Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 73/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Beata Kozicka, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 83 ust. 4 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...] odmawiającą K. J. umorzenia należności obejmujących składki na:

- ubezpieczenia społeczne za okres: 12/2005-12/2010 (należność główna - 30.919,95 oraz koszty upomnienia - 184 zł),

- ubezpieczenie zdrowotne za okres: 03/2005-12/2010 (należność główna – 13.515,16 zł oraz koszty upomnienia - 184 zł),

- Fundusz Pracy za okres od 12/2005 do 12/2010 (należność główna 2.566,58 zł oraz koszty upomnienia – 132 zł)

oraz odsetki, jakie naliczono od należności głównej, które na dzień złożenia wniosku wynosiły 13.962 zł.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano na wstępie, że we wniosku o umorzenie składek K. J. wskazał, iż spłata zobowiązania wobec ZUS nie jest możliwa. Wnioskodawca jest bowiem jedynym żywicielem rodziny (żona nie jest zatrudniona), ma na utrzymaniu sześcioro dzieci, które uczą się w trybie dziennym, reguluje bieżące wydatki i spłaca inne zobowiązania finansowe.

Następnie organ II instancji przedstawił szczegółowy, obejmujący 20 pozycji, wykaz zgromadzonych w sprawie dokumentów.

Dalej podano, że organ I instancji - z uwagi na skuteczną egzekucję należności objętej stosownymi tytułami wykonawczymi – nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności. Jednocześnie ustalił, że nie zachodzą dostateczne przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Konstatacja ta związana jest z m.in. z brakiem wskazania i udokumentowania kontynuacji nauki przez poszczególnych członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie, jak i innych okoliczności (np. dotyczących kosztów leczenia), statusu zawodowego współmałżonki (brak rejestracji w PUP oraz brak dokumentacji wskazującej na brak możliwości podjęcia zatrudnienia) oraz podjęciem regulowania zobowiązań finansowych wobec innych wierzycieli niż ZUS.

W dalszych wywodach zaskarżonej decyzji organ II instancji omówił treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawca podał w nim, że po spłacie długu za mieszkanie w kwocie ok. 40.000 zł złożył w Oddziale ZUS wniosek o układ ratalny. Równolegle prowadził rozmowy z Naczelnikiem [...] Urzędu Skarbowego w G. w sprawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS. Nadto K. J. podał, że jest inżynierem mechanikiem-energetykiem (uzyskuje wynagrodzenie o charakterze prowizyjnym), a żona jest osobą schorowaną, bez prawa do zasiłku. W tym stanie rzeczy wnioskodawca jest jedynym żywicielem dla ośmiorga dzieci, wśród których troje uczęszcza do szkół średnich, a czworo studiuje. Wobec trudnej sytuacji (wielodzietność oraz narastanie zadłużenia) zobowiązany wniósł, o chociażby częściowe, umorzenie należności z tytułu składek.

Pismem z dnia 21 kwietnia 2011 r. organ zwrócił się do strony o uzupełnienie braków dokumentacji wskazanych w decyzji organu I instancji (udokumentowanie określonych okoliczności zdrowotnych np. uniemożliwiających/ograniczających zatrudnienie poszczególnym członkom rodziny oraz kosztów leczenia w kwocie 100 zł wzmiankowanych w przebiegu postępowania przed organem I instancji, udokumentowanie płatności kwoty co najmniej 1000 zł, jaką należało uregulować zgodnie z postanowieniami ugody zawartej ze A oraz uwzględnienie w sprawie dochodów wszystkich członków rodziny pozostających na wspólnym utrzymaniu).

Odpowiadając na to wezwanie wnioskodawca przedłożył m.in. zaświadczenia o nauce dzieci w szkołach średnich i na uczelniach wyższych, dowód wpłaty na konto A łącznej kwoty 850 zł oraz wyjaśnienia własne.

Następnie organ przytoczył treść art. 28 ust. 2, art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 oraz art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przywołano także § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zaakcentowano, że zawiera ono regulację, zgodnie z którą zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże pewien stan faktyczny. Organ II instancji zwrócił także uwagę na treść § 3 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia, zgodnie z którym za rodzinę uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub nie spokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku.

