Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 816/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Ewidencja gruntów
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku: oddalono skargę w cześci, w pozostałym zakresie odrzucono
Powołane przepisy: article: art. 20, 22, 24
journal: Dz.U. 2015 poz 520
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jednolity.
article: par 10, par 12, par 44 pkt 2
journal: Dz.U. 2001 nr 38 poz 454
law: Rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków.
article: art. 58 par 1 pkt 8, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr.) WSA Janusz Kasprzycki Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2017 r. sprawy ze skargi M. N. i Z. W. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 29 kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmiany danych w ewidencji oraz wpisy Starosty w ewidencji gruntów i budynków z dnia 10 września 2013 r. i 16 listopada 2015 r. I. oddala skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 29 kwietnia 2016 r., nr [...] oraz decyzję ją poprzedzającą, II. odrzuca skargę na wpisy Starosty w ewidencji gruntów i budynków z dnia 10 września 2013 r. i z dnia 16 listopada 2015 r.


UZASADNIENIE

M.N. oraz Z.W. wnieśli do Starosty m.in. o zmianę wpisu w ewidencji gruntów i budynków poprzez wykreślenie wpisu: 2/5 – E.N. i po 1/5: M.N., Z.W. i F.N. oraz dokonanie wpisu: ¼ E.N., ¼ M.N., ¼ Z.W. i ¼ F.N. - we współwłasności i współposiadaniu samoistnym działek nr [...] z budynkiem nr [...], nr [...] z zabudowaniami mieszkalno - gospodarczymi nr [...], nr [...], [...], [...] w obrębie ewidencyjnym w M. Gmina M.

Starosta, po rozpoznaniu ww. wniosku, decyzją z dnia 20 stycznia 2016 r., znak: [...], działając na podstawie art. 7d, 22 ust. 1, art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2015 r., poz. 520 ze zm.), § 44 pkt 2, § 45 ust. 1, ust. 2, § 47 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 29 listopada 2013 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. 2015 r. poz. 542 ze zm.), art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), orzekł o odmowie wprowadzenia zmiany danych w operacie ewidencji gruntów i budynków dotyczącej zmiany udziałów właścicieli działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...] położonych w gminie M. obręb M. jednostka rejestrowa [...] w wysokości po ¼ części dla F.N., M.N., E.N. oraz Z. W.

W uzasadnieniu decyzji, wskazano, iż operat ewidencji gruntów dla gminy M. obręb M. założony został na podstawie art. 14 dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. W.N. Nr 7/87 poz.71). Od założenia ww. operatu działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 0,90 ha wpisane były i są obecnie w jednostce rejestrowej nr [...], gdzie jako właściciel, do dnia 23 stycznia 2006 r. wykazany był J.N. na podstawie [...]. Wskazano, że w aktach sprawy znajdują się dokumenty świadczące o zmianach zachodzących w ww. jednostce rejestrowej.

Zawiadomieniem o zmianach danych ewidencyjnych nr [...] z 15 stycznia 2008 r. na podstawie postanowienia sądu o sygn. akt [...] z dnia 23 stycznia 2006 r. ujawniono spadkobierców po J.N., tj. M.N., F.N., S.N., E.N. oraz Z.W. po 1/5 części.

Zawiadomieniem o zmianach danych ewidencyjnych nr [...] z 10 września 2013 r. na podstawie aktu notarialnego [...] z 2 sierpnia 2013 r., zgodnie z którym S.N. darował siostrze E.N. cały swój udział wynoszący 1/5 części w spadku, wykreślono udział S.N. (1/5) a w jego miejsce powiększono udział E.N. do 2/5.

Zawiadomieniem o zmianach danych ewidencyjnych nr [...] z 1 września 2015 r. na podstawie wniosku M.N. i Z.W. z 11 sierpnia 2015 r. dokonano zmiany polegającej na wpisie udziałów w jednostce rejestrowej nr [...] po ¼ na rzecz M.N., F.N., Z.W. oraz E.N. Z ww. zawiadomienia wynika, iż jego podstawą były następujące dokumenty: akt notarialny Rep. [...], postanowienie sądu [...], postanowienie sądu [...] oraz protokół sądowy w sprawie [...].

Z ww. zmianą w zakresie danych ewidencyjnych nie zgodziła się E.N., która w pismach z 4 września 2015 r., 24 września 2015 r. oraz 3 listopada 2015 r. zakwestionowała podstawę prawną ostatniej zmiany nr [...].

