Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 457/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2017-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2016 poz 1387
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 - tekst jedn.
article: § 4 i 5
journal: Dz.U. 2007 nr 46 poz 306
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie minimalnych norm
article: art. 7, art. 10, art. 77, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt II c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Asesor WSA Zbigniew Kruszewski Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...].


UZASADNIENIE

1. W dniu 15 kwietnia 2014 r. do Biura Powiatowego ARiMR ( dalej jako: BP ARiMR) wpłynął wniosek M.M. o przyznanie płatności na rok 2014 m.in. z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ( dalej jako: płatność ONW ) z deklaracją powierzchni 64,34 ha.

2. W dniu 6 sierpnia 2014 r. wnioskodawca złożył korektę wniosku, w której wyodrębnił z działki rolnej AH działkę rolną AHA o powierzchni 0,03 ha. Zmian wniosku wnioskodawca dokonał natomiast w dniach 4 i 18 sierpnia oraz 9 września 2014 r.

3. Decyzją z [...] listopada 2014 r. nr [...] Kierownik BP ARiMR orzekł o przyznaniu M.M. płatności ONW na rok 2014 w wysokości 10 095,52 zł. Do naliczenia tej płatności uwzględniona została powierzchnia 63,46 ha. Nie uwzględniono działki rolnej B o powierzchni 0,85 ha na działce ewidencyjnej nr [...], położonej w [...] ze względu na fakt, iż nie pozostawała ona w użytkowaniu rolniczym wnioskodawcy, co ustalono w oparciu o wynik kontroli krzyżowej oraz zeznania strony z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nie uwzględniono także działki rolnej AHA o powierzchni 0,03 ha jako niespełniającej wymogu działki rolnej w zakresie minimalnej powierzchni tj. nie mniejszej niż 0,10 ha. Odsetek przedeklarowania ustalono na 1,3394%.

Decyzja ta stała się ostateczna, zaś środki finansowe przyznane na jej podstawie zostały przekazane na konto bankowe wnioskodawcy [...] grudnia 2014 r.

4. Zawiadomieniem nr [...] dnia [...] stycznia 2017 r. Kierownik BP ARiMR poinformował M.M. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności ONW, przyznanych na mocy decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. oraz o prawie czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Jako przyczynę wszczęcia postępowania wskazano stwierdzenie, w następstwie aktualizacji danych LPIS dokonanych na podstawie zdjęć satelitarnych wykonanych w 2014 r., nieprawidłowości dotyczących deklarowanych do płatności powierzchni działek rolnych oznaczonych we wniosku jako "ŹA, ACA, J, Ż, AH, W, AL, H, I, K i Ł" położonych na działkach ewidencyjnych nr [...] - obręb [...], nr [...] - obręb [...] oraz nr [...] - obręb [...].

5. W dniu 13 stycznia 2017 r. do BP ARIMR wpłynęło pismo M.M. z tej samej daty z wnioskiem o wgląd w akta przedmiotowej sprawy oraz umożliwienie mu sporządzenia fotokopii tych akt ewentualnie wydania ich kserokopii, w szczególności zaś o udostępnienie mu aktualnych danych LPIS dokonanych na podstawie zdjęć satelitarnych wykonanych w 2014 r. oraz wydania ich kserokopii ewentualnie umożliwienia sporządzenia ich fotokopii celem złożenia wyjaśnień.

Na wniosku poczyniona została wzmianka p.o. Kierownika BP o wyrażeniu zgody "zgodnie z art. 73 § 2 Kpa".

6. W sporządzonych z datą [...] stycznia 2017 r. notatkach urzędowych dwaj pracownicy BP ARiMR stwierdzili, iż M.M. dokonał fotokopii akt sprawy ONW wraz z załącznikami graficznymi oraz wydrukowane zostały aktualne ortofotomapy i okazane stronie.

7. Decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] Kierownik BP ARiMR ustalił M.M. kwotę nienależenie pobranych płatności ONW na 2014 r. w wysokości 1 014,96 zł.

Organ I instancji stwierdził, że ustalił w oparciu o analizę zdjęć lotniczych wykonanych w dniach 29 kwietnia i 20 maja 2014 r., iż na działkach H, I, J, K, Ł, Ż, ACA, ŻA, AH i AL zgłoszono powierzchnie, które ze względu na swój charakter - zadrzewienie, zakrzaczenie i obiekt budowlany (siedlisko) nie kwalifikują się do płatności. Zdaniem organu I instancji do płatności nie kwalifikowała się powierzchnia 1,56 ha jako suma powierzchni działek w stosunku do których stwierdzono nieprawidłowości, co wraz z działką rolną B o powierzchni 0,85 ha na działce ewidencyjnej nr [...], w relacji do powierzchni deklarowanej we wniosku stanowi zawyżenie o 2,41 ha, a procentowo na poziomie 3,8934 %. W konsekwencji należna pomoc obliczona być powinna na podstawie zatwierdzonego obszaru pomniejszonego o stwierdzoną, podwojoną różnicę, jeżeli różnica ta przekracza albo 3 % albo dwa hektary, ale nie więcej niż 20 % zatwierdzonego obszaru. Przedstawiając stosowne wyliczenia organ I instancji ustalił, iż różnica między kwotą wypłaconą ( 10 095,52 zł ) a faktycznie należną ( 9 080,56 zł ), wynosi 1 014, 96 zł i stanowi kwotę nienależnie pobranych płatności podlegających zwrotowi bez konieczności wzruszania prawomocnej decyzji przyznającej płatność ONW. Nie zaistniał też w ocenie organu żaden z przewidzianych przepisami przypadków odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Nie zostały w szczególności spełnione przesłanki z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 bowiem wprawdzie wypłata była wynikiem błędu organu, który w dacie wydawania decyzji o przyznaniu płatności ONW był już w posiadaniu aktualnych ortofotomap, których nie zdążył przeanalizować, jednakże błąd w zakresie przedeklarowania powierzchni mógł być w zwykłych okolicznościach wykryty przez rolnika bowiem niewyłącznie powierzchni wynikało z celowych działań lub zaniechań strony.

8. W odwołaniu od decyzji M.M. zarzucił naruszenie art. 10, 7, 77 § 1 i 80 Kpa poprzez jego niezastosowanie w sprawie oraz naruszenie art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 także poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu odwołania wywodził, iż wbrew stanowisku organu I instancji nie miał możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Wskazywał, iż już w dniu otrzymania zawiadomienia o wszczęciu postępowania udał się w towarzystwie żony do siedziby organu I instancji celem zapoznania się z materiałami sprawy, jednakże wskutek sprzeciwu pracownika Agencji nie został dopuszczony do całości akt sprawy. W szczególności pracownik zajmujący się jego sprawą nie udostępnił mu do wglądu zaktualizowanych ortofotomap w oparciu o które organ dokonał pomniejszenia powierzchni PEG, z wyjaśnieniem, iż znajdują się one w "systemie" i nie można ich okazać do wglądu ani wydrukować. Wskutek takiego zachowania pracownika organu złożył pisemny wniosek z dnia [...] stycznia 2017 r. , na który nie uzyskał odpowiedzi do dnia wydania decyzji. Na wskazane okoliczności wniósł o przesłuchanie go w charakterze strony i żony M.P. jako świadka. Zdaniem skarżącego, wskazane okoliczności stanowią o rażącym naruszeniu art. 10 Kpa przez pozbawienie go w istocie prawa czynnego udziału w postępowaniu. Konsekwencją tego naruszenia pozostaje też naruszenie przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 Kpa poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego w wyniku uniemożliwienia mu złożenia wyjaśnień, mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

