Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 355/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 78h ust. 1, art. 78h ust. 9 i art. 78h ust. 12
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Protokolant st. ref. Paulina Stylińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi J. Ł. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego na rzecz skarżącej J. Ł. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, na podstawie art. 78h ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (j. t. Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.) – dalej także jako P.a. lub ustawa - w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., uchwałą z dnia [...] stycznia 2012 r. utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2011 r. z siedzibą w B. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego stwierdzającą uzyskanie przez J.Ł. z egzaminu adwokackiego oceny negatywnej. Zdająca z pierwszej części egzaminu (zestaw pytań testowych) otrzymała ocenę dostateczną, z części drugiej (prawo karne) – ocenę dobrą, z części trzeciej (prawo cywilne) – dobrą, z części czwartej (prawo gospodarcze) –niedostateczną przy ocenach cząstkowych również niedostateczne, z części piątej (prawo administracyjne) – ocenę dostateczną.

Zadanie egzaminacyjne z części czwartej obejmowało sporządzenie umowy spółki partnerskiej zgodnie z przedstawionymi założeniami.

Pierwszy egzaminator stwierdził, że treść umowy częściowo odpowiadała założeniom zadania. Egzaminator podniósł, że w umowie wspólnicy nie zostali dokładnie określeni z podaniem nazwisk, w umowie nie zamieszczono postanowienia o ubezpieczeniu wspólników od odpowiedzialności cywilnej zgodnie z art. 8a P.a., przedmiot działalności spółki został określony w sposób sprzeczny z art. 4 ust. 1 P.a, a firma spółki nie zawiera pełnego nazwiska któregokolwiek partnera, zbędnie wskazano czas zawiązania spółki, jako nieoznaczony, niezgodnie z założeniami nie przewidziano w umowie rozszerzonej odpowiedzialności jedynie jednego partnera oraz umowę sporządzono bez uwzględnienia interesu partnerów spółki. Ponadto zwrócono uwagę na fakt błędnej systematyki i nieczytelny charakter pracy.

Drugi z egzaminatorów wskazał, że nie spełniono w całości wymogów dotyczących prawidłowego określenia firmy spółki, nie uwzględniono art. 38 k.s.h. przy zapisach dotyczących powierzenia prowadzenia spraw spółki osobom trzecim, nieprawidłowo rozszerzono odpowiedzialność partnerów spółki ograniczając ją tylko do jednego partnera, w umowie nie wskazano prawidłowo nazwisk wspólników, praca zawierała błędną systematykę i była nieczytelna.

Od uchwały Komisji J. Ł. odwołała się w dniu [...] lipca 2011 r., wnosząc o przeprowadzenie dowodu z oświadczenia osoby nadzorującej przebieg egzaminu od strony technicznej w związku z wystąpieniem błędów w systemie komputerowym, skutkujących zaburzeniem systematyki napisanej umowy i w konsekwencji nieczytelnego (jak określili to egzaminatorzy) charakteru pracy. Ponadto skarżąca zakwestionowała zarzuty wskazane przez egzaminatorów twierdząc, że wypełniła wszystkie zadania bez zmiany założeń faktycznych, że w sposób poprawny obrała brakujące elementy stanu faktycznego oraz w takim samym zakresie wzbogaciła projekt umowy.

Ponadto skarżąca podniosła w odwołaniu, że zadanie egzaminacyjne było skonstruowane w sposób niejasny, czego wynikiem była odmienna interpretacja założeń egzaminacyjnych od wymogów samych egzaminatorów i że trafność zastosowanego rozwiązania prawnego nie mogła być decydującym kryterium oceny pracy egzaminacyjnej.

Wymienioną na wstępie uchwałą, Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, po odbyciu posiedzenia i sporządzeniu z niego protokółu, utrzymała zaskarżoną uchwałę w mocy.

Komisja dokonała szerokiej analizy stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania przez Komisję II stopnia podkreślając, że skoro odwołująca kwestionowała ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa gospodarczego, to w tym właśnie zakresie koniecznym było odniesienie się do podniesionych zarzutów, także przez pryzmat argumentów zawartych w uzasadnieniu odwołania.