Po przeanalizowaniu ww. pism, a także tych złożonych przez pozostałe strony postępowania, Starosta stwierdził, iż zapisy w jednostce rejestrowej nr [...] powinny odzwierciedlać stan zgodny z aktem notarialnym z 2 sierpnia 2013 r., Rep. [...]. Zawiadomieniem o zmianach danych ewidencyjnych nr [...] z dnia 21 grudnia 2015 r. dokonano sprostowania zmiany nr [...], w wyniku którego w jednostce rejestrowej nr [...] ujawniono M.J., F.N., Z.W. jako współwłaścicieli w 1/5 części oraz E.N. jako współwłaściciela w 2/5 części. Podstawą zmiany danych ewidencyjnych były: akt notarialny Rep. [...], postanowienie sądu [...], postanowienie sądu [...] oraz protokół sądowy w sprawie [...].

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Starosta wskazał, iż spadkobiercami po J.N. są: M.N., F.N., S.N., E.N. oraz Z.W. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego sygn. akt [...] z 23 stycznia 2006 r. nabyli oni udziały po 1/5 części każdy. W toku postępowania o dział spadku sygn. akt [...] dnia 30 lipca 2013 r. S.N. złożył przed sądem oświadczenie, że zrzeka się swoich udziałów, co potwierdził aktem notarialnym nr [...] z dnia 2 sierpnia 2013 r. Opisanym aktem notarialnym i złożonym w nim oświadczeniu S.N. darował siostrze E.N. cały swój udział wynoszący 1/5 części w spadku wraz z wchodzącym w skład spadku gospodarstwem rolnym po zmarłym ojcu J. nabytym na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt [...], o stwierdzeniu spadku oraz postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 20 lutego 2007 r., sygn. akt III Sa 360/06. Wskazano też, że kodeks cywilny w art. 1037 § 1 reguluje kwestię działu spadku ustalając, że dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców. Natomiast w § 2 stwierdza się, że jeżeli do spadku należy nieruchomość, umowa o dział spadku powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Tak więc oświadczenie S.N. złożone przed sądem zostało potwierdzone ww. aktem notarialnym a po jego przedłożeniu sądowi postępowanie o dział spadku w stosunku do uczestnika S.N. postanowieniem sądu z dnia 08.08.2013 r., sygn. akt [...] zostało umorzone. W ocenie Starosty z ww. okoliczności faktycznych i prawnych wynika, iż wniosek M.N. i Z.W. o ujawnienie właścicieli działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...] i [...] położonych w M. z wpisem wysokości udziałów po ¼ części dla F.N., M.N., E.N. i Z.W. jest bezpodstawny, gdyż z załączonych przez wnioskodawców dokumentów jednoznacznie wynika ich udział po 1/5 części. Stwierdza się natomiast brak w załączonych wnioskach prawomocnego postanowienia sądu stwierdzającego udział w ww. działkach wynoszący po ¼ części dla wnioskowanych osób a starosta prowadzący operat ewidencji gruntów i budynków nie posiada uprawnień do rozstrzygania sporu o wysokość udziału współwłaścicieli we wnioskowanym gospodarstwie lecz rejestruje zmiany poparte odpowiednimi dokumentami.

W odwołaniu od powyższej decyzji M.N. oraz Z.W. wnieśli o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania staroście, ewentualnie o zmianę tej decyzji i orzeczenie, że w operacie ewidencji gruntów i budynków udział we współwłasności działek gruntowych objętych wnioskiem wynosi po ¼ dla M.N., Z.W., F.N. i E.N.

W obszernym uzasadnieniu zarzucono zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie prawa procesowego, w tym niewyjaśnienie faktyczne i prawne sprawy oraz błąd w ustaleniach faktycznych i przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. Wskazano m.in., iż Starosta musi uwzględnić nowy stan prawny wynikający z oświadczenia spadkobiercy S.N. z 30 lipca 2013 r. (oświadczenie pisemne oraz jego oświadczenie do protokołu sądowego z 30 lipca 2013 r. Sądu Rejonowego o sygn. akt [...]) - oświadczenia woli jednostronnego prawo kształtującego oraz art. 1040 k.c., w wyniku których oświadczył on, że darowizny na jego rzecz ze strony spadkodawcy J.N. wyczerpują w całości jego schedę spadkową, a co za tym idzie jego udział w spadku po J.N. wynosi zero i udział jego w spadku (1/5) przypada proporcjonalnie pozostałym spadkobiercom ustawowym po 5%, czyli wynosi on po ¼ dla wszystkich spadkobierców ustawowych – M.N., Z.W., F. N. i E.N. Zmiana prawna nastąpiła z mocy samego oświadczenia i z mocy prawa, treść art. 1040 k.c. jest jednoznaczna i nie podlega wykładni.

[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego decyzją z dnia 29 kwietnia 2016 r. znak: [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 7b ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, utrzymał ww. decyzję w mocy.

Organ wskazał w pierwszej kolejności, że przepisami prawa materialnego regulującymi kwestie prowadzenia przez starostę operatu ewidencji gruntów i budynków są przepisy ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz przepisy rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków, przytaczając treść stosownych przepisów.

