Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1816/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a, ust. 3b i ust. 4;
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura, Protokolant st. specjalista - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi, wniesionej przez M. R. (dalej Skarżąca, Wnioskodawczyni) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] nr [...] (dalej organ, Organ rentowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych) z dnia [...] sierpnia 2017 r. o utrzymaniu w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W dniu 18 kwietnia 2017 r. do Organu rentowego wpłynął wniosek M. R. o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych w terminie składek. W uzasadnieniu Wnioskodawczyni powołała się na trudną sytuację finansową. Wskazała, że samotnie wychowuje trzech synów i utrzymuje się z zatrudnienia na pół etatu uzyskując dochód w wysokości 800,00 zł. Ze względu na częste choroby syna nie może podjąć zatrudnienia na pełny etat. Wnioskodawczyni uzyskuje alimenty w wysokości 600,00 zł. oraz zasiłek rodzinny w wysokości 438,00 zł. Zobowiązana oświadczyła, że w okresie którego dotyczy powstała zaległość, faktycznie nie prowadziła działalności, a były mąż nie dokonał odpowiedniego zgłoszenia oraz zawieszenia działalności. W złożonym wniosku M. R. oświadczyła również, że chciałaby się ubiegać o abolicję. Do wniosku nie dołączono żadnego materiału dowodowego. W dniu 8 maja 2017 r. do akt sprawy dołączone zostało m.in. oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres: listopad 2001 r., od stycznia 2002 r. do października 2002 r. w kwocie należności głównej 4587.62 zł. oraz odsetek w kwocie 8243,00 zł liczonych na dzień 18 kwietnia 2017 r.,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres: czerwiec 2001 r., sierpień 2001 r., od października 2001r, do października 2002 r. w kwocie należności głównej 1372,37 zł. oraz odsetek w kwocie 2525,00 zł. liczonych na dzień 18 kwietnia 2017 r.,

- Fundusz Pracy za okres: od grudnia 2001 r. do lutego 2002 r" wrzesień 2002 r. w kwocie należności głównej 27,04 zł. oraz odsetek w kwocie 47,00 zł. liczonych na dzień 18 kwietnia 2017 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano. że nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778). Organ pierwszej instancji nie stwierdził również podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a i 3 b ww. ustawy w zw. z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r, w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, póź. 1365).

Skarżąca w dniu 3 lipca 2017 r. wystąpiła w wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że samotnie wychowuje trzech synów i utrzymuje się z zatrudnienia na pół etatu uzyskując dochód w wysokości 800,54 zł. Ze względu na częste choroby syna nie może podjąć zatrudnienia na pełny etat. Uzyskuje alimenty w wysokości 600,00 zł. oraz zasiłek wychowawczy w wysokości 500,00 zł. Po opłaceniu bieżących rachunków i zobowiązań z tytułu zadłużenia za czynsz i spłaty kredytów do jej dyspozycji nie pozostaje żadna kwota, którą mogłaby przeznaczyć na spłatę zadłużenia. W dalszej części wniosku oświadczyła, że ze względu na liczne zobowiązania nie może zmienić pracy, a także podjąć jej bez umowy. Ograniczenie w podjęciu zatrudnienia wynika też z braku wykształcenia.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2017 roku. W uzasadnieniu decyzji podtrzymano argumentację Organu pierwszej instancji, stwierdzając, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw prawnych do wydania pozytywnej decyzji w kwestii umorzenia zadłużenia, bowiem nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 ww. ustawy. Jako podstawę do orzeczenia odmowy wskazano przepis art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy.

M. R. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z dnia [...] sierpnia 2017 r., wskazując, iż nie zgadza się z motywami zawartymi w uzasadnieniu obydwu decyzji.

Na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2018 r., pełnomocnik Skarżącej poparł skargę i dodatkowo podniósł zarzut przedawnienia. Przedłożył również odpis zwykły z księgi wieczystej nr [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r., dotyczący lokalu mieszkalnego Skarżącej. Podniósł, iż z zapisu w księdze wieczystej wynika, że koszty postępowania egzekucyjnego przekroczyłyby wartość zobowiązania. Podniósł również zarzut naruszenia art. 71 i 75 konstytucji RP.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej p.p.s.a.), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie.

Badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami wyżej wskazanej ustawy p.p.s.a oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z p. zm., dalej: k.p.a.), jak i z normami prawa materialnego mającymi zastosowanie w sprawie, Sąd uznał, iż rozstrzygnięcie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to uzasadniło jej uchylenie w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy;

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd ponadto stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a, lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach.

Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy.

Podkreślenia wymaga również to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, jednakże w mocy art. 134 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do odmowy umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę. Zdaniem Organu nie wystąpiły przesłanki umorzenia zaległości z tytułu ww. należności, stąd decyzja odmawiająca uwzględnienia wniosku jest zasadna. Skarżąca kwestionuje natomiast rozstrzygnięcie Organu oraz przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentację.

