Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 884/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 1992 nr 302 poz 1 art. 4 pkt 2
law: Rozporządzenie Rady (EWG) NR 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny.
journal: Dz.U.UE.L 1983 nr 105 poz 1 art. 2
law: ROZPORZĄDZENIE RADY (EWG) NR 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiające wspólnotowy system zwolnień celnych
article: art. 25
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Teza: Obligatoryjnym warunkiem zastosowania zwolnienia z należności celnych składników mienia osobistego osoby fizycznej w rozumieniu art. 2 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych (Dz. U. UE L z dnia 23 kwietnia 1983 r.) jest faktyczne przeniesienie przez nią swojego miejsca zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty, nie zaś jedynie deklaracja takiego zamiaru. Pojęcie „miejsce zamieszkania", którego przeniesienie z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty uprawnia osobę zainteresowaną do skorzystania z przedmiotowego zwolnienia prawodawca unijny łączy ze stałym zaprzestaniem zamieszkiwania w państwie trzecim i jego przeniesieniem na stałe na obszar celny Wspólnoty.

TEZY

Obligatoryjnym warunkiem zastosowania zwolnienia z należności celnych składników mienia osobistego osoby fizycznej w rozumieniu art. 2 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych (Dz. U. UE L z dnia 23 kwietnia 1983 r.) jest faktyczne przeniesienie przez nią swojego miejsca zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty, nie zaś jedynie deklaracja takiego zamiaru. Pojęcie „miejsce zamieszkania", którego przeniesienie z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty uprawnia osobę zainteresowaną do skorzystania z przedmiotowego zwolnienia prawodawca unijny łączy ze stałym zaprzestaniem zamieszkiwania w państwie trzecim i jego przeniesieniem na stałe na obszar celny Wspólnoty.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Zielińska Sędziowie NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.) del. WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Protokolant Marta Podoba po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 16 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Bk 624/10 w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. L. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w B. 900 (dziewięćset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wyrokiem z dnia16 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Bk 624/10, oddalił skargę J. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] września 2010 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

I

Naczelnika Urzędu Celnego w B. decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...], określił J. L. (dalej: skarżącemu), kwotę długu celnego wraz z odsetkami za zwłokę z tytułu wprowadzenia do obrotu na obszarze Wspólnoty używanego samochodu osobowego marki MERCEDES oraz używanego samochodu osobowego marki BMW. Samochody te zostały zgłoszonych do procedury dopuszczenia do obrotu ze zwolnieniem od cła i należności podatkowych jako mienie przesiedlenia w dokumencie SAD nr [...] z dnia 29 lipca 2008 r. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że skarżący nie przeniósł swojego miejsca zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty, przez co naruszył warunki określone w art. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 918/83 z 28 marca 1983 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych (Dz. U. WE L z 23 kwietnia 1983 r. Nr 105 ze zm.; dalej: rozporządzenie nr 918/83). W konsekwencji, nie zostały spełnione przesłanki warunkujące zwolnienie przywozu przedmiotowych samochodów z podatku akcyzowego oraz podatku od towarów i usług.

Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Izby Celnej w B. decyzją z dnia [...] września 2010 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący przebywał w USA od dnia 8 marca 1991 r. do dnia 15 lipca 2008 r. W dniu 16 lipca 2008 r. przyjechał do Polski i złożył oświadczenie, że od tego dnia jego sprawy życiowe koncentrują się w Polsce - w D. B., przy ul. Małej [...]. Organ wskazał, że skarżący przebywał w Polsce przez okres około trzech miesięcy od dnia dokonania zgłoszenia celnego, a następnie wrócił do USA i przebywa tam do chwili obecnej. Podkreślił, że z informacji uzyskanych z ZUS O/Sokółka, KRUS – Placówka w D. B. oraz Urzędu Skarbowego w S. wynika, że J. L. (o wskazanym nr PESEL) nie jest ubezpieczony, nie figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą na terenie właściwości ww. urzędu skarbowego, ani też nie występował o nadanie numeru NIP. Z informacji uzyskanych z P. Oddziału Straży Granicznej wynika, że w okresie od 25 sierpnia 2009 r. do 23 lutego 2010 r. w Centralnym Archiwum Odprawy i Legitymowania KGSG w Warszawie nie odnotowano faktu przekraczania granicy RP przez skarżącego.

