Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2209/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k ust. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2007 nr 19 poz 115
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity
article: art. 2 pkt 33
journal: Dz.U. 2005 nr 108 poz 908
law: Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2011 roku, nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej też jako organ drugiej instancji, organ odwoławczy) utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2011 r. nr [...] wydaną przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego (dalej też jako organ I instancji) o nałożeniu na K. B. kary pieniężnej w kwocie 3 000,- zł.

Organ I instancji ustalił, że K. B. (dalej jako skarżący, strona) wykonując przejazd po autostradzie [...] na odcinku węzeł T. - węzeł B., pojazdem samochodowym marki [...], nr rej. [...], o dmc 11990 kg obowiązany był do uiszczenia opłaty elektronicznej, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 z późn. zm.) – dalej jako udp. Powyższego obowiązku nie dopełnił, dlatego też organ I instancji decyzją z [...] lipca 2011 r. nałożył karę pieniężną w wysokości 3000 zł za naruszenie art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 4 i z art. 131 ust. 1 pkt 2 udp.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona, reprezentowana przez pełnomocnika wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, bądź jej uchylenie i umorzenie postępowania przed organem l instancji, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 4 udp, poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie. W ocenie strony organ I instancji prawidłowo ustalił, że kierujący pojazdem samochodowym nie posiadał urządzenia wykorzystywanego w elektronicznym systemie poboru opłat, jednakże nieprawidłowo przyjął odpowiedzialność strony skutkującą nałożeniem kary pieniężnej wskazanej w art. 13k ust. 1 pkt 1 udp. Strona podnosiła, iż nie miała technicznej możliwości uiszczenia opłaty, gdyż pracodawca skarżącego został poinformowany o trudnościach w produkcji oraz wysyłce urządzeń wykorzystywanych w elektronicznym systemie poboru opłat;

naruszenie przepisów postępowania: art. 7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niepogłębiający zaufania obywateli do organów administracji, art. 11 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie przez organ administracji zasadności przesłanek nałożenia kary pieniężnej.

Organ odwoławczy decyzją z dnia [...] września 2011 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Stwierdził, że elektroniczny system poboru opłat z dniem 1 lipca 2011 r. zastąpił system "winietowy". Obowiązek ponoszenia powyższej opłaty spoczywa na korzystającym z dróg krajowych lub ich odcinków, natomiast sankcja za naruszenie tego obowiązku nakładana jest na kierującego pojazdem, na co wskazuje wykładnia normy prawnej - art. 13k udp. Powołał się na zasady ustawowe : art. 13 ust. 1 pkt 3 udp stanowiący, że korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108. poz. 908, z późn. zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.

Wskazał na obowiązki, wynikające z dyspozycji art. 13i ust. 4a i 4b udp nałożone na kierującego pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, który jest obowiązany do:

włączenia urządzenia, zainstalowanego w pojeździe, wykorzystywanego do naliczania opłaty elektronicznej, podczas przejazdu po drodze, na której pobierana jest ww. oplata,

wprowadzenia do ww. urządzenia prawidłowych danych o rodzaju pojazdu,

używania ww. urządzenia zgodnie z przeznaczeniem.

niezwłocznego zjechania z drogi objętej obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej w przypadku stwierdzenia niesprawności powyższego urządzenia.

Jako podstawę prawną odpowiedzialności wskazał art. 13k ust. 1 oraz ust. 2 udp, który stanowi, iż za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną wymierza się karę administracyjną w wysokości 3 000 zł w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej, niewłączania urządzenia zainstalowanego w pojeździe, wykorzystywanego do elektronicznego poboru opłat, bądź też niezjechania z drogi krajowej w przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania ww. urządzenia oraz karę administracyjną w wysokości 1 500 zl w przypadku niewprowadzenia do ww. urządzenia prawidłowych danych pojazdu, czy też użytkowania urządzenia niezgodnie z jego przeznaczeniem.

