Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1527/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7  ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Daniela Kozłowska asesor WSA Iwona Kosińska Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi Ł. i M. małżonków S. oraz A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2006 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] – po rozpatrzeniu odwołania H. P. i M. S. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] października 2006 r. nr [...] odmawiającej M. i Ł. małż. S., M. M. O., M. S., A. S. S., H. P. i H. J. J. ustanowienia na ich rzecz prawa użytkowania wieczystego do gruntu o powierzchni [...] m2, pochodzącego z nieruchomości hip. nr [...] działka nr [...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działki nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, z obrębu [...] – w punkcie 1 stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez H. P., a w punkcie 2 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podało, że nieruchomość [...] położona przy ul. [...], hip. nr [...] działka [...], dla której prowadzona była księga wieczysta pod nazwą "[...] pod nr [...], [...], [...]" została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Nieruchomość ta stanowiła własność J. D. i M. D. w równych częściach, niepodzielnie, na mocy aktów kupna z dnia [...] lutego 1936 r. i z dnia 14 listopada 1936 r., co potwierdza zaświadczenie Sądu Grodzkiego w W. Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia [...] września 1948 r.

Na podstawie art. 1 dekretu, z dniem 21 listopada 1945 r. grunty nieruchomości [...], w tym grunt przedmiotowej nieruchomości, przeszły na własność Gminy W., a następnie na własność Skarbu Państwa. Grunt przedmiotowej nieruchomości z dniem 27 maja 1990 r. stał się z mocy prawa własnością [...] W. [...], a następnie zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 41, poz. 361 ze zm.), grunt ten stał się własnością [...] W.

Objęcie niniejszego gruntu w posiadanie przez gminę nastąpiło w dniu [...] listopada 1948 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr 27 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W., w związku z czym termin do złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej upływał w dniu 25 maja 1949 r.

W dniu 8 marca 1949 r. właściciele tej nieruchomości J. i M. małż. D. złożyli stosowny wniosek w terminie i trybie przewidzianym w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r.

Naczelnik [...] W. decyzją z dnia [...] marca 1981 r. nr [...] odmówił spadkobiercom byłych właścicieli hipotecznych przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w W. przy ul. [...], a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 1997 r. nr [...] stwierdziło nieważność decyzji Naczelnika [...] W. z dnia [...] marca 1981 r.

Prezydent W. decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] ustanowił na 99 lat prawo użytkowania wieczystego do gruntu o pow. [...] m2, położonego w W[...] przy ul. [...], opisanego w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...], dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr [...] na rzecz M. i Ł. C. małż. S. w udziale [...] niepodzielnie na zasadach wspólności majątkowej, M. M. O. w udziale [...], M. S. w udziale [...], A. S. S. w udziale [...], H. P. w udziale [...] i H. J. J. w udziale [...]. Jednocześnie organ pierwszoinstancyjny ustalił czynsz symboliczny z tytułu ustanowienia użytkowania wieczystego do wymienionego wyżej gruntu w wysokości [...] zł.

Prezydent W decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] odmówił M. i Ł. małż. S., M. M. O., M. S., A. S. S., H. P. i H. J. J. ustanowienia na ich rzecz prawa użytkowania wieczystego do gruntu o pow. [...] m2, pochodzącego z nieruchomości hip. nr [...] działka [...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działki nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, z obrębu [...], twierdząc w uzasadnieniu, iż korzystanie z przedmiotowego gruntu przez spadkobierców byłych właścicieli hipotecznych nie da się pogodzić z przeznaczeniem tego gruntu wynikającym z ustaleń Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego Części Rejonu Urbanistycznego [...] zatwierdzonego uchwałą nr [...] Rady Gminy W. z dnia [...] października 2002 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdziło, że jeżeli nieruchomość [...] objęta działaniem dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy znajdowała się w posiadaniu wnioskodawcy, wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu złożony został w odpowiednim terminie, a korzystanie z nieruchomości dało się pogodzić z obowiązującym planem zabudowania, to organ gminy ma obligatoryjny obowiązek uwzględnić wniosek. Jeżeli te trzy warunki spełnione są łącznie, wówczas byłym właścicielom przysługuje roszczenie o wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, a następnie prawo wpisu nabytego prawa w księdze wieczystej. Dlatego też organ rozpoznający wniosek złożony w trybie tego dekretu powinien przede wszystkim ustalić, czy zostały spełnione przez wnioskodawcę wymienione warunki, a z akt sprawy wynika, że wniosek złożony został w terminie i przez uprawniony podmiot.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło, że zgodnie z art. 7 ust. 2 dekretu, gmina miała obowiązek uwzględnienia wniosku właściciela gruntu o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania. Z przepisu tego wynika obowiązek organu nie tylko uzyskania informacji o przeznaczeniu określonej nieruchomości w planie zabudowania, lecz także obowiązek wnikliwego rozważenia, czy istnieje możliwość realizowania nadal przez dotychczasowych właścicieli funkcji określonej w tym planie dla danej nieruchomości. Organ administracji, aby odmówić byłemu właścicielowi prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości musi udowodnić, że korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela w żadnym wypadku nie da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według aktualnie obowiązującego planu zabudowy (zagospodarowania przestrzennego).

