Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 399/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 2 a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędziowie : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.), Sędzia NSA Julia Szczygielska, Protokolant : st. sekr. sądowy Dorota Hurman, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 23 października 2013 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. W. pełnomocnika B. S.-W. od decyzji z dnia [...] marca 2013 r., Nr [...], wydanej przez działającego z upoważnienia Wójta Gminy Z., Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., w przedmiocie odmowy przyznania B. S. - W. świadczenia pielęgnacyjnego na Z. W. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., .p poz. 267) orzeczono utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy.

W motywach uzasadnienia tego orzeczenia podano, że w dniu 12 marca 2012 r. B. S.-W. wystąpiła z wnioskiem do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem Z. W. ur. [...] 1958 r.

Decyzją z dnia 28 marca 2012 r. Nr [...]działający z upoważnienia Wójta Gminy Z., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. odmówił przyznania B. S. - W. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem Z. W. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że występuje negatywna przesłanka określona w

art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, co stanowi podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

W wyniku odwołania wniesionego przez stronę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją Nr [...] z dnia 16 maja 2012 r. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Kolegium nie zgodziło się z twierdzeniami organu I instancji, iż w sprawie zachodzi negatywna przesłanka. Ponadto uznało, że dla rozstrzygnięcia o prawie do wnioskowanego świadczenia niezbędne jest przeprowadzenie szczegółowego postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie wszystkich okoliczności dotyczących sprawowania przez stronę rzeczywistej opieki nad Z. W.

Ponownie rozpoznając sprawę, działający z upoważnienia Wójta Gminy Z., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., decyzją

Nr [...]z dnia 24 sierpnia 2012 r. odmówił przyznania B. S. - W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na Z. W. Organ stwierdził, że na podstawie wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów ustalono, że nie ma przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Decyzją z dnia 10 października 2012 r., Nr [...] w związku z odwołaniem wniesionym przez stronę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Kolegium ponownie nie zgodziło się ze stanowiskiem organu

I instancji, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka w związku z pozostawaniem przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim. Ponadto Kolegium wskazało na konieczność przeprowadzenia szczegółowego postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie jakiej opieki wymaga Z. W., na czym polega opieka, o jakich porach jest sprawowana i ile zajmuje czasu. Następnie, w kontekście poczynionych ustaleń, wyjaśnienia wymaga, czy zakres niezbędnej dla męża opieki może być realizowany przez stronę z uwagi na jej stan zdrowia. Ustalenia również wymaga, czy w sprawie nie zachodzą inne negatywne przesłanki stanowiące podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Decyzją Nr [...] z dnia 14 grudnia 2012 r. organ I instancji ponownie odmówił stronie prawa do wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że przeprowadził postępowanie wyjaśniające zgodnie ze wskazaniami Kolegium. Stwierdził ponadto, że na podstawie wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów ustalono, że nie ma przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, które Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., postanowieniem z dnia 4 lutego 2013 r., Nr [...] uznało za niedopuszczalne w Kolegium stwierdziło bowiem, iż decyzja organu I instancji będąca przedmiotem odwołania nie weszła do obrotu prawnego, zatem wniesienie od niej odwołania jest niedopuszczalne. Jak wynika z nadesłanych akt sprawy, B. S.-W., na mocy pełnomocnictwa z dnia 5 września 2012 r. upoważniła męża Z. W. do prowadzenia jej spraw związanych z przyznaniem przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Z.ie świadczenia pielęgnacyjnego na męża. Pełnomocnictwo wpłynęło do organu I instancji w dniu 7 września 2012 r. Tymczasem Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. decyzję z dnia 14 grudnia 2012 r., Nr [...] kończącą to postępowanie doręczył wyłącznie stronie, z pominięciem ustanowionego pełnomocnika.

Decyzją z dnia 7 marca 2013 r., Nr [...] działający z upoważnienia Wójta Gminy Z., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. odmówił przyznania B. S. – W. świadczenia pielęgnacyjnego na męża Z. W.. Przed wydaniem decyzji organ zawiadomił pełnomocnika strony o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i złożeniem dodatkowych wyjaśnień.