Powołał się na rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2011 r. w sprawie trybu, sposobu i zakresu kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r., nr 133, poz. 773) stanowiącego o dopuszczalnym przeprowadzaniu kontroli stacjonarnej oraz kontroli mobilnej, celem sprawdzenia prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej. Kontrola stacjonarna polega na kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej za pomocą stacjonarnych lub przenośnych przyrządów automatycznych ujawniających i rejestrujących informacje o naruszeniu obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej (por. § 2 pkt 10 ww. rozporządzenia z dnia 23 czerwca 2011 r.). Kontrola mobilna polega natomiast na kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej dokonywanej bezpośrednio przez kontrolującego, tj. funkcjonariusza Policji, inspektora Inspekcji Transportu Drogowego, naczelnika urzędu celnego, dyrektora izby celnej, funkcjonariusza Straży Granicznej (por. § 2 pkt 11 ww. rozporządzenia z dnia 23 czerwca 2011 r., w zw. z art. 131 ust. 1 udp).

Wyjaśnił, iż w Polsce w elektronicznym systemie poboru opłat wykorzystywana jest technologia mikrofalowa DSRC (Dedicated Short Rangę Communication - dedykowana komunikacja krótkiego zasięgu). Technologia DSRC działa w oparciu o dwa rodzaje współpracujących urządzeń: czujniki rejestrujące fale, umieszczone na bramownicach wzniesionych nad drogą objętą obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej i w pojazdach Inspekcji Transportu Drogowego oraz transponderu (tzw. viabox, obu) wysyłającego dane o pojeździe do czujników. W chwili, gdy kierujący pojazdem przejeżdża pod bramownicą lub do pojazdu zbliży się Mobilna Jednostka Kontrolna Inspekcji Transportu Drogowego, nawiązywana jest łączność między urządzeniem umieszczonym na bramownicy (lub w pojeździe służbowym Inspekcji Transportu Drogowego), a jednostką pokładową (viabox, obu) zainstalowaną w pojeździe. Dane o pojeździe przekazywane są do operatora, a następnie centrum rozliczeniowego. Na bramownicach zainstalowane są również urządzenia pozwalające na ujawnienie oraz rejestrację pojazdów, które nie uiściły opłaty elektronicznej.

Organ odwoławczy nie znalazł podstawy do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji. Stwierdził, iż ustawa o drogach publicznych przewiduje konieczność uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po drogach krajowych (określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011r.) pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5t., w tym autobusem niezależnie od jego dopuszczalnej masy całkowitej.

Uznał za bezsporne, iż w dniu [...] lipca 2011 r. K. B. wykonywał przejazd po autostradzie [...] na odcinku węzeł T. – węzeł B., pojazdem samochodowym marki [...], nr rej. [...], o dmc 11990 kg bez uiszczenia opłaty o której mowa w art. 13 ust. 1 pkl 3 udp. Powyższe potwierdził protokół kontroli nr [...] z [...] lipca 2011 r. sporządzony przez organ kontrolny przy współudziale kontrolowanego kierowcy, gdzie zapewniono kontrolowanemu możliwości przedstawienia własnej wersji zdarzeń. Umocowanie do sporządzenia protokołu kontroli wynika z art. 67 § 1 k.p.a. oraz z § 6.1 ww. rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2011 r. w sprawie trybu, sposobu i zakresu kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej.

Stwierdził, że protokół podpisał kontrolujący i kontrolowany, który mógł wnieść zastrzeżenia do protokołu kontroli, jak również odmówić jego podpisania. Protokół kontroli drogowej stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., zatem sporządzony w przepisanej formie przez powołany do tego organ państwowy stanowi dowód tego co zostało w nim urzędowo stwierdzone.

Podpisanie protokołu kontroli drogowej bez zastrzeżeń, co miało miejsce w niniejszej sprawie, stanowi dowód na okoliczności w nim stwierdzone i wyznacza granice postępowania administracyjnego co do faktów i stanu prawnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2009 r., sygn. akt II GSK 240/09).

