Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 615/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 3 i ust 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 6, art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 615/17 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 sierpnia 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.), Sędzia: WSA Urszula Zięba, Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2017 r., sprawy ze skargi P. K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 27 kwietnia 2017 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tyt. składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, , , uchyla zaskarżoną decyzję,


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Oddział w N. S. decyzją z dnia 19 grudnia 2016 r. znak [...]/2016, po rozpatrzeniu wniosku z 20 października 2016 r., odmówił P. K. (dalej "Wnioskodawca" lub "Skarżący"), umorzenia należności z tytułu składek (wraz z odsetkami i kosztami upomnień), na:

- ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 694,82 zł za miesiąc lipiec 2016 r.,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres: luty 2014 r., lipiec 2016 r., w łącznej kwocie 302,15 zł,

- na Fundusz Pracy za okres czerwiec 2016 r., lipiec 2016 r., w łącznej kwocie 99,29 zł.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, w zw. z art. 28 ust. 1 - ust. 3b, ust. 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 963 ze zm., dalej: u.s.u.s.).

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że 20 października 2016 r. wpłynął wniosek Skarżącego o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Do wniosku załączono kartę informacyjną z leczenia szpitalnego z 6 września 2016 r. oraz zaświadczenie lekarskie z 21 października 2016 r.

Organ zakreślił Skarżącemu 14-dniowy termin na dołączenie dowodów do sprawy.

Wnioskodawca dołączył "Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej", decyzję Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia 15 października 2015 r. oraz zaświadczenie lekarskie z 4 listopada 2016 r.

Wniosek umotywowano trudną sytuacją finansową i zdrowotną. Zaznaczono, że źródłem utrzymania jest zasiłek stały w wysokości 604 zł, co zostało potwierdzone przez GOPS w C. . Wnioskodawca wskazał, że zamieszkuje wspólnie z rodzicami, którzy uzyskują łączny dochód w kwocie 1.910,05 zł. Stałe wydatki związane z utrzymaniem określił na 80 zł.

Organ we własnym zakresie przeprowadził postępowanie wyjaśniające, uzyskując informację z Urzędu Skarbowego w N. S. m.in. o rachunkach bankowych, środkach transportowych, dochodach z zeznań rocznych za ostatnie pięć lat oraz z GOPS w C. o korzystaniu z pomocy finansowej.

Dalej organ przywołał art. 28 ust. 3 u.s.u.s., wskazując, że umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe wyłącznie po spełnieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w tym przepisie, a warunkiem umorzenia jest całkowita nieściągalność.

Wskazał, że pomimo zaprzestania przez Wnioskodawcę prowadzenia działalności gospodarczej, nie można przyjąć, że należność jest nieściągalna, bowiem stwierdzenia takiego dokonuje organ prowadzący egzekucję, a obecnie postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącego nie jest prowadzone.

Organ przywołał również art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dopuszczający w uzasadnionych przypadkach możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wskazał na rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365), dalej: rozporządzenie, i przywołał treść § 3 rozporządzenia.

Organ uznał stan zdrowia oraz fakt leczenia za niebudzący wątpliwości. Wskazał, że zły stan zdrowia nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia należności. Stwierdził, że nie bez znaczenia pozostaje fakt, że 8 lipca 2016 r. Skarżący dokonał wpłaty 752,73 zł tytułem składki za czerwiec 2016 r. W związku z tym organ uznał, że Wnioskodawca jest w stanie wygospodarować środki finansowe pozwalające na spłatę należności.

Dalej organ stwierdził, że nie występują w sprawie także pozostałe przesłanki wskazane w rozporządzeniu. Podkreślił, że Skarżący nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Nie sprawuje również opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek.

Wskazał, że możliwa jest spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu (spłata ratalna), a nie jednorazowo. Dlatego zasadne mogło by być zastosowanie ulgi w postaci rozłożenia na raty na stosowny wniosek Skarżącego.

Organ przywołując orzeczenia sądów administracyjnych wskazał, że umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych oraz, że w sprawach o umorzenie zaległości interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, z uwagi m.in. na równe traktowanie ubezpieczonych.

P. K. wniósł w dniu 2 stycznia 2017 r. wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek. We wniosku Skarżący zakwestionował prawidłowość dokonanej przez Oddział ZUS w N. S. oceny przedstawionych okoliczności, stwierdzając, że uzasadniają one umorzenie oraz ponownie wskazał, że obecna sytuacja finansowa uniemożliwia spłatę zobowiązań.

