Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 913/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 247 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2651
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela, Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.), Sędzia WSA Anna Rotter, Protokolant st. sekretarz sądowy Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2023 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 czerwca 2022 r. nr SKO.F/41.4/549/2022/8844 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2021 r. 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 22 czerwca 2022 r., nr SKO.F/41.4.549/2022/8844, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej jako organ, SKO) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z 17 maja 2022 r. określającą M. C., reprezentowanej przez opiekuna prawnego Z. C., G. K. (dalej jako skarżący), J. K., reprezentowanemu przez Pana G. K. oraz Spółce P. S.A. w C., wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2021 w kwocie 1701 zł oraz umarzającej postępowanie w pozostałym zakresie.

Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:

Aktem notarialnym z 27 lutego 2012 r., P. S.A. (dawniej W. S. A. z siedzibą w C. [...], przy al. [...]), nabyła udział wynoszący 20/48 części we współwłasności nieruchomości składającej się z niezabudowanych działek o numerach geodezyjnych [...], [...], [...], [...], [...], [...], objętych księgą wieczystą [...], o łącznej powierzchni 24 594,00m2. Kolejno aktem notarialnym z 9 października 2018 r. W. S.A. nabyła łączny udział 6/48 części w prawie własności ww. nieruchomości. Zgodnie z ww. aktami notarialnymi W. S.A. (posiadająca łączny udział 26/48 nieruchomości wspólnej) oraz Pani M. C. (posiadająca udział 2/48 w nieruchomości wspólnej), G. K. (posiadający udział 10/48 w nieruchomości wspólnej), J. K. (posiadający udział 10/48 w nieruchomości wspólnej) stali się współwłaścicielami nieruchomości gruntowej niezabudowanej położonej w C. przy al. [...], składającej się z działek o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej pow. 24.594 m2.

Po wszczęciu i przeprowadzeniu postępowania podatkowego organ I instancji decyzją z 17 maja 2022 r. określił podatnikom wymienionym na wstępie wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2021 w kwocie 1.701 zł, a w pozostałym zakresie umorzył postępowanie. Organ podatkowy wziął pod uwagę wytyczne zawarte w wyroku tutejszego Sądu z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 1140/19 w sprawie podatku od nieruchomości za 2019 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że materiał dowodowy w sprawie winien obejmować ustalenia czyniące zadość zasadzie, zgodnie z którą również w przypadku współwłasności przedmiotu opodatkowania obowiązuje zasada pierwszeństwa obowiązku podatkowego samoistnego posiadacza przed właścicielami. W sprawie bowiem nie było jasne, czy podatnicy, poza spółką, korzystają z nieruchomości oraz nie był znany bieg postępowań w przedmiocie zasiedzenia nieruchomości.

Ustalono zatem, że G. K., J. K. i M. C. nie mieli wpływu na dysponowanie nieruchomością wspólną w zakresie działek geodezyjnych o nr [...], [...], [...], [...], [...]. Ponadto w toku przeprowadzonych oględzin wraz z Geodetą Miejskim ustalono, że działki te położone są na terenie P. i zagospodarowywane przez Spółkę zgodnie ze przedmiotem działalności Spółki. Powyższe potwierdza również ortofotomapa nieruchomości a także dane dostępne na stronie Geoportal. Wskazują one, iż działki o nr: [...], [...], [...], [...] i [...] stanowią pas gruntu zlokalizowanego wewnątrz P., który otoczony jest innymi działkami wchodzącymi w skład wspomnianego P., który zarządzany jest przez W. S.A. (dziś P. S.A.). Spółka dysponując działkami znajdującymi się w obrębie P. realizuje swoje cele z pominięciem interesów współwłaścicieli. Nie podejmuje z nimi współdziałania w jakiejkolwiek formie. Ponadto działania W. są sprzeczne z wolą współwłaścicieli będących osobami fizycznymi. Tym samym wyłącznym posiadaczem ww. nieruchomości jest jeden ze współwłaścicieli, a mianowicie W. S.A. (dziś P. S.A.). W konsekwencji organ umorzył postępowanie w zakresie działek o nr ewid. [...], [...], [...], [...], [...].

