Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1067/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 12 ust. 4, art. 80 ust. 1, 3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
article: art. 29 ust. 1, 2, art. 40
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.) Sędzia NSA Teresa Rutkowska Protokolant referent-stażysta Renata Tomaszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2016 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) Dyrektor (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łx z dnia (...) nr (...) o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 15 021,87 zł, uzyskanych na mocy decyzji nr (...) z dnia (...) o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2012 rok.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Z. W. złożył w dniu 15 maja 2012 r. wniosek o przyznanie płatności na rok 2012. W dniu 27 listopada 2012 r. organ I instancji wydał decyzję nr (...) o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w wysokości 73 387,81 zł, tj. JPO w kwocie 69 765,32 zł oraz UPO 3 622,49 zł. Ponadto organ przyznał płatność cukrową w kwocie 20 017,92 zł.

W dniu 29 kwietnia 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego w Łx wydał postanowienie o wznowieniu z urzędu postępowania w sprawie przyznania płatności na 2012 rok, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wznowieniowego Kierownik Biura Powiatowego w Łx wydał w dniu (...) decyzję nr (...) o uchyleniu decyzji dotychczasowej nr (...) z dnia (...) w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych na 2012 rok i o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2012 rok w wysokości 59 563,13 zł, tym JPO w kwocie 54 743,45 zł oraz UPO 4 819,68 zł. Ponadto organ przyznał płatność cukrową w kwocie 20 017,92 zł.

Pismem z dnia 2 października 2014r. organ I instancji zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności bezpośrednich oraz poinformował stronę o prawie do czynnego udziału w postępowaniu.

W dniu 21 stycznia 2015r. organ I instancji wydał decyzję nr (...) o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 15 021,87 zł.

W dniu 24 lutego 2015 r. strona z zachowaniem ustawowego terminu złożyła odwołanie od decyzji nr (...).

Dyrektor (...) Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wyjaśnił, że zasady i tryb dochodzenia nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności reguluje art. 29 ust 1 i 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR chodzi o dwa rodzaje należności: kwoty nienależnie pobranych środków publicznych, kwoty nadmiernie pobranych środków publicznych. Kwota nienależnie pobranych środków publicznych, to kwota wypłacona przez organ, w sytuacji gdy nie było ustawowego obowiązku jej wpłacenia albo obowiązek ten istniał, ale wygasł. Istota omawianej instytucji polega na tym, że organ dokonuje wypłaty wówczas, gdy nie musi tego robić (nie istnieje obowiązek wypłaty), albo płaci za dużo (kwota wypłaty przewyższa kwotę należną). W obu przypadkach świadczenie organu dokonane na rzecz osoby przewyższa to, czego wymaga od organu przepis prawa. Ta nadwyżka świadczenia, ponad obowiązkową, jest niepodatkową należnością budżetową podlegającą zwrotowi. Ustalenie osoby zobowiązanej i wysokości kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych następuje podczas wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego w tym przedmiocie. Wszczęte postępowanie, zakreślone ramami art. 29 ustawy o Agencji stanowi nowe i samodzielne postępowanie mające na celu wydanie decyzji administracyjnej o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych.

Organ II instancji wskazał, że Z. W. złożył w dniu 15 maja 2012 r. wniosek o przyznanie płatności na rok 2012 i na mocy decyzji nr (...) o przyznaniu stronie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2012 przyznano jednolitą płatność obszarową w łącznej wysokości 73 387,81 zł, uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości 3 622,49 zł oraz płatność cukrową w wysokości 20 017,92 zł. Organ przyznał płatność na podstawie ustawy z dnia 26 stycznia 2007 roku o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1164). Zgodnie z danymi zawartymi w Zintegrowanym Systemie Zarządzania i Kontroli ustanowionym na podstawie art. 14 rozporządzenia Rady nr 73/2009 płatności za 2012 r. w wysokości 73 387,81 zł zostały przekazane na rachunek bankowy producenta w dniu 9 stycznia 2013r. i jest to okoliczność niesporna.

