Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 691/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2012-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 § 1 pkt 2, art. 134, art. 145 § 1 lit c, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: § 14 ust. 2 pkt 1 lit c, § 15
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r., znak [...], II. stwierdza, że decyzje wskazane w punkcie I nie podlegają wykonaniu, III. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej M.L. 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem zwrotu poniesionych kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] marca 2012 r. M.L. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Pracy za okres od września 2004 do marca 2010 r. Wyjaśniała, iż jej zadłużenie z tytułu składek powstało gdyż nie miała świadomości, że prowadząc działalność gospodarczą i wykonując jednocześnie zatrudnienie w rozmiarze ½ etatu wyłączona będzie z obowiązku ubezpieczenia społecznego jedynie w sytuacji uzyskiwania z tytułu zatrudnienia wynagrodzenia nie niższego niż wynagrodzenie minimalne.

Wskazywała, iż działalność gospodarczą i zatrudnienie zakończyła w grudniu 2010 r. ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką. Jej jedynym źródłem utrzymania od stycznia 2011 r. pozostaje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 520 zł. Matka choruje na chorobę Alzheimera i stan jej zdrowia stale się pogarsza.

Do wniosku dołączyła oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym wskazując w nim, iż nie posiada środków pieniężnych ani żadnych nieruchomości, jest zamężna, pozostając z mężem w stanie rozdzielności majątkowej. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z matką G.N.. Ich łączny dochód stanowi świadczenie pielęgnacyjne - 520 zł oraz emerytura matki 1 236 zł. Obie mają zaciągnięte kredyty w pozostających do spłaty kwotach ( ona - 6 315 zł, rata po 211 zł, matka 2 811 rata po ok. 170 zł. Ponoszone wydatki nadto obejmą zakup leków – ok. 300 zł miesięcznie, za energię - 384 zł, opłatę za telefon 46 zł miesięcznie

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego decyzją z dnia [...] maja 2011 r. znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia zaległości składkowych w kwocie łącznej wraz z odsetkami 56 595,55 zł z uwagi na brak przesłanki całkowitej nieściągalności o jakiej mowa w art. 28 ust. 3 w szczególności, zaś wskazując na możliwość dochodzenia należności od męża strony M.L. oraz niespełnienie przesłanek o jakich mowa w par. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz.U. Nr 141, poz. 1365 ).

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy M.L. jeszcze raz powołała się na trudną sytuację materialną i przyczyny powstania zaległości składkowych. Wskazywała, iż faktycznie w rozdzielności majątkowej z mężem pozostaje już d 3 lat, mąż nie wspomaga jej finansowo, a jedynie pożycza jej na żywność kwoty po 500-600 zł, które zwraca mu co miesiąc po otrzymaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczność sprawowania całodobowej opieki nad matką uniemożliwia jej zatrudnienie, a uzyskiwane z tego tytułu świadczenie w kwocie 520 zł nie pozwala na spłatę należności.

Do wniosku dołączyła zaświadczenie biura rachunkowego o wyniku finansowym ( strata 5 848 zł ) prowadzonej działalności gospodarczej ( kiosk wielobranżowy ) za rok 2010, umowę ustanowienia rozdzielności majątkowej z mężem M.L. – akt notarialny Rep. A nr [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. oraz zaświadczenie o niepełnosprawności matki w stopniu znacznym wystawione w dniu [...] sierpnia 2010 r.

W toku ponownego rozpoznania sprawy strona, na wezwanie organu, przedłożyła oświadczenia męża M.L. o udzielaniu jej comiesięcznych pożyczek w kwotach po 500 zł oraz własne oświadczenie o nieprowadzeniu z mężem wspólnego gospodarstwa domowego.

W aktach sprawy ujawniony został także wydruk z księgi wieczystej Nr [...] oraz Nr [...] wg stanu na dzień [...] czerwca 2011 r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. ( znak [...]), działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Dyrektor Oddziału ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2012 r.

