Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 478/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1 i art. 61 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Anna Rudzińska po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale IV w dniu 12 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z s. w Ś. decyzją z dnia 28 kwietnia 2017 r. Nr [...] ustalił od dnia 3 kwietnia 2017 r. odpłatność za pobyt L. K. w Domu Pomocy Społecznej w N. w następujący sposób:

1. Na pokrycie kosztów pobytu w wysokości 3071,88 zł (słownie: trzy tysiące siedemdziesiąt jeden zł 88/100) w okresie od dnia 3 kwietnia 2017 r. do dnia 30 kwietnia 2017 r. składać się będzie:

- kwota 834,96 zł, stanowiąca 70% dochodu własnego mieszkanki Domu;

- kwota 186,76 zł, którą pokrywać będzie córka – D. M. jako osoba zobowiązana na postawie umowy zawartej dnia 28 kwietnia 2017 r. sporządzonej w trybie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 163) ustawa;

- kwota 1653,12 zł, którą pokrywać będzie syn – M. K., jako osoba zobowiązana na podstawie umowy z dnia 28 kwietnia 2017 r. sporządzonej w trybie art. 103 ust. 2 ustawy;

- kwota 397,04 zł, stanowiąca różnicę między kosztem utrzymania mieszkańca Domu a opłatami wnoszonymi przez wnioskodawcę i osoby zobowiązane, którą pokrywać będzie Gmina R.

2. Na pokrycie kosztów pobytu w wysokości 3291,21 zł od dnia 1 maja 2017 r. na stałe składać się będzie:

- kwota 894,51 zł, stanowiąca 70% dochodu własnego mieszkanki Domu;

- kwota 200,00 zł, którą pokrywać będzie córka – D. M. jako osoba zobowiązana na postawie umowy zawartej dnia 28 kwietnia 2017 r. sporządzonej w trybie art. 103 ust. 2 ustawy;

- kwota 1771,24 zł, którą pokrywać będzie syn – M. K. (opiekun prawny), jako osoba zobowiązana na podstawie umowy z dnia 28 kwietnia 2017 r. sporządzonej w trybie art. 103 ust. 2 ustawy;

- kwota 425,46 zł, stanowiąca różnicę między kosztem utrzymania – mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w N. a opłatami wnoszonymi przez wnioskodawcę i osoby zobowiązane, którą pokrywać będzie Gmina R.

Uwzględniając, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Dom Pomocy Społecznej w N. ustalony na rok 2017 przez Starostę K. i ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Dolnośląskiego, poz.390 wynosi 3291,21 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ l-szej instancji podał, że w dniu 8 grudnia 2016 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z siedzibą w Ś. wpłynął wniosek M. K. o umieszczenie matki w domu pomocy społecznej.

Decyzją Burmistrza Miasta i Gminy R. z dnia 15 lutego 2017 r. znak: [..] L. K. została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w N., w którym średni miesięczny koszt pobytu wynosi 3291,21 zł.

W toku postępowania administracyjnego organ ustalił, że L. K. spełnia warunki określone w art. 54 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej.

Ustalając opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w N., organ l-szej instancji ustalił, że, zgodnie z art. 61 ustawy, opłatę za pobyt wnosi mieszkaniec domu pomocy społecznej w wysokości nie wyższej niż 70% własnego dochodu, na który składa się w przypadku L. K. emerytura w wysokości 1277,86 zł netto.

W okresie od dnia 3 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. opłata wynosi 834,96 zł, a od 1 maja 2017 r. na stałe 894,51 zł miesięcznie. Gmina R. pokryje w okresie od 3 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. kwotę w wysokości 397,04 zł, a od 1 maja 2017 r. na stałe kwotę w wysokości 425,46 zł miesięcznie, stanowiącą różnicę między opłatą wnoszoną przez wnioskodawcę, osoby zobowiązane i pełnym kosztem utrzymania mieszkańca. Córka – D. M. oraz syn M. K. są zobowiązani do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w N. począwszy od 3 kwietnia 2017 r. na stałe na podstawie umów zawartych w trybie art. 103 ust. 2 ustawy, natomiast córka, E. K., zwolniona jest z mocy prawa na podstawie art.61 ust. 2 pkt 2 ustawy.

