Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 4831/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 174 , art. 176,art. 204 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust 1-6
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia del. WSA Stefan Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17 lutego 2016 r. sygn. akt I SA/Bd 9/16 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od R. S. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Bd 9/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę R. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia.

Pismem z dnia [...] czerwca 2013 r. (uzupełnionym pismem z dnia [...] lipca 2013 r.) R. S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie odsetek za zwłokę naliczonych od należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2003 r. do kwietnia 2013 r. Pismem z dnia [...] sierpnia 2013r. skarżący rozszerzył zakres wniosku o umorzenie całej należności wobec ZUS.

Rozstrzygnięcia organu w przedmiocie złożonego wniosku były już dwukrotnie wskutek wniesionych skarg uchylane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy. W drugim z tych wyroków – z dnia 07 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Bd 959/14 Wojewódzki Sąd w Bydgoszczy uchylając decyzję o odmowie stronie zastosowania ulgi stwierdził, że organ nie wykazał, iż w sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności.

Ponownie rozpoznając sprawę zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2013 r.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił przebieg postępowania oraz wskazał na dokumenty złożone przez skarżącego w trakcie ponownie toczącego się postępowania.

Organ przywołał regulacje pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm., dalej: u.s.u.s.) i wymienił przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3 tej ustawy.

Zakład podniósł, że należności składkowe wraz z odsetkami zostały w całości uregulowane przez skarżącego. Zapłata zobowiązania nastąpiła wpłatami dokonanymi w okresie od [...] maja 2013 r. do [...] lipca 2013 r. Organ wskazał, że w konsekwencji mając na uwadze datę ustalenia zobowiązania oraz złożony przez stronę wniosek o udzielenie ulgi w spłacie należności, wierzyciel jakim jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie miał w praktyce możliwości dochodzić swoich należności w drodze postępowania egzekucyjnego. W tych okolicznościach zdaniem organu, za jedyną przesłankę wskazującą, że w przypadku skarżącego mogłoby dojść do całkowitej nieściągalności można byłoby uznać fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej i brak majątku, z którego ewentualnie można byłoby egzekwować należności.

W tym kontekście Organ podał, że działalność gospodarczą - usługi budowlane, prowadzoną w ramach firmy "[...]" skarżący zakończył [...].04.2013 r., natomiast działalność prowadzoną w ramach spółki cywilnej [...] w dniu [...].06.2013 r. Organ dodał, że nie jest jednoznaczne, że skarżący nie dysponował majątkiem, z którego można byłoby egzekwować należności. Z przedłożonych zeznań podatkowych PIT 28 i PIT 36 za 2013 r. wynika że zarówno w przypadku jednej, jak i drugiej działalności osiągał przychody i generowane były dochody.

Organ nie zgodził się z argumentacją skarżącego o pogorszeniu jego sytuacji materialnej związanej z zakończeniem prowadzenia działalności gospodarczej. Stwierdził przy tym, że trudno uznać za racjonalną, dobrowolną rezygnację ze źródeł dochodu skutkującą obniżeniem zdolności płatniczych, tym bardziej w sytuacji powstałego zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, chyba, że takie posuniecie miało zabezpieczyć przed skutkami wdrożenia postępowania egzekucyjnego. W ocenie organu tezę tę może potwierdzać fakt, że wspólniczka skarżącego – córka M. S. nadal prowadzi działalność gospodarczą w ramach wyżej wymienionej spółki, a syn A. S., który do tej pory był osobą bezrobotną zajął w spółce zwolnione przez stronę miejsce. Zdaniem Organu sytuacja ta potwierdza, że podłożem decyzji o zaprzestaniu działalności gospodarczej nie były względy ekonomiczne lub trudna sytuacja spółki. Organ wskazał również, że istotnym w sprawie jest, że po zaprzestaniu działalności gospodarczej skarżący nie podjął żadnej pracy, a w Powiatowym Urzędzie Pracy zarejestrował się dopiero w marcu 2014 r. Zdaniem Organu oznacza to, że skarżący nie widział bezpośrednio po [...].06.2013 r. konieczności podjęcia zatrudnienia. W konsekwencji organ uznał za niewiarygodne twierdzenie skarżącego, że po [...].04.2013 r. w znaczny sposób zostały podważone warunki jego egzystencji.