Skarżący podniósł, że zasiłek nie pokrywa kosztów jego utrzymania. Po ponownym przeanalizowaniu kosztów utrzymania przez rodziców, wskazano, że wynoszą one ok. 1.000 zł. Podniósł, że jest od piętnastu lat chory psychicznie. Wpłata 8 czerwca 2016 r. pochodziła z jednorazowej pożyczki od rodziców, udzielonej z nadzieją na odpracowanie w założonej firmie. Kolejny nawrót choroby uniemożliwił działalność i Skarżący trafił do szpitala psychiatrycznego. Prawdopodobne nawroty choroby uniemożliwiają jakikolwiek powrót na rynek pracy.

W piśmie z 29 marca 2017 r. J. K. – matka – pełnomocnik Skarżącego, poinformowała o tym, że syn przebywa od 3 tygodni w zakładzie psychiatrycznym, a jego stan zdrowia nie ulega poprawie.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Oddział w N. S. decyzją z dnia 27 kwietnia 2016 r. nr [...]/2017, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23; obecnie Dz.U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: K.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że 13 stycznia 2017 r. matka - wyznaczony przez Skarżącego pełnomocnik, zapoznała się z aktami sprawy, nie wnosząc zastrzeżeń. Ponadto w dniu 13 stycznia 2017 r. wpłynęło pismo informujące o aktualnej sytuacji zdrowotnej Skarżącego.

W postępowaniu zakończonym wydaniem spornej decyzji w pierwszej instancji zdaniem organu odwoławczego prawidłowo przyjęto, że pomimo zaprzestania prowadzenia działalności - nie można ostatecznie przyjąć, że należność jest trwale nieściągalna.

Skarżący posiada majątek nieruchomy, z którego istnieje możliwość prowadzenia egzekucji za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego lub Komornika Sądowego. Pozostałe wyżej wskazane przesłanki nie dotyczą sytuacji prawnej, faktycznej i materialnej, w jakiej obecnie się znajduje. Zatem w jego sytuacji nie występuje całkowita nieściągalność, brak więc podstaw do podjęcia decyzji o umorzeniu jakiejkolwiek części należności w trybie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W wyniku analizy zgromadzonej dokumentacji, w trakcie trwania obu postępowań, zdaniem organu odwoławczego nie wykazano, aby trudna sytuacja finansowa trwale uniemożliwiała Skarżącemu stopniową choćby spłatę przedmiotowych należności poprzez dokonywanie dobrowolnych wpłat lub w formie układu ratalnego.

Wskazana we wniosku o umorzenie obecna sytuacja finansowa nie jest w świetle przepisów (art. 28 ust. 3 i art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 rozporządzenia) samoistną i wystarczającą podstawą do wydania przez Zakład decyzji pozytywnej. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu i nie wykazywać tendencji do poprawy.

Na Skarżącym jako osobie zobowiązanej ciąży obowiązek wykazania, że trudna sytuacja finansowa i majątkowa trwale uniemożliwia opłacenie należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki. Takie dowody nie zostały przestawione. Pomimo wskazanej według Skarżącego trudnej sytuacji materialnej, z dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, że uzyskuje on stały dochód w postaci zasiłku wypłacanego przez GOPS w C. , a dodatkowo nie ponosi kosztów bieżącego utrzymania. Wobec tego organ pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że zadłużenie może zostać spłacone w dłuższym okresie czasu, np. w formie dobrowolnych wpłat lub w ramach układu ratalnego.

Organ podkreślił, że umorzenie należności na obecnym etapie sprawy byłoby działaniem przedwczesnym, skutkującym pokrzywdzeniem innych ubezpieczonych, których świadczenia finansowane są z bieżąco opłacanych składek. Zatem troska o zapewnienie środków na pełną i terminową wypłatę świadczeń z Funduszu nie uzasadnia podjęcia decyzji pozytywnej. Wobec tego brak również podstaw do umorzenia należności w oparciu o przepisy rozporządzenia.

Powołując się na wyroki sądów administracyjnych organ wskazał, że podatek to publicznoprawne, nieodpłatne, przymusowe i bezzwrotne świadczenie na rzecz, między innymi, Skarbu Państwa, a podatnik odpowiada za nie całym swoim majątkiem. Dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia lub inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązań ZUS.

Dalej organ odwoławczy stwierdził, że spłata należności nie pociągnie zbyt ciężkich skutków dla Skarżącego i rodziny.

Również posiadanie innych niż wobec ZUS zobowiązań, nie stanowi podstawy do umorzenia, ponieważ nieopłacone należności ZUS, jako zobowiązania publicznoprawne podlegają z mocy prawa szczególnej ochronie i co do zasady winny być regulowane w pierwszej kolejności.