Kolejno wskazano, że aktualnie w jednostce rejestrowej [...] obręb [...] M., jednostka ewidencyjna M. - gmina, figurują działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...], a jako współwłaściciele ujawnione są następujące osoby: F.N. (1/5), M.N. (1/5), Z.W. (1/5) oraz E.N. (2/5).

W ocenie organu zarówno analiza ww. przepisów, jak i materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji wskazuje jednoznacznie, iż decyzja Starosty z dnia 20 stycznia 2016 r. jest zgodna z prawem.

Podstawą ujawnienia współwłasności w stosunku do działek ewidencyjnych objętych jednostką rejestrową [...] było niewątpliwie prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego z 23 stycznia 2006 r., sygn. akt [...], z którego jednoznacznie wynika, iż wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne dziedziczą z mocy ustawy dzieci spadkodawcy, tj. E.N., M.N., F.N., S.N. oraz Z.W. - każde po 1/5 części. Ww. zmiana stanu prawnego ww. nieruchomości została wskazana w zawiadomieniu Starosty o zmianach danych ewidencyjnych nr [...] z 15 stycznia 2008 r.

Kolejnym dokumentem, który stanowił podstawę aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków w zakresie uprawnień do nieruchomości był akt notarialny sporządzony 2 sierpnia 2013 r., Rep. [...] r. na mocy którego S.N. darował E.N. cały swój udział wynoszący 1/5 części w spadku wraz z wchodzącym w skład spadku gospodarstwem rolnym. Zawiadomieniem o zmianach danych ewidencyjnych nr [...] z dnia 10 września 2013 r. Starosta poinformował współwłaścicieli o tym fakcie.

Powoływany przez odwołujących się art. 1040 k.c. dotyczy działu spadku, natomiast postępowanie o dział spadku w sprawie [...] nie zostało zakończone. Z art. 1037 §1 k.c. wynika, iż dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców. Zakończenie ww. postępowania o dział spadku prawomocnym orzeczeniem sądu będzie podstawą wprowadzenia zmian danych ewidencyjnych.

W ramach ww. postępowania sądowego w dniu 30 lipca 2013 r. S.N. oświadczył co prawda, iż w związku z postępowaniem o dział spadku po zmarłym ojcu nie zgłasza roszczeń co do majątku spadkowego objętego postępowaniem, jednak ww. oświadczenie jest jedynie stanowiskiem przedstawionym przez uczestnika w czasie trwania działu spadku, które nie ma skutku zbycia spadku. Potwierdza to, zdaniem organu, Sąd Najwyższy, który stwierdził, że oświadczenia spadkobiercy w postępowaniu działowym, nie można uznać za zbycie spadku, lecz za wniosek uczestnika postępowania wyrażający jego wolę co do sposobu dokonania działu przez sąd (postanowienie SN z 3 października 1980 r., sygn. akt III CRN 180/80).

Organ podał, że w ślad za ww. oświadczeniem zawarto umowę darowizny spisaną w dniu 2 sierpnia 2013 r. w formie aktu notarialnego Rep. [...], a następnie Sąd Rejonowy postanowieniem z 8 sierpnia 2013 r., sygn. akt [...], umorzył postępowanie w stosunku do uczestnika S.N.

Według art. 1051 k.c. spadkobierca, który spadek przyjął, może spadek ten zbyć w całości lub w części. To samo dotyczy zbycia udziału spadkowego. Jest to zbycie udziału w majątku jako całości (kompleksie praw i obowiązków pozostałych po zmarłym). Regulacja powyższa nie dotyczy zaś zbycia poszczególnych przedmiotów należących do spadku ani też udziałów w tych przedmiotach. Kwestie te normują odrębne przepisy (art. 1035-1036 k.c.).

Należy również zauważyć, zdaniem organu, że komentowany przepis stanowi ogólnie o zbyciu masy spadkowej, nie przesądzając jednak o rodzaju czynności prawnej stanowiącej podstawę rozporządzenia. Oznacza to, iż spadkobierca ma swobodę wyboru typu czynności, mocą której nastąpi przeniesienie spadku lub udziału w nim na nabywcę. W praktyce będzie to najczęściej umowa sprzedaży lub darowizny. Niezależnie od okoliczności rozporządzenie może nastąpić bez zgody współspadkobierców. Przedmiotem umowy uregulowanej w art. 1051 k.c. może być spadek lub udział w spadku. Przedmiotem zbycia może być całość albo część (określona ułamkowo) spadku lub udziału. Zbycie spadku lub udziału w nim jest możliwe dopóty, dopóki spadek istnieje jako odrębna masa majątkowa, ustawa nie zakreśla granic czasowych zawarcia umowy. Wydaje się natomiast, jak podkreślono, że wykluczone jest zbycie udziału w spadku po podziale spadku, a więc po formalnym zniesieniu wspólności majątku spadkowego.