W odwołaniu od tej decyzji M. K. (skarżący) zarzucił nierzetelność przeprowadzenia wywiadów środowiskowych, stronniczość, brak odniesienia się do doświadczenia życiowego osób przeprowadzających wywiady środowiskowe. Przeprowadzone postępowanie administracyjne, jego zdaniem, jest nierzetelne, stronnicze i nieobiektywne. Decyzja wydana została z naruszeniem prawa, nie uwzględniono dobrowolnego partycypowania w kosztach utrzymania. Z uwagi na wieloletnią chorobę matki podejmował wszelkie czynności zmierzające do zabezpieczenia jej sytuacji bytowej. Podniósł, że matka choruje od wielu lat m. in. na cukrzycę typu II, ma problemy ze wzrokiem oraz chorobę Alzheimera. Stan zdrowia mamy pogarszał się z roku na rok, począwszy od 2010 r. kiedy pojawiły się pierwsze poważniejsze problemy z pamięcią. Z uwagi na trudności w podejmowaniu ciągłej, całodobowej opieki nad chorą dostosowywaniu przez lata życia prywatnego i zawodowego, zwracał się wielokrotnie do swoich bliskich, tj. rodzeństwa o pomoc i wsparcie w partycypowaniu w opiece nad matką, które przez lata uzyskiwał w minimalnym stopniu, a w ostatnich latach prawie wcale i jeśli już to często odpłatnie. Podejmował również mediacje przez kancelarię adwokacką, które nie przyniosły żadnych efektów, a wręcz narażony był na oszczerstwa i pomówienia. Z uwagi na stan zdrowia mamy zmuszony był wraz z małżonką do ponoszenia sporych nakładów psychicznych, fizycznych oraz materialnych "poświęcając przy tym dobro własnego rozwoju osobistego, zawodowego i rodzinnego". Podniósł także, że pozyskane przez GOPS informacje od pracodawcy jego żony pozwoliły pracownikom GOPS obciążyć go i żonę kwotą odpłatności 1771,01 zł miesięcznie, co przy regularnych obciążeniach, jakie posiadają nie pozwoli zabezpieczyć im nawet zakupu jedzenia i tym samym prowadzi do niszczenia dorobku jego życia i do niewypłacalności finansowej. Kwestionował także ustalenia organu l-szej instancji co do sytuacji majątkowej i dochodowej pozostałego jego rodzeństwa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia 1 czerwca 2017 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji ostatecznej organ odwoławczy stwierdził:

Zgodnie z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obowiązani są:

▪ mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

▪ małżonek, zstępni przed wstępnymi,

▪ gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Zgodnie natomiast z art. 8 ust. 3 i 4 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o wskazane dalej składki.

Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z opiekunem prawnym w dniu 23 grudnia 2016 r., ustalono, że prowadzi on wspólnie gospodarstwo domowe z małżonką – I. K. (lat 31) oraz matką – L. K. (lat 71). Z ustaleń tych wynika także, że Państwo I. i M. K. od wielu lat sprawują opiekę nad matką, która z uwagi na stan zdrowia (zaawansowana choroba Alzheimera, zaćma, cukrzyca) wymaga całodobowej opieki. Decyzją z dnia 15 lutego 2017 r. organ l-szej instancji skierował L. K. do właściwego ze względu na stan zdrowia Domu Pomocy Społecznej w N. - na pobyt stały.

Na podstawie przeprowadzonych wywiadów środowiskowych OPS w R. ustalił sytuację materialno-bytową dzieci zobowiązanych do wnoszenia opłat, tj. D. M., E. K. i M. K.

Dochodem mieszkanki Domu jest emerytura ZUS w wysokości 1277,86 zł. netto miesięcznie i jej opłata za pobyt w Domu za okres od dnia 3 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. wyniosła 834,96 zł. natomiast od dnia 1 maja 2017 r. w wysokości 849,51 zł. miesięcznie.

W oparciu o zaświadczenia pracodawcy przedłożone przez skarżącego i jego żonę ustalono, że wynagrodzenie za pracę za miesiąc styczeń 2017 r. skarżącego wyniosło 2.348,66 zł. netto, natomiast żony 2.506,58 zł. netto. Łączny miesięczny dochód rodziny wyniósł 4 855,24 zł netto, co daje na osobę w rodzinie 2 427,62 zł.

