Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 52/01
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2002-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Powołane przepisy: article: art. 40 ust. 1, art. 50 ust. 1, art. 50 ust. 3
journal: Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312
law: Obwieszczenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 16 maja 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo celne.
article: art. 145 par. 1 pkt 5, art. 151 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.

SENTENCJA

Sąd Najwyższy przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Ryszarda Walczaka w sprawie ze skargi "R.-O." Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowego Spółka z o.o. w G. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. w przedmiocie wymiaru cła po rozpoznaniu na rozprawie rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Lublinie z dnia 14 czerwca 2000 r., I SA/Lu 248/99 - uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje NSA OZ w Lublinie do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Dyrektor Urzędu Celnego w T. ostateczną decyzją z dnia 30 września 1996 r., zawartą w (...), wydaną na wniosek importera -Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego "R.-O." Spółki z o.o. w G., dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym towar zadeklarowany jako "oleje opałowe o zawartości siarki w masie nie przekraczającej 1 procent ", klasyfikując go, zgodnie z wnioskiem strony i załączonym pozwoleniem przywozu z dnia 5 sierpnia 1996 r. (...), według kodu PCN 2710 00 74 0 ze stawką celną zawieszoną - 15 procent, biorąc ponadto pod uwagę, że do zgłoszenia celnego importer dołączył białoruski certyfikat analizy nr 855 z dnia 23 września 1996 r. Równocześnie, działająca na zlecenie importera firma SGS "S.-P." pobrała przy zgłoszeniu celnym próbki towaru do analizy, którą wykonano w Centralnym Laboratorium Nafty w W. Wyniki badań przedstawione w certyfikacie jakości datowanym 30 września 1996 r. nr 025226/R nie odpowiadały fizyko-chemicznym "ciężkiego oleju opałowego" objętego wnioskowanym kodem PCN, przy czym certyfikat wpłynął do organu celnego pierwszej instancji w dniu 11 października 1996 r. a więc po dokonaniu odprawy celnej.

W tym stanie rzeczy Dyrektor Urzędu w T. Celnego postanowieniem z dnia 29 października 1997 r., wydanym na podstawie art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa wznowił z urzędu postępowanie w niniejszej sprawie, a następnie w dniu 27 listopada 1997 r. wydał decyzję dokonującą ponownego ustalenia klasyfikacji taryfowej i wymiaru cła od przedmiotowego towaru, stwierdzając, że sporny produkt powinien zostać zaklasyfikowany jako olej opałowy lekki do kodu PCN 2710 00 69 9 z autonomiczną stawką celną 35 procent. Ta ostatnia decyzja, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez stronę importującą sporny towar, została przez Prezesa Głównego Urzędu Ceł utrzymana w mocy decyzją z dnia 27 stycznia 1999 r. W uzasadnieniu tej decyzji podano, że jedynym dokumentem potwierdzającym rzeczywisty stan spornego towaru jest certyfikat jakości SGS "S.-P." stwierdzający, iż przedmiotem importu był olej opałowy o parametrach oleju napędowego, klasyfikowany według kodu PCN 2710 00 69 9 taryfy celnej. Poza tym we wniosku o wszczęcie postępowania celnego importer nie przedstawił stanu towaru zgodnie ze stanem faktycznym, a zatem nie dopełnił obowiązku właściwego zgłoszenia towaru do odprawy celnej, wynikającego z art. 40 ust. 1 i art. 50 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.- Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./, przez co zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa. Importer załączył też do swego zgłoszenia pozwolenie na przywóz towaru, który faktycznie nie był przedmiotem przywozu w niniejszej sprawie. Przez wadliwe wypełnienie pola 33 w dokumencie SAD importer błędnie wnioskował o zastosowanie wobec zgłoszonego do odprawy oleju opałowego kodu PCN 2710 00 74 0, do którego była przypisana zawieszona stawka celna, co doprowadziło do bezprawnego uprzywilejowania strony przez zaniżenie należności celnych przysługujących Skarbowi Państwa.

Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wyrokiem z dnia 14 czerwca 2000 r., /I SA/Lu 248/99/ uwzględnił skargę Spółki "R.-O." i uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w T. z dnia 27 listopada 1997 r. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że organy celne nie miały podstaw do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa, gdyż stan towaru był im znany w chwili jego zgłoszenia, a zatem nie wyszły na jaw nowe okoliczności w rozumieniu wskazanego przepisu. Ponadto Sąd powołał się na zasadę zaufania w stosunkach między obywatelem i państwem, która w niniejszej sprawie została ze stron organów celnych naruszona przez próbę przerzucenia na stronę skutków ich wadliwej działalności.