Jednocześnie organ wskazał, iż w toku postępowania administracyjnego o dokonanie wpisu w ewidencji gruntów i budynków organy administracji nie mogą same ustalać prawa własności, gdyż kwestie własnościowe rozstrzygają sądy powszechne. Ewidencja gruntów i budynków nie stanowi postępowania, w ramach którego można ustalić prawo własności. Organ odwoławczy nie zgodził się zatem ze stanowiskiem zawartym w odwołaniu, że podstawą aktualizacji informacji w zakresie wielkości udziałów we współwłasności może być protokół sporządzony przed sądem w ramach toczącego się postępowania o dział spadku, zawierający oświadczenie spadkobiercy S.N. z 30 lipca 2013 r. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska skarżącego co do interpretacji art. 1040 k.c. Przepis ten nie mówi nic o czynnościach dyspozytywnych obdarowanego, wskazuje jedynie, że taka osoba nie uczestniczy w podziale. To prowadzący postępowanie sąd ma ustalić wysokość darowizny czy przekracza ona wysokość schedy spadkowej. W zależności od wyniku postępowania dowodowego dopiero stosuje dyspozycję tej normy.

Tym samym, w ocenie organu odwoławczego, niezasadne jest twierdzenie, że Starosta musi uwzględnić nowy stan prawny wynikający z oświadczenia spadkobiercy S.N. z 30 lipca 2013 r., a ponadto stanowisko, iż zgodnie z ustalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i zgodnym stanowiskiem doktryny prawo własności można udowodnić za pomocą wszelkich środków dowodowych.

W orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie podkreśla się, iż zapisy zawarte w ewidencji gruntów i budynków, dotyczące uprawnień do gruntu mają charakter informacji pochodnych w stosunku do informacji wynikających ze źródeł wskazanych w § 12 ust. 1 rozporządzenia oraz, iż w postępowaniu administracyjnym dotyczącym zmian w ewidencji gruntów źródeł tych nie można w sposób dowolny interpretować (wyrok WSA w Krakowie z dnia 21.12.2010 r., sygn. akt III SA/Kr 894/09, wyrok WSA w Krakowie z 24.03.2011 r. sygn. akt III SA/Kr 900/10 czy też wyrok WSA w Warszawie z 2.03.2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1884/10). Wynika stąd, iż organ ewidencyjny może wpisać do ewidencji gruntów i budynków tylko takie prawo do nieruchomości, które jednoznacznie, w sposób niewątpliwy wprost wynika z dokumentów wskazanych w rozporządzeniu i ustawie, nie może zaś takiego prawa interpretować ani ustanowić, tj. przyjąć, iż wprawdzie danego prawa nie poświadcza w sposób bezpośredni żaden dokument, niemniej jego istnienie można wywieść z przesłanek pośrednich.

Organ podkreślił, iż wskazane przez wnioskodawców dokumenty nie mogą stanowić samodzielnej podstawy do aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków w zakresie podmiotowym. Przedstawione wyżej rozumienie pojęcia aktualizacji oraz techniczno - deklaratoryjny charakter ewidencji gruntów i budynków, która jest wyłącznie systematycznie aktualizowanym zbiorem (rejestrem) informacji o gruntach, budynkach, lokalach i ich właścicielach - wyklucza dokonywanie zmian ewidencyjnych, które nie wynikają wprost z dokumentów źródłowych lub które powinny zostać rozstrzygnięte na drodze cywilnej (wyrok WSA w Białymstoku z 10.08.2010, sygn. akt II SA/BK 272/10).

Z art. 1053 k.c. wynika ponadto, iż nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy, dlatego też aktualny zapis w jednostce rejestrowej [...] wskazujący, iż E.N. posiada udział w wysokości 2/5 jest prawidłowy. Nie ma natomiast, jak słusznie wskazał Starosta innych dokumentów, z których by wynikało, iż wielkość udziałów jest inna, niż wynika to z postanowienia sygn. akt [...] oraz umowy darowizny Rep. [...]. Bezsporne jest bowiem, że spadek stanowiący przedmiot tej umowy darowizny obejmował nieruchomość, a więc zbycie udziału spadkowego dotyczyło w istocie zbycia udziału we współwłasności nieruchomości spadkowej. Dlatego też ww. akt notarialny jest dokumentem wskazanym w ustawie Prawo geodezyjne i kartograficzne, z którego wynikają zmiany danych ewidencyjnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucili powyższej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty oraz wpisom w ewidencji gruntów i budynków z dnia 10 września 2013 r i dnia 16 listopada 2015 r., naruszenie :

1. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, przez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie i

2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w tym nieprzeprowadzenie postępowania administracyjnego w tej sprawie, niewyjaśnienie faktyczne i prawne tej sprawy oraz błąd w ustaleniach faktycznych i przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów.