W uzasadnieniu decyzji organ orzekający powołując się na art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ponownie odmówił prawa do wnioskowanego świadczenia. Szczegółowo opisując stan faktyczny sprawy, organ stwierdził, że zaświadczenia lekarskie przedłożone przez stronę, wystawione przez tego samego lekarza nie są jednoznaczne. W zaświadczeniu z dnia 22 maja 2012 r. lekarz stwierdził u B. S. - W. zaostrzenie bólów kręgosłupa w przebiegu zwyrodnień kręgosłupa, w związku z czym czyni pacjentkę niezdolną do podjęcia pracy w okresie od 11 maja 2012 r. do 22 września 2012 r. Natomiast w zaświadczeniu z dnia

8 czerwca 2012 r. lekarz stwierdzając bóle kręgosłupa w przebiegu zwyrodnień wskazał, że zdrowie pacjentki nie przeszkadza nad sprawowaniem opieki nad mężem Z. W. Z kolei w następnym zaświadczeniu z dnia 19 listopada 2012 r. lekarz stwierdził, że B. S.-W. nie posiada stopnia niepełnosprawności. W rozpoznaniu podał, zwyrodnienie narządu ruchu, szczególnie kręgosłupa szyjnego, nerwica wegetatywna. Następnie stwierdził, że pomimo schorzeń narządu ruchu B. S.-W. może sprawować opiekę nad mężem Z. W. od listopada 2011 r. W ocenie organu I instancji powyższe okoliczności stanowiły podstawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż z treści zaświadczeń lekarskich nie wynika w sposób jednoznaczny, że strona jest zdolna do podjęcia zatrudnienia.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł pełnomocnik strony Z. W., w którym domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości. Podnosił, że decyzja organu I instancji jest krzywdząca i niesprawiedliwa. Podkreślił, że organ orzekający niezasadnie powołuje się na stan zdrowia wnioskodawczyni, jako przesłankę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Jej niezdolność do pracy nie przekroczyła okresu 180 dni jednorazowo, zatem nie można uznać, że jej niezdolność do pracy ma charakter ciągły. Podnosił również, że jej schorzenia nie pozwalają na przyznanie prawa do renty inwalidzkiej lub określenia stopnia niepełnosprawności, co stanowiłoby przeszkodę do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Pełnomocnik podkreślił, że w aktach sprawy istnieją zaświadczenia lekarskie, które potwierdzają w pełni możliwość wykonywania świadczenia pielęgnacyjnego w całym okresie chorobowym męża wnioskodawczyni, również w okresie gdy sama była okresowo niezdolna do pracy. Podkreślił dodatkowo, że wnioskodawczyni od 6 miesięcy nie choruje, nie dostarczyła zaświadczenia o niezdolności do pracy. Nie ma więc jakichkolwiek przeciwwskazań, aby otrzymała wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne. Podkreślił, że co miesiąc wydawane są przez Kierownika GOPS w Z. decyzje o przyznaniu B. S. - W. pomocy finansowej ze względu na sprawowanie opieki nad chorym mężem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie akt i wniesionego odwołania stwierdziło, że podstawę prawną rozstrzygnięcia organu I instancji z dnia 7 marca 2013 r. stanowił m.in. przepis art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) - zwanej dalej ustawą w brzmieniu obowiązującym do końca grudnia 2012 r.

Wskazano, że z dniem 1 stycznia 2013 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), która zmieniła brzmienie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta w art. 13 przewidziała jednak, iż w sprawach o świadczenia pielęgnacyjne, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe. Z kolei według

art. 11 ust. 1 ustawy, osoby uprawnione do świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych.

Skoro więc strona złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pod rządami dotychczas obowiązującej regulacji prawnej, zaś ocena jej ewentualnych uprawnień do świadczeń mogłaby nastąpić począwszy od miesiąca złożenia wniosku, czyli od marca 2012 r. to, zdaniem Kolegium, w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują regulacje dotychczasowe dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Według art. 17 ust. 5 ustawy, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

1a) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie lub poza rodziną;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rEWalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno- wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko;

4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną;

5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Z powyższych przepisów wynika, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje m.in. osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli przy tym nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy tym nie mogą wystąpić przesłanki negatywne, wyłączające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 5 ustawy.

Rozpatrując przedmiotową sprawę należy w pierwszej kolejności wskazać krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Z treści powołanego art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy wynika, że ustawodawca wskazał osoby uprawnione według kryterium obciążenia ich obowiązkiem alimentacyjnym względem osoby wymagającej opieki.