Ponadto organ wskazał, że w sytuacji gdy po przyznaniu ostateczną decyzją administracyjną płatności ze środków krajowych oraz wspólnotowych wyjdą na jaw nowe istotne dla sprawy okoliczności, wskazujące na fakt uzyskania tych dopłat przez podmiot nieuprawniony bądź uprawniony w mniejszym rozmiarze, bezwzględnym obowiązkiem organów ARiMR jest podjęcie działań w celu ponownego ustalenia rzeczywistego stanu sprawy i doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem. Stanowi o tym art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. W dniu 29 kwietnia 2014 roku Kierownik Biura Powiatowego w Łx wznowił postępowanie w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2012r. Nową okolicznością istotną dla sprawy zdaniem organu I instancji było uzyskanie w wyniku aktualizacji ortofotomapy zdjęcia wykonanego w maju 2012 r. dla działki ewidencyjnej nr 18 położonej w obrębie Skrzynki, gminie Ax, powiecie (...), województwie (...) oraz dla działki ewidencyjnej nr 203 położonej w obrębie Bx, gminie Cx, powiecie (...), województwie (...).

W ramach wznowionego postępowania organ ustalił, że:

powierzchnia działki rolnej M położonej na działce ewidencyjnej nr 203 w 2012 r. była mniejsza niż wynikało to z deklaracji strony. Maksymalna powierzchnia kwalifikowana na tej działce wynosi 0,07 ha, mniej niż minimalna powierzchni działki rolnej w myśli definicji zawartej w przepisie, której powierzchnia powinna wynosić co najmniej 0,1 ha. (art. 2 ustawy). Wnioskodawca w 2012 r. zadeklarował 0,10 ha;

powierzchnia działek rolnych Ż i ŻA położonych na działce ewidencyjnej nr 18 w 2012 r. była mniejsza niż wynikało to z deklaracji strony. Maksymalna powierzchnia kwalifikowana na działce ewidencyjnej nr 18 wynosi 25,92 ha, a wnioskodawca w 2012 r. zadeklarował na tej działce grunty rolne o powierzchni 32,66 ha.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny w sprawie przyznania płatności bezpośrednich na 2012 r., organ I instancji wydał w dniu (...) decyzję nr (...) o uchyleniu decyzji dotychczasowej nr (...) z dnia (...) w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych na 2012 rok i o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 59 565,13 zł na 2012 rok. Na mocy tej decyzji organ przyznał stronie jednolitą płatność obszarową w wysokości 54 743,45 zł i uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości 4 819,68 zł.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że płatność UPO na mocy decyzji z dnia (...) została przyznana w kwocie wyższej o 1197,19 zł niż na mocy decyzji z 2012 roku, z uwagi na zastosowaną modulację płatności, względem mniejszej jednolitej płatności obszarowej. Z informacji znanych organowi odwoławczemu z urzędu, kwota 1197,19 zł została przekazana na rachunek strony w dniu 12 sierpnia 2014 r.

Natomiast ze względu na stwierdzoną procentową różnicę pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną do jednolitej płatności obszarowej a stwierdzoną w toku postępowania w wysokości 7,73% organ odpowiednio pomniejszył przysługującą stronie jednolitą płatności obszarową w myśl art. 58 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1122/2009. Kwota przyznanej płatności JPO wyniosła 54 743,45 zł. Decyzja stała się ostateczna z dniem (...).

Na mocy decyzji z dnia (...) roku uchylonej po wznowieniu postępowania kwota płatności JPO wynosiła 69 765,32 zł. 69 765,32 zł - 54 743,45 zł = 15 021,87 zł. W tej sytuacji środki pieniężne stanowiące różnicę kwot przyznanych ww. decyzjami, czyli kwota 15 021,87 zł przekazana odwołującemu na wskazany przez niego we wniosku o wpis do ewidencji producentów rachunek bankowy w dniu 9 stycznia 2013 r. należało uznać za pobraną nienależnie w świetle art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR, a to musiało skutkować zobowiązaniem strony do ich zwrotu.

