Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 216/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej~Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 65 § 1 i 2, art. 498 § 1 i 2, art. 519 § 1 i 2, art. 522, art. 523, art. 453
journal: Dz.U. 2018 poz 1025
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity
article: art. 71a § 9
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Jacek Pruszyński (sprawozdawca), Protokolant Natalia Zawadka, po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2021 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 1032/17 w sprawie ze skargi P. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 22 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok sądu pierwszej instancji.

Wyrokiem z 6 marca 2018 r., sygn. III SA/Wa 1032/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. S. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 22 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości wierzytelności nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności. Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

2. Skarga kasacyjna.

Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożył skarżący. Działający w jego imieniu pełnomocnik zaskarżył wyrok w całości, zarzucając:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1025 ze zm., dalej: k.c.) w zw. art. 519 § 1 i 2, art. 522, art. 523, art. 453 k.c. w zw. z art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej: u.p.e.a.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne wyłożenie oświadczeń woli stron umowy notarialnej z dnia 10 grudnia 2010 r. sporządzonej przed notariuszem (Rep. A Nr [...]), umowy z dnia 14 grudnia 2010 r. oraz umowy z dnia 16 marca 2011 r., a w rezultacie uznanie, że w dacie zajęcia wierzytelności skarżący nadal pozostawał dłużnikiem M. Sp. z o.o., podczas gdy z ww. umów zawartych przed datą zajęcia wierzytelności wynikało przejęcie długu przez skarżącego i zarazem wygaśniecie zobowiązania skarżącego względem M., co uniemożliwiało zastosowanie wobec skarżącego art. 71a § 9 u.p.e.a.;

2) art. 498 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że potrącenia wierzytelności dokonywane przez skarżącego realizowały przesłankę bezpodstawnego uchylania się od przekazania wierzytelności, podczas gdy potrącenie wierzytelności jest zgodnym z prawem działaniem zmierzającym do umorzenia tychże wierzytelności i nie daje się zakwalifikować jako "bezpodstawne uchylanie się" w myśl art. 71a § 9 u.p.e.a.;

2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a. polegające na oddaleniu skargi pomimo tego, że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie zostało wydane z naruszeniem art. 71a § 9 u.p.e.a., to znaczy w sytuacji, gdy nie zostały spełnione przesłanki uprawniające organ do wydania takiego rozstrzygnięcia tj. w dacie zajęcia wierzytelności skarżący nie był dłużnikiem zajętej wierzytelności, a nawet gdyby nim był, to nie uchylał się bezpodstawnie od przekazania zajętej wierzytelności, przy czym prawidłowa ocena powyższego naruszenia przepisów omawianej ustawy powinna skutkować uwzględnieniem skargi przez sąd I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 (w brzmieniu sprzed 1 czerwca 2017 r.), art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. polegające na oddaleniu skargi pomimo tego, że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie zostało wydane przy zaniechaniu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz na skutek błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego tj. z pominięciem skutków wynikających z umowy notarialnej z dnia 10 grudnia 2010 r., umowy z dnia 14 grudnia 2010 r. oraz umowy z dnia 16 marca 2011 r., przy czym prawidłowa ocena powyższego naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego z zakresu gromadzenia i oceny dowodów powinna skutkować uwzględnieniem skargi przez sąd I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Wskazując na powyższe zarzuty, autor skargi kasacyjnej wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, ewentualnie, w przypadku uznania przez sąd II instancji, iż istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 p.p.s.a., wniósł o rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 22 grudnia 2016 r. w całości, a także poprzedzającego je postanowienia Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w W. z 30 czerwca 2016 r. w całości oraz umorzenie postępowania administracyjnego. Na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. skarżący wniósł o zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Na rozprawie odmiejscowionej w dniu 15 grudnia 2021 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze kasacyjnej. Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.

W sprawie nie było podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia przepisów postępowania dotyczących zaniechania dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz błędnej oceny materiału dowodowego z pominięciem skutków wynikających z umowy notarialnej z 10 grudnia 2010 r., umowy z 14 grudnia 2010 r. i umowy z 16 marca 2011 r. Stawiane w tym zakresie zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. są niezasadne.