Z przepisu art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wynika, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Za krewnych w linii prostej ustawa ta uważa zstępnych (dzieci, wnuki) i wstępnych (rodzice, dziadkowie). W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, które podziela skład orzekający Kolegium, że wskazany w treści art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy obowiązek alimentacyjny nie może być wywodzony jedynie z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 K.r.o. Wynika on również z treści art. 23 i art. 27 Kodeksu, w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz co istotne, do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jaką stanowi choroba czy niepełnosprawność. W tej sytuacji należy uznać, że również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z którym łączy się prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki WSA we Wrocławiu z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wr 657/07, z dnia 29 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Wr 279/09 i wyroki NSA z dnia 26 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 533/08, z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt. I OSK 115/10, z dnia 9 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1000/10 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - Internet). O tym, iż obowiązek małżonka przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny ma charakter alimentacyjny przesądzają także poglądy doktryny (por. "Prawo rodzinne i opiekuńcze" Tadeusz Smyczyński, Warszawa 2001, s. 373).

Cytowany wyżej przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustanawia negatywną przesłankę wyłączającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Należy wskazać, iż na interpretację przytoczonego przepisu ma wpływ wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt. P 27/02 (Dz. U. Nr 138, poz. 872). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny po rozpatrzeniu połączonych pytań prawnych WSA w Łodzi i WSA w Gdańsku orzekł, iż art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wskazane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego odnosi się do treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych sprzed nowelizacji tego przepisu dokonanej ustawą z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223, poz. 1456) i kolejną ustawą z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz. U. Nr 219, poz. 1706), jednakże wywody tam zawarte pozostają aktualne w odniesieniu do właściwej interpretacji zapisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w przedmiocie nabywania uprawnień do świadczeń pielęgnacyjnych, w tym do właściwego odczytywania ograniczeń wynikających z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Należy bowiem zauważyć, iż w końcowej części powołanego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że: "orzeczenie o niekonstytucyjności dotyczy wyłącznie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Do organów stosujących przepisy o świadczeniu pielęgnacyjnym należeć będzie ocena skutków stwierdzenia niekonstytucyjności zaskarżonego art. 17 ust. 1 ustawy w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny zwraca w szczególności uwagę na znaczenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy dla sprawy będącej przedmiotem postępowania przed WSA w Łodzi, w związku z którą zostało postawione Trybunałowi pytanie prawne". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w sprawie, w której z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zwróciła się żona w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził m.in., że "w art. 17

ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, będącym przedmiotem zaskarżenia, mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym, zawężającym - w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji - krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżony art. 17 ust. 1 ustawy pomija bowiem możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym".

Jak wskazał WSA w Łodzi, w wyroku z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt

II SA/Łd 814/08, wydanym w sprawie, której dotyczył w/w wyrok Trybunału Konstytucyjnego (podobnie też m.in. wyroki: WSA w Łodzi z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 223/09, WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 7/09, WSA w Gliwicach z dnia 7 września 2009 r., sygn. akt IV SA/G1 52/09 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - Internet), a które to stanowisko podziela skład orzekający Kolegium: "Literalne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy może być podstawą do twierdzenia, iż w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która zawrze związek małżeński, wyłączone jest prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która tę opiekę sprawuje, rezygnując z pracy zarobkowej. Wykluczałoby to przyznanie świadczenia osobie, sprawującej opiekę nad małżonkiem. Taka interpretacja omawianego przepisu, w szczególności w kontekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, zdaniem składu sądu orzekającego w niniejszej sprawie, nie zasługuje na aprobatę. Przede wszystkim należy wskazać, że jeżeli prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych niweczyć będzie skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują małżonkowie. Uprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 k.r.o., traci prawo do świadczenia z uwagi na zawarcie przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego, jako że obowiązek sprawowania opieki ciążyć będzie na małżonku, który uzyska w konsekwencji prawo do ubiegania się o świadczenie w przypadku rezygnacji z pracy zarobkowej."

Sąd wskazał przy tym, że: "Należy pamiętać, że rzeczywiste znaczenie normy prawnej zawartej w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 2 wymienionej ustawy, przed orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, odczytywać należało w kontekście treści art. 17 ust. 1 ustawy. Zgodnie z literalnym brzmieniem tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało matce, ojcu albo opiekunowi faktycznemu, którzy rezygnowali z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. W przypadku zawarcia związku małżeńskiego przez dziecko, umieszczenia go w rodzinie zastępczej, czy też placówce zapewniającej całodobową opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, uprawnienie rodziców albo opiekuna faktycznego do świadczenia pielęgnacyjnego, z woli ustawodawcy, wygasło. Odpadała bowiem konieczność sprawowania przez te osoby opieki. Wyrażone to zastało w przepisie art. 17 ust. 5 ustawy, przez użycie sformułowania "świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują", a następnie wymienienie określonych zdarzeń prawnych dotyczących osoby, nad którą sprawowana była opieka, których zaistnienie powodowało wygaśnięcie, a także uniemożliwiało ubieganie się o nabycie uprawnienia do świadczenia przez wymienione podmioty. Po wydaniu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny, tak rozumiana istota i znaczenie omawianego unormowania nie uległy zmianie. Poszerzony został jedynie krąg podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, w stosunku do których omawiany przepis także będzie miał zastosowanie w razie zaistnienia przesłanek w nim określonych.