Gdy idzie natomiast o działkę o nr ewid. [...] w toku postępowania podatkowego organ badał, czy [...] C. (dalej jako C.) spełnia przesłanki do uznania go za posiadacza samoistnego tejże działki. Zgodnie z ustaleniami poczynionymi w trakcie prowadzonego postępowania organ stwierdził jednak, iż C. było posiadaczem zależnym przedmiotowej działki na mocy umowy zawartej z G. K. z 14 marca 2001 r. na okres 15 lat. Jednakże po zakończeniu trwania ww. umowy C. nie dysponowało działką o nr [...], jak również nie występowało do właścicieli nieruchomości o zgodę na wejście na teren nieruchomości, gdyż do prowadzonych celów i budowy hali tenisowej nie było to konieczne. Organ stwierdził, iż C. nie może zostać uznane za posiadacza samoistnego, gdyż nie włada nieruchomością jak właściciel, wręcz należy podkreślić, iż przez 15 lat było posiadaczem zależnym nieruchomości. Nie łączy go z nieruchomością ani związek fizyczny ani psychiczny. W konsekwencji jako podatników podatku od nieruchomości działki o nr ewid. [...] organ uznał współwłaścicieli tej nieruchomości.

Organ powołał się na art. 6 ust. 11 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1170 – dalej jako upol), zgodnie z którym, jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu osób fizycznych oraz osób prawnych, jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej lub spółek nieposiadających osobowości prawnej, z wyjątkiem osób tworzących wspólnotę mieszkaniową osoby fizyczne składają deklarację na podatek od nieruchomości oraz opłacają podatek na zasadach obowiązujących osoby prawne. Jednocześnie organ zastosował stawkę określoną na podstawie Uchwały nr XXVIII/453/20 z 29 października 2020 r. w sprawie określenia wysokości stawek podatku od nieruchomości obowiązujących na terenie Miasta Chorzów (Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego z 2018 r. poz. 5599) jak dla gruntów pozostałych.

W wyniku wniesionego odwołania SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Z tym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący wnosząc skargę do tutejszego Sądu. Zarzucił w niej naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz art. 20 ust. 2 upol, podważając prawidłowość zastosowania przez organy górnej stawki podatku, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy. W jego ocenie, przyjęta przez organy podatkowe stawka jest wyższa od maksymalnej ustawowej wysokości stawki. Zatem zastosowana wysokość stawki podatkowej jest nielegalna i została ustalona poza granicami prawa. Skarżący w obszernej skardze wraz z załącznikami przedstawił szczegółowe wyliczenia matematyczne stawki, która jego zdaniem, powinna zostać zastosowana.

Wobec tych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Po wniesieniu skargi skarżący złożył dodatkowe pisma procesowe, w tym pismo z 6 lutego 2023 r., w którym zwrócił uwagę na zgon uczestniczki postępowania M. C. 22 maja 2022 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Zaskarżona decyzja jest nieważna z mocy prawa.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn., Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – dalej jako ppsa), Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

W związku z tym, że postępowanie przed organem toczyło się w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 – dalej jako Ordynacja podatkowa), ważność decyzji należy ocenić przez pryzmat przepisów tej ustawy.

W wyroku z 20 maja 2021 r., sygn.. akt I SA/Po 232/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu poczynił szczegółowe rozważania co do wpływu śmierci strony postępowania na dalszy jego bieg i skutków, jaki prowadzenie postępowania z udziałem zmarłego wywołuje dla wydanej decyzji podatkowej. Stanowisko tam zawarte Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela, o czym niżej.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoba trzecia, o której mowa w art. 110-117c, która z uwagi na swój interes prawny żąda czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy. Wyznacznikiem tego, czy dany podmiot może być stroną postępowania podatkowego są przepisy prawa materialnego zawarte w ustawach podatkowych. W sprawach dotyczących podatku od nieruchomości stanowiącej współwłasność, stronę postępowania podatkowego ustala się w oparciu o treść art. 3 ust. 4 upol, z którego wynika, że w przypadku nieruchomości, obiektów budowlanych, czy gruntów rolnych, stanowiących współwłasność dwóch lub więcej podmiotów, obowiązek podatkowy od tych przedmiotów opodatkowania ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach.

