Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 167/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 2 ust. 1, ust. 3, ust. 6, § 3 ust. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 364
law: Rozporzadzenie ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego  Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca), Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Protokolant: Referent Agnieszka Kuna, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2020 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 18 lutego 2022 r., nr [...] Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: "organ drugiej instancji" lub "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. (dalej jako: organ pierwszej instancji") z dnia 18 października 2021 r., nr [...] w przedmiocie płatności ONW na rok 2020.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

W dniu 15 maja 2020 r. A. M. (dalej jako: "skarżąca") złożyła w aplikacji eWniosekPlus wniosek o przyznanie płatności na rok 2020. Wniosek obejmował płatność dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) do łącznej powierzchni 3,16 ha. Następnie w dniu 15 czerwca 2020 r. skarżąca w tej samej aplikacji złożyła zmianę do wniosku o przyznanie płatności na 2020 r. ubiegając się o przyznanie płatności ONW do łącznej powierzchni 4,06 ha

Wniosek został poddany kontroli kompletności oraz kontroli administracyjnej. Kontrola administracyjna wykazała konflikt kontroli krzyżowej pomiędzy skarżącą a innym producentem rolnym, dotyczący działek ewidencyjnych nr [...], nr [...], nr [...],nr [...], nr [...] i nr [...], położonych w województwie lubelskim, powiat [...], gmina Ł., województwo lubelskie, obręb ewidencyjny S. T.. Wniosek o przyznanie płatności do wymienionych działek został złożony również przez innego producenta rolnego - J. C..

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w tym rozprawy administracyjnej w dniu 4 lutego 2021 r. organ pierwszej instancji w dniu 25 lutego 2021 r. wydał decyzję nr [...], którą przyznał skarżącej płatność ONW w kwocie [...]zł.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie.

Decyzją z dnia 6 maja 2021 r., nr [...] organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Organ wskazał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów kpa, bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Organ pierwszej instancji uznając skuteczność doręczenia skarżącej wezwania do wzięcia udziału w rozprawie administracyjnej w dniu 4 lutego 2021 r. naruszył przepisy dotyczące doręczeń.

Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji w dniu 18 czerwca 2021 r. wezwał skarżącą do podania adresów do doręczeń dla świadków wskazanych w odwołaniu z 15 marca 2021 r. Następnie w dniu 29 lipca 2021 r. organ pierwszej instancji wezwał skarżącą do wzięcia udziału w charakterze strony w rozprawie administracyjnej wyznaczonej na dzień 24 sierpnia 2021 r. Organ wezwał również do udziału w przesłuchaniu w charakterze świadków następujące osoby: R. B., A. O., M. R. i G. W..

W dniu 24 sierpnia 2021 r. organ pierwszej instancji przeprowadził rozprawę administracyjną na okoliczność ustalenia sposobu użytkowania w roku 2020 działek oznaczonych literami F i G położonych na działkach ewidencyjnych o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], położonych w S. T.. W rozprawie wzięła udział skarżąca oraz świadkowie: R. B. i A. O.. W dniu 27 sierpnia 2021 r. oświadczenie w organie złożył świadek M. R.. Ponadto wezwaniem z 1 września 2021 r. organ zobowiązał skarżącą do złożenia wyjaśnień lub dokumentów dotyczących tytułu prawnego do wymienionych działek ewidencyjnych. Skarżąca udzieliła odpowiedzi na powyższe wezwanie pismem z dnia 13 października 2021 r. oraz załączyła wypisy z rejestru gruntów.

Decyzją z 18 października 2021 r., nr [...] organ pierwszej instancji przyznał skarżącej płatność ONW na rok 2020 w kwocie [...]zł. Z płatności wyłączono grunty położone na działkach rolnych F i G.

Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie. Zarzuciła, że na skutek błędnej oceny materiału dowodowego oraz naruszenia przepisów prawa materialnego, bezpodstawnie pomniejszono jej płatność ONW. Wskazała, że z materiału dowodowego wynika, że tylko ona była użytkownikiem spornych działek F i G i jednocześnie posiadała do nich tytuł prawny.

Decyzją z 18 lutego 2022 r., nr [...] organ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podniósł, że kontrola administracyjna wniosku skarżącej wykazała konflikt kontroli krzyżowej pomiędzy skarżącą a innym producentem rolnym dotyczący działek ewidencyjnych nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], położonych w województwie lubelskim, powiat [...], gmina Ł., obręb ewidencyjny S. T., oznaczonych we wniosku numerami F i G. Wniosek o przyznanie płatności do tych działek został złożony również przez innego producenta rolnego – J. C.. Organ odwoławczy wskazał, że jedną z obligatoryjnych przesłanek uzyskania płatności ONW jest posiadanie gruntów rolnych. Przy czym istotne jest nie tylko, czy skarżąca była posiadaczem spornych działek ewidencyjnych na dzień 31 maja 2020 r., ale także kto utrzymywał grunty zgodnie z normami i przestrzegał wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym złożono wniosek. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ ocenił, że na dzień 31 maja 2020 r. posiadaczem działek rolnych F i G była skarżąca i to ona je użytkowała przez większą część roku poprzez wykonywanie prac polowych. Jednakże zdaniem organu w przypadku konfliktu kontroli krzyżowej dotyczącego tej samej działki ewidencyjnej, płatności przysługują temu rolnikowi, który użytkuje działkę i posiada do niej tytuł prawny. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że skarżąca posiada tytuł prawny do działek ewidencyjnych, na których zadeklarowano działki rolne F i G w udziale [...], zaś pozostały udział w wysokości [...] należy do brata skarżącej M. M.. Udział ten na podstawie umowy z dnia 11 kwietnia 2018 r. M. M. wydzierżawił M. M.- C. i jej mężowi J. C.. Zdaniem organu w takiej sytuacji sama możność władania gruntami rolnymi nie jest wystarczająca do przyznania płatności. K. było zastosowanie reguł z art. 20 ust. 1-3 ustawy o z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Obszarów Wiejskich w ramach PROW na lata 2014-2020, tj. uzyskanie zgody współposiadacza. Natomiast z dokumentów zgromadzonych w trakcie postępowania wynika, że brak jest oświadczeń o wyrażeniu zgody na ubieganie się o płatności przez którąkolwiek ze stron. W związku z tym, że użytkownikiem działek ewidencyjnych nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] (działki rolne F i G) była skarżąca i drugi producent rolny, a skarżąca nie posiadała tytułu prawnego do całej nieruchomości, powierzchnia uwzględniona do przyznania płatności ONW wyniosła 3,16 ha. Wykluczeniu z płatności ONW podlegała natomiast powierzchnia działek rolnych F i G o łącznej powierzchni 0,90 ha, co skutkowało przyznaniem płatności w pomniejszonej wysokości.

