Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 480/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek – Sienkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi B. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 26 kwietnia 2022 r., nr SKO Gd/6892/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej B. N. kwotę 480 (czterystu osiemdziesięciu) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

B. N. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku

z 26 kwietnia 2022 r., nr SKO Gd/6892/21, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Gminy Ż. z 9 listopada 2021 r., nr DŚR.O.8252.233.2021, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

B. N. złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem K. K.

W toku postępowania organ I instancji ustalił, że ojciec skarżącej, K. K. (ur. 3 lipca 1938 r.) legitymuje się orzeczeniem z dnia 15 lipca 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Gdańsku. Orzeczenie zostało wydane na stałe. Ponadto, z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 18 czerwca 2021 r.

W dniu 16 października 2021 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy, w którym pracownik socjalny ustalił, że ojciec skarżącej porusza się w domu, korzystając z laski, choruje na niedosłuch, niewydolność krążeniową serca, zaniki pamięci, niewydolność płucną, alergie, przewlekłe zapalenie skóry. W związku z tym jest pod stałą opieką lekarza kardiologa, internisty, pulmonologa i dermatologa. Jak wynika z wywiadu, skarżąca w ramach sprawowanej opieki dba o codzienna higienę ojca, pomaga mu w kąpieli, obcinaniu paznokci, ubieraniu i rozbieraniu się. Przygotowuje także i podaje lekarstwa 3 razy dziennie, smaruje ojca maściami zaleconymi przez dermatologa 1, 2 razy dziennie w zależności od stanu zapalnego skóry, oprócz tego 2 razy dziennie kontroluje i mierzy mu ciśnienie, dba o czystość odzieży. Ponadto, skarżąca robi zakupy, przygotowuje posiłki według zaleconej diety, które przynosi ojcu do pokoju. W mieszkaniu ojciec skarżącej porusza się przy pomocy laski, lecz poza domem konieczne jest zapewnienie mu pomocy. Z informacji uzyskanych podczas wywiadu wynika, że skarżąca zrezygnowała we wrześniu 2021 r. ze swojego zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem, który zamieszkuje u niej od miesiąca lipca 2021 r. gdyż wymaga stałej opieki ze względu na niepełnosprawność.

Na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku organ ustalił, że skarżąca z dniem 24 września 2021 r. rozwiązała umowę uaktywniającą zawartą w związku z opieką nad dzieckiem do lat 3 na okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 19 września 2022 r. Z danych zawartych zaś w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, lecz zawiesiła jej wykonywanie od dnia 30 listopada 2020 r.

W świetle tak zebranego materiału dowodowego decyzją z 9 listopada 2021 r. odmówiono przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W ocenie organu, negatywną przesłankę przyznania wnioskowanej pomocy w świetle art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi okoliczność, że nie da się ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność ojca skarżącej. Organ wyjaśnił przy tym, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13 orzeczono niezgodność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Mimo tego orzeczenia, ustawodawca nie zmienił stanu prawnego, co oznacza, że przepis art. 17 ust. 1b nadal obowiązuje. Burmistrz wskazał także, że stanowisko Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej w opisywanej kwestii jest jednoznaczne i potwierdza konieczność zróżnicowanego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, póki działania legislacyjne zmierzające do przywrócenia równości wśród tej kategorii świadczeniobiorców wciąż trwają. Organ I instancji wystąpił bowiem 30 czerwca 2021 r. z zapytaniem w przedmiotowej sprawie do organu nadzorującego, tj. Wojewody Pomorskiego, który zwrócił się do Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej. W odpowiedzi Burmistrz uzyskał informację, że stanowisko w sprawie stosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w świetle przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego pozostaje niezmienne.

Nie zgadzając się ze stanowiskiem organu I instancji skarżąca wniosła odwołanie, na skutego którego decyzją z 26 kwietnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale uznało, że brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.

Kolegium zważyło, że podstawy odmowy przyznania świadczenia nie może stanowić przepis art. 17 ust. 1b ustawy stwierdzając, że podstawą taką może być brak związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy lub niepodejmowaniem jej czy też innej formy zatrudnienia przez skarżącą z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem. Organ I instancji nie rozpatrzył jednak tej kwestii i nie rozważył czy w przypadku skarżącej świadczenie, o które się ona ubiega może stanowić zastępcze źródło dochodu. Z tego względu Kolegium uznało za właściwe i konieczne rozpatrzenie tej kwestii.

