Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 837/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: miedzy innymi art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 112 ust. 4 i art. 128 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 9 , 10 30 par 4 , 97 par 1 pkt 1 , 107 par 1 i 3 , 145 par 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: podstawę art. 145 par 1 pkt 1 lit b i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: WSA Aldona Gąsecka-Duda (spr.) Sędziowie: WSA Kazimierz Bandarzewski WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant: Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2010 r. sprawy ze skargi M.Z. na decyzję Wojewody z dnia 7 maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego M.Z. kwotę 457,00 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] października 2009 r., znak [...] Prezydent Miasta K. odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania :

1. za część nieruchomości oznaczonej jako parcela katastralna l. kat. [...] ( wchodzącej obecnie w skład działek ewidencyjnych nr 1, nr 2, nr 3, nr 4, nr 5, nr 6, nr 7, nr 8, nr 9, nr 10, nr 11, nr 12 - obr. [...]) oraz nieruchomość oznaczoną jako parcela l. kat. [...] (wchodzącą obecnie w skład działek ewidencyjnych nr 13 , nr 14, nr 15, nr 16 - [...]), obj. lwh [...]b. gm. kat. Z. , stanowiących własność F.Z. , wywłaszczonych orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 31 maja 1952 r. Nr [...] na rzecz Skarbu Państwa, na cele budowy i eksploatacji Cegielni "[...]" w N. na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U.R.P. Nr 4, poz. 31);

2. za część nieruchomości oznaczonej jako parcela katastralna l. kat. [...](wchodzącej obecnie w skład działek ewidencyjnych nr 1 i nr 2 - obr. [...] obj. Kw Nr [...] b. gm. kat. Z. , stanowiącej własność F.Z. , wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 31 maja 1952 r. Nr [...] na rzecz Skarbu Państwa, na cele budowy i eksploatacji Cegielni "[...]" w N. , na podstawie dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazał art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 112 ust. 4 i art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jednolity Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) i art. 104 k.p.a.

Po rozpoznaniu odwołania oznaczonego jako wniesione przez M.Z. , S.Z. i F.Z. , Wojewoda decyzją z dnia [...] maja 2010 r., znak [...], na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jednolity Dz.U. z 2004 r. Nr 261. poz. 2603 ze zm. ) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Orzekając w ten sposób omówił treść zaskarżonej decyzji oraz wniesionego odwołania, wskazując w dalszych wywodach na następujące okoliczności.

Obwieszczeniem z kwietnia 1952 r. (brak wskazania dnia) Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. powiadomiło o wszczęciu na wniosek Centralnego Zarządu Przemysłu Ceramiki Budowlanej - Dyrekcji Budowy Cegielni "[...]" w N. z dnia 26 października 1951 r. [....], zmieniony pismem z dnia 2 lutego 1952 r., [...], postępowania wywłaszczeniowego co do nieruchomości położonych w miejscowościach: Z. i K. powiatu miejskiego K. oraz R. i Z. gminy W. powiatu [...] obejmującego m.in. odnośnie parcele l.kat. [...] l.at. [...] i l.kat. [...], na rzecz Skarbu Państwa reprezentowanego przez Centralny Zarządu Przemysłu Ceramiki Budowlanej - Dyrekcję Budowy Cegielni "[...]" w N. W powyższym obwieszczeniu podano także, że w związku z wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wyznacza się "komisyjne dochodzenia w celu dokonania ustaleń niezbędnych dla określenia odszkodowania, oraz rozpatrzenia ewentualnych zgłoszonych wniosków i sprzeciwów stron. Wskazane czynności komisyjne wraz z rozprawą rozpoczną się w dniu 5 maja 1952 r. " W protokole " czynności komisyjnej (...) mającej na celu przeprowadzenie w toku posterowania wywłaszczeniowego ustaleń niezbędnych dla określenia odszkodowania oraz przeprowadzenia rozprawy dla wysłuchania stron i rozpatrzenia ewentualnych zgłoszonych wniosków tudzież sprzeciwów" , spisanym w dniach 5-6 maja 1952 r. odnotowano, iż :

- " w roku 1950 w czasie pomiarów uskutecznianych z ramienia Dyrekcji Budowy Cegielni [...] na parcelach l. kat. [...], [...] należących do mnie i na parceli [...] należących do żony mojej F. był zasiany owies, który zdeptano częściowo na obszarze przypuszczalnie wynoszącym 10 a.. W roku 1951 parcela [...] należąca do mnie była w połowie obsiana owsem na powierzchni 27 a. Owies ten został w całości zniszczony. Poza tym żadnych innych szkód na parcelach w/w należących do mnie i żony F. nie było" ;

- "prosi o udzielenie mu i jego żonie F. w zamian za ulegające wywłaszczeniu tereny w Z. odpowiedniej ilości gruntu w innym miejscu. Poza tym prosi o przyspieszenie wypłaty odszkodowania za zniszczone zasiewy i plony ".

