Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1387/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 12
journal: Dz.U. 2001 nr 100 poz 1085
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz ( spr.) sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Protokolant Monika Dworakowska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] Spółka Akcyjna w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Ke 625/05 w sprawie ze skargi [...] Spółka Akcyjna w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia środowiska oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Ke 625/05, oddalił skargę [...] S.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia środowiska.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 12 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.) , Starosta O. odrzucił zgłoszenie [...] S.A. w P. zanieczyszczenia powierzchni ziemi na terenie nieruchomości położonej w O. Ś. oznaczonej nr działek [...] obręb O. Ś. [...], nr [...], [...], [...], [...] obręb O. Ś. [...] oraz działki nr [...] obręb B..

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że [...] S.A. do zgłoszenia nie dołączyła wymaganych art. 12 ust, 2 powołanej ustawy wyników badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub dokumentacji potwierdzającej niekorzystne ukształtowanie terenu oraz opisu okoliczności wskazujących, iż sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot. Przesłane w uzupełnieniu zgłoszenia wyniki badań gruntów, nie dotyczyły jednak stanu sprzed 1 października 2001 r. Brak było zatem podstaw do przyjęcia, że sprawcą tego zanieczyszczenia był inny podmiot niż zgłaszający [...] S.A. Nadmieniono również, że [...] S.A. jest następcą prawnym Spółki A oraz kontynuatorem prowadzonej przez ten podmiot działalności.

W odwołaniu od powyższej decyzji [...] S.A. w P. wniósł o jej uchylenie z uwagi na poszukiwanie materiałów archiwalnych mogących potwierdzić fakt zanieczyszczenia gruntów przed 2001 r. oraz oczekiwanie na interpretację Ministra Środowiska w kwestii następstwa prawnego po Spółce A.

Po rozpoznaniu odwołania od powyższego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] znak: [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że zgodnie z brzmieniem art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.), władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot, jest zobowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r.; w tym przypadku przepisów art. 102 ust. 1-3 prawa ochrony środowiska nie stosuje się (ust. 1). Do zgłoszenia należy załączyć odpowiednio wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby lub dokumentację potwierdzającą niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu oraz opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot (ust. 2). Właściwy starosta uwzględnia zgłoszenie w rejestrze określonym w art. 110 prawa ochrony środowiska, z zastrzeżeniem ust. 4 (ust. 3). Starosta może odrzucić, w drodze decyzji, zgłoszenie w ciągu roku od jego dokonania, jeżeli nie są spełnione warunki ustawy; ostateczna decyzja w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia powoduje, iż nie wywołuje ono skutków prawnych, o których mowa w ust. 1 (ust. 4).

Kolegium stwierdziło, iż Zwyczajne Walne Zgromadzenia Spółki B. w P. i Spółki A. w W. w dniu [...] maja 1999 r. podjęły uchwałę w sprawie ich połączenia, na podstawie art. 463 pkt 1 i art. 464 §§ 1, 2 i 4 obowiązującego wówczas Kodeksu handlowego przez przeniesienie całego majątku Spółki A. na Spółkę B.. W tym samym dniu Zwyczajne Walne Zgromadzenie Spółki B. podjęło uchwałę o zmianie nazwy firmy na Spółkę C., która w dniu [...] kwietnia 2000 r. została zmieniona na [...] S.A. Wskutek połączenia spółek, z chwilą wykreślenia spółki przejętej z rejestru handlowego tj. w dniu [...] września 1999 r., w myśl art. 465 § 3 Kodeksu handlowego, na spółkę przejmującą przeszły wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej. Zatem w dniu [...] września 1999 r. [...] S.A. (wcześniej Spółka C.) stał się następcą prawnym Spółki A. i kontynuatorem działalności prowadzonej przez przejętą spółkę.

