Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 246/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji w części
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 16 i  art. 138,  art. 7,  art. 77  par. 1,  art. 80,  art. 107  par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.) Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2014 r. sprawy ze skargi J. Z. i P. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w części w jakiej obejmuje ona punkt drugi decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...]; 2. uchyla zaskarżoną decyzję w pozostałej części; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 4. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących J. Z. i P. Z. solidarnie kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez J. Z. i P. Z. jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] znak: [...]. Zaskarżoną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania Nadleśnictwa [...] w [...], uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] znak: [...] w całości oraz odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] znak:[...].

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Naczelnik Gminy w [...] decyzją z dnia [...] znak:[...] – wydaną na podstawie art. 2 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającej ustawę z dnia 13 sierpnia 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1961 r. Nr 32, poz. 161), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198) i art. 97 k.p.a. – orzekł o przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i wolną od obciążeń w ½ części opuszczoną nieruchomość położoną na terenie wsi [...] (przysiółek [...]) gminy [...] o pow. [...] ha, oznaczoną w ewidencji gruntów pod poz. [...] nr [...] której właścicielami byli w ½ części spadkobiercy J. Z. – P. Z. i J. Z. oraz w ½ części Skarb Państwa. W uzasadnieniu tej decyzji podano, że jak wynika z akt sprawy i komisyjnego ustalenia na gruncie w dniu [...], przedmiotowa nieruchomość stanowi użytki leśne i w części grunty orne. Gruntów ornych istnieje około [...] ha, pozostałe to użytki leśne. Na nieruchomości nie ma zabudowań ani innych składników majątkowych. Istniejące obecnie lasy zostały posadzone w różnych latach na koszt Skarbu Państwa przez Urząd Gminy. Natomiast grunty orne użytkują i wykorzystują rolniczo okoliczni rolnicy, bez zawierania żadnych umów. Od wielu lat w gospodarstwie nie mieszka właściciel ani nikt z członków jego rodziny, a także od lat nie są regulowane ciążące na tym gospodarstwie należności wobec Państwa.

Pismem z dnia 20 października 1997 r. J.Z. i P.Z. wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] znak: [...] w sprawie przejęcia gospodarstwa, jak też decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] znak: [...] (mocą której nastąpiło przekazanie nieruchomości leśnej Okręgowemu Zarządowi Lasów Państwowych w [...]). Wnioskodawcy podnieśli, że ww. decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa, które – zdaniem skarżących – polega na niezapewnieniu im udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] znak: [...] stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa udziału wynoszącego ½ części prawa własności nieruchomości oznaczonej numerami działek: [...] o łącznej powierzchni [...] ha. W odniesieniu do działek nr: [...] o powierzchni [...] ha stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa i nie stwierdził nieważności decyzji w tej części ze względu na nieodwracalne skutki prawne.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] znak: [...] po rozpoznaniu odwołania Lasów Państwowych Nadleśnictwo [...], uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewodzie [...].

Decyzją z dnia [...] znak: [...] Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] znak: [...] przejmującej na własność Państwa bez odszkodowania udział wynoszący ½ części nieruchomości o powierzchni [...] ha położonej w obrębie [...] (przysiółek [...]) oznaczonej numerami działek: [...] i [...], stanowiącej współwłasność P. Z. i J. Z. oraz Skarbu Państwa.

Po rozpatrzeniu odwołania P. Z. i J. Z. , Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] znak: [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. W uzasadnieniu Minister wyjaśnił, iż w związku nowelizacją art. 17 pkt 1-3 k.p.a. organem właściwym do rozpoznania sprawy w trybie nadzorczym jest samorządowe kolegium odwoławcze, nie zaś wojewoda.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] znak: [...] odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] znak: [...].

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją wnieśli P.Z. i J.Z.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] znak: [...] utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] znak: [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. Z. i P. Z., wyrokiem z dnia 5 września 2007 r. sygn. akt III SA/Po 264/07 uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] znak: [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] znak: [...].

Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w dniu [...] wydało decyzję znak: [...], którą stwierdziło nieważność decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] znak: [...].

Po rozpatrzeniu wniosku Lasów Państwowych Nadleśnictwo [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] znak: [...] utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] znak: [...].

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosły Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 17 czerwca 2009 r. sygn. akt III SA/Po 503/08 uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] znak: [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] znak: [...].

I dalej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z dnia [...] znak: [...] przekazało przedmiotową sprawę do rozpatrzenia według właściwości Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Z kolei Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, uznając swoją niewłaściwość do rozpatrzenia wniosku P. Z. i J. Z. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] znak: [...] postanowieniem z dnia [...] znak: [...] przekazał przedmiotowy wniosek zgodnie z właściwością Wojewodzie [...].

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] znak [...], wydaną na podstawie art. 157 § 1 i art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98. poz. 1071 ze zm.), stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] znak: [...] w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa ½ udziału we własności nieruchomości stanowiących obecnie działki nr [...] (pkt 1) oraz odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa ½ udziału we własności nieruchomości stanowiących obecnie działki nr [...] (pkt 2).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że podstawowym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia sprawy jest zbadanie, czy zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa – art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 32 poz. 161) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198) i, czy naruszenie to ma charakter rażący.