Odnosząc się do zarzutów odwołania nie zgodził się z zarzutem naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 4 udp. Stwierdził, że okoliczność, iż strona nie miała technicznej możliwości uiszczenia opłaty, gdyż pracodawca skarżącego został poinformowany o trudnościach w produkcji oraz wysyłce urządzeń wykorzystywanych w elektronicznym systemie poboru opłat, nie może stanowić podstawy do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji. Wprawdzie w uzasadnieniu decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego wskazano, iż w dniu [...] lipca 2011 r. w kontrolowanym pojeździe stwierdzono brak urządzenia wykorzystywanego w elektronicznym systemie poboru opłat, niemniej jednak powyższe nie stanowiło podstawy do nałożenia na stronę kary pieniężnej. Podstawę decyzji organu I instancji stanowił fakt naruszenia przez skarżącego normy prawnej wskazanej w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, tj. nieuiszczenie opłaty za przejazd po odcinku drogi krajowej, określonej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r., co zostało przez organ I instancji wskazane zarówno w sentencji zaskarżonej decyzji jak i jej uzasadnieniu.

Podkreślił, iż rozwiązanie normatywne wyrażone w ustawie o drogach publicznych nie sankcjonuje naruszenia polegającego na braku urządzenia viabox, natomiast dyspozycja wyrażona w art. 13k ust. 1 pkt 1 udp przewiduje karę administracyjną za przejazd po drogach krajowych bez uiszczenia opłaty elektronicznej. Obowiązujący system pozwala na naliczanie i pobieranie opłaty elektronicznej wyłącznie za pośrednictwem zainstalowanego w pojeździe urządzenia, tzw. viaboxu, a co za tym idzie brak zainstalowania w pojeździe ww. urządzenia, w toku wykonywania przejazdu po drogach wskazanych w ww. załączniku nr I i 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r., skutkuje tym, iż opłata elektroniczna nie może zostać uiszczona, a organ administracji publicznej obowiązany jest do nałożenia na kierującego kary administracyjnej, zgodnie z dyspozycją wyrażoną w art. 13k ust. 1 pkt 1 udp.

Nadmienił, iż ustawa o drogach publicznych nakłada na kierującego pojazdem (a nie na przedsiębiorcę prowadzącego działalność transportową) określone obowiązki w zakresie elektronicznego systemu poboru opłat oraz przewiduje sankcje za niewykonanie tych obowiązków. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. enumeratywnie określa sieć płatnych dróg krajowych. Strona nie może zatem skutecznie uwolnić się od ww. odpowiedzialności poprzez wskazanie, iż skarżący nie miał "technicznej możliwości posiadania urządzenia systemu elektronicznego poboru opłat (viabox)". Organ odwoławczy zauważa, iż fakt zawarcia przez pracodawcę skarżącego umowy cywilnoprawnej z konsorcjum wdrażającym elektroniczny system poboru opłat, czy też późniejsze informacje o trudnościach w dostawnie ww. urządzenia nie mogą stanowić podstawy do zmodyfikowania lub zniesienia obowiązku o charakterze publiczno-prawnym, wynikającego z obowiązujących przepisów prawa administracyjnego. Nakłada on na korzystającego z dróg krajowych lub ich odcinków obowiązki o charakterze bezwzględnym, m.in. obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych (określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r.). Z dowodu rejestracyjnego okazanego przez stronę wynika jednoznacznie, że dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego samochodu ciężarowego, marki [...], nr rej. [...], wynosi 11990 kg. Powyższe wskazuje, iż kierujący ww. pojazdem samochodowym był obowiązany do uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po sieci dróg płatnych.

W świetle powyższego, organ odwoławczy ocenił, że bez znaczenia dla istoty rozstrzygnięcia pozostają wydruki wiadomości e - mail, przesłane wraz z odwołaniem od zaskarżonej decyzji, informujące o trudnościach w produkcji i wysyłce urządzeń viabox. Wskazał, że dystrybucję powyższych urządzeń rozpoczęto w dniu 2.05.2011 r., dlatego właściciel pojazdu miał możliwość podjęcia procedur związanych z zakupem ww. urządzenia z odpowiednim wyprzedzeniem. W przeciwnym razie kierowca pojazdu wobec braku urządzenia, wykorzystywanego w elektronicznym systemie poboru opłat, powinien nie wykonywać przejazdu po płatnych odcinkach dróg krajowych wymienionych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. Miał możliwość wyposażenia się przed rozpoczęciem przejazdu w odpowiednią mapę wskazującą na odcinki dróg objęte elektronicznym systemem poboru opłat.