W dalszej kolejności M.M. zarzucił naruszenie art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji Nr 65/2011, poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie, pomimo zaistnienia przesłanek negatywnych obowiązku zwrotu płatności objętych zaskarżoną decyzją. Jego zdaniem, w sprawie spełnione zostały obie przesłanki decydujące o braku zwrotu nienależnie pobranych płatności. I tak, po pierwsze płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu albowiem, jak zostało wskazane w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, wypłacone płatności wynikały z pomyłki ARiMR, gdyż w dniu wydania decyzji była ona już w posiadaniu danych o nieprawidłowościach jednakże nie dokonała stosownych interpretacji materiału zdjęciowego. Po drugie zaś w niniejszej sprawie błąd ten nie mógł być w zwykłych okolicznościach wykryty przez skarżącego beneficjenta, czego organ w wydanej przez siebie decyzji w ogóle nie uwzględnił, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że "w przedmiotowej sprawie nie można uznać, iż błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez stronę, bowiem wyłączenia powierzchni z płatności stwierdzone na podstawie ortofotomap przygotowanych w roku 2014 wynikają z celowych działań lub zaniechań strony". Takie stwierdzenie jest nieuprawnione w sytuacji, gdy strona za skutek niedopuszczalnych naruszeń prawa przez organ została pozbawiona czynnego udziału w sprawie, w tym możliwości wykazania, że wskazany przez ARiMR błąd nie mógł zostać wykryty przez nią w zwykłych okolicznościach. Ponadto, co w najistotniejsze - organ nie może żądać od rolnika zwrotu płatności, ponieważ o decyzji o zwrocie rolnik został powiadomiony po upływie 12 miesięcy od płatności, ponieważ decyzję o zwrocie doręczono mu w dniu 3 lutego 2017 r.

9. Przed rozpoznaniem odwołania do akt administracyjnych organu II instancji dołączone zostały dwie notatki urzędowe datowane na [...] marca 2017 r., sporządzone przez pracowników BP ARIMR stwierdzające, że w dniu [...] stycznia 2017 r. w związku z wnioskiem M.M. z dnia [...] stycznia 2017 r. umożliwiono mu wykonanie fotokopii akt sprawy wraz z załącznikami graficznymi. Zostały też wydrukowane aktualne ortofotomapy z systemu IACSplus i okazane stronie. Po zrobieniu fotokopii akt sprawy M.M. miał odmówić podpisania oświadczenia o zapoznaniu się z aktami sprawy.

10. Po zawiadomieniu strony, pismem z dnia [...] marca 2017 r., o prawach z art. 10 Kpa, decyzją [...] marca 2017 r. nr [...] Dyrektor OR ARiMR, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) oraz art. 29 ust. 1, 2, 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r., poz. 1512), art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz. U. z 2016 r., poz. 1387), art. 5 ust 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE nr L 25, str. 8 z 28.1.2011 z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy uznał, że decyzja Kierownika BP ARiMR została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Wskazał, że stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, pochodzących ze wskazanych w tym przepisie środków następuje w drodze decyzji administracyjnej. Natomiast stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy PROW pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Stosownie zaś do ust. 3 właściwość i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, są określone w przepisach o Agencji .

Dyrektor OR ARiMR wskazał, ze przyczyną wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW na rok 2014 było ustalenie, iż obszar kwalifikujący się do płatności okazał się być mniejszy (61,90 ha) niż ten, do którego M.M. wypłacono pierwotnie na mocy decyzji [...] płatności (64,31 ha). Przedmiotowa różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną, wynika z zakwestionowania rolniczego użytkowania części obszaru działek ewidencyjnych: nr [...].

W przypadku działek deklarowanych do płatności ONW przez M.M., w oparciu o zaktualizowane, na podstawie zdjęć lotniczych wykonanych w dniu 29 kwietnia i 20 maja 2014 r., dane LPIS, stwierdzono obszar działek rolnych mniejszy łącznie o 2,41 ha niż deklarowany we wniosku z dnia [...] maja 2014 r., a wynika to z zakwestionowania części obszaru działek ewidencyjnych: nr [...].

Dokonując analizy ortofotomapy w/w działek ewidencyjnych w przypadku działki ewidencyjnej nr [...] stwierdzono, iż zmniejszenie powierzchni kwalifikującej się do płatności wynika z faktu, iż na ortofotomapie w centralnej oraz wschodniej części działki występują zadrzewienia i zakrzaczenia, które tworzą zwarte obszary (vide: załącznik nr 1 - w aktach sprawy). Tym samym obszary te nie mogą zostać zakwalifikowane do płatności z uwagi na brak prowadzonej na nich działalności rolniczej. Wobec powyższych ustaleń powierzchnia kwalifikowana do płatności na działce nr [...] wynosi 12,55 ha, a różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną (12,79 ha) a maksymalnym obszarem kwalifikowalnym wynosi 0,24 ha.

W przypadku działki ewidencyjnej nr [...], stwierdzono, że w północno - wschodniej części działki znajdują się obszary regularnie zadrzewione i zakrzaczone, tworzące zwarte obszary, które uniemożliwiają w tym obszarze prowadzenie działalności rolniczej (vide: załącznik nr 2 - w aktach sprawy). W świetle powyższych ustaleń wskazane obszary nie stanowią gruntów użytkowanych rolniczo i powierzchnie te należało wykluczyć z płatności co spowodowało ustalenie powierzchni PEG dla działki [...] na poziomie 5,53 ha, różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną (5,80 ha) a maksymalnym obszarem kwalifikowalnym wynosi 0,27 ha.

W przypadku działki ewidencyjnej nr [...] stwierdzono, iż w granicach przedmiotowej działki w części północno - wschodniej znajdują się tereny zakrzaczone i zadrzewione stanowiące zwarte obszary, natomiast w części zachodniej znajduje się budynek wraz z terenem przylegającym tj. podwórkiem załącznik nr 3 - w aktach sprawy). Tym samym obszary te nie mogą zostać zakwalifikowane do płatności z uwagi na brak prowadzonej na nich działalności rolniczej. Wobec powyższych ustaleń powierzchnia kwalifikowana do płatności na działce nr [...] wynosi 2,22 ha, a różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną (2,27 ha) a maksymalnym obszarem kwalifikowalnym wynosi 0,05 ha.

W przypadku działki ewidencyjnej nr [...] stwierdzono, iż w granicach przedmiotowej działki występują tereny zadrzewione i zakrzaczone, które nie mogą zostać zakwalifikowane do płatności z uwagi na brak prowadzonej na nich działalności rolniczej. W szczególności w południowo - wschodniej oraz po stronie zachodniej części działki obszary pokryte są zadrzewieniami, które stanowią zwarte obszary (vide: załącznik nr 4 - w aktach sprawy). Tym samym obszary te zostały wykluczone i powierzchnia działki do której mogą zostać przyznane płatności wyniosła 3,50 ha, a różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną (4,18 ha) a maksymalnym obszarem kwalifikowalnym wynosi 0,68 ha.

W przypadku działki ewidencyjnej nr [...] stwierdzono, że w jej granicach leżą obszary nieużytkowane rolniczo, tj. zwarte zadrzewienia. Znajdują się one w szczególności wzdłuż południowej granicy działki ( vide: załącznik nr 5 - w aktach sprawy). Wobec powyższych ustaleń powierzchnia kwalifikowana do płatności na działce nr [...] wynosi 1,08 ha, a różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną (1,13 ha) a maksymalnym obszarem kwalifikowalnym wynosi 0,05 ha.

W przypadku działki ewidencyjnej nr [...] stwierdzono, że w granicach przedmiotowej działki znajduje się obiekt budowlany wraz z działką siedliskową i terenem technicznym. Budynek znajduje się w południowej części działki (vide: załącznik nr 7 - w aktach sprawy). Wobec powyższych ustaleń powierzchnia kwalifikowana do płatności na działce nr [...] wynosi 2,0 ha, a różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną (2,04 ha) a maksymalnym obszarem kwalifikowalnym wynosi 0,04 ha.

W przypadku działki ewidencyjnej nr [...] stwierdzono w granicach przedmiotowej działki regularne zadrzewienia, tworzące zwarte obszary, biegnące wzdłuż południowej granicy działki ewidencyjnej (vide: załącznik nr 8 - w aktach sprawy). Wobec powyższych ustaleń powierzchnia kwalifikowana do płatności na działce nr [...] wynosi 0,49 ha, a różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną (0,50 ha) a maksymalnym obszarem kwalifikowalnym wynosi 0,01 ha.