Organ wskazał ponadto na okoliczność zaciągnięcia przez skarżącego pożyczki w wysokości 15.000,00 zł od krewnego żony i fakt, że została ona spłacona w terminie nie dłuższym niż 21 miesięcy, tj. do maja 2015r. i to w sytuacji, w której skarżący nie osiągał żadnych dochodów, a dochody żony wzrosły jedynie o niespełna 70 zł miesięcznie. Zdaniem Organu, mając na uwadze fakt, że pożyczki udzielił krewny żony logiczne jest to, że była mu znana sytuacja materialna skarżącego oraz, że w momencie zawierania umowy nie była ona zła. W tych okolicznościach, w ocenie Organu fakt zaciągnięcia pożyczki nie może być uznany jako jednoznaczne potwierdzenie trudnej sytuacji materialnej strony. W ocenie Organu, skarżący pożyczając pieniądze liczył się z koniecznością spłaty tego zobowiązania, musiał więc dysponować majątkiem lub środkami finansowymi dającymi możliwość regulowania rat.

Organ wskazał, że w takiej sytuacji jest pewne, że w przypadku ewentualnego dochodzenia należności organ egzekucyjny, który jest wyposażony w niezbędne "narzędzia prawne", miałby możliwość prowadzenia skutecznej egzekucji na rzecz wierzyciela, jakim był Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Organ wskazał ponadto na uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek podkreślając, że nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności.

Organ wskazał, że skarżący ma 56 lat, zamieszkuje w B. i prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, z którą pozostaje we wspólności majątkowej - małżeńskiej. Skarżący nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej. Jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Organ wskazał, że w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia [...] maja 2015 r. wnioskodawca stwierdził, że nie posiada nieruchomości, jest współwłaścicielem samochodu osobowego [...], którego wartość oszacował na 6.800,00 zł. Żona jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w B. przy ul. B. [...]. Ponadto jest współwłaścicielem nieruchomości znajdującej się w B. przy ul. D. [...]. W oświadczeniu wskazano również, że żona strony nie podlega żadnym ubezpieczeniom społecznym. Z ww. oświadczenia wynika, że wnioskodawca nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów. Nie otrzymuje zasiłku dla osoby bezrobotnej i nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Żona osiąga dochód netto 1442,00 zł. Wskazano również, że wnioskodawca nie posiada żadnych zobowiązań pieniężnych.

Organ stwierdził, że w oparciu o zebrany materiał dowodowy należy uznać, że sytuacja finansowa, w której aktualnie znajduje się skarżący, nie jest łatwa, ale też nie można jej uznać za zagrażającą egzystencji. Organ wskazał przy tym, że dochód osiągany przez żonę skarżącego znacznie przekracza wartość określonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum egzystencji, określonego dla 2-osobowego gospodarstwa domowego na kwotę 913,63 zł. Zdaniem Organu, sytuacja ta może ulec zmianie, na co wskazał wnioskodawca w wymienionym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym. Organ podniósł, że w punkcie dotyczącym prognozy poprawy swojej sytuacji, skarżący stwierdził, że nie potrafi przewidzieć przyszłych zdarzeń, ale ewentualna praca w instytucji państwowej zapewniłaby stabilizację i poczucie bezpieczeństwa. Organ wskazał, że dniu [...].06.2015r. wnioskodawca ponownie zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy, tym samym wyraził gotowość podjęcia zatrudnienia.

Zakład podkreślił, że prowadząc przez 10 lat działalność gospodarczą skarżący zajmował się zarówno handlem (podstawowa działalność "[...]") jak i usługami budowlanymi ("[...]"), tak więc w jego przypadku nie można mówić o braku kwalifikacji lub braku doświadczenia zawodowego, co mogłoby być przeszkodą w uzyskaniu oferty zatrudnienia.