Opłata D. M. za okres od dnia 3 kwietnia 2017 r. do dnia 30 kwietnia 2017 r. została ustalona w wysokości 186,76 zł., a od dnia 1 maja 2017 r. na stałe w wysokości 200,00 zł. miesięcznie (kwota zadeklarowana dobrowolnie). Szczegółowa analiza została przedstawiona w Załączniku do umowy Nr 2/2017 z dnia 28 kwietnia 2017 r. w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, którą D. M. podpisała w siedzibie OPS.

E. K. z uwagi na trudną sytuację materialno-bytową została zwolniona z wnoszenia opłaty z mocy prawa na podstawie art. 61 ust.2 pkt 2 ustawy.

W świetle tych ustaleń organu l-szej instancji zasadnym było ustalenie odpłatności skarżącego za pobyt matki w Domu w kwotach ustalonych w zaskarżonej decyzji.

Wskazać przy tym należy, że decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w dps indywidualizuje przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1 i 2 obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach podmioty. Adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w dps mogą być: osoba skierowana, a także osoba bądź osoby z kręgu podmiotów wskazanych w tych przepisach, jej przedmiotem jest ustalenie przypadającej na nich kwoty opłaty. Natomiast obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy kreuje nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2, ale decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w dps przewidziana w art. 59 ust. 1 ustawy. W świetle przytoczonych wyżej przepisów oraz biorąc pod uwagę dokładnie wyjaśniony stan faktyczny, należy podkreślić, że organ l-szej instancji w sposób prawidłowy zinterpretował jak i zastosował wobec skarżącego przepisy regulujące ustalanie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej zarówno w zakresie ustalenia tego obowiązku, jego wysokości jak i okresu. W tym zakresie, w odniesieniu do zarzutów zawartych w odwołaniu należy wyjaśnić, że w sprawie prawidłowo wykazano, że sytuacja dochodowa rodziny skarżącego w myśl art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) kwalifikuje go do ponoszenia opłaty za pobyt matki w dps. Skoro bowiem w dniu wydania zaskarżonej decyzji skarżący był osobą wspólnie gospodarującą z żoną, uznać należało, że dochodem (w rozumieniu powołanego wcześniej art. 8 ust. 3) jego rodziny, także zdefiniowanej na tle art. 6 ust. 14, wedle którego rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące, jest dochód jego oraz żony. Zatem wobec faktu, że stanowiący w tym przypadku podstawowe i jedyne kryterium możliwości materialnych skarżącego dochód na osobę w rodzinie, który jak wykazano w oparciu o dane przedstawione przez samego skarżącego znacznie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, to kwota ta pomnożona właśnie przez liczbę członków tej rodziny po odjęciu od łącznej kwoty dochodu rodziny, daje wedle regulacji ustawowej art. 61 ust. 2 pkt 2 obraz finansowych możliwości skarżącego jako osoby potencjalnie zobowiązanej do ponoszenia opłaty za pobyt matki w dps. Nie znajdują także uzasadnienia, zarzuty sprowadzające się do naruszenia norm prawa procesowego, głównie w kontekście wysokości ustalonej opłaty i braku uwzględnienia ogólnie pojmowanej sytuacji majątkowej i osobistej strony. Okoliczności te pozostają bez znaczenia dla określonego wobec skarżącego w zaskarżonej decyzji obowiązku. Mogą one natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ rozstrzygnięcia w trybie art. 64 o zwolnieniu z obowiązku ponoszenia całości lub części ustalonej opłaty, ale dopiero po jej konkretyzacji, która w niniejszej sprawie przybrała formę zaskarżonej decyzji.( wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 19 grudnia 2014 r. IV SA/Wr 603/14).