W treści skargi kasacyjnej jej autor w istocie nie kwestionuje ustaleń faktycznych jakie legły u podstaw wydania zaskarżonego postanowienia, które opierają się na przywołaniu zapisów zawartych w umowach z: 10 grudnia 2010 r., 14 grudnia 2010 r. i 16 marca 2011 r. Skarżący nie wskazuje w tym zakresie okoliczności faktycznych i dowodów, które miałyby zostać pominięte przez organy. Spór dotyczy natomiast oceny prawnej skutków postanowień wynikających z ww. umów w kontekście stwierdzenia, czy w dacie zajęcia wierzytelności (które dłużnik otrzymał w dniu 22 czerwca 2011 r.), M. sp. z o.o. posiadała wymagalne wierzytelności w stosunku do skarżącego wynikające z aktu notarialnego z 10 grudnia 2010 r.

W tym zakresie sąd pierwszej instancji zaakceptował ustalenia organów, z których wynikało, że aktem notarialnym z 10 grudnia 2010 r. skarżący jako kupujący zawarł z M. sp. z o.o. umowę sprzedaży nieruchomości i część ceny zobowiązał się zapłacić w formie przekazu na rzecz wierzycieli M. sp. z o.o., czyli na rzecz firmy P. z tytułu zapłaty za roboty budowlane tj. kwotę 1.000.000,00 zł do 28 grudnia 2010 r., kwotę 5.000.000,00 zł do 31 stycznia 2011 r. i kwotę 816.035,29 zł do 30 września 2011 r. oraz na rzecz [...] S.A. kwotę 2.688.733,04 zł do 28 grudnia 2010 r. Kwota 2.688.733,04 zł należna [...] S.A. została następnie objęta umową ugody zawartą w dniu 16 marca 2011 r., na mocy której skarżący przystąpił do długu wynikającego z umowy kredytowej łączącej M. sp. z o.o. z [...] S.A., natomiast M. zgodnie z § 5 ust 5 tejże umowy oświadczyła, że na czas realizacji zawartej umowy nie będzie dochodziła roszczeń majątkowych wynikających z aktu notarialnego z 10 grudnia 2010 r. w tym wynikających z § 4 ust. 2 i 3. Nadto w dniu 14 grudnia 2010 r. pomiędzy skarżącym, M. sp. z o.o. i H. oraz C. P. została zawarta umowa przeniesienia praw i zobowiązań. Zgodnie z § 3 punkt 1 tejże umowy nabywca (skarżący) przejął wszelkie uprawnienia i zobowiązania inwestora (M. sp. z o.o.), wynikające z umowy o roboty budowlane zawartej 31 maja 2010 r. pomiędzy inwestorem, a wykonawcą (H. i C. P.). Przy czym w § 4 pkt 2 umowy dotyczącej przeniesienia praw i zobowiązań strony ustanowiły prawo do zapłaty przez wykonawcę na rzecz nabywcy kary umownej w przypadku zwłoki wykonawcy w wykonaniu przedmiotu umowy oraz w punkcie 3 przewidziały uprawnienia nabywcy do potrącenia kary umownej z wynagrodzenia należnego wykonawcy.

Organy ustaliły, że skarżący tytułem wskazanej powyżej ugody z 16 marca 2011 r. dokonał spłaty zadłużenia M. sp. z o.o. względem [...] S.A. łącznie na kwotę 2.754.897,17 zł w drodze czterech przelewów. Skarżący dokonując ostatniego przelewu w dniu 27 czerwca 2011 r. przekazał [...] kwotę 663.797,26 zł. Natomiast część ceny, którą skarżący na podstawie umowy z 10 grudnia 2010 r. miał zapłacić w formie przekazu na rzecz P., została zapłacona w drodze przelewów bezpośrednio na konto odbiorcy przekazu, tj. P., w części zaś w drodze dokonanych z nimi potrąceń wierzytelności z tytułu poniesienia kosztów energii i naliczonej notą księgową z 5 września 2011 r. kary umownej w wysokości 3.458.260,00 zł.

Na tle wskazanych okoliczności spór w sprawie dotyczył wystąpienia przesłanek do wydania postanowienia w zakresie określenia skarżącemu wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a.