Reasumując należy stwierdzić, że w aktualnym stanie prawnym, co Kolegium wskazało już we wcześniejszych swoich decyzjach, przy uwzględnieniu treści w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, uzasadnione jest przyjęcie, że żona, czy mąż sprawujący opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem wypełniają w ten sposób spoczywający na nich ustawowy obowiązek, wynikający z faktu zawarcia związku małżeńskiego, który to obowiązek ma charakter alimentacyjny. A zatem, w takiej sytuacji przesłanka negatywna pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie możne mieć wpływu na prawo współmałżonka do świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, które w zasadzie wyraża dotychczasowe poglądy orzecznictwa sądowoadministracyjnego. I tak, wedle zmienionego przepisu świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku z małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle obowiązującej regulacji prawnej osoba inna niż współmałżonek osoby wymagającej opieki może skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, o ile współmałżonek ten posiada znaczny stopień niepełnosprawności udokumentowany stosownym orzeczeniem. Ustawodawca w sposób jednoznaczny przesądził, że jedynie tego rodzaj orzeczenie świadczy o braku możliwości sprawowania przez małżonka opieki nad drugim małżonkiem z uwagi na stan zdrowia.

Jak ustalono w niniejszej sprawie B. S.-W. pozostaje w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki Z. W., ur. [...] 1958 r., który orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. Nr [...] z dnia 16 maja 2011 r. zaliczony został do osób niepełnosprawnych w znacznym stopniu, ze wskazaniem, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, okresowo do 31 maja 2012 r. Ponadto orzeczeniem Lekarza Orzecznika Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Placówki Terenowej w L. z dnia 8 marca 2012 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, okresowo do marca 2014 r. i niezdolnego do samodzielnej egzystencji, również okresowo do marca 2014 r. W dniu 12 marca 2012 r. B. S.-W. złożyła pisemne oświadczenie, w którym wskazała osoby spokrewnione z Z. W.. Należą do nich matka M. W., brat G. W. i dzieci z pierwszego małżeństwa K. B., M. Z. i M. W.. Jednocześnie wskazała, iż dzieci nie utrzymują kontaktu z ojcem. Stwierdziła również, że nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad mężem. Podkreśliła, że opieka polega na dwukrotnym mierzeniu ciśnienia o godz. 8.00 i 20.00, podawaniu lekarstw o godz. 8.00, 12.00 i 20.00, codziennej pomocy przy ubieraniu i sznurowaniu butów, pomocy przy myciu rano i wieczorem, wychodzeniu na spacery o różnych porach i pomocy przy innych czynnościach. Oświadczyła również, że nie posiada orzeczenia o pierwszej grupie inwalidzkiej oraz, że nie stawała dotychczas na żadnej komisji lekarskiej. Do wniosku załączyła zaświadczenia lekarskie, z treści których wynika, że przewlekle choruje z powodu postępujących zwyrodnień narządu ruchu, szczególnie kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego. Z powodu tych schorzeń była niezdolna do pracy przez pół roku od daty wystawienia zaświadczenia, tj. od 25 listopada 2011 r. B. S.- W. nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych oraz poszukujących pracy, co wynika z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w Z. z dnia 8 lutego 2012 r. Nie figuruje również w rejestrze emerytalno-rentowym ZUS L., co stwierdzono na podstawie zaświadczenia tego organu z dnia 8 lutego 2012 r. Strona ostatnio zatrudniona była w Z. Zakładach O., w okresie od 1 września 1980 r. do 15 lipca 1997 r. B. S. zawarła związek małżeński z Z. W. [...] 2007 r.