Powyższą argumentację potwierdza zdaniem organu także stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wyrażone wyrokiem z dnia 10 maja 2011 r., sygnatura akt I SA/Bd 171/11, który stanowi, że "...Nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym...".

P. K. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, powtarzając argumentację wniosku i odwołania.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że Skarżący posiada udział ˝ części nieruchomości objętej KW [...]

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Kontrolując zaskarżoną decyzję w oparciu o wyżej wskazane reguły, Sąd uznał, że narusza ona prawo w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego, a zatem skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję ZUS, którą odmówiono Skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne, społeczne i na Fundusz Pracy.

Przedmiotem sporu jest zaś fakt wykazania przez Skarżącego przesłanek ww. umorzenia oraz prawidłowość ustaleń dokonanych w postępowaniu przez organy.

Podstawę analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z powyższego tytułu stanowiły regulacje art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia. W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu. W świetle przepisów rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt II GSK 817/09, LEX nr 746251).

Z kolei wedle art. 107 § 1 zdanie pierwsze K.p.a., decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 K.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu, jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralną część. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę.

Z drugiej strony nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności albo trudna sytuacja majątkowa czy też przewlekła choroba zobowiązanego, organ może odmówić umorzenia należności z tytułu składek (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 703/08, LEX nr 522553).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd wskazuje, że organy słusznie ustaliły, że w sprawie nie wykazano przesłanki całkowitej nieściągalności, szczególnie mając na uwadze brak prowadzenia postępowania egzekucyjnego i fakt, że Skarżący jest współwłaścicielem w ˝ części działki rolnej o powierzchni 0,54 ha - nieruchomości objętej KW [...], wolnej od obciążeń i zobowiązań. Słusznie również stwierdzono brak wystąpienia przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Należy jednak uznać, że przedwczesna była ocena ustaleń organu administracji odnośnie braku wystąpienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Organ naruszył bowiem w sprawie przepisy postępowania, co uniemożliwia kontrolę zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego.

Należy zatem podkreślić, że nie jest akceptowalna dokonana przez Zakład analiza okoliczności sprawy z punktu widzenia przesłanki umorzenia wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych). Ustalenia w tym zakresie są bowiem dowolne.

Organ odwoławczy na stronie 4 uzasadnienia decyzji wskazał, że wydatki Skarżącego określone zostały na kwotę ok. 1.000 zł, natomiast źródłem utrzymania jest zasiłek stały w kwocie ustalonej decyzją GOPS w C. z dnia 15 października 2015 r. nr GOPS AŚ [...] na 604 zł miesięcznie.

Różnicę pomiędzy dochodami a wydatkami organ skwitował stwierdzeniem, że koszty utrzymania Skarżącego ponoszą rodzice. Z powyższego wynika, że zdaniem organu zasiłek stały przyznany Skarżącemu może i powinien przeznaczyć on na spłatę należności z tytułu składek.

Tak wywiedzione wnioski organu nie mogą być zaakceptowane z punktu widzenia logiki, doświadczenia życiowego, a także celów przyznawanych zasiłków ustanowionych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r., poz. 930), dalej: u.p.s.

Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Stosownie do art. 3 u.p.s.:

1. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

(...)

3. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.

Zgodnie zaś z art. 37 ust. 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.

Należy przy tym podkreślić, że w ww. decyzji GOPS w C. wskazano, że Skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, bez dochodów, i cierpi z powodu ubóstwa, niepełnosprawności, alkoholizmu i narkomanii.

Z wyżej wymienionych względów należy uznać za całkowicie błędny pogląd organu, że Skarżący może z kwoty 604 zł przeznaczać jakąkolwiek sumę na spłatę należności z tytułu składek. Takie rozumowanie godzi w podstawowe cele u.p.s., a to zaspokojenia niezbędnych potrzeb i życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, osoby uznanej za ubogą, chorą i niepełnosprawną.

Jest nie do przyjęcia sugerowane przez organ przerzucenie na rodziców Skarżącego kosztów jego utrzymania, w oczekiwaniu na wykorzystaniu kwoty zasiłku na spłatę należności z tytułu składek. Istotą tego zasiłku jest właśnie przeznaczenie go na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, co ze względu na jego niewielką wysokość i tak może nastąpić tylko w absolutnie podstawowym zakresie. Ograniczenie już i tak niskich dochodów Skarżącego z pewnością należy uznać za zbyt ciężkie skutki, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Powyższej oceny nie może zmienić fakt dokonania dobrowolnej wpłaty 8 czerwca 2016 r., w chwili braku nawrotu choroby i nadziei na przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej. Wpłata ta zresztą została wiarygodnie wytłumaczona przez Skarżącego jako pochodząca z jednorazowej pożyczki od rodziców, udzielonej z nadzieją na odpracowanie w założonej firmie.