Wskazał, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła w przeważającej części użytki leśne. Z wykazu zmian gruntowych (wpis sporządzony w dniu [...]) wynika, iż ogólna powierzchnia nieruchomości wynosiła [...] ha, przy czym [...] ha stanowiły użytki leśne, natomiast [...] ha stanowiły grunty [...]. W związku z powyższym, w ocenie organu, przedmiotowa nieruchomość co do powierzchni [...] ha stanowiła gospodarstwo rolne, natomiast w części, która stanowiła użytki leśne, nie można uznać jej za gospodarstwo rolne. Wojewoda podkreślił, że nieruchomość stanowiąca gospodarstwo rolne może stanowić w części grunty leśne, jednakże w rozpatrywanej sytuacji użytki leśne stanowiły przeważającą część tej nieruchomości, co uniemożliwia przyjęcie, że cała nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne.

Dalej organ wskazał, że stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu badanej decyzji Naczelnika Gminy [...], iż grunty orne stanowiące ok. [...] ha były użytkowane przez okolicznych rolników bezumownie, częściowo znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym (zeznania świadków). Organ przyjął również, że w dniu wydania ww. decyzji J. Z. i P. Z., ani nikt z ich rodziny, nie zamieszkiwali na przejętej nieruchomości.

Organ I instancji przyznał rację pełnomocnikowi wnioskodawców, iż bracia Z. stali się właścicielami gospodarstwa w chwili, gdy byli dziećmi. Zwrócił jednak uwagę, że w chwili wydania zaskarżonej decyzji byli oni już osobami pełnoletnimi (28 i 30 lat), zatem fakt ten nie ma wpływu na ocenę jej zgodności z prawem.

Również fakt interesowania się gospodarstwem w latach [...] przez braci Z., o którym świadczą przedłożone przez pełnomocnika wnioskodawców pisma, w ocenie organu nie wywiera wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Organ stwierdził bowiem, że pisma te wskazują na fakt, że żaden z braci Z., ani nikt z ich rodziny nie zamieszkiwał w przedmiotowym gospodarstwie rolnym, a przy tym gospodarstwo to nie było przez nich uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym, co więcej J. Z. wprost informuje w swoim piśmie z dnia [...] do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, że ani on, ani jego brat nie zamierzają gospodarować na ww. gospodarstwie, jednakże wyrażają chęć jego sprzedaży.

Ze względu na zebrany wcześniej materiał dowodowy, m. in. zeznania świadków, organ I instancji nie dał wiary oświadczeniu pełnomocnika wnioskodawców co do twierdzeń, iż J. i P. Z. "umawiali się z okolicznymi rolnikami co do uprawy działek rolnych, interesowali się losami lasu posadzonego na ich działkach." Podkreślił, iż do akt sprawy przedłożono jedynie kserokopie korespondencji prowadzonej między wnioskodawcami a m. in. Kopalnią Węgla Brunatnego oraz Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w latach 1964-1970. Nie zgromadzono żadnych dowodów świadczących o tym, że wnioskodawcy gospodarowali bądź powierzyli gospodarowanie – czy to w formie dzierżawy, czy też użytkowania – innym osobom. Oni sami nie wskazują ani okresu, ani osób, z którymi ewentualne ustne umowy miałyby być zawierane.

Odnosząc się do zarzutu niedoręczenia zaskarżonej decyzji J. Z. i P. Z., organ I instancji stwierdził, że ewentualne naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w tym zakresie nie może być podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji.

W konsekwencji organ I instancji ustalił, że nieruchomość będąca współwłasnością Skarbu Państwa oraz braci J. Z. i P. Z., stanowiła użytki leśne o pow. [...] ha oraz gospodarstwo rolne o pow. [...] ha. Uznał, że nieruchomości obejmujących powierzchnię [...] ha (obecnie działki nr [...]) w chwili wydania zaskarżonej decyzji nie można było uznać za gospodarstwo rolne ze względu na rodzaj użytków. Natomiast odnośnie nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha (stanowiącej obecnie działki nr [...]) stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy nie podważa prawidłowości uznania jej za opuszczoną. Wskazał, że dowody zgromadzone w niniejszej sprawie cechuje duża ogólnikowość, ale z całą pewnością żaden z nich nie pozwala przyjąć bezsprzecznie, że przejęte na rzecz Skarbu Państwa ww. gospodarstwo rolne o pow. [...] ha nie było nieruchomością opuszczoną w myśl § 1 pkt 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów.

Na koniec organ zwrócił uwagę, że ostatecznemu rozstrzygnięciu przysługuje domniemanie zgodności z prawem, a organ prowadzący postępowanie w sprawie o stwierdzenie nieważności obowiązany jest przyjąć za istniejący taki stan faktyczny sprawy rozstrzygniętej zaskarżonym orzeczeniem, przy którym orzeczenie odpowiada prawu, dopóki nie dokona odmiennych ustaleń faktycznych w oparciu o nie budzące wątpliwości dowody. Zaznaczył, że wszelkie wątpliwości w zakresie ustaleń faktycznych lub wystąpienia okoliczności uzasadniających twierdzenie, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, należy rozstrzygać na korzyść legalności zaskarżonej decyzji.

Odwołanie od powyższej decyzji Wojewody [...] wniosły Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...], wnosząc o uchylenie przedmiotowej decyzji w części dotyczącej pkt 1.