W uzasadnieniu wskazał, iż wnioskodawczyni jest mężatką, pozostaje z mężem w rozdzielności majątkowej i nie wskazała go jako członka swej rodziny. Sprawuje opiekę nad matką z którą mieszka i z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Ponoszone w jej gospodarstwie domowym wydatki miesięczne obejmują opłatę za energię 384 zł, za telefon 46 zł, na leki wg przedłożonych faktur 152 zł, a wg oświadczenia wnioskodawczyni 300 zł. Spłaca raty kredytu w kwocie po 161 zł, a jej matka po 211 zł . Strona nie wskazała w jakiej wysokości, to ona finansuje opłaty, a w jakiej jej matka i mąż. W okresie od stycznia do marca 2012 r. przelewała na konto męża po 500 zł miesięcznie. Od stycznia 2010 r. ma przyznane bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką, wymagającą stałej opieki. Emerytura matki wynosi wg oświadczenia dłużniczki 1 236 zł, a wg. wiedzy organu 1 952 zł.

Organ wywiódł, iż w wyniku własnego postępowania wyjaśniającego ustalił, iż pod adresem zamieszkania dłużniczki ([...] ) zameldowani są też inni członkowie jej rodziny: mąż M.L., zgłoszony do ubezpieczenia z tytułu umowy o pracę, M.L., aktualnie bez zatrudnienia oraz syn B.L., zgłoszony do ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia w "K" SA za wynagrodzeniem 4 000 zł brutto. Osoby te zameldowane są w budynku mieszkalnym stanowiącym wg Kw [...] odrębną od gruntu nieruchomość, której współwłaścicielami są w udziałach po ¼ G.N. i M.L.. Do momentu podpisania umowy o podział majątku wspólnego współwłaścicielem budynku pozostawała również dłużniczka (współwłaścicielami pozostałej części budynku są osoby nie związane ze stroną ). Z Kw [...] wynika zaś, że na podstawie wskazanej umowy z dnia [...] czerwca 2011 r. M.L. stał się właścicielem nieruchomości gruntowej nr [...] o pow. 0,0695 ha.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny organ, analizując przesłanki całkowitej nieściągalności wskazane w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uznał, iż te wskazane w pkt 1,2, 4, 4a nie dotyczą niniejszej sprawy. Natomiast nie zachodzi całkowita nieściągalność ze względu na brak spełnienia tych przesłanek , o jakich mowa w pkt 3, 5 i 6. Istnieje bowiem możliwość dochodzenia należności od małżonka dłużniczki, a to z tego względu iż zadłużenie powstało przed ustanowieniem rozdzielności majątkowej. Brak jest też możliwości stwierdzenia na dzień dzisiejszy, iż z egzekucji nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko, iż w okolicznościach sprawy nie występuje całkowita nieściągalność w rozumieniu przepisu art. 28 ust. 3 ustawy o sus.

Rozważając możliwość umorzenia należności składkowych, w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego, mimo braku całkowitej nieściągalności tj. w oparciu o przepis art. 28 ust 3 a i par. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz.U. Nr 141, poz. 1365 ) organ uznał, iż żadna nich nie została spełniona.

Odnosząc się do przesłanki umorzenia należności w przypadku, gdy opłacanie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w kontekście sytuacji zobowiązanej, organ wskazał iż nie mógł stwierdzić, że uregulowanie zadłużenia w ramach ewentualnie podpisanej umowy ratalnej ( która powoduje, że nie nalicza się odsetek ) pozbawiłoby zobowiązaną możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W gospodarstwie domowym dłużniczki osiągane są stałe dochody z których spłacane są należności cywilnoprawne w sytuacji gdy pierwszeństwo powinny mieć należności składkowe z uwagi na ich publicznoprawny charakter. Zarzucił, iż zobowiązana dokumentując jedynie fakty wskazane we wniosku o umorzenie nierzetelnie przedstawiła swą sytuacją rodzinną pomijając fakt wspólnego zamieszkiwania z synami, z których jeden osiąga wynagrodzenie. Wskazał, iż podpisanie umowy o podziale majątku wspólnego oraz ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonka dłużniczki od odpowiedzialności za zadłużenie wnioskodawczyni, a fakt osiągania wynagrodzenia pozwala na odzyskanie wierzytelności przez Zakład.