Odnosząc się do argumentów odwołania organ wskazał na wyrok w sprawie C 216/19 Land Berlin, w którym TSUE dokonał interpretacji prawnego dysponowania gruntami. Organ ocenił, że w kontekście wymienionego wyroku zarówno skarżąca jak i wydzierżawiający grunt (w tym przypadku udział w nieruchomości wspólnej), posiadają tytuł prawny do nieruchomości. Zdaniem organu tytuł dzierżawcy do dysponowania nieruchomością (udziałem w [...] nieruchomości) wynika z ważnej i prawnie skutecznej umowy dzierżawy z 11 kwietnia 2018 r. W kwestii bezprawnego zdaniem skarżącej użytkowania spornych działek przez drugą stronę kontroli krzyżowej organ podniósł, że może to być wyłącznie przedmiotem rozstrzygnięć o charakterze cywilnoprawnym przed sądem powszechnym, natomiast nie może to mieć wpływu na ocenę uprawnień do przyznania płatności go gruntów rolnych.

Na powyższą decyzję A. M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W skardze skarżąca podniosła naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego:

- § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczegółowymi ograniczeniami" objętego PROW na lata 2014-2020 poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że posiadanie gruntów na dzień 31 maja oznacza faktyczne użytkowanie gruntów oparte na tytule prawnym do nieruchomości;

- art. 20 ust. 1-3 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Obszarów Wiejskich w ramach PROW na lata 2014-2020, poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że sporne działki rolne były przedmiotem współposiadania;

2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie pomimo braku zaistnienia przesłanek do utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji;

- art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegające na błędnym uznaniu, że kserokopia dokumentu prywatnego z dnia 11 kwietnia 2018 r. nie zawierająca w swej treści postanowień co do czynszu, a także szczegółowego wskazania numerów ewidencyjnych nieruchomości, stanowi dowód zawarcia przez J. C. umowy dzierżawy i tym samym posiadania przez niego tytułu prawnego do spornych gruntów.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organy błędnie oceniły, że pomimo, iż była faktycznym użytkownikiem działek rolnych F i G, to nie była w posiadaniu tych gruntów, ponieważ nie posiadała tytułu prawnego do użytkowania całości nieruchomości. Ponadto organ z jednej strony stwierdził, że nie była w posiadaniu gruntów, a z drugiej, że do uzyskania płatności jest potrzebna zgoda współposiadacza. Tymczasem z materiału dowodowego wynika, że przedmiotowe działki nie były przedmiotem współposiadania. Zdaniem skarżącej powołany przez organ wyrok TSUE C 216/19 Land Berlin, nie ma w przedmiotowej sprawie zastosowania. Błędne jest bowiem uznanie przez organ, że pomimo faktu, iż była jedynym użytkownikiem gruntów, sprawowała faktyczne władztwo nad całą nieruchomością i jednocześnie była współwłaścicielem tych gruntów, to nie spełniła przesłanek z § 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczegółowymi ograniczeniami" objętego PROW na lata 2014-2020. Ponadto zdaniem skarżącej organy niezasadnie oceniły jako wiarygodną umowę dzierżawy z dnia 11 kwietnia 2018 r. Umowa ta została dostarczona do organu w formie kserokopii, nie ma waloru dokumentu urzędowego i nie podlega domniemaniu określonemu w art. 76 § 1 k.p.a. Jest dokumentem prywatnym, a więc stanowi dowód jedynie na to, że zawarte w nich oświadczenia pochodzą od wystawcy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że w myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz.137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości oraz dokonują kontroli legalności działalności organów administracji publicznej.

Z treści art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a") wynika, że uwzględnienie skargi następuje między innymi w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Biorąc pod uwagę przytoczone kryteria oceny działań organów administracji publicznej, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wniesiona skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i z tego powodu podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 18 lutego 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie przyznania skarżącej płatności ONW.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021 r., poz. 182 ze zm., dalej jako: "ustawa PROW") oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczegółowymi ograniczeniami, objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 364 ze zm., dalej jako: "rozporządzenie ONW PROW").