Podkreślił, że na gruncie prawa administracyjnego zasadą jest, że odpowiedzialność ogranicza się do ustalenia, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, skutkującego nałożeniem kary administracyjno - prawnej, nie dokonuje się natomiast oceny i nie czyni przedmiotem rozważań kwestii zawinionego działania strony lub braku winy, stopnia szkodliwości czynu, braku zachowania należytej staranności, podjęcia wystarczających środków ostrożności mających wyłączyć ponoszenie przez stronę odpowiedzialności administracyjnej czy też dopuszczenia się rażącego niedbalstwa. Do odpowiedzialności administracyjnej wystarczy jedynie, że organ stwierdzi naruszenie przepisu prawa materialnego obligującego go do wydania decyzji, w której określi karę administracyjną. Odpowiedzialność administracyjna skonstruowana na zasadzie ryzyka oznacza, że nieważne jest. czy podmiot, który ma być ukarany, zawinił, czy też po prostu nastąpiło określone zdarzenie. Istotą kary administracyjnej jest bowiem przymuszenie do respektowania nakazów i zakazów.

Organ odwoławczy za nietrafny uznał zarzut strony naruszenia art. 7, art. 8, czy leż art. 11 w zw. z art. 8 k.p.a. uznając, że organ I instancji kompleksowo ustalił okoliczności faktyczne, ocenił je, czemu dał wyraz w sporządzonej decyzji, jak również odniósł się do twierdzeń strony wysuwanych w toku postępowania administracyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika wniósł o uwzględnienie skargi, uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego wniósł o uwzględnienie skargi, uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Zarzucił naruszenie:

przepisów prawa materialnego tj. art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 4udp poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji uznanie przez organ I instancji, że zasadne jest wymierzenie kary w wysokości 3.000,- zł na kierującego pojazdem K. B., który poruszał się po drodze krajowej pojazdem samochodowym bez uiszczenia opłaty elektronicznej;

naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, które miały wpływ na wynik postępowania, tj. art. 7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nie podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy;

naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, które miały wpływ na wynik postępowania, tj. art. 8 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i prowadzenie postępowania w sposób niepogłębiający zaufania obywateli do organów Państwa;

naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, które miały wpływ na wynik postępowania, tj. art. 11 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie przez organ zasadności przesłanek nałożenia kary pieniężnej;

naruszenie podstawowych zasad demokratycznego państwa prawnego wyrażonych w art. 2 Konstytucji RP, a w szczególności naruszenie zasad zaufania obywateli do państwa poprzez nałożenie na skarżącego kary będącej konsekwencją uchybienia po stronie organu administracji;

naruszenie art. 2 w zw. z art. 7 Konstytucji RP tj. naruszenie zasady praworządności.

Skarżący przyznał, iż jako kierujący pojazdem nie posiadał urządzenia systemu elektronicznego poboru opłat, co prawidłowo ustalił organ I instancji. Błędna subsumcja stanu faktycznego pod przepis art. 13 k ust. 1 udp polega na nie uwzględnieniu przez organ I instancji i nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności towarzyszących niniejszemu zdarzeniu, co stanowi naruszenie art. 7 k.p.a. Główny Inspektor Transportu Drogowego nie wziął pod uwagę, iż wina w niedostarczeniu urządzenia viabox, leży po stronie K. Sp. z o.o., a więc i GPPKiA.

Podkreślił, iż jest pracownikiem N. Sp. z o.o. i na jej rzecz wykonywał przejazd w dniu [...] lipca 2011 r. N. Sp. z o.o. w dniu [...] czerwca 2011 r. zawarła umowę z K. Sp. z o.o. działającej w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa. Pracodawca skarżącego dokonał przedmiotowej czynności prawnej 17 dni przed wejściem w życie przepisu ustawiającego pobieranie opłat za przejazd po wybranych drogach krajowych. N. Sp. z o.o. oczekiwała na niezwłoczne dostarczenie urządzeń systemu elektronicznego poboru opłat, zatem z wystarczającym wyprzedzeniem podpisała umowę nabycia urządzeń viabox celem spełnienia ustawowego obowiązku. Podnoszona przez organ administracji okoliczność, iż niniejszy system był dostępny od maja 2011 r. nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie, skoro w dniu [...] czerwca 2011 r. pracodawca skarżącego został poinformowany drogą elektroniczną przez Dział Kadr Paliwowych BP o wstrzymaniu produkcji i wysyłki urządzeń viabox przez K. Sp. z o.o. Problemy z otrzymaniem urządzenia viabox mieli również inni przedsiębiorcy i osoby fizyczne. Zjawisko to było dość powszechne o czym świadczą liczne artykuły zamieszczone na stronach internetowych, np. powołany artykuł ze stron: [...] ,[...], co jednoznacznie stanowi o niedopełnieniu zobowiązań ze strony K. Sp. z o.o