Organ stwierdził, iż nie zaszła przesłanka wskazana w pkt 2, bowiem wnioskodawczyni nie podnosiła by poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Odnośnie zaistnienia przesłanki przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacanie należności, organ uznał, że ta nie została spełniona bowiem orzeczenie o niepełnosprawności wystawione zostało w sierpniu 2010 r. natomiast do [...] grudnia 2010 r. wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą, zawieszoną z uwagi na poniesione straty.

Akcentując uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu składek organ uznał, iż nie zaszły podstawy do zmiany podjętego rozstrzygnięcia.

W skardze na decyzję M.L., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, domagała się jej uchylenia i zasądzenia poniesionych kosztów postępowania oraz przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka G.N. na okoliczności wskazane w skardze.

Zaskarżonej decyzji zarzucała naruszenie art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o sus w zw. z par. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez ich niezastosowanie oraz uchybienie zasadzie przekonywania z art. 11 Kpa.

W motywach skargi wywodziła, iż nawet zakładając, że istnieje teoretyczna możliwość ściągnięcia od niej zaległych składek wobec niestwierdzenia całkowitej nieściągalności, obowiązkiem organu pozostawało gruntowne i wnikliwe zbadanie oraz ocena czy w jej przypadku, jako osoby zobowiązanej, występuje ważny interes przemawiający za uwzględnieniem wniosku oraz czy spełnione zostały przesłanki o jakich mowa w par. 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. W ocenie skarżącej, przeprowadzona ocena dokonana została mało wnikliwie i nierzetelnie. Wskazywała, iż wbrew stanowisku organu przyczyną zakończenia działalności gospodarczej był pogarszający się stan zdrowia matki uniemożliwiający godzenie działalności gospodarczej z opieką nad nią i rodzący w konsekwencji konieczność zapewnienia jej opieki o stałym charakterze. W takiej sytuacji nie stoi temu na przeszkodzie fakt, iż dokument medyczny potwierdzający konieczność sprawowania opieki nad G.N. został wystawiony już w sierpniu 2010 roku, a działalność została zakończona formalnie z końcem 2010 r. W okolicznościach sprawy właśnie przerwanie przez skarżącą zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, wobec czego nie ma możliwości uzyskiwania dochodu gwarantującego spłatę należności ZUS-u, stanowi o istnieniu ważnego interesu zobowiązanej przemawiającego za umorzeniem należności, stanowiąc wypełnienie przesłanki z par. 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Wskazywała na sprzeczność stanowiska organu z jego własnym ustaleniem ( str. 6 uzasadnienia decyzji), że przerwała działalność w celu sprawowania opieki nad matką. Nadto podnosiła, iż organ powinien badać okoliczności faktyczne na dzień podjęcia rozstrzygnięcia, a nie wg stanu na rok 2010.

Zaprzeczała twierdzeniu organu, iż w oświadczeniu majątkowym nierzetelnie przedstawiła swą sytuację rodzinną i majątkową, pomijając fakt wspólnego zamieszkiwania z nią synów. Z zaświadczenia o zatrudnieniu wynika bowiem, iż syn B. pozostający w zatrudnieniu, wykonuje pracę w [...], co wyklucza wspólne z nią zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa, natomiast drugi na stałe wyjechał za granicę i nie ma z nim kontaktu. Sam fakt zameldowania synów pod tym samym adresem nie oznacza jeszcze wspólnego zamieszkiwania i uzyskiwania od nich wsparcia. Błędne ustalenie ilości osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe uniemożliwiało ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych zobowiązanej z uwzględnieniem niezbędnych wydatków, co jest konieczne dla oceny zaistnienia przesłanek warunkujących umorzenie. Nadto organ nie odniósł się do skali jej zadłużenia wraz z odsetkami. Tymczasem jego wielkość, w razie konieczności spłaty, zrodzi przymus zwrócenia się do opieki społecznej, co niewątpliwie nie pozostaje w interesie społecznym. Organ nie wykazał też by spłata należności w ratach była realna, ani nie rozważał możliwości umorzenia należności w części.