Z ustaleń organu wynika, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji wykazał, iż korzystanie z przedmiotowego gruntu przez spadkobierców byłych właścicieli hipotecznych nie da się pogodzić z przeznaczeniem tego gruntu wynikającym z ustaleń Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego Części Rejonu Urbanistycznego [...] zatwierdzonego uchwałą nr [...] Rady Gminy W. z dnia [...] października 2002 r. Nieruchomość ta położona jest bowiem, zgodnie z ustaleniami powyższego planu, w strefie oznaczonej symbolem [...] przeznaczonej pod zabudowę mieszkaniową, jednorodzinną, z usługami. A zatem ustalenia te przewidują przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną, nadto dopuszczają nieuciążliwe wbudowane usługi towarzyszące zabudowie mieszkaniowej.

U podstaw odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego do działki nr [...] i [...] leży fakt, iż obie działki są położone w liniach rozgraniczających: pierwsza – ul. [...] (w obowiązującym planie oznaczona symbolem [...]), a druga – ciągu pieszo-jezdnego ul. [...] (w obowiązującym planie oznaczona symbolem [...]). Grunt oznaczony jako działka nr [...] został oddany w użytkowanie wieczyste, jego część o pow. [...] m2, podobnie jak działki nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...], nie spełniają minimalnych parametrów samodzielnej działki budowlanej wskazanych w obowiązującym planie, nie mogą też zostać przyłączone do działki nr [...], gdyż są od tego gruntu oddzielone ul. [...].

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli Ł. i M. małż. S. oraz A. S.; kwestionując zaskarżoną decyzję wnieśli o uchylenie jej w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżący zarzucili, iż w odwołaniu od decyzji Prezydenta W. w dostateczny sposób wykazali, że korzystanie z przedmiotowego gruntu da się pogodzić z jego przeznaczeniem wynikającym z planu zagospodarowania, gdyż działki nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2 w całości spełniają parametry samodzielnej działki budowlanej, zgodnie ze wskazaniami powołanego przez Prezydenta W. w decyzji planu zagospodarowania, uchwalonego przez Radę Gminy W. z dnia [...] października 2002 r. Z danych pochodzących z planu wynika, iż na terenie, który obejmuje przedmiotową nieruchomość, oznaczonym symbolem [...], czyli przeznaczonym pod zabudowę mieszkaniową, jednorodzinną, z usługami, minimalna wielkość działek dla zabudowy szeregowej wynosi [...] m2, zaś dla zabudowy bliźniaczej – [...] m2. Skarżący podnieśli, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w ogóle nie odniosło się do tej okoliczności. Zdaniem skarżących Kolegium niedostatecznie wyjaśniło wątpliwości zgłoszone w ich odwołaniu z dnia 26 listopada 2006 r. i niewystarczająco zbadało, czy istotnie wykorzystanie przedmiotowej nieruchomości przez dotychczasowych jej właścicieli będzie stało w sprzeczności z planem zagospodarowania i błędnie przyjęło brak możliwości pogodzenia wykorzystania spornej nieruchomości z powyższym planem. W ocenie skarżących Kolegium nie zbadało dogłębnie przesłanek wynikających z art. 7 ust. 2 dekretu, jak również nie odniosło się do podniesionych w odwołaniu kwestii przysługujących skarżącym uprawnień wynikających z treści art. 7 ust. 4 dekretu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga jest zasadna, dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja poprzedzająca naruszają prawo.

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest odmowa ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...].

Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte wskutek wniosku z dnia 8 marca 1949 r. M. i J. małżonków D. byłych właścicieli hipotecznych, o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...].

Naczelnik Dzielnicy W. decyzja z dnia [...] marca 1981 r. odmówił spadkobiercom byłych właścicieli przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 1997 r. stwierdziło nieważność decyzji z dnia [...] marca 1981 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2006 r. odmawiającą M. i Ł. małż. S., M. M. O., M. S., A. S. S., H. P. i H. J. J. ustanowienia na ich rzecz prawa użytkowania wieczystego do gruntu o powierzchni [...] m2, pochodzącego z nieruchomości hip. nr [...] działka nr [...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działki nr [...]o pow. [...] m2, nr [...]o pow. [...] m2, nr [...]o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, z obrębu [...].