W ocenie organu odwoławczego dla zastosowania przedmiotowych zwolnień nie są wystarczające twierdzenia skarżącego, że ma on zamiar zamieszkania na pobyt stały w Polsce. Można je uznać jedynie za przejaw woli zakończenia stałego miejsca zamieszkania w USA i zamiaru zamieszkania na terenie Wspólnoty. Zamiar zamieszkania nie może być zrównany z faktem zamieszkania na stałe. Zdaniem organu sytuacja, w której osoba zainteresowana wyraża jedynie wolę zakończenia stałego miejsca zamieszkania w państwie trzecim, nawet jeżeli jednocześnie podejmuje działania w celu zamieszkania w państwie na obszarze celnym Wspólnoty, polegające: na sprzedaży domu w USA, posiadaniu zameldowania na obszarze Wspólnoty, uzyskaniu numeru NIP, czy też "coraz częstszych pobytów na terenie RP" - nie wskazują, aby faktycznie nastąpiło przeniesienie stałego miejsca zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty.

Organ nie uznał wyjaśnień skarżącego, że jego przedłużający się pobyt w USA związany jest z trudnościami ze sprzedażą domu. Także przywoływany przez skarżącego fakt zakupu nieruchomości w Polsce, w ocenie organu nie przesądza o przeniesieniu do Polski swego miejsca zamieszkania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił skargę. Sąd stwierdził, że kluczowym dla rozstrzygnięcia powstałego w sprawie sporu jest ustalenie, jak należy rozumieć zawarte w przepisach prawa celnego pojęcie "miejsca zamieszkania", którego przeniesienie z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty uprawnia osobę zainteresowaną do skorzystania ze zwolnienia od cła, a w konsekwencji także zwolnienia od należności podatkowych. Z przepisu art. 4 pkt 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. U. UE L z 19 października 1992 r., Nr 302, ze zm.; dalej: WKC) wynika, że za "osobę mającą swoją siedzibę we Wspólnocie" uznaje się, w przypadku osób fizycznych, każdą osobę, która na stałe zamieszkuje w Wspólnocie. Zdaniem Sądu posiłkowo należy odwołać się do definicji "miejsca zamieszkania" zawartej w art. 25 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Sąd wskazał, że aby uznać daną miejscowość za centrum życiowej aktywności osoby, należy przeanalizować, czy łącznie występują dwa integralne składniki miejsca zamieszkania, tj. corpus – będący obiektywnym składnikiem pojęcia miejsca zamieszkania, związanym z faktycznym pobytem w danej miejscowości oraz animus – subiektywny element tego pojęcia wyrażający się w zamiarze stałego pobytu w danej miejscowości. Przy ustalaniu zamiaru nie można poprzestawać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, ponieważ sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w tej miejscowości, mającym cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów.

W rozpatrywanej sprawie Sąd stwierdził, że organy podatkowe zebrały wystarczające dowody na potwierdzenie tezy, że w 2008 r. skarżący nie przeniósł swego miejsca zamieszkania z państwa trzeciego (USA) na obszar Wspólnoty (Rzeczpospolitej Polskiej). Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący już po dwóch miesiącach od zgłoszenia do procedury celnej mienia przesiedlenia powrócił do USA, gdzie dalej przebywał. Wskazują na to nie tylko informacje Straży Granicznej o braku dokonywania odpraw paszportowych, ale również takie okoliczności, jak brak zgłoszenia się przez skarżącego do ZUS-u i urzędu skarbowego. Skarżący nie przedstawił dowodów pozwalających na zakwestionowanie tych ustaleń. Niewystarczające jest w tym przypadku samo zameldowanie się przez skarżącego na pobyt stały w kraju, czy też zakup działki budowlanej na "Mazurach". Sąd zauważył, że zameldowanie jest kategorią prawa administracyjnego, a o miejscu zamieszkania osoby fizycznej decydują kryteria przebywania w danej miejscowości z zamiarem stałego pobytu, a zatem zameldowanie to stan, który może ułatwić ustalenie miejsca zamieszkania, ale nie przesądza o tym fakcie.