Zdaniem skarżącego, spółka ta jest odpowiedzialna za nieposiadanie przez niego urządzenia viabox w prowadzonym pojeździe. Bez znaczenia jest możliwość nabycia tego urządzenia od maja 2011 r., skoro pracodawca skarżącego nie mógł przewidzieć zaistniałych problemów z produkcją i dostarczaniem przyrządów viabox, pozostając w przekonaniu, iż urządzenia otrzyma przed wejściem w życie ustawy, a pracownicy, w tym skarżący, będą mogli korzystać z płatnych dróg zgodnie z dyspozycją nowego przepisu.

Według skarżącego niezwykle istotnym jest, iż K. Sp. z o.o działała w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa, zatem i konkretnie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad. W konsekwencji, Skarb Państwa jest odpowiedzialny za opóźnienia w produkcji i wysyłki urządzeń viabox, czego skutkiem było nieotrzymanie przez pracodawcę skarżącego niniejszego urządzenia w odpowiednim terminie i nieposiadanie go w dniu korzystania z odcinka drogi krajowej Al przez skarżącego.

Zdaniem skarżącego, organ administracyjny nałożył na niego karę pieniężną w wysokości 3 000,- zł za uchybienie wywołane działaniem Skarbu Państwa, co jest niezgodne z zawartymi w art. 2 Konstytucji RP zasadami demokratycznego państwa prawa. Narusza to zasadę zaufania obywatela do państwa wyrażoną również w art. 8 k.p.a., co w konsekwencji prowadzi no naruszenia zasadny praworządności opisanej w art. 2 i 7 Konstytucji PR. Nałożono na skarżącego karę z przyczyn spowodowanych przez organ administracji rządowej tj. Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad działającego przy pomocy Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad.

Skarżący podkreślił, iż K. Sp. z o.o. został wybrany przez GDDKiA jako jedyny wykonawca wdrażania systemu viatoll i jedyny producent urządzeń viabox. Spółka reprezentująca Skarb Państwa ponosi zatem odpowiedzialność za niedostarczenie urządzenia pracodawcy skarżącego. W przedmiotowym postępowaniu organy administracji przerzucają swe błędy na obywatela, co nie może mieć miejsca w demokratycznym państwie prawa. Nałożenie na skarżącego kary nastąpiło na skutek w błędu organu administracji w postaci niedotrzymania zobowiązania przez podmiot działający w imieniu i na rzecz organu administracji. Podkreślił, że jego pracodawca zawarł umowę z K. Sp. z o.o. pozostając w zaufaniu do działania systemu administracyjnego państwa i będąc w przekonaniu, iż wykonawca wybrany przez GDDKiA, wywiąże się z niniejszej umowy.

Podniósł zatem, że organy państwowe nałożyły na obywateli obowiązek nie zapewniając środków i możliwości jego spełnienia. Z tego względu nie może ponosić odpowiedzialności za fakt, iż jego pracodawca pragnący spełnić ustawowy obowiązek nie wypełnił go z przyczyn leżących po stronie organu administracji.