Ponadto w protokole tym odnotowano, że F.Z. odmawia podpisu protokołu " motywując odmowę tym, by podpis jego komisja nie uważała za rezygnację z odszkodowania."

Pismem z 30 maja 1952 roku nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wydało Centralnemu Zarządowi Przemysłu Ceramiki Budowlanej -Dyrekcji Budowy Cegielni "[...]" w N. zezwolenie na objęcie nieruchomości co do których wszczęto wyżej wymienione postępowanie wywłaszczeniowe.

Orzeczeniem z dnia 31 maja 1952 r. Nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. , na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy i eksploatacji Cegielni "[...]" w N. części nieruchomości oznaczonej jako parcela katastralna l. kat. [...] oraz nieruchomość oznaczonej jako parcela l. kat. [...], obj. Lwh [...] b.gm.kat. Z. stanowiących własność F.Z. (pozycje [...] orzeczenia). Tym samym orzeczeniem wywłaszczono również część nieruchomości oznaczonej jako l.kat. [...] obj. Kw [...] b.gm. Z. , stanowiącej własność F.Z. (pozycja [...] orzeczenia). W uzasadnieniu orzeczenia podano, że "nieruchomości objęte orzeczeniem są trwale niezbędne dla celów realizacji narodowych planów gospodarczych, a mianowicie pod budowę cegielni, eksploatację gliny na terenie gminy katastralnej Z. i Z. co stwierdza zezwolenie na nabycie udzielone przez Przewodniczącego PKPG z dnia 14.IX. 1951 r. nr [...] oraz fakt pobudowania częściowo na terenie zawnioskowanym do wywłaszczenia trwałych obiektów budowlanych, przemysłowych i mieszkalnych, tudzież urządzeń zmierzających do eksploatacji gliny. W orzeczeniu o wywłaszczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wskazało jednocześnie, że "sprawa wypłaty odszkodowań będzie przedmiotem osobnych orzeczeń o odszkodowaniu, które strony będą mogły zaczepić w toku odwołania. Wysokość odszkodowania za ulegające wywłaszczeniu nieruchomości zostanie ustalona osobnymi indywidualnymi orzeczeniami. " Ponadto wskazano, że " od orzeczenia niniejszego przysługuje stronom prawo wniesienia odwołania do Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. za pośrednictwem Prezydium W.R.N. Wydział Społeczno-Administracyjny / w ciągu czternastu dni licząc od dnia następnego po ogłoszeniu niniejszego orzeczenia ", oraz że "niniejsze orzeczenie, jako ostateczne, po uprawomocnieniu się w myśl przepisów o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. R.P. nr 36 póz.341 z 1928 r. nr 110 poz. 976 z r. 1934 i nr 3 póz. 116 z 1938 r.) stanowi podstawę do ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej wskazanych wyżej nieruchomości stosownie do przepisu art. 40 powołanego na wstępie dekretu z na rzecz Skarbu Państwa (...). "

W archiwalnych aktach dotyczących wywłaszczenia orzeczeniem z dnia 31 maja 1952 r. Nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. odnaleziono 66 orzeczeń o odszkodowaniu z tytułu odjęcia prawa własności z daty 27 sierpnia 1952 r., jednak nie zawierały one orzeczenia o odszkodowaniu na rzecz F. i F.Z. . Odnaleziono jedynie orzeczenie nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. o przyznaniu na podstawie dochodzeń komisyjnych w dniach 5 do 26 maja 1952 r. f i F.Z. jako użytkownikom parcel l.kat: [...], [...] i [...] kwoty 592 zł. tytułem odszkodowania za zniszczone zasiewy, uprawy, plony według następującej specyfikacji : za owies na 10 a kwotę 160 zł, za owies na 27 a kwotę 432 zł. F. i F.Z. potwierdzili odbiór tego orzeczenia w dniu 14 sierpnia 1952 roku.