Powyższy wyrok Minister Sprawiedliwości zaskarżył rewizją nadzwyczajną, zarzucając rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w związku z art. 145 par. 1 pkt 5 i art. 80 Kpa oraz art. 23 ustawy - Prawa celnego, a w konsekwencji wniósł na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. W motywach rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że ustalenie przez organy administracji celnej rzeczywistego stanu towaru sprowadzonego z Białorusi, a więc lekkiego oleju opałowego zamiast zgłoszonego do odprawy oleju ciężkiego, oparte na dowodzie w postaci sprawozdania z badania próbek tego oleju, stanowi - wbrew twierdzeniu NSA - nową okoliczność faktyczną w rozumieniu art. 145 par. 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, upoważniającą do wznowienia postępowania. Podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą jest bowiem według art. 40 ust. 1 oraz art. 50 ust. 1 i 3 Prawa celnego obowiązany złożyć pisemny wniosek o wszczęcie postępowania, dołączając dokumenty służące ustaleniu wartości celnej i naliczenia należności celnych, przy czym zgodnie z zarządzeniem Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 24 czerwca 1996 r. w sprawie wniosków o wszczęcie postępowania celnego /M.P. nr 38 poz. 380/ importer powinien wskazać rodzaj towaru, kod PCN taryfy celnej i stawki celnej, ponosząc ryzyko niewłaściwego zgłoszenia do odprawy. Z materiału dowodowego niniejszej sprawy wynika zaś bezspornie, że we wniosku o wszczęcie postępowania celnego strona nie przedstawiła rzeczywistego stanu towaru sprowadzonego z zagranicy, a poza tym pozwolenie na przywóz obejmowało produkt nie będący faktycznie przedmiotem importu.

Minister Sprawiedliwości podkreślił też, że "specyfika postępowania celnego, w szczególności dotycząca dopuszczania do obrotu towarów masowych, oznaczonych co do gatunku, daje organom celnym jedynie możliwość pobierania próbek towaru na granicy i przekazywania ich do analizy wyspecjalizowanym jednostkom badawczym. Brak jest natomiast możliwości przetrzymywania towaru na granicy do czasu wykonania badań pobranych próbek. Stąd też zarzut NSA dotyczący obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tej sprawie przed wydaniem decyzji jest nieuprawniony". Wnoszący rewizję nadzwyczajną zauważył wreszcie, że dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy stanowią w myśl art. 76 Kpa dowód tego, co zostało w nich stwierdzone. Organ celny nie miał więc podstaw do odrzucenia dokumentów o stanie towaru przedłożonych przez importera. Jedyną możliwością usunięcia oczywistej wady niniejszego postępowania celnego zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej było więc jego wznowienie w trybie art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa, co pozwoliło, po wznowieniu postępowania, na uchylenie dotychczasowej decyzji. Uchylając zaskarżoną decyzję NSA rażąco też naruszył art. 80 Kpa przez dowolną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie.

Kwestionowanie w okolicznościach sprawy celowości korzystania z instytucji wznowienia postępowania uniemożliwiłoby egzekwowanie w czasowych granicach z art. 83 ust. 1 Prawa celnego należności celnych w przepisanej wysokości. Powołane przez NSA zasady demokratycznego państwa prawa nie mogą usprawiedliwiać zwolnienia importera z ciążących na nim należności celnych z tego tylko powodu, że wskutek błędnej oceny organu celnego należność ta została w pierwotnej decyzji ustalona w wysokości niższej niż wynikająca z prawidłowo zastosowanej taryfy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna zasługuje na uwzględnienie. Z przepisów art. 40 ust. 1 oraz art. 50 ust. 1 i ust. 3 Prawa celnego wynika, że podmiot zgłaszający towar do odprawy celnej powinien do wniosku o wszczęcie postępowania celnego dołączyć między innymi także "deklarację wartości celnej, fakturę w oryginale lub inny dokument służący do ustalenia wartości celnej". Ryzyko skutków niewłaściwego zgłoszenia towaru do odprawy celnej ponosi więc zgłaszający. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że importer - Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe "R.-O." Spółka z o.o., w G. we wniosku o dopuszczenie towaru do obrotu na polskim obszarze celnym zadeklarowało, iż sprowadzony z zagranicy olej opałowy powinien zostać - zgodnie z załączonym pozwoleniem przywozu z dnia 5 sierpnia 1996 r. oraz certyfikatem jakości wystawionym przez białoruskiego producenta w dniu 23 września 1996 r. - zaklasyfikowany do kodu PCN 2710 00 74 0 z zawieszoną stawką celną - 15 procent. Na tej podstawie organ celny dokonał wymiaru należności celnej od sprowadzonego produktu naftowego, ponieważ w tym momencie wiarygodność deklaracji importera nie budziła w zasadzie wątpliwości.