Nadto strona skarżąca zarzucała, że z uzasadnienia decyzji wynika, iż organ faktycznie nie skonfrontował jej ważnego interesu z interesem publicznym, bezpodstawnie dając pierwszeństwo temu ostatniemu.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu podtrzymał stanowisko i wywody zawarte w zaskarżonej decyzji. Wnosząc o oddalenie skargi dodatkowo podnosił, iż fakt pozostawania w związku małżeńskim, mimo zniesienia wspólności majątkowej, nie zwalnia męża skarżącej od obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania rodziny. Zważywszy, że posiada on stały dochód oraz uwzględniając dochód skarżącej ( 520 zł ) i jej matki ( 1 952 zł) zasadne jest stanowisko organu o możliwości spłaty zadłużenia przez skarżącą. Prawidłowe też pozostawało ustalenie organu, iż wraz ze skarżącą zamieszkują synowie. W zgłoszeniu do ubezpieczenia syna B. mimo, że wskazuje się w nim zarówno adres stałego zameldowania jak i faktycznego zamieszkiwania, nie podano adresu innego niż skarżącej, a fakt zatrudnienia w sieci sklepów K nie oznacza automatycznie jego zatrudnienia w [...]. Podobna sytuacja dotyczy drugiego z synów. Zarzucił, że to na skarżącej ciążył – niewykonany przez nią - obowiązek przedstawienia dowodów, że sytuacja jest odmienna niż uznał organ.

Podtrzymał też stanowisko o niespełnianiu przez skarżącą przesłanki z par. 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Na rozprawie w dniu 8 listopada 2012 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał dotychczasowe stanowisko i cofnął, zawarty w skardze wniosek o przesłuchanie świadka.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje :

Skarga podlegała uwzględnieniu bowiem zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca zapadły z naruszeniem prawa procesowego i materialnego.

Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm. ), sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem ( legalności ). Usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego w wyniku orzeczenia sądu administracyjnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania w stopniu określonym w art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U z 2012 r., poz. 270 – powoływanej dalej jako: ppsa ). W myśl przepisu art. 134 § 1 ppsa sąd administracyjny, rozpoznając zasadność skargi, nie jest związany zarzutami i wnioskami w niej zawartymi oraz powołaną podstawą prawną. Spoczywa na nim bowiem obowiązek kontroli całokształtu sprawy administracyjnej i uwzględniania dostrzeżonych uchybień organu, a nie tylko tych podnoszonych przez stronę skarżącą. Sprawując kontrolę w oparciu o powołane kryterium zgodności z prawem sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania ocenianej decyzji, nie uwzględniając okoliczności, które zaistniały w okresie późniejszym.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pozostawała decyzja dnia [...] lipca 2012 r., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] maja 2012 r., odmawiającą M.L. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 56 595,

Zważywszy na przedmiot kontrolowanego aktu wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, stanowi przepis art. 28 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm. - powoływanej jako: ustawa o sus ). Stosownie zaś do przepisu art. 32 ustawy również umorzenie składek na Fundusz Pracy następuje wg zasad przewidzianych dla umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne.

W świetle regulacji ustawy o sus nie budzi wątpliwości, iż decyzja ZUS-u o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Nie oznacza to jednak pozostawienia Zakładowi pełnej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie. Granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej, tj. posiadanej przez organ swobody wyboru rodzaju rozstrzygnięcia, wyznaczone są bowiem ściśle przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. w sprawie II GSK 345/06 ( wszystkie powoływane orzeczenia publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl ), granice uznania administracyjnego wyznaczają przesłanki sformułowane w art. 28 ustawy o sus i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz.U z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 ). W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć zarzutu dowolności decyzji, organ musi wyjaśnić przyczyny z powodu których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia. Wyjaśnienie to musi przy tym nastąpić z uwzględnieniem zarówno ważnego interesu zobowiązanego, jak i stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