W trakcie niniejszego postępowania nie odnaleziono również dokumentów świadczących o ewentualnym złożeniu do depozytu sadowego odszkodowania z tytułu wywłaszczania F. i F.Z. .

Jak ustalił Prezydent Miasta K. hipoteczny Lwh [...] obejmował parcele katastralne l.kat. [...] i l.kat. [...] należące do F.Z. , gdzie na wniosek z dnia 28 listopada 1963 r. wpisano prawo własności na rzecz Skarbu Państwa – [...] Zakłady Ceramiki Budowlanej w N. na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. – [...] z dnia 31 maja 1952 roku, w dniu 18 maja 1964 r. Natomiast parcela l.kat. [...] , należąca do F.Z. była wpisana do księgi wieczystej nr [...], na wniosek z 24 października 1989 r. ujawniono, iż parcela l.kat. [...] o pow. 10 070 m2 podzieliła się na parcele l.kat. [...] o pow. 6804 m2 i l.kat. [...] o pow. 3267 m2, a parcela l.kat. [...] na parcele l.kat. [...] o pow. 6594 m2 i l.kat. [...] o pow. 210 m2 przy czym parcele l.kat. [...] i l.kat. [...] odłączono do księgi wieczystej nr [....] - wpis z 14 listopada 1989 r. Do w/w wniosku załączony był odpis orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. – [...] z dnia 31 maja 1952 r. z adnotacją " Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. stwierdza, ze decyzja niniejsza jest ostateczna /prawomocna/. K. dn. 2.VIII.1971 r." W dziale II księgi wieczystej nr [...] jako właściciel nieruchomości wpisany jest Skarb Państwa na podstawie tego orzeczenia. "

Pismem z dnia 22 listopada 1999 r. M.Z. wystąpił z wnioskiem o "naprawienie krzywdy" wyrządzonej w 1952 r. na skutek wywłaszczenia nieruchomości o łącznej pow. 1,2076 ha będących własnością jego rodziców F. i F.Z. pod budowę [...] Zakładów Ceramiki Budowlanej w N. , gdyż "do dnia dzisiejszego nie zostało zapłacone w ogóle." Do powyższego wniosku strona załączyła kopię zaświadczenia w/w Zakładów z dnia 25 lipca 1970 roku, poświadczającego, że na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 31 maja 1952 r. Nr [...] dokonano wywłaszczenia parceli l.kat. [...] o pow. 68 a 4 m2, obj. Kw [...], stanowiącej własność F.Z. i parceli l.kat. [...] o pow. 52 a 72 m2, obj. Iwh [...], stanowiącej własność F.Z. pod budowę [...] Zakładów Ceramiki Budowlanej. Pismem z dnia 19 marca 2001 r. M.Z. oświadczył, że " występujemy o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości." W dniu 20 września 2004 roku M.Z. oświadczył, że wniosek dotyczy odszkodowania za parcele l.kat. l.kat.[...], [...], [...] wb.gm.kat. Z.

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego da K-N. z dnia 27 kwietnia 1987 r. sygn. [...] ustalon, że spadek po F.Z. nabył w całości syn S.Z. , M.Z. przedłożył pełnomocnictwa z dnia 9 kwietnia 2001 r. i 1 sierpnia 2001 r., z których wynika iż został upoważniony do reprezentowania w postępowaniu S.Z. i F.Z. oraz do występowania w imieniu Z.K. , jako pełnomocnika F.Z. . Nadto, na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 12 marca 2010 r., Rep. A nr [...] ustalono, że spadek po F.Z. nabyli M.Z. , S.Z. oraz Z.K. .

W toku prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji pozyskał z akt księgi wieczystej nr [...] odpis orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 31 maja 1952 r. Nr [...], wydanego po przeprowadzeniu komisyjnych ustaleń i rozprawy w dniach 5 do 26 maja 1952 r. w oparciu o przepisy art. 20-24 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U z. 1952 r. Nr 4, poz. 31), z adnotacją " Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. stwierdza, że decyzja niniejsza jest ostateczna /prawomocna/. [...]". W toku tego postępowania nie odnaleziono natomiast dokumentów świadczących o tym, że F. i F.Z. złożyli wniosek o ustalenie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Również nie odnaleziono ani też nie zostały przedstawione przez strony postępowania dokumenty potwierdzające fakt przeciwny lub też wskazujące na przerwanie biegu przedawnienia.