Organ wadliwie dokonał również oceny wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ("przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności"). Ustalenia w tym zakresie również należy ocenić jako dowolne.

Przede wszystkim organ oceniając tę przesłankę ograniczył się do stwierdzenia, że Skarżący nie sprawuje również opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek. Ta okoliczność jest zresztą bezsporna w sprawie. Organ całkowicie pominął natomiast treść ww. przepisu in principio, to jest: "przewlekłą chorobę zobowiązanego".

Organ dysponował w postępowaniu zaświadczeniami lekarskimi o stanie zdrowia Skarżącego z 6 września 2016 r., 21 października i 4 listopada 2016 r. oraz kartą informacyjną z 9 grudnia 2016 r., z których wynika, że pacjent po raz kolejny został przyjęty na Oddział, wypisany w październiku 2015 r., leczony psychiatrycznie od wielu lat, hospitalizowany po raz kolejny. Mimo ww. dowodów, z których wynika, że Skarżący choruje od 15 lat na chorobę psychiczną dwubiegunową (mania z objawami psychotycznymi), że w 2017 r. kolejny raz był długo hospitalizowany w szpitalu psychiatrycznym, a także wskazywania przez organ pomocy społecznej na jego niepełnosprawność, organ nie dokonał oceny wystąpienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 in principio rozporządzenia (przewlekłej choroby zobowiązanego).

Nie można zatem uznać za właściwą ostateczną konkluzję ZUS, że sytuacja Skarżącego nie uzasadnia zastosowania umorzenia odsetek w kontekście dokonanych ustaleń faktycznych co do sytuacji majątkowej i zdrowotnej Skarżącego (§ 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia), tym bardziej, iż Zakład w żadnym wypadku nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej Skarżącego, którą uznał wprost w uzasadnieniu decyzji za udokumentowaną i niewątpliwą.

Dysponując takimi dokumentami Zakład winien był w pierwszej kolejności dokonać ich oceny, zaś następnie rozważyć, czy materiał dowodowy sprawy nie wymaga uzupełnienia. Powołane wyżej rozporządzenie używa co prawda sformułowania "gdy zobowiązany wykaże", niemniej jednak nie można uznać, że takie brzmienie przepisów zwalnia organ administracji publicznej z obowiązku gromadzenia dowodów we własnym zakresie. Obowiązek uzupełnienia materiału dowodowego aktualizuje się szczególnie wówczas, gdy strona przejawia w toku postępowania pewnego rodzaju nieporadność, a nadto przedstawia dokumenty, sugerujące dostępność dalszych dowodów. Organ nie może wówczas zasłaniać się stwierdzeniem, że istotne dla sprawy okoliczności nie zostały przez stronę wykazane, a wręcz powinien wspierać stronę w tym zakresie, wykonując obowiązki informacyjne wynikające z przepisu art. 9 K.p.a. Obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy powinien być rozumiany szeroko. Szczególnie rygorystycznie zasada informowania stron musi być przestrzegana w postępowaniu, w którym uczestniczą podmioty nieprofesjonalne, czy nieporadne. W uznaniu Sądu organy nie wywiązały się w sposób należyty z obowiązku informowania i czuwania nad tym, aby strona znajdująca się w szczególnej sytuacji (a taka zdaniem Sądu zachodzi w niniejszej sprawie), nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa.

Nadto nawet treść zalegających w aktach dowodów winna skłonić Zakład do bardziej wnikliwej analizy sytuacji Skarżącego. Okoliczność częstej hospitalizacji w szpitalu psychiatrycznym oraz korzystanie z pomocy społecznej nakazuje postawić pytanie, czy Skarżący w obecnej sytuacji jest w stanie zaspokoić swoje podstawowe potrzeby życiowe.

Należy przy tym podkreślić, że Sąd w składzie orzekającym zgadza się w pełni z tezami wyroków przytoczonych przez organy w decyzjach wydanych w sprawie. Ze zgromadzonego przez organy materiału dowodowego na chwilę orzekania wynika jednak, że sytuacja Skarżącego może należeć właśnie do sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązań ZUS.

Nie negując przy tym uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, iż wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

W tym miejscu podkreślić należy, że uznaniowość spornej decyzji nie polega na uznaniowości stwierdzenia jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. lub w rozporządzeniu. Istnienie takiej przesłanki pozostaje poza wolą organu, zaś jej stwierdzenie otwiera możliwość rozważenia przez ZUS zasadności żądania osoby wnioskującej o przedmiotową ulgę. Oznacza to, że w sytuacji, gdy Skarżący wskazuje okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, powołując się w tym zakresie na określone fakty i zdarzenia oraz dokumenty uzasadniające ich istnienie, rzeczą organu jest rzetelne ustalenie czy dana przesłanka zaistniała czy też nie.