Kolegium stwierdziło, że występując ze zgłoszeniem zanieczyszczenia przez inny podmiot nieruchomości przed 1 października 2001 r., zgłaszający miał obowiązek przedłożenia wyników badań potwierdzających zaistniały stan. [...] S.A. takich badań nie przedłożyła, podając w odwołaniu, że poszukuje materiałów archiwalnych potwierdzających, że zanieczyszczenie gruntów nastąpiło przed 2001 r. W ocenie organu odwoławczego, brak było podstaw do "wstrzymania wydania decyzji" uwzględniając okoliczność terminu zgłoszenia tj. 30 czerwca 2004 r. oraz fakt, że materiały te nie zostały do chwili rozstrzygnięcia odnalezione. Podstawy takiej nie stanowi również oczekiwanie przez stronę odwołującą się na ostateczną interpretację Ministra Środowiska w kwestii następstwa prawnego [...] S.A. po Spółce A. skoro już w piśmie z dnia [...] grudnia 2004 r. takie stanowisko zajęło stwierdzając, że [...] S.A. jest następcą prawnym Spółki A.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi [...] S.A. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której podniesiono zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 12 ust. 1 ustawy poprzez błędne przyjęcie, że na [...] S.A. spoczywa obowiązek rekultywacji opisanych w sentencji działek, jako że przejął odpowiedzialność za szkody spowodowane w środowisku przez przejętą Spółkę A. oraz jej poprzedników prawnych, a także naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 i art. 77 kpa poprzez zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

W ocenie Spółki przepis art. 12 ust. 1 ustawy stanowi lex specialis w stosunku do wszystkich powołanych przez organ przepisów dotyczących następstwa prawnego w zakresie publicznoprawnego następstwa administracyjnego i wyłącza dopuszczalność sukcesji obowiązku rekultywacji zanieczyszczeń powstałych przed wejściem w życie ustawy. Przepis ten ma działanie retroaktywne, a zatem rozstrzyga o stanie prawnym w dacie łączenia spółek, a także wcześniejszym. [...] S.A. jest następcą prawnym Spółki A pod tytułem ogólnym, co nie oznacza, że takie następstwo obejmuje prawa i obowiązki z zakresu prawa administracyjnego, bowiem dopuszczalność przejścia praw i obowiązków administracyjnych na inną osobę wymaga wyraźnego przepisu ustawy.

Obowiązujący w dacie wykreślenia Spółki A. z rejestru art. 463 § 3 Kodeks handlowy zdaniem skarżącego nie obejmował swoim zakresem sukcesji publicznoprawnej, dopiero ustawa z dnia 15 września 2001 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037) wprowadziła zasadę sukcesji administracyjnej.

Strona skarżąca wskazała ponadto, że w dacie połączenia się spółek obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego nie był stosunkiem administracyjnoprawnym o charakterze rzeczowym. Obowiązek ten był regulowany przepisem art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska i obowiązywał do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r.-Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz.627 ze zm.), która wprowadziła w art. 102 ust. 1 zasadę odpowiedzialności władającego powierzchnią ziemi. Odpowiedzialność władającego powierzchnią ziemi (właściciela, użytkownika wieczystego - art. 3 pkt 44 Prawa ochrony środowiska) jest modelowym przykładem rzeczowego stosunku administracyjnego. Obowiązek ten przechodzi na każdoczesnego właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości wskutek nabycia tytułu prawnego do nieruchomości. Do odpowiedzialności tej stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpowiedzialności administracyjnej - art. 362 ust.6 Wprowadzenie nowej zasady odpowiedzialności, opartej na konstrukcji rzeczowego stosunku administracyjnoprawnego, bez przepisów przejściowych, byłoby niezgodne z zasadami państwa prawa, toteż w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. ustawodawca udzielił władającym terminu na zgłoszenie zanieczyszczeń wywołanych przez inną osobę. Należy jak podniesiono przyjąć, że przepis ten jest lex specialis w stosunku do wszystkich innych zasad odpowiedzialności administracyjnej z zakresu ochrony środowiska, jednocześnie stosując zasady interpretacji a contrario można wywieść, że przeniesienie odpowiedzialności administracyjnej za rekultywację środowiska na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów nie było oparte na modelu stosunku rzeczowego. Oznacza to, że [...] S.A. odpowiada za szkody w środowisku wyrządzone przez Spółkę A. na podstawie przepisów prawa cywilnego, ale nie na podstawie przepisów o odpowiedzialności publicznoprawnej za rekultywację powierzchni ziemi.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał, iż skarga jest bezzasadna i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ją oddalił. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że zasady odpowiedzialności za dokonywane zniszczenia powierzchni ziemi zostały uregulowane w przepisach art. 102 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska oraz przepisy art. 12 i 13 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy -Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.).

