Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 542/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.  8a
journal: Dz.U. 2019 poz 288
law: Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,  Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony  Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1  pkt 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz S. P. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...], na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służy Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2019 r. poz. 288, z późn. zm.); zwanej dalej ustawą zaopatrzeniową, odmówił wyłączenia stosowania wobec S. P. art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że S. P. wnioskiem z [...] października 2017r. wystąpił do organu o zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, podając, że jako funkcjonariusz Policji pełnił służbę w pionie kryminalnym oraz w prewencji. Wskazał, że w trakcie wykonywania obowiązków służbowych narażał swoje życie oraz zdrowie, uczestnicząc m.in. w śledztwach dotyczących zabójstw i rozbojów. Podkreślił, że za rzetelne wykonywanie obowiązków służbowych wielokrotnie był nagradzany, odznaczany i awansowany. Ponadto w okresie zaliczonym przez Instytut Pamięci Narodowej – Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (IPN), jako służbę pełnioną na rzecz totalitarnego państwa, odbywał studia dzienne w Wyższej Szkole Oficerskiej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (WSO MSW) w [...].

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] września 2019 r. nr [...] odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Na powyższe rozstrzygnięcie S. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 15 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2623/19 uchylił zaskarżoną decyzję.

W toku postępowania organ stwierdził, że wnioskodawca został zwolniony ze służby z Komendy Wojewódzkiej Policji w [...] [...] kwietnia 2007 r. i ma ustalone prawo do emerytury i renty inwalidzkiej, których wysokość ustalono z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c i art. 22a ustawy zaopatrzeniowej, przy czym wypłaca się rentę inwalidzką z uwagi na posiadanie prawa do korzystniejszej emerytury. Z pisma [...] marca 2017 r. z IPN stanowiącego informację o przebiegu służby nr [...] wynika, że pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, od [...] lipca 1986 r. do [...] czerwca 1989 r. Całkowity okres służby wynosi 22 lata, 6 miesięcy i 8 dni, z czego okres służby na rzecz totalitarnego państwa wynosi 2 lata, 11 miesięcy i 16 dni. Do wysługi emerytalnej doliczono okres zasadniczej służby wojskowej wnoszący 2 miesiące i 9 dni.

Z kopii kompletnych akt osobowych przekazanych przez IPN wynika, że S. P. rozpoczął służbę w [...] Oddziałach Milicji Obywatelskiej w [...] [...] września 1984 r. Z dniem [...] lipca 1986 r. został przeniesiony do Służby Bezpieczeństwa Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] na stanowisko [...] [...] Wydziału [...], skąd oddelegowano go na studia w WSO MSW w [...], którą ukończył w czerwcu 1989 r. Z dokumentacji nie wynika, aby wnioskodawca nierzetelnie wykonywał zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby.

W otrzymanym z Komendy Głównej Policji piśmie z dnia [...] marca 2018 r. przekazano informację, że wnioskodawcy wielokrotnie przyznawano zwiększony dodatek służbowy do uposażenia, a także kilkukrotnie nadawano wyższy stopień służbowy. Ponadto w 2003 r. został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi. Brak jest również dokumentów odnoszących się do czynności służbowych, w trakcie których wystąpiło zagrożenie życia lub zdrowia. Przedstawiono również fakt, że w 1997 r. było wobec niego prowadzone postępowanie karne z art. 145 § 2 K.k. w związku z art. 10 § 2 K.k., które zakończono orzeczeniem pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na 2 lata oraz zakazem prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 1 roku. Ponadto w 2004 r. została wymierzona mu kara dyscyplinarna upomnienia.

Organ zaznaczył, że uwzględniając ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2623/19, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy powinien dokonać wyczerpującej oceny służby pod kątem "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, a także przywołać fakty dotyczące służby S. P., jego postawy, charakteru służby oraz warunków jej pełnienia.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że całkowity okres pełnionej przez S. P. służby wynosi 22 lata, 6 miesięcy i 8 dni, zaś służba na rzecz totalitarnego państwa to 2 lata, 11 miesięcy i 16 dni, czyli przez około 13% całego okresu służby. Niemal trzyletni czas realizacji obowiązków służbowych nie ma charakteru tymczasowego, doraźnego czy epizodycznego, zarówno według kryterium obiektywnego – samego upływu czasu, jak i biorąc pod uwagę typowy przebieg służby funkcjonariusza, w którym często po takim okresie nabywa się pewne uprawnienia związane ze stażem służby, w tym choćby ukończenie studiów w WSO MSW w [...] oraz mianowanie na pierwszy [...].

Wnioskodawca nie spełnia zatem przesłanki określonej w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Minister zaznaczył, że z przebiegu służby ustalonego na podstawie akt osobowych wynika, że wnioskodawca został skazany na 2 lata pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres próby 2 lat i orzeczono również zakaz prowadzenia przez niego pojazdów mechanicznych na okres 1 roku za przestępstwo wynikające z art. 145 § 2 K.k. w związku z art. 10 § 2 K.k. S. P. został także ukarany dyscyplinarnie karą upomnienia, jednak z otrzymanej dokumentacji nie wynika jakie były podstawy oraz okoliczności jej wymierzenia. Ponadto wnioskodawca w toku pełnionej służby po 12 września 1989 r. posiadał dobre opinie służbowe, był wyróżniany, podwyższano mu dodatki służbowe do uposażenia oraz odznaczono go Brązowym Krzyżem Zasługi. Nie można zatem uznać, że otrzymywanie w czasie pełnienia służby nagród lub innych gratyfikacji będzie całkowicie niwelować przewinienia, których dopuścił się funkcjonariusz. W przedmiotowej sprawie nie sposób stwierdzić, by popełnienie przestępstwa wynikającego z przepisów prawa karnego (nawet jeżeli nie było to równoznaczne z wydaleniem funkcjonariusza ze służby) nie miało wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. W ocenie organu, czyn którego dopuścił się wnioskodawca, jak również otrzymanie przez niego kary dyscyplinarnej, nie tylko wyklucza możliwość spełnienia przez stronę drugiej przesłanki określonej w ww. przepisie, lecz niweczy całkowicie zastosowanie przywileju wynikającego z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

Organ podał, że w kontekście badania zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku", powinno stanowić ustalenie, czy były funkcjonariusz angażował się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji.