W skardze na tę decyzję pełnomocnik skarżącego zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a. art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 6 k.p.a. i art. 59 ust. 1 ustawy przez ich niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji ustalającej obowiązek zapłaty z mocą wsteczną w stosunku do daty wydania decyzji, podczas gdy zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy decyzja o skierowaniu i o odpłatności za pobyt matki w dps powinna zostać wydana przed lub najpóźniej w dniu skierowania osoby do tego domu, co nastąpiło w dniu 15 lutego 2017 r.;

b. naruszenie art. 61 ust. 1 pkt 2) i art. 62 ust. 2 pkt 2) lit. b) w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy przez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji błędne ustalenie kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty i zakresu ich odpowiedzialności polegające na ustaleniu wysokości opłaty należnej od skarżącego zarabiającego miesięcznie 2.348,66 zł niemal całą opłatą należną od wszystkich zobowiązanych tj. kwotą 1653,12 zł (w okresie od 3 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r.) oraz kwotą 1771,24 zł (od 1 maja 2017 r. na stałe), przy całkowitym zwolnieniu E. K., obciążeniu D. M. kwotą 186,76 zł (w okresie od 3 lutego 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r.) oraz kwotą 200 zł (od 1 maja 2017 r. na stałe) oraz pominięciu K. M., a ustalając wysokość opłaty należnej od skarżącego należało wziąć pod uwagę wysokość jego dochodu bez uwzględniania dochodu jego małżonki oraz jego możliwości finansowe, a opłata jego obciążająca nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności;

c. naruszenie art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 lit. b) w zw. z art. 6 pkt 3, 4 i 14 przez ich niezastosowanie przy obliczaniu dochodu na osobę w rodzinie D. M. i E. K., podczas gdy przy ustalaniu dochodu D. M. należało wziąć pod uwagę dochód jej konkubenta wraz z uzyskiwanym przez niego za granicą zasiłkiem rodzinnym, kwotę alimentów uzyskiwanych przez córkę P. oraz dochody uzyskiwane przez córkę K. z prac dorywczych, przy ustalaniu dochodu E. K. – dochód jej męża G. K.;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

a. naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy oraz art. 107 ust. 6 ustawy przez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób nierzetelny, niepełny, wybiórczy i bez wszechstronnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a następnie dokonanie błędnych ustaleń stanu faktycznego polegających na:

i. uznaniu, że zobowiązanymi do wnoszenia opłat za pobyt matki w dps są 3 osoby – córka D. M., syn M. K. oraz córka E. K., podczas gdy w kręgu współzobowiązanych jest także K. M., pełnoletnia wnuczka mieszkanki dps;

ii. ustaleniu, że córka E. K. nie będzie ponosić opłaty za pobyt matki w dps, a córka D. M. będzie ponosić opłatę w kwocie 200 zł, podczas gdy organ nie przeprowadził żadnych dowodów mających na celu ustalenie sytuacji majątkowej tych zobowiązanych, natomiast prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe winno prowadzić do wniosku, iż osoby te również mogą partycypować lub partycypować w większym zakresie w opłatach niż to zadeklarowały.

Mając na uwadze te zarzuty na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369), p.p.s.a. wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji;

2. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm prawem przepisanych.

Ponadto:

3. na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. – o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów:

a. sprawozdania końcowego z wykonanych czynności detektywistycznych z dnia 11 marca 2017 r. na okoliczność treści a w szczególności ustalenia wysokości dochodu E.K. i jej małżonka,

b. umowy o kredyt gotówkowy,

c. umowy pożyczki z funduszu mieszkaniowego na okoliczność możliwości finansowych skarżącego,

d. wezwanie z dnia 14 lipca 2017 r. na okoliczność wezwania skarżącego do zawarcia umowy mimo braku prawomocności decyzji.

Jednocześnie wskazała, że dowody te są niezbędne w celu ustalenia kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty oraz zakresu tego obowiązku. Rozpoznanie przedłożonych dowodów nie spowodowuje przedłużenia postępowania w sprawie (...).

W uzasadnieniu skargi zarzuty te i wnioski zostały szczegółowo uzasadnione.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów przedstawionych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przepisy cytowanej ustawy o pomocy społecznej, których naruszenie zarzuca skarżący, stanowią:

- art. 59 ust. 1: Decyzją (...) ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej;

- art. 61 ust. 1 pkt 2: Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w kolejności: (...) małżonek, zstępni przed wstępnymi;

- art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b: Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: (...) małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 (...) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium.