Organ II instancji stwierdził, że mając na uwadze powyższe Kierownik Biura Powiatowego był zobligowany do wydania w dniu (...) decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy, Kierownik BP odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych jednolitej płatności obszarowej, wsparcia specjalnego, oddzielnej płatności do owoców miękkich, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej lub płatności do pomidorów, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawa o ARiMR, w przypadku gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006. Przepis ten stanowi, że terminem operacyjnym dla kursu wymiany jest data określona w art. 45 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005, zgodnie z którym, państwa członkowskie dokonują przeliczenia na walutę krajową kwoty pomocy wyrażonej w euro na podstawie ostatniego kursu wymiany walut ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana. Kurs wymiany euro na dzień 30 września 2012 r., ustalony przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października 2012 wynosił 4,1038 zł. Zatem równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według ww. kursu euro wynosi 410,38 zł. W rozpoznawanej sprawie kwota nienależnie pobranych płatności za 2012, tj. kwota 15 021,87 zł przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote zgodnie z powyższymi regulacjami, zatem w analizowanym przypadku nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności określone w z art. 40 ust. 1 ustawy.

Ponadto organ wskazał, że nie zaistniały także przesłanki, o których mowa w art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności bezpośrednich na mocy decyzji nr (...). Na podstawie powyższego przepisu obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. W analizowanej sprawie, wnioskowana płatność za 2012r. przekazana na rachunek bankowy Z. W. nie wynikała z pomyłki ARiMR. W dacie wydania decyzji, tj. w dniu (...) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Łx nie posiadał informacji, z których wynikałoby, że część deklarowanych gruntów rolnych na działce ewidencyjnej 18 i 203 nie była faktycznie użytkowana rolniczo przez odwołującego się w 2012r. Z akt sprawy wynika bowiem, że w wyniku aktualizacji ortofotomapy, dokonywanej w cyklu 3-letnim przez ARiMR, stwierdzono w 2014 roku, w zakresie dwóch działek ewidencyjnych, zadeklarowanych we wniosku na 2012 rok, zmniejszenie powierzchni maksymalnego kwalifikowanego obszaru (PEG). Organ zweryfikował powierzchnię PEG przy pomocy systemu informacji geograficznej, o którym mowa w art. 17 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009. W myśl powołanego przepisu "System identyfikacji działek rolnych ustanawiany jest na podstawie map lub dokumentów ewidencji gruntów lub też innych danych kartograficznych. Korzysta się z technik skomputeryzowanego systemu informacji geograficznych, w tym najlepiej ortoobrazów lotniczych lub satelitarnych, przy zastosowaniu jednolitego standardu gwarantującego dokładność co najmniej równą dokładności kartografii w skali 1:10 000". Co więcej, art. 28 ust. 1 lit. c rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 wymaga, aby podczas kontroli administracyjnej wniosków dokonywać kontroli krzyżowych "między zadeklarowanymi w pojedynczym wniosku działkami rolnymi a działkami referencyjnymi w systemie identyfikacji działek rolnych, w celu sprawdzenia kwalifikowalności obszarów jako takich do pomocy".

Organ odwoławczy stwierdził, że w wyniku aktualizacji ortofotomapy na 2012 rok różnica pomiędzy deklarowanym w roku 2012 a stwierdzonym obszarem kwalifikującym się do wnioskowanych płatności wynosi 6,84 ha. W ocenie organu odwoławczego płatność przyznana decyzją do powierzchni 6,84 ha (nienależna) i wpłacona na rachunek bankowy powinna być zauważalna przez rolnika w zwykłych okolicznościach. W wyniku aktualizacji ortofotomapy na 2012 rok widoczna jest znaczna część działki nieużytkowana rolniczo. W wyniku pomiaru ustalono, że maksymalny kwalifikowany obszar (PEG) dla działki nr 18 wynosi 25,92 ha. Z danych ZSZiK wynika, że organ I instancji uzyskał wiedzę o aktualnym, mniejszym maksymalnym kwalifikowanym obszarze (PEG) dla działki nr 18 w styczniu 2013 roku, czyli po wydaniu decyzji o przyznaniu płatności na 2012, która miała miejsce w dniu 27 listopada 2012 r. Natomiast w zakresie działki nr 2013 w wyniku aktualizacji ortofotomapy organ wykazał, że część działki w 2012 roku była zadrzewiona. Wydruki z systemu ZSZiK znajdujące się w aktach sprawy obrazują stwierdzone nieprawidłowości.