W przypadku działki ewidencyjnej nr [...] stwierdzono w jej granicach zadrzewienia stanowiące zwarte obszary biegnące wzdłuż północnej granicy działki ewidencyjnej oraz części południowej (vide: załącznik nr 9 - w aktach sprawy). Wobec powyższych ustaleń powierzchnia kwalifikowana do płatności na działce nr [...] wynosi 0,10 ha, a różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną (0,17 ha) a maksymalnym obszarem kwalifikowalnym 0,07 ha.

W przypadku działki ewidencyjnej nr [...] stwierdzono w jej granicach obszary regularnie zadrzewione i zakrzaczone, tworzące zwarte obszary, które uniemożliwiają w tym obszarze prowadzenie działalności rolniczej. W szczególności obszar działki pokryty jest zadrzewieniami w centralnej części przedmiotowej działki (vide: załącznik nr 10 - w aktach sprawy). Tym samym obszary te zostały wykluczone a powierzchnia do której mogą zostać przyznane płatności wyniosła 0,78 ha, a różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną (0,79 ha) a maksymalnym obszarem kwalifikowalnym wynosi 0,01 ha.

Natomiast w przypadku działki ewidencyjnej nr [...] stwierdzono, iż w jej granicach znajdują się zadrzewienia stanowiące zwarte obszary, biegnące wzdłuż południowej granicy działki, które nie mogą zostać zakwalifikowane do płatności z uwagi na brak prowadzonej na nich działalności rolniczej (vide: załącznik nr 11 - w aktach sprawy). Obszary te zostały wykluczone z powierzchni do płatności i w związku z tym powierzchnia działki do której mogą zostać przyznane płatności wyniosła 1,58 ha, a różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną (1,72 ha) a maksymalnym obszarem kwalifikowalnym wynosi 0,14 ha.

Organ II instancji wskazał, że wykluczone obszary stanowią zwarte zadrzewienia i zakrzaczenia oraz obiekt budowlany (siedlisko), na których brak jest widocznych obszarów uprawowych oraz na których nie była prowadzona działalność rolnicza. Natomiast powierzchnie na których występują pojedyncze, rozrzucone drzewa nie utrudniające prowadzenia działalności zostały zakwalifikowane do płatności (vide: załączniki w aktach dotyczące działek ewidencyjnych nr [...]). Podkreślił, że tereny zadrzewione, zakrzaczone, obiekt budowlany (siedlisko) były wskazane przez stronę na załączniku graficznym złożonym wraz z wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2014 jako powierzchnie, na których prowadzona jest działalność rolnicza i zadeklarowane do płatności na wszystkich działkach ewidencyjnych. W związku z tym wskazane powyższej obszary wykluczone to takie, na których nie była prowadzona działalność rolnicza w myśl § 2 pkt 2 i pkt 5 Rozporządzenia ONW. Obszary, na których nie prowadzono działalności rolniczej, nie mogą zostać zakwalifikowane do płatności ONW na rok 2014.

Powołując regulacje § 1 ust. 1 pkt 5 oraz § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm (Dz. U. z 2014, poz. 1372 ) organ stwierdził, że obszary trwale zadrzewione, zakrzaczone jak również obiekt budowlany (siedlisko) występujące w granicach działek deklarowanych przez stronę do płatności na rok 2014, na których nie była prowadzona działalność rolnicza i które nie były poddawane zabiegom agrotechnicznym, nie spełniają wymogów w sprawie minimalnych norm, a zatem nie mogą zostać zakwalifikowane do płatności ONW. Obszary te, jako niekwalifikujące się do płatności ONW, zostały wyłączone z powierzchni PEG działek ewidencyjnych nr [...].

Tym samym w związku ze stwierdzonym faktem nieużytkowania części gruntów objętych wnioskiem powierzchnia PEG w/w działek ewidencyjnych została ustalona odpowiednio: nr [...] - 12,55 ha, nr [...] - 5,53 ha, nr [...] - 2,22 ha, nr [...] - 3,50 ha, nr [...] - 1,08 ha, nr [...] - 2,00 ha, nr [...] - 0,49 ha, nr [...] - 0,10 ha, nr [...] - 0,78 ha i nr [...] - 1,58 ha wobec deklarowanych przez wnioskodawcę powierzchni odpowiednio dla działki nr [...] - 12,79 ha, nr [...] - 5,80 ha, nr [...] - 2,27 ha, nr [...] - 4,18 ha, nr [...] - 1,13 ha, nr [...] - 2,04 ha, nr [...] - 0,50 ha, nr [...] - 0,17 ha, nr [...] - 0,79 ha i nr [...] - 1,72 ha. Ponadto na mocy decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] wykluczono z płatności obszar 0,85 ha (dotyczący działki ewidencyjnej nr [...]).

Podzielając w konsekwencji ustalenia poczynione przez organ I instancji Dyrektor OR ARiMR stwierdził, że w przypadku sprawy M.M., dotyczącej przyznania płatności ONW na rok 2014, wystąpiła różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną (64,31 ha) do płatności ONW, a powierzchnią stwierdzoną (61,90 ha) w kontroli administracyjnej wynoszącą 2,41 ha, co stanowi przedeklarowanie powierzchni na poziomie 3,89%. W następstwie przywołanych okoliczności organ I instancji prawidłowo ustalił, iż kwota płatności ONW, jaka przysługuje wnioskodawcy na rok 2014 wynosi 9 080,56 zł. W związku z faktem, iż pierwotnie wypłacono stronie z tytułu płatności ONW kwotę 10 095,52 zł, to koniecznym było wszczęcie postępowania w sprawie płatności nadmiernie pobranej.

Odnosząc się do złożonego odwołania organ II instancji stwierdził, że nie zawiera ono argumentów mających wpływ na wynik rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługiwało na uwzględnienie.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 10 Kpa uznał, że organ I instancji dokonał wszelkich czynności wynikających z tego przepisu poprzez zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego, poinformowanie o możliwości czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym oraz zakreśleniu terminu do dokonania tej czynności. Wywiódł, że art. 10 i art. 73 Kpa nie nakładają na organ obowiązku doręczania kserokopii sporządzonych w postępowaniu dokumentów, a możliwość zapoznania się z nimi i ustosunkowania do zebranych dowodów jest realizowana w trybie art. 10 Kpa i ten obowiązek został wypełniony. Strona w dniu 13 stycznia 2017 r. złożyła pismo o zapoznanie z aktami i z możliwości tej skorzystała w tym samym dniu poprzez dokonanie fotokopii akt sprawy nr [...] wraz z załącznikami graficznymi. Na jej żądanie zostały wydrukowane i okazane jej aktualne ortofotomapy czego potwierdzeniem są notatki służbowe pracowników sporządzone na tą okoliczność, które korespondują z argumentami, wskazanymi w odwołaniu, że zapoznała się z materiałem dowodowym jednak nie w całości.

W takiej sytuacji, w ocenie organu odwoławczego, wyjaśnienia pracowników należy uznać za wiarygodne, natomiast zarzuty strony za pozbawione tej cechy z uwagi na fakt, iż wzajemnie się wykluczają stwierdzeniami, że nie zapoznała się z materiałem a następnie, że zapoznała się, ale nie w całości. Dodatkowo podkreślił, iż o możliwości zapoznania się z aktami strona została również poinformowana poprzez organ odwoławczy w dniu 9 marca 2017 r., jednak z niej nie skorzystała. Ten fakt utwierdza organ odwoławczy w przekonaniu, że strona zapoznała się z aktami sprawy jak również zrobiła sobie z nich kopie ( vide: notatki służbowe pracowników Biura Powiatowego ARiMR - w aktach sprawy), skoro aktualne ortofotomapy przedstawiające sporne działki znajdowały się w aktach sprawy. W takim stanie sprawy, przy bierności strony w odniesieniu do gromadzenia materiału dowodowego, brak było podstaw do stwierdzenia naruszenia przez organ w toku sprawy administracyjnej zasad określonych w tej materii w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 7 i art. 77 § 1 Kpa).