Stosownie do art. 4 ustawy PROW, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), zwanej dalej "Kodeksem postępowania administracyjnego", chyba że ustawa stanowi inaczej.

Artykuł 14 ust. 1 ustawy PROW przewiduje, że pomoc jest przyznawana osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, jeżeli są spełnione warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w przepisach ustawy oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 1.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy PROW, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu gruntu. Stosownie natomiast do ust. 2 tego artykułu, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie lub własność gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot współposiadania lub współwłasności, pomoc przysługuje temu współposiadaczowi lub współwłaścicielowi gruntu, co do którego pozostali współposiadacze lub współwłaściciele wyrazili zgodę na piśmie. Zgodę, o której mowa w ust. 2, dołącza się do wniosku o przyznanie pomocy (art. 20 ust. 3).

Pomoc jest przyznawana na wniosek o jej przyznanie (art. 22 ustawy PROW).

Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy PROW, w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: stoi na straży praworządności (pkt 1); jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (pkt 2); udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (pkt 3); zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (pkt 4).

Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 27 ust. 2 ustawy PROW).

Szczegółowe warunki przyznania płatności zostały określone w przepisach rozporządzenia ONW PROW.

W myśl § 2 ust. 1 rozporządzenia ONW PROW, płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L. 347 z dnia 20 grudnia 2013 r., str. 608 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1307/2013", którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli:

1) spełnia warunki określone w art. 31 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRPROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz.Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1305/2013";

2) łączna powierzchnia użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi litera f rozporządzenia nr 1305/2013, zwanych dalej "użytkami rolnymi", położonych na obszarach górskich lub na innych obszarach charakteryzujących się szczególnymi ograniczeniami, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha;

3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystany do ubiegania się o tę płatność.

Stosownie do ust. 2 § 2 rozporządzenia ONW PROW, płatność ONW jest przyznawana do użytków rolnych:

1) na których jest:

a) położona działka rolna w rozumieniu art. 67 ust. 4 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.Urz. UE L z 20.12.2013, str. 549, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1306/2013", o powierzchni co najmniej 0,1 ha, zwana dalej "działką rolną";

b) prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013;

2) położonych na obszarach ONW.

Zgodnie z ust. 3 § 2 rozporządzenia ONW PROW, płatność ONW przysługuje do powierzchni użytków rolnych, o których mowa w ust. 2, będących w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 75 ha, a w przypadku rolnika realizującego 5-letnie zobowiązanie, o którym mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-29013 (Dz. U. poz. 329) (w brzmieniu z dnia 15 marca 2010 r., Dz. U. poz. 219), zwane dalej "5-letnim" zobowiązaniem", wynoszącej nie więcej niż 300 ha.

W myśl ust. 6 § 2 rozporządzenia ONW PROW, w przypadku gdy użytki rolne zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności ONW są przedmiotem współposiadania w dniu 31 maja danego roku, płatność ONW przysługuje temu współposiadaczowi, na którego pozostali współposiadacze wyrazili zgodę. Zgoda ta nie jest wymagana, jeżeli miałaby pochodzić od współposiadacza będącego małżonkiem wnioskodawcy.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia ONW PROW, wysokość płatności ONW w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn stawek płatności na 1 ha użytków rolnych i powierzchni użytków rolnych, do których przysługuje płatność ONW, po uwzględnieniu zmniejszeń lub wykluczeń wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości lub niezgodności. Przy ustalaniu wysokości płatności ONW uwzględnia się powierzchnię działek rolnych, nie większą jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (§ 3 ust. 2 rozporządzenia ONW PROW)

W świetle przytoczonych przepisów, żeby być beneficjentem pomocy w ramach przedmiotowej płatności nie wystarczy być posiadaczem (właścicielem, dzierżawcą) działek rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ale należy je również faktycznie rolniczo użytkować. Płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, na których producent ten prowadzi działalność rolniczą. Niewątpliwie istotą płatności jest pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie osobę, której przysługuje jedynie formalnie tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów albo też na zadeklarowanych gruntach rolnych dokonuje sporadycznych zabiegów agrotechnicznych. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie jest wystarczająca do przyznania płatności, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne i trwałe ich użytkowanie. Nie można tym samym otrzymać płatności za grunty rolne, których w roku objętym płatnością się nie posiada i nie prowadzi na nich działalności (upraw).

W niniejszej sprawie spór powstał na tle, czy skarżąca jest uprawniona do otrzymania zawnioskowanej płatności w zakresie żądania określonego we wniosku pomocowym. Płatność ONW została bowiem przyznana skarżącej w pomniejszonej wysokości, tj. do powierzchni 3,16 ha, bez uwzględnienia wymienionych działek rolnych F i G. Organ obliczając płatności nie uwzględnił zatem całej powierzchni zadeklarowanej przez skarżącą w zmienionym wniosku tj. 4,06 ha.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca w dniu 15 maja 2020 r. złożyła poprzez aplikację eWniosekPlus wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2020 do powierzchni 3,16 ha. Następnie w dniu 15 czerwca 2020 r. złożyła zmianę do wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2020 zwiększając powierzchnię działek rolnych z 3,16 ha do 4,06 ha. Jednocześnie wskazała, że była jedynym użytkownikiem działek ewidencyjnych wskazanych we wniosku o przyznanie płatności.