Ponadto organ wskazał, że producent w 2013 r. na działce nr 18 zadeklarował działki rolne o powierzchni 12,40 ha, choć jak wskazuje wynikało to ze zlecenia przez niego wykonania prac ziemnych, polegających na wykopaniu zbiornika wodnego i rekultywacji działki nr 18. Jednak w ocenie organu odwoławczego okoliczność ta odnosząca się do użytkowania rolniczego w 2013 r., nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy za 2012 rok. W 2012 r. Agencja nie przeprowadziła kontroli na miejscu, metodą inspekcji terenowej, w gospodarstwie beneficjenta. Dlatego wydając decyzję organ opierał się na deklaracji z wniosku o przyznanie płatności na 2012 rok. Obowiązkiem strony było zadeklarować działki rolne o powierzchni zgodnej ze stanem faktycznym, a w przypadku zdezaktualizowania sposoby użytkowania, strona powinna o tym poinformować organ na piśmie, dokonać odpowiednich poprawek na materiale graficznym. Strona nie przedstawiła dowodów na użytkowanie rolnicze gruntów w zakresie działek 18 i 2013 w deklarowanym zakresie z wniosku o przyznanie płatności na 2012 rok, w treści odwołania zaś nie neguje powierzchni maksymalnego kwalifikowanego obszaru (PEG) ustalonego przez organ w granicach spornych działek ewidencyjnych.

Dyrektor Łódzkiego Oddziału ARiMR uznał więc, że w wyniku aktualizacji ortofotomapy, dokonywanej w cyklu 3 -letnim przez ARiMR, w styczniu 2013 roku do systemu informatycznego ZSZiK zostały zaimplementowane nowe dane, m.in. zdjęcie działki nr 18 i działki nr 203, wykonane w dniu 5 maja 2012 r., przedstawiające odmienny stan faktyczny na gruncie w 2012 roku, niż znany organowi na dzień wydania decyzji o przyznaniu płatności na 2012 rok. Dane zostały zaimplementowane do systemu informatycznego ZSZiK w dniu 6 stycznia 2013 r. Decyzja o przyznaniu płatności na 2012 rok została wydana w dniu 27 listopada 2012 roku Stąd Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Łx , rozpatrując we wznowionym postępowaniu sprawę przyznania Z. W. płatności bezpośrednich na rok 2012, uwzględnił rzeczywisty stan działek rolnych w roku gospodarczym 2012r. i wydał w dniu 2 czerwca 2014 r. decyzję, na mocy której przysługująca stronie płatność została odpowiednio pomniejszona ze względu na wykluczenie z wniosku na 2012r. części gruntów rolnych zadeklarowanych na ww. działkach ewidencyjnych.

Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie doszło do przedawnienia. Zgodnie z art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR - do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności. Odpowiednie stosowanie oznacza, że w zależności od uregulowań szczególnych jedne przepisy będą miały zastosowanie wprost, inne mogą być modyfikowane w zależności od specyfiki danego uregulowania, a jeszcze innych zastosowanie będzie wyłączone. W odniesieniu do płatności 2012 r. badając okres przedawnienia należy mieć na względzie art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995. Zgodnie z brzmieniem art. 3 ust. 1 ww. rozporządzenia - okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary, nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1. Dalej ust 3. Państwa Członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu niż okres przewidziany odpowiednio w ust. 1 i 2.

Organ wskazał, że zgodnie z powyższym okres przedawnienia dla spraw dotyczących płatności 2012 r. wynosi 4 lata (maksymalnie 8 lat uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia) od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika (art. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995), lub 3 lata licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiła realizacja płatności na rzecz rolnika (art. 68 § 1 OP). Okresem przedawnienia będzie okres dłuższy. W rozpatrywanej sprawie za czas dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika należy uznać datę złożenia wniosku o przyznanie płatności na 2012 r., czyli 15 maja 2012r. 4 letni okres przedawnienia upływa zatem z dniem 15 maja 2016r. Płatność natomiast wypłacono stronie na rachunek bankowy w dniu 9 stycznia 2013r. 3 letni okres przedawnienia upływa zatem z końcem odpowiednio 2016 r.