Do dokonania rekultywacji zgodnie z art. 102 ust. 1-5 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. może być zobowiązany władający powierzchnią ziemi lub sprawca naruszenia powierzchni ziemi albo właściwy starosta (prezydent miasta na prawach powiatu). Dyspozycja art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. odnosi się do sytuacji wyłączenia odpowiedzialności za zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu władającego powierzchnią ziemi jeżeli: 1) władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy (1 października 2001 r.) , na której przed jej wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu wykaże, że sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot 2) zgłoszenie nastąpiło w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji powołany przepis w zakresie, w jakim odnosi się do wskazania dokumentów niezbędnych do dokonania prawidłowego zgłoszenia zanieczyszczenia środowiska nie budzi wątpliwości. Stosownie do treści tego przepisu do zgłoszenia należy załączyć odpowiednio wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby lub dokumentację potwierdzającą niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu oraz opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot, przy czym w związku z ust. 1 art. 12 fakt zanieczyszczenia musiałby nastąpić przed datą wejścia w życie ustawy tj. przed 1 października 2001 r.

Wskazano w oparciu o akta sprawy, że wyniki załączonych do zgłoszenia zanieczyszczenia badań gruntów w postaci sprawozdania z badań gruntu na terenie stacji paliw nr [...] i nr [...] w O. Ś. wykonanych w sierpniu 2004 r. oraz dokumentacja geotechniczna wraz z określeniem stanu środowiska gruntowo-wodnego pod kątem występowania produktów ropopochodnych na terenie stacji paliw nr [...] w O. Ś. wykonana we wrześniu 2004 r. nie dotyczyły stanu sprzed 1 października 2001 r. Wskazywały natomiast zanieczyszczenie gruntu w obszarze badanych stacji paliw na dzień ich sporządzenia tj. sierpień i wrzesień 2004 r. W kontekście istniejącej zaś regulacji prawnej dla skorzystania z przywileju przewidzianego art. 12 ust. 1 ustawy niezbędną i konieczną przesłanką było udowodnienie, że zanieczyszczenie środowiska nastąpiło przed 1 października 2001 r.. Uwzględniając okoliczność, że Starosta O. informował [...] S.A. o obowiązku uzupełnienia zgłoszenia zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy i wzywał do przedłożenia stosownych wyników badań (k. 14 akt administracyjnych), Sąd uznał, że brak dokumentacji określonej art. 12 ust.2 stanowił wystarczającą podstawę odrzucenia zgłoszenia, albowiem nie zostały spełnione warunki przewidziane prawem do jego przyjęcia.

Dodatkową przesłanką odrzucenia zgłoszenia, zdaniem Sądu, było dokonanie zgłoszenia przez nieuprawniony podmiot, bowiem [...] S.A. będący następcą prawnym Spółki A. tj. poprzedniego użytkownika stacji w zakresie praw i obowiązków w tym publicznoprawnych, nie stanowi innego podmiotu w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej.

W ocenie Sądu ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego wynika bowiem, że połączenie spółek: Spółki A. w W. i Spółki B. w P. nastąpiło w trybie art. 463 pkt 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy przez przeniesienie całego majątku Spółki A. z siedzibą w W. na Spółkę B. z siedzibą w P., która równocześnie zmieniła nazwę na [...] S.A.. Z chwilą wykreślenia z rejestru w dniu [...] września 1999r. spółki przejętej (Spółki A.) na spółkę przejmującą ([...] S.A.) przeszły stosownie do art. 465 § 3 Kodeksu handlowego wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej. Wykreślenie z rejestru oznacza, że spółka przejęta traci byt prawny, a jej majątek czynny i bierny przechodzi w drodze sukcesji uniwersalnej na spółkę przejmującą. W orzecznictwie przyjmowano natomiast, że sukcesja taka wywołuje skutki także w sferze praw i obowiązków publicznoprawnych.

Sąd dodał także, iż jedynie brak związku prawnego, organizacyjnego i funkcjonalnego "zanieczyszczającego" z dokonanym zanieczyszczeniem pozwalałoby na uznanie zgłaszającego za "inny podmiot" w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skoro strona skarżąca nie spełniła jednej z niezbędnych przesłanek określonych w art. 12 ust. 1 ustawy, od których zależało skuteczne dokonanie zgłoszenia, to bezprzedmiotowe jest odnoszenie się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia art. 7, 77 kpa poprzez zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego tj. nie wezwania [...] S.A do złożenia dodatkowych wyjaśnień przy ustalaniu stopnia zanieczyszczenia terenu oraz podmiotu za te zanieczyszczenia odpowiedzialnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł pełnomocnik [...] S.A. w P. i zaskarżając go w całości zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego , tj.:

a) art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy -Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085, ze zm.) poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu , że skarżąca spółka [...] S.A. , jako , że jest następcą prawnym Spółki A. wskazanej jako sprawca zanieczyszczenia, nie jest innym podmiotem w rozumieniu cyt art. 12 ust. 1 - stąd za niedopuszczalne prawnie i w konsekwencji za nieskuteczne należy uznać zgłoszenie zanieczyszczenia w celu zwolnienia się z obowiązku rekultywacji terenu,

b) art. 465 § 3 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy ( Dz. U. Nr 57 , poz. 502 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżący, jako sukcesor generalny Spółki A., wskutek uregulowania zawartego w tym przepisie, przejął odpowiedzialność za szkody w środowisku , spowodowane przez ten podmiot,

c) art. 82 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.) poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęcie , że obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego, wynikający z tego przepisu z mocy prawa, został przejęty przez skarżącego w drodze następstwa prawnego, wynikającego z połączenia Spółek ,

2. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm.) poprzez nieuwzględnienie skargi mimo istnienia przesłanek do uchylenia decyzji SKO w K. wskutek naruszenia prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a nastąpiło na skutek przyjęcia niewłaściwej wykładni przepisów wskazanych w pkt 1.

Wskazując na powyższe uchybienia skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. ) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach : 1) naruszenia prawa materialnego przez błędna wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ; 2) naruszenie przepisów postępowania , jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy . Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod uwagę nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze . Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego – uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że wytknięte naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Kasacja nie odpowiadająca tym wymogom pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na to, że skarga kasacyjna jest bardzo sformalizowanym środkiem prawnym jest obwarowana przymusem adwokacko – radcowskim ( art. 175 § 1 –3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny .

Złożona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna odpowiada przedstawionym wymaganiom lecz podniesione w niej zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie .

W niniejszej sprawie żadna z przesłanek określonych w art. 183 § 2 ustawy procesowej nie wystąpiła, stąd Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej .

Przystępując zaś do rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej zauważyć należy , że nie jest uzasadniony zarzut dokonania przez Sąd pierwszej instancji błędnej wykładni art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska , ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 100 poz. 1085 ze zm. ), który stanowi, iż władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło zanieczyszczenie ziemi spowodowane przez inny podmiot, jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r.; w tym przypadku przepisów art. 102 ust. 1-3 Prawo ochrony środowiska nie stosuje się . Z literalnego brzmienia wymienionego przepisu mogłoby wprawdzie wynikać , że "innym podmiotem", o jakim mowa w tym przepisie może być każdy podmiot, który spowodował zanieczyszczenia ziemi, w tym poprzednik prawny władającego ziemią, w dacie wejścia w życie ustawy - Prawo ochrony środowiska, jednakże uregulowania tego nie można odrywać od całokształtu przepisów statuujących zasady odpowiedzialności za zanieczyszczenie środowiska, w tym pomijać, że jest to przepis przejściowy. Stąd prawidłowo Sąd pierwszej instancji w oparciu o wykładnię systemową i celowościową oceniał legalność zastosowania tego przepisu przez organ administracji przy wydaniu zaskarżonej decyzji .

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska ( Dz. U. Nr 62 , poz. 627 ze zm.) odmiennie od poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. z 1994 r. Nr 49, poz. 196 ze zm.), ukształtowała odpowiedzialność za zanieczyszczenie ziemi i obowiązek jej rekultywacji. W uprzednio obowiązującym stanie prawnym (art. 82 ustawy), jednostki organizacyjne wykonywające działalność szkodliwie wpływającą na środowisko, w tym zanieczyszczające powierzchnię ziemi, miały obowiązek przywrócenia stanu właściwego środowiska, a obowiązki w tej mierze mogły być egzekwowane w drodze administracyjnoprawnej, jak też w sferze prawa cywilnego w przypadku wyrządzenia szkody osobom trzecim. Regulacje tej ustawy nie wiązały odpowiedzialności za zanieczyszczenie powierzchni ziemi z uprawnieniami rzeczowymi, w tym z faktu władania daną nieruchomością nie wynikał wprost obowiązek rekultywacji w sytuacji gdy władający nie był sprawcą zanieczyszczenia.