Po zapoznaniu się z przedstawionym stanem faktycznym Kolegium uznało, że opieka sprawowana przez skarżącą we wskazanym przez nią zakresie nie uniemożliwia podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niewielkim zakresie czasu pracy. W pierwszej kolejności Kolegium stwierdziło, że skarżąca nie przedstawiła dokumentacji medycznej ojca i nie jest wiadomym, jaki faktycznie jest stan jego zdrowia i jakiej opieki on w związku z tym wymaga.

Zdaniem organu odwoławczego, zakres czynności przedstawiony przez skarżącą dowodzi, że opieka nad ojcem dotyczy pomocy w utrzymaniu higieny (kąpiele i obcinanie paznokci), a także ubieraniu się i rozbieraniu, mierzeniu ciśnienia i przygotowywaniu leków i ich podawaniu a także smarowaniu maściami (zakres czynności załączony do wniosku i potwierdzony w wywiadzie środowiskowym). Z ustaleń organu I instancji wynika, że ojciec skarżącej samodzielnie przy pomocy laski porusza się po domu. Wymaga jedynie pewnej asekuracji (towarzyszenia) w trakcie spacerów. Ojciec skarżącej samodzielnie spożywa także przygotowane posiłki. W oparciu o wskazany zakres czynności opiekuńczych i przy uwzględnieniu, że ojciec skarżącej samodzielnie się porusza Kolegium przyjęło, że nie wymaga on pomocy świadczonej osobom leżącym (mycia, zmiany pampersów, działania przeciwodleżynowego, karmienia), a także pomocy, jakiej wymagają osoby korzystające z wózka czy też kul (pomoc w wstawaniu i przenoszeniu na wózek, korzystaniu w toalety lub zmiany pampersów). Nie wymaga także podawania leków w sposób szczególny np. zastrzyków, wlewów dożylnych i rehabilitacji. Organ odwoławczy przyjął także, że ojciec skarżącej samodzielnie korzysta z toalety i nie korzysta z pampersów.

Kolegium zwróciło ponadto uwagę, że ojciec skarżącej zamieszkał z nią w lipcu 2021 r., tj. po otrzymaniu orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Skarżąca była w tym czasie zatrudniona i dopiero z dniem 24 września 2021 r. zrezygnowała z zatrudnienia. Godziła do tego czasu obowiązki związane z pracą i z opieką nad ojcem. Organ II instancji wskazał przy tym, że ojciec skarżącej był chory znacznie wcześniej, a przyznane orzeczenie potwierdziło jedynie jego niepełnosprawność. Skarżąca nie deklarowała jednak sprawowania nad nim opieki przed lipcem 2021 r. Jak zaznaczyło Kolegium, w tym czasie ojciec skarżącej mieszkał w Gdańsku, a nie w domu skarżącej w B., gdzie przeprowadził się dopiero w okresie, w jakim uzyskał orzeczenie o niepełnosprawności.

Oceniając zakres czynności opiekuńczych, Kolegium wyjaśniło, że czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. pranie, sprzątnie, robienie zakupów itd., nie należą do czynności opiekuńczych. Skarżąca prowadzi bowiem wspólne gospodarstwo domowe nie tylko z ojcem, ale również z innymi osobami, wobec czego czynności takie byłyby wykonywane nawet w sytuacji, gdyby ojciec skarżącej z nią nie zamieszkiwał.

Organ odwoławczy wskazał, że pismem z dnia 6 kwietnia 2022 r. poinformował skarżącą, że nie wykazała ona związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem i w związku z tym może przedłożyć nowe dowody w sprawie, uzasadniające wniosek. W odpowiedzi na powyższe pismo skarżąca opisała stan zdrowia ojca, wskazując czynności, które w ramach sprawowanej opieki wykonuje. Organ II instancji uznał, że wskazane w piśmie czynności pokrywają się z tymi, ustalonymi na etapie postępowania przed organem I instancji.

W świetle powyższego Kolegium przyjęło, że zadeklarowana przez skarżącą opieka nie uzasadnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. To, że skarżąca opiekuje się niepełnosprawnym ojcem, który dodatkowo jest w podeszłym wieku, jest jej moralnym i prawnym obowiązkiem. Obowiązek ten wynika z art. 87 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Skarżąca powinna zatem opiekować się ojcem nawet w sytuacji, gdyby nie legitymował się on orzeczeniem o niepełnosprawności.

