Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1372/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6239 Inne o symbolu podstawowym 623
Skarżony organ: Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno  Spożywczych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2006 r. sprawy ze skarg M. Z. i Z. Z. - wspólników spółki cywilnej E. s. c. w D. na decyzje Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie wycofania z obrotu nawozu organicznego wprowadzonego do obrotu bez wymaganego zezwolenia oraz wniesienia opłaty sankcyjnej oddala skargi


UZASADNIENIE

M. Z. i Z. Z. wspólnicy spółki cywilnej E. s.c. w D. wnieśli skargi na decyzje Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] utrzymujące w mocy decyzje [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] i nr [...] w przedmiocie nakazania wycofania z obrotu nawozów organicznych "[...]" i "[...]" wprowadzanych do obrotu bez zezwolenia oraz wniesienia opłaty sankcyjnej.

Z przedstawionych przez organ akt administracyjnych wynika, iż w dniach od [...] do [...] marca 2006 r. Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w [...] przeprowadził kontrolę w E. s.c. w D. prowadzącym działalność polegającą m. in. na hodowli dżdżownic kalifornijskich. Kontrola została przeprowadzona w obecności wspólnika spółki cywilnej M. Z. W wyniku kontroli stwierdzono, że E. s.c. w D. wprowadza do obrotu produkowane przez siebie nawozy organiczne (biohomus - produkt hodowli dżdżownic kalifornijskich) o nazwie "[...]" i "[...]" bez stosownych zezwoleń Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi określonych w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu. Kontrolującemu przedstawiono fakturę VAT nr [...] z dnia 31 sierpnia 2005 r., z której wynikało, że E. s.c. w D. wprowadziło do obrotu nawozy organiczne pod nazwą "[...]" w ilości 1000 l i o wartości 480,00 zł netto i 494,40 zł brutto i "[...]" w ilości 2500 l o wartości 1200,00 zł netto i 1236,00 zł brutto sprzedając je Z. Z. prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą P. w D. Transakcja ta ujęta została w księdze podatkowej przychodów i rozchodów za 2005 r.

Obecny w czasie kontroli M. Z. odmówił podpisania protokołu kontroli.

W piśmie z dnia [...] marca 2006 r. skierowanym do [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w [...] wspólnicy Spółki cywilnej E. M. Z. i Z. Z. stwierdzili, że nie są producentami nawozów w rozumieniu ustawy o nawozach i nawożeniu, gdyż produkowane przez nich nawozy dżdżownicowe - biohomusy nie są nawozami w rozumieniu przepisów tej ustawy. Ponadto zgodnie z tą ustawą producentem lub importerem nawozów może być tylko podmiot legitymujący się wpisem do ewidencji działalności gospodarczej lub rejestru sądowego, natomiast hodowcy dżdżownic są rolnikami, a więc nie mogą uzyskać takich wpisów.

Pismami z dnia [...] marca 2006 r. Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w [...] zawiadomił E. s.c. o wszczęciu postępowań administracyjnych w związku z przeprowadzoną kontrolą i stwierdzonym faktem wprowadzania do obrotu nawozów organicznych "[...]" i "[...]" bez stosownych zezwoleń.

M. Z. i Z. Z. w odpowiedzi na te zawiadomienia w piśmie z dnia [...] marca 2006 r. skierowanym do organu podtrzymali swoje stanowisko, iż jako hodowcy dżdżownic nie są producentami ani importerami nawozów, a więc nie podlegają sankcjom z ustawy o nawozach i nawożeniu. Biohomus w rozumieniu przepisów tej ustawy jest bowiem surowcem, a nie nawozem, natomiast na sprzedaż surowców nie jest wymagane zezwolenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Poinformowali też, że zaprzestają stosowania słowa "nawóz" na etykietach biohomusów ich produkcji mimo, że produkty te są nawozami w rozumieniu nauk rolniczych oraz w rozumieniu potocznym.

Na potwierdzenie zasadności swojego stanowiska do pisma załączyli kopię pisma Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2006 r.