W uzasadnieniu uchwały Komisja II stopnia w pełni podzieliła opinie egzaminatorów dotyczące pracy skarżącej, z wyłączeniem uwag dotyczących systematyki, estetyki i czytelności pracy, uwzględniając uwagi J. Ł., co do tego, że powstały one w sposób niezależny od niej na skutek błędu systemu komputerowego. Komisja II stopnia podkreśliła, że zdająca w sposób nieprawidłowy określiła rozszerzenie odpowiedzialności partnerów za zobowiązania spółki ograniczając je wyłącznie do jednego partnera, oraz że skarżąca w sposób niewłaściwy określiła firmę spółki niezgodnie z art. 90 § 1 k.s.h. Ponadto skarżąca niewłaściwie przyjęła założenie polegające zawarciu w umowie wymogu uchwały partnerów przy dokonywaniu pewnych czynności z zakresu zwykłych czynności spółki.

Uchwałę J. Ł. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej o uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżąca przedstawiła zarzuty podnoszone w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej stwierdzając, że jej opracowanie z prawa gospodarczego zostało sporządzone prawidłowo, a zarzuty egzaminatorów były niezasadne. W tej kwestii odwołała się do przepisów właściwych regulacji prawnych wskazując na spełnienie przez jej pracę wskazanych w tych przepisach wymagań, jak i na spełnienie wymagań zawartych w opisie istotnych zagadnień. Zarzuciła egzaminatorom brak uzasadnienia zarzutu o nieuwzględnieniu interesu partnerów spółki. Zdaniem skarżącej, przy niejednoznacznych wytycznych odnoszących się do zadania i wobec rozbieżności doktryny w zakresie problematyki dotyczącej problemu postawionego w tym zadaniu, nie można było ustalić jednorodnego wzorca prawidłowego rozwiązania kazusu, co powinno warunkować stosowną metodologię oceny pracy, w przeciwnym bowiem przypadku zostałaby naruszona zasada równości określona w art. 32 ust 1 Konstytucji RP, co w ocenie skarżącej miało miejsce – inni zdający, rozwiązując zadanie w sposób analogiczny do rozwiązania skarżącej, otrzymali z tej części pracy oceny pozytywne. Także w samej treści zadania występowały wewnętrzne sprzeczności, co w świetle wymienionych rozbieżności doktryny stanowiło dodatkowe utrudnienie w rozwiązaniu kazusu. Te sprzeczności pojawiły się również w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Komisji II Stopnia, która z jednej strony podzieliła stanowisku Komisji Egzaminacyjnej przyznając jednocześnie rację skarżącej o uwzględnieniu interesu klientów.

W ocenie skarżącej podanie nazwiska partnera spółki w formie jednej litery nie można było uznać za wadę pracy, gdyż żaden przepis takiej formy (rodzaju) nazwiska nie kwestionuje.

Odnosząc się do oceny pracy przez Komisję II Stopnia skarżąca podkreślał, że również i ta komisja nie uzasadniła swoich zarzutów stwierdzając jedynie, że zdająca nie uwzględniła interesu partnerów spółki. Komisja ta również nie uzasadniła swojego stanowiska dlaczego uznała zarzuty egzaminatorów za zasadne, nie odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu.

W świetle powyższych uwag, zdaniem skarżącej, doszło do naruszenia przepisów art. 78d i art. 78e ustawy – Prawo o adwokaturze w zakresie wskazanym w skardze.

Co do samego przebiegu egzaminu skarżąca ponownie podnosiła występowanie wad systemu, które sygnalizowała Komisji Egzaminacyjnej, a które zostały potwierdzone przez informatyka. Zdaniem skarżącej utrudnienia te miały istotne znaczenie dla przebiegu jej egzaminu.