W art. 28 ust. 1 ustawy o sus określone zostały granice przedmiotowe możliwego umorzenia ( umorzenie składek, odsetek - w całości lub części ), zaś w ust. 2 i ust. 3 sprecyzowana została zasadnicza przesłanka umożliwiająca umorzenie - nieściągalność należności. Ustawodawca użył dla jej określenia sformułowania "całkowita nieściągalność" i wyczerpująco wskazał w jakich przypadkach ona występuje ( art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ). W art. 28 ust. 3a ustawy o sus przewidziana zaś została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane, mimo braku całkowitej nieściągalności, w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu MGPiPS. Z art. 28 ust. 3b ustawy dodatkowo wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a ustawy o sus i rozporządzenia wykonawczego dotyczą skarżącej jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek na własne ubezpieczenie.

Stosownie do § 3 rozporządzenia MGPiPS, Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest m.in. pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych ( § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia) oraz przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Te sytuacje sam prawodawca uznał za mogące powodować, że dochodzenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Podejmując, uznaniową w swym charakterze decyzję rozstrzygającą o udzieleniu bądź odmowie udzielenia ulgi organ musi wyważyć z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Jest to możliwe jedynie w przypadku dokładnego ustalenia jaka jest sytuacja podmiotu wnioskującego o umorzenie. W wyroku z dnia 21 lutego 2007 r. w sprawie II GSK 301/06, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że prymat interesu społecznego nie może zastąpić rozważenia kwestii zastosowania zasady ogólnej postępowania administracyjnego, określonej w art. 7 Kpa. Natomiast w wyroku z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II GSK 631/09 stwierdził, że istota sprawy o umorzenie należności składkowych sprowadza się do należycie przeprowadzonego postępowania dowodowego i właściwej oceny jego wyników oraz wszechstronnego i wnikliwego uzasadnienia decyzji. Podkreślił, że jeżeli w postępowaniu z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek Zakład nie ustali istnienia stanu całkowitej nieściągalności, to musi ustalić, czy zobowiązany wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, zapłata należności pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Zważywszy na przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, ciężar dowodu wykazania istnienia przesłanek warunkujących umorzenie należności składkowych, co do zasady, spoczywa na wnioskodawcy. On powinien wskazać okoliczności uzasadniające wniosek i udokumentować je. Nie zwalania to jednak organu od odpowiedzialności za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych w nim ustaleń w szczególności, gdy chodzi o fakty ustalone przez organ z w wyniku własnego postępowania wyjaśniającego lub znane muz z urzędu i mające jego zdaniem wpływ na wynik sprawy a stojące w opozycji do faktów wskazywanych przez stronę.

Wszechstronne wyjaśnienie sprawy w zakresie faktów podnoszonych przez stronę jak i organ jest konieczne, bowiem dla podjęcia prawidłowej decyzji musi on mieć jasność, czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W wyroku z dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie II GSK 349/09 NSA stwierdził, że jeżeli te okoliczności zostaną w sposób niewątpliwy stwierdzone, brak podstaw do wydania decyzji o odmowie przyznania ulgi.

Prawidłowość działań organu udzielającego ulgi podlega kontroli sądowej, w ramach której weryfikowane jest, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym ( vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 1351/10 ).

Kwestia oceny sytuacji majątkowej dłużnika i możliwości uzyskania przez niego realnie takich dochodów, które pozwalałyby mu na spłatę zadłużenia powinna być rozważana w ramach stosowania art. 28 ust. 3a ustawy o sus w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia. Te realne możliwości muszą zostać przez organ wykazane. Na organie spoczywa obowiązek uzasadnienia, dlaczego uznał, że nie powinien zostać zastosowany § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia MGPiPS. Konieczne jest wyjaśnienie jak w ustalonej sytuacji finansowej zobowiązany ma realizować swoje zobowiązania z tytułu składek, nawet w sposób ratalny. Dopiero przeprowadzenie wskazanego wywodu pozwala stwierdzić, że powołany przepis trafnie został lub nie został zastosowany. W wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 176/07, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził przy tym, iż konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej strony z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu byłyby wystarczające do pokrycia istniejącego zadłużenia.