Organ podniósł również, że wnioskodawca wskazuje na problemy zdrowotne. Wskazał przy tym, iż w lipcu 2015 r. został skierowany do Poradni Rehabilitacyjnej oraz na zabiegi fizjoterapeutyczne oraz na badanie kręgosłupa tomografem komputerowym, mimo to nie przedłożył żadnego dokumentu, z którego wynikałoby, aby stan zdrowia ograniczał możliwość podjęcia pracy. Organ wskazał również, że z przedłożonej "karty rejestracyjnej bezrobotnego" wynika, że nie jest osobą niepełnosprawną i nie posiada stosownego orzeczenia w tej sprawie. Organ dodał, że ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, aby skarżący opiekował się chorym członkiem rodziny i aby taka sytuacja mogła ograniczać możliwość podjęcia zatrudnienia.

Oceniając sytuację finansową strony organ stwierdził, że mimo zaprzestania prowadzenia w 2013 r. działalności gospodarczej oraz niezbyt wysokich dochodów żony, rodzina nie korzystała z pomocy społecznej. Ponadto skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, na podstawie których można byłoby uznać, że jego rodzina faktycznie jest zagrożona ubóstwem. W związku z powyższym, zdaniem Organu nie występują przesłanki umożliwiające umorzenie należności ze względów na szczególną sytuację i interes zobowiązanego.

R. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę.

Sąd pierwszej instancji podniósł, że sprawa dotycząca umorzenia zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych była już dwukrotnie rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia 30 stycznia 2014 r. uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2013 r. odmawiającą stronie uwzględnienia wniosku o umorzenie należności wobec ZUS. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po tym wyroku wydał kolejną decyzję o tej samej treści, która wyrokiem WSA w Bydgoszczy została ponownie uchylona w dniu 7 stycznia 2015 r. w sprawie o sygn. akt I SA/ Bd 959/14.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. również obecny skład orzekający jest związany poprzednim wyrokiem, jaki zapadł w tej sprawie, co oznacza, że w sprawie obowiązkiem Sądu jest ocena, czy organ rentowy wykonał wskazania zawarte w poprzednim wyroku. Z tego względu, Sąd pierwszej instancji wskazał, że należy ocenić, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji wzięto pod uwagę art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Sąd pierwszej instancji uznał, że organy tym razem, wbrew stanowisku skarżącego bardzo wnikliwie oceniły jego sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną. Sąd pierwszej instancji wskazał przy tym, iż jak wynika z akt sprawy, organ rentowy decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. postanowił utrzymać swą poprzednią decyzję z dnia [...] sierpnia 2013 r. orzekającą o odmowie umorzenia należności składkowych w kwocie 13.432,57 zł. WSA wskazał, że źródłem powstania zaległości w opłacaniu składek był fakt, że skarżący zakładając w dniu [...] stycznia 2003 r. kolejną działalność gospodarczą, już jako osoba fizyczna, pod firmą "[...]", świadczącą usługi budowlane nie zadeklarował i nie opłacał składek na ubezpieczenie zdrowotne. Skarżący w takiej sytuacji miał obowiązek deklarować i opłacać, aż dwie składki od dwóch firm, tj. od spółki cywilnej, działającej pod firmą "[...]" s.c. oraz od firmy "[...]", która zaczęła działać świadcząc usługi budowlane od stycznia 2003 r.