Przepis art. 71a u.p.e.a. określa tryb przeprowadzenia kontroli prawidłowości realizacji zastosowania środka egzekucyjnego u dłużników zajętej wierzytelności. Zgodnie z § 1 tego artykułu organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. Według art. 71a § 9 u.p.e.a., jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. W konsekwencji wydania wskazanego postanowienia, stosownie do art. 71b u.p.e.a. jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności. Stosownie do art. 91 u.p.e.a. jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71b.

Jak stanowi art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (art. 87 § 2 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 89 § 3 u.p.e.a. jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność; 2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem; 3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1.

W art. 71a § 9 u.p.e.a. określono dwie przesłanki uprawniające organ egzekucyjny do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia, które jest podstawą do wystawienia przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności tytułu wykonawczego tj. przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności oraz stwierdzenie w wyniku kontroli, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności. Postanowienie wydawane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi zatem konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W orzecznictwie wskazuje się, że użyty w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować zatem jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Skuteczne uchylenie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności ma miejsce w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej, np. przedawnienia, potrącenia, wygaśnięcia (por. wyroki NSA: z 20 października 2016 r., II FSK 2831/14; z 16 września 2016 r., II FSK 2287/14; z 21 czerwca 2007 r., I FSK 984/06; z 21 kwietna 2020 r., II FSK 34/20; z 9 października 2019 r., II FSK 3436/17).

W przedstawionych powyżej okolicznościach organ, działając w oparciu o art. 89 § 1 u.p.e.a., zawiadomieniem z dnia 8 czerwca 2011 r. zajął wierzytelności przysługujące zobowiązanej (M. sp. z o.o.) od skarżącego. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej doręczono skarżącemu w dniu 22 czerwca 2011 r. Zdaniem organu egzekucyjnego, co zaakceptował WSA, wszelkie płatności wynikające z aktu notarialnym z 10 grudnia 2010 r. dokonywane po dniu 22 czerwca 2011 r. winny być dokonywane przez skarżącego na rachunek organu egzekucyjnego. Jednocześnie organ ten stwierdził, że wskazane zajęcie wierzytelności nie zostało zrealizowane, ponieważ w dniu 29 czerwca 2011 r. dłużnik zajętej wierzytelności dokonał płatności kwoty 663.797,26 zł należnej zobowiązanemu na rachunek [...] S.A., dokonał także zapłaty na rzecz P. poprzez potrącenie wierzytelności - oświadczenia o potrąceniu z 30 grudnia 2011 r. i 2 kwietnia 2012 r. Uznając, że okoliczności te wypełniały przesłankę bezpodstawnego uchylania się dłużnika od realizacji zajęcia wierzytelności, postanowieniem z dnia 30 czerwca 2016 r. organ egzekucyjny postanowił określić dłużnikowi wysokość nieprzekazanej wierzytelności w kwocie 684.563,42 zł.

Sąd pierwszej instancji zasadnie podzielił stanowisko organów, że w sprawie nie ma podstaw do uwzględnienia twierdzeń skarżącego, że zawarcie ugody z 16 marca 2011 r. oraz umowy z 14 grudnia 2010 r. wywołało skutek spełnienia przez skarżącego zobowiązania pieniężnego wynikającego z umowy sprzedaży z 10 grudnia 2010 r., a tym samym w dacie doręczenia zawiadomienia brak było wierzytelności, która mogła być zajęta. Wskazane okoliczności nie spowodowały, że zbywający nieruchomość, tj. M. sp. z o.o. przestała być wierzycielem skarżącego.