Organ pierwszej instancji wskazał, że dekret o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych przestał obowiązywać z dniem 5 kwietnia 1958 r. Niemniej jednak art. 47 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy stanowił, że postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze niezakończone, miało być prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem jej przepisów dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustalano według przepisów dotychczasowych, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania. Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości została uchylona dopiero w dniu 1 sierpnia 1985 r.

W myśl dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939 – 1945, jak i dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych istniała całkowita rozdzielność orzeczenia o wywłaszczeniu od orzeczenia ustalającego odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości. W dekrecie z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych zasady dotyczące ustalania odszkodowania uregulowane zostały w rozdziałach 4 i 5. Obowiązek odszkodowawczy ciążył na tym podmiocie, na którego wniosek orzeczono wywłaszczenie. Ustalenie odszkodowania następowało odrębnym orzeczeniem zawsze na wniosek każdej ze stron. Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 omawianego dekretu roszczenia odszkodowawcze przedawniały się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. W przypadku, gdy orzeczenie dotyczyło większej liczby właścicieli podanie jego treści do publicznej wiadomości następowało za pomocą obwieszczeń, wywieszonych na tablicach ogłoszeń prezydiów właściwych rad narodowych ( art. 24 ust. 1 dekretu).

W sprawie niniejszej ustalono wyżej na postawie obwieszczenia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego wydanego przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. w kwietniu 1952 r. (brak określenia dnia w niniejszym dokumencie) nr [...], że dotyczyło ono przedmiotowych nieruchomości F.Z. oraz części parceli l.kat. [...] stanowiącej własność F.Z. . Tym samym trzeba uznać, że wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego w przedmiotowej sprawie nastąpiło przed dniem 1 lipca 1956 r., więc do sprawy ustalenia odszkodowania znajdują zastosowanie przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego, wobec braku możliwości ustalenia dokładnej daty odbioru przez Państwa F. i F.Z. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 31 maja 1952 r. Nr [...], a równocześnie wobec stwierdzenia na podstawie odpowiednich odpisów wykazów hipotecznych i ksiąg wieczystych dla nieruchomości będących przedmiotem sprawy, że powyższe orzeczenie stało się ostateczne, organ pierwszej instancji prawidłowo przyjął za datę uzyskania jego ostateczności dla F.Z. najpóźniej dzień 18 maja 1964 r., a dla F.Z. najpóźniej dzień 2 sierpnia 1971 r. Z uwagi na fakt, że nie odnaleziono ani nie zostały przedstawione w trakcie postępowania wyjaśniającego dokumenty mogące świadczyć, że F i F.Z. złożyli odwołanie od orzeczenia wywłaszczeniowego należy stwierdzić, iż w stosunku do nich orzeczenie o wywłaszczeniu z dnia 31 maja 1952 r. stało się ostateczne najpóźniej w dniu 2 sierpnia 1971 r. (data zamieszczona na egzemplarzu orzeczenia załączonym do księgi wieczystej nr [...]).

Zgodnie zatem z art. 39 ust. 1 omawianego dekretu, bieg terminu przedawnienia roszczeń odszkodowawczych z tytułu wywłaszczenia wymienionym orzeczeniem, rozpoczął się więc od dnia 3 sierpnia 1971 r.

Z analizy akt archiwalnych postępowania zakończonego orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. " z dnia 31 maja 1952 r. Nr [...] oraz poszukiwań poczynionych w innych jednostkach przez organ pierwszej instancji wynika, że ani F.Z. ani F.Z. nie złożyli w czasie trwania ustanowionego ówczesnymi przepisami trzyletniego okresu biegu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego wniosku o wydanie orzeczenia ustalającego odszkodowanie. Należy zauważyć, że również wnioskodawcy niniejszego postępowania nie przedstawili dowodów zaprzeczających tym ustaleniom. Poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości, tj. F.Z. zmarł i zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. N. z dnia 27 kwietnia 1987 r., sygn. akt [...] spadek po po nim nabył w całości syn S.Z. .

Dopiero pismem z dnia 22 listopada 1999 r. M.Z. reprezentujący S.Z. oraz F.Z. wystąpił z wnioskiem o "naprawienie krzywdy" wyrządzonej w 1952 r. na skutek wywłaszczenia nieruchomości o łącznej pow. 1,2076 ha, będących własnością jego rodziców. W myśl omówionych wyżej uregulowań zawartych w dekrecie z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, roszczenia odszkodowawcze za nieruchomości wywłaszczone orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 31 maja 1952 r. Nr [...] , ostatecznym w toku instancji , przedawniły się z dniem 3 sierpnia 1974 r.