Ponownie orzekając w sprawie organ I instancji wezwał K. B. do złożenia wyjaśnień w sprawie. Ponadto wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o przesłuchanie M. W., zaś do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o przesłuchanie M. Z. Organ I instancji powiadomił również stronę o konieczności przedstawiania opinii lub zaświadczenia lekarskiego określającego zakres niezbędnej dla Z. W. opieki. W dniu 18 czerwca 2012 r. zeznanie w charakterze świadka złożyła K. B., stwierdziła, że nie sprawuje opieki i pielęgnacji nad ojcem. Wskazała, że jej pomoc polega na przekazywaniu żywności, m.in. mięsa, jajek i mleka, a także na wożeniu ojca do lekarza i na zakupy oraz na pożyczaniu pieniędzy. Podkreśliła, że wyłączną opiekę na ojcem sprawuje jego żona. Stwierdziła, że ojciec zerwał kontakty z M. Z. i M. W. z przyczyn jej nieznanych. Wskazała, że w jej ocenie ojciec wymaga pomocy przy poruszaniu się, gdyż z uwagi na skoki ciśnienia zdarzają się omdlenia. Wskazała również, że opieka którą sprawuje jego żona polega na praniu, gotowaniu, pomocy w myciu się i podawaniu posiłków. Podkreśliła, że mogłaby sprawować opiekę nad ojcem jeśli byłaby taka potrzeba, gdyby opieki nie mogła sprawować B. S.-W.. Wezwany w charakterze świadka M. W. nie stawił się w wyznaczonym terminie. Z kolei córka M. Z. przebywa zagranicą, co wynika z treści oświadczenia jej matki E. W.. Ponadto strona złożyła dwa zaświadczenia lekarskie. W zaświadczeniu z dnia 22 maja 2012 r. lekarz stwierdził u niej zaostrzenie bólów kręgosłupa, co skutkuje niezdolnością do pracy w okresie od 22 maja 2012 r. do 22 września 2012 r. Z kolei z treści zaświadczenia z dnia 8 czerwca 2012 r. wynika, że stan zdrowia B.S. - W. nie przeszkadza jej w sprawowaniu opieki nad mężem Z. W.

W dniu 5 września 2012 r. B. S.-W. udzieliła pełnomocnictwa mężowi Z. W. do dalszego prowadzenia sprawy związanej z przyznaniem przez GOPS w Z. świadczenia pielęgnacyjnego na męża. W dniu 27 września 2012r. przesłuchano w charakterze świadka M.Z. Świadek zeznał, że nie jest w stanie sprawować opieki w jakiejkolwiek formie nad swoim ojcem Z. W. ponieważ zamieszkuje za granicą w Niemczech od około 4 lat. Podkreśliła, że do Polski przyjeżdża sporadycznie, mniej więcej raz w miesiącu na 3-4 dni. Wskazała również, że jej ojciec nie chce utrzymywać z nią kontaktów rodzinnych. W dniu 23 listopada 2012 r. B. S.-W. złożyła dodatkowe pisemne oświadczenie, w którym stwierdziła, że opiekuje się mężem przez 24 godziny na dobę, ponieważ dom, w którym mieszkają nie posiada centralnego ogrzewania, ciepłej wody, kanalizacji oraz wc. Podkreśliła, że mąż niejednokrotnie potrzebuje pomocy w nocy, przy załatwieniu potrzeb fizjologicznych. Podczas dnia wykonuje wiele czynności: mierzenie ciśnienia (godz. 8.00 i 20.00), podawanie leków, pomoc w codziennym myciu się i ubieraniu, przygotowywanie posiłków (śniadania, obiady i kolacje), mycie naczyń, uczęszczanie na spacery rehabilitacyjne. Strona podkreśliła, że uczy męża z powrotem normalnego życia i pracy. Ponadto przygotowuje drewno na opał i dba o czystość w domu. Podkreśla, że mąż pomaga jej w niektórych czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz w robieniu zakupów. Podkreśliła również, że jeździ z mężem do lekarza i pomaga mu załatwiać sprawy urzędowe. Wskazała, że mąż wymaga opieki po wypadku (wylEW krwi do mózgu), jakiemu uległ w dniu 5 stycznia 2012 r. Dodała, że wcześniej również opiekowała się mężem, ale w mniejszym zakresie. Do oświadczenia załączyła dwa zaświadczenia lekarskie z dnia 19 listopada 2012 r. wydane przez lekarza specjalistę medycyny ogólnej Beatę K.. Lekarz określił zakres niezbędnej dla Z. W. opieki: wymaga nadzoru nad przyjmowaniem leków (podawanie leków zgodnie z zaleceniem lekarza), pielęgnacji (kąpiel, ubieranie), przygotowanie posiłków, zakupy, utrzymanie czystości w domu. W drugim zaświadczeniu lekarz stwierdził, że B. S.-W. nie posiada stopnia niepełnosprawności, cierpi na zwyrodnienie narządu ruchu, szczególnie kręgosłupa szyjnego i nerwicę wegetatywną. Lekarz stwierdził jednocześnie, że mimo schorzeń narządu ruchu strona może sprawować opiekę nad mężem Z. W. od listopada 2011 r.