WSA wskazał, że ustalono, że działalność gospodarczą w ramach firmy "[...]" podatnik zakończył z dniem [...] kwietnia 2013 r. Drugą działalność prowadzoną w ramach spółki cywilnej zakończył [...] czerwca 2013 r. Sąd pierwszej instancji podał, iż jak ustaliły organy działalność spółki cywilnej jest nadal prowadzona przez drugiego wspólnika, córkę podatnika M. S., a miejsce skarżącego w tej spółce zajął, dotychczas bezrobotny syn, podatnika A. S.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że Organy zauważyły, że do czasu zaprzestania działalności obie firmy wykazywały znaczne przychody w związku z czym powstawał dochód. W opinii Sądu pierwszej instancji, skoro działalność firmy budowlanej została zlikwidowana to skutkowało obniżeniem zdolności płatniczych skarżacego. WSA wskazał, że z okoliczności sprawy jednoznacznie wynika, że likwidacja i zaprzestanie działalności w ramach spółki wystąpiła po informacji organu o zaległościach w opłacaniu składek. Zdaniem WSA, teza Organu o likwidacji przez skarżącego działalności podyktowana okolicznościami związanymi z zaległościami wobec ZUS wydaje się być uzasadniona.

WSA wskazał, że skarżący mimo wielu umiejętności od handlu po usługi budowlane jako osoba poszukująca pracy i jako osoba bezrobotna zarejestrował się dopiero w kwietniu 2014 r. Nadto do wieku emerytalnego skarżącemu brakuje jeszcze 11 lat. Zdaniem WSA powyższe oznacza, że przy takich umiejętnościach jest możliwe, że skarżący znajdzie pracę.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że skoro zaciągniętą na kwotę 15.000 zł pożyczkę skarżący spłacił w ciągu 21 miesięcy, to oznacza, że stan jego finansów nie był aż tak zły jak go opisywał skarżący.

Sąd pierwszej instancji podniósł, że organ zgodnie ze wskazaniami poprzedniego wyroku WSA dokonał oceny wniosku strony w zakresie możliwości występowania przesłanek z art. 28 ust. 3 a cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Reasumując Sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. WSA wskazał, że Organy zastosowały się do wskazań poprzedniego wyroku i oceniły obie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem WSA skoro ustalono, że żona skarżącego, z którą skarżący ma wspólność ustawową, jest współwłaścicielką 2 nieruchomości, a spółka rodzinna nadal funkcjonuje, to zasadnie organ uznał, że przesłanki z ww. przepisu nie zachodzą.

Sąd pierwszej instancji podniósł również, że Organy wskazały, że skarżący miał już zawrzeć umowę z organem o spłacaniu zadłużenia w ratach, jednak w czerwcu 2013 roku zrezygnował z tego układu, oświadczając, że jego sytuacja materialna uległa znacznemu pogorszeniu.

Odnosząc się do wskazanych w skardze wątpliwości skarżącego odnośnie sposobu rozliczenia składek oraz odsetek za zwłokę, Sąd pierwszej instancji wskazał, że powyższa kwestia została już rozstrzygnięta poprzednim wyrokiem, który skład orzekający w pełni podzielił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu pierwszej instancji wniósł skarżący, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku, oraz poprzedzających go decyzji organu w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, oraz zasądzenia na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego udzielonego przez adwokata.

Skargą kasacyjną zarzucono:

1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 1 § 1 i 2 ustawy w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy w zw. z art. 134 § 1 ustawy w zw. z art. 151 ustawy w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, ze zm.; dalej jako k.p.a.), polegające na niewyczerpującym zebraniu i nierozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwieniu sprawy poprzez błędne ustalenie, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości podczas, gdy wskazane w treści uzasadnienia skarżonego wyroku nieruchomości stanowią majątek odrębny małżonki skarżącego M. S. (organ w ogóle nie poczynił ustaleń w tej materii), a nadto w skarżonym wyroku Sąd nie uwzględnił tego, iż skarżący nie ma w chwili obecnej prawa do renty, ani do emerytury, ani żadnych innych źródeł dochodu, gdyż dochód uzyskiwany z majątku odrębnego żony skarżącego wchodzi do jej majątku odrębnego - vide art. 33 pkt 2 w zw. z pkt 10 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U z 2015 r. poz. 2082 ze zm.; dalej jako: k.r.o.), a więc skarżący pozostaje tylko i wyłącznie na utrzymaniu swojej żony, jest osobą bezrobotną, której stan zdrowia (kłopoty z kręgosłupem) nie pozwala na wykonywanie pracy;