Prezydent Miasta K. słusznie przyjął, że upływ terminu przedawnienia określony w art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., który nastąpił w przedmiotowej sprawie uniemożliwia obecnie orzekanie o ustaleniu odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 31 maja 1952 r. nr [...] na rzecz wnioskodawców przedmiotowego postępowania, co skutkuje wydaniem decyzji odmownej.

Zarzuty podnoszone przez skarżących co do prawidłowości wydania orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 31 maja 1952 r. nr [...] o wywłaszczeniu część nieruchomości oznaczonej jako parcela katastralna l. kat. [...] oraz nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. [...], jak również części nieruchomości l.kat. [...] ( w tym braku zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego oraz braku wezwania właściciela w trybie art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywania i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych ) nie mogą zostać uwzględnione w przedmiotowym postępowaniu, dotyczącym ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczone parcele albowiem w takim postępowaniu nie bada się prawidłowości postępowania zmierzającego do wydania orzeczenia wywłaszczeniowego. Zarzuty takie mogłyby natomiast zostać wzięte pod uwagę w postępowaniu dotyczącym wzruszenia orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 31 maja 1952 roku nr [....] w trybach nadzwyczajnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 145, art. 156 k.p.a.), po złożeniu w tym zakresie przez strony odrębnego wniosku do stosownego organu administracji publicznej.

Co do zarzutu, że F.Z. działając w imieniu własnym oraz żony, w okresie wywłaszczenia składał wniosek o wypłatę odszkodowania także z tego tytułu, to zasadność takiego stwierdzenia nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Wnosząc w terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2010 r., znak [...], M.Z. zarzucał : naruszenie art. 39 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 1 zd. 2 i 18 ust. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, w zw. art. 9a, 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 112 ust. 4 i 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w zw. z art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, polegające na ich błędnej wykładni oraz niewłaściwym zastosowaniu poprzez niezasadne przyjęcie, że ustalenie chwili, z którą orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji może nastąpić na podstawie daty widniejącej na odpisie tego orzeczenia złożonego do ksiąg wieczystych, przy jednoczesnym braku dowodu doręczenia jego odpisu stronom przez organ administracji.

Zarzucał nadto naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 §1 i art. 80 k.p.a., polegające na niezasadnym przyjęciu, że powyższe orzeczenie o wywłaszczeniu zostało doręczone F.Z. i F.Z.

Skarżący domagał się uchylenia w całości zaskarżonej i utrzymanej nią w mocy decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podnosił, że przyjęcie, iż nastąpiło przedawnienie roszczenia odszkodowawczego stanowi naruszenie art. 39 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 1 zd. 2 i 18 ust. 2 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w zw. art. 9a, 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 112 ust. 4 i 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami ,w zw. z art. 47 ust. 1 ustawy zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Wskazany powyżej art. 39 ust. 1 stanowi, że roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Tymczasem, wobec niedoręczenia decyzji wywłaszczeniowej przez organ administracji stronom postępowania, przedmiotowa nie stała się ostateczna.

Rażąco błędnym jest stanowisko, że ustalenie chwili, z którą orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji może nastąpić na podstawie daty widniejącej na odpisie tego orzeczenia, które zostało złożone do ksiąg wieczystych, przy jednoczesnym braku dowodu doręczenia odpisu stronom przez organ pierwszej instancji . Wobec braków w dokumentacji - co zostało wyrażone wprost, ustalenie daty, z którą przedmiotowe orzeczenie stało się ostateczne nie opiera się na żadnym dowodzie. W aktach sprawy wywłaszczeniowej brak dowodu doręczenia przedmiotowej decyzji stronom postępowania, jak również dowodu na fakt zawiadomienia o decyzji wywłaszczeniowej w trybie art. 24 ust. 1 zd. 2 dekretu, który przewiduje, "w przypadku gdy orzeczenie dotyczy większej liczby właścicieli , orzeczenie może być im podane do wiadomości w trybie art. 18 ust. 2." Ten ostatni przepis stanowi, że "w przypadku gdy postępowanie wywłaszczeniowe, wszczęte na podstawie jednego wniosku, dotyczy większej liczby właścicieli, zawiadomienia mogą być dokonane za pomocą obwieszczeń, wywieszonych na tablicach ogłoszeń prezydiów właściwych gminnych (miejskich) rad narodowych". Jednak nawet obowiązek podania do wiadomości w powyższej formie nie wyłącza obowiązku doręczenia decyzji wywłaszczeniowej właścicielom nieruchomości (art. 24 ust. 1 zd. 1) .