Jednocześnie organ wyjaśnił, że w sprawie doszło do przerwania okresu przedawnienia poprzez doręczenie stronie w dniu 20 maja 2014r. postanowienia o wznowieniu postępowania w sprawie przyznania płatności na 2012r., należy zatem liczyć go na nowo. Tym samym stwierdzić należy, że w przedmiotowej sprawie okres przedawnienia nie upłynął.

Organ wyjaśnił także, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki, co wynika z przepisów prawa wspólnotowego, tj. z art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009. Zgodnie z art. 80 ust. 2 ww. rozporządzenia odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez rolnika wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. Stosownie zatem do art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR termin płatności kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności wynosi 60 dni od daty doręczenia decyzji ustalającej wysokość tej kwoty. Odpowiednie zastosowanie przywołanych powyżej regulacji do należności z tytułu nienależnie pobranych płatności oznacza, że w przypadku niewpłacenia przez stronę łącznej kwoty 15 021,87 zł w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji organu I instancji, od dnia następującego po upływie ww. terminu do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności, od kwoty nienależnie pobranych płatności nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa, tj.:

art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poprzez wydanie decyzji administracyjnej o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności.

art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 7, 8 i 11 K.p.a.

art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji nr (...) z dnia (...) w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

W uzasadnieniu powyższej skargi skarżący podał, że jego zarzuty podniesione we wniesionym odwołaniu pozostają aktualne także w odniesieniu do niniejszej, skarżonej decyzji. Wydając niniejszą decyzję organ dokonał niewłaściwej wykładni art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Interpretacja organu prowadzi do wniosku, że podanie określonych parametrów działki zawsze odbywa się na ryzyko wnioskodawcy. Zdaniem skarżącego, w sytuacji gdy wnioskodawca dochował należytej staranności nie może być mowy o jego winie. Organ odwoławczy nie odniósł się w przekonujący sposób do okoliczności braku możliwości wykrycia błędu przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Skoro organ jako profesjonalista, dysponujący wiedzą, doświadczeniem i fachowym zapleczem, zauważył błąd dopiero po znacznym czasie i wystąpił o zwrot po prawie 3 latach od złożenia wniosku o przyznanie płatności, to trudno twierdzić, że skarżący mógł wykryć błąd w zwykłych okolicznościach. Należy to odnieść zwłaszcza do wysokości kwoty nadmiernie pobranych płatności jako pochodnej różnicy zadeklarowanej powierzchni.

Ponadto skarżący podniósł, że w przedmiotowej sprawie ewentualne dokonanie płatności w nadmiernej wysokości było ewidentnie spowodowane pomyłką organu, który przeprowadził przed dokonaniem płatności kontrole zadeklarowanych powierzchni działek rolnych i w oparciu o własne pomiary określił ich powierzchnie. Przeprowadzona kontrola administracyjna oraz kontrola na miejscu na działkach rolnych uprawianych przez skarżącego, potwierdziła stan faktyczny na gruncie, zgodny z ówczesnym wnioskiem o przyznanie płatności. W tych okolicznościach pozostaje ocenić, czy organ dokonując pomiaru specjalistycznym sprzętem zgodnie z wymogami art. 17 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 w związku z art. 26 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 mógł popełnić pomyłkę i czy zatem błąd rolnika w zadeklarowanej powierzchni działek do przyznania płatności był możliwy do wykrycia przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Przy czym podkreślić należy, że organ korzystając ze specjalistycznego sprzętu nie dostrzegł pomyłki w pomiarach zadeklarowanej powierzchni działek, a dopatrzył się tej nieścisłości dopiero przy kolejnej kontroli. Należyta staranność rolnika w przedmiotowej sprawie będzie miała wpływ na wyłączenie obowiązku zwrotu.

