanej sprawie organ wyjaśnił w sposób wyczerpujący podjęte rozstrzygnięcie.

Sąd nie podziela także zarzutu naruszenia art. 32 Konstytucji RP polegającego na dyskryminowaniu skarżącego w uprawnieniu do dofinansowania i nierównym traktowaniu wobec prawa. Odnosząc się do tych zarzutów naruszenia art. 32 Konstytucji RP sąd wyjaśnia, iż organowi orzekającemu na podstawie obowiązującej ustawy i stosującemu, po korekcie błędu, tę samą wykładnię przepisu do wszystkich podmiotów ubiegających się o dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych nie można, postawić zasadnie zarzutu naruszenia powyższych przepisów. Wynikająca z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasada równości oznacza, że podmioty o tym samym statusie prawnym, mogą w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej, oczekiwać takiego samego rozstrzygnięcia w procesie stosowania prawa. Nie stanowi naruszenia tej zasady odmienne uregulowanie podobnych kwestii w przepisach dotyczących uprawnień różnych podmiotów.

Wbrew także zarzutom skargi w sprawie nie zostały naruszone przepisy postępowania w tym powołane art. 107 § 1 i 77 k.p.a. Organy bowiem orzekały na podstawie zebranego materiału dowodowego i dokonały jego prawidłowej oceny. Na podstawie zebranego materiału podjęły prawidłowe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji organy w sposób jasny wskazały na powody dla którego podjęły rozstrzygnięcie określonej treści. To, że strona z tym rozstrzygnięciem się nie zgadza nie stanowi uzasadnienia do podnoszenia powyższych zarzutów.

Mając powyższe na względzie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 1369) sąd orzekł jak w sentencji wyroku.