Inna sprawa, że o zaklasyfikowaniu oleju do tego czy innego kodu PCN decyduje w świetle dodatkowych uwag do pozycji 2710 tegoż kodu przede wszystkim określenie objętościowego procentu destylacji /łącznie ze stratami/ w temperaturach 250 st. C i 350 st. C, podczas gdy białoruski certyfikat stwierdzał, że przedmiotowy olej destyluje w 10 procent przy temperaturze 233 st.C oraz zawiera około 0,21 procent siarki. Dlatego firma SGS "S.-P.", pobrała z 9 cystern próbki oleju do badań chemicznych. Wyniki badań, przedstawione w świadectwie z dnia 30 września 1996 r., przekazane do Urzędu Celnego w dniu 11 października 1996 r., wskazywały, że 25,5 procent oleju przedestylowało do temperatury 250 st. C, zaś 88,0 procent - do temperatury 350 st. C, a zawartość siarki wyniosła 000,206 procent wagi. wyniki w świetle taryfy celnej sytuują sporny towar w kręgu olejów opałowych lekkich /kod PCN 2710 00 69 9/ z autonomiczną stawką celną 35 procent.

Organ celny słusznie zatem uznał, że tym sposobem w niniejszej sprawie wyszła na jaw istotna dla jej rozpatrzenia nowa okoliczność faktyczna, istniejąca już w dniu wydania decyzji o odprawie celnej sprowadzonego z Białorusi produktu naftowego, lecz nie była znana organowi wydającemu tę decyzję. W konsekwencji uzasadniało to wznowienie postępowania celnego na podstawie art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa i wydanie w trybie art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa nowej decyzji w zakresie należności celnej za sprowadzony towar, której wymiar powinien być zgodny ze stanem towaru i jego wartością celną w dniu dokonywania zgłoszenia celnego /art. 23 ust. 1 Prawa Celnego/. Kwestionowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny zaistnienia przesłanki wznowienia określonej w art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa jest więc nie tylko rażącym naruszeniem tego przepisu, ale także przepisu art. 80 Kpa przez dowolną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie. Nie daje on w żadnym razie podstawy do twierdzenia, że skoro decyzja o dopuszczeniu przedmiotowego produktu naftowego na polski obszar celny z zawieszoną stawką celną - 15 procent nie była poprzedzona postępowaniem dowodowym, które zmierzałoby do potwierdzenia lub uzupełnienia danych określonych w certyfikacie białoruskiego producenta, to znaczy, iż polski organ celny nie miał najmniejszych wątpliwości odnośnie do rodzaju importowanego towaru i za prawdziwy uznał stan towaru wynikający z rewizji celnej dokonanej przez - dysponujący również wspomnianym certyfikatem - organ celny sąsiedniego państwa, czyli w istocie uznał jego rewizję celną.

Tymczasem wydanie decyzji o odprawie celnej danego towaru, u której podstaw tkwi jedynie dokumentacja przedstawiona przez importera w ramach zgłoszenia celnego, nie upoważnia do wyprowadzania stąd na zasadzie domniemania faktycznego generalnych wniosków o uznaniu przez polski organ celny wyników rewizji celnej obcego państwa. Do takiego wniosku nie prowadzi też w okolicznościach niniejszej sprawy argument, iż organ celny z własnej inicjatywy nie dokonał dodatkowo jakichkolwiek innych czynności, które zmierzałyby do potwierdzenia informacji importera o rzeczywistym stanie przedmiotowego towaru bądź uzupełnienia ich o inne dane fizyko-chemiczne (...). Nie bowiem istotne "z czyjej inicjatywy" /na czyje zlecenie/ SGS "S.-P." pobrał próbki oleju do badań, który to fakt świadczy o istnieniu co najmniej jakiejś niepewności odnośnie do taryfikacji celnej spornego towaru. Najbardziej doniosły i racjonalny wydaje się jednak wzgląd na podnoszoną przez Ministra Sprawiedliwości specyficzną właściwość postępowania celnego przy dopuszczaniu na polski obszar celny towarów masowych, oznaczonych co do gatunku. W takiej sytuacji, której dobrą ilustracją jest odprawa kilkudziesięciu kolejowych cystern wypełnionych olejem opałowym lub napędowym, organ celny musi się ograniczyć do pobrania próbek lub do nadzoru nad ich pobraniem - na zlecenie importera - przez wyspecjalizowane jednostki w celu przeprowadzenia stosownych badań, przy czym do czasu ich zakończenia nie sposób towar przetrzymywać na granicy. Możliwości prowadzenia postępowania dowodowego przed wydaniem podobnej decyzji celnej są więc "z istoty rzecz" bardzo ograniczone.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393[15] Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ w związku z art. 393[13] Kpc orzekł, jak w sentencji.