Wniosek poddano kontroli. Przeprowadzona kontrola wskazała nieprawidłowości, a mianowicie w wyniku kontroli krzyżowej ustalono, że dwóch producentów rolnych zadeklarowało te same działki rolne do płatności obszarowych, tj. działki oznaczone literami F i G położone na działkach ewidencyjnych o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Oprócz skarżącej – jak stwierdził organ - wymienione działki zostały zadeklarowane do płatności przez innego producenta rolnego, J. C..

Prawidłowe są ustalenia organu dotyczące w kwestii, komu przysługują uprawnienia właścicielskie do działek rolnych, oznaczonych literami F i G, położonych na działkach ewidencyjnych o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...] w S. T.. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bezspornie, że skarżąca jest współwłaścicielem w [...] części. Drugim współwłaścicielem jest brat skarżącej, M. M. (z udziałem [...] części), co potwierdzają wypisy z rejestru gruntów (k. [...] akt adm.). Z akt sprawy nie wynika, aby M. M. ubiegał się o przyznanie płatności do wymienionych gruntów.

Według ustaleń organu J. C. oraz M. M.-C. w dniu 11 kwietnia 2018 r. zawarli z M. M. umowę dzierżawy, na podstawie której wydzierżawili od niego grunty rolne o pow. 2,54 ha i udział w [...] części gruntów rolnych o pow. 5,63 ha na okres 10 lat. (k.[...] akt adm.). Z załączonego do umowy dzierżawy wykazu numerów działek wynika, że umową dzierżawy są objęte m.in. działki stanowiące współwłasność M. M. (w [...] części) w działkach o nr ewide[...], [...], [...], [...], [...], [...], położonych w miejscowości S. T.. Do akt sprawy nie dołączono wniosku J. C. o przyznanie płatności do wyżej wymienionych działek rolnych. Złożenie wniosku przez ww. producenta trzeba uznać za okoliczność bezsporną w realiach niniejszej sprawy. Oznacza to, że zarówno skarżąca, jak i drugi producent rolny, J. C. wykazali ww. działki we wnioskach o przyznanie płatności ONW na rok 2020. Przy czym skarżąca swoje żądanie przyznania płatności na 2020 r. do wymienionych działek ewidencyjnych opierała na fakcie samoistnego posiadania (jako współwłaściciel) i jednocześnie wyłącznego ich użytkowania. W przypadku drugiego producenta rolnego, należało uznać, że swoje prawo do płatności wywodzi z faktu, że jest posiadaczem zależnym (jako dzierżawca) i jednocześnie użytkownikiem tych działek.

Wyjaśnić więc należy, że posiadanie jest stanem faktycznym, nie zaś stanem prawnym. Wskazuje na to systemowa definicja "posiadania" wyrażona w art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz.1360). Według tego przepisu, posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą (posiadacz zależny). Powołany przepis akcentuje zatem fizyczne władztwo nad rzeczą jako podstawowy element posiadania. Jednakże posiadanie może być zarówno zgodne z prawem (niewadliwe), jak i bezprawne (wadliwe). Posiadanie niewadliwe oznacza, że posiadacz rzeczy nabył swoje posiadanie za wiedzą i zgodą dotychczasowego posiadacza (przez przeniesienie posiadania) lub skutecznie nabył posiadanie w sposób pierwotny (gdy rzecz nie była jeszcze w niczyim posiadaniu). Z posiadaniem wadliwym mamy zatem do czynienia, gdy posiadanie to zostało nabyte wbrew woli i wiedzy dotychczasowego posiadacza, w sposób nadużywający zaufanie drugiej strony, przy użyciu niedozwolonych środków, czy też na skutek okoliczności prowadzących do nabycia posiadania obarczonego taką wadą, która powoduje niemożność nabycia posiadania bez naruszenia prawa dotychczasowego posiadacza.

Zagadnienie to jest istotne. Po pierwsze dlatego, że przyznanie płatności na podstawie przepisów rozporządzenia ONW może dotyczyć działek rolnych, które są w posiadaniu rolnika. Taki wymóg wprowadza § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW PROW. Po drugie dlatego, że organ ARiMR nie jest właściwy do rozstrzygania sporów o charakterze posesoryjnym (o naruszenie posiadania).

Okoliczność, że wystąpiła "niezgodność" co do osoby posiadacza wynikała już nie tylko z przeprowadzonej kontroli krzyżowej, ale również z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. Na taki stan rzeczy wskazywały m.in. oświadczenia skarżącej i J. C.. Skarżąca w piśmie z dnia 29 lipca 2020 r. (k.[...] akt adm.) i w piśmie z dnia 30 lipca 2020 r. (k. [...] akt adm.) stwierdziła, że jest jedynym użytkownikiem działek i jednocześnie ich współwłaścicielem. Wskazała również, że nie użytkuje gruntu rolnego znajdującego się na części działek nr [...] i nr [...]. Z kolei drugi producent rolny J. C., reprezentowany przez M. M. C., w trakcie rozprawy administracyjnej w dniu 4 lutego 2021 r. również podtrzymał swoją deklarację, że jest jedynym użytkownikiem tych działek ewidencyjnych. M. M. C. stwierdziła, że na działkach nr [...] i [...] wykonano talerzowanie przez M. N. oraz zasiany został przez niego owies.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że organ nie zakwestionował ani uprawnień właścicielskich, ani faktu posiadania i użytkowania w 2020 r. wymienionych działek ewidencyjnych przez skarżącą. Organ uwzględnił wyjaśnienia skarżącej złożone w przesłanych przez nią pismach, wyjaśnienia złożone przez nią na rozprawie administracyjnej w dniu 24 sierpnia 2021 r. oraz zeznania świadków – R. B. i A. O.. Skarżąca na wskazanych działkach rolnych prowadziła w 2020 r. działania agrotechniczne, prace polowe, podejmowała też decyzje o sposobie ich użytkowania.