Wobec tego, że przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydana w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, finansowanych przez Skarżącą jako płatnika składek, wskazania wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm.; dalej jako. u.s.u.s.), należności z tytułu tych składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do ust. 3, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, zgodnie z art. 28 ust. 4 u.s.u.s., umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (i odpowiednio - zgodnie z art. 32 u.s.u.s. - składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych) z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a tej ustawy), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie, przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że w przypadku przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie, przy umarzaniu tych składek - niezależnie od wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności - zawsze należy oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 22/13 - to orzeczenie i następne dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego – www.orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Decyzje wydawane na podstawie art. 28 u.s.u.s., jak i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., mają charakter uznaniowy, co oznacza, że sposób rozstrzygnięcia jest uzależniony od woli organu. Organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia w razie stwierdzenia zaistnienia przesłanki umorzenia, tj. może wówczas uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia, jednakże rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego.

Zakres swobody organu administracji, wyznaczony przepisami prawa materialnego, jest ograniczony ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, w tym wyrażoną w art. 7 k.p.a., zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, co oznacza, że treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego w działaniach organów sięgają do granic kolizji z interesem społecznym. Z jego brzmienia wynika, że ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą oba te interesy podlegają równorzędnej ochronie, bez dominacji któregokolwiek z nich. W państwie prawa nie ma bowiem miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym (patrz: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 455/08; dostępny tamże). Ponadto rozstrzygnięcie organu musi być wynikiem wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Z decyzji musi zatem wynikać m.in., że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

Sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno zastosowania prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego, wynikające z przepisów k.p.a., reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

W rozpoznawanej sprawie Zakład odmówił Skarżącej umorzenia należności składkowych, generalnie nie kwestionując obiektywnie trudnej sytuacji finansowej, majątkowej i zdrowotnej Skarżącej.

Pomimo zaprzestania działalności jak wskazał, M. R. jest współwłaścicielką na zasadzie majątkowej ustawowej wspólności małżeńskiej lokalu mieszkalnego o powierzchni ... m2 położonego w Warszawie przy ul. W. .... na którym przysługuje Organowi rentowemu prawo dokonania zabezpieczenia należności wpisem hipoteki. Podkreślono, iż nie można stwierdzić wystąpienia nieściągalności bowiem Dyrektor [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organ egzekucyjny nie wszczął postępowania egzekucyjnego. Dopóki postępowanie to nie zostało przeprowadzone nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji, wobec czego żaden z organów egzekucyjnych nie mógł potwierdzić braku majątku i nie jest oczywiste, iż w postpowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Istotne w przedmiotowej sprawie jest, że Wnioskodawczyni posiada zobowiązania cywilnoprawne na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej [...], które w części dotyczącej należności głównej zostały uregulowane. Do spłaty pozostają koszty sądowe i komornicze oraz odsetki od należności głównej. Dłużniczka spłaca ponadto zobowiązania zaciągnięte u osób fizycznych w ratach po 80000 zł.

Wskazano, iż Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo z trzema synami i utrzymuje się z zatrudnienia na pół etatu uzyskując dochód w wysokości 800,00 zł. Wnioskodawczyni uzyskuje alimenty w wysokości 600,00 zł. oraz zasiłek wychowawczy i zasiłek rodzinny w wysokości 1500,00 zł., a także dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 438,00 zł. Łączna kwota dochodu w rodzinie dłużniczki wynosi 3338.00 zł, miesięcznie. Rodzina Wnioskodawczyni z ty1ułu kosztów utrzymania mieszkania ponosi opłaty w wysokości 791,18 zł, Spłacane były ponadto zobowiązania względem osób fizycznych na kwotę 5.000,00 zł. i 24.000.00 zł. w ratach po 300,00 zł, i 500,00 zł. W związku z powyższym Organ drugiej instancji potwierdził, że zobowiązana znajduje się obecnie w trudnej sytuacji materialnej, która jest związana przede wszystkim z licznymi zobowiązaniami, wobec różnych wierzycieli oraz faktem samotnego rodzicielstwa. Wobec powyższego Organ drugiej instancji wskazał za właściwe uznanie, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić dłużniczkę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i słusznie uznał za spełniona przesłankę zawarta w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Organ drugiej instancji za trafny również uznał wywód, że w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia mówiący, że poniesione straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodują, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić dłużniczkę możliwości dalszego prowadzenia działalności, gdyż Wnioskodawczyni nie jest już przedsiębiorcą.