Podniósł, ze uchybieniem zasadzie zaufania obywateli do państwa jest niekonsekwencja i wewnętrzna sprzeczność w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji gdzie wskazuje, iż nie stanowiło podstawy do nałożenia na stronę kary pieniężnej stwierdzenie braku urządzenia wykorzystywanego w elektronicznym systemie poboru opłat, a fakt nieuiszczenia opłaty za przejazd po odcinku drogi krajowej [...]. Zaznaczył, iż posiadanie urządzenia viabox jest konieczne dla naliczenia odpowiedniej opłaty za przejazd. Opłata wyliczana indywidualnie w zależności od rodzaju pojazdu. W przypadku braku niniejszego urządzenia wyliczenie, a w konsekwencji uiszczenie odpowiedniej opłaty, jest niemożliwe. Zatem to nieposiadanie przez skarżącego przyrządu viabox stanowi bezpośrednią przyczynę nałożenia przez organ I instancji kary pieniężnej. Całkowicie pozbawione zasadności jest zatem stwierdzenie organu II instancji, iż brak niniejszego urządzenia nie stanowił podstawy do nałożenia na stronę kary.

Skarżący podnosił, iż od samego początku kwestionował zasadność nałożonej kary do czego organ administracji nie odniósł się twierdząc, że podpisanie protokołu kontroli nastąpiło bez zastrzeżeń. Wskazywał, że w protokole z [...] lipca 2011 r. wyraził swoje stanowisko i przedstawił własną wersję wydarzeń, co organ administracji pominął w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji. Przedstawił jako wyjaśnienie powodu braku urządzenia systemu elektronicznego poboru opłat, tzw. Viaboxa wydrukowane e-maile przesłane z Dział Kart Paliwowych BP do J. F. z firmy N. Sp. Z o.o., której pracownikiem jest K. B., zawierające informację, iż powodu braku urządzeń viabox ich wysyłka została wstrzymana do odwołania."

Uznał za bezzasadne twierdzenie organu, że mógł zaopatrzyć się w mapę wskazującą na odcinki dróg objęte elektronicznym systemem poboru opłat. Pracodawca polecił mu jako pracownikowi przejazd niniejszą drogą, gdyż wymagało to dobro przedsiębiorstwa. Ewentualny wybór innego dojazdu do miejsca przeznaczenia ograniczało ryzyko związane z możliwością wystąpienia na drodze różnych przeciwności np. tuneli lub mostów. Ponadto na znacznej części dróg obowiązuje zakaz wjazdu pojazdów o tonażu wielkości samochodu ciężarowego, którym poruszał się skarżący. Zaznaczył, iż wykonywał przejazd na odcinku drogi krajowej [...] w dobrej wierze działając na rzecz pracodawcy i dla dobra przedsiębiorstwa, realizując zadanie służbowe.

W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w skardze wskazał, że art. 13k udp został wprowadzony został ustawą z dnia 7 listopada 2008 roku "o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych ustaw" (Dz. U. z 2008 roku, nr 218, poz. 1391), która weszła w życie 1 lipca 2011 roku, zatem strona miała wystarczająco dużo czasu do przygotowania się na zmianę regulacji prawnych w zakresie poboru opłata za przejazd po drogach krajowych. Również Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 roku w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 roku, nr 80 poz. 30) było opublikowane z wyprzedzeniem.

Wobec powyższego, jego zdaniem, strona powinna mieć wiedzę odnośnie obowiązujących przepisów jak i odcinków dróg na których będzie pobierana opłata elektroniczna za przejazd po drodze krajowej. Fakt, iż K. Sp. z o.o. opóźniła się z wydawaniem urządzeń ViaBox nie stanowi usprawiedliwienia dla naruszenia przepisów ustawy o drogach publicznych. Strona posiadała wiedzę odnośnie braku powyżej wskazanych urządzeń, a mimo to zdecydowała się na poruszanie się po drodze, na której należało uiścić opłatę elektroniczną. Organ wskazał nadto, że ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13 k ust. 1 i 2 udp. Fakt zawarcia przez pracodawcę skarżącego umowy cywilnoprawnej z konsorcjum wdrażającym elektroniczny system poboru opłat, czy też późniejsze informacje o trudnościach w dostawie ww. urządzenia nie mogą stanowić podstawy do zmodyfikowania lub zniesienia obowiązku o charakterze publiczno-prawnym, wynikającym z obowiązujących przepisów prawa administracyjnego, nakładającym na korzystającego z dróg krajowych lub ich odcinków obowiązki o charakterze bezwzględnym w zakresie uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu i skarga jest nieuzasadniona.