Podstawowym niejako zarzutem skarżącej był zarzut rażącego naruszenia prawa poprzez naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. polegający na nie podpisaniu decyzji przez jednego z członków Komisji II instancji, pomimo wymienienia go w uchwale i złożenia podpisu w protokole, co w ocenie skarżącej stanowiło przesłankę stwierdzenia nieważności uchwały. Ponadto skarżąca zarzuciła uchwale naruszenie przepisów prawa materialnego w związku z nieprawidłowym ustaleniem kryteriów egzaminacyjnych.

W piśmie procesowym z dnia [...] września 2012 r. J. Ł., modyfikując swoje stanowisko zawarte w skardze, wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały z dnia [...] października 2011 r. wydanej przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia oraz utrzymanej nią w mocy uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] lipca 2011 r.

Wskazując na wadliwość uchwały, w związku z brakiem podpisu jednego z członków Komisji II Stopnia, w uzasadnieniu pisma procesowego strona skarżąca podniosła również i to, że zarówno Komisja Egzaminacyjna II stopnia, jak i Komisja Egzaminacyjna rozstrzygając w pierwszej instancji, wydały obie sporne uchwały na podstawie aktu podustawowego, albowiem - jak wynika z treści uzasadnienia obu uchwał - pracy skarżącej zarzucono niespełnienie kryteriów określonych w tzw. opisie istotnych zagadnień, podczas, gdy uzasadnienie prawne tych uchwał powinno odnosić się do wskazania, czy sporządzona praca pisemna spełnia oraz w jakim zakresie kryteria określone w art.78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze.

J. Ł. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu odwoławczego, iż obradując przy ustawowym kworum brak podpisu pod uchwałą jednego z jej członków nie stanowi naruszenia prawa. Zdaniem skarżącej, stanowisko organu jest niezasadne, zaś na poparcie tej tezy pełnomocnik Komisji nie był nawet w stanie wskazać ani przepisu, który tak stanowi, ani orzecznictwa, czy też poglądów w literaturze, które by taki stan potwierdzały. Według skarżącej, teza organu odwoławczego jest nielogiczna, albowiem gdyby nawet uznać to stanowisko za właściwe, to rodzi się pytanie, jak w takiej sytuacji uzasadnić fakt wymienienia z nazwiska i funkcji członków Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia biorących udział w głosowaniu. Według strony skarżącej, w takim układzie należało albo wskazać wszystkich dziewięciu członków komisji wraz z nieobecną SSA B. T, albo tylko tych członków Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, którzy stanowili na posiedzeniu kworum.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości wnosiła o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Co do argumentu o naruszeniu art. 107 § 1 k.p.a., Komisja II stopnia stwierdziła, że przy podejmowaniu uchwały zachowane zostało kworum niezbędne przy głosowaniu i wobec powyższego, brak podpisu nie miał znaczenia dla ważności przedmiotowego aktu.

Postanowieniem z dnia 12 września 2012 r. w sprawie o sygn. akt. VI SA/Wa 2440/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę J. Ł.

W uzasadnieniu do ww. postanowienia Sąd stwierdził, że badanie merytoryczne sprawy poprzedza badanie formalne, w którym sprawdzana zostaje dopuszczalność skargi.

W ocenie Sądu I instancji sytuacja, w której uchwała (decyzja) nie zawierała podpisu osoby lub osób uprawnionych do jej wydania stanowiła przesłankę nieistnienia samej decyzji.

Od powyższego postanowienia J. Ł. wniosła skargę kasacyjną podnosząc między innymi, że sprawa bezpodstawnie nie została merytorycznie rozpatrzona, gdyż nie można było stwierdzić, że uchwała nie istnieje - jako nie podpisana, lecz jedynie jako podpisana w sposób nieprawidłowy.