Dyrektor OR ARiMR stwierdził, że w świetle opisanych powyżej faktów przesłuchanie świadków wskazanych przez stronę na okoliczność nieudostępnienia akt sprawy było niezasadne. Przewidziana w art. 136 Kpa możliwość przeprowadzenia na żądanie strony lub z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie zachodzi tylko wówczas, gdy organ odwoławczy ma wątpliwości co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Także zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa w okolicznościach sprawy pozostawały nieuzasadnione gdyż ustalenia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR dokonane zostały na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału w oparciu o zaktualizowane dane w systemie ewidencji działek rolnych, który zbadany został w sposób wyczerpujący. Tym samym organ I instancji podjął wszelkie niezbędne kroki dla dokładnego wyjaśnienia sprawy, oceniając zebrany materiał zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 5 ust 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki określone w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr 65/2011. Wprawdzie Kierownik BP ARiMR był w posiadaniu ortofotomap jednakże nie doszło do ich analizy przed dniem wydania decyzji o przyznaniu płatności ONW tj. nie doszło do wyznaczenia maksymalnego kwalifikowalnego do płatności obszaru. Zatem brak było podstaw do wydania decyzji innej niż przyznająca płatności ONW do całej deklarowanej powierzchni. W opinii organu odwoławczego w sprawie nie wystąpiła jednak druga przesłanka wynikająca z art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011 tj. że błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Z okoliczności stanu faktycznego wynika bowiem, że strona miała świadomość zgłoszenia do płatności ONW terenów zadrzewionych, zakrzaczonych jak również obiektu budowlanego czyli obszarów nieuprawnionych do płatności, obszarów na których nie jest prowadzona działalność rolnicza. Potwierdzeniem takiego stanu rzeczy są m.in. wykreślenia, które strona wskazała na załącznikach graficznych dotyczących przedmiotowych działek. Zauważyć jednak należy, iż skala wyłączeń dokonanych przez stronę jest niewspółmierna do faktycznego obszaru, na którym zobowiązała się ona w roku 2014 prowadzić działalność rolniczą. Organ podkreślił, że to na rolniku ciąży obowiązek deklarowania we wnioskach o przyznanie płatności danych zgodnych z aktualnym stanem faktycznym istniejącym na zgłaszanej działce. Nie można utożsamiać przekazywanego przez ARiMR maksymalnego obszaru kwalifikowanego do płatności danej działki ewidencyjnej jako tego, do którego automatycznie bezwarunkowo należą się płatności. Powierzchnia PEG jest obszarem maksymalnym do jakiego beneficjenci mogą otrzymać płatność jednakże powinni do tego spełniać szereg innych warunków m.in. prowadzić na deklarowanej powierzchni (która może, ale nie musi odpowiadać wartości powierzchni PEG) działalność rolniczą oraz utrzymywać grunty zgodnie z normami. Ponadto, rolnik powinien zadbać o to, aby zapewnić tożsamość danych zadeklarowanych we wniosku z danymi wskazanymi w materiale graficznym. Organ wskazał też nie zachodzą podstawy do odstąpienia od obowiązku dochodzenia kwoty nienależnie pobranych płatności z uwagi na jej wysokość, przekraczającą równowartość 100 euro.

11. W skardze na decyzję Dyrektora OR ARiMR M.M. zarzucił obrazę prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji Nr 65/2011, poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie oraz obrazę przepisów postępowania, tj. art. 10, 7, 77 § 1, 78 i 80 Kpa poprzez ich niezastosowanie w sprawie.

Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej oraz o wstrzymanie jej wykonalności.

W motywach skargi ponownie – analogicznie jak w odwołaniu - opisał przebieg swojej wizyty w Biurze Powiatowym w celu zapoznania się z aktami i trudności z uzyskaniem dostępu do całości akt, w szczególności aktualnych ortofotomap. Nie zgodził się ze stanowiskiem organu, jakoby do naruszenia art. 10 Kpa dochodziło jedynie poprzez niepowiadomienie strony o zgromadzonym materiale dowodowym i możliwości zapoznania się z tym materiałem i składania wniosków dowodowych. Zdaniem skarżącego, samo powiadomienie nie gwarantuje czynnego udziału w postępowaniu, jeżeli organ pozostaje bierny wobec strony, pomimo podejmowania przez nią aktywności w celu uzyskania dostępu do akt. Skarżący podkreślał, że w dniu w którym udał się do siedziby organu I instancji, celem wglądu do akt i sporządzenia z nich fotokopii, nie uzyskał do nich pełnego dostępu. Szczególnie zależało mu na dostępie do ortofotomap, które doprowadziły do ustalenia stanu faktycznego w sprawie, by mógł się do tych ustaleń ustosunkować. Jednak pracownik Agencji poinformował, że nie ma możliwości wglądu do tych map, ponieważ nie są one załączone do akt postępowania. Pracownik poinformował, że ma je w systemie w komputerze i nie może ich wydrukować. Z tych powodów złożył formalny wniosek o umożliwienie mu zapoznania się z mapami i sporządzenia ich fotokopii, bądź uzyskania wydruków, na który to wniosek organ nie odpowiedział. Wglądu do ortofotomap nie uzyskał z winy organu, ponadto mapy te nie znajdowały się fizycznie w aktach sprawy. Dlatego wnioskował pisemnie o ich udostępnienie. Gdyby uzyskał pełny dostęp do akt oraz ortofotomap, wówczas organ posiadałby stosowne oświadczenie w tym zakresie. Ponadto, gdyby ortofotomapy znajdowały się w aktach sprawy w chwili, gdy skarżący chciał się z nimi zapoznać, wówczas nie składałby formalnego wniosku o sporządzenie ich wydruków lub fotokopii oraz nie podnosiłby zarzutu w zakresie braku dostępu do całości akt zgromadzonych w sprawie.

W jego ocenie organ bezpodstawnie zaniechał przesłuchania wnioskowanego świadka na wskazane fakty świadczące o naruszeniu art. 10 Kpa. Okoliczności na jakie miał być przeprowadzony dowód z przesłuchania wnioskowanego świadka dotyczyły kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Skarżący zamierzał kwestionować fakty, jakie organ wywiódł na podstawie analizy ortofotomap z 2014 r., do których nie uzyskał dostępu, w związku z tym nie miał możliwości się do nich ustosunkować. Organ odwoławczy dał wiarę notatkom służbowym, o których fakcie sporządzenia jak i treści nie wiedział. Jego zdaniem zostały one sporządzone dopiero po zamknięciu postępowania dowodowego przed organem I instancji, na skutek podniesionego przez niego zarzutu w zakresie nieudostępnienia mu całych akt sprawy. Organ nie powinien ignorować twierdzeń skarżącego w tym zakresie i wobec sprzecznych stanowisk strony i pracownika organu winien przeprowadzić dowód, który rozwiałby wątpliwości w tym zakresie, czego jednak nie uczynił. W dniu, w którym skarżący chciał uzyskać wgląd w akta jak i przeglądać ortofotomapy poinformowano go, że nie ma możliwości podglądu oraz wydruku tych map, ponieważ są one w systemie w komputerze dostępne tylko dla pracownika Agencji. Nieprzeprowadzenie wnioskowanego przez stronę dowodu stanowi naruszenie art. 78 Kpa.