Wywodów dotyczących omówionych kwestii zaskarżona decyzja organu jest pozbawiona. W ocenie Sądu, postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało w sposób naruszający – w zakresie o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa - przepisy art. 7, 11, 77 § 1, 80 i 107 § 3 Kpa tj. przepisy gwarantujące prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego, jak i ocenę zgromadzonych dowodów oraz ustaleń poczynionych na ich podstawie oraz prawidłowego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia.

Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] maja 2012 r. w zasadzie nie pozwala na ustalenie ostatecznie zajętego przez organ stanowiska co do tego jaki jest dochód w gospodarstwie domowym skarżącej i z kim jeszcze, poza matką, skarżąca to wspólne gospodarstwo domowe prowadzi. W oświadczeniu majątkowym na formularzu, udostępnionym przez organ, skarżąca wskazała, iż gospodarstwo to prowadzi jedynie z matką, a jego dochód obejmuje emeryturę matki i świadczenie pielęgnacyjne. W decyzji z dnia [...] maja 2012 r., organ wskazując na wynagrodzenie męża dłużniczki ( 1 723 zł netto miesięcznie ) z jednej strony stwierdza, iż ( str. 5 ): "w związku z brakiem dokumentu potwierdzającego rozdzielność majątkową nie można jednoznacznie określić dochodu osiąganego w rodzinie", a drugiej, że po dodaniu do dochodu dłużniczki i jej matki dochodu męża kwota dochodu wynosi 4 196,31 zł. Na stronie 8 i 9 organ wywiódł, iż nie jest w stanie stwierdzić, na podstawie złożonych dokumentów i informacji strony, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i materialna wnioskodawczyni. Jednocześnie wskazuje kwotę 1 369 zł jako "dochód dyspozycyjny strony i jej matki, który przy uwzględnieniu dochodu męża wynosi 3 093 zł netto i daje możliwość spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego.

Z kolei w decyzji wydanej w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy organ za ustalony przyjmuje fakt, iż skarżąca mieszka z matką z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i wylicza wydatki ponoszone w tym gospodarstwie. Czyni przy tym skarżącej zarzut, iż nie sprecyzowała w jakiej części są one finansowane przez męża i matkę. Wskazuje też na ustalony w wyniku działań własnych fakt zameldowania, pod tym samym co skarżąca adresem dwóch synów, z których jeden – B. osiąga dochód 4000 zł brutto. To ustalenie stało się podstawą zarzutu wobec skarżącej, iż nierzetelnie przedstawiła swą sytuację rodzinną, dokumentując jedynie fakty wskazane we wniosku o umorzenie.

Postawiony skarżącej jest bezpodstawny i nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Sam fakt zameldowania synów pod wspólnym adresem nie może być automatycznie utożsamiany ze wspólnym zamieszkiwaniem i prowadzeniem wspólnego z nią gospodarstwa domowego. Skoro ZUS dysponował – z urzędu - taką wiedzą, która mogła wskazywać, iż skarżąca nierzetelnie przedstawiła swą sytuacją rodzinną we wniosku i złożonym 30 marca 2012 r. oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, powinien przed wydaniem decyzji wezwać ją do wyjaśnienia tej kwestii ( podobnie jak kwestii finansowania wydatków na utrzymanie oraz innych niezbędnych) i przeprowadzić stosowne postępowanie wyjaśniające, zmierzające choćby do ustalenia faktycznego miejsca wykonywania pracy przez syna B., zatrudnionego w ogólnopolskiej sieci sklepów K. Powoływanie się na fakt zameldowania synów i stawianie skarżącej zarzutu nierzetelności dopiero w ponownej decyzji w istocie pozbawiło skarżącą możliwości odniesienia się do tych kwestii w toku postępowania administracyjnego. Z kolei wskazywanie dodatkowych dowodów ( treść zgłoszenia do ubezpieczenia B.L.) i argumentów dopiero w odpowiedzi na skargę zamiast w uzasadnieniu decyzji, pozostaje bez znaczenia dla oceny prawidłowości stanowiska organu.

