Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1717/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 74i par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 369
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 marca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo o notariacie.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 74i § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 369, z późn. zm.) Minister Sprawiedliwości po rozpoznaniu odwołania G. S. od uchwały nr [...] z dnia [...] maja 2007 r. Komisji Egzaminacyjnej ds. aplikacji notarialnej w obszarze właściwości Izby Notarialnej w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do wydania tej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniach [...] maja 2007 r. G. S. przystąpił do egzaminu notarialnego przed Komisją Egzaminacyjną do spraw aplikacji notarialnej, działającą na obszarze Izby Notarialnej w W. (dalej jako Komisja). Uchwałą Komisji nr [...] z dnia [...] maja 2007 r. ustalony został wynik egzaminu notarialnego. G. S., zwany dalej skarżącym, uzyskał [...] punktów z części pisemnej egzaminu notarialnego i nie został dopuszczony do części ustnej, tym samym otrzymał negatywny wynik z egzaminu notarialnego. Skarżący uzyskał za sporządzenie projektów dwóch aktów notarialnych łącznie [...] pkt. ([...] pkt.) oraz za sporządzenie opinii prawnej [...] pkt.

W odwołaniu od powyższej uchwały G. S. podniósł, iż uchwała Komisji jego zdaniem jest wadliwa, dodatkowo wniósł o wyłączenie ze sprawy pani M. M., która brała udział w przedmiotowym postępowaniu bowiem podpisała pismo do skarżącego, wzywające do uzupełnienia braków formalnych odwołania. Skarżący podniósł, iż pomimo, że prace pisemne sporządzone przez niego zawierają błędy, jednak żaden z tych błędów nie powoduje nieważności i nie uzasadnia przyznania [...] pkt. Nieuzasadnione prawnie są, jego zdaniem, zarzuty odnoszące się do projektu aktu notarialnego obejmujące m.in. brak podpisu notariusza, brak opisu poprawek, brak stwierdzenia, że akt został odczytany, przyjęty i podpisany, brak odniesienia do konkretnej ustawy, brak dokładnego opisu dołączonych dokumentów.

Na skutek zgłoszonego w odwołaniu zarzutu postanowieniem Ministra z dnia [...] lipca 2007 r. [...] w Ministerstwie Sprawiedliwości M. M.a w oparciu o art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z art. 123 § 1 k.p.a. została wyłączona od udziału w postępowaniu dotyczącym rozpoznania odwołania od wyniku egzaminu notarialnego przeprowadzonego przez Komisję Egzaminacyjną ds. aplikacji notarialnej w obszarze właściwości Izby Notarialnej w W. Powodem wyłączenia stał się fakt, iż jako [...] dokonywała wezwań do usunięcia braków formalnych zgłoszenia.

W uzasadnieniu swojej decyzji z dnia [...] lipca 2007 r. Minister Sprawiedliwości, powołując się na przepisy art. 74i § 1 i 2, art. 74i § 1 i 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie, stwierdził, że z przepisów tych wynika, iż zdającemu przysługuje odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu. Celem kontroli organu rozpatrującego odwołanie jest także sprawdzenie, czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne związane z procedurą oceniania prac egzaminacyjnych. Zdaniem Ministra ocena prac pisemnych została dokonana i naliczona w sposób prawidłowy, każde zadanie sprawdzane było przez dwóch niezależnych egzaminatorów, których średnia punktów stanowi ocenę danej pracy. Ponadto ustalono, iż oceny wystawione przez egzaminatorów odpowiadają poprawności rozwiązania, zostały dokonane rzetelnie i obiektywnie. W opinii organu niesłuszne są zarzuty skarżącego, iż nadużyciem jest przyznanie [...] pkt. za sporządzenie projektu aktu notarialnego z dnia [...] maja 2007 r. W uzasadnieniu oceny tej pracy egzaminatorzy zarzucili nie tylko istotne błędy merytoryczne, jak mylenie pojęć "własności" i "użytkowania wieczystego", nieprawidłowe zastosowanie prawa pierwokupu, brak odniesienia do ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, brak prawidłowego opisu gwarancji bankowej przy nabyciu przez spółkę brak drugiego zabezpieczenia, a także liczne błędy formalne - nie spełnienie warunków określonych dla aktu notarialnego w art. 92 § 1 ustawy - Prawo o notariacie, w tym brak podpisu notariusza, co czyni akt nieważnym. Organ uznał za niezasadne argumenty, iż były to tylko projekty aktów notarialnych, więc zarzuty niespełnienia wymagań określonych w art. 92 § 1 ustawy nie mogły zostać pominięte przy dokonywaniu oceny prac egzaminacyjnych. Znajomość art. 92 § 1 ustawy była jedną z istotnych kwestii w zadaniach odnoszących się do sporządzania projektów aktów notarialnych. Bezpodstawne są, zdaniem Ministra, zarzuty odwołującego dotyczące rozbieżności punktacji przy opinii prawnej, bowiem oceny egzaminatorów były niezależne i obiektywne. Natomiast różnorodność ocen wynika z faktu, iż członkowie komisji egzaminacyjnej z reguły reprezentują różne środowiska prawnicze i stąd różne mogą być ich poglądy i punkty widzenia. Organ nie podzielił też zarzutu, iż uprawnienie zdającego do uzupełnienia stanu faktycznego wg własnego uznania czyni nieuzasadnionym zarzuty egzaminatorów takie jak: "umowa sprzedaży była nie w celu otrzymania emerytury", "nieruchomość rolna nie jest gospodarstwem rolnym", gdyż polecenie uzupełnienia stanu faktycznego wg własnego uznania nie oznacza możliwości dokonania nader dowolnej interpretacji pozwalającej na przyjęcie założeń zmieniających w istocie dany casus.