W dalszych wywodach zaskarżonej decyzji organ II instancji wskazał, iż art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie stanowi w niniejszej sprawie przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności, gdyż naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, natomiast z ustaleń wierzyciela wynika, że K. J. posiada prawo majątkowe, tj. spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 73 m 2 . Dalej stwierdzono, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Oddziału ZUS w Z. doszło do realizacji części należności wobec ZUS. Z akt sprawy wynika także, iż (częściowo skuteczne) postępowanie egzekucyjne wobec strony wszczął również Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G.. Z treści zawiadomień o zajęciu wierzytelności z dnia 16 marca 2011 r. w B S.A. wynika natomiast, że zajęcia dokonano na rzecz kilku wierzycieli: Oddziału ZUS w Z., Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. oraz [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. (przeważająca jest należność objęta tytułami wykonawczymi wystawionymi przez ZUS). Pismem z dnia 5 kwietnia 2011 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. jako organ egzekucyjny prowadzący egzekucję na rzecz ZUS wyraził zgodę na przekazywanie przez dłużnika zajętej wierzytelności w okresie 6 miesięcy 40 % należnego wynagrodzenia prowizyjnego i przekazywanie K. J. pozostałych 60 %, które wolne jest od zajęcia egzekucyjnego.

Wobec przytoczonych okoliczności organ II instancji skonstatował, że nie sposób twierdzić w sposób oczywisty, jak wzmiankuje art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek na ubezpieczenia.

Następnie organ rozważył przesłanki uwzględnienia wniosku strony w razie niestwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. W tym zakresie wskazano (na podstawie zeznań PIT), że w latach 2007 – 2009 zobowiązany osiągnął dochód z prowadzonej działalności gospodarczej odpowiednio w kwocie 21.729 zł, 19.212,91 zł oraz 15.945,39 zł. Za okres od października do grudnia 2010 r. dochód ten wyniósł (wg oświadczenia strony) 5.992,43 zł (tj. średnio 1997,47 zł miesięcznie). Zobowiązany nie podał natomiast wysokości wynagrodzenia za okres późniejszy ani nie przedłożył żadnej dokumentacji podatkowej czy księgowej w tym zakresie. Z zebranych dokumentów wynika, iż na dzień 13 stycznia 2011 r. K. J. posiadał zaległości podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006-2008 wynoszące ogółem 1.157 zł. Należności wobec innych wierzycieli wynosiły 4.399,93 zł (na rzecz A, która na mocy ugody rozłożyła je na raty kwartalne wymagalne w okresie od 31 marca 2011 r. do 31 grudnia 2011 r., termin płatności pierwszej w wysokości 1000 zł przypadał na dzień 31 marca 2011 r., z czego zobowiązany uregulował 850 zł), 3.647,22 zł (na rzecz C w Z., płatne w 40 ratach po 141,99 zł). Za znamienne uznał organ II instancji, przymusowe wyegzekwowanie od zobowiązanego w okresie od 23 czerwca 2008 r. do 17 grudnia 2010 r. przez komornika sądowego kwoty 41.823 zł, stanowiącej należność główną z odsetkami, koszty procesu i egzekucyjne na rzecz A.

Przedstawiając dane dotyczące członków rodziny zobowiązanego organ podał, że prowadzi on z niepracującą żoną dziesięcioosobowe gospodarstwo domowe. Wraz z nim zameldowanych jest ośmioro dzieci, z których pięcioro kontynuuje naukę w systemie dziennym. Aktualnie jako jedyna, zatrudniona jest córka S. (ur. 1984 r., od 14 marca 2011 r. uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 1.168,47 zł brutto, wcześniej otrzymywała 1700 zł brutto z tytułu umowy agencyjnej). Z oświadczenia strony z dnia 5 maja 2011 r. wynika, iż córka S. zamieszkuje samodzielnie (wynajmuje pokój) i kończy studia licencjacie. Syn R. z dniem 5 maja 2011 r. został wyrejestrowany z ewidencji osób bezrobotnych PUP w G. (ukończył pobieranie świadczenia w kwocie 582,70 zł brutto miesięcznie). Syn P. nie pozostaje obecnie ani zatrudniony ani zarejestrowany we właściwym urzędzie pracy, niemniej w okresie od 2007 do 2011 był (z okresowymi przerwami) zatrudniony.

Kontynuując organ II instancji stwierdził, że główne źródło utrzymania rodziny zobowiązanego stanowi jego wynagrodzenie uzyskiwane średnio w wysokości 1999,47 zł, (na członka rodziny przypada zatem ok. 200 zł), z którego zobowiązany pobiera aktualnie 60%. Dodatkowym źródłem finansowania jest zasiłek rodzinny (400 zł) oraz dodatek mieszkaniowy (609,18 zł), co w sumie daje (jak wskazał zobowiązany) 3.006,65 zł miesięcznie. Do kwoty tej należało także, zdaniem organu, doliczyć dochód uzyskiwany przez wszystkich zameldowanych pod wspólnym adresem członków rodziny (do czasu wymeldowania nie stanowią oni członków odrębnego gospodarstwa domowego). Organ II instancji wyraził także przekonanie, że z dokumentacji ubezpieczeniowej wynika, iż członkowie rodziny zdolni do podejmowania aktywności zawodowej i zarobkowej na miarę dostępnych warunków na rynku pracy uzyskują zatrudnienie podwyższając okresowo ogólną wypłacalność gospodarstwa domowego, co zdaje się przemawiać za rozważeniem spłaty zaległości, także tych wobec ZUS.