W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 stycznia 2013 r. (sygn. akt II GSK 2099/12) uchylił zaskarżone postanowienie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafne były zarzuty skarżącej kwestionujące odrzucenie skargi z uwagi na wydanie "decyzji nieistniejącej", zamiast dokonania oceny tej decyzji pod kątem naruszenia prawa. Wskazując na przepisy odnoszące się do egzaminu adwokackiego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że uchwałę podjęto prawidłowo. Z protokółu wynika, że za uchwałą głosowało 8 członków Komisji II Stopnia, czyli wszyscy obecni członkowie tej Komisji. Uchwała, mająca walor decyzji administracyjnej, oprócz spełnienia wymogów co do sposobu jej podejmowania, musi spełniać wymogi przewidziane art. 107 § 1 k.p.a., do których należy umieszczenie na uchwale podpisów wszystkich osób ją podejmujących. Zatem brak jednego z podpisów osób, które uczestniczyły w podejmowaniu uchwały stanowi niewątpliwie wadę tej uchwały, jako decyzji administracyjnej, ale nie pozwala na przyjęcie poglądu, że uchwały nie było i że mamy do czynienia z aktem nieistniejącym, w szczególności mając na uwadze fakt, że przy podejmowaniu tejże uchwały wymagane quorum zostało zachowane, także bez osoby, której podpisu zabrakło. Niewątpliwie jednak, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedmiotowa uchwała, z uwagi na brak podpisu jednego z członków Komisji II Stopnia, była aktem wadliwym, co jednak nie dawało podstaw do zastosowania w sprawie przepisu art. 58 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał dodatkowo, że rozstrzygnięcie dokonane przez Sąd I instancji było w istocie mniej "bezpiecznym" dla skarżącej, niż ocena, że chodzi o decyzję dotkniętą wadami, gdyż wówczas oddano by organowi inicjatywę "naprawy sytuacji". Trafny był natomiast pogląd Sądu pierwszej instancji, że zaistniała wada nie może być zakwalifikowana z art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a., tj. jako wada powodująca nieważność z mocy prawa.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie Sąd pierwszej instancji oceni uchwałę Komisji, co do której występuje jawna kolizja między protokołem jej podjęcia i podpisami na uchwale i podejmie stosowne rozstrzygnięcie co do kwalifikacji prawnej tej nieprawidłowości, mając na uwadze, że przyjmuje się, iż rażące naruszenie prawa polega na oczywistej sprzeczności między podpisaniem rozstrzygnięcia a treścią przepisu prawa, zaś przepis art. 107 § 1 k.p.a. stanowi, że decyzja (uchwała) powinna być podpisana przez wszystkie osoby, które ją podjęły.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają w pierwszej instancji wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy).

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, mając także na uwadze, iż zgodnie z art. 190 P.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż skarga jest zasadna aczkolwiek nie z przyczyn wskazanych w jej zmodyfikowanych pismem z dnia [...] września 2012 r. wnioskach.

Egzamin został przeprowadzony w kolejności i w podziale na części wskazane w przepisach ustawy – Prawo o adwokaturze oraz ocenę pracy oparto na przepisach według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu.

Egzamin został przeprowadzony także zgodnie z trybem określonym w Rozdziale 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu adwokackiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1301 ze zm.). Podane w przepisach tego rozporządzenia czasy na poszczególne części egzaminu były zachowane. Także pozostałe wymagania co do przeprowadzenia egzaminu odpowiadały określonym w Rozdziale 4 wymienionego rozporządzenia.

Podczas rozwiązywania zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego zdający mogli korzystać z tekstów aktów prawnych i komentarzy oraz orzecznictwa (art. 78d ust. 12 P.a.).

Z przebiegu egzaminu adwokackiego sporządzono niezwłocznie protokół, zgodnie z art. 78g ust. 1 ustawy, który podpisali członkowie komisji egzaminacyjnej uczestniczący w egzaminie adwokackim.

Z kolei Komisja II stopnia zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1315) odbyła posiedzenia, na których jej członkowie wskazani przez przewodniczącego sporządzili dla konkretnych odwołań każdego ze zdających opinie odnoszące się wyłącznie do poszczególnych zarzutów podnoszonych w odwołaniach. Taką opinię w sprawie zadania skarżącej z prawa gospodarczego członek Komisji II stopnia sporządził uznając, że za zadanie z zakresu prawa gospodarczego skarżąca zasadnie otrzymała ocenę niedostateczną. W tym zakresie Komisja II stopnia szczegółowo uzasadniła dlaczego ocena Komisji Egzaminacyjnej była właściwa i w związku z tym zarzut naruszenia przepisu art. 107 § 3 k.p.a. stawiany przez skarżącą, w ocenie Sądu orzekającego w sprawie, nie był trafny. Komisja II stopnia szczegółowo opisała pracę skarżącej wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały rozwiązania tego zadania z prawa gospodarczego na ocenę pozytywną.