Zgodnie z art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, gmina uwzględni wniosek o przyznanie prawa własności czasowej, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania, a jeżeli chodzi o osoby prawne - ponadto, gdy użytkowanie gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem w myśl planu zabudowania nie pozostaje w sprzeczności z zadaniami ustawowymi lub statutowymi tej osoby prawnej.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 17 stycznia 2002 r. I SA 1482/00 LEX nr 81770, stwierdził jednoznacznie, że dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) chociaż restrykcyjny dla właścicieli nieruchomości, to jednocześnie ustanawiał sztywne reguły, w których należało uwzględnić wniosek o przyznanie prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego) do gruntu, jeżeli zostały spełnione przesłanki wymienione w treści art. 7 ust. 1 i 2 dekretu. Przesłanki ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz dotychczasowego właściciela to:

- posiadanie gruntu w dacie złożenia wniosku w przepisanym prawem terminie,

- korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela dające się pogodzić z przeznaczeniem tego gruntu według planu zabudowania (zagospodarowania przestrzennego). Dekret nie określa żadnych innych negatywnych przesłanek do przyznania prawa użytkowania wieczystego gruntu dotychczasowym właścicielom.

Jeżeli więc zostały spełnione wyżej wymienione przesłanki, to wówczas gmina obowiązana była uwzględnić wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego.

W wyroku z dnia 11 października 2006 r. I OSK 1322/05 LEX nr 281295 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, stwierdził natomiast, że stosownie do treści art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na terenie m. st. Warszawy, odmowa przyznania byłemu właścicielowi własności czasowej (użytkowania wieczystego) była dopuszczalna tylko wówczas, jeżeli organ orzekający w sprawie przyznania tego prawa wyraźnie i jednoznacznie ustalił przeznaczenie gruntu na podstawie obowiązującego planu zabudowy i jednocześnie stwierdził, że korzystanie z gruntu przez byłego właściciela nie da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu wynikającym z tego planu. Odmowa przyznania własności czasowej bez dokonania tych ustaleń musiałaby być traktowana jako rażąco naruszająca prawo i orzeczenie zawierające takie rozstrzygnięcie powinno być ocenione jako dotknięte wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Mając na uwadze brzmienie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, oraz przytoczone wyżej orzeczenia należy jednoznacznie stwierdzić, że wolą ustawodawcy było przede wszystkim uwzględnianie wniosków o własność czasową, a jedynym kryterium, które winien mieć na uwadze organ rozpoznający wniosek byłego właściciela, jest możliwość pogodzenia korzystania z gruntu przez dotychczasowego właściciela z przeznaczeniem tego gruntu według planu zagospodarowania przestrzennego.

Sąd podziela stanowisko skarżących, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. niewystarczająco zbadało przesłanki i możliwości pogodzenia korzystania z nieruchomości z planem zagospodarowania przestrzennego. Organy administracji prowadzące postępowanie powinny były zbadać, w jaki sposób spadkobiercy byłych właścicieli będą chcieli korzystać z nieruchomości, i czy to planowane korzystanie da się pogodzić z planem zagospodarowania przestrzennego.

Należy również zauważyć, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w zaskarżonej decyzji nie odniosło się do istotnej okoliczności wskazanej przez stronę skarżącą, że z danych pochodzących z planu zagospodarowania przestrzennego wynika, że teren, który obejmuje sporną nieruchomość, został przeznaczony pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną, z usługami, przy czym minimalna wielkość działek dla zabudowy szeregowej wynosi [...] m², natomiast dla zabudowy bliźniaczej – [...] m².

Rozpoznając ponownie wniosek, organ powinien mieć również na uwadze wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2003 r. sygn. akt I CKN 58/01 LEX nr 83830, z którego wynika, iż nieważna jest umowa o oddaniu na rzecz innych osób gruntu w użytkowanie wieczyste, zawarta przed rozpoznaniem, zgłoszonego na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, wniosku poprzedniego właściciela o przyznanie użytkowania wieczystego tego gruntu. Powód, dla wykazania interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy, nie musi legitymować się prawomocną decyzją o ustanowieniu na jego rzecz prawa użytkowania wieczystego gruntu.

Z utrwalonego już orzecznictwa wynika, że art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza również, że pierwszeństwo dotychczasowego właściciela nieruchomości wynikające z dekretu warszawskiego ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem ustanowienie użytkowania wieczystego na rzecz innych osób jest możliwe dopiero po negatywnym rozpoznaniu wniosku zgłoszonego na podstawie tego dekretu.

Powyższe oznacza, że organ nie wyjaśnił należycie sprawy, naruszając tym przepisy art. 7, 77, 80 i 107 § 3 kpa. Powyższe uchybienia są na tyle istotne, że musiały skutkować uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.

-----------------------

7