Skarżący oparł skargę na zarzucie naruszenia zarówno prawa materialnego jak i procesowego. W związku z tym warunkiem wstępnym formułowania wniosków na tle prawa materialnego jest – co do zasady – brak uchybień w stosowaniu prawa procesowego.

Niewątpliwie zatem, wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie i rozważenie stanu faktycznego sprawy stosownie do art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Dopiero bowiem pewność, że ustalenia faktyczne zostały poczynione niewadliwie, zezwala na formułowanie przesądzających ocen co do zaistnienia w konkretnym przypadku przesłanek uregulowanych przez prawo materialne. Przesłanki te w każdym przypadku muszą być zindywidualizowane.

W ocenie Sądu, ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny jest w istocie bezsporny, natomiast sporna jest kwestia odpowiedzialności skarżącego w sytuacji, na jaką się powołuje.

Istotą sporu jest bowiem ustalenie, czy w okolicznościach niniejszej sprawy, kiedy skarżący - z uwagi na trudności w dostawie - nie miał możliwości posiadania urządzenia viabox służącego do elektronicznego poboru opłat, możliwe jest zniesienie obowiązku administracyjnego o charakterze publiczno-prawnym nałożonego przez ustawodawcę na kierującego pojazdem, a korzystającego z dróg krajowych lub ich odcinków w zakresie uiszczenia opłaty za przejazd po tych drogach.

Podstawową zasadą użytkowania dróg publicznych według art. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. u.d.p. jest powszechne prawo do korzystania z nich zgodnie z przeznaczeniem, ale ustawodawca przewidział ograniczenia i wyjątki, związane m.in. z obowiązkiem opłaty za korzystanie z nich.

Takim wyjątkiem jest art. 13 ust. 1 pkt 3) udp stanowiący, iż korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, z późn. zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.

Pojazd samochodowy w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, z późn. zm.) to pojazd silnikowy, którego konstrukcja umożliwia jazdę z prędkością przekraczającą 25 km/h; określenie to nie obejmuje ciągnika rolniczego.

Skutek niedochowania tego obowiązku w dacie kontroli - określony jest przez ustawodawcę w art. 13k ust. 1 pkt 1) udp i stanowi, że za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł. Cytowane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 roku w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 roku, nr 80 poz. 30) opublikowane było z wyprzedzeniem i enumeratywnie określa sieć płatnych dróg krajowych.

W konsekwencji dyspozycja wyrażona w art. 13k ust. 1 pkt 1 udp przewiduje co do zasady karę administracyjną za przejazd po drogach krajowych bez uiszczenia opłaty elektronicznej.

Poza sporem pozostaje, ze obowiązujący system pozwala na naliczanie i pobieranie opłaty elektronicznej wyłącznie za pośrednictwem zainstalowanego w pojeździe urządzenia, tzw. viaboxu, a co za tym idzie brak zainstalowania w pojeździe tego urządzenia, w toku wykonywania przejazdu po drogach wskazanych w załączniku nr I i 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r., uniemożliwia uiszczenie opłaty elektronicznej.

Innymi słowy, nie posiadający opłaty elektronicznej nie może korzystać z sieci dróg objętej w.w. rozporządzeniem. W przeciwnym razie, nie uiszczenie opłaty powoduje obowiązek organu administracji publicznej nałożenia na kierującego kary administracyjnej, zgodnie z dyspozycją wyrażoną w art. 13k ust. 1 pkt 1 udp.

Należy przyznać rację wywodom organu administracji, iż ustawa o drogach publicznych nakłada na kierującego pojazdem określone obowiązki w zakresie elektronicznego systemu poboru opłat oraz przewiduje sankcje za niewykonanie tych obowiązków. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. enumeratywnie określa sieć płatnych dróg krajowych. Kierujący pojazdem jako strona postępowania administracyjnego nie może skutecznie uwolnić się od odpowiedzialności administracyjnej poprzez wskazanie, iż nie miał "technicznej możliwości posiadania urządzenia systemu elektronicznego poboru opłat (viabox)".