W konsekwencji, organ odwoławczy stanął na stanowisku, że skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie, ponieważ zakres sprawowanej opieki nie pochłania tyle czasu, by to uniemożliwić. Jak wskazało Kolegium, wprawdzie organ I instancji nie ustalił jakie skarżąca ma wykształcenie, kwalifikacje i staż pracy, ale niewątpliwym jest, że przy takim zakresie obowiązków w ramach opieki nad ojcem, skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie, tj. podjąć zawieszoną działalność gospodarczą. Zdaniem Kolegium oprócz obiadu, który odwołująca podaje ojcu najprawdopodobniej w godzinach wczesno popołudniowych, pozostałe czynności mogłaby ona wykonywać rano i po południu lub wieczorem, godząc je z obowiązkami wynikającymi z zatrudnienia. Opieka nad ojcem skarżącej nie jest bowiem na tyle czasochłonna, by zajmowała skarżącej cały dzień.

Podsumowując, Kolegium wskazało, że uwzględniając stan faktyczny i prawny sprawy należało stwierdzić, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia jest zasadna, ale z innej przyczyny niż wskazał to organ I instancji. Podstawę tę stanowi bowiem brak związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad ojcem, a rezygnacją z pracy zarobkowej lub brakiem możliwości podjęcia pracy czy też innego zatrudnieni zarobkowego.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy Ż. z 9 listopada 2021 r., ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że z normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie sposób zatem przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą ojcu nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie. W ocenie Kolegium, czynności wykonywane przez skarżącą zajmują jej 1,5 do 2 godzin dziennie, a oprócz tego skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe ze swoją rodziną, która niewątpliwie pomaga w opiece nad ojcem skarżącej. Kolegium uwzględniając stan faktyczny sprawy przyjęło oprócz powyższego, że wnioskowane świadczenie ma dla skarżącej stanowić zastępcze źródło dochodu z uwagi na zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd – jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 26 kwietnia 2022 r., utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Gminy Ż. z dnia 9 listopada 2021 r. o odmowie przyznania skarżącej na jej wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, stwierdził, że narusza ona prawo.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), zwanej dalej jako u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem – K. K. złożyła jego córka – skarżąca B. N., a więc osoba pozostająca w kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Gdańsku z 15 lipca 2021 r. zaliczającym go na stałe do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym z określeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 18 czerwca 2021 r. Określono symbol przyczyny niepełnosprawności: 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia). W orzeczeniu stwierdzono konieczność stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji K. K.

Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było wystąpienie negatywnej przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze względu na brak określonej daty powstania niepełnosprawności osoby, nad którą sprawowana jest opieka. Organ odwoławczy za przeszkodę w przyznaniu wnioskowanego świadczenia uznał brak związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. W zakresie spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium przychyliło się natomiast do stanowiska sądów administracyjnych, sformułowanego w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), z zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stosować z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), orzeczono, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Tym samym w tej części Kolegium prawidłowo nie podzieliło stanowiska organu I instancji, uznając, że rozpoznanie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożonego przez wnioskodawcę w obecnym stanie prawnym obliguje organy do zbadania, czy skarżąca spełnia warunki do przyznania świadczenia, określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części powyższego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W tej sytuacji ocenie należało poddać stanowisko organu odwoławczego co do braku związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym ojcem. W niniejszej sprawie organ odwoławczy zaakcentował przede wszystkim, że przyczyny niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie stanowi konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ opieka sprawowana nad ojcem we wskazanym przez nią zakresie nie uniemożliwia podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niewielkim zakresie czasu pracy.

Zdaniem Sądu, analiza całokształtu materiału dowodowego prowadzi do odmiennych od przyjętych przez Kolegium wniosków co do niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia w celu realizacji niezbędnej potrzeby sprawowania opieki nad ojcem.

Przede wszystkim nie można zgodzić się ze stwierdzeniem Kolegium wyrażonym w uzasadnieniu decyzji, że skarżąca do wniosku nie załączyła dokumentacji medycznej ojca i nie jest wiadomym, jaki faktycznie jest jego stan zdrowia i jakiej opieki w związku z tym wymaga. Należy zauważyć, że jedną z podstawowych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest, zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r., legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Takie orzeczenie K. K. posiada, a jego odpis skarżąca przedłożyła wraz z wnioskiem. Niewątpliwie, ewentualna dodatkowa dokumentacja medyczna może przyczyniać się do zobrazowania pełnego stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, ale zachowuje przy tym jednak jedynie charakter pomocniczy. Wywodzenie przez organ negatywnych dla wnioskodawcy skutków z braku dołączenia dodatkowej dokumentacji medycznej osoby wymagającej opieki do wniosku jest zatem działaniem nieuprawnionym.