W myśl art. 91 Ordynacji podatkowej do odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania podatkowej stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dla zobowiązań cywilnoprawnych. Solidarny obowiązek wszystkich współwłaścicieli przedmiotów opodatkowania zobowiązaniem łącznym zobowiązuje organ podatkowy do objęcia postępowaniem podatkowym wszystkich współwłaścicieli (zob. wyrok NSA z 24 listopada 2016 r., II FSK 3146/14 - wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia dostępne w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Natomiast zgodnie z treścią art. 135 Ordynacji podatkowej zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych w sprawach podatkowych ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 8 K.c. zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci.

Z powyższego wynika, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia, gdyż śmierć powoduje ustanie podmiotowości prawnej.

Decyzja, bądź postanowienie kierowane do osoby zmarłej rażąco narusza prawo, to zaś naruszenie stanowi przesłankę ich nieważności, o której mowa w art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Wielokrotnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreślano, że wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Uchybienie w tym zakresie powoduje bowiem, że powstają skutki niemożliwie do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności (zob. m.in. wyrok NSA z 20 września 2002 r., I SA 428/01). Skierowanie decyzji (postanowienia) do zmarłej strony, tj. osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest zatem wadliwością decyzji (postanowienia), która nie podlega konwalidacji.

Na ocenę zaistnienia wad, o których mowa w art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, nie ma przy tym wpływu to, czy organ wiedział o śmierci strony postępowania oraz czy jego niewiedza była zawiniona, czy też nie. Organ na każdym etapie postępowania powinien mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu. Jego obowiązkiem jest zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej) oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. To właśnie z powołanej zasady wynika między innymi obowiązek organu ustalenia z urzędu stron danego postępowania, a także doręczenia wszystkim podmiotom będącym stronami wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Zgodnie zaś z treścią art. 211 Ordynacji podatkowej organ doręcza stronie zapadłą w sprawie decyzję, a w myśl ww. przepisu w zw. z art. 219 Ordynacji podatkowej – zapadłe w sprawie postanowienie. Z doręczeniem decyzji (postanowienia) wiążą się bowiem przewidziane w Ordynacji podatkowej skutki prawne. Podstawową regułą postępowania podatkowego jest jego prowadzenie wobec osób żyjących, a w konsekwencji doręczanie wyłącznie takim osobom rozstrzygnięć wydanych w sprawie. Nie ma przy tym znaczenia czy następcy prawni zmarłej strony wykazali zainteresowanie sprawą, czy też nie, ani też okoliczność, że fakt śmierci strony został ujawniony dopiero w postępowaniu sądowym. Rozstrzygające znacznie ma jedynie fakt, że decyzja została skierowana do zmarłej strony (por. wyroki NSA z: 18 lutego 2016 r., I OSK 1150/14; 13 stycznia 2016 r., I OSK 996/14, dotyczące wprawdzie postępowań prowadzonych na podstawie K.p.a. oraz przyczyn określonych w art. 156 § 1 pkt 2 tej ustawy, ale tezy w nich zawarte mają także zastosowanie do postępowań prowadzonych w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej).

W niniejszej sprawie organ I instancji powziął informację o śmierci M. C. 19 lipca 2022 r., zatem już po wydaniu decyzji przez SKO i po przekazaniu akt tutejszemu Sądowi. Jednak istotne jest to, że zgon nastąpił przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy. Mając na uwadze fakt, że decyzja organu odwoławczego została skierowana do osoby zmarłej, Sąd stwierdził jej nieważność na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa w zw. z art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej.

Stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji powoduje, że merytoryczna ocena zarzutów zawartych w skardze jest przedwczesna. Ponownie rozpatrując sprawę, organ odwoławczy weźmie pod uwagę powyższą istotną dla rozpatrzenia odwołania okoliczność.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200 ppsa.