Odwołujący zakwestionował dokonaną przez organ I instancji ocenę, iż decyzja Naczelnika Gminy [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa polegającym na zastosowaniu przepisów dotyczących gospodarstw rolnych w odniesieniu do nieruchomości, która stanowiła w przeważającej części użytki leśne. Zwrócił uwagę, że ani ustawa z dnia 15 lipca 1961 r., ani ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. czy też dekret z dnia 18 kwietnia 1955 r. nie zawierały definicji "gospodarstwa rolnego". Wskazał, że nie znajduje podstaw twierdzenie Wojewody [...] w uzasadnieniu decyzji z dnia [...], że okoliczność, iż użytki leśne stanowiły przeważającą część nieruchomości, wyklucza uznanie jej za gospodarstwo rolne. Odwołujący podniósł przy tym, że obowiązujące w dacie wydania decyzji przez Naczelnika Gminy [...] rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych w § 6 ust. 1 stanowi: Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o gospodarstwie rolnym, rozumie się przez to również działkę pracowniczą, rzemieślniczą itp., co w ocenie odwołującego daje możliwość zakwalifikowania do "gospodarstwa rolnego" również innych nieruchomości (w tym z przewagą użytków leśnych). Skoro zaś Wojewoda [...] uznał, że nie budzi wątpliwości okoliczność "opuszczenia" gospodarstwa (w części pkt. 2 decyzji) w rozumieniu obowiązujących w dniu wydania decyzji z [...] przepisów, to odmowa stwierdzenia nieważności winna dotyczyć całej decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...].

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] znak: [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), po rozpatrzeniu odwołania Lasów Państwowych Nadleśnictwo [...], uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] znak : [...] w całości oraz odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] znak : [...].

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszej kolejności podkreślił, że zasadnicze znaczenie dla badania legalności decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] ma ustalenie, czy przejęte grunty o powierzchni [...] ha stanowiły gospodarstwo rolne, gdyż przejęciu podlegały gospodarstwa rolne. Uznał, że dla ustalenia powyższego konieczne jest skorzystanie z definicji zawartych w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45, poz. 304). Zgodnie z przytoczonym przepisem za gospodarstwo rolne uważano wszystkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowiły lub mogły stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zgodnie natomiast z § 2 ust. 2 rozporządzenia do gospodarstwa rolnego zaliczano również lasy i grunty leśne oraz nieużytki należące do właściciela nieruchomości określonego w ust. 1, jeżeli stanowiły lub mogły stanowić z tymi nieruchomościami zorganizowaną całość gospodarczą. Za nieruchomość rolną uznawana była nieruchomość o obszarze powyżej [...] ha. Do uznania, że mamy do czynienia z gospodarstwem rolnym, niezbędne było zatem istnienie nieruchomości rolnych. Zabudowania, urządzenia, inwentarz żywy i martwy mogły natomiast, ale nie musiały istnieć, aby daną nieruchomość rolną o obszarze powyżej [...] ha zakwalifikować jako gospodarstwo rolne.

Dalej organ II instancji przytoczył treść przepisów stanowiących podstawę wydania badanej decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...]. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39 poz. 174) oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39 poz. 198) gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, przy czym za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela albo dzierżawcę.

Za niesporne w sprawie organ uznał, iż od wielu lat przed przejęciem, tj. od 1948 r., ani właściciel gospodarstwa, ani jego żona i dzieci nie zamieszkiwali na terenie tego gospodarstwa, nie prowadzili na nim żadnych prac agrotechnicznych i nie wykazywali żadnego zainteresowania opuszczoną nieruchomością rolną.

Zwrócił uwagę, że w 1966 r. podczas zakładania ewidencji gruntów wykazano, że w skład całej nieruchomości o powierzchni wówczas [...] ha wchodziło [...] ha gruntów ornych oraz [...] ha użytków leśnych, natomiast z uzasadnienia decyzji w przedmiocie przejęcia wynika, iż w dacie [...] grunty orne stanowiły około [...] ha, w pozostałej zaś części przejęte grunty to użytki leśne. Z powyższego wynika zatem, że na przestrzeni 10 lat w gospodarstwie przybyło gruntów zalesionych z tego względu, że grunty rolne nie były uprawiane.

W ocenie organu odwoławczego, biorąc pod uwagę dokonane ustalenia, brak jest podstaw do przyjęcia, że w stosunku do decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] znak : [...] zachodzi jakakolwiek z przewidzianych w art. 156 § 1 k.p.a. przesłanek do stwierdzenia jej nieważności, w szczególności do uznania, iż została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wnieśli J. Z. i P. Z.

Skarżący zarzucili organowi II instancji:

1) naruszenie § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych przez przyjęcie, że gospodarstwo rodziców braci Z. było faktycznie opuszczone,

2) naruszenie art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez jedynie szczątkowe zapoznanie się z materiałem dowodowym w sprawie, pominięcie przy wydawaniu decyzji wielu istotnych okoliczności i dokumentów, a także nieustosunkowanie się do faktów podnoszonych przez skarżących, m. in. co do ich starań o odzyskanie gospodarstwa po rodzicach.

Wskazując na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, iż w 1967 r. bezprawnie – bez przeprowadzenia postępowania administracyjnego i bez powiadomienia właścicieli (Z.) – całość gruntów wpisano do zasobów Państwowego Funduszu Ziemi jako własność Skarbu Państwa. Także wydając dwie decyzje w [...] o przejęciu na własność Państwa udziałów spadkobierców J. Z. i o przekazaniu tych gruntów Nadleśnictwu, Naczelnik Gminy [...] nie powiadomił braci Z. o tych faktach. W ocenie skarżących Wojewoda [....] wydając decyzję z dnia [...] (tylko w części korzystną dla braci Z.), rozważył całokształt okoliczności sprawy, ocenił jaka część gruntów stanowiła użytki rolne, a jaka leśne i zakwestionował prawidłowość decyzji Naczelnika Gminy [...]. Do skargi załączono pisma skarżących, ich zdaniem obrazujące stan faktyczny gospodarstwa w latach 1945 - 1976 oraz ich starania o odzyskanie gospodarstwa ojca. Zarzucono, że organ II instancji w zaskarżonej decyzji nie dokonał analizy i oceny faktów w tych pismach podnoszonych, stanowiących integralną część dowodową w sprawie, co wymaga naprawienia.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu i wniósł o oddalenie skargi.