Uprawnione zatem są argumenty organu odwoławczego, iż fakt zawarcia przez pracodawcę skarżącego umowy cywilnoprawnej z konsorcjum wdrażającym elektroniczny system poboru opłat, czy też późniejsze informacje o trudnościach w dostawnie ww. urządzenia nie stanowią podstawy ani do zmodyfikowania ani do zniesienia obowiązku o charakterze publiczno-prawnym nałożonego na kierującego pojazdem, co do uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r.

Poza sporem pozostaje fakt, że to skarżący, kierujący pojazdem samochodowym był obowiązany do uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po sieci dróg płatnych.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że bez znaczenia dla istoty rozstrzygnięcia pozostają wydruki wiadomości e - mail, przesłane wraz z odwołaniem od zaskarżonej decyzji, informujące o trudnościach w produkcji i wysyłce urządzeń viabox. Wynika z nich natomiast, że kierowca pojazdu, wobec braku urządzenia wykorzystywanego w elektronicznym systemie poboru opłat, nie powinien wykonywać przejazdu po płatnych odcinkach dróg krajowych wymienionych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. Wiedział bowiem, że nie posiada opłaty za korzystanie z nich i miał możliwość ich ominięcia.

Inną kwestią jest, że dystrybucję powyższych urządzeń rozpoczęto w dniu [...].05.2011 r., co umożliwiało właścicielowi pojazdu możliwość zakupu ww. urządzenia z odpowiednim wyprzedzeniem, a w przypadku braku takiej możliwości – co miało miejsce w dacie kontroli - dostosowanie prowadzonej działalności do stanu faktycznego. Natomiast kwestia nie wykonania umowy cywilnoprawnej przez którąkolwiek ze stron, poniesienie z tego tytułu szkód, nie ma znaczenia dla odpowiedzialności administracyjnej kierującego pojazdem. Może być wyłącznie przedmiotem roszczeń cywilnoprawnych.

Należy podkreślić, na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy, że na gruncie prawa administracyjnego zasadą jest, że odpowiedzialność ogranicza się do ustalenia, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, skutkującego nałożeniem kary administracyjno - prawnej, nie dokonuje się natomiast oceny i nie czyni przedmiotem rozważań kwestii braku winy, czy też zachowania należytej staranności.

Innymi słowy, do odpowiedzialności administracyjnej skarżącego wystarczyło jedynie, że organ stwierdził naruszenie przepisu prawa materialnego obligującego go do wydania decyzji, w której określi karę administracyjną. Odpowiedzialność administracyjna jest obiektywna, co oznacza, że nastąpiło określone zdarzenie i nieważne jest czy podmiot, który ma być ukarany, zawinił, czy też nie. Istotą kary administracyjnej jest bowiem przymuszenie do respektowania nakazów i zakazów.

Skarżący posiadał wiedzę odnośnie braku urządzenia viabox, a mimo to zdecydował się na poruszanie się po drodze, na której należało uiścić opłatę elektroniczną. Podnoszona okoliczność, że K. Sp. z o.o. opóźniła się z wydawaniem urządzeń viabox nie stanowi usprawiedliwienia dla naruszenia przepisów ustawy o drogach publicznych. Ustawodawca bowiem nie przewidział okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13 k ust. 1 i 2 udp w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Z tych względów przyczyny z powodu których opłata nie została uiszczona – istotne dla strony - nie są jednak okolicznościami, które mają wpływ na wynik sprawy.

Kara pieniężna wynikająca z naruszenia przepisów ustawy o drogach publicznych została nałożona na podstawie obiektywnie stwierdzonego naruszenia. Bowiem za przejazd po drodze krajowej, za który pobiera się opłatę elektroniczną, kierującemu pojazdem samochodowym bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł.

Zdaniem Sądu, skarżący nie może skutecznie uwolnić się od powyższej odpowiedzialności poprzez wskazanie, iż nie miał możliwości posiadania urządzenia viabox służącego do elektronicznego poboru opłat. Korzystając bowiem z dróg krajowych lub ich odcinków, miał bezwzględny obowiązek w zakresie uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych.

Mając na uwadze powyższe, Sąd nie stwierdził naruszenia przez organ prawa procesowego i materialnego, które mogłoby mieć wpływ na rozstrzygnięcie i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.