Wobec tak sformowanych zarzutów skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz wpisów z dnia 10 września 2013 r. i 16 listopada 2015 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Staroście, a ponadto o zobowiązanie Starosty do wydania w oznaczonym terminie decyzji administracyjnej w przedmiocie wpisów w ewidencji gruntów i budynków oraz oddalenia wniosku odmiennego w drodze decyzji administracyjnej (jak wskazano, nie wydał on bowiem decyzji administracyjnej w tych przedmiotach, mimo takiego obowiązku prawnego w tej sprawie). Skarżący wnieśli nadto o orzeczenie przez Starostę, że w operacie ewidencji gruntów i budynków udział we współwłasności działek gruntowych nr [...] z domem mieszkalnym nr [...], działki nr [...] z zabudowaniami mieszkalno-gospodarczymi nr [...], działek nr [...], [...] i [...] położonych w Gminie M. obręb M. jednostka rejestrowa [...] wynosi po 1/4 dla M.N., po 1/4 dla Z.W., po 1/4 dla F.N. i po 1/4 dla E.N. - a nie po 2/5 dla E.N. i nie po 1/5 dla M.N., 1/5 dla Z.W. i 1/5 dla F.N. Wnieśli też o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, a na wypadek oddalenia skargi o niezasądzanie od skarżących na rzecz stron przeciwnych ewentualnych kosztów zastępstwa adwokackiego lub radcowskiego z uwagi na szczególne okoliczności i ich trudną sytuację materialną i osobistą.

Skarżący podnieśli m.in., że "Wpis aktu notarialnego obejmującego zbycie spadku lub udziału w spadku (art. 1051-1055 k.c.) możliwy jest w ewidencji gruntów tylko na wniosek i to pod warunkiem prawnym, że w skład spadku lub udziału w spadku w chwili zawarcia tej umowy zbycia wchodziła nieruchomość lub udział we współwłasności nieruchomości. Jeśli w skład spadku lub udziału w spadku nie wchodził w chwili zbycia spadku lub udziału w spadku w ogóle żadnej nieruchomości lub wprawdzie była ona w spadku, ale po otwarciu spadku a przed zbyciem spadku lub udziału w spadku zawarto np. umowę przeniesienia prawa własności tej nieruchomości lub udziału we współwłasności, to skoro ta nieruchomość nie wchodziła w skład spadku lub udział we współwłasności nie wchodził w skład spadku, to nie są one przedmiotem zbycia spadku lub zbycia udziału w spadku, tak samo jest w analizowanym na przykład przypadku złożenia po otwarciu spadku a przed zbyciem spadku lub udziału w spadku oświadczenia woli o zaliczeniu darowizn na poczet schedy spadkowej w dziale spadku (art. 1040 k.c.). Jest to dystynkcja prawna "umowa przeniesienia prawa własności" i "umowa zbycia, np. spadku lub udziału w spadku", która jest jasna i ostra w prawie cywilnym i w ustawie prawo geodezyjne, które jest zresztą tylko w tym punkcie refleksem(odblaskiem) prawa cywilnego, i ta dystynkcja prawna jest jasna także w prawie geodezyjnym(np. ustawie i rozporządzeniu wykonawczym), tylko nie została bezprawnie i nieprawdziwie oraz błędnie, nie dostrzeżona przez Starostę w tej sprawie, co także było jedną z przyczyn samoistnych wadliwości tej decyzji administracyjnej. Było to wielokrotnie u przednio w aktach sprawy i w tym piśmie wyjaśniane, Starosta – i Wojewódzki Inspektor - nie uwzględnił tego, jest rzeczą nieistotną z punktu konieczności uchylenia tej decyzji administracyjnej, czy ta wada prawna była zawiniona czy niezawiniona przez Starostę - Wojewódzkiego Inspektora - w obu wypadkach decyzja ta już z tego powodu podlega uchyleniu.

49.Twierdzenie Starosty, że nie ma postanowienia Sądu stwierdzającego, że udziały w spadku wynoszą po 1/4, jest bezprawne i nieprawdziwe. Ustawa nie przewiduje wydania takiego postanowienia (orzeczenia Sądu). Udział ten wynika z mocy prawa (art. 1040 k.c.), wskutek złożenia 30 lipca 2013 r. oświadczenia woli jednostronnego prawokształtującego przez S.N., że darowizny na jego rzecz spadkodawcy wyczerpują całą jego schedę spadkową po spadkodawcy. Pośrednio znajdzie to odzwierciedlenie w postanowieniu o dziale spadku, gdzie sąd dokona działu spadku, biorąc za podstawę udziały po 1/4 M.N., po 1/4 Z.W., po 1/4 F.N., po 1/4 E.N. przy założeniu, że sąd nie dokona zaliczenia na poczet schedy spadkowej dalszych darowizn na rzecz F.N., E.N. i Z.W.). Te udziały po 1/4 będą wtedy podstawą działu spadku (podziału spadku, przejęcia spadku przez jednego lub niektórych spadkobierców w zamian za spłaty, podziału cywilnego).