W ocenie składu orzekającego Kolegium w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji, choć z innych przyczyn niż podniesione przez organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Jak wynika z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, związek przyczynowy między nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a opieką nad osobą niepełnosprawną jest jedną z przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, oprócz spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy

(tj. sprawowania przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) i nie wystąpienia przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 5 ustawy, konieczne jest wystąpienie związku przyczynowego między nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a świadczoną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Gdy zakres czynności świadczonych wobec członka rodziny nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, to z tego punktu widzenia opieka sprawowana przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie spełnia warunków określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 lipca 2011 r., sygn. akt. IV SA/G1 898/10).

W sprawie bezspornym jest, że B. S.-W. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem, a zatem osobą w stosunku do której ma obowiązek alimentacyjny. Jednak, jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, opieka nad niepełnosprawnym mężem ogranicza się głównie do prowadzenia gospodarstwa domowego, przygotowywania i podawania posiłków, utrzymania czystości w domy, przygotowania opału i palenia w piecach, robienia zakupów, ponadto do pomocy w kąpieli i ubieraniu, pilnowaniu przyjmowania leków, mierzeniu ciśnienia oraz towarzyszeniu na spacerach i przy wizytach lekarskich. Powyższy zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, potwierdzony zeznaniami strony, a także zaświadczeniem lekarskim z dnia 19 listopada 2012 r., w ocenie składu orzekającego Kolegium, nie pozbawia skarżącej możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zatem nie zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia. Podkreślenia wymaga, że większość czynnych zawodowo osób zmuszona jest do godzenia pracy zawodowej z obowiązkami wynikającymi z prowadzenia gospodarstwa domowego.

Ponadto istotne w sprawie jest, że Z. W. ze względu na wiek i niepełnosprawność nie wymaga opieki pielęgnacyjnej, z wyjątkiem wizyt u lekarza. Skład orzekający Kolegium stoi na stanowisku, iż zapewnienie Z. W. niezbędnej opieki, w tym opieki lekarskiej, nie ogranicza strony w możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ustawodawca nie wskazał bowiem zakresu w jakim ma być wykonywane zatrudnienie lub inna praca zarobkowa, zatem strona może podjąć zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto rodzina może skorzystać z pomocy w formie usług opiekuńczych.

Bardzo istotne w sprawie jest również, że zeznając, strona oświadczyła, iż stan zdrowia męża systematycznie się poprawia, na co wskazuje stopniowe uczestniczenie w czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i zakupach. Ponadto w dniu 5 września 201 r. strona ustanowiła męża pełnomocnikiem do prowadzenia sprawy związanej z przyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad nim.

W ocenie składu orzekającego Kolegium, okoliczności podniesione przez stronę w odwołaniu, wskazujące na możliwość sprawowania przez stronę opieki nad niepełnosprawnym mężem, mimo złego stanu zdrowia i czasowej niezdolności do pracy nie zasługują na uwzględnienie. Jak wykazano, przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest związek przyczynowy pomiędzy nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a świadczoną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że zakres niezbędnej dla Z. W. opieki jest na tyle ograniczony, że może być sprawowany również przez osobę czasowo niezdolną do pracy, choć nie posiadającą orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Ponadto w ocenie pełnomocnika strony, przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest również okoliczność związana z przyznawaniem stronie przez Kierownika GOPS w Z.ie pomocy finansowej w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem, na co wskazuje w odwołaniu.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniósł pełnomocnik skarżącej Z. W., w której domagał się zmiany zaskarżonej decyzji przez przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zarzucił, że zaskarżona decyzja narusza prawo B. S. - W. do korzystania z prawa do płatnego wykonywania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego nad chorym mężem, zapisanego w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Zarzucił również, że nie został przesłuchany w sprawie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. odnosząc się do argumentów podniesionych w skardze stwierdziło, że zarzuty w niej zawarte nie zasługują na uwzględnienie, wobec czego wniosło o jej oddalenie, powtarzając swoją wcześniejszą argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i

art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Podstawą materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.), a w szczególności przepis art. 17 ust. 1 tej ustawy. Z przepisów tych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 2) oraz opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 3), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą.