W ujęciu ustawy Prawo ochrony środowiska, odpowiedzialność za zanieczyszczenie powierzchni ziemi i wiążący się z nią obowiązek rekultywacji spoczywa na władającym powierzchnią ziemi, którym stosownie do art. 3 pkt 44 tej ustawy jest właściciel nieruchomości lub inny podmiot władający gruntem, ujawniony w ewidencji gruntów i budynków na podstawie ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Stosownie do art.102 ust. 1 wymienionej ustawy, władający powierzchnią ziemi w przypadku jej zanieczyszczenia ma obowiązek przeprowadzenia rekultywacji z tym, że w przypadku koniecznego natychmiastowego jej dokonania może na koszt władającego dokonać jej starosta (art. 102 ust. 5 i ust. 7). Uwolnienie się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji może nastąpić w przypadku wykazania przez niego, że zanieczyszczenie spowodował inny podmiot i wówczas na tym podmiocie spoczywa obowiązek rekultywacji, z tym zastrzeżeniem, że jeśli zanieczyszczenia dokonano za wiedzą lub zgodą władającego, ponosi on obowiązek rekultywacji solidarnie ze zbywcą (art. 102 ust. 2 i 3).

Z treści art. 102 ust. 2 cytowanej ustawy wynika, że uwolnienie się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji, dotyczy wyłącznie tych przypadków, w których zanieczyszczenia gleby spowodował inny podmiot ale do zdarzenia tego doszło po dniu objęcia władania.

Uregulowanie to ponad wszelką wątpliwość wyklucza możliwość uwolnienia się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji z powołaniem się na sprawstwo osoby trzeciej, jeżeli zanieczyszczenie miało miejsce przed objęciem władania. Oznacza to, że władający powierzchnią ziemi w świetle treści tego uregulowania nie może skutecznie powołać się na sprawstwo zanieczyszczenia swego poprzednika prawnego.

W ujęciu omawianego przepisu władający powierzchnią ziemi nabywając (przejmując) określoną zanieczyszczoną nieruchomość, przejmuje obowiązek dokonania rekultywacji i na nim ciąży wykonanie tego publicznoprawnego obowiązku. Natomiast odrębną kwestią są wzajemne relacje między zbywcą i nabywcą z tytułu kosztów rekultywacji i są one zależne od treści stosunku prawnego będącego podstawą przeniesienia własności, wszelkie spory w tej mierze mogą być rozstrzygane na płaszczyźnie stosunków cywilnoprawnych

Przepis art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. , którego błędną wykładnię zarzuca zaskarżonemu orzeczeniu skarga kasacyjna, jest przepisem przejściowym, stanowiącym "pomost" pomiędzy przepisami ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska a przepisami ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska, która weszła w życie z dniem 1 października 2001 r. Jako przepis intertemporalny, przedmiotowo i podmiotowo stanowi on regulację przejściową (wprowadzającą), pomiędzy art. 82 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska a art. 102 Prawa ochrony środowiska, co było konieczne z uwagi na zmianę zasad odpowiedzialności za zanieczyszczenie środowiska, wprowadzonych przez nową ustawę z dniem 1 października 2001 r. Uregulowania w nim zawarte dotyczą sytuacji określonej w art. 102 ust. 2 Prawa ochrony środowiska, jednak mają zastosowanie w przypadku, jeżeli zdarzenie tam opisane miało miejsce przed dniem wejścia ustawy w życie, tzn. przed dniem 1 października 2001 r. Jest to klasyczny przepis przejściowy, który nie zmienia zakresu przedmiotowego i podmiotowego nowej regulacji (art. 102 Prawa ochrony środowiska) a jedynie przesuwa jej zastosowanie (w tym przypadku korzystne dla "władającego") do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie ustawy. Gdyby nie było przepisu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej, to z dniem 1 października 2001 r. do wszystkich "władających", miałby zastosowanie przepis art. 102 ust. 1 Prawa ochrony środowiska, bez możliwości skorzystania z postanowień ust. 2 i 3 tej regulacji, bowiem te przepisy mają zastosowanie jedynie do zdarzeń mających miejsce po wejściu ustawy w życie.

Z porównania brzmienia przepisów art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej i art. 102 ust. 2 Prawa ochrony środowiska wynika jednoznacznie, że "władającymi" w rozumieniu tych ustaw są podmioty władające powierzchnią ziemi w dniu wejścia ustawy w życie, co jest zgodne z art. 3 pkt 44 tej ostatniej ustawy, który wprowadził to pojęcie. Natomiast zakres czasowy, którego dotyczy art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej w związku z art. 102 ust. 2 Prawa ochrony środowiska, nie może dotyczyć okresu wcześniejszego niż od daty objęcia władania przez władającego. Zatem przepis art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. odnosi się wyłącznie do tych przypadków, w których wyrządzenie szkody polegającej na zanieczyszczeniu ziemi zostało spowodowane po objęciu władania przez władającego o jakim mowa w tym przepisie, a przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska. Wyklucza to uznanie jako "inny podmiot" w rozumieniu tego przepisu, poprzednika prawnego władającego.