S. P. w okresie służby zaliczonej przez IPN do pełnionej na rzecz totalitarnego państwa był słuchaczem ([...]) WSO MSW w [...]. Według statutu nadanego w 1972 r. celem tej Szkoły było kształcenie i wychowanie kadr organów resortu spraw wewnętrznych w celu przygotowania do objęcia stanowisk oficerskich. Jako jej główne zadania wymieniono udział w umacnianiu porządku publicznego i bezpieczeństwa PRL; wychowanie podchorążych na aktywnych oraz ideowych obywateli PRL, obrońców jej ustroju i bezpieczeństwa; kształcenie podchorążych w zakresie nauk społeczno-politycznych, prawnych, ekonomicznych i specjalistycznych w celu przygotowania ich do objęcia stanowisk oficerskich w resorcie spraw wewnętrznych; prowadzenie badań w zakresie taktyki i metodyki zwalczania przestępstw; zapobiegania im oraz wykorzystania wyników tych badań w pracy dydaktycznej; upowszechnienie dorobku oraz tradycji Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej. W 1988 r. nadano szkole nowy statut. Ogólnym zadaniem WSO miało być kształcenie i wychowanie kadry do objęcia stanowisk oficerskich w Służbie Bezpieczeństwa, a do zadań szczególnych należało wychowanie słuchaczy w duchu patriotyzmu i internacjonalizmu, w wierności ideom PZPR; zaangażowania w sprawę wszechstronnego rozwoju socjalistycznej ojczyzny, umacniania jej konstytucyjnych zasad ustrojowych, bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego; badanie efektów kształcenia i wychowywania przez szkołę oraz współuczestniczenie w badaniach w zakresie taktyki i metodyki zwalczania przestępczości, a także w innych badaniach naukowych na potrzeby Służby Bezpieczeństwa oraz wykorzystywania wyników tych badań w pracy dydaktyczno-wychowawczej; upowszechnianie dorobku i szczytnych tradycji Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej; przygotowywanie słuchaczy do udziału w zadaniach specjalnych na rzecz likwidacji zagrożeń bezpieczeństwa państwa i przywracania naruszonego porządku publicznego; wykonywanie zleconych zadań specjalnych; współdziałania z jednostkami operacyjnymi resortu spraw wewnętrznych w zakresie dostosowywania programów kształcenia i praktyk słuchaczy do potrzeb Służby Bezpieczeństwa, uwzględniających najnowsze osiągnięcia naukowe.

Ponadto zarówno podchorążowie, jak i kadra wykładowa mieli obowiązek odbywania w okresie letnim praktyk. Miały one przygotować absolwentów do pracy na stanowiskach oficerskich, a przede wszystkim pozwolić zgłębić tajniki pracy operacyjnej. W zależności od studiowanej specjalności uczyli się pozyskiwać tajnych współpracowników, zakładać podsłuchy, robić zdjęcia z ukrycia, śledzić, itd. Dostawali również do analizy i oceny aktualnie prowadzone przedsięwzięcia oraz te zarchiwizowane. Każdemu podchorążemu na ten okres przydzielano opiekuna, z reguły doświadczonego oficera, który sprawował nad nim nadzór. Wykładowcom coroczne praktyki miały pomóc w śledzeniu innowacji wprowadzanych w resorcie, a przez to silniej powiązać wykładaną przez nich teorię z praktyką.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że realizowany przez WSO MSW w [...] kierunek kształcenia w znacznej mierze wyspecjalizowany był na umacnianie ówczesnej władzy poprzez m.in. wpajanie słuchaczom szkoły komunistycznych ideologii. Pomimo, że wliczeni w stan podchorążych byli nie tylko funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa, ale i Milicji Obywatelskiej, to ogólna specyfika edukacji wpisana niewątpliwie była w istotę funkcjonowania reżimu komunistycznego. Temu rodzajowi działalności nie sposób przypisać standardów demokracji i wolności, a zatem z perspektywy demokratycznego państwa prawa bezspornego wskazania wymaga, że działania tego typu wzbudzają wyłącznie konotacje pejoratywne.

Organ wskazał, że S. P. utożsamiał się z ustrojem totalitarnym, czego odzwierciedleniem jest przyjęta przez niego postawa, a także ponadprzeciętne zaangażowanie wybiegające poza zakres zwykłych obowiązków służbowych. Jako były funkcjonariusz nie tylko nawiązał stosunek prawny w ramach służby państwowej, w czasie trwania ustroju państwa totalitarnego, poprzez realizowanie nałożonych na niego ściśle określonych czynności, lecz wykazywał się również własną inicjatywą mającą na celu umacnianie tego ustroju. Przynależał do PZPR. W dokumentacji personalnej wskazywano o nim m.in. "(...) Członek PZPR, aktywny w życiu partyjnym. Posiada wyrobiony światopogląd materialistyczny (...)". "(...) Jest aktywnym członkiem ZSMP. Jego postawa moralno-polityczna nie budzi zastrzeżeń. Opinia z poprzedniego miejsca pracy jest pozytywna. Zasługuje na mianowanie go funkcjonariuszem Służby Bezpieczeństwa (...)".

