Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 104/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 97 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska,, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lutego 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania odwoławczego w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

W dniu [...] listopada 2021 r. do Prezydenta Miasta Ł. wpłynął wniosek W. W. o ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Decyzją Prezydenta Miasta Ł. nr [...] z dnia 18 listopada 2021 r., odmówiono W. W. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności. Powodem odmowy był brak spełniania przesłanek określonych w art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U z 2020 poz. 111 ze zm.). Organ I instancji wskazał, że W. W. legitymuje się lekkim stopniem niepełnosprawności orzeczonym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w dniu [...] października 2021 r., nr [...] Ponadto wskazano, że poprzednie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane było do [...] września 2021 r.

Z decyzją tą nie zgodził się W. W. i w dniu [...] listopada 2021 r. wniósł odwołanie. Powołał się przy tym na art. 15h ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Według W. W. przepis ten powoduje, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nadal obowiązuje. Ponadto skarżący wskazał, że od orzeczenia z dnia [...] października 2021 r., nr [...] zaliczającego go do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim, złożył odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. Postępowanie w tej sprawie na jego wniosek zostało zawieszone z powodu "zbierania dokumentacji medycznej" (postanowienie WZON z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...]).

Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...], na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 i art. 100 k.p.a. zawiesiło postępowania odwoławcze w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego, do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego w sprawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności W. W. Ponadto SKO zobowiązało skarżącego W. W. do przedłożenia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w sprawie.

W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wskazało, że zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W świetle art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przysługuje (...) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dalej Kolegium stwierdziło, że w świetle art. 15 h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), z przyczyn związanych z COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnienia osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii jednak nie dłużej niż do czasu wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Orzeczeniem z dnia [...] października 2021 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ł., uznał W. W. za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim. Kolegium stwierdziło więc, że w związku z powyższym poprzednie orzeczenie z dnia [...] września 2019r. straciło ważność. Ponieważ orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2021 r., zostało przez W. W. zaskarżone do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B., zasadne było zawieszenie postępowania odwoławczego do czasu zakończenia postępowania w tej sprawie.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w ustawowym terminie złożył W. W.. W uzasadnieniu wskazał, iż orzeczenie wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności sygn. [...] jest orzeczeniem co do którego wniesiono odwołanie, a następnie na wniosek skarżącego zostało zawieszone, co w jego ocenie skutkuje tym, że wspomniane orzeczenie nie jest orzeczeniem ostatecznym, czyli prawomocnym i wykonalnym w myśl art. 16 k.p.a. Zawieszenie postępowania skutkuje wstrzymaniem biegu terminów. Tym samym w jego ocenie obowiązuje orzeczenie wydane w dniu [...] września 2019 r., sygn[...]. z zastosowaniem art. 15 h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia [...] marca 2020 roku. W ocenie skarżącego postanowienie [...] jest dla niego krzywdzące, wynika z niego, że postępowanie odwoławcze przed organem orzeczniczym z dużą dozą prawdopodobieństwa miałoby być rozstrzygnięte na jego niekorzyść. Wniósł o zmianę decyzji w zakresie spełniania przesłanek art. 16 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych bądź też wydania innej decyzji rozstrzygającej i pozwalającej na definitywne rozstrzygnięcie NSA.

Postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie SKO z dnia [...] grudnia 2021 r.

W uzasadnieniu swego postanowienia SKO ponownie przedstawiło tok postępowania w sprawie i wskazało na treść art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz wyrok z dnia 22 października 2021 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OSK 742/21 który wskazał, że "przez zagadnienie wstępne rozumie się stan, w którym wydanie orzeczenia co do istoty sprawy nie jest możliwe bez rozstrzygnięcia sprawy przez inny organ lub sąd, przy czym istota tej sprawy dotyczy jednocześnie przesłanki drugiej sprawy. Nie chodzi więc o konieczność wyjaśnienia okoliczności sprawy, będących nawet w ścisłym związku ze sprawą, lecz o rozstrzygnięcie spełnienia przesłanki (pozytywnej bądź negatywnej), której organ samodzielnie nie może rozstrzygnąć, gdyż jest to materia będąca w kompetencji innego organu." Sposób postępowania wskazał m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w wyroku z 21.10.2010 r., I SA/Wa 1853/10 wskazał, że: "zagadnieniem wstępnym wymagającym uprzedniego rozstrzygnięcia było postępowanie mające na celu wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącej. Orzeczenie to musiało być prawomocne, gdyż tylko takie mogło być podstawą do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie przyznania skarżącej wnioskowanych świadczeń. (...)"