W ocenie Sądu organy w sposób niebudzący wątpliwości ustaliły, że skarżący w dalszym ciągu przebywał w USA, co najmniej do maja 2010 r. Nieprzekonujące dla Sądu są wyjaśnienia skarżącego, że wiązało się to ze sprzedażą pozostawionego tam domu. Przedłożona przez skarżącego umowa pośrednictwa sprzedaży domu została zawarta w dniu 22 września 2009 r., tj. ponad rok od zgłoszenia samochodów osobowych jako mienie przesiedlenia. Natomiast dopiero po prawie dwóch latach od sprowadzenia tych samochodów skarżący zarejestrował się w Polsce jako osoba bezrobotna (7 lipca 2010 r.) i uzyskał numer identyfikacji podatkowej (14 lipca 2010 r.).

Sąd podkreślił, że skarżący jako mienie przesiedlenia wskazał wyłącznie wspomniane samochody osobowe. Natomiast doświadczenie życiowe pozwala stwierdzić, że osoba, która po dłuższym pobycie za granicą wraca do kraju i faktycznie przenosi tu swoje miejsce zamieszkania, przywozi ze sobą i zgłasza także inne rzeczy osobistego użytku. Sąd także zauważył, że zgłoszone przez skarżącego w 2008 r. samochody nie były przez niego w tym czasie w kraju wykorzystywane. Zgodnie z zeznaniami ojca i teścia skarżącego jeszcze w 2009 r. były przechowywane w garażu przy ul. Gajowej w B.

W ocenie Sądu I instancji powyższe okoliczności wskazują, że skarżący nie przeniósł swojego miejsca zamieszkania z USA na obszar Wspólnoty. Jego centrum życiowe nadal mieściło się w USA, gdzie przebywał wraz z żoną. Fakt posiadania miejsca zameldowania w Polsce oraz przeniesienie do kraju osobistego mienia przesiedleńczego jedynie w postaci dwóch samochodów nie wystarczy do stwierdzenia, że skarżący przestał zamieszkiwać w USA. Świadczy to co najwyżej o woli przeniesienia w bliżej nieokreślonym czasie swojego centrum życiowego do Polski, co nie jest równoznacznie z "przeniesieniem miejsca zamieszkania".

Sąd wskazał, że organy celne prawidłowo i wyczerpująco zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy. Na jego podstawie wyciągnęły logiczne a co za tym idzie przekonujące wnioski. W prawidłowo ustalonym sanie faktycznym sprawy zastosowały właściwe przepisy prawa materialnego. Należycie wyjaśniły podstawy faktyczne i prawne wydanych decyzji.

Sąd podkreślił, że w sprawie nie został spełniony warunek zastosowania zwolnienia z należności celnych składników majątku osobistego - przeniesienie miejsca zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty. Dług celny powstał w dniu objęcia samochodów procedurą dopuszczenia do obrotu ze zwolnieniem z należności celnych (tj. 29 lipca 2008 r.). Od nieuregulowanych w terminie płatności należności celnych pobierane są odsetki za zwłokę (art. 65 ust. 3 cyt. wyżej ustawy z 19 marca 2004 r. - Prawo celne).

II

J. L. złożył skargę kasacyjną, w której wniósł o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B., uchylenie decyzji ostatecznej oraz decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania w sprawie.

. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 rozporządzenia nr 918/83 poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż skarżący nie spełnia warunków wskazanych w tym przepisie, koniecznych dla uzyskania zwolnienia celnego, w sytuacji gdy krótkotrwałe, uzasadnione wyjazdy do USA oraz fakt niezgłoszenia się do ZUS, KRUS czy urzędu skarbowego nie powodują, w świetle prawidłowej wykładni powołanego rozporządzenia, niemożność zwolnienia z należności celnych w ramach mienia przesiedleńczego oraz nie dają asumptu do przyjęcia, że skarżący nie przeniósł do Polski swojego miejsca zamieszkania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, ustalając fakty mające dla sprawy istotne znaczenie, ocenił je w świetle błędnie zinterpretowanego art. 2 rozporządzenia nr 918/83. Przeniesienie swojego ośrodka życiowego z obszaru pozawspólnotowego na terytorium Wspólnoty może bowiem przebiegać w rozmaity sposób, czego Sąd I instancji nie uwzględnił. Zdaniem skarżącego przeniesienie to, zwłaszcza w przypadku osoby, która ogromną część swego życia spędziła w państwie nienależącym do Wspólnoty, obejmuje szereg działań i to one właśnie wyrażają zamiar przesiedlenia się i przeniesienia swojego stałego miejsca pobytu. Skarżący zamieszkał w Polsce, o czym świadczy fakt przeniesienia tu swojego najcenniejszego mienia ruchomego i wyzbycie się zagranicznej nieruchomości, co z natury rzeczy, zważywszy na obecną sytuację ekonomiczną w USA, wymagało czasu. Jego wyjazd do USA celem sfinalizowania i zamknięcia wszelkich swoich spraw jedynie potwierdza, iż nowym ośrodkiem życia skarżącego jest Polska, a konieczność okresowego wyjazdu w sprawach zawodowych czy majątkowych nie zmienia faktu, iż miejscem w którym skarżący przebywa z zamiarem stałego pobytu jest D. B.