Z opisu zawartego w Encyklopedii PWN, wynika, że PZPR była masową partią kierującą autorytarnym państwem i centralnie zarządzaną, zbiurokratyzowaną gospodarką; partią dążącą do kontrolowania wszelkich przejawów życia społecznego. W ramach międzynarodowego ruchu komunistycznego i państw tzw. demokracji ludowej była podporządkowana sowieckiej partii komunistycznej. PZPR dążyła do przekształcenia ustroju politycznego, gospodarki i instytucji społecznych Polski wg. rozwiązań wprowadzonych w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) poprzez: stosowanie terroru jako podstawowej metody rządzenia (Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego), likwidację własności prywatnej w gospodarce (kolektywizacja rolnictwa, przejęcie przez administrację państwową wszystkich przedsiębiorstw prywatnych), rozbudowę systemu biurokratycznych instytucji państwowych i organizacji społeczno-politycznych ściśle podporządkowanych partii komunistycznej (zasada tzw. transmisji polityki partii do wszystkich środowisk), połączonej z likwidacją organizacji niezależnych, samorządu terytorialnego i zawodowych, szybką rozbudową przemysłu, głównie ciężkiego, nastawionego w znacznej mierze na produkcję zbrojeniową, indoktrynację ideologiczną społeczeństwa, przede wszystkim młodzieży, wprowadzenie doktryny realizmu socjalistycznego w kulturze, podporządkowanie państwu Kościołów i innych związków wyznaniowych.

Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że taka postawa wnioskodawcy była zindywidualizowanym zaangażowaniem się w działalność typowo charakteryzującą ustrój państwa totalitarnego. Z kolei służby pełnionej na rzecz totalitarnego państwa nie można w tym przypadku zakwalifikować jedynie jako służby, która pełniona była w czasie i miejscu wskazanej w ustawowej definicji, bowiem cechowała ją podejmowana konkretna działalność ukierunkowana na rzecz ww. ustroju.

Przy wnikliwej analizie dokumentacji przekazanej przez IPN organ zwrócił uwagę, że w aktach osobowych znajduje się raport S. P. z [...] czerwca 1989 r. dotyczący skierowania go, po ukończonych studiach w WSO MSW w [...], do Wydziału związanego z przestępczością gospodarczą w celu realizowania tam zadań milicyjnych, jednak powyższa okoliczność mogłaby wpłynąć na korzyść funkcjonariusza, w przypadku kiedy przedmiotowy raport zostałby przedłożony znacznie wcześniej, niż w okresie postępujących wówczas transformacji struktur formacji związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce.

Minister stwierdził, że długotrwała służba na rzecz totalitarnego państwa, zaangażowanie S. P. w czynności ukierunkowane na realizowanie typowych dla ustroju państwa totalitarnego zadań i funkcji, a także okoliczności związane z dopuszczeniem się przez wnioskodawcę przestępstwa wynikającego z Kodeksu karnego wskazują, że przedmiotowa sprawa nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku", pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. P. zakwestionował decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] grudnia 2020 r. nr [...] wnosząc o jej uchylenie, a także zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

1. art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że:

a) jednym z kryteriów wymaganych przez ustawodawcę do zastosowania przez organ art. 8a tej ustawy jest "szczególne uzasadniony przypadek", podczas gdy kryteriami wymaganymi do wyłączenia względem niego art. 15c i art. 22a ustawy jest spełnienie łącznie dwóch przesłanek, tj. "krótkotrwałej służby przed 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem życia" oraz niedokonanie sprecyzowania sformułowania poprzez określenie jakie okoliczności, czy zdarzenia spełniają ten warunek,

b) pojęcie "krótkotrwałości" w przesłance określonej w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej należy interpretować w oparciu o wykładnię językową, czyli o słownikowe znaczenie tego pojęcia, podczas gdy powinno być ono wyinterpretowane indywidulanie, w kontekście każdej ze spraw, mając na względzie niepowtarzalność, różnorodność i specyfikę różnych stanów faktycznych oraz poprzez niedokonanie sprecyzowania przedmiotowego kryterium w jego przypadku,

c) okresem traktowanym jako "służba na rzecz totalitarnego państwa" w rozumieniu art. 8a ust. 1 pkt 2 tej ustawy jest okres służby przypadający do 31 lipca 1990 r., podczas gdy art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy stanowi, że już od 12 września 1989 r. okres służby, pod warunkiem, rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków, jest traktowany jako przesłanka pozytywna, w kontekście możliwości skorzystania z art. 8a ustawy,

i w związku z tym niezastosowaniem przez organ art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, pomimo spełnienia łącznie wymaganych przesłanek.

2. art. 7, art. 77 § 1, art. 75 § 1, art. 80 w z zw. z art. 6 K.p.a. w zw. z art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej, poprzez nieprzeprowadzenie przez organ w sposób wszechstronny i wnikliwy postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji, tj. w szczególności dokonanie oceny spełnienia przez niego kryterium "krótkotrwałości służby przed 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelności pełnienia służby po 12 września 1989 r." przez pryzmat definicji "słownikowej", a nie stanu faktycznego i z pominięciem faktu, iż rzetelna służba od 12 września 1989 r., została potraktowana przez ustawodawcę jako przesłanka pozytywna, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a co mogło mieć istotne znaczenie dla wydanego w sprawie rozstrzygnięcia,

3. art. 107 § 3 w zw. z art. 11 K.p.a. w zw. z art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej, poprzez sporządzenie przez organ uzasadnienia decyzji nieodpowiadającego wymogom przewidzianym w art. 107 § 3 K.p.a., tj.: bez jednoznacznego wskazania:

a) dlaczego nie spełnił przesłanki, o której mowa w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy, a także niewyjaśnienie przez organ jaki okres służby na rzecz totalitarnego państwa można uznać za krótkotrwały w ujęciu zarówno proporcjonalnym, jak też bezwzględnym, a jaki nie może być uznany za taki okres,

b) dlaczego organ uznał, że jego skazanie wyrokiem karnym stanowi przesłankę wyłączającą uznanie, że nie spełnia kryterium z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy, w sytuacji, kiedy przedmiotowy wyrok nie stanowił nawet podstawy zwolnienia go ze służby, a kara dyscyplinarna z tego tytułu uległa zatarciu, a zatem należy traktować ją jako niebyłą, co więcej po tym zdarzeniu został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi,

c) na jakiej podstawie faktycznej organ przyjął, że w jego przypadku nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", nie dokonał sprecyzowania tego pojęcia, poprzez omówienie jakie zdarzenia, czy okoliczności warunkowałoby jego spełnienie na kanwie art. 8a ustawy, pomijając dokonania wyróżniające go na tle innych funkcjonariuszy, w szczególności przyznawane nagrody, wyróżnienia, kilkakrotne podwyższanie dodatku służbowego, awansów w stanowiskach, a także odznaczenia (Brązowy Krzyż Zasługi), w kontekście "szczególnie uzasadnionego przypadku",

4. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w prawomocnym orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2623, a w szczególności nieodniesienie się do: a) przesłanki "krótkotrwałości pełnienia służby" do okoliczności faktycznych sprawy, gdyż stwierdzenie organu, że okres jego służby w wymiarze 2 lat, 11 miesięcy i 16 dni nie może być uznany za krótkotrwały w ujęciu bezwzględnym - długości tego okresu oraz fakt, że nie ma on charakteru tymczasowego, ze względu na to, że mógł w sposób kompleksowy zapoznać się ze specyfiką stawianych przed nim zadań oraz charakterem służby, jest niewystarczające, b) przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", poprzez nieuwzględnienie m.in. pozytywnych opinii w służbie, przyznanych licznych wyróżnień, nagród i odznaczeń za bardzo dobrą służbę po 1990 r., w tym w szczególności Brązowego Krzyża Zasługi, a także niewłaściwe uzasadnienie przez organ braku spełnienia "krótkotrwałości służby na rzecz totalitarnego państwa" w odniesieniu do okoliczności faktycznych w sprawie oraz poprzez wyjście poza ramy wytycznych zawartych w ww. wyroku i badanie przesłanek nieokreślonych w przepisie art. 8a ust.1 ustawy zaopatrzeniowej (brak dowodów na rzekome czerpanie przez niego określonych i wymiernych korzyści z powodu służby w formacji SB oraz uznania raportu z czerwca 1989 r. za spóźniony wyłącznie dlatego, że "powinien być złożony znacznie wcześniej, aniżeli w okresie postępujących wówczas transformacji").

W ocenie skarżącego, niedopuszczalna jest dokonana przez organ interpretacja art. 8a ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej zmierzająca do wyróżnienia kolejnej przesłanki warunkującej wyłączenie stosowania art. 15c, art. 22a, czy art. 24a, tj. "szczególnie uzasadnionego przypadku". Art. 8a ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy wprost powołuje się na dwa kryteria, czyli "krótkotrwałość służby przed 31 lipca 1989 r." oraz "rzetelne wykonywanie obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem życia i zdrowia". Spełnienie przedmiotowych przesłanek w danym stanie faktycznym warunkuje podjęcie, w ramach uznania administracyjnego, właściwej decyzji. Wydaje się, że gdyby ustawodawca chciał zamieścić dodatkową przesłankę warunkującą skorzystanie z art. 8a ust. 1 ustawy, to niewątpliwie zawarłby ją jako kolejny punkt ust. 1 w art. 8a powołanej ustawy. Zamieszczenie w treści przepisu art. 8a sformułowania "szczególnie uzasadniony przypadek" wskazuje jedynie na wyjątkowy charakter tej regulacji, na tle ustawy zaopatrzeniowej, zważywszy, że przesłanki wymienione przez art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy nie zostaną spełnione przez wielu byłych funkcjonariuszy i powinien być rozpatrywany jako element uznania administracyjnego, a nie jako dodatkowa przesłanka którą muszą spełnić wnioskodawcy.

Na potwierdzenie powyższego stanowiska odwołał się do odpowiedzi udzielonej przez [...] J. Z. na interpelację nr [...], z której to wynika, że organ zobligowany jest do badania dwóch przesłanek wynikających z art. 8a ustawy, tj. "krótkotrwałości służby" oraz "rzetelnego wykonywania obowiązków służbowych, w szczególności z narażeniem życia" i w tym kierunku będzie gromadził materiał dowodowy. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2008 r., sygn. akt I OSK 622/08 wskazał, że użycie w tekście przepisu pojęcia nieokreślonego zobowiązuje organ administracji publicznej do doprecyzowania (skonkretyzowania) tego pojęcia przy uwzględnieniu okoliczności faktycznych konkretnej sprawy i kontekstu normatywnego, w którym to pojęcie funkcjonuje. W sytuacji zatem, gdy w sprawie występują nieokreślone przesłanki podjęcia decyzji to uzasadnienie powodów przyjęcia przez organ stosujący prawo danego rozumienia określonego pojęcia musi być bardzo szczegółowe, pełne i przekonujące. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno więc wynikać, że wszystkie okoliczności istotnych dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Odnosząc się do wykładni poszczególnych przesłanek, o których mowa w art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej, czyli tzw. "klauzul generalnych" podkreślił, że interpretacja ta nie powinna opierać się na "definicjach słownikowych", jak czyni to organ, bowiem gdyby było to zamiarem ustawodawcy to zdefiniowałby te pojęcia w ramach słowniczka zawartego w ustawie. Skoro zaś nie skorzystał z takiej możliwości i posłużył się pojęciami nieostrymi w opisie poszczególnych kryteriów, pozostawiając "luz interpretacyjny" organowi, to pojęcia te powinny być interpretowane indywidualnie w każdej rozpatrywanej sprawie, zważywszy na różnorodność i niepowtarzalność stanów faktycznych mogących mieć miejsce w poszczególnych służbach mundurowych. W związku z tym Minister w sposób wadliwy dokonał interpretacji pojęć nieostrych, tj. "krótkotrwałość służby", "rzetelnego pełnienia służby po 12 września 1989 r." oraz "szczególnie uzasadniony przypadek", nie dokonując ich skonkretyzowania w odniesieniu do rozpatrywanego stanu faktycznego sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na wydane w sprawie rozstrzygnięcie.