Organ nadmienił także, iż małżonka zobowiązanego pozostaje bez pracy, ale nie jest zarejestrowana w PUP (co miało miejsce w okresie w latach 2004 – 2007). Jej zły stan zdrowia, na który powołał się ogólnie wnioskodawca nie został w żaden sposób przybliżony ani udokumentowany.

W dalszych fragmentach zaskarżonej decyzji organ przedstawił stałe miesięczne wydatki rodziny – czynsz (903,11 zł), prąd (168,15 zł), gaz (30.91 zł) wyżywienie (1240,48 zł), leczenie (100 zł nieudokumentowane), Internet i telewizja (115 zł) studio tańca (99 zł), spłata zadłużenia wobec A (300 zł) oraz wobec banku (150 zł). Łączna kwota tych wydatków - ok. 3106,65 zł przekracza wykazany dochód o 100 zł i obejmuje także, nie tylko zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych, ale również koszty wynikające z ogólnego standardu życia oraz kulturalnych i społecznych potrzeb człowieka.

Podsumowując tę cześć rozważań organ, akcentując, że jedynie pełne i rzetelne oszacowanie i zestawienie uzyskiwanych dochodów i wydatków pozwala dostatecznie stwierdzić, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby wnioskodawcę i jego najbliższych możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, wskazał, że nie stwierdzono przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Nadmienił także, iż nie wykazano przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 2 oraz w § 3 ust. 1 pkt 3 wspomnianego rozporządzenia.

Organ II instancji wskazał także, iż z jego analizy wynika, że spłata zadłużenia względem ZUS w sposób natychmiastowy i jednorazowy nie jest możliwa. Jednocześnie podkreślono, że zobowiązany nie jest całkowicie pozbawiony możliwości podjęcia spłaty zadłużenia (czego dowodzi spłata 40 tys. zł zaległości czynszowych). Niemniej bez usystematyzowania spłaty zobowiązań finansowych i restrukturyzacji związanej z relacjami dochodów względem wydatków nie wydaje się to okresowo możliwe. Regulowanie zobowiązań finansowych komplikuje (prowizyjna) forma pobieranego wynagrodzenia, co utrudnia opłacanie przewidywalnych kosztów utrzymania wynikających z zawartych umów, w których ich wysokość jest wykazana, a w konsekwencji często prowadzi do naruszenia płynności finansowej. Należy jednak założyć, iż podejmując działalność zawodową w wybranym systemie zobowiązany zgodził się na konsekwencje z niego wynikające.

Organ nadmienił także, iż (pismem z dnia 13 maja 2011 r.) odmówił uwzględnienia wniosku o rozłożenie spłaty zaległości na raty, gdyż wnioskodawca nie wykazał możliwości płatniczych gwarantujących regulowanie rat.

W dalszych wywodach zaskarżonej decyzji omówiono istotę rozstrzygnięć opartych o uznanie administracyjne, a następnie podkreślono, że umorzenie zaległości oznacza trwałą rezygnację z całości lub części należności, a zatem może nastąpić jedynie w wyjątkowych, niezależnych do strony okolicznościach.

Organ II instancji nadmienił także, iż udzielenie pomocy przedsiębiorcy jest uzasadnione, jeżeli spowoduje poprawę jego kondycji finansowej i wykluczy dalsze jej pogarszanie. W tym kontekście podano, iż zobowiązany otrzymał już w 2007 r. pomoc de minimis w formie umorzenia części należności z tytułu składek, co jednak nie spowodowało podjęcia spłaty pozostałych należności i doprowadziło do względnie trwałego zaprzestania opłacania wymaganych składek i narastania zadłużenia. Z uwagi na postępujący wzrost zadłużenia w ZUS i malejącą płynność finansową można, zdaniem organu, uznać, że zobowiązany prowadzi przedsiębiorstwo zagrożone, co wyklucza możliwość udzielenia pomocy de minimis.