W ocenie skarżącego kolejnym warunkiem wynikającym z art. 80 ust. 3 jest taka kolej rzeczy, że w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanego z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności. Pomiędzy wypłaceniem płatności a doręczeniem decyzji o odzyskaniu upłynęło więcej niż 12 miesięcy - płatność miała miejsce w dniu 9 stycznia 2013 r. Z uwagi na powyższe możliwość wykrycia błędu przez rolnika w zwykłych okolicznością jest istotną przesłanką do zastosowania akapitu pierwszego art. 80 ust. 3. Organ odwoławczy nie odniósł się jednak w przekonujący sposób do okoliczności braku możliwości wykrycia błędu przez rolnika w zwykłych okolicznościach.

W dniu 27 lipca 2009 r., na zlecenie ARiMR, przeprowadzono czynności kontrolne w zakresie kwalifikowalności powierzchni na działkach skarżącego. Przy ustaleniu powierzchni działek rolnych korzystano również z systemu informacji geograficznej, o którym mowa w art. 17 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. Przeprowadzona kontrola administracyjna oraz kontrola na miejscu na działkach rolnych uprawianych przez skarżącego, potwierdziła stan faktyczny na gruncie, zgodny z ówczesnym wnioskiem o przyznanie płatności. Te same okoliczności stanowiły na przestrzeni kilku lat podstawę do przyznania skarżącemu płatności. Organ zanim przyznał płatność dokonał pomiaru działek, celem określenia maksymalnej powierzchni uprawnionej do uzyskania płatności. Organ w wyniku kontroli dokonał weryfikacji zadeklarowanej we wniosku o przyznanie płatności powierzchni działek i poczynił w tym zakresie własne ustalenia, a powierzchnia działek została ustalona w oparciu o system informacji geograficznej, o którym mowa w art. 17 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009". (dowód: raport z kontroli, decyzja nr (...) z dnia (...)) - okoliczności te pozostały poza zainteresowaniem organu odwoławczego.

Zdaniem skarżącego stwierdzenie nieważności decyzji pierwotnej o przyznaniu płatności na skutek kolejnej kontroli działek rolnych zadeklarowanych nie zwalnia organu administracji od odpowiedzialności za wcześniej popełniony błąd. W konsekwencji, skarżone rozstrzygnięcie wydane zostało z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/200, co powoduje, że organ winien raz jeszcze ocenić charakter błędu i wskazać, w sposób przekonujący, czy w zwykłych okolicznościach skarżący mógł błąd wykryć.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor (...) Oddziału ARiMR wnosił o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia 29 stycznia 2016 r. skarżący wnosił o przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach w sprawie o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości, tj. oświadczenia następujących osób: M. S., S. P. oraz M. W. na okoliczność, że działki skarżącego były użytkowane rolniczo, uprawiane zgodnie z deklaracjami.

Na rozprawie w dniu 4 lutego 2015 r. sąd oddalił powyższy wniosek skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012.270.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie nie wykazała, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli jest decyzja wydana w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1438 ze zm.), na podstawie którego organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności ustala - w drodze decyzji administracyjnej - kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych.

Ustalenie w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w trybie art. 29 ust. 1 ustawy dotyczy wszystkich wymienionych w tym przepisie środków publicznych, co do których ustalono, że ich pobranie (wypłata) nastąpiło w sposób nieuprawniony.

Wskazać w tym miejscu należy, że nie ulega wątpliwości, iż ustalenie tego, czy środki publiczne, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zostały pobrane nienależnie, wymaga wnikliwej i szczegółowej analizy stanu faktycznego danej sprawy, a ponadto równie wnikliwej analizy szczegółowych przepisów prawa materialnego regulujących przyznanie danej płatności.

W rozpoznawanej sprawie nie można pomijać art. 40 ustawy o płatnościach w ramach systemów wparcia bezpośredniego, z którego wynika, że w zakresie odnoszącym się do ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych jednolitej płatności obszarowej oraz płatności uzupełniającej odsyła on do art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Z nienależną płatnością mamy do czynienia w sytuacji, w której wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota staje się następnie świadczeniem, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje niewątpliwie wtedy, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata, a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego lub – jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie – w wyniku wznowienia postępowania zapadnie orzeczenie o którym mowa w art. 151 § 2 K.p.a .