Przepisy te istotnie uległy naruszeniu przez organy administracyjne prowadzące postępowanie.

1. W pierwszej kolejności, jak zarzuca pełnomocnik skarżącego, zaskarżona decyzja i decyzja utrzymana nią w mocy błędnie ustala obowiązek zapłaty za pobyt w dps z mocą wsteczną – między umieszczeniem osoby w domu pomocy społecznej (dps) a datą decyzji. Narusza to przepis art. 59 ustawy i praktyka ta w orzecznictwie sądowoadministracyjnym została zakwestionowana. Tak np. w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 7 września 2017 r., sygn. akt II SA/Po 330/17 Sąd stwierdził, że decyzja w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej stanowi decyzję konstytutywną, która tworzy, zmienia lub uchyla stosunki prawne, przy czym zmiana konkretnej sytuacji prawnej następuje z mocy samej decyzji. Możliwe jest zatem jedynie ustanowienie odpłatności za pobyt w dps od dnia wydania decyzji, natomiast niedopuszczalne jest wydanie takiej decyzji wstecz, a więc od dnia skierowania do dps. Natomiast zakaz ten nie obejmuje sytuacji, gdy już w okresie przebywania osoby skierowanej w dps doszło do zmiany jej sytuacji dochodowej (orzeczenie dostępne w internecie). Podobnie orzekał sąd administracyjny w wyrokach omówionych w skardze (II SA/Rz 749/14; IV SA/Wr 495/16; IV SA/Wr 270/13). Tymczasem decyzja organu I instancji – Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w R. zs. w Ś. z dnia 28 kwietnia 2017 r. nr (...) w przedmiocie odpłatności za pobyt matki skarżącego w DPS w N., ustaliła tę opłatę od dnia 3 kwietnia 2017 r., a decyzja ostateczna utrzymała zaskarżoną decyzję w mocy. Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, i eliminuje obydwa orzeczenia organów administracyjnych.

Skarżący zarzucił w postępowaniu odwoławczym, że krąg osób zobowiązanych w sprawie jest szerszy; pominięto wnuczkę matki skarżącego K. M. Nadto organ poczynił ustalenia w świetle których siostra skarżącego E. K. nie została zobowiązana do ponoszenia odpłatności bowiem sama nie uzyskuje żadnego dochodu (siostra od lat pracuje razem z mężem "na czarno"). Nie ustalono sytuacji materialnej D. M. – drugiej siostry skarżącego, która jest w związku konkubenckim z A. K., pracującym w N. Wychowuje dwójkę jego dzieci i dwójkę swoich. Nie poczyniono w tym względzie dokładnych ustaleń ponieważ siostra pozostaje w bliskich stosunkach z pracownikami socjalnymi. Wobec wnuczki ustaleń takich całkowicie brak. Organ natomiast ma obowiązek zbadania przesłanek ponoszenia ciężaru opłat za pobyt w domu pomocy społecznej przez wszystkie osoby z danego kręgu zobowiązanych, a następnie rozstrzygnięcie sprawy w drodze decyzji, co do całości opłat i co do wszystkich osób zobowiązanych.

Organ odwoławczy tymczasem w ogóle nie odniósł się do tych argumentów zwłaszcza, że w kręgu osób zobowiązanych pominięto w zupełności K. M.; nie wiadomo czy jej udział w opłacaniu pobytu L. K. w dps brano pod uwagę, czy też pominięto ją bez podawania powodów ograniczenia kręgu osób zobowiązanych jedynie do skarżącego i dwóch jego sióstr. Gdy chodzi o E. K. stwierdzono jedynie, że ze względu na trudną sytuację materialno-bytową została zwolniona z wnoszenia opłaty, z mocą prawa, na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. W decyzjach obu instancji brak jednak rozwinięcia tej podstawy prawnej i co istotne: podania jakie okoliczności faktyczne konkretnie świadczą o trudnej sytuacji materialno-bytowej tej osoby i jej rodziny, uniemożliwiającej przyczynianie się do utrzymania matki w domu pomocy społecznej.