Skarżący wskazywał, że decyzja wywłaszczeniowa z dnia 31 maja 1952 r. nie stała się decyzją ostateczną . Nie rozpoczął się zatem bieg terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego, o którym mowa w art. 39 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Z powyższych względów rozważanie przerwania biegu przedawnienia jest bezprzedmiotowe. Przyjęcie, że orzeczenie wywłaszczeniowe zostało doręczone F.Z. i F.Z. (przy braku dowodów doręczenia) oparte jedynie na tym, iż ostateczność odnotowano na odpisie złożonym do księgi wieczystej jest oczywiście niezasadne. Prowadzi do naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 §1 i art. 80 k. p. a.

Przyjęcie , że z dowodów zebranych w toku postępowania wynika, iż decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna, a zarazem termin przedawnienia roszczeń odszkodowawczych upłynął , uchybia regułom oceny materiału dowodowego, w szczególności zasadzie swobodnej oceny dowodów. Wszelkie wątpliwości zostały niezasadnie rozstrzygnięte na korzyść wnioskodawców. Nadto, z nieprawidłowej dokumentacji wynikają dla nich ujemne konsekwencje, czego nie można aprobować.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 – 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz.1269 z późn. zm. ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153,poz. 1270 z późn. zm. - oznaczana dalej jako p.p.s.a. ) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi ( art. 134 §1 p.p.s.a. ), zaś jednym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 p.p.s.a. Orzekanie w granicach sprawy ( art. 135 p.p.s.a. ) oznacza sprawę będącą przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność, jako pochodną określonego stosunku administracyjnoprawnego i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa.

Mając na uwadze treść powołanych na wstępie orzeczeń, a także okoliczności wynikające z przedstawionych akt administracyjnych w zakresie zgromadzonego materiału i przebiegu postępowania, skargę należy uwzględnić, aczkolwiek z przyczyn innych niż będące podstawą zarzutów, których rozpoznanie w stanie faktycznym sprawy jest przedwczesne.

Kontrolowane postępowanie administracyjne toczyło się ostatecznie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania :

1. za część nieruchomości oznaczonej jako parcela katastralna l. kat. [...] ( wchodzącą obecnie w skład działek ewidencyjnych nr 1, nr 2, nr 3, nr 4, nr 5, nr 6, nr 7, nr 8, nr 9, nr 10 , nr 11, nr 12 - obr. [...]. ewid. [...]) oraz nieruchomość oznaczoną jako parcela l. kat. [...] (wchodzącą obecnie w skład działek ewidencyjnych nr 4 , nr 11 , nr 15, nr 16 - obr. [...]. ewid. [...]), obj. lwh [...] b. gm. kat. Z., stanowiących uprzednio własność F.Z. , wywłaszczonych orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 31 maja 1952 r. Nr [...] na rzecz Skarbu Państwa, na cele budowy i eksploatacji Cegielni "[...]" w N. , na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U.R.P. Nr 4, poz. 31);

2. za część nieruchomości oznaczonej jako parcela katastralna l. kat. [...] (wchodzącą obecnie w skład działek ewidencyjnych nr 1 i nr 2 - obr. [...]), obj. Kw nr [...] b. gm. kat. Z. , stanowiącej uprzednio własność F.Z. , wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 31 maja 1952 r. Nr [...] na rzecz Skarbu Państwa, na cele budowy i eksploatacji Cegielni "[...]" w N. , na podstawie dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

Materialnoprawną podstawę wydanych rozstrzygnięć stanowił art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 112 ust. 4 i art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jednolity Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) i art. 104 k.p.a.