Na wstępie Sąd chciałby skonstatować, że należy podzielić pogląd organu odwoławczego, iż fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi - wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 "a" - negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad taką osobą i że o takie świadczenie może ubiegać się również małżonek osoby wymagającej opieki.

W motywach decyzji utrzymującej w mocy orzeczenie organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy stwierdził, że nie kwestionuje, iż skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, jednak zakres niezbędnej dla niego opieki nie uzasadnia przyznania wnioskowanego świadczenia. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że opieka nad niepełnosprawnym mężem ogranicza się głównie do prowadzenia gospodarstwa domowego, przygotowywania i podawania posiłków, utrzymania czystości w domu, przygotowania opału i palenia w piecach, robienia zakupów, ponadto do pomocy w kąpieli i ubieraniu, pilnowaniu przyjmowania leków, mierzenia ciśnienia oraz towarzyszeniu na spacerach i przy wizytach lekarskich. W ocenie Kolegium, powyższy zakres opieki nad niepełnosprawnym mężem nie pozbawia skarżącej możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stwierdzono, że większość czynnych zawodowo osób zmuszona jest do godzenia pracy zawodowej z obowiązkami wynikającymi z prowadzenia gospodarstwa domowego, a mąż skarżącej Z. W., ze względu na wiek i niepełnosprawność, nie wymaga opieki pielęgnacyjnej, z wyjątkiem wizyt u lekarza.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia 16 maja 2011 r. zaliczono męża skarżącej, Z. W. do znacznego stopnia niepełnosprawności, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wyjaśnić należy, że "niepełnosprawność" ("stopień niepełnosprawności") jest pojęciem prawnym zdefiniowanym w art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U z 2011 r., nr 127, poz. 721 ze zm.). Zgodnie z ustępem 1 wskazanego unormowania do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W myśl art. 4 ust. 4 cytowanego aktu prawnego, niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację.

Zgodnie z dyrektywą art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej: 1) jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, 2) w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaliczenie męża skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności jest równoznaczne z potwierdzeniem, że jest on osobą z naruszoną sprawnością organizmu, zasadniczo niezdolną do pracy i wymagającą stałej lub długotrwałej opieki innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji uniemożliwiającą bez pomocy innych osób zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych w zakresie samoobsługi, poruszania się i komunikacji.

Orzeczenie lekarskie o niepełnosprawności wydane w trybie ustawy z dnia

27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 k.p.a., a więc jest dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Nie podlega ono weryfikacji przez organ administracji publicznej w prowadzonym przez niego postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Dokument urzędowy, który spełnia wymogi określone w przepisach ma szczególną moc dowodową w postępowaniu. Polega ona na przyjęciu dwóch domniemań, tzn. prawdziwości oraz zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych.

W konsekwencji, organ nie może odrzucić – bez przeprowadzenia przeciwdowodu - istnienia faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym. W orzecznictwie podkreśla się, że skoro dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi, to dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonywające (por. wyrok NSA z dnia 3 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 389/10, LEX nr 1080261). Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, organowi nie udało się obalić tych domniemań przez przeprowadzenie dowodu przeciwko treści orzeczenia z dnia 16 maja 2011 r. przyznającego mężowi skarżącej znaczny stopień niepełnosprawności. Skarżąca oświadczyła, że opiekuje się mężem przez 24 godziny na dobę, ponieważ dom, w którym mieszkają nie posiada centralnego ogrzewania, ciepłej wody, kanalizacji i wc. Asystuje mężowi przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, mierzy mu ciśnienie, podaje leki, pomaga w myciu i ubieraniu się, przygotowuje posiłki i prowadzi dom. Ponadto uczęszcza z mężem na spacery rehabilitacyjne, jeździ z nim do lekarza i pomaga w załatwianiu spraw urzędowych. Z zaświadczenia lekarskiego wystawionego przez lekarza – specjalistę medycyny ogólnej B. K. wynika, że mąż skarżącej wymaga nadzoru nad przyjmowaniem leków, pielęgnacji (kąpiel, ubieranie), przygotowania posiłków, i in. Przeciwdowodu w sprawie nie dostarczyły również zeznania przesłuchanych świadków, z których wynika w miarę spójny obraz rodzaju i charakteru czynności opiekuńczych, jakich w ciągu doby wymaga mąż skarżącej.

W opinii Sądu, sposób dokonanej przez organ oceny tych dowodów oraz wyprowadzone z niej wnioski narusza zasadę swobodnej oceny dowodów.