Skarżący podniósł również, że Sąd dokonując wykładni art. 2 rozporządzenia nr 918/93 błędnie przyjął, iż w przedmiotowej sprawie dla ustalenia pojęcia "miejsca stałego zamieszkania" znaczenie ma brak zgłoszenia się skarżącego do ZUS-u oraz urzędu skarbowego, a także zarejestrowanie się jako osoba bezrobotna od dnia 7 lipca 2010 r. i uzyskanie numeru identyfikacji podatkowej, jak również fakt zgłoszenia do procedury celnej tylko samochodów. J. L. przez 18 lat pracował w USA, wracając do kraju dysponował wystarczającymi środkami finansowymi, by nie musiał pracować, nie prowadził działalności gospodarczej, nie potrzebował też ubezpieczenia, jakie związane jest z otrzymaniem statusu osoby bezrobotnej. Zważywszy na fakt, iż dom w USA sprzedał razem z wyposażeniem, nie dziwi okoliczność, że nie przywiózł do kraju ruchomości podlegających ocleniu.

Skarżący wskazał ponadto, że bez znaczenia dla oceny faktu stałego zamieszkiwania J. L. w D. B. pozostają informacje uzyskane z P. Oddziału Straży Granicznej, gdyż brak takich informacji może być spowodowany tym, że granicę polską skarżący przekracza drogą lądową, przyjeżdżając z państwa znajdującego się w "strefie Schengen".

Dyrektor Izby Celnej w B. w odpowiedź na skargę kasacyjną, wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje, wynikająca z art.183 § 1 p.p.s.a., zasada związania sądu granicami skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej określa wskazany w nim zakres zaskarżenia orzeczenia oraz podstawy jego kwestionowania. Normatywne uregulowanie podstaw kasacyjnych zawiera w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 p.p.s.a stanowi, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: a) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) lub b) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że o ile podstawa zdefiniowana w punkcie 1) tego przepisu nie została powiązana z dodatkowym warunkiem (przesłanką), o tyle w sytuacji oparcia skargi kasacyjnej na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., niezbędnym elementem redakcyjnym zarówno zarzutu jak i uzasadnienia jest wskazanie potencjalnego istotnego wpływu wytkniętego naruszenia przepisów postępowania na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W rozpoznawanej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.

Skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie została oparta wyłącznie na zarzutach naruszenia prawa materialnego z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Oparcie skargi kasacyjnej wyłącznie na zarzutach naruszenia prawa materialnego, co w sprawie ma miejsce, wywiera ten skutek, że na etapie rozpoznawania tego środka zaskarżenia w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym miarodajne są, jako skutecznie nie podważone, bo nie objęte podstawą kasacyjną, o której mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., te ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji, które stanowiły podstawę subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego. Brak w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa procesowego skutkuje zatem przyjęciem za ustalony stanu faktycznego będącego podstawą wydania zaskarżonego wyroku.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy skarżący w lipcu 2008 r. przeniósł swoje miejsce zamieszkania z terytorium państwa trzeciego (USA) na terytorium Wspólnoty Europejskiej (Rzeczypospolitej Polskiej), a w konsekwencji czy spełnił warunek uprawniający go do zwolnienia z należności celnych w odniesieniu do dwóch sprowadzonych w tym czasie samochodów osobowych marki Mercedes oraz BMW.