Tak więc w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie został wskazany inny podmiot , który spowodował zanieczyszczenie ziemi lub gleby przed wejściem w życie ustawy. Zgodzić się należy się w związku z tym ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że wskazana Spółka A. jako podmiot , który spowodował zanieczyszczenie ziemi lub gleby w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej z uwagi na historyczne uwarunkowania i skutki prawne połączenia w 1999 r. tej Spółki z inną Spółką prawa handlowego, której sukcesorem jest obecny [...] S.A. nie może być uznany za inny podmiot w rozumieniu w/w przepisów. Tym samym [...] S.A. jako następca prawny w/w nie mógł skutecznie dokonać zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi w powołaniu na ten przepis i w ten sposób uwolnić się od obowiązku rekultywacji , skoro sprawcą zanieczyszczenia był jego poprzednik prawny. Dlatego też w opisanych okolicznościach, skoro przedmiotowe zgłoszenie dokonane przez skarżącą spółkę nie spełniało warunków ustawy , tym samym zasadnie na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. je odrzucono. W tych okolicznościach nie można uznać by Sąd pierwszej instancji niewłaściwie zastosował powyższy przepis ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.

Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego a to art. 465 § 3 Kodeksu handlowego oraz 82 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska również nie zasługiwały na uwzględnienie, albowiem normy te nie stanowiły podstawy prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia. Jeżeli nawet przepis art. 465 § 3 Kodeksu handlowego był powołany w motywach zaskarżonego wyroku to tylko jako niezbędny do innych rozważań i ustaleń .

Zatem jedynie informacyjnie zauważyć należy, iż słusznie uznał Sąd pierwszej instancji, że sukcesja generalna, w tym przewidziana w art. 463 i nast. Kodeksu handlowego, wywołuje skutki także w sferze praw i obowiązków publicznoprawnych. Przepis powyższy jest normą ustrojową dla spółek akcyjnych sytuującą je w całym systemie prawnym. Stąd też jeżeli przepis art. 465 § 3 Kodeksu handlowego będący normą rangi ustawowej mówi o wstąpieniu przez spółkę przejmującą we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej, to nie ma powodów do ograniczania jej zasięgu tylko do zakresu stosunków cywilnoprawnych. Stanowisko takie wyrażone zostało również w orzecznictwie sądów administracyjnych , na które powołał się trafnie Sąd pierwszej instancji .

Dodać także należy , iż wadliwa wykładnia określonej normy prawa wiąże się z mylnym rozumieniem treści określonej normy prawnej zaś z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach rozpoznając niniejszą sprawę nie przedstawiał analizy przepisu art. 82 ustawy o ochronie o kształtowaniu środowiska , tak by można uznać , że dokonał jego wadliwej wykładni a zatem nie mógł go także naruszyć przez nieprawidłową wykładnię.

Wobec powyższych rozważań jako nieusprawiedliwiony należy uznać zarzut naruszenia prawa procesowego a to przepisy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , skoro w okolicznościach przedmiotowej sprawy brak było podstaw do jego zastosowania .

Skarga kasacyjna zawiera także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi . Jednakże prawidłowo uczyniony zarzut w tym zakresie winien być powiązany z odpowiednimi przepisami procedury , które został naruszone przy rozpoznawaniu sprawy przez Sąd I instancji czego jednak skutecznie w odniesieniu do tego zarzutu nie uczyniono . Dlatego też zarzut ten jako nie poparty niezbędną argumentacją w motywach wniesionej skargi kasacyjnej nie mógł zostać uwzględniony .Zatem prawidłowość oddalenia skargi przez Sąd I instancji w trybie art. 151 wskazanej ustawy procesowej nie budzi jakichkolwiek wątpliwości .

Jednocześnie na marginesie czynionych rozważań zauważyć należy , iż jedną z dwóch przesłanek odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi w rozpoznawanej sprawie było nie przedłożenie przez skarżącego dokumentacji o jakiej mowa w art. 12 ust. 2 ustawy wprowadzającej co stanowiło już wystarczającą podstawę odrzucenia przedmiotowego zgłoszenia , lecz ustalenia w tym zakresie pozostały poza zarzutami skargi kasacyjnej i nie zostały skutecznie zakwestionowane .

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny wobec zgłoszenia nieusprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm. ) orzekł jak w sentencji wyroku .