Starosta ma prawo i obowiązek ustalić, kto jest właścicielem nieruchomości i jaki jest udział we współwłasności. Ewidencja gruntów musi być zgodna z prawem i prawdą, nie może stwierdzać nieprawdy i zawierać wpisów bezprawnych. Jest to rękojmią jej wiarygodności. Odmienne twierdzenia Starosty nie są uprawnione w świetle prawa i prawdy, są nieprawdziwe i bezprawne. Prawo geodezyjne ma stosowne środki prawne pozwalające na ustalenie, kto jest współwłaścicielem i w jakim ułamku, nie wykorzystał ich w ogóle Starosta i Wojewódzki Inspektor - stąd decyzja Jego jest bezprawna i nieprawdziwa i podlega uchyleniu.

50. Stanowisko prawne Starosty - i Wojewódzkiego Inspektora - że podstawą prawną wpisu w ewidencji gruntów i budynków są tylko orzeczenia sądowe, decyzje administracyjne i akty notarialne jest nieprawdziwe i bezprawne. Na wniosek strony mogą być podstawą wpisu także inne dokumenty. Własność nieruchomości i wysokość udziału we współwłasności można ustalić za pomocą wszelkich środków dowodowych, np. orzeczeń sądowych, decyzji administracyjnych, aktów notarialnych, dokumentów urzędowych lub prywatnych, biegłych, świadków, stron itd., po uprzednim przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w tym dowodowego, zakończonego wydaniem decyzji o wpisie (aktualizacji) ewidencji gruntów i budynków.

51. Jak z przeprowadzonych już wywodów prawnych uprzednich i następnych oraz w aktach sprawy wynika, udział w nieruchomościach spadkowych od dnia 30 lipca 2013 roku wynosi po 1/4 M.N., po 1/4 Z.W., po 1/4 F.N. i po 1/4 E.N. Udziały w spadkowych nieruchomościach od dnia 30 lipca 2013 r., dzisiaj i nadal nie wynoszą po 2/5 dla E.N., po 1/5 dla M.N., po 1/5 dla Z.W. i po 1/5 dla F.N.".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalanie podtrzymując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 5 lipca 2016 r. uczestniczka postępowania E. N. wniosła o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Skarżący w piśmie z dnia 23 listopada 2016 r. podtrzymał skargę i jeszcze raz podkreślił, że udziały w ewidencji gruntów i budynków wynoszą po ¼ dla skarżących oraz dla F.N. i E.N.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 2016 r., poz. 718, dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę prawną zaskarżonego aktu stanowią przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - dalej ustawa (Dz. U. z 2015 r., poz. 520 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2001 r. Nr 38, poz. 454 – dalej w skrócie rozporządzenie).

Z przepisów art. 20, 22 i 24 ustawy wynika, że ewidencja gruntów i budynków jest specjalnie prowadzonym i wywierającym określone skutki prawne zbiorem informacji o gruntach budynkach i lokalach, który to zbiór, pełniąc funkcje informacyjno-techniczne, nie rozstrzyga sporów o prawa do gruntów, ani nie nadaje tych praw. Rejestruje jedynie stany prawne ustalone w innym trybie lub przez inne organy orzekające. Stąd też, poprzez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji nie można dochodzić, ani udowadniać swoich praw właścicielskich, czy uprawnień do władania nieruchomością.

Rejestr ewidencji gruntów jest odzwierciedleniem aktualnego stanu prawnego danej nieruchomości, ma zatem charakter deklaratoryjny a nie konstytutywny, co oznacza, że nie kształtuje nowego stanu prawnego nieruchomości, a jedynie potwierdza stan prawny nieruchomości zaistniały wcześniej. Przepisy ustawy nie dają podstaw do kształtowania stosunków własnościowych i związanych z tymi stosunkami uprawnień do gruntów.