Autor skargi kasacyjnej sformułował zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 2 rozporządzenia Rady EWG nr 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż J. L. nie spełnia warunków wskazanych w tym przepisie, koniecznych dla uzyskania zwolnienia celnego w sytuacji, gdy krótkotrwałe, uzasadnione wyjazdy skarżącego do USA oraz fakt niezgłoszenia się do ZUS, KRUS czy urzędu skarbowego nie powodują, w świetle prawidłowej wykładni powołanego rozporządzenia, niemożność zwolnienia z należności celnych w ramach mienia przesiedleńczego oraz nie dają asumptu do przyjęcia, że skarżący nie przeniósł do Polski swojego miejsca zamieszkania.

Kasator nie wskazał, na czym miałaby polegać błędna wykładnia wymienionego w tym zarzucie przepisu prawa materialnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię polega na wadliwym określeniu treści norm prawnych wynikających z przepisów prawa materialnego, co zobowiązuje wnoszącego skargę kasacyjną do wyjaśnienia, jak dany przepis należy rozumieć. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut nie jest zasadny, gdyż zarówno Sąd I instancji, jak i organy dokonały prawidłowej wykładni 2 rozporządzenia Rady EWG nr 918/83. Skuteczność tego zarzutu wymagała podważenia ustaleń faktycznych poczynionych przez organy, a w konsekwencji podniesienia zarzutów naruszenia przepisów postępowania, czego jednak skarżący nie uczynił. Brak w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa procesowego skutkuje zatem przyjęciem za ustalony stanu faktycznego będącego podstawą wydania zaskarżonego wyroku.

Generalną zasadą ustanowioną w przepisach prawa celnego jest zasada powszechności należności przywozowych, co oznacza, iż od każdego towaru przywożonego z terytorium państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty wymagane są należności przywozowe, natomiast zwolnienie z tych należności stanowi wyjątek od zasady, który musi wynikać wprost z przepisów prawa celnego. Zwolnienie z należności celnych przywozowych rzeczy wchodzących w skład tzw. "mienia przesiedlenia" uregulowane jest w art. 2 - 10 rozporządzenia Rady (EWG) nr 918/83. Zgodnie z przepisem art. 2 cyt. rozporządzenia, z zastrzeżeniem art. 3-10, zwolnione z należności celnych przywozowych jest mienie osobiste przywożone przez osoby fizyczne, przenoszące swoje miejsce zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty.

Koniecznym warunkiem zastosowania zwolnienia z należności celnych składników mienia osobistego osoby fizycznej w rozumieniu art. 2 rozporządzenia Nr 918/83 jest przeniesienie swojego miejsca zamieszkania przez tę osobę z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty, nie zaś jedynie deklaracja takiego zamiaru. Pojęcie "miejsce zamieszkania", którego przeniesienie z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty uprawnia osobę zainteresowaną do skorzystania z przedmiotowego zwolnienia prawodawca unijny łączy ze stałym zaprzestaniem zamieszkiwania w państwie trzecim i jego przeniesieniem na stałe na obszar celny Wspólnoty.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarżący nie przeniósł swego miejsca zamieszkania z państwa trzeciego (USA) na obszar Wspólnoty (Polska). Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący już po dwóch miesiącach od zgłoszenia do procedury celnej mienia przesiedlenia powrócił z Polski do USA, gdzie dalej przebywał. Oznacza to, że skarżący od dnia 28 lipca 2008 r., tj. od dnia zgłoszenia do procedury dopuszczenia do obrotu mienia przesiedlenia do co najmniej maja 2010 r. dalej przebywał w USA, a w Polsce był przez okres około trzech miesięcy. Nawet gdyby zgodzić się ze skarżącym, że dowodami na przeniesienie miejsca zamieszkania nie jest status bezrobotnego, czy brak zgłoszenia się przez skarżącego do ZUS-u i urzędu skarbowego, to skarżący nie przedstawił żadnych dowodów pozwalających na zakwestionowanie, że w tym czasie nie przebywał w Polsce, tylko w USA.