Natomiast środków tych należy dochodzić od podmiotu, który rzeczywiście podejmie wypłacone przez ARiMR środki. Zaznaczyć przy tym jeszcze raz należy, że w takim przypadku zadaniem organu nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego (lub stwierdzenia wydania jej z naruszeniem przepisów prawa) decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (to jest, czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną) i czy decyzja została skierowana do właściwego podmiotu.

W rozpoznawanej sprawie analizując zastosowane w sprawie przepisy prawa wspólnotowego i krajowego, sąd przyjął, że w art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. U. UE L 2009.316.65) określenie "nienależne" odnosi się nie tylko do sytuacji, w której akt stanowiący podstawę prawną przyznania płatności zostanie następnie wyeliminowany z obrotu prawnego na podstawie regulacji krajowych (K.p.a.), ale także do sytuacji, gdy nie zachodziły okoliczności uzasadniające udzielenie płatności na gruncie obowiązujących regulacji prawnych.

Skoro stosowne regulacje wspólnotowe i krajowe przewidują przyznanie płatności w wysokości określonej w zależności od zadeklarowanej powierzchni posiadanych gruntów rolnych, a jednocześnie normują również przypadki, w których płatności nie przyznaje się wskutek stwierdzonych nieprawidłowości we wniosku, to ich przyznanie i wypłacenie rolnikowi wbrew tym unormowaniom powoduje, że są one nienależne.

Zatem wszczęcie i prowadzenie postępowania mającego na celu ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w rozpoznawanej sprawie uznać należało za prawidłowe. Podkreślić należy, że po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania wznowieniowego, decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Łx z dnia (...) o przyznaniu skarżącemu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2012 została na podstawie art. 151 § 2 K.p.a. uchylona w całości decyzją z dnia 2 czerwca 2014 r. oraz przyznana została skarżącemu płatność na rok 2012 r. w wysokości 59 563,13 zł. Na mocy tej decyzji organ przyznał stronie jednolitą płatność obszarową w wysokości 54 743,45 zł i uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości 4 819,68 zł.

Decyzja z dnia (...) stała się ostateczną w administracyjnym toku instancji, co oznacza, że skarżący zgodził się na poczynione tam ustalenia faktyczne i związane z tym konsekwencje. W oparciu o powyższe organ prawidłowo wszczął postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych przez skarżącego środków finansowych.

Jak wynika z akt administracyjnych decyzją z (...) przyznano skarżącemu płatności na rok 2012 w wysokości 73 387,91 zł, w tym jednolita płatność obszarowa w wysokości 69 765,32 zł oraz uzupełniająca płatność obszarowa w wysokości 3622,49 zł. Z akt sprawy wynika także, że na rachunek skarżącego zostały przekazane w dniu 9 stycznia 2013 r. ww. płatności.

Natomiast na podstawie decyzji z dnia (...), wydanej po wznowieniu postępowania, uzupełniająca płatność obszarowa została przyznana w wyżej kwocie o 1197,19 niż w decyzji z (...) i ta ostatnia kwota została przekazana na rachunek producenta w dniu 12 sierpnia 2014 r. Natomiast kwota 15 021,87 zł została uznana za kwotę nienależnie pobraną, przekazaną na rachunek rolnika w dniu 9 stycznia 2013 r. i w związku z tym podlegającą zwrotowi.

Jednocześnie organy ustaliły, że nienależnie pobrana kwota płatności obszarowej przekracza równowartość 100 euro, przeliczonej na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 powołanego wyżej rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006, dlatego brak było przesłanek do odstąpienia od ustalenia tej kwoty jako nienależnie pobranej.

Mając na względzie powyższy stan faktyczny, sąd stwierdza, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Łx zasadnie ustalił kwotę nienależnie pobranych przez Z. W. płatności do gruntów rolnych na podstawie decyzji z dnia (...).

