Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 31/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2006-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2006 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej decyzją z dnia 9 kwietnia 2004 r., na podstawie art. 104 k.p.a. w związku z art. 4 ust. 1, art. 32 ust.1, art. 43 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 1998 r., nr 64, poz. 414, ze zm.) odmówił S. M. przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów adwokackich.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż w związku ze złożonym przez S. M. wnioskiem o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego przeprowadzone zostało postępowanie administracyjne. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że wnioskodawca stosownie do treści art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej posiadał prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Organ odmówił jednakże przyznania żądanego świadczenia z uwagi na okoliczność, że zgodnie z obowiązującymi przepisami zasiłek celowy może być przyznany tylko w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej.

MOPS, powołując się na art. 32 ust. 1 ustawy wyjaśnił, iż taka forma pomocy może być przeznaczona w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. W ocenie organu koszty poniesione na wynagrodzenie adwokata nie stanowią niezbędnej potrzeby bytowej, a tylko zaspokojenie takiej potrzeby bytowej ma uzasadnienie dla przyznania pomocy w formie zasiłku celowego.

Ponadto organ wskazał, że kwestie pomocy prawnej w postępowaniu przed sądami powszechnymi reguluje Kodeks postępowania cywilnego, bądź Kodeks postępowania karnego.

Ustawy te zawierają regulacje instytucji, które służą osobom nie posiadającym środków do prowadzenia postępowania.

Organ wyjaśnił także, że MOPS realizując cele określone w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez przyznanie pomocy społecznej w formie schronienia i posiłków, zaspokoił niezbędne potrzeby życiowe skarżącego oraz umożliwił mu bytowanie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł S. M.

W uzasadnieniu podnosił, iż posiada wiedzę na temat przepisów kodeksu postępowania cywilnego oraz karnego przewidujących możliwość przyznania adwokata i radcy prawnego z urzędu. Zdaniem S. M. strona postępowania sadowego nie ma jednak obowiązku korzystania z instytucji obrońcy z urzędu.

Sprawy, w których występuje odwołujący się przed Sądem Apelacyjnym, w jego ocenie są sprawami związanymi z zaspokajaniem potrzeby bytowej. Odmowa przyznania mu środków pieniężnych na pokrycie kosztów adwokackich adwokata z własnego wyboru w przekonaniu S. M. wyrządza mu nieodwracalną krzywdę i szkodę materialną.

Po rozpatrzeniu środka zaskarżenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 7 grudnia 2005 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 39 ust. 1. art. 40 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu drugiej instancji, co do odmowy przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów pomocy prawnej.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż przepis art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jednoznacznie określa komu i na co mogą być przyznane zasiłki celowe. Organ wyjaśnił także, iż art. 39 ustawy przykładowo wymienia cele, na które można przyznać niniejszy zasiłek, jednakże zawsze musi zostać spełniona przesłanka zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej w sposób bezpośredni. Cel na jaki odwołujący się pragnie uzyskać pomoc finansową w ocenie organu nie jest związany z zaspokojeniem potrzeby bytowej w rozumieniu powołanego przepisu. Cel taki musi być bowiem jednoznacznie związany z taką potrzebą i wynikać z bieżącej sytuacji podopiecznego.

S. M., jak wynika z akt sprawy, spełnił kryteria osoby, której może zostać przyznana pomoc społeczna. Pomoc ta zresztą jest mu przyznawana w formie schronienia i posiłków. Nie oznacza to jednak, że osobie, której przysługuje pomoc społeczna może zostać przyznany zasiłek celowy na wskazany wyżej cel.

Organ drugiej instancji podzielił także stanowisko MOPS co do stwierdzenia, iż odwołujący się spełniał kryteria przewidziane dla osób które mogą ubiegać się o pomoc prawną z urzędu zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego i karnego.