Końcowo organ podkreślił, że niewątpliwie w omawianym przypadku, wydanie decyzji dotyczącej zasiłku pielęgnacyjnego, uzależnione jest od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (sprawa jest w toku), które co do zasady przerywa przedłużony okres wypłaty tego świadczenia w okresie epidemii. Istnieją więc podstawy do zastosowania ww. instytucji zawieszenia.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 r. wniósł W. W., podtrzymując swoje stanowisko zawarte w odwołaniu, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniósł o wydanie orzeczenia w przedmiocie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, w oparciu o art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 15 h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Jego zdaniem poprzednie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nadal jest ważne z uwagi na treść art. 15 h ust. 1 pkt 2 w/w ustawy, do czasu wydania nowego orzeczenia ale, które będzie ostateczne. W tym zakresie skarżący powołał się na stanowiska zajmowane w Ministerstwie Rodziny i Polityki Społecznej dołączone do skargi (k. 5-11).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Rozważania w sprawie należy poprzedzić wyjaśnieniem, że będąca przedmiotem skargi sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022, poz. 329, dalej "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Do takiej kategorii rozstrzygnięć należy zaliczyć zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] stycznia 2022 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania odwoławczego.

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji czy też postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego, jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.

Kontroli sądu w rozpatrywanej sprawie jest poddana ocena legalności postanowienia SKO o zawieszeniu postępowania odwoławczego toczącego się w sprawie decyzji Prezydenta Miasta Ł. nr [...] z dnia [...] listopada 2021 r., w której odmówiono W. W. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności. Powodem odmowy był brak spełniania przesłanek określonych w art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U z 2020 poz. 111 ze zm.)

Wskazać należy stosownie do art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., zwanej dalej k.p.a.) organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Pod pojęciem "zagadnienia wstępnego" judykatura rozumie sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, którego organ nie może rozstrzygnąć w ramach własnych kompetencji. Oznacza to, że bez rozstrzygnięcia wstępnego zagadnienia prawnego (prejudycjalnego) przez inny organ lub sąd, wydanie decyzji w danej sprawie jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, a zagadnieniem wstępnym. W przypadku braku takiego związku zawieszenie postępowania jest niedopuszczalne. Oznacza to, iż nie każda kwestia, która w przekonaniu strony, czy też organu stanowi zagadnienie wstępne, takim zagadnieniem jest w istocie i obliguje organ do zawieszenia postępowania administracyjnego. Jak zasadnie wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2008 r. II OSK 1698/07 organ, przed którym toczy się postępowanie w sprawie głównej musi ustalić związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym. O takiej zależności przesądza treść przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę prawną decyzji administracyjnej. Powyższa zależność musi być bezpośrednia. Gdy w sprawie wyłania się zagadnienie, które wykazuje jedynie pośredni związek z rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji, nie ma ono charakteru zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Mogą wiązać się z nim określone skutki, ale powstanie takiego zagadnienia nie rodzi obowiązku zawieszenia postępowania administracyjnego. Przytoczyć też można wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2021 r. I OSK 742/21 w którym orzeczono, iż przez zagadnienie wstępne rozumie się stan, w którym wydanie orzeczenia co do istoty sprawy nie jest możliwe bez rozstrzygnięcia sprawy przez inny organ lub sąd, przy czym istota tej sprawy dotyczy jednocześnie przesłanki drugiej sprawy. Nie chodzi więc o konieczność wyjaśnienia okoliczności sprawy, będących nawet w ścisłym związku ze sprawą, lecz o rozstrzygnięcie spełnienia przesłanki (pozytywnej bądź negatywnej), której organ samodzielnie nie może rozstrzygnąć, gdyż jest to materia będąca w kompetencji innego organu (CBOSA).

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że powodem odmowy przyznania skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego był brak spełniania przesłanek określonych w art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U z 2020 poz. 111 ze zm.), który uzależnia przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego od legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji wskazał, że W. W. legitymuje się lekkim stopniem niepełnosprawności orzeczonym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w dniu [...] października 2021 r., nr [...] Ponadto wskazano, że poprzednie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane było do [...] września 2021 r., a zatem jak wskazał organ odwoławczy straciło swoją ważność, gdyż zostało wydane nowe orzeczenie, a zatem art. 15 h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.), nie ma wpływu na ważność poprzedniego orzeczenia. Skarżący natomiast w tym zakresie prezentował odmienne stanowisko, na poparcie które przytoczył kserokopie udzielonych wyjaśnień z Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Postępowanie odwoławcze w zakresie orzeczenia z dnia [...] października 2021 r., nr [...] zaliczającego skarżącego do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim, do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B., także zostało zawieszone na jego wniosek z powodu "zbierania dokumentacji medycznej" (postanowienie WZON z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...]).