Niewątpliwie strony umowy z 10 grudnia 2010 r. skorzystały z unormowanej w kodeksie cywilnym (art. 921¹ k.c.) instytucji przekazu, która jest jednostronną czynnością prawną i nie powoduje w majątku zbywcy, jak i nabywcy takich skutków, jak w przypadku umowy cesji (tzn. wierzyciel nie przenosi wierzytelności z majątku zbywcy do majątku osoby trzeciej). Wobec jasnych zapisów umowy o przeniesienie własności nieruchomości nie wystąpiły wątpliwości dotyczące zobowiązań stron uzasadniające stwierdzenie, że zawarły one umowę o przejęcie długów (art. 523 k.c.). Wierzytelność M. sp. z o.o. z tytułu zapłaty ceny sprzedaży na podstawie umowy z 10 grudnia 2010 r. nie została także zbyta wskutek umów zawartych pomiędzy M. a [...] S.A., a także pomiędzy M. i P. M. sp. z o.o. nadal pozostawała wierzycielem zobowiązania należnego jej od skarżącego z tytułu umowy sprzedaży nieruchomości z 10 grudnia 2010 r. aż do momentu jego zrealizowania.

Wbrew twierdzeniom skarżącego, oświadczenie spółki M. zawarte w ugodzie z 16 marca 2011 r (§ 5 ust. 5 ugody), że na czas realizacji zawartej umowy nie będzie dochodziła roszczeń majątkowych wynikających z aktu notarialnego z 10 grudnia 2010 r. oznaczało, że spółka odstąpiła od dochodzenia jej wierzytelności w stosunku do skarżącego na określony czas, niemniej jednak wskutek treści złożonego w umowie ugody oświadczenia M. nie zwolniła skarżącego od zapłaty jej wierzytelności. Trzeba też zauważyć, że w ugodzie z 16 marca 2011 r. skarżący i M. sp. z o.o. występują pod wspólną nazwą "dłużnik". Na podstawie tej umowy skarżący przystąpił do długu, stając się dłużnikiem obok dotychczasowego dłużnika, czyli spółki M.. Jednocześnie nie przestał być dłużnikiem tejże spółki z tytułu umowy z 10 grudnia 2010 r. Dokonując wpłat na rzecz [...] spłacał swoje zobowiązanie wobec M. sp. z o.o.

Wobec tego, nie można uwzględnić twierdzenia, że doszło do spełnienia zobowiązania skarżącego wobec M. już w chwili zawarcia umowy trójstronnej. Samo zawarcie umowy nie wywołuje skutku w postaci wygaśnięcia zobowiązania, lecz skutek taki powstaje dopiero w chwili spełnienia świadczenia zastępczego, o czym stanowi art. 453 k.c. Jak trafnie wskazał sąd pierwszej instancji szczególną odmianą datlio in solutum jest przelew wierzytelności w miejsce wykonania - cessio in solutum. Jeżeli dłużnik przelewa na wierzyciela swoją wierzytelność wobec osoby trzeciej "dla rozliczenia się" z wierzycielem, zazwyczaj taka umowa przelewu jest dokonywana przez dłużnika w celu zapłaty. Zobowiązanie dłużnika wygasa, gdy dojdzie do rzeczywistego spełnienia świadczenia.

Także treść umowy z 14 grudnia 2010 r. nie dawała podstaw do przyjęcia, że wywołała ona skutek w postaci wypełnienia przez skarżącego zobowiązania z umowy z 10 grudnia 2010 r. Twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, że wspólnym celem działań skarżącego i M. sp. z o.o. było wygaszenie długów związanym z zawarciem umów z 14 grudnia 2010 r. i 16 marca 2011 r., przeczy w szczególności fakt dochodzenia przez spółkę M. należności wynikających z umowy z 10 grudnia 2010 r. na podstawie aktu notarialnego zaopatrzonego w klauzulę natychmiastowej wykonalności – wskazywany w piśmie procesowym skarżącego z 25 lipca 2017 r. Oznacza to, że spółka M. nie tylko nie uznawała, że jej wierzytelność wobec skarżącego wygasła w wyniku zawarcia przywołanych umów, kwestionowała również dokonanie zapłaty na rzecz P. z tytułu realizacji przekazu przewidzianego w umowie sprzedaży nieruchomości. W przedstawionym przez skarżącego wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 5 maja 2017 r., VI ACa 165/16 zaakceptowano ustalenie, że skarżący spełnił obowiązek zapłaty całości ceny sprzedaży ustalonej przez strony w treści umowy z 10 grudnia 2010 r., w szczególności na rzecz P. poprzez zapłatę częściowo w drodze przelewów bezpośrednio na rachunek odbiorcy przekazu, w części w drodze dokonanych potrąceń. Stwierdzono, że dokonane w dniu 30 grudnia 2011 r. potrącenie stanowiło realizację przyjętego na podstawie umowy z 10 grudnia 2010 r. przekazu na rzecz P. (s. 2 i 3 uzasadnienia wyroku). Sąd nie stwierdził zatem, że realizacja przekazu nastąpiła w dniu zawarcia umowy trójstronnej z 14 grudnia 2010 r., ale przyjął, że miało to miejsce dopiero poprzez dokonanie przelewu na rzecz P. oraz poprzez dokonanie potrącenia. Potwierdza to stanowisko sądu pierwszej instancji i organu egzekucyjnego.