Skarżący wskazał, że organ nie uwzględnił w swojej interpretacji faktu, iż w kontekście normatywnym art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy, jak i art. 13c ustawy okres służby po 12 września 1989 r. nie powinien w kontekście kryterium krótkotrwałości służby być dla nigo elementem obciążającym, to dodatkowo ocenił okres służby jedynie przez pryzmat definicji słownikowych, co nie uwzględnia warunku zdefiniowania pojęcia "krótkotrwałość służby" w ramach indywidualnej sprawy – danego stanu faktycznego, czym naruszył przepis art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Ustawodawca nie wskazał, że proporcje w przypadku krótkotrwałości służby należy odnosić jedynie do służby po 31 lipca 1990 r., a nie do całego okresu zatrudnienia po tej dacie, szczególnie, że była ona realizowana na rzecz państwa demokratycznego (wyrok z 15 lipca 2020 r., sygn. akt. II SA/Wa 2623/18).

W jego ocenie organ powinien był wskazać dokładnie jaki okres służby na rzecz totalitarnego państwa należy uznać za krótkotrwały oraz jaka proporcja powinna być zachowana pomiędzy okresem służby na rzecz totalitarnego państwa względem czasu służby do 12 września 1989 r. Tymczasem organ w uzasadnieniu decyzji ww. kryteriów nie dookreślił i nie wskazał dlaczego okres jego służby od [...] lipca 1986 r. do [...] czerwca 1990 r. w wymiarze 13%, tj. 35 miesięcy okresu służby na rzecz totalitarnego państwa na tle 22 lat, 6 miesięcy i 8 dni całkowitego okresu służby nie jest krótkotrwały, a także nie wyjaśnił z jakich powodów nie uwzględnił przy wyliczeniu proporcji również jego pracy po [...] sierpnia 1990 r. w wymiarze ponad 22 lat i dlaczego nie uwzględnił okoliczności, iż w okresie służby uznanym za służbę na rzecz totalitarnego państwa w wymiarze 2 lat, 11 miesięcy oraz 16 dni, przebywał na studiach w WSO MSW w [...], gdzie nie wykonywał, żadnych zadań i obowiązków służbowych polegających na zwalczaniu opozycji demokratycznej, związków zawodowych, stowarzyszeń, kościołów i związków wyznaniowych, łamaniu prawa do wolności słowa i zgromadzeń, gwałceniu prawa do życia, wolności, własności i bezpieczeństwa obywateli. Ponadto organ nie wyjaśnił dlaczego, przy ocenie spełnienia przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej, przy kryterium krótkotrwałości, pominął fakt odbywania studiów dziennych w WSO MSW w [...], co powinno mieć wpływ na ocenę tej przesłanki i być potraktowane jako aspekt pozytywny przy ocenie zasadności wniosku w trybie art. 8a ustawy.

W związku z tym należy przyjąć, że okres jego służby na rzecz "totalitarnego państwa" jest krótkotrwały w rozumieniu art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy.

Ponadto zaznaczył, że wbrew twierdzeniom organu, był wyłącznie kandydatem do PZPR, a nie należał do tej organizacji.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że w związku z intensyfikacją rozwoju epidemii i wprowadzeniem dodatkowych ograniczeń i zakazów związanych z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym, przedmiotową sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w oparciu o zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II z 17 maja 2021 r., które wydano na podstawie § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 1758, z późn. zm.), § 4 zarządzenia nr 21 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2020 r. w sprawie wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem SARS-CoV-2 ustalonych w zarządzeniu nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. oraz § 1 pkt 2 i § 3 zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z poźn. zm.) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] grudnia 2020 r., nr [...] o odmowie wyłączenia stosowania wobec S. P. art. 15c, art. 22a i 24a ustawy zaopatrzeniowej. Podstawę prawną ww. decyzji stanowił art. 8a ust. 1 ww. ustawy, zgodnie z którym minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Do osób, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy art. 15, art. 22 i art. 24 (ust. 2).

Powyższa decyzja została wydana w następstwie uprawomocnienia się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2623/19, który uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] września 2019 r. nr [...] o odmowie wyłączenia stosowania przepisów ustawy zaopatrzeniowej w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. uznając, że organ administracji dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd był obowiązany dokonać oceny zaskarżonej decyzji w kontekście art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego, która zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2101/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem zarówno organ administracji, jak i sąd, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej i zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, publ. LEX 745376).

Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa czyniącej pogląd Sądu nieaktualnym, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Powyższe przesłanki nie zaistniały po uprawomocnieniu się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2623/19.

W niniejszej sprawie znajduje również zastosowanie art. 170 P.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych, także inne osoby.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, wydając zaskarżoną decyzję organ nie uwzględnił w pełni oceny prawnej zawartej w powyższym wyroku i nie zrealizował sformułowanych w nim wytycznych co do dalszego postępowania. Należy zatem zarzucić organowi naruszenie art. 153 w związku z art. 170 P.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wydanym w niniejszej sprawie wyroku o sygn. akt II SA/Wa 2623/19 wskazał, że organ w zaskarżonej decyzji nie dokonał w sposób prawidłowy analizy, czy służba S. P. przed 31 lipca 1990 r. mogła być traktowana jako służba krótkotrwała, bowiem nie dokonał szczegółowej oceny, a jedynie przywołał w uzasadnieniu okresy służby pełnionej przez skarżącego, a zatem nie stwierdził, czy w sprawie ziściła się przesłanka z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Sąd uznał, że okres 2 lat, 11 miesięcy i 16 dni służby skarżącego na rzecz totalitarnego państwa, na tle całkowitego okresu służby wynoszącego 22 lata, 8 miesięcy i 8 dni, nie wyklucza możliwości stwierdzenia, że była to służba krótkotrwała. Sąd wskazał, że przeprowadzona przez organ wykładnia językowa pojęcia krótkotrwałości, jakoby była tożsama z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością jest prawidłowa i ma zastosowanie w przedmiotowym stanie faktycznym, a zatem służba pełniona przez ponad 2 lata, w zestawieniu z ogólnym wieloletnim zatrudnieniem resortowym, ma właśnie taki charakter.