Wskazano, iż wniosek o umorzenie zaległości składkowych był również motywowany problemami zdrowotnymi najmłodszego syna, związanymi z częstymi infekcjami, a we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie Wnioskodawczyni wskazała na częste dolegliwości zdrowotne dzieci. Zdaniem organu ponowna analiza materiału dowodowego nie pozwalała uznać, że obecne problemy zdrowotne członków rodziny uniemożliwiają zobowiązanej możliwości pozyskiwania dochodów niezbędnych na spłatę zaległości składkowych. Wskazano, że dłużniczka nie udowodniła aby w związku z koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorymi członkami rodziny, nie mogła świadczyć pracy o czym dowodzi zatrudnienie od dnia 1 września 2016 r. w firmie [...]. Wnioskodawczyni, nie powołała się ponadto na swój stan zdrowia, który ograniczałby uzyskiwanie dochodów. W związku z powyższym Organ drugiej instancji potwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona również przesłanka umorzenia zawarta w § 3 ust 1 pkt 3 ww. rozporządzenia.

Zdaniem Sądu, jednakże organ nie wyraził w sposób jednoznaczny i przekonujący, dlaczego uznał, że w złożonej i trudnej sytuacji Skarżącej (co nie budzi wątpliwości), nie mamy do czynienia z przypadkiem szczególnym i uzasadnionym, który przemawiałby za przyznaniem wnioskowanej ulgi. Niewystarczające w tej mierze, w ocenie Sądu, były argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że środki, które służą rodzinie Skarżącej do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (niezbędnego minimum egzystencji) już w chwili składania wniosku pochodziły jak wynika to z akt administracyjnych z zasiłków rodzinnych na dzieci z funduszu alimentacyjnego oraz wynagrodzenia za pracę na ½ etatu w wysokości 800 zł.

Wskazano, że Skarżąca posiada zadłużenie na rzec Wspólnoty Mieszkaniowej [...] co do odsetek od należności głównej i co do kosztów sądowych.

Wskazano też, iż spłaca zobowiązania zaciągnięte u osób trzecich w wysokości 800 zł, co oznacza, ze na spłatę zadłużenia przeznaczone jest wynagrodzenie za pracę, a środki, które służą rodzinie pochodzą wyłącznie z zasiłków i funduszu alimentacyjnego.

W tym kontekście należy stwierdzić, iż jak wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13 (dostępny tamże), a który Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, że nie do zaakceptowania, także z punktu widzenia interesu społecznego, jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmuszałaby dłużnika do korzystania z pomocy społecznej.

W ocenie Sądu, obowiązek regulowania powstałych zaległości, z funduszy przyznanych częściowo z pomocy społecznej oznaczałoby iluzoryczność tej pomocy, która sprowadzałaby się do przyznania środków na spłatę należności publicznych, a takim sytuacjom ma natomiast zapobiegać regulacja przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Właśnie jej zadaniem jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, mając gwarancję, że podstawowe jej potrzeby oraz jej rodziny będą zaspokojone.

Istotne również jest zajęcie przez organ stanowiska, co do podniesionego na rozprawie przez pełnomocnika Skarżącej zarzutu przedawnienia.

Z uwagi na powyższe wskazać należy, że w kontekście przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i życiowej wnioskodawcy. Strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, wskazała konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Nie zmienia to faktu, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, o czym świadczy użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Niewątpliwie, po wpłynięciu do Zakładu wniosku Skarżącej o umorzenie należności składkowych wraz z odsetkami, Organ wystosował do Skarżącej pismo, zawierające pouczenie o treści przepisów art. 28 ust. 3-3a i art. 30 u.s.u.s., § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. oraz 10, art. 32, art. 40 i art. 41 k.p.a.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, Skarżąca złożyła "Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej nieprowadzącej działalności gospodarczej", w którym m.in. opisała swoją sytuację.

W ocenie Sądu, nie zasługuje na aprobatę powoływana przez Organ podstawa odmowy umorzenia ww. należności w postaci niekorzystnych skutków, jakie w sferze interesów Skarżącej wywarłaby decyzja uwzględniająca wniosek Skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami. Zauważyć bowiem należy, że Skarżąca pozbawiona jakichkolwiek środków finansowych nie jest w stanie uregulować zaległych należności w stosunku do Zakładu, co i tak w efekcie prowadzi do konieczności korzystania z pomocy publicznej, która w takim celu została powołana.

Resumując należy stwierdzić, że analiza akt sprawy i zaskarżonej decyzji uzasadnia twierdzenie, iż Zakład nie wykonał należycie obowiązku wynikającego z art. 77 § 1 k.p.a. polegającego na zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. W rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 80 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zdaniem Sądu, naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Organ zobowiązany będzie przeprowadzić analizę sytuacji materialnej i zdrowotnej Skarżącej i jej rodziny, uwzględniając przy tym uwagi Sądu, w tym odnosząc się do zarzutu przedawnienia. Dokonując takiej analizy, Organ musi mieć na uwadze istotę ubezpieczenia społecznego. Jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokajaniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego nie pozwala na przymusowe egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego, o czym świadczą powołane wyżej przepisy.

Z przedstawionych powyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł jak w wyroku.