Należy przy tym zauważyć, że orzeczenie o niepełnosprawności K. K. zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.), zwanej dalej u.r.z.s.z.o.n. Wynika z niego wyraźnie, że z uwagi na znaczny stopień niepełnosprawności i ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia mu stałej i długotrwałej opieki osób trzecich. W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze (pkt 5) oraz korzystanie z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (pkt 6).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r.z.s.z.o.n. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne, nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego wyżej orzeczenia. Wbrew stanowisku Kolegium, treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca (tak NSA w wyroku z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie wymaganym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Rolą organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób, albowiem w tej kwestii wiążąco wypowiedział się właściwy organ w orzeczeniu o niepełnosprawności, ale konfrontacja czynności opiekuńczych faktycznie wykonywanych przez skarżącą z normatywnie określonym zakresem czynności niezbędnych do świadczenia osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym, niezdolnej do samodzielnej egzystencji.

W toku przeprowadzonego w dniu 16 października 2021 r. wywiadu środowiskowego, pracownik socjalny ustalił, że ojciec skarżącej choruje na niedosłuch, niewydolność krążeniową serca, zaniki pamięci, niewydolność płucną, alergie, przewlekłe zapalenie skóry. Z zaświadczenia lekarskiego z dnia 28 maja 2021 r. o stanie zdrowie K. K. wynika, że została u niego rozpoznana przewlekła choroba niedokrwienna serca, w której przebiegu towarzyszy mu nadciśnienie tętnicze, napadowe migotanie przedsionków, a w 2009 r. został założony mu stent. Jako uszkodzenia innych narządów i układów wskazano zmiany skórne atopowe, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, przerost gruczołu krokowego, przewlekłe zanikowe zapalenie żołądka, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i stawów. W związku z tym ojciec skarżącej jest pod stałą opieką lekarza kardiologa, internisty, pulmonologa, urologa i dermatologa. Jak wynika z wywiadu, skarżąca w ramach sprawowanej opieki dba o codzienna higienę ojca, pomaga mu przy kąpieli, obcinaniu paznokci, ubieraniu i rozbieraniu się. Przygotowuje także i podaje lekarstwa 3 razy dziennie, smaruje ojca maściami zaleconymi przez dermatologa kilka razy dziennie w zależności od stanu zapalnego skóry, oprócz tego 2 razy dziennie kontroluje i mierzy mu ciśnienie, dba o czystość odzieży. Ponadto, skarżąca robi zakupy, przygotowuje posiłki według zaleconej diety, które przynosi ojcu do pokoju. W mieszkaniu ojciec skarżącej porusza się przy pomocy laski, lecz poza domem konieczne jest zapewnienie mu pomocy. Z informacji uzyskanych podczas wywiadu wynika, że skarżąca zrezygnowała we wrześniu 2021 r. ze swojego zatrudnienia, w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, który zamieszkał u niej w lipcu 2021 r.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka skarżącej nad ojcem, który jest znacznie ograniczony w samodzielnej egzystencji. Konfrontacja potwierdzonego w orzeczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności K. K. wymagającego stałej i długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji ze wskazanymi czynnościami opiekuńczymi świadczonymi ojcu w sposób ciągły i stały przez skarżącą, nie pozostawia, w ocenie Sądu, wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Przy tym, organ nie przedstawił żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad ojcem z zajęciem zarobkowym.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy, uzasadniając tezę o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy lub jej niepodejmowaniem przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem starał się uwypuklić okoliczności, mające świadczyć o daleko idącej samodzielności ojca skarżącej. Kolegium zwróciło bowiem uwagę, że ojciec skarżącej samodzielnie porusza się przy pomocy laski po domu i wymaga jedynie asekuracji (towarzyszenia) w trakcie spacerów, samodzielnie spożywa też przygotowane posiłki. Organ II instancji przyjął także, że ojciec skarżącej samodzielnie korzysta z toalety i nie korzysta z pampersów. Ponadto, organ odwoławczy podkreślił, że K.K. nie wymaga pomocy świadczonej osobom leżącym (mycia, zmiany pampersów, działania przeciwodleżynowego, karmienia), a także pomocy, jakiej wymagają osoby korzystające z wózka czy też kul (pomoc w wstawaniu i przenoszeniu na wózek, korzystaniu w toalety lub zmiany pampersów), a dodatkowo nie wymaga także podawania leków w sposób szczególny np. zastrzyków, wlewów dożylnych i rehabilitacji. Teza o samodzielności podopiecznego w zakresie umożliwiającym podjęcie przez skarżącą pracę chociażby w niepełnym wymiarze nie została potwierdzona żadnymi dowodami zgromadzonymi w sprawie, a przeczą jej z kolei okoliczności wskazywane przez skarżącą. W ocenie Sądu, organy administracji publicznej, które rozpoznają wnioski w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie mogą samodzielnie miarkować czy też oceniać skali niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sam fakt, że podopieczny jest w stanie wykonywać pewne proste czynności samodzielnie, spożywać posiłki, czy poruszać się, nie może przesądzać, że zakres świadczonej opieki nie wymaga od opiekuna rezygnacji z pracy czy nie usprawiedliwia jej niepodejmowania.