Zdaniem Sądu stanowisko organu co do rzetelności służby skarżącego również nie jest jasne, zwłaszcza wobec faktów przez niego przytoczonych. Organ nie zbadał całościowo przebiegu służby skarżącego, jego licznych nagród, awansów i odznaczeń, a skupił się na fakcie skazania w 1997 r. na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na dwa lata oraz zakazem prowadzenia pojazdów na jeden rok. Nadto organ wskazywał na fakt ukarania w 2004 r. karą dyscyplinarną upomnienia, jednak organ nie przedstawił, a także nie wynika to z otrzymanej dokumentacji, jakie były podstawy i okoliczności jej wymierzenia. Sąd zaznaczył, że nie można przyjąć, iż wolą ustawodawcy było zastosowanie rozpoznawanego przepisu wyłącznie w stosunku do funkcjonariuszy wybitnie zasłużonych, bowiem nie zostało to wyartykułowane wprost.

Sąd podkreślił także, że narażenie zdrowia i życia nie stanowi miary rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków, lecz jest egzemplifikacją takiej rzetelności, a zatem podstawą ustalenia, że służba była wykonywana rzetelnie mogą być również inne okoliczności.

Reasumując Sąd stwierdził, że organ nie przeprowadził rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy pod kątem zastosowania art. 8a ust 1 ustawy zaopatrzeniowej, a tym samym naruszył art. 7 K.p.a., 77 § 1 K.p.a., 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a.

Zawierając w uzasadnieniu wyroku wskazania, co do dalszego postępowania Sąd podał, że "... organ powinien dokonać wyczerpującej oceny służby skarżącego pod kątem szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Wyrażając ocenę w tym zakresie organ powinien przywołać fakty dotyczące służby S. P., jego postawy, charakteru służby, warunków jej pełnienia i odnieść powyższe do ustawowej przesłanki "rzetelności pełnienia służby". Musi również dokonać przedmiotowej oceny w kontekście krótkotrwałej służby przed 12 września 1989 r., w szczególności biorąc pod uwagę stosunek okresu służby na rzecz totalitarnego państwa, ale też i charakter pełnionej służby. Dopiero wnikliwa ocena przebiegu służby skarżącego w zestawieniu z krótkotrwałością jej pełnienia w strukturach bezpieczeństwa PRL powinna stanowić punkt wyjścia do rozważań, czy w sprawie mamy do czynienia ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem pozwalającym pozytywnie załatwić wniosek strony.".

Dokonując kontroli wykonania przez organ zaleceń Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku sygn. II SA/Wa 2623/19 należy skonstatować, że organ nie zrealizował ich w pełni.

Organ ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, że okres służby pełnionej na rzecz totalitarnego państwa w wymiarze 2 lat, 11 miesięcy i 16 dni, na tle całkowitego okresu pełnionej przez skarżącego służby, tj. 22 lat, 6 miesięcy i 8 dni, stanowi 13% ogółu służby, a zatem nie można uznać, że był to okres o charakterze tymczasowym, epizodycznym, czy też doraźnym. Następnie organ, analizując przesłankę rzetelności, uwypuklił fakt skazania na karę 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na 2 lata oraz orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres roku oraz ukaranie karą dyscyplinarną upomnienia, a z otrzymanej dokumentacji nie wynika jakie były podstawy i okoliczności wymierzenia tejże kary. Nadto zaznaczył, że konieczność sumiennego wykonywania zadań i obowiązków jest standardową powinnością każdego funkcjonariusza służb mundurowych, co wynika bezpośrednio z treści roty ślubowania. Mając powyższe na uwadze, w ocenie organu, nie można uznać, że otrzymywanie w czasie pełnienia służby nagród lub innych gratyfikacji będzie w pełni niwelować przewinienia, których dopuścił się funkcjonariusz. Na tej podstawie organ doszedł do wniosku, że w obliczu popełnienia przez skarżącego przestępstwa, a nadto ukaranie go karą dyscyplinarną upomnienia nie można uznać, iż wykonywał on swoje obowiązki rzetelnie.

Organ ustalił także, że w sprawie nie może zaistnieć szczególnie uzasadniony przypadek również ze względu na utożsamianie się przez skarżącego z ustrojem totalitarnym. Na poparcie powyższej tezy wskazał, że skarżący nawiązał stosunek w ramach służby państwowej, realizował nałożone na niego czynności, a także wykazywał własną inicjatywę mającą na celu umacnianie tego ustroju. Wskazał nadto na przynależność skarżącego do PZPR, a z dokumentacji personalnej wynikało, że ma on wyrobiony światopogląd materialistyczny, jest aktywny w życiu partyjnym, a także jest aktywnym członkiem ZSMP. Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że skarżący charakteryzował się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność typową dla ustroju państwa totalitarnego, a jego służba na rzecz totalitarnego państwa nie może zostać zakwalifikowana jedynie jako służba, która była pełniona w czasie i miejscu wskazanym w ustawowej definicji, ale cechowała się podejmowaniem konkretnych działań ukierunkowanych na rozwój ww. ustroju. Organ podkreślił także, że w czasie służby zaliczonej przez IPN do pełnionej na rzecz totalitarnego państwa skarżący był słuchaczem WSO MSW w [...], której zadaniem było wykształcenie przyszłych oficerów w duchu patriotyzmu i internacjonalizmu, w wierności ideom PZPR oraz w celu rozwoju socjalistycznej ojczyzny.