W związku z powyższym, organ w sposób rażący naruszył art. 10, 7, 77 § 1 i 80 Kpa ponieważ oparł zaskarżoną decyzję na ustaleniach faktycznych, które z uwagi na brak wypowiedzenia się przez stronę (pozbawioną w istocie prawa do czynnego udziału w postępowaniu) co do treści tych ustaleń oraz poprzedzających je dowodów w ogóle nie mogą być uznane za udowodnione i w związku z tym nie mogą stanowić podstawy faktycznej zaskarżonej decyzji. Poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie, na skutek odmowy udostępnienia stronie całości materiału dowodowego w sprawie i wypowiedzenia się strony co do zgromadzonych dowodów i materiałów oraz złożenia wyjaśnień mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, naruszona została też zasada swobodnej oceny dowodów w sprawie, gdyż organ poczynił istotne dla sprawy ustalenia faktyczne w zakresie dotyczącym przede wszystkim drugiej przesłanki negatywnej obowiązku zwrotu płatności wyrażonej w art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji Nr 65/2011, przy niepełnym materiale dowodowym, uznając bezpodstawnie tę okoliczność za udowodnioną.

W dalszej kolejności ponowił, w takim samym zakresie jak w odwołaniu, zarzut naruszenia art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji Nr 65/2011.

12. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

13. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2017 r. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

14. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (jednolity tekst: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej w oparciu o kryterium zgodności z prawem ( legalności ). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – jednolity tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369; powoływanej jako: Ppsa). W ramach sprawowanej kontroli sąd administracyjny dokonuje oceny legalności decyzji w granicach sprawy administracyjnej i nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 Ppsa ).

W myśl art. 133 § 1 Ppsa sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy z czego wprost wynika, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji publicznej w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Oczywistą konsekwencją powyższego jest więc, że sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną, lecz kontroli legalności zaskarżonej decyzji ostatecznej z perspektywy realizacji i przestrzegania przez organ administracji orzekający w sprawie, wiążących go, w zakresie dotyczącym dokonywania ustaleń faktycznych, reguł proceduralnych. Sąd administracyjny orzekając na podstawie akt sprawy, kontroli decyzji dokonuje z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu.

Wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji administracyjnej może nastąpić w przypadku stwierdzenia przez sąd, iż dotknięta jest ona co najmniej jednym z uchybień wymienionych w art. 145 § 1 Ppsa.

15. Przedmiotem kontroli pozostawała decyzja organu II instancji utrzymująca w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR o ustaleniu skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności ONW na rok 2014. Przeprowadzona we wskazanych ramach kontrola zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji też poprzedzającej ją decyzji Kierownika BP ARiMR wykazała zasadność skargi.

16. Płatność ONW na rok 2014, w stosunku do której orzeczono zaskarżoną decyzją o obowiązku zwrotu jej części jako nienależnie pobranej ze względu na zawyżenie powierzchni działek rolnych użytkowanych rolniczo, przyznana została skarżącemu na podstawie ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (t.j.: Dz. U. z 2013, poz. 173 ze zm.; powoływanej jako PROW) w zw. z § 3 ust. 1,2, i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 ( Dz.U. z 2009 r. nr 40 poz. 329 ze zm., powoływanego jako: rozporządzenie ONW ). Ustawa ta reguluje również zagadnienie zwrotu płatności ONW pobranych nienależenie lub w nadmiernej wysokości ( art. 1 pkt 2 ). Stosownie do 28 ust. 1 ustawy PROW pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. W myśl ust. 2 "pomocą i pomocą techniczną, pobranymi nienależnie, jest w szczególności pomoc:

1) wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem;

2) wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem;

3) wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji;

4) wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej.

Stosownie zaś do ust. 3 art. 28 tej ustawy właściwość i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, chyba że przepisy wydane na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3 stanowią inaczej.

Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW wynika też z przepisów rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r., które ma zastosowanie w odniesieniu do lat 2011-2014. Stosownie do ust. 1 art. 5 "W przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Zgodnie zaś z ust. 2 "Odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. Stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, ale nie jest niższa niż stopa procentowa stosowana na mocy przepisów krajowych przy odzyskiwaniu kwot.

W myśl ust. 3 art. 5 "obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Stosownie do przepisu art. 16 ust. 3 rozporządzenia 65/2011 "jeżeli stwierdzi się, że zatwierdzony obszar przypisany do danej grupy upraw jest większy niż obszar zadeklarowany we wniosku o płatność, do obliczania pomocy stosuje się obszar zadeklarowany. Jeżeli obszar zadeklarowany we wniosku o płatność jest większy niż zatwierdzony obszar przypisany do tej grupy upraw, pomoc oblicza się na podstawie zatwierdzonego obszaru przypisanego do tej grupy upraw. Jeżeli jednak różnica między całkowitym zatwierdzonym obszarem a całkowitym obszarem zadeklarowanym we wniosku o płatność w przypadku danego środka wynosi do 0,1 hektara włącznie, zatwierdzony obszar uważa się za równy obszarowi zadeklarowanemu. Na potrzeby tego wyliczenia uwzględnia się jedynie zawyżenie powierzchni obszarów na poziomie grupy upraw. Akapit trzeci nie ma zastosowania w przypadku, gdy różnica przekracza 20 % całkowitego obszaru zadeklarowanego w celu objęcia płatnością. Jeżeli ten sam obszar stanowi podstawę wniosku o płatność w ramach więcej niż jednego środka obszarowego, obszar ten uwzględnia się osobno dla każdego ze środków ( ust. 4 ). Jak zaś stanowi ust. 5 "w przypadku, o którym mowa w ust. 3 akapit drugi, pomoc oblicza się na podstawie zatwierdzonego obszaru pomniejszonego o podwojoną różnicę, którą stwierdzono, jeżeli różnica ta przekracza albo 3 % albo dwa hektary, ale nie więcej niż 20 % zatwierdzonego obszaru".

16. Postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji organu odwoławczego przeprowadzone zostało w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( powoływanej jako: ustawa o Agencji ) do którego odsyła ustawa PROW. Zgodnie z tym przepisem ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Postępowanie, o którym stanowi art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, jest samodzielnym postępowaniem, w którym - w drodze decyzji administracyjnej - następuje ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej i finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Przedmiotem tak ukierunkowanego postępowania pozostaje zbadanie, czy doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wymienionych w tym przepisie.

Ustalenie czy przyznane uprzednio kwoty pomocy bądź płatności zostały przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, może wynikać z ustaleń dokonanych zarówno w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. Zarówno jednak wówczas, gdy w postępowaniu o ustalenie kwot nadmiernie pobranych lub nienależnie pobranych środków publicznych przesłanka ta została ustalona w oparciu o dowody przeprowadzone w tej sprawie jak i wtedy, gdy wynika ona z ostatecznych decyzji uchylających lub stwierdzających nieważność decyzji w przedmiocie przyznania płatności czy pomocy, jest to kwestia mieszcząca się w sferze ustaleń faktycznych, a zatem prawidłowego zastosowania art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji ( vide: wyrok NSA z 29 czerwca 2012 r., II GSK 822/11, LEX nr 1217427). Brak jest podstaw aby zasadnie wywodzić, że warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania, ostatecznych decyzji przyznających płatności ( vide: wyrok NSA z 15 listopada 2012 r., II GSK 1518/11, LEX nr 1276366, wyrok NSA z dnia 12 sierpnia 2016 r. II GSK 56815 ; baza orzeczeń nsa).

17. W kwestii wiążących organ regulacji prawnych, kształtujących prawidłowy przebieg postępowania zmierzającego do wydania decyzji w oparciu o przepis art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, sprawa dotycząca ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności nie jest sprawą dotyczącą przyznania pomocy, wobec czego toczyć się powinna według reguł wyznaczonych przez Kodeks postępowania administracyjnego. Ustawa o ARiMR nie ustanawia bowiem żadnych odstępstw od zasad określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego ( vide: wyroki NSA z dnia 22 marca 2017 r. II GSK 5100/16 i II GSK 4751/16 ; baza orzeczeń nsa.gov.pl. ).