Wbrew twierdzeniom skarżącej, brak jest podstaw do zakwestionowania znajdującej się w aktach kserokopii umowy dzierżawy z dnia 11 kwietnia 2018 r. zawartej pomiędzy wydzierżawiającym M. M. a dzierżawcami M. M.-C. i J. C.. Odnosząc się do zarzutu skarżącej, że kserokopia umowy dzierżawy nie może stanowić dowodu w sprawie, wskazać należy, że takie stanowisko jest nieuzasadnione. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (art. 75 § 1 k.p.a.). Ma rację skarżąca, że przedstawione kserokopie - umowy, jak i załączonego do niej wykazu numerów działek ewidencyjnych, nie mają waloru dokumentów urzędowych i nie wchodzi w grę domniemanie określone w art. 76 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Przedłożona kserokopia umowy dzierżawy jak i załączony do niej wykaz, nie posiada cech określonych w art. 76 § 1 k.p.a. Należało je uznać za dokumenty prywatne. Nie oznacza to jednak, że wystąpiły podstawy do zakwestionowania ich wartości dowodowej.

Wiarygodność zawartych w dokumentach oświadczeń winna być oceniania tak samo, jak innych dowodów w sprawie, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt II FSK 107/08).

Podkreślić również należy, że organy administracji nie badały ważności samej umowy, a więc czy posiadanie wymienionych działek przez drugiego producenta rolnego J. C. było prawnie niewadliwe. Jak o tym już wcześniej wspomniano, organy administracji nie są właściwe do rozstrzygania sporów posesoryjnych (o posiadanie). Natomiast organy administracji właściwe do rozstrzygania o przyznaniu płatności ONW mają za zadanie ustalenie, kto faktycznie jest posiadaczem i użytkownikiem gruntów rolnych zgłoszonych do płatności.

Przechodząc do szczegółowych rozważań należy zauważyć, że w sprawie niniejszej wskazany dokument w postaci kserokopii umowy dzierżawy z dnia 11 kwietnia 2018 r., został potraktowany jako jeden z dowodów, które potwierdzały, że nieruchomości zadeklarowane przez skarżącą do płatności, były przedmiotem użytkowania rolniczego w 2020 r. i w faktycznym posiadaniu nie tylko skarżącej, ale także drugiego producenta rolnego J. C.. Ustalenia takie wynikają również z wyjaśnień stron postępowania administracyjnego, zeznań świadków i innych dokumentów. Na rozprawie administracyjnej w dniu 4 lutego 2021 r. reprezentująca J. C. – pełnomocnik M. M.-C. wyjaśniła, że razem z mężem J. C. jest dzierżawcą udziału w [...] części wydzierżawionego od M. M.. Przy czym określenie działek ewidencyjnych z tym udziałem znajdowało się w podpisanym przez M. M. wykazie działek załączonym do umowy dzierżawy. M. M.-C. wskazała, że wiosną 2020 r. na prośbę jej i męża, M. N. zamieszkały w [...] wykonywał na polu zabieg talerzowania oraz siał na nim owies. Zboże zostało wykoszone przez M. K. z Z. jego własnym sprzętem, za którą to usługę zapłacili małżonkowie M. M.-C. i J. C.. Podała również, że wiosną 2020 r. skontaktowała się ze S. C., zamieszkałym w S. D. z pytaniem czy wykosi łąkę na działkach rolnych zadeklarowanych jako łąka i podanych do dopłat. S. C. się zgodził i miał zabrać dla siebie trawę, w zamian za brak opłaty za wykoszenie. W związku z tym, S. C. wiosną 2020 r. posiał na tych działkach nawóz, zaś koszty tego nawozu zwróciła mu M. M.-C.. Potwierdza to oświadczenie S. C. (k. [...] akt adm.). Na skutek interwencji telefonicznej skarżącej, S. C. odstąpił od skoszenia łąki. Łąkę postanowiła skosić M. M.-C., jednakże gdy w dniu 14 lipca 2020 r. udała się na łąkę, okazało się, że nie ma na niej trawy. Wobec powyższego M. M.-C. zgłosiła na P. zawiadomienie o kradzieży trawy (protokół z rozprawy administracyjnej z dnia 4 lutego 2021 r. - k.[...] akt adm.). Z wyjaśnień tych wynikało więc, że inny producent rolny – J. C. jako dzierżawca i faktyczny posiadacz (wraz z żoną M. M.-C.) użytkował rolniczo w 2020 r. wymienione działki. poprzez podejmowanie w stosunku do nich decyzji dotyczących zasiewu, koszenia, nawożenia, zbioru i zlecanie wykonania czynności agrotechnicznych innym osobom oraz zapłatę za wykonane czynności.