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę. Sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wskazany przepis wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała.

W ocenie Sądu, zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą jest zgodny z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przedstawiony przez skarżącą zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez nią w stosunku do ojca każdego dnia świadczy o tym, że opieka ta ma w istocie charakter całodobowy i stały. K. K. ze względu na swój stan zdrowia wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego. Pomimo tego, że nie jest osobą leżącą i wykazuje pewne przejawy samodzielności, wymaga ciągłej asysty m.in. przy wykonywaniu higieny osobistej. W tej sytuacji związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a zakresem sprawowanej opieki i świadczonej nieustannie pomocy przez skarżącą jest w tej konkretnej sprawie bezpośredni i ścisły.

Nie można się także zgodzić ze stanowiskiem Kolegium, które z zakresu czynności opiekuńczych wykluczyło czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. pranie, sprzątnie, robienie zakupów itd., ze względu na to, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe nie tylko z ojcem, ale również z innymi osobami, wobec czego czynności takie byłyby wykonywane nawet w sytuacji, gdyby ojciec skarżącej z nią nie zamieszkiwał. Zdaniem Sądu, wszystkie wskazane przez skarżącą czynności są konieczne, aby zapewnić osobie ograniczonej w możliwościach samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych, prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z 10 czerwca 2021 r., III SA/Gd 319/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Za nieprawidłowe należy uznać ponadto stanowisko organu odwoławczego, który oceniając związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy lub jej niepodejmowaniem przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, istotne znaczenie nadał okoliczności, że ojciec skarżącej zamieszkał z nią w lipcu 2021 r., tj. po otrzymaniu orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, a skarżąca była w tym czasie zatrudniona i dopiero z dniem 24 września 2021 r. zrezygnowała z zatrudnienia, godząc do tego czasu obowiązki związane z pracą i z opieką nad ojcem. W ocenie Sądu, okoliczności te nie zaprzeczają aktualnemu związkowi pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a potrzebą sprawowania opieki nad ojcem. Dokumentacja zgromadzona w sprawie oraz wyjaśnienia skarżącej potwierdzają, że skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem. Podejmowana w tym czasie aktywność zawodowa nie może być traktowana obecnie jako okoliczność wykluczająca związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością opieki nad chorym ojcem. Wręcz przeciwnie, stanowi to potwierdzenie aktywności skarżącej, która wyrażała wolę kontynuowania pracy zawodowej i łączenia tych obowiązków ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Okazało się jednak, że zakres koniecznej pomocy ojcu uniemożliwił połącznie obowiązków zawodowych i opieki nad nim, nawet w ograniczonym czy nienormowanym czasie pracy. Wbrew stanowisku Kolegium, powyższe okoliczności potwierdzają, że konieczność opieki nad chorym ojcem uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Należy zaznaczyć, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki (por. wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa (por. wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r., II SA/Po 827/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną.

W toku kontrolowanego postępowania nie wykazano, aby K. K., w sposób niezaprzeczalny wymagającemu opieki i pomocy we wszystkich sferach życia, pomoc świadczył kto inny niż skarżąca. Ustalenia faktyczne wskazują, że skarżąca zakresem i charakterem swoich działań daje ojcu wsparcie, zaspokaja jego potrzeby, pomaga zachować właściwy stan zdrowia i jakość życia.

Podsumowując powyższe rozważania, Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy dokonały wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. wydając decyzje naruszające w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organu odwoławczego polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a opieką sprawowaną przez skarżącą.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie w skardze złożyła skarżąca, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.