Nadto organ podkreślił, że wszystkie przesłanki umorzenia należności z tytułu składek winny być rozpatrywane nie tylko w kontekście sytuacji finansowej wnioskodawcy, ale także w odniesieniu do bieżącego stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Zasadnym jest zatem rozważenie możliwości podjęcia spłaty zadłużenia w sposób uwzględniający zarówno zdolności płatnicze strony, jak i słuszny interes wierzyciela.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący powołał się na trudną sytuację materialną jego wielodzietnej rodziny. Stwierdził, iż kiedy w 1999 r. (posiadając wykształcenie inżyniera energetyka) rozpoczynał pracę agenta ubezpieczeniowego był przekonany, że nowy zawód pozwoli mu utrzymać rodzinę i godnie żyć. Wskazał także, iż jego wynagrodzenie ma charakter prowizyjny i wobec trudności bytowych rodziny z jedenaściorgiem dzieci musiał wybierać finansowanie bieżących potrzeb, a nie opłacanie składek na rzecz ZUS. W 2005 r. rozpoczął spłacanie należności wobec ZUS w kwocie 32.192 zł, w tym należność główna – 18.750 zł), natomiast w 2008 r., ze względu na obawę eksmisji, podjął spłaty na rzecz spółdzielni mieszkaniowej (kwota 41.823,61 zł). Obecnie skarżący ma zajęcia ZUS i Urzędu Skarbowego na kwotę 27.447,22 zł (w tym należność główna – 16.396,10 zł).

Skarżący wskazał także, iż żyje w ciągłym stresie, leczy się w D, obecnie jest na L-4, choć nie może go złożyć w ZUS. Spłata zaległości powoduje niemożność opłacania bieżących zobowiązań, a pięcioro dzieci skarżącego edukuje się w systemie dziennym.

W konkluzji skargi skarżący oświadczył, że nie uchyla się od odpowiedzialności, a jedynie wnosi o zrozumienie jego trudnej sytuacji i umożliwienie mu wyjścia z zaklętego kręgu zadłużenia.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skargą nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił K. J. umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy (wraz z odsetkami i kosztami upomnienia) w łącznej kwocie ponad 60 tys. zł.

Wniosek K. J. inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także (jako obejmujący należności z tytułu składek ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem) w kontekście art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365).

Na mocy art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Warunek ten nie musi być spełniony jedynie w odniesieniu do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, w odniesieniu do których ustawodawca dopuszcza możliwość umorzenia także pomimo braku całkowitej nieściągalności.

Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione są enumeratywnie w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stanowi ją m.in. sytuacja, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, a także stan, w którym oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Skoro skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą i prowadzone jest przeciwko niemu efektywne postępowanie egzekucyjne (zajęciu podlegała – wg danych aktualnych w czasie wydawania zaskarżonej decyzji - kwota stanowiąca 40% jego wynagrodzenia), to całkowita nieściągalność należności nie może zostać stwierdzona, co zasadnie wskazano w zaskarżonej decyzji. Nie może być bowiem oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec aktywnego zawodowo zobowiązanego uzyska się wyłącznie kwoty stanowiące wydatki egzekucyjne.

Stany faktyczne uzasadniające umorzenie należności, mimo niestwierdzenia ich całkowitej nieściągalności wskazane są przykładowo w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczona regulacja nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia poprzedzone być musi szczegółowym ustaleniem i przeanalizowaniem sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej wnioskodawcy. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, spełniono ten wymóg, gdyż organ zgromadził obszerny materiał dowodowy (wykaz obejmujący 20 dokumentów, które uznano za dowody w sprawie został zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji). Nadto pismem z dnia 21 kwietnia 2011 r. organ, ponownie rozpatrując sprawę, zwrócił się do strony o uzupełnienie braków dokumentacji wskazanych w decyzji organu I instancji, w tym udokumentowanie określonych okoliczności zdrowotnych np. uniemożliwiających/ograniczających zatrudnienie poszczególnym członkom rodziny oraz kosztów leczenia w kwocie 100 zł wzmiankowanych w przebiegu postępowania przed organem I instancji, udokumentowanie płatności kwoty co najmniej 1000 zł, jaką należało uregulować zgodnie z postanowieniami ugody zawartej ze A oraz uwzględnienie w sprawie dochodów wszystkich członków rodziny pozostających na wspólnym utrzymaniu. Po uzyskaniu odpowiedzi na to wezwanie, do której zobowiązany dołączył zaświadczenia dotyczące edukacji pięciorga dzieci oraz dowód wpłaty na rzecz A kwoty 850 zł, Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał szczegółowej analizy danych zawartych w zebranym materiale dowodowym. Następnie ustalenia te odniesiono do przesłanek umorzenia zawartych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. oraz omówiono inne (niewskazane w tym przepisie) aspekty związane z sytuacją wnioskodawcy i jego najbliższych oraz z potencjalną szansą na całkowitą lub częściową spłatę zaległości w przyszłości. Dokonano również analizy wniosku zobowiązanego (będącego przedsiębiorcą) w kontekście zasad udzielania pomocy de minimis.