Wyjaśnienia M. M.-C. znajdują potwierdzenie w załączonych do protokołu rozprawy administracyjnej z dnia 4 lutego 2021 r. dokumentach: kserokopii oświadczenia S. C. (k. [...] akt adm.), kserokopii protokołu przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie i przesłuchania w charakterze świadka osoby zawiadamiającej (k.[...] akt adm.) i kserokopii umowy dzierżawy z 11 kwietnia 2018 r. wraz z wykazem działek (k.[...] akt adm.). We wspomnianym wykazie figurują działki oznaczone numerami ewidencyjnymi [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. W piśmie z dnia 6 czerwca 2020 r. S. C. oświadczył, że od M. M.-C. otrzymał zwrot poniesionych kosztów (nakładów) w kwocie [...]zł za użytkowanie łąki. Oświadczył również, że odstąpił od użytkowania łąki w związku ze sprzeciwem jednego ze współwłaścicieli, A. M.. Oświadczenie S. C. w zakresie użytkowania i posiadania przedmiotowych działek oraz przyczyn rezygnacji z ich użytkowania jest więc zgodne z wyjaśnieniami M. M.-C. złożonymi na rozprawie administracyjnej. Dodać należy, że taki stan rzeczy potwierdza treść wyjaśnień M. M.-C. (protokół przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie z dnia 14 lipca 2020 r. sporządzony w Komendzie Powiatowej Policji w Ł. (k. [...] akt adm.). M. M.-C. podała wówczas, że jest dzierżawcą działek rolnych o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], położonych w miejscowości S. T. o łącznej pow. 0,96 ha. Wskazała, że działki te tworzyły jako całość łąkę, na której rosła trawa. Wyjaśniła, że działki te użytkuje od 2014 r. Wniosek o dopłaty bezpośrednie na te działki złożyła A. M.. Stwierdziła, że w okresie od 13 czerwca 2020 r. do 9 lipca 2020 r. nieznany sprawca dokonał skoszenia i zaboru trawy na jej szkodę. Podała, że na jej polecenie S. C. posiał na tej łące nawóz o wartości [...] zł, ale nie wykosił trawy z uwagi na sprzeciw A. M.. Kwota [...]zł została zwrócona S. C..

Dla oceny twierdzeń skarżącej, z których wynika, że od 2020 r. była ona jedynym posiadaczem i użytkownikiem działek F i G, nie bez znaczenia jest okoliczność, że obu tych działek nie zgłoszono w pierwotnym wniosku o przyznanie płatności złożonym w dniu 15 maja 2020 r. Zgłoszono te działki dopiero w kolejnym (zmienionym) wniosku z dnia 15 czerwca 2020 r.

Podnieść należy, że pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie płatności jest uzależnione od wykazania przez beneficjenta, że to on, a nie inny podmiot dysponuje gruntami rolnymi, użytkuje je, wykonuje stosowne zabiegi agrotechniczne, podejmuje w ciągu całego roku gospodarczego samodzielnie decyzje w przedmiocie wyboru konkretnych upraw, czy zbioru plonów. Ustawa PROW wprowadziła do postępowania prowadzonego na podstawie jej przepisów zasadę, że to strona (wnioskodawca) ma obowiązek udowodnić prawdziwość swoich twierdzeń i racji, a tym bardziej w przypadku, gdy inna osoba (J. C.) również wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności do tego samego obszaru.

Skoro w 2020 r. przedmiotowe działki znajdowały się w posiadaniu skarżącej i jednocześnie drugiego producenta rolnego – J. C. oraz były użytkowane rolniczo przez dwóch producentów rolnych, to prawidłowo organy stwierdziły, że w takim przypadku konieczne jest zastosowanie art. 20 ust. 1-3 ustawy PROW. Gdy działka rolna jest przedmiotem współposiadania lub współwłasności - pomoc przysługuje temu współposiadaczowi lub współwłaścicielowi, na którego pozostali współposiadacze lub współwłaściciele wyrazili pisemną zgodę.

W przedmiotowej sprawie skarżąca takiej zgody nie uzyskała.

W oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny organ trafnie uznał, że powierzchnia deklarowana (4,06 ha) do płatności ONW nie może być uwzględniona. Kwalifikującymi się do zawnioskowanej płatności nie były działki rolne F i G o łącznej pow. 0,96 ha.

Odnosząc się do zasadności powołania się przez organ na wyrok TSUE z dnia 17 grudnia 2020 r. C-216/19 (Dz.U.UE.C.2021/53/4, Lex nr 3095408), wydany w sprawie interpretacji art. 24 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, stwierdzić należy, że powyższy wyrok nie ma bezpośredniego znaczenia w niniejszej sprawie ze względu na częściowo odmienny stan faktyczny Zwrócić należy uwagę, że wyrok ten dotyczył przypadku, gdy wniosek o przyznanie płatności został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie te obszary posiadała bez jakiegokolwiek prawa do ich użytkowania. Natomiast w sprawie niniejszej mamy do czynienia z sytuacją odmienną. Po pierwsze, dlatego, że wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych złożył nie ich właściciel, a współwłaściciel dysponujący ułamkowym udziałem w wysokości [...]. Po drugie, prawem do gruntu legitymował się M. M. (dysponujący udziałem w wysokości [...]), który wydzierżawił gospodarstwo rolne.

Z akt sprawy nie wynika, aby umowa dzierżawy została zakwestionowana w drodze postępowania przed sądem powszechnym. Nie wynika też, aby sąd rozpoznawał spór wywołany naruszeniem posiadania działek rolnych F i G. Nie ma zatem podstaw do uznania, że drugi z producentów rolnych ubiegający się o przyznanie płatności do ww. działek rolnych, był ich bezprawnym dysponentem. Wyrok TSUE dotyczył zagadnienia innego, a mianowicie, kto jest uprawniony do pomocy, czy właściciel gruntu, czy osoba, która faktycznie ten grunt (obszar) posiadała bez jakiegokolwiek prawa do ich użytkowania.