Decyzjami z dnia [...] kwietnia 2006 r. [...] Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych w [...], działając na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca

2000 r. o nawozach i nawożeniu (Dz. U. nr 89, poz. 991 z późn. zm.) nakazał M. Z. i Z. Z. wspólnikom spółki cywilnej E. s.c. w D. wycofanie w terminie 7 dni z obrotu nawozów organicznych (biohumus - produkt hodowli dżdżownicy kalifornijskiej) "[...]" w ilości 1000 1 oraz "[...]" w ilości 2500 l, a także wniesienie na rachunek urzędu skarbowego, właściwego ze względu na siedzibę albo miejsce zamieszkania wprowadzającego nawóz do obrotu, opłat sankcyjnych stanowiących 100 % kwot należnych za sprzedane nawozy tj. 494,40 zł brutto za sprzedany nawóz "[...]" oraz 1236,00 zł brutto za sprzedany nawóz "[...]", wprowadzonych do obrotu bez wymaganego na podst. art. 3 ust. 2 ustawy o nawozach i nawożeniu zezwolenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu nawozy organiczne, organiczno-mineralne oraz mineralne nieoznaczone znakiem "[...]" mogą być wprowadzone do obrotu na podstawie zezwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa. Zgodnie natomiast z art. 2 pkt 4 tej ustawy, nawozami organicznymi są nawozy wyprodukowane z substancji organicznej lub z mieszanin substancji organicznych, w tym komposty, także wyprodukowane przy udziale dżdżownic. Organ wskazał przy tym, że przedmiotem regulacji ustawy o nawozach i nawożeniu jest wprowadzenie do obrotu nawozu, a nie hodowla dżdżownic, a więc przedmiotem kontroli przeprowadzonej przez Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych w [...] były wyłącznie zagadnienia związane z przestrzeganiem przepisów związanych z wprowadzeniem nawozu do obrotu, a nie hodowla dżdżownic lub jakość handlowa nawozu.

Zgodnie natomiast z art. 3 pkt 9 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych producent to osoba fizyczna, osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, która: produkuje lub paczkuje artykuły rolno-spożywcze, lub wprowadza artykuły rolno-spożywcze do obrotu, jeżeli działalność ta jest zarejestrowana na terytorium któregoś z państw członkowskich Unii Europejskiej.

Ustawa ta nie odsyła do innych aktów prawnych w celu interpretacji pojęcia "producent" ale je definiuje, określając krąg osób traktowanych jako producentów, do których ustawa ma zastosowanie. W tym przypadku zatem istnienie innych przepisów prawa, które na potrzeby swej specyfiki i sfery którą normują, używają pojęcia producent, nie pozostaje w sprzeczności z ustawą o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych.

Ponadto Przedsiębiorstwo E. prowadzi działalność w formie spółki cywilnej i jako takie podlega obowiązującym przepisom. W myśl natomiast art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807 z późn. zm.), za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej.

M. Z. i Z. Z. wspólnicy spółki cywilnej E. wnieśli odwołania od tych decyzji do Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych.

W odwołaniach zarzucili, że organ I instancji nie odniósł się do złożonych przez nich w toku postępowania administracyjnego wyjaśnień, iż biohomus nie jest nawozem. Podnieśli też, że nie są producentami nawozów, ani w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu, ani w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, a przywołany przez organ art. 4 tej ustawy odnosi się do wspólników spółki cywilnej prowadzących działalność wytwórczą, nie zaś do działalności rolniczej.

Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych decyzjami z dnia [...] czerwca 2006 r. utrzymał w mocy zaskarżone decyzje [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w [...].

W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu nawozami są produkty przeznaczone do dostarczania roślinom składników pokarmowych lub zwiększania żyzności gleb albo zwiększania żyzności stawów rybnych.