W dniu 5 września 2014 r. wpłynęło do Sądu pismo pełnomocnika skarżących, w którym pełnomocnik rozwinął zarzuty postawione w skardze. Podniesiono, że organ odwoławczy pominął następujące, istotne dla sprawy okoliczności:

– skarżący w dniu 19 sierpnia 1961 r. byli osobami nieletnimi;

– nie powiadomiono właścicieli o dokonaniu w 1967 r. wpisu w ewidencji gruntów, przekazującego całe gospodarstwo na własność (w zasoby) Państwowego Funduszu Ziemi, jak również nie doręczono im decyzji o przejściu gospodarstwa;

– skoro w 1967 r. "wyzuto" bezprawnie skarżących z prawa władania gospodarstwem i przekazano je do Państwowego Funduszu Ziemi i dla Nadleśnictwa, to nieruchomość została wyłączona z produkcji rolnej, nie mogła być uważana za gospodarstwo rolne i nie mogła stanowić gospodarstwa opuszczonego;

– skarżący od 1967 r. podejmowali czynności faktyczne i prawne dotyczące użytkowania i władania gospodarstwem, co wykazano w piśmie z dnia 22 lipca 2002 r. kierowanym do Wojewody [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, w tym z przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu, niezależnie od jej treści.

Z uwagi na błędy popełnione przez organ II instancji w niniejszej sprawie, Sąd za konieczne uznał wzruszenie zaskarżonej decyzji w całości; w części określonej w pkt 1 wyroku - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a to w związku z art. 138 i art. 16 Kodeksu; w pozostałej części, określonej w pkt 2 wyroku - na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

-Przed wskazaniem przyczyn, które w ocenie Sądu uzasadniały stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w części, przypomnieć należy, iż przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] znak: [...], wydana w nadzwyczajnym trybie postępowania, jakim jest postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Postępowanie to, zakończone zaskarżoną decyzją, uruchomione zostało na wniosek skarżących – J. Z. i P. Z., którzy w piśmie z dnia [...] zwrócili się o unieważnienie m. in. decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] nr [...] o przejęciu na własność Państwa w ½ części opuszczonej nieruchomości o pow. [...] ha. Postępowanie w sprawie trwało więc kilkanaście lat. W tym czasie zapadło wiele decyzji organów obu instancji; na skutek zmiany obowiązujących przepisów kompetencyjnych, zmieniała się także ich właściwość. W efekcie, Wojewoda [...] orzekając w sprawie w I instancji, decyzją z dnia [...] stwierdził w pkt 1 nieważność badanej decyzji w części w jakiej odnosi się ona do użytków leśnych (tj. nieruchomości o powierzchni [...] ha), a w pkt 2 - odmówił stwierdzenia nieważności weryfikowanej decyzji w pozostałym zakresie, dotyczącym gruntów ornych o powierzchni [...] ha.

Kontrolowana decyzja zapadła po rozpatrzeniu odwołania Nadleśnictwa [...] w [...] od ww. decyzji Wojewody [...] z dnia [...]. Dostrzec przy tym trzeba, iż strona odwołująca się zakwestionowała decyzję organu I instancji tylko w części, tj. w zakresie objętym pkt 1 tej decyzji, na mocy którego doszło do unieważnienia decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] w części. Powyższe wynika tak z wniosku sformułowanego w odwołaniu, jak i z jego uzasadnienia i wyrażonego w nim niezadowolenia z wydanego rozstrzygnięcia. W odwołaniu zawartym w piśmie z dnia 14 lutego 2012 r. Nadleśnictwo [...] wniosło bowiem wyraźnie o uchylenie decyzji organu I instancji w części dotyczącej pkt 1, a w uzasadnieniu przedstawiło powody, dla których żądanie to (w ocenie odwołującego się) powinno być uwzględnione (wskazując, że użytki leśne mogły stanowić część gospodarstwa rolnego i nie było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji badanej w tej części, na podstawie odmiennej argumentacji). W żadnym miejscu odwołania Nadleśnictwo [...] nie zakwestionowało pkt 2 decyzji organu I instancji, co więcej – wskazało na to, że w sprawie zachodzą podstawy do wydania tego rodzaju rozstrzygnięcia (o odmowie stwierdzenia nieważności) co do całości decyzji z dnia [...]. Na marginesie warto dostrzec, iż taki zakres odwołania (w którym to Nadleśnictwo zakwestionowało tylko części decyzji I instancji), zgodny jest z interesem prawnym podmiotu odwołującego się. Przypomnieć bowiem należy, iż decyzja badana w niniejszym postępowaniu z dnia [...] obejmowała gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, z czego (jak wynika z jej treści) ponad [...] ha stanowiły użytki leśne, które to następnie na podstawie decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] zostały przekazane nieodpłatnie na rzecz Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w [...], z przeznaczeniem do zalesienia przez Nadleśnictwo [...].