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zawiera upoważnienia dla organu decyzyjnego stosującego prawo do badania rodzaju niepełnosprawności w jej wymiarze medycznym, zakresu niezbędnej dla niepełnosprawnego opieki, kategoryzowania rodzaju (gradacji ważności) wykonywanych wobec niego czynności opiekuńczych w kontekście znaczenia tych działań dla decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Według znaczenia słownikowego ,,opieka" to tyle, co troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś, strzeżenie, dozór (por. Słownik języka polskiego pod redakcją naukową M. Szymczaka, Warszawa 1979, t. II, s. 526). Sprawowanie ,,opieki" jest bez wątpienia szerszym pojęciem, niż ,,pielęgnowanie", rozumiane jako wykonywanie posług i zabiegów przy chorych, dzieciach i ludziach starych, (Słownik języka polskiego pod redakcją naukową M. Szymczaka, s. 650). Zestaw czynności wykonywanych przez skarżącą wobec niepełnosprawnego męża z pewnością wyczerpuje słownikowe znamiona ,,opieki" (np. przygotowanie i podawanie posiłków, utrzymywanie ciepła w domu, podawanie leków, pomoc przy ubieraniu i załatwianiu potrzeb fizjologicznych, mierzenie ciśnienia, i in.), zawierając także elementy ,,pielęgnacji" (pomoc w myciu, zabiegi rehabilitacyjne, i in.).

Organ decyzyjny stwierdzając, że zakres opieki nad niepełnosprawnym mężem nie pozbawia skarżącej podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz, że Z. W., ze względu na wiek i niepełnoprawność nie wymaga opieki pielęgnacyjnej, wykroczył poza granice unormowania ustalonego przez ustawodawcę. Po pierwsze, bez należytych motywów, przeciwstawił swoją wiedzę wiadomościom specjalnym posiadanym przez lekarzy orzeczników Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności i uzewnętrznionym w treści urzędowego orzeczenia o niepełnosprawności. Po drugie, w nieuprawniony sposób uznał, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie nad niepełnosprawnym wyłącznie czynności opiekuńczych o charakterze pielęgnacyjnym, co wyłącza z tego zakresu takie czynności, jak utrzymanie domu w należytym stanie higienicznym, dbałość o właściwą temperaturę pomieszczeń, robienie zakupów, itp. Wskazane czynności wprost lub pośrednio stanowią przejaw troszczenia się, dbania o osobę niepełnosprawną, która – ze względu na stan zdrowia – nie tylko nie może ich podjąć, ale nawet nie może pomóc lub współdziałać przy ich wykonywaniu. Element ,,opieki" sprowadza się zatem w tym wypadku do tego, że skarżąca, jako małżonka osoby niepełnosprawnej bierze na swoje braki te wszystkie obowiązki domowe, które, w typowej sytuacji – byłyby rozłożone na oboje małżonków w ramach rodzinnoprawnego obowiązku wzajemnej pomocy. Obowiązek takiej pomocy (przybierający postać opieki) ma szczególne znaczenie w sytuacjach nietypowych, np. w razie ciężkiej choroby współmałżonka.

Zresztą, gdyby nawet uznać, że niektóre z tych czynności nie są związane z opieką nad niepełnosprawnym, to należy skonstatować, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wymagają, by opieka była sprawowana w warunkach pełnej dyspozycyjności, tzn. nieprzerwanie przez całą dobę, z zupełnym i całkowitym poświęceniem mu czasu uniemożliwiającym opiekunowi podejmowanie jakichkolwiek innych, dodatkowych czynności, np. przyjmowania gości, przeczytania prasy, itp. Rozumienie takie nie znajduje podstawy w normie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wymaga, by opieka była równoznaczna z pieczą o charakterze ciągłym sprawowaną w zakresie koniecznym i niezbędnym w celu przystosowania niepełnosprawnego do pełnienia ról społecznych, nie wykluczając przy tym możliwości prowadzenia bieżących spraw życia codziennego. Taki właśnie obraz opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem wyłania się z analizy akt przedmiotowej sprawy.

Z treści art. 3 ust. 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej wynika, że orzeczenie ustalające stopień niepełnosprawności stanowi podstawę do przyznania ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów. Przepisy takie zawarte są również w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie wskazanych w nich przesłanek: dezaktywacji zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ ponownie rozpatrując sprawę uwzględni zalecenia zawarte w niniejszym wyroku.

Uwzględniając powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. ,,a" i ,,c" oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.