Brak jest natomiast podstaw do zakwalifikowania spornych nawozów "[...]" i "[...]" do kategorii nawozów naturalnych, które można wprowadzać do obrotu na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy bez zezwolenia. Nawozami naturalnymi w rozumieniu tej ustawy są bowiem wyłącznie nawozy wymienione enumeratywnie w art. 2 pkt 3 tzn.: obornik, gnojówka i gnojowica, odchody zwierząt gospodarskich w rozumieniu przepisów o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, z wyjątkiem odchodów pszczół i zwierząt futerkowych, bez dodatków innych substancji, guano. Nawozów "[...]" i "[...]" nie sposób zakwalifikować do którejkolwiek z tych kategorii. Nie są to w szczególności odchody, tym bardziej odchody zwierząt gospodarskich w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, do których zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 15 tej ustawy zaliczamy wyłącznie: koniowate - zwierzęta gatunków: koń lub osioł, bydło - zwierzęta gatunków: bydło domowe oraz bawoły, jeleniowate - zwierzęta gatunków: jeleń lub daniel utrzymywane w warunkach fermowych, w celu pozyskania mięsa i skór, drób, świnie, owce, kozy, pszczoły, zwierzęta futerkowe. Przedmiotowe nawozy spełniają natomiast wszelkie przesłanki do zakwalifikowania ich do grupy nawozów organicznych, ponieważ został wyprodukowany przy udziale dżdżownic z substancji lub mieszanin substancji organicznych. Zgodnie więc z art. 3 ust. 2 ustawy o nawozach i nawożeniu mogą być wprowadzane do obrotu po uzyskaniu zezwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa. Podmiot, który zamierza wprowadzić do obrotu tego typu nawóz powinien w związku z tym uprzednio uzyskać stosowne zezwolenie. Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych sprawuje natomiast nadzór nad wprowadzaniem do obrotu nawozów. Wprowadzanie do obrotu zaś to zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu - oferowanie w celu zbycia, sprzedaż oraz inna odpłatna albo nieodpłatna forma zbycia nawozu przez producenta - w przypadku nawozu wyprodukowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, importera - w przypadku nawozu przywiezionego z terytorium państw trzecich, producenta lub inną osobę wprowadzającą nawóz na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - w przypadku nawozu wyprodukowanego na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej.

Reasumując organ II instancji stwierdził, iż E. s.c. wprowadzające do obrotu nawozy organiczne "[...]" i "[...]", w myśl ustawy o nawozach i nawożeniu, jest producentem nawozów, a więc niezależnie od braku wpisu do ewidencji działalności gospodarczej jako producent nawozów - podlega przepisom tej ustawy. Uzyskanie zezwolenia jest natomiast ustawowym obowiązkiem producenta, zamierzającego wprowadzać nawozy organiczne do obrotu.

W skargach na te decyzje wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. Z. i Z. Z. wnieśli o uchylenie zaskarżonych decyzji wskazując, iż są hodowcami dżdżownic w działach specjalnych produkcji rolnej i prowadzą E. - spółkę cywilną rolników. Dżdżownice wytwarzają biohumus, który spółka sprzedaje konfekcjonerowi w miejscu wytworzenia, zaś [...] jest naturalnym produktem hodowli dżdżownic kalifornijskich - biohumusem.

Zarzucili, iż organ nie zbadał tego produktu, natomiast badanie takie dowiodłoby, że [...] nie odpowiada kryteriom nawozu określonym ustawą o nawozach i nawożeniu choć jako produkt naturalny jest nawozem w rozumieniu potocznym i klasyfikacyjnym. Podnieśli też, że przez szereg lat zabiegali o miano producenta nawozów lecz ze względu na brak możliwości uzyskania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nie zdołali skompletować dokumentów umożliwiających Ministrowi Rolnictwa rozpoznanie wniosku o wydanie zezwolenia na sprzedaż biohumusu i tak zarówno w ocenie Ministra Finansów, jak w ocenie Ministra Rolnictwa producentami nawozów nie zostali.

W rozumieniu ustawy o nawozach i nawożeniu skarżący nie są więc producentami nawozu, a przedmiotowy [...] (biohumus) nie jest nawozem. Skarżący nie wprowadzają nawozu do obrotu rynkowego, gdyż wprowadzanie do obrotu jest działaniem producenta lub importera, a skarżący są rolnikami, zaś biohumus jest surowcem do produkcji nawozów (w tym kompostów w szczególności wytwarzanych przy udziale dżdżownic - zawierających biohumus).

Na potwierdzenie zasadności swojego stanowiska skarżący załączyli do skargi kopie pism otrzymanych z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Urzędu Statystycznego w S., Ministerstwa Finansów, Urzędu Skarbowego w M. oraz opinię sporządzoną przez dr inż. A. K. w zakresie hodowli dżdżownic i produkcji biohomusu.

Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji.