Należy wskazać, że nie ma wątpliwości, iż przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wiąże się z koniecznością uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu, nie sposób jednak podzielić stanowiska Kolegium w zakresie, w którym stwierdza, że należy zawiesić postępowanie odwoławcze w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego, z uwagi na istniejące zagadnienie wstępne tj. uzyskanie ostatecznego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Powyższe pomija regulację art. 15 h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm., zwanej "ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19"). Mianowicie w myśl przepisu art. 15h ust. 1 pkt 2 przywołanej ustawy, z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność: upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Art. 15h został dodany przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 568) zmieniającej cytowaną ustawę z dniem 31 marca 2020 r., z tym że w zakresie art. 15h ust. 1 pkt 1 wszedł w życie z dniem 9 grudnia 2019 r. natomiast w zakresie art. 15 ust. 1 pkt 2 – z dniem 8 marca 2020 r. Ważność orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego na podstawie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych upływała w dniu 30 września 2021 r., zatem po wejściu w życie z dniem 8 marca 2020 r. przywołanej nowelizacji ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19, co uzasadniało zastosowanie art. 15h ust. 1 pkt 2 tej ustawy. W tym zakresie zasadne pozostają zarzuty skargi, bowiem przepis ten wprowadził szczególne unormowanie w zakresie ważności orzeczeń o stopniu niepełnosprawności w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, a zatem w tym zakresie brak jest podstaw do powoływania się na orzecznictwo, które nie uwzględnia tej szczególnej regulacji.

Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19 przewiduje dwie zasadnicze sytuacje, w których może dojść do przedłużenia ważności orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wydanych na czas określony.

W przypadku pierwszej z nich wydłużeniu ulegają terminy ważności orzeczeń o niepełnosprawności oraz o stopniu niepełnosprawności, których ważność upłynęła maksymalnie na 90 dni przed dniem wejścia w życie ustawy. Orzeczenia, które utraciły ważność między 9 grudnia 2019 r. a 8 marca 2020 r. zachowują zatem swoją ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (przedmiotowa sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie). Wprowadzona regulacja obejmuje zatem sprawy wszczęte a niezakończone wydaniem orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność wyłącznie z powodu wprowadzonego stanu epidemicznego, jak i stanu epidemii" (art. 15h ust. 1 pkt 1). "Z kolei druga sytuacja zakłada wydłużenie terminu ważności orzeczeń o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności, których termin ważności upłynął po 8 marca 2020 r. Wydłużenie ważności tej grupy orzeczeń nie jest już warunkowane złożeniem wniosku o wydanie ponownych orzeczeń ustalających niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności z powodu wystąpienia sytuacji zagrożenia rozprzestrzeniania się zakażeń wirusem SARS-CoV-2. Ustawodawca przewidział, że maksymalny termin ważności wydłużonych orzeczeń upływa w terminie do 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności" (art. 15h ust. 1 pkt 2) (zob. M. Borski [w:] Komentarz do niektórych przepisów ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych [w:] Tarcza antykryzysowa 1.0 - 4.0, ustawa o dodatku solidarnościowym i inne regulacje, jako szczególne rozwiązania w prawie pracy, prawie urzędniczym i prawie ubezpieczeń społecznych związane z COVID-19. Komentarz, red. K.W. Baran, Warszawa 2020, art. 15(h)., Lex el.).

W przedmiotowej sprawie kolejną istotną kwestią jest wyjaśnienie czy wskazany w art. 15 h ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19 zwrot "jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności" oznacza wydanie orzeczenia ostatecznego czy też wystarczy, aby w tym zakresie orzekł jedynie organ I instancji. W tym względzie należy mieć na uwadze art. 16 k.p.a., w którym wskazuje się, że decyzje od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Co za tym idzie decyzje, od które służy odwołanie nie można uznać za ostateczne. Decyzja nieostateczna nie wywołuje zaś skutków prawnych w niej wyrażonych do czasu uzyskania waloru ostateczności, co w razie uruchomienia kontroli w administracyjnym toku instancji następuje z chwilą utrzymania w mocy decyzji I instancji przez organ II instancji. Dopiero ostateczna decyzje podlegają wykonaniu i mają moc wiążącą wobec stron postępowania. W niniejszym przypadku dopiero orzeczenie wydane przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jest orzeczeniem ostatecznym na podstawie art. 16 k.p.a. w zw. z art. 108 k.p.a. w zw. z art. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573 t.j.). Do czasu zakończenia postępowania odwoławczego i wydania orzeczenia przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, zgodnie z regulacją art. 15 h ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19, nie traci zatem ważności orzeczenie przedłużonego na podstawie tej szczególnej regulacji.

Przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy, pozbawione podstaw pozostaje ustalenie jakoby zachodziła konieczność zawieszenia postępowania z uwagi na utratę ważności orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] września 2019 r., przy czym długość ważności tego orzeczenia jest obwarowana treścią art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że w zgodnie z art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19, na dzień wydania zaskarżonego postanowienia w mocy pozostawało orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] września 2019 r.

Uwzględniając powyższe, uzasadnione stało się w ocenie Sądu zastosowanie uprawnień kasatoryjnych. Zaskarżone postanowienia zostały wydane z naruszeniem przepisów procesowych tj. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19, które to uchybienia miały wpływ na rozstrzygnięcie.

Końcowo należy jednakże wskazać, że Sąd dostrzega, iż działania skarżącego podejmowane w sprawie mogą wskazywać na chęć przedłużenia postępowania w przedmiocie rozpoznania odwołania przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. od orzeczenia z dnia [...] października 2021 r., nr [...]zaliczającego go do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim. Postępowanie w tej sprawie na wniosek skarżącego zostało zawieszone z powodu "zbierania dokumentacji medycznej" (postanowienie WZON z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...]). Jak stwierdził w odwołaniu z dnia [...] listopada 2021 r. skarżący, działanie to było świadome i ukierunkowane, a okres zawieszenia może trwać do lat trzech. Skarżący podkreślił przy tym, że okres zawieszenia wstrzymuje bieg wszelkich terminów, a zatem orzeczenie z [...] października 2021 r., nie stanie się decyzją prawomocną i ostateczną. Stanowisko powyższe wskazuje, że wniosek o zawieszenie postępowania w przedmiocie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie był uzasadniony chęcią zbierania dokumentacji medycznej, a jedynie tym aby orzeczenie się nie uprawomocniło. W ocenie Sądu takie działania mogą prowadzić do nadużycia prawa przez skarżącego i regulacji art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19, której celem jest wydłużenie ważności tych orzeczeń, z powodu wystąpienia sytuacji zagrożenia rozprzestrzeniania się zakażeń wirusem SARS-CoV-2. Należy wziąć pod uwagę, że obecnie większość placówek medycznych umożliwia kontakt z lekarzem czy rejestracją. W ocenie Sądu nie ma zatem zasadniczych problemów, aby taką dokumentację lekarską w zakresie stanu zdrowia zgromadzić. W związku z powyższym, Samorządowe Kolegium Odwoławczego przed wydaniem orzeczenia powinno się zwrócić do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, z prośbą o ponowne rozważenie zasadności zawieszenia postępowania odwoławczego w sprawie W. W., ze wskazaniem toku niniejszego postępowania i podnoszonych przez niego okoliczności. Wydaje się bowiem, że twierdzenia podniesione w odwołaniu wskazują, że skarżący nie ma woli uzyskania końcowego orzeczenia w sprawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Ponadto organ odwoławczy rozpoznając przedmiotową sprawę powinien rozważyć konieczność udzielenia skarżącemu stosownych pouczeń wskazujących, że niewywiązanie się przez niego z obowiązku dostarczenia do organu nowego (ostatecznego) orzeczenia o niepełnosprawności (z przyczyn wyłącznie zależnych od niego) skutkować będzie niezasadnym pobieraniem przez niego nienależnego świadczenia.

Dla uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane, decydujące znaczenia ma nie tylko przesłanka obiektywna powodująca ustanie prawa do świadczenia, ale także świadomość i zamiar osoby pobierającej świadczenie, czy też świadome przedłużanie postępowania, wbrew treści art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19. Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze wiedząc, że mu się ono nie należy. Ocena świadomości osoby pobierającej świadczenia musi być dokonywana z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy, w tym czy zachowanie strony było ukierunkowane na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych (podobnie wyrok NSA z 10 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1139/19, CBOSA).

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.