Trudno jest mówić o przeniesieniu przez skarżącego ośrodka osobistych i życiowych interesów z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty, zaś okres pobytu poza obszarem Wspólnoty uznać za krótkotrwałe wyjazdy z miejsca zamieszkania w Polsce. Twierdzenia skarżącego o zamiarze zamieszkania na pobyt stały w Polsce nie są wystarczające do zastosowania przedmiotowego zwolnienia. Sam zamiar zamieszkania nie może być zrównany z faktem zamieszkania na stałe. Sytuacja, w której osoba zainteresowana wyraża jedynie wolę zakończenia stałego miejsca zamieszkania w państwie trzecim nie wskazuje, aby faktycznie nastąpiło przeniesienie stałego miejsca zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty. Skarżący zadeklarował jedynie wolę przeniesienia się do Polski po sprzedaniu domu w USA.

Sąd I instancji trafnie uznał, iż pojęcie "miejsce zamieszkania", którego przeniesienie z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty uprawnia osobę zainteresowaną do skorzystania z przedmiotowego zwolnienia prawodawca wspólnotowy łączy ze stałym zaprzestaniem zamieszkiwania w państwie trzecim i jego przeniesieniem na stałe na obszar celny Wspólnoty. Sąd słusznie uznał, iż dopuszczalne jest posiłkowe odwołanie się do krajowego porządku prawnego zawierającego w art. 25 Kodeksu cywilnego definicję "miejsca zamieszkania" stanowiącego, iż jest nim miejscowość, w której osoba fizyczna przebywa z zamiarem stałego pobytu. Można wyróżnić dwa integralnie złączone składniki miejsca zamieszkania: obiektywny, czyli pobyt stały w danej miejscowości (corpus) oraz subiektywny w postaci uzewnętrznionego zamiaru, woli tego pobytu (animus). Łączne występowanie tych składników pozwala wskazać daną miejscowość jako centrum życiowej aktywności osoby, w którym koncentrują się jej interesy osobiste i majątkowe. Analizy wskazanych składników dokonywać należy łącznie, ponieważ składnik mentalny animus manifestuje się w szczególności w postaci konkretnych, obiektywnie sprawdzalnych zachowań składających się na corpus, a zatem ich rozdzielenie służy tylko potrzebom teoretycznego opisu. W doktrynie wskazano, że o miejscu zamieszkania rozstrzyga całokształt okoliczności, a mianowicie "zejście się stanu faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania" (W. Popiołek, Glosa do uchwały SN z dnia 24 czerwca 1993 r., sygn. akt III CZP 76/93, PS 1995, nr 3, s. 83). Okoliczności stanu faktycznego "pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej" (post. NSA w Warszawie z dnia 30 marca 2006 r., sygn. akt I OW 265/05, Lex nr 198360). Jeżeli zaniknie element mentalny animus albo corpus, następuje utrata miejsca zamieszkania (por. A. Mączyński, Zamieszkanie jako podstawa łącznika normy kolizyjnej, ZNUJ 1978, z. 8, s. 56; S. Grzybowski (w:) System Prawa Cywilnego, t. I, 1985, s. 334; M. Pazdan (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. I, 1999, s. 96).

Niewystarczające jest dla spełnienia przesłanki "przeniesienia miejsca zamieszkania" z art. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 918/83 samo zameldowanie się przez skarżącego na pobyt stały w kraju, czy też zakup działki budowlanej na "Mazurach". Zameldowanie jest aktem administracyjnym, który potwierdza okoliczność stałego zamieszkania w danej miejscowości i ułatwia ustalenie, ale nie przesądza o miejscu zamieszkania (A. Taudul, Rezydencja podatkowa - praktyczne aspekty, PP 2006, nr 8, s. 5; post. NSA w Warszawie z dnia 15 lutego 2006 r., I OW 231/05, Lex nr 201525). Z zameldowaniem nie jest więc związane domniemanie, że określa ono miejsce zamieszkania (orz. NSA w Warszawie z dnia 14 grudnia 2005 r., I FSK 212/05, Lex nr 195823; orz. SN z dnia 3 maja 1973 r., I CZ 48/73, Lex nr 7250; orz. SN z dnia 26 marca 1973 r., I CZ 38/73, Lex nr 7234; odmienne stanowisko: M. Nogaj, Problemy związane ze statusem rezydenta i nierezydenta w świetle przepisów prawa dewizowego, ze szczególnym uwzględnieniem obowiązków banków upoważnionych, R. Pr. 2000, nr 3, s. 47).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 97, poz. 888 z późn. zm).