W okolicznościach sprawy w pełni uzasadnione pozostawały tym samym zarzuty skargi dotyczące nierzetelnego ustalenia ilości osób prowadzących ze skarżącą wspólne gospodarstwo domowe, a tym samym ustalenia rzeczywistych możliwości majątkowych zobowiązanej, co jest konieczne dla oceny zaistnienia przesłanek do umorzenia o jakich mowa § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS.

Zasadne pozostawały również zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisu prawa materialnego tj. § 3 ust. pkt 3 rozporządzenia MGPiPS. Zgodzić się bowiem należy ze stroną skarżącą, iż spełnia ona przesłankę do umorzenia określoną jako konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jest poza sporem, iż skarżąca od [...] stycznia 2011 r. pobiera świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką G.N.. Zgodnie z przepisem art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 139, poz. 992 ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Już sam fakt przyznania skarżącej tego oznacza, że niejako automatycznie - ze względu na ustawowe przesłanki warunkujące prawo do niego – spełnia ona przesłankę konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W takiej sytuacji chybione pozostawały wywody organu dotyczące niemożności uznania, iż do przerwania zatrudnienia i działalności gospodarczej nie doszło w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, a to ze względu na wcześniejszą datę wystawienia orzeczenia o niepełnosprawności. Rzeczą organu pozostawało jedynie ocenić czy konieczność sprawowania wskazanej opieki pozbawia skarżącą możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłacenie zadłużenia. Za oczywiste uznać należy iż taka sytuacja zachodzi. Warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem konieczność zaprzestania zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej ( czyli też działalności gospodarczej ) oraz niemożność ich podejmowania w trakcie pobierania go, pod rygorem utraty tego prawa. Istotne zatem jest to, że skarżąca pobierając świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 520 zł nie ma możliwości uzyskiwania podejmowania zatrudnienia czy działalności gospodarczej. Z kolei wysokość świadczenia jednoznacznie wskazuje, iż nie jest to dochód umożliwiający spłatę zadłużenia w kwocie ponad 50 000 zł. W takiej sytuacji organ powinien był rozważyć czy mimo jej spełnienia w sprawi zachodzą inne okoliczności wskazujące na fakt , że spłata jest możliwa.

W świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, iż wydanie zaskarżonej decyzji nie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym bowiem organ nie ustalił i nie rozważył wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi, co mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia organu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa należało uchylić zaskarżoną decyzję

Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie uwzględnić uwagi wynikające z niniejszego uzasadnienia. Dodatkowo też organ powinien ustalić jaka była treść umowy o podział majątku wspólnego małżonków L., w szczególności w zakresie tego co składało się na majątek dorobkowy małżonków i składników, które w wyniku dokonanego podziału pozostały przy skarżącej, a które stały się własnością M.L.. Powinien też ocenić skutki prawne tej umowy, podobnie jak i umowy o rozdzielności majątkowej ( obie zawarte w dniu [...] czerwca 2011 r. ), zważywszy na okres powstania zadłużenia i możliwość powoływania na skutki prawne tych umów wobec wierzycieli. Nadto powinien wskazać czy i w jaki sposób fakt rozdzielności majątkowej małżonków L. wpływa, na wynikający z faktu trwania małżeństwa, obowiązek przyczyniania się małżonka skarżącej do zaspokajania potrzeb rodziny.

O kosztach postępowania obejmujących wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika ( radcy prawnego ) skarżącej, orzeczono na podstawie art. 200 i 205 ppsa ora § 14 ust. 2 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U z 2002 r., Nr 163, poz. 1348 ze zm.).