Postanowienie WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 181/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-05-14 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie lub zarządzenie (art. 260 § 1 ustawy - PoPPSA)
Powołane przepisy: article: art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Szaro po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2018 r. sprzeciwu M. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 kwietnia 2018 r. sygn. I SA/Rz 181/18, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2012 r. - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

I SA/Rz 181/18

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2018 r., referendarz sądowy odmówił M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych albo od opłat sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2012 r.

W sprzeciwie na ww. postanowienie skarżący reprezentowany przez adwokata wniósł o jego zmianę i zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.) przez odmowę przyznania prawa pomocy w sytuacji gdy skarżący z powodu swojej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść kosztów opłaty sądowej od skargi w przedmiotowej sprawie.

W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza sądowego i podniósł, że zaskarżone postanowienie jest nietrafne. Wskazał, że wobec niego toczą się postępowania egzekucyjne. W ocenie skarżącego z przedstawionych przez niego dokumentów wynika, że jego sytuacja majątkowa jest dramatyczna. Nadto zaznaczył, że ocena jego sytuacji majątkowej powinna być dokonywana z uwzględnieniem doświadczenia życiowego, a nie w oderwaniu od rzeczywistości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;

Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy określonych w art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.

Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.).

Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym.

Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Zwolnienie od kosztów sądowych objęte jest zatem zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Zawarty w art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W związku z tym to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, tj. do podania wszystkich tych okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o jakim stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. I FZ 437/07). Ostatecznie to do Sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie.

Przedstawiona przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja wzbudzała uzasadnione wątpliwości referendarza. W związku z tym pismem z dnia 7 marca 2018 r. skarżący został wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia o jego stanie majątkowym oraz dokumentów - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dotychczas ujawnionych danych.

W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego do pisma z dnia 18 kwietnia 2018 r. dołączył: odpis postanowienia Naczelnika US w P. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, wyciągi z 3 rachunków bankowych oraz umowę użyczenia lokalu zawartej z R. sp. z o.o. w organizacji z/s w D. [...].

W ocenie Sądu fakt, że skarżący nie przedstawił wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, a dokumenty i informacje, które podał są niewystarczające dla pełnej oceny jego sytuacji finansowej (i nie uczynił tego również w sprzeciwie) - pozwala przyjąć za referendarzem sądowym, że M. S. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie.

Zdaniem Sądu, przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa i finansowa, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 246

§ 1 pkt 2 P.p.s.a., uprawniające do uzyskania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.

Analiza informacji udzielonych przez M. S. nie daje podstaw do uznania, że przedstawił on w sposób czytelny swój stan finansowy. Według zawartych we wniosku danych wynika, że ww. nie osiąga żadnego dochodu, nie budzi zatem wątpliwości Sądu skierowanie przez referendarza sądowego wezwania w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego. Nie udzielenie przez M. S. na większość pytań określonych w wezwaniu (łącznie było ich 16) skutkuje tym, że w zasadzie nie wiadomo z czego ww. się utrzymuje i jakie ponosi wydatki związane z codziennym funkcjonowaniem. Nie wiadomo również z kim skarżący zamieszkuje i w jakich warunkach mieszka jego żona z dziećmi, a także jakie są ich źródła utrzymania. Sąd przychyla się również do stanowiska referendarza odnośnie braku informacji dotyczących zakresu i formy prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej - na tle jego możliwości finansowych.

Zważywszy na powyższe stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego gdyż nie przedstawił on w pełni informacji o jakie był wzywany przez referendarza. Tym samym uniemożliwił on sądowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej, w jakiej się znajduje i wyjaśnienie istotnych wątpliwości. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi zainteresowany powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten wykluczył dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak to już wskazano wyżej strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej strona zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 P.p.s.a.

Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa to na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. II GZ 165/11; z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. I GZ 455/10). Tak więc w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej wyjątkowo trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. II FZ 607/10).

Jeżeli zaś wnioskodawca uchyla się od należytego i wiarygodnego wykazania swojej aktualnej sytuacji finansowej przedstawiając dane dotyczące tej sytuacji w sposób selektywny, Sąd nie ma jakichkolwiek podstaw do wydania rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy - uwzględniającego złożony sprzeciw. Należy mieć bowiem na uwadze, że Sąd nie może w jakikolwiek sposób domniemywać sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy.

Zdaniem Sądu skarżący nie zdołał wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki, skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. W sprzeciwie podjęto w zasadzie polemikę z ustaleniami referendarza sądowego, opisanymi w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Do sprzeciwu nie dołączono żadnego nowego materiału dowodowego. Co więcej, w uzasadnieniu sprzeciwu nie podano żadnych konkretnych i rzeczowych argumentów przemawiających za uwzględnieniem wniosku. W związku z powyższym nie może zyskać akceptacji Sądu argumentacja strony, zgodnie z którą nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie.

W ocenie Sądu, referendarz sądowy wyciągnął prawidłowe wnioski z przeprowadzonej analizy dokumentacji przedłożonej przez skarżącego i w konsekwencji trafnie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, wykazując brak ziszczenia się przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych.

Niezależnie od powyższego należy również zauważyć, że wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.