W prowadzonym przez organ ARiMR postępowaniu organ nie ma nieograniczonego obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie oświadczeń składanych przez beneficjenta ubiegającego się o pomoc. Przyjęta w ustawie PROW (wyrażona w jej art. 27) zasada, że w postępowaniu w sprawie przyznania płatności, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne oznacza, że to beneficjent ma przedstawić dowody oraz złożyć wyjaśnienia zgodnie z prawdą, bez zatajania okoliczności mających wpływ na zakończenie sprawy. Jak wcześniej wykazano, organ ARiMR – w myśl art. 27 ust. 1 pkt 4 - zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Celem przepisu art. 79a k.p.a. jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów, nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 grudnia 2021 r. sygn. I SA/Kr 1341/21).

W myśl art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2.

W orzecznictwie sygnalizuje się, że w postępowaniu w sprawie przyznania płatności nastąpiło odejście od ogólnych zasad przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego, przenosząc ciężar aktywnego uczestnictwa w tym postępowaniu na wnioskodawcę, który zobowiązany został przedstawić dowody, jak również ograniczenie stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie informowania stron (art. 9 k.p.a.) jedynie do przypadków, w których strona w powyższym zakresie wystąpiła do organu administracji publicznej z właściwym żądaniem. W tym postępowaniu nie stosuje się art. 81 k.p.a., co oznacza, że można oprzeć rozstrzygnięcie na dowodach, co do których strona się nie wypowiedziała (tak NSA w wyroku z dnia 10 lutego 2020 r. sygn. I GSK 1263/19).

Wskazuje się też, że do zmian należy zaliczyć odejście od fundamentalnej zasady prawdy obiektywnej określonej w art. 7 k.p.a., co oznacza, że organy ARiMR zostały zobowiązane jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego w miejsce dotychczasowego obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Ponadto przyjęto zasadę, że ciężar dowodu ciąży na osobie która z tego faktu będzie wywodzić skutki prawne (zob. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2021 r. sygn. I GSK 2072/18).

Jak wyżej wykazano, skarżąca bezpodstawnie neguje wartość dowodową wspomnianej umowy dzierżawy.

Nieskuteczny jest zarzut skarżącej, że naruszono art. 80 k.p.a. i przekroczono granice swobodnej oceny dowodów. Stanowisko o błędnym uznaniu, że kserokopia umowy dzierżawy dnia 11 kwietnia 2018 r. (umowy będącej dokumentem prywatnym) stanowi dowód zawarcia przez J. C. umowy dzierżawy i tym samym posiadania przez niego tytułu prawnego do spornych gruntów (działek rolnych F i G) nie zostało poparte przez skarżącą żadnym dowodem. Zatem twierdzenie, że umowa pozbawiona, po pierwsze postanowień co do należnego czynszu, a po drugie, szczegółowego wykazu numerów działek ewidencyjnych i w tym przypadku nie może stanowić dowodu w sprawie, należy potraktować jako polemikę skarżącej z prawidłową argumentacją organu odwoławczego, który swoje racje zaprezentował w obszernym i szczegółowym uzasadnieniu rozstrzygnięcia liczącym 24 stron. Okoliczność, że organ ARiMR opiera się na kserokopii umowy ma drugoplanowe znaczenie w sytuacji, kiedy to skarżąca ubiega się o zawnioskowaną pomoc finansową i w tej sytuacji rzeczą strony było przedstawić dowody potwierdzające w całości zasadność skorygowanego wniosku z dnia 15 czerwca 2020 r. w którym zadeklarowano – w porównaniu do pierwotnego wniosku - zwiększony obszar gruntów (pierwszy wniosek dotyczył gruntów o powierzchni 3,16 ha, zaś drugi wniosek – gruntów rolnych o łącznym areale 4,06 ha).

Wiarygodność umowy dzierżawy nie została podważona przez skarżącą. W związku z tym wyrażona przez skarżąca ocena o wątpliwym tytule prawnym J. C. do działek rolnych wpisuje się w nurt nieskutecznej polemiki prowadzonej z prawidłowymi ustaleniami organu ARiMR.

Wbrew stanowisku skarżącej, wystąpiły podstawy do zastosowania art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Powyższy przepis ma zastosowanie w przypadku, gdy w trakcie kontroli instancyjnej zostanie wykazane, że rozstrzygnięcie podjęte przez organ I instancji jest niewadliwe.

Aby zakwestionować zasadność zastosowania przez organy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. konieczne jest uprzednie skuteczne wskazanie, że do wydania decyzji przez organ odwoławczy doszło z naruszeniem określonych przepisów prawa materialnego lub procesowego (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 kwietnia 2021 r. sygn. OSK 2916/20).

Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego. Jest ona zgodna z dyspozycją art. 20 ust. 1 -3 ustawy PRO. Skontrolowane rozstrzygnięcie nie narusza też rozporządzenia ONW z dnia 13 marca 2015 r. (w tym przepisu § 2).

W odpowiedzi na wniosek skargi, że organ ARiMR powinien przyznać stronie pomoc do wysokości ułamkowego udziału (1/3) we współwłasności nieruchomości (działkach rolnych F o pow. 0,56 ha i G o pow. 0,34 ha) należy wyjaśnić, że przyznanie pomocy finansowej według kryterium wielkości udziału, nie jest dopuszczalne w świetle przepisów regulujących instytucję płatności w ramach ONW. Przepis art. 207 Kodeksu cywilnego określający, że pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów, nie ma odpowiednika, ani w ustawie PROW, ani w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 marca 2015 r. określającym szczegółowe warunki przyznawania pomocy ONW.