18. Zważywszy na przedmiot zaskarżenia podkreślenia wymaga, że wydanie decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności wymaga jednoznacznego ustalenia przez organy Agencji, że wypłacone beneficjentowi środki pieniężne miały taki charakter. Kwotą nadmiernie pobranych środków publicznych jest kwota nadwyżki dokonanej przez organ wypłaty nad wynikającą z ustawy (decyzji). Kwota nadmiernie pobranych środków publicznych jest kwotą wypłaconą w wysokości wyższej niż należna. Z kolei, kwota nienależnie pobranych środków publicznych, to kwota wypłacona przez organ w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wypłacenia albo obowiązek ten istniał, ale wygasł. Istota omawianej instytucji polega na tym, że organ dokonuje wypłaty wówczas, gdy nie musi tego robić (nie istnieje obowiązek wypłaty), albo płaci za dużo (kwota wypłaty przewyższa kwotę należną). W obu przypadkach świadczenie organu dokonane na rzecz osoby przewyższa to, czego wymaga od organu przepis prawa. Ta nadwyżka świadczenia, ponad obowiązkową, jest niepodatkową należnością budżetową podlegającą zwrotowi ( vide: wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 listopada 2014 r. II SA/Go 720/14 baza orzeczeń nsa.gov.pl.

19. Jak już wskazano w postępowaniu prowadzonym w celu wydania decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji to organ, stosownie do reguł określonych w art. 7, art. 77 Kpa organ winien dokonać nie budzących żadnych wątpliwości ustaleń, po wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sprawie, a wydane rozstrzygnięcie powinno być w sposób należyty i przekonywujący uzasadnione zgodnie z zasadami zawartymi w art. 11 i art. 107 § 3 Kpa. Zatem to na organie ciąży wyłączny obowiązek wykazania, iż wypłacone stronie płatności miały charakter nienależny lub nadmierny w całości lub w części. Organ powinien też w toku postępowania uwzględniać wnioski dowodowe strony zmierzające do wykazania okoliczności istotnych dla sprawy. W myśl art. 78 § 1 Kpa żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Powołane wyżej zasady obowiązują zarówno w postępowaniu przed organem pierwszej, jak i drugiej instancji, którego obowiązkiem jest nie tylko kontrola kwestionowanego aktu, ale również ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy.

19. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art.10 § 1 Kpa oraz art. 7 i 77 § 1 , 80, 107 § 3 Kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 §1 pkt 1 lit. c Ppsa ).

W pierwszej kolejności wskazać należy, że wbrew wywodom organu odwoławczego w sprawie doszło do istotnego uszczuplenia praw procesowych skarżącego. Jak już wskazano postępowanie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności np. ONW toczy się według reguł wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego. Prowadzący je organ pozostaje zatem "gospodarzem" tego postępowania i jego obowiązkiem jest czuwać by jego przebieg był na bieżąco dokumentowany w aktach sprawy i by akta sprawy pozostawały w takim stanie, by strona mogła zapoznać się z nimi w toku postępowania. Obowiązkiem organu jest też dokumentować w aktach - i to na bieżąco - zdarzenia mogące mieć wpływ na ocenę prawidłowości jego przebiegu.

20. W okolicznościach sprawy za bezpodstawne należy uznać stanowisko Dyrektora OR ARiMR co do zapewnienia skarżącemu w postępowaniu przed organem I instancji możliwości zapoznania się z pełnymi aktami sprawy w sposób zapewniający mu warunki pozwalające na ustosunkowanie się do najistotniejszych, z punktu widzenia przedmiotu sprawy, okoliczności związanych z uznaniem przez organ, że doszło do zawyżenia powierzchni działek rolnych zadeklarowanych do płatności ONW, co wiązało się z udostępnieniem materiału fotograficznego sporządzonego w dniach 29 kwietnia i 20 maja 2014 r.

Przede wszystkim wskazać należy, że wersja wydarzeń dotyczących przebiegu wizyty skarżącego w siedzibie organu I instancji w dniu [...] stycznia 2017 r. pozostawała całkowicie odmienna od wersji wynikającej z notatek służbowych pracowników BP ARiMR, datowanych na ten sam dzień. Z notatek wynika iż stronie udostępniono akta administracyjne i wydrukowane ortofotomapy na skutek złożenia wniosku z dnia [...] stycznia 2017 r. Z wersji skarżącego wynika natomiast, że to czynione mu przez pracownika BP ARiMR trudności z udostępnieniem materiału dowodowego skłoniły go do złożenia pisemnego wniosku, na którego załatwienie oczekiwał.

Zdaniem Sądu, tezę skarżącego o niekompletności akt administracyjnych sprawy prowadzonej przez organ I instancji najlepiej potwierdza ich aktualna zawartość, przekazana Sądowi wraz ze skargą. Akta te w zakresie materiału zdjęciowego zawierają bowiem jedynie dwa czarno-białe zrzuty ekranowe zdjęć lotniczych, całkowicie nieczytelne co do zobrazowanych na nich działkach. Nie wiadomo zresztą czy są to owe "załączniki graficzne" czy "wydrukowane na wniosek strony i okazane jej aktualne ortofotomapy" o których rozwodzi się organ II instancji. Zważyć należy, iż postępowanie w sprawie ustalenia kwoty niezależnie pobranych płatności wszczęte zostało w odniesieniu do kilkunastu ze zgłoszonych działek, zatem trudno uznać, że owe dwa wydruki stanowią pełny materiał zdjęciowy, którym dysponował organ I instancji, ustalając użytkowaną rolniczo powierzchnię działek deklarowanych przez stronę.

Dodatkowo wskazać należy, iż notatki pracowników organu I instancji stwierdzające, iż skarżący miał odmówić dokonania potwierdzenia zapoznania się z aktami sprawy i udostępnionymi mu rzekomo aktualnymi ortofotomapami sporządzone zostały dopiero ponad dwa miesiące później i dołączone do akt sprawy na etapie postępowania odwoławczego. Okoliczność, że powstały "post factum" stanowi o istotnej wadliwości działania Kierownika BP ARiMR. Fakt tego rodzaju, gdyby rzeczywiście miał miejsce, powinien być w aktach administracyjnych organu I instancji utrwalony w momencie jego zaistnienia i udokumentowany w aktach administracyjnych trybie opisanym w art. 72 Kpa.

Sporządzenie wskazanych notatek dopiero w dniu [...] marca 2017 r. świadczy o tym, że w istocie powstały na potrzeby postępowania odwoławczego i w związku z zarzutami podniesionymi przez skarżącego. W takiej sytuacji nie mogły one stanowić wiarygodnego dowodu prawdziwości okoliczności w nich opisanych. W takiej sytuacji obowiązkiem organu odwoławczego było zweryfikować oświadczenia pracowników BP ARiMR z dowodem zaoferowanym przez skarżącego, czego zaniechał.

Nie można też za zasadne uznać wywodów organu odwoławczego co do sanowania ewentualnych uchybień organu I instancji w tym zakresie przez zapewnienie skarżącemu możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy na etapie postępowania odwoławczego. Organ odwoławczy zdaje się nie dostrzegać, iż postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne i prawo do takiego, rzetelnie przeprowadzonego postępowania strona musi mieć rzeczywiście zagwarantowane. Skarżący niezwłocznie po zawiadomieniu go o wszczęciu postępowania – zatem z należyta dbałością o własne interesy - podjął aktywność procesową i udał się do organu I instancji w celu zapoznania się z aktami sprawy, który - jak zdają się wskazywać okoliczności - nie był w istocie przygotowany na udostępnienie mu akt administracyjnych z pełnym materiałem dowodowym, w oparci o który następnie orzekał. W konsekwencji skarżący pozbawiony został możliwości złożenia wyjaśnień czy też sformułowania wniosków dowodowych dotyczących okoliczności merytorycznych mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy przez organ I instancji na etapie postępowania przez tym organem. Zgłoszenie ewentualnych zarzutów czy dowodów, na skutek uchybień Kierownika BP ARiMR dopiero w postępowaniu odwoławczym, pozbawiałoby stronę prawa do ich oceny przez organy dwóch instancji, a tym samym prowadziło do naruszenia art. 15 Kpa.