Należy mieć na uwadze, że skarżący dołączył do skargi "sprawozdanie końcowe" z wykonanych czynności detektywistycznych, w celu "zgromadzenia informacji dot. siostry zleceniodawcy – E. K. w zakresie realizacji przez nią prac zarobkowych, z których uzyskuje dochód". Wynika z niego w szczególności że wymieniona, mimo iż jest osobą bezrobotną systematycznie realizuje prace zarobkowe na terenie m. W., gm. R.. W tej miejscowości nieoficjalnie jest zatrudniona w firmie handlowo usługowej.

Z punktu widzenia skarżącego, obciążenia go opłatą za pobyt matki w dps, ma to istotne znaczenie. Trafnie bowiem zauważa skarżący, że jeśli nawet organy obu instancji uznały, że jedna z sióstr podlega zwolnieniu z obowiązku ponoszenia opłaty, a druga może płacić w wysokości przez siebie zadeklarowanej, to okoliczność ta nie powinna wpływać na wysokość opłaty ponoszonej przez skarżącego. Nadto, że organ orzekający jest zobowiązany ocenić możliwości płatnicze wszystkich osób zobowiązanych i rozstrzygnąć to w decyzji ustalającej wysokość opłat poszczególnych osób.

Niezależnie od tego należało odróżnić dochód na osobę w rodzinie od opłaty za pobyt osoby w dps. W wyroku z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 1016/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że prawidłowe ustalenie wysokości dochodu na osobę w rodzinie skarżącej nie przekłada się jednak na prawidłowość w zakresie ustalenia wysokości opłaty, do ponoszenia której zobowiązana ona została. Tym bardziej, że przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy nie określa szczegółowego sposobu obliczania tej opłaty. Zdaniem Sądu organy administracyjne nie wyjaśniły dlaczego przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt matki skarżącej w Domu Pomocy Społecznej uwzględniono jej męża, który w myśl art. 61 ust. 2 ustawy nie jest w żaden sposób zobowiązany do partycypowania w kosztach utrzymania swojej teściowej. Dochody męża skarżącej są istotne i brane pod uwagę tylko dla określenia, czy dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i z tych względów zstępna, tj. córka mieszkanki Domu Pomocy Społecznej zobowiązana jest do pokrycia części kosztów utrzymania swej matki w tej placówce. (...) W opinii Sądu, zawarte w art. 61 ust. 2pkt 2 lit, b ustawy uregulowanie dotyczące spornej opłaty, absolutnie nie sprawia, iż organ pomocy społecznej powinien w każdym przypadku orzekać o tym, że każda kwota wykraczająca poza wyznaczone 300 % kryterium dochodowego, nie wyższa niż pozostały do opłacenia koszt opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, winna zostać przeznaczona na ten cel. Skoro mąż skarżącej, stosownie do przepisów prawa, nie jest zobowiązany do partycypowania w kosztach utrzymania swojej teściowej, organy pomocy społecznej ustalając wysokość opłaty powinny mieć na względzie to w jakim stopniu do utrzymania tworzonej przez nich rodziny przyczynia się sama skarżąca, która to jako jedyna zobowiązana jest do ponoszenia kosztów utrzymania matki. Z akt sprawy wynika, że dochód samej skarżącej to kwota 1613.23 zł. Nie sposób zatem zgodzić się z organami pomocy społecznej, że określenie miesięcznego "wkładu" skarżącej w utrzymanie matki w Domu Pomocy Społecznej na kwotę 1170.17 zł nie godzi w powyżej powołane normy prawne.

Zasadnie zatem skarżący podnosi, że ustalając opłatę, jaką winien zostać obciążony, należało uwzględnić jego dochód w wysokości 2348,66 zł netto oraz jego możliwości finansowe, w tym zobowiązania w postaci pożyczek i kredytów oraz zawartą umowę rozdzielczości majątkowej z żoną. Tego zdaniem skarżącego, nie wzięto pod uwagę ustalając zaskarżoną opłatę.

To wystarczająco dowodzi, że decyzje obu instancji naruszyły przepisy art. 7 i 77 § 1 kpa oraz art. 59 ust. 1 i art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy, co miało wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718), ppsa, Sąd zatem orzekł jak w sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ppsa i § 16 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).

Na podstawie art. 141 § 4 ppsa motywy wyroku stanowią jednocześnie wskazania co do dalszego postępowania.