Powyższe ustalenia co do baraku spełnienia warunku z art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej pozostają w sprzeczności z oceną prawną wyrażoną już przez Sąd, który wskazywał w jaki sposób należy interpretować przepis prawa materialnego oraz w jaki sposób organ winien zastosować ową wykładnię na gruncie rozpoznawanej sprawy.

Po pierwsze w przedmiocie przesłanki krótkotrwałości Sąd jednoznacznie uznał, że okres 2 lat, 11 miesięcy i 16 dni, na tle całkowitego okresu pełnionej przez skarżącego służby, tj. 22 lat, 6 miesięcy i 8 dni, jest tożsamy z określeniami takimi jak: nietrwałość, przelotność lub chwilowość, tj. odpowiada prawidłowo przeprowadzonej przez organ wykładni językowej, a zatem należy skonstatować, iż okres służby na rzecz totalitarnego państwa był krótkotrwały. Zatem wbrew stanowisku organu należy przyjąć, że w niniejszej sprawie został spełniony warunek z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.

W odniesieniu do przesłanki rzetelnego wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r. organ nie zastosował się do zaleceń Sądu i nie rozpatrzył całokształtu okoliczności mogących mieć wpływ na powyższą ocenę, a ponownie skupił się na fakcie skazania za przestępstwo i ukarania kara dyscyplinarną upomnienia. Organ poprzestał także na stwierdzeniu, że z przedstawionych dokumentów nie wynika za jakie działanie skarżący został ukarany karą dyscyplinarną, chociaż Sąd wskazywał na konieczność ustalenia owych kwestii. Jednakże organ nie podjął żadnych czynności, aby pozyskać wiedzę na wskazany temat. Nie uwzględnił nadto szeregu okoliczności świadczących o rzetelnym wykonywaniu obowiązków, tj. nagrody, podwyżki, premie, czy też awanse.

W ocenie tutejszego Sądu organ przy rozpoznawaniu zagadnienia rzetelnego wypełniania obowiązków nie zwrócił uwagi na czas, w którym doszło do skazania i ukarania. Są to bardzo odległe daty (1997 r. i 2004 r.), a zatem należało wziąć pod uwagę kwestię możliwego zatarcia ww. kar. W przypadku stwierdzenia zatarcia organ winien traktować rzeczone kary jako niebyłe. Należy wskazać także, że zatarcie niesie za sobą skutek w postaci konieczności usunięcia wszelkich informacji o skazaniu, czy też ukaraniu z rejestrów oraz akt osobowych. Sąd podkreśla ponadto, że fakt, iż powyższe mogło nie mieć miejsca w przedmiotowej sprawie i organ miał wiedzę o niebyłych karach, nie może wpływać negatywnie na sytuacje skarżącego. Organ nie przeanalizował również jakie znaczenie dla całościowej oceny służby skarżącego ma rodzaj przestępstwa, którego niegdyś dopuścił się skarżący, tj. spowodowania wypadku w komunikacji, a zatem przestępstwa nieumyślnego oraz fakt, iż kara upomnienia jest najłagodniejszą karą w postępowaniu dyscyplinarnym, wymierza się ją za lekkie, błahe przewinienia.

W zaskarżonej decyzji organ podniósł także, że skarżący utożsamiał się z ustrojem totalitarnym, bowiem przystąpił do służby państwowej, był słuchaczem WSO MSW w [...], przynależał do PZPR oraz ZSMP. Organ wskazał, że skarżący podejmował konkretną działalność na rzecz rozwoju ustroju totalitarnego. Mając na względzie powyższe, w ocenie organu, wykluczone jest przyjęcie, że w stosunku do skarżącego wystąpiły szczególne okoliczności umożliwiające wyłączenie stosowania przepisów ograniczających świadczenia dla osób pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa.

W świetle powyższego dla rozstrzygnięcia sprawy znaczenie ma kwestia charakteru czynności podejmowanych przez skarżącego. W niniejszej sprawie organ odstąpił od całościowej oceny tego, czy skarżący w trakcie służby państwowej, członkostwa w PZPR, ZSMP oraz w momencie odbywania studiów w WSO MSW w [...] realizował zadania charakteryzujące totalitarny ustrój, czy też były to aktywności pozbawione owej cechy. Same członkostwo w określonych instytucjach charakterystycznych dla ustroju totalitarnego, mających kreować światopogląd właściwy dla owego ustroju, nie może prowadzić do wniosku, że osoba do nich należąca utożsamiała się z systemem totalitarnym. Organ nie wskazał na działania skarżącego, które mogłyby świadczyć o prezentowaniu przez niego konkretnego światopoglądu i propagowania określonej ideologii. Mając powyższe na względzie, w ocenie tutejszego Sądu, pogląd organu o utożsamianiu się skarżącego z państwem totalitarnym jest co najmniej przedwczesny.

Z powyższego wynika, iż organ w swych rozważaniach zastosował kryterium tzw. odpowiedzialności zbiorowej, wynikające z samego faktu przynależenia funkcjonariusza do określonej struktury organizacyjnej MSW i członkostwa w PZPR. Nie kierował się natomiast zasadą dociekania prawdy obiektywnej.

Takie podejście nie uzyskuje akceptacji w demokratycznym państwie prawa. Sąd w całej rozciągłości zgadza się z uchwałą Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 16 września 2020 r. sygn. akt III UZP 1/20 stwierdzającą, iż kryterium "służby na rzecz totalitarnego państwa", określone w art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka służących reżimowi komunistycznemu.