W ocenie Sądu, ZUS takich ustaleń nie poczynił. Wnioski organu jakie sformułował w zaskarżonej decyzji pozostają w jawnej sprzeczności z doświadczeniem życiowym, zasadami logiki i podstawowymi zasadami u.p.s.

ZUS w rozpatrywanej sprawie odnosząc się w uzasadnieniu decyzji do sytuacji życiowej i finansowej Skarżącego nie ustalił, czy na poziomie uzyskiwanych dochodów i aktualnego budżetu domowego, możliwe jest realne wywiązanie się Skarżącego ze zobowiązania wobec ZUS i czy zapłata zaległości, może zagrozić egzystencji Skarżącego, co ma znaczenie z punktu widzenia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ nie odniósł więc warunków umorzenia określonych w wymienionym przepisie do stanu faktycznego niniejszej sprawy, tj. konkretnych warunków Skarżącego, nie dokonując oceny, czy sytuacja Skarżącego jest tego rodzaju, że opłacenie przez niego należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Brak także należytej i kompleksowej oceny sytuacji zdrowotnej Skarżącego i związanych z nią innych okoliczności sprawy (choćby okoliczności, że podjęcie działalności gospodarczej miało być elementem terapii), co ma istotne znaczenie z punktu widzenia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

W ocenie Sądu wskazane powyżej okoliczności nie znalazły swojego odniesienia w treści zaskarżonej decyzji, w jej uzasadnieniu, w zakresie odniesienia do przesłanek, o jakich mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia, tj. rozważenia zależności pomiędzy opłaceniem należności z tytułu składek a możliwością zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych Skarżącego przy uwzględnieniu jego sytuacji zdrowotnej.

W świetle powyższych rozważań Sąd doszedł do przekonania, że organ naruszył podstawowe zasady postępowania dowodowego - zasadę prawdy materialnej (art. 7, art. 77 § 1 K.p.a.) i zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nie dokonał wyczerpującej analizy istotnych okoliczności sprawy z punktu widzenia znajdujących zastosowanie w sprawie przesłanek umorzenia. Odmowa umorzenia zaległych składek była co najmniej przedwczesna i nie została należycie uzasadniona. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę.

Warto przy tym wskazać, że jednolicie w orzecznictwie przyjmuje się, że nie do zaakceptowania, także z punktu widzenia interesu społecznego, jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmuszałaby dłużnika do korzystania z pomocy społecznej (por. np.: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13, LEX nr 1474534).

Rozpoznając ponownie sprawę organ winien ponownie ocenić materiał dowodowy zgodnie z przedstawionymi wskazaniami, a następnie w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ponownie rozpatrzyć wniosek Skarżącego o umorzenie należności składkowych w oparciu o powołane normy prawa materialnego, a wnioski przedstawić w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymagania art. 107 § 3 K.p.a.

Organ dokona oceny spełnienia przesłanek umorzenia odnosząc je do analizy aktualnej sytuacji materialnej i zdrowotnej Skarżącego. W orzecznictwie podkreśla się bowiem, że niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna oraz stan zdrowia osoby ubiegającej się o ich umorzenie, winne być oceniane na dzień wydania przez organ ostatecznej decyzji w tym przedmiocie.

Sąd podkreśla przy tym, że nie przesądza w niniejszym wyroku, czy należy umorzyć przedmiotowe należności, gdyż nie jest rolą Sądu zastępowanie organów w ich ustawowych obowiązkach. Z powodu wadliwości działań organów naruszających przepisy postępowania kwestia ta wymyka się kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny.

Na marginesie Sąd wskazuje, że w aktach administracyjnych zalega pismo ZUS z 23 lutego 2017 r. o treści identycznej do wydanej dnia 27 kwietnia 2016 r. nr [...] decyzji II instancji, z tą jedynie różnicą, że jako pełnomocnik Skarżącego błędnie wskazana jest J. H.. Pismo to nie zostało doręczone tak omyłkowo wskazanemu adresatowi i nie weszło do obrotu prawnego. Dlatego też Sąd rozpoznał skargę na decyzję z dnia 27 kwietnia 2016 r. Należy jednak wskazać, że organ powinien był nie wydawać decyzji ponownie, a tylko ponownie doręczyć poprawnie wskazanemu pełnomocnikowi pismo po ewentualnym sprostowaniu. Powyższe nie miało jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, P.p.s.a. Sąd orzekł, jak w