Z ustaleń zawartych w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydent Miasta K. z [....] października 2009 r., znak [...] wynika, że przedmiotowe postępowania prowadzono przed organem pierwszej instancji na wniosek F.Z. - będącej uprzednio właścicielką wywłaszczonej w części nieruchomości , opisanej wyżej w pkt 2., oraz S.Z. jako jedynego spadkobiercy nieżyjącego F.Z. - będącego uprzednio właścicielem wywłaszczonej nieruchomości , opisanej wyżej w pkt 1. Poza zastępstwem adwokackim, w postępowaniu przed organem pierwszej instancji F.Z. działała przez pełnomocników, a to córkę Z.K. i syna M.Z. , który brał udział w sprawie także jako pełnomocnik brata S.Z. . Organu obu instancji ustaliły przy tym między innymi stan prawny nieruchomości, których dotyczy żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania na datę wywłaszczenia oraz fakt wyłącznego dziedziczenia S.Z. po ojcu F.Z .

Te ustalenia jako nie budzące zastrzeżeń świetle zgromadzonego materiału oraz niekwestionowane w skardze pozostają poza szerszymi rozważaniami.

W kwestii kręgu stron przedmiotowego postępowania, z przedstawionych akt administracyjnych wynika, że już po wydaniu decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] października 2009 r., znak [...], w dniu 10 października 2009r. zmarła F.Z. . Śmierć wnioskodawczyni miała miejsce po doręczeniu decyzji organu pierwszej instancji nie tylko pełnomocnikom wnioskodawców, ale także stronom , na co wskazują zwrotne, pocztowe potwierdzenia odbioru decyzji organu pierwszej instancji. Fakt śmierci F.Z. był Wojewodzie znany albowiem takie ustalenia zwarto w zaskarżonej decyzji. Śmierć matki w toku postępowania odwoławczego sygnalizuje pisemnego zawiadomienia M.Z. z dnia 21 października 2009r. Ponadto uzyskano w nim uzyskanego drogą urzędową odpisu skróconego aktu zgonu F.Z. , oraz wypis aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 12 marca 2010r., Rep. [...], sporządzonego przez notariusza J.K. . Oryginał tego dokumentu został przedłożony do dyspozycji organu drugiej instancji w dniu 16 marca 2010r., przy czym o akt załączono wykonaną wówczas jego kserokopię, stwierdzając powyższe notatką służbową.

Z akt administracyjnych wynika nadto, że wniesione również w imieniu F.Z. przez pełnomocnika adw. M.L. odwołanie pochodzi z daty 23 października 2009r., zatem zostało ono złożone już po śmierci wnioskodawczyni. Odwołanie było uzupełnianie pismem z dnia 26 października 2009r.

Treść dostępnego w aktach administracyjnych aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 12 marca 2010r., Rep.[...], sporządzonego przez notariusza J.K. wskazuje, że wbrew ustaleniom zawartym w zaskarżonej decyzji spadek po F.Z. nabyli nie tylko syn M.Z. , syn S.Z. oraz córka Z.K. , ale także syn spadkodawczyni F.Z. – wszyscy po ¼ części. Z dokumentu tego wynika nadto, że F.Z. brał udział w powyższej czynności notarialnej.

Zgodnie z treścią art. 30 § 4 k.p.a., w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni.

W zaskarżonej decyzji wbrew wymogom z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. nie zawarto rozważań prawnych dotyczących kwestii związanych ze stosowaniem w sprawie niniejszej powyższego przepisu, chociaż pojęcie praw zbywalnych na gruncie prawa administracyjnego jest sporne. Nie mniej jednak fakt, że w sprawie nie wydano decyzji o umorzeniu postępowania w części dotyczącej żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania zgłoszonego przez F.Z. , zaś decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2010 r., znak [...] zawierającą rozstrzygnięcie merytoryczne również w tym zakresie skierowano nie tylko S.Z. , ale również M.Z. i Z.K. będących w myśl ustaleń organu drugiej instancji spadkobiercami zmarłej wnioskodawczyni wskazuje, że prawa dochodzone przez nią w niniejszej sprawie uznano za zbywalne.

Powyższe co do zasady nie budzi zastrzeżeń, albowiem odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość charakter cywilnoprawny, zaś roszczenie o jego ustalenie oraz wypłatę podlega dziedziczeniu i należy do spadku. Uwzględniając nadto powołane w obu decyzjach przepisy będące podstawą wywłaszczenia taki charakter ma również roszczenie dochodzone we wniosku przez F.Z. w niniejszym postępowaniu do daty jej śmierci.