Powyższe okoliczności, wskazujące na zakres odwołania, nie zostały uwzględnione w sprawie przez organ odwoławczy. W konsekwencji, w ocenie Sądu, organ ten błędnie uznał, iż odwołanie Nadleśnictwa [...] w [...] dotyczy całości decyzji organu I instancji, w tym również pkt 2 tej decyzji, i wadliwie wszczął i prowadził postępowanie odwoławcze co do całości sprawy objętej decyzją Wojewody [...] z dnia [...], a następnie wadliwie uchylił tą decyzję w całości, tj. także w zakresie pkt 2, uznając tym samym, że odwołanie dotyczyło również rozstrzygnięcia w nim zawartego. Organ ten uchylił więc decyzję organu I instancji także w części niezaskarżonej. Takie działanie organu II instancji należało uznać za wadliwe, co więcej – stanowiące o wydaniu zaskarżonej decyzji w części, z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Zauważyć bowiem należy, iż postępowanie odwoławcze oparte jest na zasadzie skargowości. To oznacza, że może być uruchomione tylko w wyniku podjęcia przez uprawniony podmiot czynności procesowej jaką jest wniesienie odwołania i nie może być prowadzone z urzędu. Dopiero czynność strony, którą jest wniesienie odwołania powoduje, że organ II instancji może prowadzić postępowanie odwoławcze (o ile odwołanie wniesiono w terminie i nie zawiera braków formalnych wymagających uzupełnienia), co więcej - ma obowiązek ponownie rozstrzygnąć sprawę. Podkreślenia jednak wymaga, iż wzruszenie ostatecznej decyzji w trybie odwoławczym bez uprzedniego wniesienia odwołania przez stronę stanowi o rażącym naruszeniu art. 138 i art. 16 k.p.a. (v. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wyd. 7, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2005, str. 570).

Taka też sytuacja, w ocenie Sądu, wystąpiła w niniejszej sprawie, a to uzasadniało stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w części w jakiej decyzja ta odnosi się do pkt 2 decyzji organu I instancji. W tym zakresie w sprawie nie wpłynęło bowiem odwołanie, a to oznacza, iż decyzja organu I instancji w części odmawiającej stwierdzenia nieważności badanej decyzji, w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa ½ udziału we własności nieruchomości stanowiących obecnie działki nr [...] stała się ostateczna, a jej wzruszenie stało się możliwe tylko w trybach nadzwyczajnych.

Z tego też powodu, niezależnie od argumentacji podniesionej w skardze, Sąd za konieczne uznał wyeliminowanie zaskarżonego orzeczenia w części powyżej opisanej. Orzekając w ten sposób Sąd miał na uwadze, iż w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego nie ma przepisu dopuszczającego odwołanie tylko od części decyzji pierwszoinstancyjnej. Sąd przyjął jednak, że nie może to automatycznie wyłączać takiej możliwości. W doktrynie i orzecznictwie powszechnie przyjmuje się bowiem dopuszczalność zaskarżenia oraz wzruszenia decyzji jedynie w części w sytuacji, w której pozostałe zawarte w takiej decyzji rozstrzygnięcia mogą samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym (a taka sytuacja występowała w niniejszej sprawie). W wyroku z dnia 21 maja 2007 r. sygn. akt I OSK 556/06 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "(...) w przypadku, gdy strona jednoznacznie w odwołaniu wskazuje, że zaskarża decyzję pierwszoinstancyjną w określonej części, to organ II instancji nie może wykroczyć poza tak wyznaczone granice kompetencji organu odwoławczego. W konsekwencji organ II instancji nie może poddać kontroli niezaskarżonej części decyzji organu I instancji i ponownie rozpatrzyć sprawę także w zakresie rozstrzygniętym niezaskarżoną częścią orzeczenia. Oznaczałoby to bowiem działanie organu odwoławczego w tym zakresie ex officio, bez wniesionego w tej części odwołania." (por. też wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 309/12). Pogląd ten Sąd orzekając w niniejszej sprawie w pełni podziela.

-Przechodząc zaś do oceny zaskarżonej decyzji w pozostałej części, a więc odnoszącej się do pkt 1 decyzji Wojewody [...] z dnia [...], Sąd uznał, iż orzeczenie organu odwoławczego w tym zakresie zapadło z istotnym naruszeniem przepisów procesowych oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a to czyniło koniecznym uchylenie zaskarżonego orzeczenia w tej części. W ocenie Sądu, organ II instancji weryfikując badaną decyzję i analizując, czy w dacie jej wydania spełnione zostały przesłanki przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego, nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy, dowodów, które zostały w tej sprawie dotychczas zgromadzone, oświadczeń i argumentów wnioskodawców tego postępowania, jak i wytycznych co do dalszego postępowania wynikających z prawomocnego wyroku Sądu zapadłego w tej sprawie. To wszystko czyniło koniecznym uchylenie zaskarżonej decyzji w ww. części, z uwagi na jej wydanie z istotnym naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. i art. 153 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu, i uznanie jej w tej części za co najmniej przedwczesną.