Jak trafnie podkreślała Komisja II stopnia, rozstrzygnięcia podejmowane w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego są rozstrzygnięciami o charakterze uznaniowym. Oznacza to, iż egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego.

Z protokółu posiedzenia Komisji II stopnia z dnia [...] października 2011 r. wynika, że na posiedzenie tej Komisji stawili się wszyscy jej członkowie poza sędzią B. T., która usprawiedliwiła swoją nieobecność. Stosownie do art. 78h ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze, skład Komisji II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości obejmuje 9 członków. Jeden z jej członków (sędzia B. T.) nie był obecny z nieobecnością usprawiedliwioną. Zatem Komisja II stopnia, podejmująca zaskarżoną uchwałę, procedowała w składzie

ośmioosobowym uprawniającym ją do podjęcia tej uchwały zgodnie z art. z art. 78h ust. 10 P.a. - uchwały są podejmowane większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy członków komisji odwoławczej – na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 30 stycznia 2013 r. Zauważenia jednak wymaga, że protokół posiedzenia Komisji II stopnia z dnia [...] października 2011 r. stwierdza, iż Komisja Odwoławcza w głosowaniu jawnym jednogłośnie podjęła zaskarżoną uchwałę. Należy przez to rozumieć, że za uchwałą głosowali wszyscy obecni członkowie Komisji II stopnia, a obecnych przy podejmowaniu uchwały było ośmiu członków. Tymczasem pod przedmiotową uchwałą podpis złożyło jedynie siedmiu z ośmiu członków Komisji podejmujących tę uchwałę.

Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 30 stycznia 2013 r. wydanym w sprawie II GSK 2099/12 uchylił uprzednio wydane w niniejszej sprawie postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 września 2012 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2440/11) odrzucające skargę stwierdzając, że odrzucenie skargi było błędne, gdyż dla skarżącej znacznie "bezpieczniejsza" byłaby ocena zaskarżonej uchwały, jako dotkniętej wadami, bowiem oddawałoby to organowi inicjatywę "naprawy sytuacji". W postanowieniu tym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał Sądowi pierwszej instancji, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd ten powinien ocenić uchwałę Komisji II stopnia: "...co do której występuje jawna kolizja pomiędzy protokołem jej podjęcia i podpisami na uchwale" oraz podjąć "stosowne rozstrzygnięcie co do kwalifikacji prawnej tej nieprawidłowości, mając na uwadze..." różnicę pomiędzy instytucją z art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. (rażącego naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności uchwały), a treścią art. 107 § 1 k.p.a. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaistniała wada uchwały (brak podpisu jednego z członków Komisji II stopnia) nie może być zakwalifikowana z art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a., jako wada powodująca nieważność uchwały z mocy prawa.

Zgodnie z art. 190 P.p.s.a. Sąd orzekający w sprawie jest związany wykładnią prawa prezentowaną w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2013 r. wydanym w tej samej sprawie i w związku z tym nie podzielił stanowiska skarżącej co do zasadności zmodyfikowanych wniosków zmierzających do stwierdzenia nieważności obu uchwał Komisji (art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.). Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe. Sąd drugiej instancji wyraźnie i jednoznacznie stwierdził brak podstaw do zastosowania w stosunku do zaskarżonej uchwały przepisu art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. wskazując jednocześnie na wadę uchwały wyrażającą się jawną kolizją pomiędzy protokołem posiedzenia Komisji II stopnia stwierdzającym o jednogłośnym podjęciu uchwały, a ilością podpisów pod tą uchwałą.