Ponadto Minister zaznaczył, iż uchwały komisji egzaminacyjnych w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, jako decyzje wydane w pierwszej instancji, są decyzjami swobodnymi, co oznacza, że komisja egzaminacyjna dokonując oceny egzaminu korzysta w tym zakresie ze swoistego "luzu decyzyjnego". Minister Sprawiedliwości rozpatrując odwołanie od uchwały komisji egzaminacyjnej w sprawie wyniku egzaminu notarialnego może badać jedynie, czy nie zostały przekroczone granice dokonania tej oceny i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne, tj. niezgodne z ustawowymi założeniami. Takie uchybienia, zdaniem Ministra, nie miały miejsca w przedmiotowej sprawie.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2007 r. złożył G. S. i zarzucając rażące naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania wniósł o stwierdzenie nieważności uchwały Komisji z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oraz o uchylenie decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2007 r.

Zdaniem skarżącego błędne jest stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że jest on uprawniony jedynie do kontroli formalnej uchwały, nie zaś do kontroli zasadności rozstrzygnięcia. Wykładnia taka stoi w sprzeczności z art. 78 Konstytucji RP, przepisami k.p.a., orzecznictwem sądowym i poglądami doktryny prawa, zgodnie z którymi odwołanie daje możliwość kwestionowania zarówno legalności, jak i zasadności decyzji. Skarżący powołał się na stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich oraz nieprawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 2007 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1911/06) w sprawie, w której był stroną. W dalszej części uzasadnienia skargi znajdują się pytania dotyczące wydanego postanowienia o wyłączeniu [...] M. M. oraz upoważnienia [...] B. K. do działania w imieniu Ministra Sprawiedliwości.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Za bezzasadne uznał zarzuty zawarte w skardze, dotyczące naruszenia art. 78 Konstytucji RP, czy też przepisów k.p.a. Stwierdził, że złożone odwołanie od uchwały zostało rozpoznane przez Ministra Sprawiedliwości zgodnie z przysługującymi mu uprawnieniami wynikającymi z ustawy - Prawo o notariacie. Nieuzasadnione jest również powoływanie się przez skarżącego na nieprawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który został zaskarżony do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2007 r., którą organ utrzymał w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] maja 2007 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Izby Notarialnej w W.

Postępowanie związane z egzaminem notarialnym regulują przepisy ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 369, z późn. zm.). Podstawowe przepisy dotyczące przedmiotowej sprawy mają następujące brzmienie:

"Art. 74d. § 1. W części pisemnej egzaminu notarialnego zdający na podstawie opisanego przypadku (casusu) opracowuje dwa projekty aktów notarialnych oraz opinię prawną na podstawie przedstawionego problemu prawnego.

§ 2. Podczas części pisemnej egzaminu notarialnego zdający może korzystać z tekstów aktów prawnych i komentarzy oraz orzecznictwa. Zdający nie może posiadać urządzeń służących do przekazu lub odbioru informacji.