-Przed rozwinięciem powyższego przypomnieć trzeba, iż Wojewoda [...] w pkt 1 decyzji z dnia [...] stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] nr [...] w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa ½ udziału we własności nieruchomości stanowiących obecnie działki nr [...]. W uzasadnieniu wskazał, iż nieruchomości tych stanowiących użytki leśne o powierzchni [...] ha nie można było uznać za gospodarstwo rolne, ze względu na rodzaj użytków. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania, nie podzielił tej oceny i po uchyleniu decyzji organu I instancji, orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności badanej decyzji z dnia [...]. Co do kwestii podniesionej przez organ I instancji wskazał, że w sprawie należało wziąć pod uwagę definicję gospodarstwa rolnego zawartą w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45, poz. 304). Przy czym, ograniczył się do przytoczenia treści § 2 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia z zaznaczeniem, iż przepis ten dopuszczał, aby w skład gospodarstwa rolnego wchodziły lasy i grunty leśne.

Z powyższego wynika, iż na tym etapie w sprawie powstał spór co do tego, czy weryfikowana decyzja mogła odnosić się do użytków leśnych, a dokładnie – czy lasy, użytki leśne mogły wchodzić w skład gospodarstwa rolnego, nadto – czy mogły stanowić jego zdecydowaną większość.

Wskazać przy tym należy, iż decyzja weryfikowana w tym postępowaniu została wydana na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającą ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 32, poz. 161). Zgodnie z treścią tego przepisu gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostało za niezbędne. Dodać należy, iż zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198), za gospodarstwo rolne opuszczone uważało się gospodarstwo, na którym nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Zatem, weryfikując decyzję Naczelnika Gminy [...] należało ustalić, czy nieruchomości objęte tą decyzją, a stanowiące (w omawianym zakresie) użytki leśne, spełniały powyższe wymogi, tj., czy stanowiły gospodarstwo rolne opuszczone. Zgodzić się należy przy tym z organem II instancji, iż dla ustalenia, czy nieruchomości te spełniały cechy gospodarstwa rolnego, należało zastosować przepisy prawa definiujące pojęcie gospodarstwa rolnego w dniu wydania decyzji o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania gospodarstwa rolnego. Niemniej, w ocenie Sądu, ograniczenie się do przywołania treści przepisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. nie może stanowić o prawidłowej ocenie w sprawie tego zagadnienia. Sam fakt, iż wskazany przepis przewidywał, iż w skład gospodarstwa rolnego mogą wchodzić lasy, nie wyjaśnia bowiem, czy użytki leśne mogły stanowić zdecydowanie większą część (bo ponad [...] ha z [...] ha) w przejmowanym gospodarstwie, tj. czy nadal tego rodzaju gospodarstwo stanowiło gospodarstwo rolne. Zauważyć przy tym trzeba, iż organ I instancji wskazał w uzasadnieniu decyzji, że nieruchomość stanowiąca gospodarstwo rolne może stanowić w części grunty leśne, jednakże w rozpatrywanej sytuacji użytki leśne stanowiły przeważającą część tej nieruchomości, co uniemożliwia przyjęcie, że cała nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne. Skoro organ II instancji poglądu tego nie podzielił, to winien był kwestionując orzeczenie organu I instancji podać argumenty przemawiające za taką oceną (odmienną od tej wynikającej z decyzji organu I instancji). Tego zaś w sprawie zabrakło. W ocenie Sądu, decyzja organu II instancji w tej materii pozbawiona jest bowiem uzasadnienia spełniającego wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Nie sposób na jej podstawie wywieść, z jakich przyczyn organ odwoławczy w okolicznościach sprawy uznał, iż nieruchomość o powierzchni ponad [...] ha, z czego [...] ha stanowiły użytki leśne, można było traktować - w dacie wydania badanej decyzji (tj. w stanie prawnym wówczas obowiązującym)- jako gospodarstwo rolne. Należy przy tym podkreślić, iż przepisy prawa, w oparciu o które wydano badaną decyzję, odnosiły się wyłącznie do opuszczonych gospodarstw rolnych, a nie do wszystkich nieruchomości wskazujących cechy opuszczenia. Jednocześnie, przepisy te nie zawierały definicji gospodarstwa rolnego. Dlatego też sprawa w powyżej opisanym kontekście wymagała właściwego rozważenia, z odniesieniem się do zakwestionowanej argumentacji organu I instancji, przy czym - z uwzględnieniem charakteru prowadzonego postępowania (a więc i przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.).

-Nadto, w ocenie Sądu, także pozostałe rozważania organu II instancji, mające znaczenie dla ważności badanej decyzji i zaistnienia w dacie jej wydania przesłanek przejęcia gospodarstwa rolnego (wynikających z cyt. powyżej przepisów), nie są pełne, nie zostały oparte na analizie wszystkich okoliczności wynikających z akt sprawy i podniesionych w tej sprawie.

Dostrzec przy tym raz jeszcze trzeba, iż przejęcie gospodarstwa rolnego mogło dotyczyć tylko gospodarstwa rolnego opuszczonego, a to wymagało z kolei stwierdzenia przez organ, że grunt leży odłogiem, a właściciel się nim nie interesuje (stosownie do treści cyt. powyżej § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych). Co istotne, w niniejszej sprawie zakres ustaleń wymagających rozważenia w tym kontekście, zakreślony został w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 września 2007 r. o sygn. akt III SA/Po 264/07, którym Sąd uwzględniając skargę J. Z. i P. Z., uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] nr [...], wskazując na wady w postępowaniu wyjaśniającym. Powyższe orzeczenie Sądu (jak i kolejne orzeczenie tego Sądu z dnia 17 czerwca 2009 r. o sygn. akt III SA/Po 503/08, uwzględniające skargę tym razem Lasów Państwowych – Nadleśnictwo [...], z uwagi na naruszenie art. 153 p.p.s.a.), nie zostało wzięte pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Minister nie tylko nie przedstawił wskazanych orzeczeń Sądu, opisując przebieg postępowania, ale też nie odniósł się do nich w uzasadnieniu orzeczenia i nie uczynił zadość wytycznym w nim wskazanych. W konsekwencji zgodzić się należy z treścią skargi, iż wydając decyzję organ ten nie uwzględnił szeregu okoliczności występujących w sprawie, na które to wskazał również Sąd w ww. wyrokach zalecając uzupełnienie postępowania. W ten sposób dopuścił się naruszenia nie tylko przepisów regulujących postępowanie dowodowe, ale też art. 153 p.p.s.a.