Przepis art. 107 k.p.a. w tym jego § 1 obowiązuje wszystkie organy administracji publicznej w jednakowym stopniu. Należy więc stanowczo podkreślić, że zachowanie wymagań ustanowionych w powołanym przepisie Kodeksu postępowania administracyjnego obowiązuje w jednakowej mierze organy działające jednoosobowo, jak i organy działające kolegialnie orzekające w pełnym składzie, jak i też w węższych zespołach orzekających. Wszystkie te składy organów orzekających muszą uwidaczniać w decyzjach (uchwałach) osoby powołane do orzekania w sprawie oraz zawierać podpisy osób wydających decyzje (podejmujących uchwały). W tym względzie Kodeks nie uwzględnia wyjątków (J.Borkowski /w/ Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 7. wydanie zaktualizowane i rozszerzone, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2005, s. 503). Tryb wydawania decyzji administracyjnych w formie uchwał podejmowanych na posiedzeniach organu kolegialnego oraz protokołowania tych posiedzeń odnosi się także do uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości. Podstawowe wymagania, jakim powinna odpowiadać uchwała, określone w przepisach art. 107 k.p.a., odnoszą się również do decyzji - uchwał będących decyzjami - wydawanych przez organy kolegialne. Zawarty w art. 107 § 1 k.p.a. wymóg podpisu z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji, odnoszących się również do organu kolegialnego, oznacza, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej (a żaden z przepisów ustawy – Prawo o adwokaturze nie wprowadza w tym zakresie wyjątku), że uchwała takiego organu, będąca decyzją administracyjną, powinna być podpisana przez wszystkich członków organu kolegialnego, którzy brali udział w podejmowaniu tej uchwały, z podaniem ich imion i nazwisk oraz funkcji pełnionych w tym organie. Podpisy te powinny być złożone pod uzasadnieniem takiej uchwały - decyzji.

Ujęcie decyzji administracyjnej jako oświadczenia woli czyni istotnym złożenie podpisu, bowiem dopiero po złożeniu podpisu na dokumencie oświadczenie woli zostaje wyrażone w formie pisemnej (wyrok NSA z dnia 12 lutego 1991 r., SA/Lu 889/90, OSP 1992, z. 2, poz. 27, z glosą J. Stelmasiaka i M. Zdyba, w którym przyjęto, że: "Decyzje wydawane przez organ kolegialny - kolegium odwoławcze przy sejmiku samorządowym stanowią wyraz woli członków składu orzekającego, którzy tworząc całość są nie tylko upoważnieni, ale i zobowiązani do podpisywania decyzji - zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a."). Podpis służy "przede wszystkim do identyfikowania osoby składającej podpis oraz do ustalenia treści złożonego przez nią oświadczenia woli" (Z. Radwański, Prawo cywilne - część ogólna, Warszawa 1997, s. 199).

Jeżeli zatem przedmiotową uchwałę Komisja II stopnia podejmowała w składzie wskazanym w protokole posiedzenia, na którym uchwała zapadła, to stosowanie do przepisu art. art. 107 § 1 k.p.a. decyzje (uchwały) powinny być podpisane przez wszystkie osoby, które je podjęły. Jest natomiast poza sporem, że pod zaskarżoną uchwałą Komisji II stopnia brak jest podpisu jednego z członków tej Komisji (adwokata M. –Sz.), co w świetle przepisu art. 107 § 1 k.p.a. czyni tę uchwałę wadliwą w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie wiadomo bowiem, czy wskazana w protokóle posiedzenia Komisji Odwoławczej jednomyślność jej członków faktycznie miała miejsce, a w przypadku zmiany zdania w tym zakresie przez jednego z nich, który pod uchwałą nie złożył podpisu, nie wiadomo z jakich przyczyn odstąpił od stanowiska pozostałych członków i jakiej argumentacji ewentualnie użył, która to argumentacja powinna być przedmiotem rozważań Sądu orzekającego w sprawie.

W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, przekazując sprawę Komisji II stopnia do ponownego rozpatrzenia z uwzględnieniem wskazanych wcześniej uwag, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a.