Powyższe potwierdzone jest również przez § 44 pkt 2 rozporządzenia, zgodnie z którym istotę prowadzenia ewidencji gruntów stanowi utrzymywanie operatu ewidencji gruntów w stanie aktualności, tj. zgodności z dostępnymi dla organu dokumentami i materiałami źródłowymi. O charakterze ewidencji jako zbioru informacji odzwierciedlającego wyłącznie dane wynikające z przedłożonych organowi dokumentów przesądza między innymi treść przepisu art. 24 ust. 2b pkt 1 ustawy, stanowiąca, że aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze czynności materialno-technicznej. Rozporządzenie w sprawie ewidencji gruntów i budynków w § 12 stanowi, że prawa osób i jednostek organizacyjnych, o których mowa w § 10 ust. 1 pkt 2 oraz w § 11 ust. 1 pkt 1 i 2, do gruntów, budynków i lokali uwidacznia się w ewidencji na podstawie:

1) wpisów dokonanych w księgach wieczystych;

2) prawomocnych orzeczeń sądowych;

3) umów zawartych w formie aktów notarialnych, dotyczących ustanowienia lub przeniesienia praw rzeczowych do nieruchomości, z wyłączeniem umów dotyczących użytkowania wieczystego gruntów i własności lokali;

4) ostatecznych decyzji administracyjnych;

5) dyspozycji zawartych w aktach normatywnych;

6) umów dzierżawy, o których mowa w § 11 ust. 1 pkt 2.

Ponieważ ewidencja gruntów i budynków jako zbiór informacji jest wyłącznie odzwierciedleniem danych wynikających z przedłożonych organowi dokumentów i ma charakter techniczno-deklaratoryjny, to zmian w operacie ewidencyjnym dokonuje się na podstawie wskazanych wyżej dokumentów, m.in. aktów notarialnych. Ewidencja gruntów i budynków służy jedynie rejestrowaniu aktualnego stanu prawnego działek, a zatem dokumenty określające poprzedni stan prawny działek gruntu nie stanowią podstawy do zarejestrowania tego stanu w ewidencji gruntów i budynków, jeżeli stan ten został stwierdzony późniejszym dokumentem. Organy nie mają więc podstaw do ujawniania - w miejsce danych aktualnych - danych wynikających z dokumentów sporządzonych przed dokumentami najbardziej aktualnymi. Byłoby to sprzeczne z obowiązkiem utrzymywania ewidencji w stanie aktualności oraz z obowiązkiem aktualizacji danych ewidencyjnych, podczas gdy na staroście jako organie prowadzącym operat ewidencji gruntów, ciąży obowiązek utrzymania operatu ewidencyjnego w stanie aktualności (§ 44 rozporządzenia). Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 2087/13 nie jest aktualizowaniem ewidencji wprowadzanie zmian na podstawie dokumentów stwierdzających stan wcześniejszy.

W przedmiotowej sprawie wpis istniejący w ewidencji, przed złożeniem wniosku skarżących z 16 grudnia 2015 r. inicjujących przedmiotowe postępowanie aktualizacyjne, polegający na informacji, że w jednostce rejestrowej nr [...] ujawniono M.N., F.N., Z.W. jako współwłaścicieli w 1/5 części oraz E.N. jako współwłaściciela w 2/5 części, oparty został na podstawie następujących dokumentów: aktu notarialnego z dnia 3 sierpnia 2013 r. Rep. [...] oraz wcześniejszych postanowień sądowych o sygn. akt [...] i [...] oraz protokołu sądowego w sprawie [...] z 30 lipca 2013 r., podczas gdy skarżący żądali zmiany (aktualizacji) tego wpisu na podstawie zdarzenia wcześniejszego, tj. oświadczenia pisemnego oraz oświadczenia S.N. złożonego do protokołu sądowego w dniu 30 lipca 2013 r. oraz na podstawie wykładni (oceny ważności) aktu notarialnego – umowy darowizny z dnia 3 sierpnia 2013 r.

Wobec charakteru ewidencji gruntów i budynków oraz obowiązku utrzymania jej w stanie aktualności, Sąd uznał, że organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że wnioskodawcy nie dostarczyli aktualnych dokumentów (powstałych po założeniu ewidencji i zmianach wprowadzonych na podstawie ww. dokumentów) mogących w świetle obowiązujących przepisów prawa stanowić podstawę wprowadzenia wnioskowanych zmian. Ponadto dokumenty (oświadczenia uczestnika postępowania o dział spadku, m.in. złożone do protokołu w trakcie postępowania o dział spadku), na które powołują się skarżący nie są dokumentami wymienionymi w § 12 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków, na podstawie których można dokonać aktualizacji wpisów w ewidencji gruntów i budynków. Oceny złożonych oświadczeń przez S.N. dokona sąd cywilny w orzeczeniu o dziale spadku (a nie organ ewidencyjny). Prawomocne postanowienie w przedmiocie działu spadku będzie natomiast podstawą do aktualizacji wpisu w ewidencji zgodnie z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie ewidencji i gruntów, który stanowi, że ewidencja obejmuje dane dotyczące właścicieli nieruchomości oraz przysługujących im wielkości udziałów w prawie własności, a także daty określające nabycie oraz utratę tego prawa. Niedopuszczalne jest zatem, ze względu na wyłącznie rejestracyjny charakteru ewidencji, aby organ prowadzący ewidencje samodzielnie, na podstawie oświadczeń uczestnika postępowania o dział spadku dokonywał oceny tego oświadczenia, a następnie w kontekście tego oświadczenia dokonywał wykładni i oceny ważności umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego i na tej podstawie ustalał samodzielnie wielkości udziałów w prawie własności nieruchomości, a także daty określające nabycie oraz utratę tego prawa.