20. W ocenie Sądu w sprawie doszło też do innych uchybień natury procesowej. Z zaskarżonej decyzji – mimo jej obszerności - nie wynika bowiem, w sposób nie budzący wątpliwości, że wypłacona skarżącemu płatność ONW było faktycznie świadczeniem w części nienależnym.

21. Stanowisko organów obu instancji opiera na uznaniu, iż skarżący we wniosku z dnia [...] maja 2014 r. zadeklarował do płatności ONW na 2014 r. powierzchnię działek rolnych większą niż faktycznie użytkowana rolniczo. Ustalenia te mają wynikać - jak to określił organ II instancji z "załączników w aktach sprawy" stanowiących zrzuty ekranowe zdjęć lotniczych wykonanych dnia 29 kwietnia i 20 maja 2014r. Pozbawione są one jednak jakiejkolwiek analizy czy opisu (poza oznaczeniem ich nr działek ewidencyjnych na których miały znajdować się zadeklarowane działki rolne, których powierzchnia użytkowana została przez organy zakwestionowana. Tym samym nie jest możliwa ocena stanowiska wyrażonego przez organy w zaskarżonej decyzji. Zauważyć należy, iż organ odwoławczy, mimo że przedmiotem deklaracji rolnika do płatności pozostają działki rolne ( oznaczane literowo ) czyli powierzchnie użytkowane rolniczo na działkach ewidencyjnych, poddał analizie właśnie działki ewidencyjne. Swoje wywody odnośnie zadrzewień i zakrzaczeń, obiektu budowlanego – tj. powierzchni skutkujących wyłączeniem z produkcji rolniczej ( ograniczające się w istocie do arbitralnego stwierdzenia ich występowania, bez analizy ) odnosił do tych działek.

22. Jak wynika, z zawartego w pkt VII wniosku o płatność, oświadczenia wnioskodawcy o powierzchni działek ewidencyjnych, to w odniesieniu do większości z nich ich powierzchnia jest większa od powierzchni działek rolnych na tych działkach zadeklarowanych. Oznacza to, że skoro sam skarżący, składając wniosek o płatności na rok 2014 zadeklarował do nich działki rolne o powierzchniach mniejszych niż działki ewidencyjne na których się znajdują to już częściowo uwzględnił powierzchnie wyłączone z działalności rolniczej.

Organy zatem zweryfikowaną w wyniku zdjęć lotniczych z 29 kwietnia i 20 maja 2014 r. powierzchnię PEG na działkach ewidencyjnych powinny analizować w odniesieniu do deklarowanej przez rolnika powierzchni działek rolnych na tychże działkach ewidencyjnych, wykazując konkretnie, iż zakres dokonanych wyłączeń nie odpowiadał powierzchni PEG.

23. Brak w aktach sprawy jakiejkolwiek analizy uzyskanego materiału zdjęciowego, poza powołaniem się w uzasadnieniu decyzji na sam fakt występowania zadrzewień i zakrzaczeń jak też brak wyjaśnienia sposobu wyliczenia obszarów zadrzewionych czy zakrzaczonych stanowi o naruszeniu przepisów § 4 i 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm ( tekst jednolity Dz.U. z 2014 r., poz. 1372).

Stosownie do powołanych regulacji ( § 4 ) grunty rolne, o których mowa w § 1, nie powinny być porośnięte drzewami i krzewami, z wyjątkiem:

1) drzew i krzewów:

a) niepodlegających wycięciu zgodnie z przepisami ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody,

b) mających znaczenie dla ochrony wód i gleb,

c) niewpływających na prowadzoną na tych gruntach produkcję roślinną;

2) gruntów, o których mowa w § 1 ust. 1 pkt 2-4 oraz ust. 3, które mogą być porośnięte pojedynczymi drzewami i krzewami, jeżeli drzewa te i krzewy nie wpływają na prowadzoną na tych gruntach produkcję roślinną, a ich liczba nie przekracza 50 sztuk na hektar.

W myśl § 5 powierzchnię gruntów rolnych, na której znajdują się:

1) oczka wodne, w rozumieniu przepisów o ochronie gruntów rolnych i leśnych, o łącznej powierzchni mniejszej niż 100 m2 w obrębie działki rolnej,

2) rowy, nieutwardzone drogi dojazdowe wydzielone w obrębie działek rolnych, pasy zadrzewień, żywopłoty, ściany tarasów, których szerokość w obrębie działki rolnej nie przekracza 2 m i które nie stanowią odrębnej działki ewidencyjnej

- uznaje się za utrzymywaną zgodnie z normami.

Organ jedynie powołał się na przytoczone regulacje, nie wykazując, że stan zadrzewienia przekracza wynikające z nich normy na 1 ha i nie rozważając w szczególności kwestii, czy stan zadrzewienia na weryfikowanych działkach rolnych nie wpływa na prowadzoną produkcję roślinną. Mieć bowiem należy na uwadze fakt, że zadeklarowane grunty, to trwałe użytki zielone ( łąki trwałe kośne i pastwiskowe).

24. W odniesieniu do przedmiotu sprawy nie budzi wątpliwości zasadność posługiwania się przez organy orzekające w sprawie - dla zaktualizowania powierzchni PEG i zweryfikowania powierzchni zadeklarowanych przez skarżącego jako użytkowane rolniczo - ortofotomapą cyfrową czyli zdjęciem powierzchni ziemi wykonanym z samolotu lub satelity i przetworzonym do postaci metrycznej. Jest to opracowanie geodezyjne wykonywane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Ortofotomapy cyfrowe pozyskiwane są w trybie 12 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne ( tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1629), a po wykonaniu podlegają przekazaniu do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Należy podkreślić, iż ortofotomapy cyfrowe wykonane są w układzie współrzędnych płaskich prostokątnych, tj. państwowym systemem odniesień przestrzennych i stanowią najlepsze ogólnie dostępne źródło dokonywania pomiarów powierzchni oraz interpretacji w zakresie zagospodarowania gruntami i ich użytkowania. Stanowią podstawowy dokument do wykonywania pomiarów i kompleksowej oceny powierzchni kwalifikowanej w ramach działki ( vide: wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2016 r., II GSK 1229/15 ). Trzeba również wskazać na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 10 kwietnia 2014 r., C-485/12 w sprawie Maatschap T. van Oosterom en A. van Oosterom-Boelhouwer przeciwko Staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, w którym tenże Trybunał nie zakwestionował możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku wyłącznie w oparciu o dane informatyczne oparte na zdjęciach lotniczych. W uzasadnieniu Trybunał stwierdził, że fotointerpretacja obrazów satelitarnych lub zdjęć lotniczych również może służyć do ustalenia powierzchni kwalifikującej się do pomocy w ramach kontroli administracyjnych. Ze względu na złożoność zintegrowanego systemu i na fakt, że kontrole administracyjne w odróżnieniu od kontroli na miejscu, które mogą być przeprowadzone za pomocą prób kontrolnych, muszą dotyczyć wszystkich wniosków o pomoc, korzystanie ze środków technicznych i odpowiednich metod kontrolnych jest bowiem niezbędne, aby móc skutecznie rozpatrywać dużą liczbę wniosków. Stąd trafnie w orzecznictwie przyjmuje się, że ustalenia powierzchni działki użytkowanej rolniczo na podstawie ortofotomap jest wystarczające, a pomiar na podstawie ortofotomap jest aktualny i precyzyjny.

Nie może jednak umykać z pola widzenia, że ortofotomapa jest jedynie narzędziem służącym wykonaniu pomiarów. Wyniki użycia tego narzędzia muszą być poddane analizie i ujawnione w postaci materiału dowodowego znajdującego też odzwierciedlenie i ocenę w uzasadnieniu podjętego przez organ Agencji rozstrzygnięcia w sposób pozwalający nie budzące wątpliwości wykazanie, że doszło do zawyżenia powierzchni deklarowanej jako użytkowana rolniczo, czego w sprawie zabrakło.