W świetle art. 195 Kodeksu cywilnego własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom (współwłasność). Jednak same uprawnienia właścicielskie do nieruchomości nie rodzą po stronie organu ARiMR obowiązku rozpatrywania kwestii pomocy finansowej (płatności do gruntów) w zależności od wielkości udziału beneficjenta będącego współwłaścicielem działek rolnych.

Jednym z warunków uzyskania płatności jest oznaczenie przez stronę w złożonym wniosku działki (działek) i powierzchni obszaru użytkowanego rolniczo, co do którego strona ubiega się o otrzymanie danej płatności. Zadeklarowany w ten sposób obszar podlega weryfikacji organu, dokonywanej w drodze kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu i dopiero wówczas stanowi podstawę przyznania płatności. Weryfikacja powierzchni zadeklarowanej przez rolnika jako użytkowana rolniczo następuje przy pomocy systemu identyfikacji działek rolnych, który określony został w art. 70 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013. System ten ma na celu jednoznaczną w skali kraju identyfikację deklarowanej działki rolnej i jej położenia. Wykluczona jest zatem prawna możliwość przyznawania płatności ONW do jednej i tej samej działki rolnej na podstawie odrębnych wniosków złożonych przez kilku beneficjentów.

Powyższe oznacza, że kryterium wielkości udziału we współwłasności nieruchomości rolnej nie jest kryterium wiążącym dla organu ARiMR rozpoznającego wniosek o przyznanie płatności. Wiążącym kryterium jest natomiast posiadanie działki rolnej i użytkowanie jej przez beneficjenta nie tylko w dniu 31 maja, ale przez cały rok gospodarczy. Współwłasność będąca ułamkową częścią prawa własności nieruchomości nie uprawnia sama przez się do ubiegania się o płatności ONW.

W świetle art. 206 Kodeksu cywilnego, pojęcie współwłasności obejmuje swoim zakresem różne sposoby posiadania i korzystania z rzeczy wspólnej przez współwłaścicieli, w tym bezpośrednie i wspólne z pozostałymi współwłaścicielami posiadanie i korzystanie z całej rzeczy, a także bezpośrednie i wyłączne posiadanie oraz korzystanie z wydzielonej części rzeczy wspólnej (podział quoad usum). Z akt sprawy nie wynika jednak, aby skarżąca korzystała – na podstawie umownego porozumienia zawartego z M. M. - z wydzielonej części działek rolnych F i G. W zmodyfikowanym wniosku o przyznanie płatności skarżąca zadeklarowała do płatności działkę rolną F (położoną na działkach ewidencyjnych oznaczonym numerami [...], [...],[...]).Działka rolna G (położna na działkach ewidencyjnych [...], [...] i [...]) została zgłoszona do płatności ONW. Skarżąca deklarowała więc nie tylko indywidualnie oznaczone działki rolne, ale również ich obszar, co potwierdza treść wniosku wskazującego, że wymienione w nim działki rolne pozostają w wyłącznej dyspozycji wnioskodawczyni.

W trakcie rozprawy administracyjnej w dniu 24 sierpnia 2021 r. skarżąca przyznała, że nie było żadnej umowy pomiędzy siostrą oraz bratem. Skarżąca wyjaśniła również, że na części działek nr [...] znajdował się grunt orny, który w 2020 r. nie był przez nią użytkowany.

W sprawie niniejszej nie można mieć zastrzeżeń do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, wynikającego z wyczerpującego rozpatrzenia – stosownie do art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy PROW - materiału dowodowego, w tym spornej umowy dzierżawy z dnia 11 kwietnia 2018 r. dołączonej do protokołu rozprawy administracyjnej z dnia 2 lutego 2021 r., w której udział wzięli M. M.-C. reprezentująca J. C. oraz G. W.. Umowy dzierżawy nie sposób odczytywać bez wykazu działek (wykaz ten podpisany przez wydzierżawiającego stanowi załącznik do umowy). Porównanie danych z wykazu do umowy dzierżawy z deklaracją zawartą we wniosku z dnia 15 czerwca 2020 r. wskazuje na zbieżność wielkości działek nr [...] (o pow. 0,16 ha), [...] (o pow. 0,07 ha), [...] (o pow. 0,18 ha) i [...] (o pow. 0,09 ha) podawanych w obu tych dokumentach. W przypadku działki nr [...] skarżąca podała, że powierzchnia tej działki wynosi 0,26 ha (według wykazu – 0,37 ha). Skarżąca zadeklarowała działkę nr [...] o pow. 0,14 ha (według wykazu – 0,19 ha).

Powyższe oznacza, że zmodyfikowany wniosek o płatność został złożony zatem w czasie istniejącego konfliktu. Z akt sprawy nie wynika, aby został on rozwiązany w roku 2020.

Stawka płatności do 1 ha na obszarze ONW typu z ograniczeniami naturalnymi strefy I została określona § 3 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia ONW PROW i wynosi 179 zł. Stąd kwota płatności ONW z ograniczeniami naturalnymi strefa I za 2020 r. wyniosła [...] zł (3,16 x179 zł).

Ubocznie należy podnieść, że dokumentacja fotograficzna (k.[...] akt adm.) przedłożona przez skarżąca nie podważa legalności zaskarżonej decyzji.

Z przytoczonych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na mocy art. 151 p.p.s.a.