Podkreślić w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 12 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z 30 listopada 2009 r., jeśli nastąpiły jakiekolwiek zmiany, szczególnie odnośnie do przeniesień uprawnień do płatności zgodnie z art. 43 rozporządzenia (WE) nr 73/2009 lub jeśli jakakolwiek informacja podana we wcześniej ustalonym formularzu, o którym mowa w ust. 2 i 3, jest błędna, przy składaniu wniosku rolnik wprowadza poprawki w formularzu.

Jeśli poprawki dotyczą powierzchni działki referencyjnej, rolnik podaje zaktualizowaną powierzchnię każdej z odnośnych działek rolnych, a w stosownych przypadkach wskazuje nowe granice działki referencyjnej.

W rozpoznawanej sprawie skarżący świadomie zadeklarował do płatności określoną powierzchnię gruntów rolnych, które nie były użytkowane rolniczo, nie były utrzymane w dobrej kulturze rolnej. Powyższe potwierdzone zostało na ortofotomapie z dnia 5 maja 2012 r., na której znajdują się nowe elementy trwale wykluczające powierzchnie z płatności, nastąpiło więc zmniejszenie pola zagospodarowania, a rolnik składając wniosek nie uwzględnił tego faktu.

Skarżący powołuje się w skardze na czynności kontrolne z 2009 r., pomijając okoliczność, że po aktualizacji ortofotomapy w 2012 r. wyznaczono aktualną maksymalną powierzchnię kwalifikowaną do płatności i stwierdzono, że powierzchnia uprawniona do płatności jest mniejsza niż zadeklarowana we wniosku na rok 2012. Powyższe zostało stwierdzone w decyzji z dnia (...), która jest decyzją ostateczną, a której skarżący nie kwestionował w administracyjnym toku instancji.

W sprawie nie doszło także do sytuacji o jakiej mowa w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji stanowi, że obowiązek dokonania zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu, lub innego organu, oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności.

Celem wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, określonego w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, gdy błąd ARMiR spowodował wypłatę nienależnych płatności i jednocześnie brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, a w przypadku, gdy błąd dotyczył stanu faktycznego, który miał wpływ na nienależną płatność, gdy ponadto nie doszło do wydania decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy oraz jej doręczenia stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga zatem spełnienia łącznie dwóch wymienionych w tym przepisie przesłanek. Po pierwsze: płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, po drugie: błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Istotne w rozpoznawanej sprawie jest więc to, czy stan faktyczny sprawy nie uprawniał do odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, a w szczególności, czy nie zaistniały przesłanki w rozumieniu art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009.

W ocenie sądu, organy prawidłowo uznały, że przyznanie skarżącemu płatności do gruntów rolnych na rok 2012 nie wynikało z pomyłki ARiMR, gdyż w dniu wydawania decyzji o przyznaniu płatności za rok 2012 Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Łx – jak wynika z akt sprawy – nie posiadał informacji, że powierzchnia uprawniona do płatności jest mniejsza niż zadeklarowana we wniosku na rok 2012. Jak wynika z akt sprawy (w tym z uzasadnienia zaskarżonej decyzji z dnia (...) w wyniku aktualizacji ortofotomapy stwierdzono, że część działki nr 18 nie była użytkowana rolniczo, natomiast działka nr 203 była zadrzewiona. Wydruki z systemu ZSZiK załączono do akt i obrazują stwierdzone nieprawidłowości.

Zatem nawet, gdyby przyjąć, tak jak chce tego skarżący, że błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika, to i tak nie została spełniona przesłanka dotycząca przyznania płatności na skutek błędu organu.

Wbrew zarzutom skargi organ nie stwierdził nieważności decyzji z dnia (...), ale wznowił postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., w związku z wyjściem na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów, istniejących w dniu wydania decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a nieznanych organowi w dniu jej wydania.

Wobec powyższego, za niezasadne należy uznać zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 oraz naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7,8, 11 i 107 § 3 K.p.a.

Z uwagi na przedstawione powyżej okoliczności, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

B.K.

1.