Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1352/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2008-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Sekr. sąd. Aleksandra Doruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2008 r. przy udziale - sprawy ze skargi M. S.-S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...]r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. odmówił M. S.-S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne tj. odsetek w kwocie [...] zł naliczonych od nie zapłaconych w terminie składek w kwocie [...] zł. Jako jej podstawę prawną wskazał art. 83 ust. 1 pkt. 3, art. 28 ust. 2 i 3a, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). W uzasadnieniu wyjaśnił, że [...] r. M.S.-S. wniosła o umorzenie odsetek dołączając dokumenty, na podstawie których ustalono, że gospodarstwo domowe strony składa się z jednej osoby, dochód to kwota [...] zł, natomiast niezbędne wydatki gospodarstwa wynoszą [...] zł miesięcznie. Następnie powołując się na wskazane już przepisy organ podkreślił, że należności mogą być umarzane w przypadku stwierdzenia całkowitej ich nieściągalności, która została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z kolei, według art. 28 ust. 3a tej ustawy należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w § 3 ust. 1 nałożyło na zobowiązanego wykazanie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wskazując zatem na te przepisy, organ stwierdził, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest odstępstwem od zasady powszechności ich płacenia, a warunkiem zastosowania tej instytucji jest zaistnienie przesłanek ustawowych. Odnosząc tę regulację prawną do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, organ stwierdził, że nie zachodzi całkowita nieściągalność, ponieważ może być prowadzona egzekucja z dochodu uzyskiwanego z prowadzenia działalności gospodarczej. Tym samym brak jest przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy, ponieważ istnieje możliwość spłacania zadłużenia. Na końcu, organ podkreślił uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu należności.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy M.S.-S. stwierdziła, że nie jest w stanie spłacić należności, ponieważ nie posiada żadnych środków i pozostaje w trudnej sytuacji rodzinnej. Powołując się zatem na te okoliczności wyraziła pogląd, iż w tej sytuacji zostały spełnione przesłanki do umorzenia należności.

Zaskarżoną tu decyzją z [...] r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie wskazując jako podstawę prawną art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W uzasadnieniu przytoczył zaprezentowaną już wcześniej argumentację podkreślając, że odsetki od zaległości pełnią funkcję gwarancyjną i represyjną wymuszając terminowe regulowanie zobowiązań. Odmowa ich umorzenia uzasadniona jest: zachowaniem zasady równego traktowania wszystkich płatników składek; ochroną interesu ubezpieczonych, w tym zapewnieniu przekazywania do otwartych funduszy emerytalnych części składek wraz z odsetkami za zwłokę; obowiązkiem uregulowania przez płatnika niezapłaconych składek; wymogiem rozliczenia przez Zakład wpłat dokonanych przez płatnika po terminie płatności proporcjonalnie na pokrycie zaległych składek oraz kwoty odsetek za zwłokę, a to zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 78, poz. 465). Na końcu, organ podkreślił uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu należności.

Tę decyzję zaskarżyła do WSA M.S.-S. przypominając dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Zarzuciła przy tym wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy poprzez nie uwzględnienie jej trudnej sytuacji życiowej oraz złego stanu zdrowia.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zajął w tej sprawie następujące stanowisko:

Skarga nie jest zasadna.

Przed podaniem powodów rozstrzygnięcia sądowego w niniejszej sprawie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Dlatego Sąd może dokonać kontroli zaskarżonej decyzji wyłącznie pod względem zgodności z prawem, a nie przy zastosowaniu innych kryteriów.

Aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa, czy materialnego czy procesowego prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych krajowych i lub wspólnotowych mających zastosowanie w sprawie aby wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego.

Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji i ustalając materialny stan prawny, na gruncie którego sprawa będzie oceniana, czyli stan obowiązujący we [...] r., należy wskazać, że w sprawie będą miały zastosowanie przepisy art. 28 ust. 2 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 wskazanej ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w przypadku całkowitej nieściągalności składek, która zachodzi w przypadkach opisanych w ust. 2 pkt. od 1 do 6. Natomiast ust. 3a art. 28 stanowi o tym, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, wskazane rozporządzenie nakłada na zobowiązanego wykazanie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Z użytego w tych przepisach przez ustawodawcę zwrotu: należności mogą być umarzane wynika uznaniowy charakter decyzji wydanej na ich podstawie. Oznacza on bowiem to, że organ może, ale nie musi wydać takiej decyzji. Istota decyzji uznaniowej jest bardziej zrozumiała, gdy porównać ją z innym rodzajem decyzji administracyjnej, jaką jest decyzja związana. Otóż w przypadku decyzji związanej mamy do czynienia z taką sytuacją, w której przepis prawa, w razie spełnienia się przedstawionych w nim przesłanek, nakłada na organ orzekający obowiązek wydania decyzji określonej treści. W art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca nie tylko pozostawił organowi prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, ale i wskazując przesłanki, które powinny być w takim przypadku brane pod uwagę posłużył się zdefiniowanym pojęciem: całkowita nieściągalność oraz niedookreślonym, w żadnym przepisie ustawy pojęciem: uzasadniony przypadek. Nie mniej jednak nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, iż w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący w naszym państwie system prawny. Granice uznania administracyjnego wynikają zatem z woli ustawodawcy, wyrażonej w obowiązującym systemie prawnym (porównaj Zbigniew Janowicz w "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa - Poznań, 1992r., strona 270 i następne).

Oceniając, z uwzględnieniem powyższych zasad, rozstrzygnięcie wydane w niniejszej sprawie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W., Sąd stwierdza, że nie można postawić mu zarzutu naruszenia prawa materialnego – art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez wykroczenie poza ramy przyznanego uznania administracyjnego. Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający odwołał się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne. Z drugiej strony, ubezpieczony który uważa, że nie zastosowano wobec niego zasady równego traktowania, ma prawo dochodzić roszczeń z tytułu ubezpieczeń z ubezpieczenia społecznego przed sądem.

Dokonując w ten sposób wykładni pojęcia "uzasadniony przypadek", ponieważ w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym nie zaistniała zdefiniowana ustawowo przesłanka "całkowitej nieściągalności", organ orzekający w sprawie bez wątpienia nie naruszył prawa. Patrząc na to zagadnienie z drugiej strony – interesu ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek, który ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w istniejącym tu stanie faktycznym stwierdzić trzeba, że nie może on być rozumiany jako wola zakończenia starej sprawy dotyczącej ubezpieczenia społecznego, gdyż tego typu podejście do sprawy nie uwzględnia całej jej strony publicznej. Trzeba też mieć na uwadze, że należności z tytułu nie zapłaconych w od [...]r. do [...]r. składek tj. odsetki od tych zaległości, których umorzenia domaga się skarżąca powstały w okresie, kiedy prowadziła ona działalność gospodarczą, która z natury rzeczy wiąże się również z ponoszeniem ciężarów publicznoprawnych i powinna przynosić pozytywne rezultaty ekonomiczne.

Umorzenie tych zaległości, wyłącznie z przyczyn, które akcentuje strona skarżąca nie znajduje podstawy normatywnej, co z kolei powoduje, że uwzględnienie wniosku byłoby sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym, w tym ze wskazaną już zasadą powszechności obciążeń publicznoprawnych.

Tak więc, mając to wszystko na uwadze Sąd uznał, że odmowa umorzenia należności z tytułu składek wnioskowana przez skarżącą nastąpiła w zgodzie z prawem. Żądanie w tej sytuacji uchylenia zaskarżonej decyzji z powołaniem się na nowe okoliczności, które powstały już po wydaniu zaskarżonej decyzji nie może odnieść zamierzonego przez stronę skutku, Sąd nie mógł również umorzyć należności, ponieważ zgodnie ze wskazanymi już przepisami w zakresie swojej właściwości sprawuje jedynie kontrolę pod względem zgodności z prawem.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd może uwzględnić skargę na decyzję administracyjną i uchylić ją tylko w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa materialnego dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponieważ w tej sprawie Sąd nie dopatrzył się po stronie orzekającego organu tego typu naruszeń prawa – oddalił skargę w trybie art. 151 ww. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.