25. W ocenie Sądu wyjaśnienia też wymaga kwestia dotycząca działki "ŹA" wymienionej w piśmie z dnia [...] stycznia 2017 r. o wszczęciu postępowania w sprawie jako jedna z działek w stosunku do których stwierdzone zostały nieprawidłowości.

Analiza akt sprawy wskazuje, że we wniosku z [...] maja 2014 r. na działce ewidencyjnej nr [...] została zadeklarowana działka rolna "Ź" o powierzchni 1,44 ha. Skarżący w dniu 4 sierpnia 2014 r. dokonał zmiany wniosku, deklarując na działce ewidencyjnej [...] działkę rolną "Ź" o powierzchni 1,21 ha. W wyniku kolejnej zmiany wniosku, dokonanej w dniu 18 sierpnia 2014 r. na działce ewidencyjnej [...] zadeklarował działkę rolną "Ź" o powierzchni 1,04 ha oraz działkę rolną "ŹA" o powierzchni 0,40 ha.

Organ II Instancji ( który jak już wskazano wadliwe posługuje się pojęciem działek ewidencyjnych ) na stronie 19/20 uzasadnienia decyzji stwierdził, że na działce ewidencyjnej [...] "powierzchnia kwalifikowana do płatności wynosi 0,10 ha, a różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną (0,17 ha ) a maksymalnym obszarem kwalifikowanym wynosi 0,07 ha". Tymczasem – jak już wskazano – z akt wynika, że na działce ewidencyjnej [...] rolnik nie deklarował działki rolnej o powierzchni 0,17 ha, ale dwie działki rolne o powierzchni 1,04 ha i 0,40 ha. Jednocześnie w decyzji ( na stronie 12 ) organ odwoławczy wymienia działkę "ŻA" jako położoną na działce ewidencyjnej [...] na której "powierzchnia deklarowana 0,17 ha jest większa od maksymalnej powierzchni PEG (0,10 ha ) o 0,07 ha".

Uważna lektura zawartości akt administracyjnych uprawnia do stwierdzenia, że skarżący ani we wniosku, ani w jego korekcie i dokonywanych zmianach nie deklarował działki rolnej "ŻA" do płatności ONW.

26. Zdaniem Sądu wadliwość kontrolowanych decyzji organów ARiMR dotyczy też uwzględnienia przy ustaleniu powierzchni przedeklarowanej ponownie powierzchni działki rolnej B na działce ewidencyjnej nr [...]. We wniosku z dnia [...] maja 2014 r. skarżący zadeklarował do płatności ONW powierzchnię działek rolnych wynoszącą 64,34 ha. W decyzji z [...] listopada 2014 r., przyznającej płatność ONW uwzględniona została powierzchnia 63,46 ha ( z pominięciem działki rolnej AHA - 0,03 ha, na działce ewidencyjnej nr [...] i działki rolnej B - 0,85 ha na działce ewidencyjnej nr [...]), a wobec nieprzekroczenia progu przedeklarowania ( 3% albo 2 ha ) zastosowana sankcja polegała na przyznaniu płatności do zatwierdzonego obszaru. Tak więc zatwierdzony tą decyzją obszar, za który skarżący otrzymał płatność ONW wynosi 63,46 ha. Skoro pomoc oblicza się na podstawie zatwierdzonego obszaru pomniejszonego o podwojoną różnicę, którą stwierdzono, jeżeli różnica ta przekracza albo 3 % albo dwa hektary, ale nie więcej niż 20 % zatwierdzonego obszaru, to zdaniem Sądu - w okolicznościach tej konkretnej sprawy- ewentualne ustalenie wielkości przedeklarowania powierzchni użytkowanej rolniczo, po jej zweryfikowaniu w oparciu o nowe otrofotomapy, powinno być ustalane w odniesieniu do obszaru zatwierdzonego w decyzji z [...] listopada 2014 r., a już nie do obszaru zadeklarowanego we wniosku o płatność ONW skoro jedna sankcja została już zastosowana. W sprawie ustalenie to pozostaje o tyle istotne, że stwierdzenie drobnych, a nieumyślnych nieprawidłowości i przedeklarowanie o mniej niż 3% powierzchni nie pociąga za sobą żadnych sankcji oczywiście oprócz tego, że płatność przyznana jest do powierzchni stwierdzonej.

27. Co do naruszenia przepisów prawa materialnego tj. przywołanego już wcześniej przepisu art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011 przez jego niezastosowanie jak i w kontekście wyrażonego w decyzjach stanowiska organów co, że wydanie decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. nastąpiło bez analizy posiadanych już wówczas nowych zdjęć lotniczych z kwietnia i maja 2014 r. nie budzi wątpliwości, że zaistniał błąd organów Agencji. W judykaturze przyjmuje się, iż błąd organu zachodzi, gdy jest on wynikiem nieprzeanalizowania dostępnej mu ortofotomapy ( vide: wyrok WSA w Białymstoku z dnia 27 sierpnia 2014 r., I SA/Bk 228/14, wyrok WSA w Opolu z dnia 20 grudnia 2013 r., II SA/Op 406/13; baza orzeczeń.nsa.gov.pl).

Z kolei kwestia błędu i jego charakteru jako możliwego do wykrycia przez rolnika w zwykłych okolicznościach, o jakim mowa w ust. 3, w sytuacji "przedeklarowania" powierzchni działek rolnych wiąże się z zagadnieniem odpowiedzialności za merytoryczną treść wniosku o płatności. Podkreślenia wymaga, że za rzetelność danych we wniosku o przyznanie płatności odpowiada rolnik. Powinien on – jako beneficjent – być najlepiej zorientowany co do zakresu w jakim grunt jest użytkowany rolniczo zgodnie z normami ( vide: wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r., II GSK 609/09). Nie zmienia tego fakt, przekazania rolnikowi spersonalizowanego wniosku, z którego wynika maksymalny obszar powierzchni kwalifikowanej ( PEG ). Jest to bowiem jedynie dokument pomocniczym przy wypełnianiu wniosku. Ponadto informacja ta z uwagi na termin jej przesłania ( styczeń ), jest przygotowywana na podstawie wcześniejszych danych, tym samym z zasady może się różnić od stanu faktycznego dotyczącego danego roku. Jednak to obowiązkiem rolnika jest deklarowanie powierzchni faktycznie użytkowanej rolniczo, zgodnej ze stanem faktycznym w roku składania wniosku. Czy błąd mógł zostać wykryty przez beneficjenta należy natomiast oceniać wg stanu na chwilę płatności pomocy ( vide: wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 2 lipca 2015 r., C – 864/13).

Gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności ( a taki charakter ma błąd organu polegający na niezweryfikowaniu powierzchni deklarowanych działek w sytuacji posiadania aktualnych ortofotomap), obowiązek zwrotu nadmiernej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Upływ terminu 12 miesięcy od dokonania płatności do powiadomienia o decyzji o zwrocie, w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego, sprawia, że obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, pod warunkiem, że spełnione zostaną wszystkie przesłanki określone w art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011 tj. zaistnienie błędu organu oraz niemożność jego wykrycia przez beneficjenta ( vide: wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 26 lutego 2014, II SA/Bd 1460/13, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 maja 2014 r., III SA/Lu 791/13). Zatem w sytuacji błędu, który możliwy był do wykrycia przez rolnika w zwykłych okolicznościach, upływ wskazanego terminu 12 miesięcy nie znosi obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Konieczna jest zatem w niniejszej sprawie wnikliwa analiza stanu faktycznego dla oceny charakteru błędu – o ile zostanie potwierdzone w ponowionym postępowaniu - zawyżenie zadeklarowanej do płatności ONW na 2014 r. powierzchni działek rolnych.

28. Mając na uwadze wskazane okoliczności orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ) i - w oparciu o przepis art. 135 Ppsa – decyzji organu I instancji. Mimo uwzględnienia skargi Sąd nie orzekał w przedmiocie kosztów postępowania z uwagi na brak wniosku skarżącego w tym przedmiocie.