Skarżący w piśmie procesowym z dnia [...] września 2006 r., ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę, zarzucili, iż organ błędnie interpretuje definicję nawozu zawartą w ustawie o nawozach i nawożeniu. Podnieśli też, że ewentualne uznanie ich za producentów nawozów mocą wyroku sądowego wywoła szereg pozwów skierowanych przeciwko Ministrowi Rolnictwa ze strony hodowców dżdżownic, gdyż Minister Rolnictwa odmówił rozpoznania wniosków producentów biohumusu o wydanie zezwolenia na sprzedaż tego produktu twierdząc, że producenci biohumusu nie są producentami nawozów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na rozprawie w dniu 18 września 2006 r. zarządził połączenie do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia spraw o sygn. akt VI SA/Wa 1372/06 i VI SA/Wa 1373/06 i prowadzenie ich dalej pod sygn. akt VI SA/Wa 1372/06.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne powołane są do badania legalności, czyli zgodności zaskarżonych decyzji lub postanowień z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji lub postanowienia.

Sąd administracyjny nie bada natomiast celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu.

Skargi wniesione przez M. Z. i Z. Z. wspólników spółki cywilnej E. s.c. w D. nie zasługują na uwzględnienie, gdyż Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone decyzje Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] czerwca 2006 r. oraz utrzymane nimi w mocy decyzje [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. zostały wydane z naruszeniem prawa.

Art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu

(Dz. U. Nr 89, poz. 991 z późn. zm.) stanowi, iż nawozy organiczne, organiczno-mineralne oraz mineralne nieoznaczone znakiem "[...]" mogą być wprowadzane do obrotu na podstawie pozwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa.

Zgodnie natomiast z art. 2 pkt 4 ustawy nawozy organiczne to nawozy wyprodukowane z substancji organicznej lub z mieszanin substancji organicznych, w tym komposty, także wyprodukowane przy udziale dżdżownic.

Nawozy naturalne natomiast zgodnie z art. 2 pkt 3 tej ustawy to obornik, gnojówka i gnojownica, odchody zwierząt gospodarskich w rozumieniu przepisów o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, z wyjątkiem odchodów pszczół i zwierząt futerkowych, bez dodatków innych substancji, guano – przeznaczone do rolniczego wykorzystania.

W świetle przywołanych wyżej definicji ustawowych organ prawidłowo zakwalifikował produkowane przez skarżących nawozy, na bazie hodowli dżdżownic kalifornijskich, jako nawozy organiczne.

W załączonej przez skarżących do skargi opinii sporządzonej przez dr inż. A. K. znalazło się także wyraźne stwierdzenie, iż "biohomus jako produkt przetwarzania obornika przez dżdżownice kalifornijskie jest bezsprzecznie nawozem organicznym".

Skarżący wprowadzając do obrotu nawozy organiczne (biohomus – produkt hodowli dżdżownic kalifornijskich) "[...]" i "[...]" powinni więc, w świetle przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu legitymować się stosownym pozwoleniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Wbrew twierdzeniom skarżących z treści korespondencji kierowanej do nich przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wynika, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi pozostawił ich wniosek o wydanie pozwolenia na wprowadzanie do obrotu nawozów bez rozpoznania z powodu nie usunięcia braków wniosku we wskazanym przez organ terminie, a nie z tego powodu, iż uznał, że producenci biohomusu (hodowcy dżdżownic) nie są producentami nawozów. Jak słusznie wskazał przy tym organ, zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy o nawozach i nawożeniu pozwolenie wymagane jest na wprowadzanie do obrotu nawozów organicznych, a nie na ich produkcję.

Zgodnie natomiast z art. 2 pkt 8 ustawy o nawozach i nawożeniu wprowadzanie do obrotu to oferowanie w celu zbycia, sprzedaż oraz inna odpłatna lub nieodpłatna forma zbycia nawozu przez producenta - w przypadku nawozu wyprodukowanego na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, iż skarżący wprowadzali do obrotu nawozy organiczne produkowane na bazie hodowli dżdżownic kalifornijskich "[...]" oraz "[...]", a więc powinni legitymować się stosownym pozwoleniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Organ zasadnie więc nakazał im wycofania tych nawozów z obrotu oraz wniesienie opłaty sankcyjne w oparciu o art. 21 ust. 1 ustawy o nawozach i nawożeniu.

Okoliczność, że sama hodowla dżdżownic zaliczana jest do działów specjalnych produkcji rolnej nie ma natomiast znaczenia w świetle powołanych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie nosi więc cech dowolności, a organy administracji obu instancji prawidłowo ocenił zaistniały w sprawie stan faktyczny w świetle obowiązujących przepisów prawa.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.