Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 235/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2007-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędziowie Sędzia NSA Marek Gorski (spr.) Sędzia NSA Andrzej Przybielski Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2007 r. na rozprawie sprawy ze skargi " A" Spółka Akcyjna w W.. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wydania odpisu skróconego aktu zgonu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] sygn. [...], 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego "A" Spółka Akcyjna kwotę 100 złotych (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego, działając na podstawie art. 83 i art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2004 r., nr 161, poz. 1688) oraz art. 104 k.p.a., po rozpatrzeniu podania "A" S.A. z dnia 14 lutego 2007 r. odmówił wydania skróconego odpisu aktu zgonu na nazwisko S.K, sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w G.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż z uwagi na to, że wnioskodawca nie należy do kręgu podmiotów, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, wydanie aktu stanu cywilnego wymaga w świetle art. 83 ust. 2 w/w ustawy wykazania przez wnioskodawcę interesu prawnego. W ocenie organu podane w złożonym wniosku okoliczności nie uprawniają do uzyskania żądanego odpisu; brak jest bowiem przepisu prawa, z którego wynikałoby, że do tego typu czynności wymagany jest akt stanu cywilnego. Tym samym nie można uznać, iż strona jest uprawniona do domagania się wydania aktu.

W odwołaniu od w/w decyzji "A" S.A. wniosła o uchylenie wydanej decyzji i ponowne rozpatrzenie wniosku celem wydania skróconego odpisu aktu zgonu. W uzasadnieniu odwołania wskazała, iż składając wniosek o wydanie skróconego odpisu aktu zgonu, zawierającego ograniczone dane osobowe, zainteresowana osoba nie musi szczegółowo udowodnić interesu prawnego; w takiej sytuacji wystarcza uprawdopodobnienie istnienia takiego interesu. W ocenie odwołującej się spółki bezsprzecznie ma ona interes prawny, aby ustalić krąg ewentualnych spadkobierców osoby, o której skrócony odpis aktu zgonu wystąpiła. Podniosła również, iż występując do Sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku winna przedstawić odpis aktu zgonu, wobec czego wystąpiła o taki odpis, niezbędny do ustalenia spadkobierców zmarłej.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 83 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego utrzymał w moc decyzję organu niższej instancji.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, iż podmiot komercyjny, jakim jest "A" S.A. nie należy do kręgu osób ściśle określonego w art. 83 ust. 1 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego. Ponadto do wierzycieli i kredytodawców nie ma zastosowania ust. 2 art. 83 przedmiotowej ustawy. W świetle bowiem art. 28 k.p.a. jak i orzecznictwa sądowoadministarcyjnego brak bezpośredniości wpływu sprawy na sferę prawną osoby nie pozwala na uznanie jej za stronę; skarżący bank nie wskazał zaś przepisu prawnego dającego podstawę starania się o wydanie odpisu aktu. Takim przepisem - zdaniem organu - nie jest ani art. 922 § 1 k.c., ani art. 669 k.p.c. W ocenie organu, mając na uwadze podnoszone przez odwołującą się spółkę kwestie konieczności posiadania odpisu aktu zgonu na etapie inicjowania postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, to nie bank, a sąd prowadząc postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku jest stroną i ma prawo zgodnie z art. 83 ust. 2 cytowanej ustawy wystąpić o wydanie stosownego odpisu aktu stanu cywilnego. Nadto w ocenie organu II instancji w sprawie ma zastosowanie art. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.), który nakazuje stosowanie przepisów odrębnych ustaw odnoszących się do przetwarzania danych osobowych, jeżeli przepisy te przewidują dalej idącą ochronę. Tak jest w przypadku aktów stanu cywilnego, które są objęte ochroną na mocy ustawy szczególnej – Prawo o aktach stanu cywilnego. Tym samym wejście w posiadanie odpisów aktów stanu cywilnego może nastąpić zgodnie z postanowieniami tej ostatniej ustawy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję wniosła "A" S.A., zarzucając jej błędną interpretację prawa i domagając się jej uchylenia.

W uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła zarzuty z odwołania od decyzji organu I instancji oraz podniosła, że nie można zgodzić się z poglądem organu, iż bank jako podmiot komercyjny nie ma interesu prawnego w domaganiu się wydania odpisu aktu zgonu.

Jej zdaniem wydanie skróconego, a nie zupełnego, odpisu aktu zgonu nie narusza ustawy o ochronie danych osobowych. W tym wypadku wystarczy jedynie uprawdopodobnienie potrzeby uzyskania odpisu skróconego aktu zgonu, co też bank uczynił we wniosku.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie wskazując, niezależnie od argumentów przytoczonych z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, iż skarżąca spółka ma jedynie interes faktyczny w wydobyciu odpisu aktu zgonu; przez interes faktyczny należy zaś rozumieć taki stan, w którym dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednakże nie może tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, stanowiącymi podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie.

Według art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (zwanej dalej ustawą), akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym.

Art. 83 ust. 2 ustawy stanowi, że odpisy aktów stanu cywilnego mogą być wydane na wniosek innych osób niż wymienione w ust. 1 (osoby, której stan cywilny został w akcie stwierdzony, jej wstępnego, zstępnego, rodzeństwa, małżonka lub przedstawiciela ustawowego), które wykażą w tym interes prawny/.../.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się powszechnie, iż treścią interesu prawnego jest generalnie określone prawo podmiotowe, rozumiane jako przyznanie przez przepis prawa jednostce konkretnych korzyści, które można w dany sposób realizować w postępowaniu administracyjnym.