Także dotychczasowy dorobek orzeczniczy Naczelnego Sądu Administracyjnego (przykładowo wyrok z dnia 12 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2114/19 – publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) ukształtował pogląd, iż wykładni art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, należy dokonywać z uwzględnieniem wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP zasady sprawiedliwości społecznej. Jest ona kojarzona z koniecznością poszanowania niezbywalnej godności człowieka, który powinien być traktowany przez organy państwa w sposób bezstronny i sprawiedliwy według jednolitej miary dla wszystkich (za W. Sokolewicz [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2018, s. 158). Jednocześnie wskazuje się, że oznacza ona zakaz arbitralności państwa przy określeniu sytuacji prawnej obywateli (por. wyrok TK z dnia 22 grudnia 1997 r., sygn. akt K 2/97). Zasada sprawiedliwości społecznej jest zatem wyznacznikiem zmierzającym do tego, aby Państwo podejmowało wobec swoich obywateli działania, które nie będą miały cech dowolności. Powinna ona uwzględniać indywidualne przypadki, które pozwalają na uwzględnienie szczególnej sytuacji danego podmiotu. Podnosi się w doktrynie, że "w ujęciu art. 2 Konstytucji RP sprawiedliwość społeczna jest celem, który ma urzeczywistniać demokratyczne państwo prawne. Nie jest bowiem demokratycznym państwem prawnym państwo, które nie realizuje idei sprawiedliwości społecznej, przynajmniej pojmowanej jako dążenie do zachowania równego w stosunkach społecznych i powstrzymywania się od kreowania nieusprawiedliwionych, niepopartych obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów" (P. Tuleja [w:] Konstytucja RP tom I Komentarz do art. 1-86, red. M. Safian, L. Bosek, Warszawa 2016, s. 243)". (...) Charakteru służby "na rzecz" państwa o określonym profilu ustrojowym nie przejawia ani taka aktywność, która ogranicza się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, bez bezpośredniego zaangażowania w realizację specyficznych – z punktu widzenia podstaw ustrojowych – zadań i funkcji tego państwa, ani tym bardziej taka aktywność, która pozostaje w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego. (...) Skoro tego rodzaju restrykcyjne unormowania znajdują uzasadnienie aksjologiczne wobec osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji, niezależnie od krytycznej oceny techniki legislacyjnej operującymi swojego rodzaju domniemaniem tego typu aktywności wszystkich funkcjonariuszy, to brak racjonalnych podstaw do przyjęcia, aby unormowania te znajdowały uzasadnienie aksjologiczne wobec osób, których aktywność w przeszłości ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, bez bezpośredniego zaangażowania w realizację specyficznych – z punktu widzenia podstaw ustrojowych – zadań i funkcji państwa totalitarnego".

Okoliczności pełnionej przez skarżącego służby w latach 1986 – 1989, zwłaszcza iż była ona pełniona przez skarżącego w charakterze studenta w Wyższej Szkoły Oficerskiej MSW w [...], zostały zbadane pobieżnie, albowiem ocena organu skupiała się w istocie na samej przynależności do określonej formacji mundurowej a nie do zadań realizowanych przez funkcjonariusza w służbie, jak też przynależności do organizacji politycznych. Niepozbawiona znaczenia przy tym jest postawa skarżącego, który po zakończeniu studiów resortowych zadeklarował chęć kontynowania służby w wydziale zajmującym się przestępczością gospodarczą. Nietrafna jest przy tym ocena organu, iż skarżący uczynił to zbyt późno. Dopiero bowiem zakończenie studiów resortowych i poznanie całego spektrum działania aparatu bezpieczeństwa oraz porządku Państwa pozwoliło skarżącemu wyrobić zdanie i podjąć świadomą decyzję, co do dalszego rozwoju kariery zawodowej w MSW. Na kontynuowanie służby w dotychczasowej jednostce organizacyjnej lub jej odpowiedniku skarżący się jednak nie zdecydował. Zdaniem Sądu, organ nie dokonał ustaleń i nie poczynił rozważań zmierzających do wyjaśnienia, jakich konkretnie czynów dopuścił się skarżący i jak istotną funkcję, w stosunkowo krótkim czasie na tle całego przebiegu służby pełnił w strukturach MSW, które to z kolei nie pozwalają na stwierdzenie, że pomimo pełnienia wieloletniej służby w sposób doceniany przez przełożonych, w sprawie mamy do czynienia ze szczególnym przypadkiem, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni dokonaną przez Sąd ocenę prawną i przyjmie, że służba pełniona przez skarżącego przed 31 lipca 1990 r. miała charakter krótkotrwały. Organ powinien dokonać wyczerpującej oceny służby skarżącego pod kątem szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Wyrażając ocenę w tym zakresie organ powinien przywołać fakty dotyczące służby S. P., jego postawy, charakteru służby, warunków jej pełnienia, konkretnych działań podejmowanych w służbie, zwrócić uwagę na kwestię zatarcia kar i skutku takiego stanu rzeczy, ewentualnie podjąć czynności w celu ustalenia za jakie działanie skarżącego ukarano karą dyscyplinarną upomnienia, a także określić znaczenie rodzaju przestępstwa, którego dopuścił się niegdyś skarżący i skonfrontować te ustalenia z dokonaną przez przełożonych oceną służby pełnionej przez funkcjonariusza po 12 września 1989 r. Organ nie może pominąć faktu, iż popełnione przez skarżącego przestępstwo (spowodowanie wypadku komunikacyjnego) w ocenie jego przełożonych nie rzutowało na pozostanie w służbie. Obdarzono skarżącego swoistego rodzaju kredytem zaufania, którego ten nie zawiódł, czego dowodzi udokumentowany przebieg służby i uhonorowanie Brązowym Krzyżem Zasługi. Powyższe ustalenia będą punktem wyjścia do kwalifikacji, czy służba skarżącego była pełniona w sposób rzetelny w rozumieniu art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej i czy była służbą publiczną pełnioną rzecz państwa jako takiego, czy też służbą realizującą zadania i funkcje państwa totalitarnego.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804, z późn. zm.) w punkcie 2 sentencji wyroku. Do kosztów tych Sąd zaliczył wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości 480 zł.