Art. 74e. § 1. Ocena każdego tematu z części pisemnej egzaminu notarialnego dokonywana jest przy zastosowaniu skali od 0 do 20 punktów. Za część pisemną zdający może otrzymać nie więcej niż 60 punktów. Pozytywną ocenę z części pisemnej egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który uzyskał co najmniej 35 punktów.

§ 2. Oceny tematów opracowanych przez zdającego w części pisemnej egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji. Każdy z nich wystawia na piśmie łączną ocenę zawierającą liczbę punktów wraz z uzasadnieniem i przekazuje ją niezwłocznie przewodniczącemu komisji. Liczba punktów, które otrzymuje zdający z egzaminu pisemnego, jest średnią ocen wystawionych przez członków komisji za poszczególne tematy.

Art. 74g. Pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który uzyskał łącznie za część pisemną i ustną egzaminu co najmniej 70 punktów.

Art. 74i. § 1. Po przeprowadzeniu egzaminu notarialnego komisja ustala wynik zdającego w drodze uchwały. Komisja ogłasza wyniki egzaminu notarialnego.

§ 2. Od uchwały komisji służy zdającemu odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości.

§ 3. Minister Sprawiedliwości zawiadamia rady izb notarialnych o wynikach egzaminu notarialnego oraz publikuje w Biuletynie listę osób, które uzyskały pozytywny wynik z egzaminu.

§ 4. Uchwała komisji o pozytywnym wyniku z egzaminu notarialnego stanowi podstawę do ubiegania się o nominowanie na stanowisko asesora notarialnego."

W sprawie niniejszej bezsporne było, że skarżący uzyskał z części pisemnej egzaminu łącznie [...] pkt., co mając na uwadze przepis art. 74e § 1 ustawy - Prawo o notariacie uniemożliwiło mu przystąpienie do części ustnej egzaminu notarialnego i w myśl cytowanych wyżej przepisów stanowiło podstawę do podjęcia przez Komisję uchwały o negatywnym wyniku egzaminu.

Analizując cytowany wyżej przepis art. 74e ustawy - Prawo o notariacie należy podzielić stanowisko Ministra Sprawiedliwości, iż uchwały Komisji Egzaminacyjnej, które są oparte na ocenie członków tej Komisji dokonanej w określonej w ustawie skali punktowej korzystają ze swoistego "luzu decyzyjnego".

Luz decyzyjny, z którego korzysta organ jest związany z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza granice tego luzu może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący.

Sądowa kontrola takiej decyzji, a w konsekwencji uchwały Komisji, polega zatem na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W niniejszej sprawie organ administracji ustalił wszelkie okoliczności istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego.

Minister Sprawiedliwości odniósł się do każdego zarzutu podnoszonego w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] maja 2007 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Izby Notarialnej w W., uzasadniając swoją opinię co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Sąd podziela w całości ocenę dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości.

Wbrew zarzutom skarżącego dwa projekty aktów notarialnych, będące przedmiotem egzaminu pisemnego muszą posiadać wszystkie elementy, o których mowa w art. 92 § 1 ustawy - Prawo o notariacie. W konsekwencji, zdaniem Sądu, skoro egzamin notarialny ma stanowić podstawę do uzyskania przez zdającego nominacji na asesora notarialnego, zatem sporządzany na egzaminie projekt takiego aktu musi odpowiadać wymogom przepisów prawa aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako akt ważny i skuteczny.

Dlatego też ocenie egzaminatorów muszą podlegać wszystkie bez wyjątku elementy projektu aktu sporządzanego przez zdającego na pisemnym egzaminie notarialnym, zaś stwierdzone uchybienia i błędy stanowią podstawę do obniżenia ilości punktów. W rozpatrywanej sprawie każda ocena konkretnego projektu aktu notarialnego została szczegółowo uzasadniona przez egzaminatorów i mimo surowości tej oceny, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

Jednocześnie Sąd nie dopatrzył się innych uchybień formalnych poczynionych przez organ, mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Natomiast kwestionowane przez skarżącego upoważnienie [...] B. K. wynika z § 2 i 3 Zarządzenia nr [...] Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego z dnia [...] października 2006 r. w sprawie ustalenia zakresu czynności członków Kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości ( k. 27- 32 akt administracyjnych).

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.