Jak słusznie podał organ odwoławczy, w orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie podkreśla się, iż zapisy zawarte w ewidencji gruntów i budynków, dotyczące uprawnień do gruntu mają charakter informacji pochodnych w stosunku do informacji wynikających ze źródeł wskazanych w § 12 ust. 1 rozporządzenia oraz, że w postępowaniu administracyjnym dotyczącym zmian w ewidencji gruntów i budynków źródeł tych nie można w sposób dowolny interpretować (np. wyroki NSA z dnia 10 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 1907/01, publ. LEX nr 156364 i z dnia 19 marca 2003 r., sygn. akt II SA 1018/02, publ. LEX nr 156374). Organ ewidencyjny może zatem wpisać do ewidencji gruntów i budynków tylko takie prawo do nieruchomości, które jednoznacznie, w sposób niewątpliwy wynika z dokumentów wskazanych w rozporządzeniu, nie może natomiast takiego prawa wyinterpretować. Ostatnim dokumentem, wymienionym w rozporządzeniu, który został przedłożony organowi ewidencyjnemu był natomiast ww. akt notarialny z dnia 3 sierpnia 2013 r.

Podkreślić należy, ze względu na zarzuty skargi, że treść przepisów rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków jednoznacznie wskazuje, że wyłączona jest możliwość wszczęcia indywidualnego postępowania administracyjnego w sprawie weryfikacji danych ewidencyjnych w odniesieniu do jednej czy kilku nieruchomości na wniosek właściciela tych nieruchomości. Weryfikacja danych ewidencyjnych nie odbywa się w trybie indywidualnego postępowania administracyjnego. Starosta nie wydaje też żadnych rozstrzygnięć, a jedynie w trybie czynności materialno-technicznych ocenia stan danych ewidencyjnych. Organ nie ma podstaw prawnych do prowadzenia postępowania w przedmiocie dokonania weryfikacji danych ewidencyjnych w zakresie zgodności tych danych z treścią dokumentów źródłowych stanowiących podstawę wpisu do ewidencji gruntów. Może w trybie żądania aktualizacji uwzględnić wniosek i dokonać wpisu bądź wydać decyzje o odmowie, jak w nin. sprawie.

Jeszcze raz podkreślić należy, że ponieważ zapisy w ewidencji gruntów i budynków mają charakter wyłącznie techniczno-deklaratoryjny, tzn. organy prowadzące ewidencję rejestrują jedynie stany prawne ustalone w innym trybie lub przez inne organy orzekające, to nie mogą one samodzielnie rozstrzygać kwestii uprawnień wnioskodawców do nieruchomości. Stąd poprzez żądanie wprowadzenia zmiany w ewidencji nie można dochodzić ani udowodnić swoich praw właścicielskich.

Wobec powyższego zarzuty skargi, dotyczące zarówno naruszenia prawa procesowego, jak i prawa materialnego nie są zasadne. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z uwzględnieniem wymogów opisanych w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, a uzasadnienie zaskarżonego aktu zostało sporządzone zgodnie z art. 107 § 3 kpa, ponieważ pozwala zapoznać się z dokonanymi przez organ ustaleniami faktycznymi, mającymi zastosowanie przepisami prawa, a także motywami podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Orzeczono zatem jak w punkcie I sentencji na podstawie art. 151 P.p.s.a.

W punkcie II sentencji orzeczono natomiast na podstawie art. 58 § 1 pkt 8 w zw. z art. 3 P.p.s.a. Skarga do sądu administracyjnego na wpis do ewidencji gruntów i budynków nie została przewidziana w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Czynność materialno-techniczna w przedmiocie wprowadzenia zmiany w ewidencji gruntów i budynków nie ma bowiem charakteru czynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. (zob. np. postanowienie WSA w Krakowie z 19 lutego 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 846/13, czy postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 1513/14 ). Skarga taka nie została przewidziana też w ustawie Prawo geodezyjne i kartograficzne. Dlatego skarga na wpisy Starosty w ewidencji gruntów i budynków z dnia 10 września 2013 r. oraz dnia 16 listopada 2015 r. została odrzucona.