Istotą interesu prawnego jest jego oparcie na konkretnej normie prawa materialnego, którą to normę można wskazać jako jego podstawę i z której dany podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Norma ta daje mu możliwość ochrony w sformalizowanym postępowaniu i powoduje, że podmiot, którego sfery prawnej ona bezpośrednio dotyczy, może skutecznie domagać się np. wydania orzeczenia administracyjnego, a po jego wydaniu będzie miał prawo do wniesienia wszystkich przewidzianych prawem środków zaskarżenia. Tym samym ustalenie interesu prawnego sprowadza się do wykazania związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej.

Rozważając kwestię interesu prawnego w uzyskaniu odpisu aktu zgonu na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy należy mieć na uwadze charakter dowodowy tego dokumentu, wynikający z przywołanego wyżej art. 4 ustawy. Skoro ustawa nakłada na wnioskodawcę obowiązek wykazania interesu prawnego dla uzyskania wyłącznego (jedynego uznawanego przez prawo) dowodu faktu zgonu określonej osoby, to pierwotnym źródłem tego interesu prawnego musi być stosunek prawny na istnienie lub kształt którego wpływ ma zgon tej osoby. Innymi słowy interes prawny w uzyskaniu odpisu aktu zgonu ma każdy na czyją sferę praw i obowiązków bezpośredni wpływ ma śmierć danej osoby.

Niewątpliwie śmierć dłużnika zmienia prawną sytuację wierzyciela w ten sposób, że w miejsce dotychczasowego dłużnika wchodzą zgodnie z art. 922 k.c. jego spadkobiercy lub też w przypadku niektórych zobowiązań o charakterze czysto osobistym stosunek zobowiązaniowy wygasa. Zatem uzyskanie jedynego uznawanego prawnie dowodu śmierci dłużnika jakim jest jego akt zgonu jest niezbędne dla ustalenia przez wierzyciela aktualnego kształtu nawiązanego w przeszłości stosunku zobowiązaniowego i ewentualnej realizacji jakichkolwiek uprawnień wynikających z tego stosunku.

Akt zgonu jest jedynym dowodem śmierci danej osoby, z którym wiąże się prawne domniemanie wiarygodności. Nie w każdym przypadku śmierci dłużnika konieczne jest występowanie przez wierzycieli o stwierdzenie nabycia spadku po nim. Niekiedy może być to bowiem całkowicie nieuzasadnione ekonomicznie. Natomiast jedynie uzyskanie pewnej, prawnie potwierdzonej wiedzy o ewentualnej śmierci dłużnika daje wierzycielowi możliwość podjęcia decyzji dotyczącej realizacji jego uprawnień (np. umorzenia postępowania windykacyjnego).

Skoro tak to nieuzasadniony jest pogląd uzależniający interes prawny wnioskodawcy wyłącznie od istnienia przepisu prawa z którego wynikałoby, że do zainicjowania postępowania o stwierdzenie nabycia spadku wymagany jest akt stanu cywilnego.

Organy administracji w niniejszej sprawie nie kwestionowały wprawdzie faktu, że skarżący jest wierzycielem osoby, której dotyczyć miał żądany akt zgonu lecz gdyby jednak wątpliwości takie powzięły, to ich rzeczą było przeprowadzenie z urzędu stosownego postępowania dowodowego zgodnie z przepisami procedury administracyjnej. Nie leży oczywiście w zakresie uprawnień organów administracji rozstrzyganie w przedmiocie istnienia stosunku cywilnoprawnego, lecz w takim zakresie w jakim wymagają tego przepisy prawa materialnego, które są one zobowiązane stosować powinny dokonać oceny, czy dowody przedstawione przez wnioskodawcę zgodnie z procedurą administracyjną potwierdzają istnienie takiego stosunku. Ewentualne postępowanie dowodowe uwzględniać powinno szczególne unormowania zawarte w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.) w tym przepis art. 95 ust. 1 nadający moc dokumentów urzędowych w zakresie stwierdzenia udzielenia kredytu określonym oświadczeniom osób uprawnionych oraz art. 104 ust. 2 pkt 1 tej ustawy zwalniający bank od obowiązku zachowania tajemnicy bankowej w przypadku, gdy bez ujawnienia informacji – ze względu na istotę i charakter czynności bankowej lub obowiązujące przepisy – nie jest możliwe należyte wykonanie umowy, na podstawie której jest wykonywana czynność bankowa, lub należyte wykonanie czynności pozostających w związku z zawarciem i wykonaniem tej umowy.

Zdaniem Sądu organy administracji obu instancji naruszyły prawo materialne w postaci przepisu art. 83 ust. 2 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy rzeczą organów administracji będzie rozpoznanie wniosku skarżącego banku mając na uwadze powyższe rozważania.

Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na podstawie art.152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem zdaniem Sądu obligatoryjne tylko wówczas, gdy zaskarżona decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania. Decyzja odmawiająca wydania skróconego odpisu aktu stanu cywilnego nie nadaje się zaś do wykonania, wobec powyższego zbędne było orzekanie w tym zakresie.

O kosztach postępowania orzeczono mając na uwadze art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.