Skoro zatem ustawodawca ustanowił instytucje prawa, które przewidują możliwość uzyskania nieodpłatnej pomocy prawnej w zakresie spraw, które ich dotyczą, to S.M. powinien był z nich skorzystać. Środki jakimi dysponuje organ pierwszej instancji z założenia nie mogą być bowiem przeznaczone na cel, na jaki o ich przyznanie ubiega się odwołujący.

Kolegium ponadto stwierdziło, iż nie doszło do naruszenia zasad postępowania administracyjnego wskazanych przez S. M.

Skargę na powyższą decyzje wniósł S. M., zarzucając naruszenie prawa poprzez wprowadzenie niejawności postępowania, stronniczość i bezczynność organu oraz naruszenie zasady równości wobec prawa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz w uzasadnieniu ponowiło argumentację faktyczną i prawną zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).

W przedmiotowej sprawie skarga nie jest zasadna.

Organy administracji obu instancji rozstrzygając sprawę dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, a także prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego oraz zastosowały właściwe przepisy prawa materialnego.

Zgodnie z obowiązującym w chwili podjęcia zaskarżonej decyzji art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm.) zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego bądź w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (art. 40 ust. i 2 ustawy).

Ustawa przewiduje także możliwość udzielenia pomocy społecznej w formie zasiłku celowego osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne.

Należy wskazać, że skarżący, zgodnie z dokumentacją znajdującą się w aktach, spełnia kryteria osoby, której przysługuje prawo do korzystania z pomocy społecznej, w tym z zasiłku celowego. S. M. nie posiada bowiem dochodu, jest osobą bezdomną i bezrobotną bez prawa do zasiłku.

Skarżący miał prawo złożenia wniosku o udzielenie mu zasiłku celowego, należy jednakże pamiętać, że fakt spełniania kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia. Zadaniem organu jest ocena spełnienia warunków uzasadniających przyznanie pomocy w tej formie (Wyrok WSA w Warszawie, z dnia 23 kwietnia 2004 r., sygn. I SA 2859/2003).

Jednym z takich warunków jest wskazanie przez skarżącego, iż pomoc, o którą się ubiega zostanie przeznaczona na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, co stanowi kryterium uzyskania zasiłku celowego.

"Niezbędna potrzeba bytowa" w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej to w szczególności zakup żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Środki z zasiłku celowego powinny być przeznaczone zatem na bezpośrednie finansowanie takich potrzeb, które wynikają z konieczności życiowej, jak żywność, leki, środki służące przeżyciu (odzież, remont, naprawa mieszkania). Inaczej mówiąc, chodzi o środki niezbędne do godnego życia, w tym także umożliwiające podstawowe funkcjonowanie w społeczeństwie, np. koszt zakupu biletu miesięcznego, zakup książek do szkoły dla dzieci.

Zdaniem Sądu, pokrycie kosztów pomocy prawnej nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej (por. wyrok NSA z 21 grudnia 1999r. , I SA 1450/99, LEX nr 48594).

Trafnie w tej sprawie organy obu instancji zauważyły, że jeśli skarżący chciał skorzystać z pomocy prawnej w związku z prowadzoną przed sądem sprawą, w której był stroną, to mógł ubiegać się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 117 k.p.c.). Możliwość taką przewidują przepisy kodeksu postępowania cywilnego oraz kodeksu postępowania karnego dla osób zwolnionych z kosztów postępowania. S. M. ze względu na swoją trudna sytuację bytową zostałby zakwalifikowany do kręgu osób zwolnionych z kosztów postępowania. Mógł zatem ubiegać się o przyznanie pomocy w formie ustanowienia adwokata bądź radcy prawnego.

Pomoc taka jest przeznaczona dla osób, które nie posiadają własnych środków na zapewnienia sobie pomocy prawnej.

Podsumowując stwierdzić należy, iż rozpatrując niniejszą sprawę organy administracji prawidłowo wydały decyzje na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu ich wydania.

Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.