W tym zakresie organ podał, że wydatki gospodarstwa domowego (wraz ze spłatą zobowiązań powstałych wobec A oraz C S.A.) stanowią łącznie kwotę ok. 3.106 zł i zestawił je z wartością środków zasilających budżet rodziny, obejmujących prowizyjne wynagrodzenie zobowiązanego (średnio ok. 2000 zł miesięcznie), zasiłek rodzinny (400 zł miesięcznie) oraz dodatek mieszkaniowy (609,18 zł miesięcznie). Ustalił także poziom zadłużenia zobowiązanego, które (poza ZUS) dotyczy A (4.399,93 zł) oraz C S.A. (3.647,22 zł). Motywując odmowę uwzględnienia wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaakcentował, iż skarżący w okresie od 23 czerwca 2008 r. do 17 grudnia 2010 r. spłacił przymusowo zobowiązanie cywilnoprawne w wysokości 41.823 zł na rzecz A, w kontekście czego umorzenie należności wobec ZUS oznaczałoby uprzywilejowanie innych (niepublicznoprawnych) wierzycieli. Prawidłowo także zastosowano w niniejszej sprawie § 3 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., zgodnie z którym za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. W tym kontekście Zakład zasadnie wskazał na konieczność uwzględniania w budżecie rodziny zobowiązanego ewentualnych aktualnych dochodów zdolnych do zarobkowania pełnoletnich dzieci skarżącego oraz stwierdził, że w podjęciu przez nich zatrudnienia należy upatrywać szansy na istotną poprawę sytuacji ekonomicznej gospodarstwa domowego, w którym pozostają (co w dalszej przyszłości urealnia możliwość spłaty całości lub części zobowiązań wobec ZUS).

Jak więc wykazano powyżej odmowa uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległości K. J. wobec ZUS została poprzedzona szczegółowym ustaleniem i przeanalizowaniem sytuacji wnioskodawcy i prowadzonego przez niego wieloosobowego gospodarstwa domowego. Analiza danych wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego doprowadziła organ do konkluzji, że umorzenie należności skarżącego byłoby co najmniej przedwczesne. Zwrócono także uwagę na możliwość spłaty zadłużenia w ratach, co jednak warunkowane jest wskazaniem przez stronę realnej kwoty możliwej do uiszczania tytułem rat (wyrażona w piśmie z dnia 13 maja 2011 r. odmowa uwzględnienia wniosku o układ ratalny wynikała zapewne z niewykazania przez stronę możliwości płatniczych gwarantujących regulowanie rat).

Kontrola zaskarżonej decyzji, która w sprawach skarg na decyzje uznaniowe obejmuje wyłącznie procedowanie organu poprzedzające rozstrzygnięcie o umorzeniu należności lub odmowie uwzględniania żądania strony, wykazała legalność działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie. Stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu, w ramach którego organ wnikliwie zbadał sytuację zobowiązanego i jego rodziny, szczegółowo opisał te zasadne ustalenia, a następnie wyczerpująco umotywował przyczyny odmowy uwzględnienia wniosku strony.

Nadmienić w tym miejscu warto, że strona może w każdym czasie, a szczególnie w razie niekorzystniej zmiany swojej sytuacji materialnej czy osobistej, ponawiać wniosek o umorzenie zaległości. Nawiązując do argumentacji skargi wskazać także trzeba, że instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych zobowiązanemu do ściągania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń) przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje. Ustawodawca określił jedynie przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności. Stany faktyczne, które uzasadniałyby umorzenie zaległości w razie braku ich całkowitej nieściągalności nie zostały jednoznacznie określone. Podkreślić należy, iż ustawodawca nie wskazał "szablonowych" sytuacji, w których umorzenie byłoby obligatoryjne, a rozstrzygnięcie w tym przedmiocie pozostawił uznaniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nawet zatem, gdy organ stwierdzi, iż zaistniał (wspomniany w art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych "uzasadniony przypadek" umorzenia mimo braku całkowitej nieściągalności), to nie jest zobligowany do uwzględnienia wniosku strony. Oznacza to, że nawet skrajnie trudna sytuacja materialna czy zdrowotna wnioskodawcy czy jego najbliższych (wynikająca np. z wielodzietności) nie stanowi przesłanki, która bezwzględnie obligowałaby ZUS do umorzenia zaległości.

Wykazana powyżej legalność zaskarżonej decyzji nakazuje oddalić skargę w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 , poz. 270).