Zaskarżona decyzja nie może jednakże zostać uznana za odpowiadającą prawu z uwagi na fakt, że zawarte w niej błędne ustalenia co do kręgu spadkobierców F.Z. skutkowały pominięciem w postępowaniu przed organem drugiej instancji jako strony jednego ze spadkobierców zmarłej wnioskodawczyni, a to F.Z. , który bez swej winy nie brał w nim udziału.

Zgodnie z treścią art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu obejmuje fazę wszczęcia postępowania, fazę postępowania wyjaśniającego, fazę między zakończeniem postępowania wyjaśniającego a wydaniem decyzji oraz fazę wydawania decyzji, w ramach których stronom przysługuje szereg uprawnień wynikających z przepisów będących przejawem realizacji tej zasady. Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu dotyczy nie tylko postępowania przed organem pierwszej instancji, ale także postępowania odwoławczego i postępowań nadzwyczajnych. Nadto, z art. 97 § 1 pkt 1 wynika, że organ administracji publicznej odstępując od zawieszenia postępowania w przypadku śmierci strony ma obowiązek wezwać do udziału w sprawie jej spadkobierców. W taki przypadku rzeczą organu administracji publicznej jest także udzielenie spadkobiercy należytych i wyczerpujących informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego ( art. 9 k.p.a. ).

W sprawie niniejszej wbrew powyższym wymogom F.Z. nie został wezwany do udziału w sprawie jako strona w miejsce zmarłej matki, nie był w żaden inny sposób zawiadamiany przez organ odwoławczy o toczącym się postępowaniu. Nie figuruje on jako adresat w rozdzielniku do decyzji Wojewody z dnia [...] maja 2010 r., znak [...], zaś wśród zwrotnych potwierdzeń jej odbioru brak dotyczącego tego spadkobiercy. Decyzja ta nie została mu zatem doręczona. Również z własnej inicjatywy F.Z. nie zgłaszał udziału w sprawie. Nie miał zatem możliwości wyrażenia swego stanowiska ani w sprawie zasadności wniosku, ani ubiegania się o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, które złożono już po śmierci F.Z. , zaś organ drugiej instancji nie zawieszał postępowania. Wyżej wymieniony nie miał w tej sytuacji także możliwości zgłaszania wniosków dowodowych, których złożenie mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Stwierdzone uchybienia przepisom proceduralnym stanową wadę kwalifikowaną wydanej przez organ drugiej instancji decyzji, która w myśl art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. stanowi podstawę wznowienia postępowania.

W kontrolowanym postępowaniu także spadkobiercy F.Z. uznani za jego strony przez organ drugiej instancji nie zostali wezwani do udziału w sprawie w miejsce zmarłej matki. Fakt wniesienie odwołania od decyzji organu pierwszej instancji przez M.Z. , S.Z. ( kwestionującego ją w całości ), jak również dokonane względem tych osób w postępowaniu odwoławczym czynności mogą wskazywać , że w stosunku do tych osób nie zachodzą negatywne skutki związane z naruszeniem przepisów realizujących zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu. Taka ocena nie jest jednakże uprawniona co do Z.K. , której uprzednio już doręczano w sprawie korespondencje jako pełnomocnikowi F.Z. , a która przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie została poinformowana przez organ drugiej instancji o zmianie jej sytuacji prawnej ramach toczącego się postępowania.

Nie jest rzeczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zastępowanie organów administracji publicznej w wykonywaniu ich kompetencji orzeczniczych, przy czym wskazane wyżej uchybienia stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" i " c " p.p.s.a., przy odstąpieniu dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Taka kontrola następuje dopiero po ustaleniu w postępowaniu administracyjnym rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego z udziałem wszystkich stron, zaś w sprawie niniejszej z uprzednio wskazanych przyczyn jest ona niemożliwa i bezprzedmiotowa ( por. wyrok NSA z 10.02.1981r. , SA 910/80, ONSA 1981, nr 1 , poz. 7 oraz Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod red. T. Wosia , WP LexisNexis W-wa 2005 str. 145 t. 14.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt I. sentencji wyroku biorąc za podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit. " b " i "c " p.p.s.a., zaś rzeczą organu drugiej instancji przy ponownym rozpatrzeniu sprawy będzie eliminacja wytkniętych uchybień oraz wydanie stosownego rozstrzygnięcia w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu.

O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono jak w pkt II. sentencji wyroku, na podstawie art. 200 p.p.s.a i art. § 205 § 2 p.p.s.a.