Przepis ten przewiduje zasadę, zgodnie z którą ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Związanie wyrokiem, jak zaznacza się w orzecznictwie, stanowi o efektywności kontroli sądowej i przekładać musi się na takie działanie organu ponownie rozpatrującego sprawę (tożsamą pod względem podmiotowym i przedmiotowym), które niezależnie od poglądu organu w danej kwestii, w pełni respektuje udzielone przez sąd administracyjny wyjaśnienie czy to przepisów prawa procesowego, czy to norm prawa materialnego, ocenę prawną uznanego przez sąd za wadliwe rozstrzygnięcia oraz wskazówki co do dalszego postępowania. Nie budzi przy tym wątpliwości, iż wyrażony przez sąd wydanym orzeczeniem pogląd prawny wykracza poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a nadto - wiąże w danej sprawie każdy rozstrzygający ponownie organ. Związanie wyrokiem na mocy omawianego przepisu obejmuje bowiem nie tylko organ, którego działanie było bezpośrednio przedmiotem orzeczenia sądu, ale każdy organ orzekający w danej sprawie, do czasu jej ostatecznego rozstrzygnięcia. Co równie istotne, przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Przy czym, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu ww. przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełni oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Dodać w tym miejscu również trzeba, iż bezwzględny obowiązek zastosowania się przez organ administracji do poglądu prawnego wyrażonego w orzeczeniu sądu i wynikających z niego wytycznych co do dalszego biegu postępowania może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa, a także po wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym do tego trybie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2009 r. sygn. akt II OSK 691/08, Lex nr 574442).

Kierując się powyższym, stwierdzić przede wszystkim należy, iż nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 września 2007 r. o sygn. akt III SA/Po 264/07 zapadł w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...]. Sprawa kontrolowana wskazanym wyrokiem jest więc tożsama (w znaczeniu materialnym) ze sprawą obecnie analizowaną przez Sąd, na skutek rozpoznawanej skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] (a to z uwagi na tożsamość podmiotu będącego adresatem praw i obowiązków oraz przedmiotu – wyznaczonego podstawą prawną i faktyczną). Zauważyć też należy, iż wskazany wyrok jest prawomocny, a stan sprawy nie uległ zmianie, co mogłoby czynić wyrok ten nieaktualnym. To zaś oznacza, że wskazany wyrok Sądu w Poznaniu jest wiążący tak dla organów orzekających w tym postępowaniu (do czasu jego ostatecznego zakończenia), jak i Sądu kontrolującego obecnie zaskarżoną decyzję. Stąd też Sąd nie znalazł żadnych powodów, dla których Minister orzekając w sprawie wszczętej wnioskiem skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] nie byłby związany ww. orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 września 2007 r. (i kolejnym tego Sądu, z tych samych przyczyn, z dnia 17 czerwca 2009 r.). Wprawdzie Sąd w Poznaniu kontrolował wówczas decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], ale decyzje te zapadły w tej konkretnej sprawie, dotyczącej stwierdzenia nieważności ww. decyzji z dnia [...].