Należy zgodzić się z WSA, że wbrew stanowisku zawartemu w skardze kasacyjnej organy wykazały, że skarżący po skutecznym dokonaniu zajęcia egzekucyjnego wierzytelności wynikających z umów, powinien był przekazać pozostałe należności z nich wynikające na rzecz organu egzekucyjnego. Tymczasem skarżący regulował w imieniu zobowiązanej jej zobowiązania względem wierzycieli cywilnoprawnych. Realizacja ww. umów prowadziła w istocie do przekazywania kwot należnych zobowiązanej na rzecz innych podmiotów, które to kwoty powinny być przekazywane organowi egzekucyjnemu.

W świetle przedstawionych okoliczności nie było podstaw do uwzględnienia stawianych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia art. 65 § 1 i 2 w zw. art. 519 § 1 i 2, art. 522, art. 523, art. 453 k.c. w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a.

Niezasadny jest też zarzut naruszenia art. 498 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię.

Zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Z przepisu art. 67a § 1 u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego. Fakt zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego nie zmienia zatem charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym, w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2007 r., I FSK 984/06). Wzajemne relacje stosunków zobowiązaniowych, mimo że skuteczne między stronami takich stosunków, nie wywołują skutków prawnych na gruncie toczącego się postępowania egzekucyjnego. Skarżący nie był uprawniony do tego, aby decydować o tym na poczet, których zaległości (publicznoprawnych czy cywilnoprawnych) przekazywać ww. należności. Dłużnik zajętej wierzytelności nie może według swojego uznania decydować o przeznaczeniu zajętych już wierzytelności bądź ich uiszczenia zobowiązanemu bez zgody organu egzekucyjnego.

Wskazywane w skardze kasacyjnej potrącenia dokonane między skarżącym a P., jak już powyżej wywiedziono, nastąpiły w ramach wypełnienia zobowiązania do zapłaty na rzecz spółki M. wynikającego z umowy z 10 grudnia 2010 r. Skoro wierzytelność wynikająca z tej umowy została zajęta w postępowaniu egzekucyjnym jej dłużnik nie mógł uregulować jej zobowiązanemu w ramach przekazu. Tymczasem skarżący realizował zobowiązania spółki M., dokonując m.in. potrąceń wierzytelności z P., czyli w istocie przekazując kwoty, które powinny być przekazane organowi egzekucyjnemu.

W związku z powyższym, skoro skarżący po wezwaniu go do przekazania kwot stanowiących wierzytelność zobowiązanej M. sp. z o.o. na rzecz organu egzekucyjnego, dokonał przelewu i potrąceń wierzytelności na rzecz wierzycieli tej spółki, a tego rodzaju działanie prowadzi do bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi, to w sprawie zachodziły przesłanki do określenia temu dłużnikowi wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia wydanego w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. Dłużnik zajętej wierzytelności nie przekazał tych należności organowi egzekucyjnemu oraz nie wskazał na okoliczność prawną, która umożliwiłaby mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania. Postanowienie wydawane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Stanowisko sądu pierwszej instancji w tym zakresie jest prawidłowe i nie ma podstaw do uwzględnienia podważających je zarzutów skargi kasacyjnej.

Z tych powodów skargę kasacyjną należało uznać za niezasadną. Wobec powyższego, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o jej oddaleniu.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

Jacek Pruszyński Krzysztof Winiarski Paweł Borszowski