Zatem, przypomnieć w tym miejscu należy, iż badając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 5 września 2007 r. o sygn. akt III SA/Po 264/07 zwrócił uwagę na następujące (poniżej zasygnalizowane) okoliczności mogące mieć znaczenie dla ważności badanej decyzji Naczelnika Gminy [...]: uprawianie i przeprowadzanie właściwych zabiegów agrotechnicznych możliwe było tylko w gospodarstwie pozostającym w faktycznym posiadaniu, a to wymagało ustalenia jaka część nieruchomości stanowiącej współwłasność spadkobierców J.Z. i Skarbu Państwa w ½ części, znajdowała się w faktycznym posiadaniu braci Z. (jako współwłaścicieli); całe gospodarstwo rolne zostało wpisane w [...] do zasobów Państwowego Funduszu Ziemi jako własność Skarbu Państwa, należało zatem ustalić, czy na skutek tego -kwestionowanego przez wnioskodawców postępowania- zapisu, mieli oni (jak i inni rolnicy) możliwość jego uprawiania; zabudowania istniejące w gospodarstwie zostały wcześniej przejęte przez Kopalnię "[...]", która je wyburzyła, a następnie w [...] doszło do wywłaszczenia tej części nieruchomości na rzecz tej kopalni, to zaś wymagało zweryfikowania i ustalenia, czy i gdzie możliwe było zamieszkiwanie skarżących w okresie poprzedzającym wydanie decyzji z dnia [...]; decyzja badana została wydana w oparciu o przepis mający charakter uznaniowy, a to wymagało zbadania, czy wskazano w niej na takie przyczyny, które uzasadniały zastosowanie tak drastycznego środka, jakim jest orzeczenie o przejęciu gospodarstwa na rzecz Państwa. Powyższe okoliczności wskazane przez Sąd w powołanym wyroku, wynikające także z akt sprawy, nie zostały wzięte pod uwagę przez organ wydający zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji organ II instancji nie odniósł się ani do kwestii związanej z faktycznym posiadaniem nieruchomości przez braci Z. (będących w dacie wydania badanej decyzji współwłaścicielami tej nieruchomości), ani też nie dokonał żadnej analizy w zakresie dotyczącym wpisania całego gospodarstwa o powierzchni [...] ha do zasobów Państwowego Funduszu Ziemi i wpływu tej okoliczności na ważność badanej decyzji. Dostrzec w tym miejscu należy, iż ta ostatnia okoliczność wynika nie tylko z pism skarżących, ale również została potwierdzona przez Starostę w piśmie z dnia [...] o znaku [...]. Organ II instancji nie wziął również pod uwagę, iż zabudowania gospodarstwa znajdowały się na działce następnie wywłaszczonej na mocy decyzji z dnia [...] nr [...]. Nie uwzględnił też wskazań Sądu w tej materii. Nie uwzględnił także argumentacji samych skarżących, którzy podnosili w toku postępowania, że nieruchomość była zamieszkiwana do czasu jej zajęcia przez Kopalnię "[...]". W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji przytoczył tylko treść badanego orzeczenia i przepisy, w oparciu o które zostało ono wydane. Zbyt lakonicznie następnie stwierdził, iż nieruchomość nie była zamieszkała, a właściciele się nią nie interesowali, o czym świadczyć ma także jej stopniowe zalesianie na koszt Państwa. Oceny takiej, pomijającej okoliczności powyżej podniesione, na które wskazali tak sami zainteresowani, jak i Sąd w wydanym uprzednio w sprawie wyroku, nie sposób podzielić. Nie można bowiem uznać, aby w takiej sytuacji sprawa została należycie wyjaśniona. Przypomnieć przy tym należy, iż w ww. wyroku z dnia 5 września 2007 r. Sąd zalecił przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, wnikliwe ustalenie stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania kwestionowanej decyzji poprzez wyjaśnienie stanu zabudowań w gospodarstwie i możliwości zamieszkiwania w nich skarżących po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej, wyjaśnienie faktycznego władztwa skarżących w stosunku do konkretnych działek w gospodarstwie w ramach należnego im udziału, precyzyjne ustalenie jaka część z tego obszaru była uprawiana oraz poddawana właściwym zabiegom agrotechnicznym przez sąsiadujących rolników oraz, czy i w jakiej części skarżący mieli dostęp do terenów zalesionych przez gminę, jeżeli takowe wchodziły w skład przysługującego im udziału. Sąd wskazał też na potrzebę ustalenia w ewidencji gruntów kwestii zasadności wpisania w [...] całego gospodarstwa do zasobów Państwowego Funduszu Ziemi jako własności Skarbu Państwa i dokonanie oceny skutków tego zapisu w stosunku do kwestionowanej decyzji. Nakazał także dokonanie oceny granic uznaniowości decyzji Naczelnika Gminy w [...]. Wytyczne te nie zostały w ogóle zrealizowane. Dostrzec jedynie można, iż organ I instancji prowadził postępowanie w kierunku nakazanym wyrokiem Sądu (na co wskazują akta sprawy), ale już organ odwoławczy wskazania Sądu co do dalszego postępowania całkowicie pominął. Uchybienie to czyniło koniecznym uchylenie zaskarżonej decyzji w części powyżej opisanej.

-Ponownie orzekając w sprawie, na skutek odwołania odnoszącego się do pkt 1 decyzji organu I instancji, organ odwoławczy winien uwzględnić powyżej poczynione uwagi Sądu.

Winien zatem rozważyć kwestie powyżej zaakcentowane, tak dotyczące pojęcia "gospodarstwo rolne", jak i te wynikające z prawomocnego wyroku Sądu w Poznaniu z dnia 5 września 2007 r., i kolejnego tego Sądu z dnia 17 czerwca 2009 r., a mogące mieć znaczenie dla ważności badanej decyzji z dnia [...], w części dotyczącej użytków leśnych. Winien przy tym pamiętać o trybie, w jakim orzeka, a tym samym, że stwierdzenie nieważności decyzji może mieć miejsce tylko w przypadku zaistnienia jednej z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. oraz, że w postępowaniu tym ważny jest stan prawny i faktyczny z daty wydania badanej decyzji.

Winien nadto, z uwagi na zarzuty skargi, odnieść się do § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, zgodnie z którym do gospodarstw rolnych opuszczonych nie zaliczało się gospodarstw, których właścicielami były osoby nieletnie. Z akt sprawy wynika bowiem, iż skarżący stali się współwłaścicielami nieruchomości będąc osobami nieletnimi. Pełnoletność uzyskali w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku, i wówczas też wykazywali (w ich ocenie) zainteresowanie przejętym następnie udziałem w gruntach.

Z przedstawionych powodów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie przesądzając końcowego wyniku sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 138 i art. 16 k.p.a., orzekł o uwzględnieniu skargi, jak w pkt 1 sentencji wyroku; na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. – Sąd orzekł zaś jak w pkt 2 sentencji wyroku, a na zasadzie art. 152 p.p.s.a. – jak w pkt 3.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 202 § 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te – których zwrot orzeczono na rzecz skarżących solidarnie – składają się: wpis stały od skargi w wysokości 200 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika, będącego radcą prawnym, określone w oparciu o § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).