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść wyroku, a mianowicie art. 141 § 4 ustawy poprzez pominięcie w uzasadnieniu skarżonego wyroku wyjaśnienia dlaczego Sąd, oraz organ nie uznał złożonego przez skarżącego wniosku o umorzenie odsetek za zwłokę jako zasadnego, bądź niezasadnego - w tym zakresie Sąd w skarżonym wyroku odniósł się tylko i wyłącznie do części wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek w całości;

3. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 33 pkt 2 w zw. z pkt 10 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, które polegało na tym, iż organ wydając skarżoną decyzję zaniechał oceny i przeprowadzenia postępowania dowodowego w kierunku ustalenia, czy stan zdrowia oraz sytuacja materialna i rodzinna skarżącego nie uzasadniają umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, w tym Sąd oraz organ błędnie zakwalifikował majątek odrębny żony skarżącego, jak część majątku którego współwłaścicielem miał być skarżący - podczas, gdy skarżący składając pierwszy wniosek domagał się umorzenia jedynie odsetek i żądanie to powinno zostać rozpatrzone alternatywnie z rozszerzonym wnioskiem o umorzenie całości zaległości.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Organ wniósł o oddalenie skargi oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Uwzględniając istotę sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych uzasadnia, aby rozpatrzeć je łącznie.

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zarówno podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 1 §1 i 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw z art. 151 p.p.s.a. w zw z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 k.p.a., a także art. 141 § 4 p.p.s.a., jak i przepisów prawa materialnego tj. art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 33 pkt 2 w zw. z pkt 10 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: k.r.o.) nie mogły odnieść zamierzonego skutku.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie takiej podstawy oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną uległy naruszeniu przez Sąd wydający zaskarżony wyrok. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu konkretnych przepisów prawa, które zostały naruszone z podaniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu (ewentualnie innych jednostek redakcyjnych) oraz wyjaśnienie, na czym to naruszenie polegało (art. 176 p.p.s.a.). Dopełnienie tych wymogów jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi Naczelny Sąd Administracyjny jest związany (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Aby skarga kasacyjna mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania autor skargi kasacyjnej obowiązany jest wskazać konkretny przepis prawa materialnego naruszony przez Sąd pierwszej instancji, ze wskazaniem, na czym jego zdaniem polegała błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie tego przepisu, jaka powinna być wykładnia właściwa lub jaki inny przepis powinien być zastosowany. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest nie tylko zobowiązany, ale wręcz nie jest uprawniony do precyzowania za stronę zarzutów skargi kasacyjnej bądź do poszukiwania za nią naruszeń prawa, jakich mógł się dopuścić Sąd pierwszej instancji.

Analiza stawianych w skardze kasacyjnej wyżej opisanych zarzutów prowadzi do wniosku, że część z nich jest sformułowana wadliwie - nie spełnia wymogów, o jakich mowa w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. W skardze kasacyjnej jako naruszony przepis wskazano art. 1 § 1 p.p.s.a, który to przepis nie posiada paragrafu. Poza tym przepis ten należy do przepisów ustrojowych, a nie do przepisów postępowania. Naruszenie tego przepisu nie może w związku z tym stanowić samoistnej podstawy zarzutu naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, bez wskazania konkretnej normy procesowej, która została naruszona. O naruszeniu przepisów art.1 p.p.s.a. można mówić tylko wówczas, gdy sąd wyjdzie poza zakres przedmiotowy postępowania sądowoadministracyjnego (tzn. poza kontrolę działalności administracji publicznej, rozpoznając skargę na akt lub czynność nieobjęte jego kognicją), bądź w sprawach należących do jego właściwości uchyli się od badania legalności działalności administracji, ewentualnie zastosuje środki ustawie nieznane oraz posiłkować się przy tym będzie innym kryterium niż zgodność z prawem (por. wyrok NSA z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1293/13). Żadna z takich sytuacji w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała. Zaskarżony wyrok został bowiem wydany po rozpatrzeniu skargi na decyzję administracyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Zauważyć także należy, że w zarzucie naruszenia prawa materialnego tj. art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie sprecyzowano konkretnej jednostki redakcyjnej tego przepisu. Tymczasem przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń składa się z sześciu ustępów, a dodatkowo ustęp 3 składa się z punktów regulujących różne stany prawne.

Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, przede wszystkim należy zauważyć, iż zaskarżona decyzja została wydana na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 7 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 959/14, w którym Sąd ten, uchylając poprzednią decyzję z dnia [...] lipca 2014 r., zlecił organowi dokonanie ustaleń faktycznych co do przesłanek umorzenia składek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W sprawie, Sąd pierwszej instancji kontrolując zaskarżoną decyzję badał zatem, czy organ wykonał wcześniejsze zalecenia Sądu i przeprowadził wyczerpujące ustalenia faktyczne co do braku przesłanek umorzenia należności skarżącego względem ZUS.

W tym stanie rzeczy należy zwrócić uwagę, że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym uprawnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Z tego powodu w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365, ze zm.) przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki. Obejmują one - jako przykładowe - 3 sytuacje, a wśród nich jak w pkt 1, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Dopiero zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek określonych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, daje możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. wyroki NSA z dnia 17 marca 2016 r., sygn. akt II GSK 1694/14; 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 217/12). W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone".

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie w całości zaaprobował ustalenia organu, że w przypadku skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność składek. Przypomnieć w tym miejscu należy, że organ nie zakwestionował trudnej sytuacji materialnej skarżącego, lecz stwierdził, że trudności finansowe zobowiązanego nie przesądzają o konieczności umorzenia zobowiązań z tytułu składek.

Również właściwie zostały ocenione w sprawie przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3a ustawy oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, zgodnie z którymi to przepisami należności z tytułu składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, że pomimo, że w aktach sprawy znajduje się skierowanie na badanie – do dnia wydania decyzji – skarżący nie przedstawił wyników tych badań, co tym samym oznacza, iż nie udowodnił, iż stan jego zdrowia jest zły.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadnym jest również zarzut podniesiony w pkt. 3 petitum skargi kasacyjnej.

Powoływana w skardze kasacyjnej okoliczność, iż wskazane przez Sąd pierwszej instancji nieruchomości stanowią majątek odrębny żony skarżącego w żaden sposób nie podważają prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia. W sprawie istotnym jest fakt pozostawania małżonków we wspólnym gospodarstwie domowym, a nie ustrój majątkowy, jaki oni obrali. Przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 k.r.o. małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, natomiast nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Zatem powołanie się w skardze kasacyjnej na odrębny majątek małżonki skarżącego pozostaje bez znaczenia w tej konkretnej sprawie.

Z akt sprawy wynika, że Sąd zaaprobował stanowisko Organu, że w stosunku do skarżącego nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności. Fakt, że żona skarżącego jest współwłaścicielką dwóch nieruchomości, a rodzinna spółka nadal funkcjonuje oraz nie przedstawienie żadnych dokumentów mogących potwierdzić zły stan zdrowia, skutkuje uznaniem, iż brak było podstaw do przyjęcia, że zaistniały przesłanki o których mowa w § 3 ust 1 rozporządzenia wykonawczego. W podobny sposób należy odnieść się do kwestii wiązania całkowitej nieściągalności składek z zaprzestaniem prowadzenia działalności. Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że ten warunek może być spełniony tylko w przypadku, gdy jednocześnie stwierdzony zostaje brak majątku. W sprawie sytuacja taka nie występuje, zatem nie można uznać, że po stronie skarżącego kasacyjnie wystąpiła całkowita nieściągalność należności, a konsekwencją tego musi być przyjęcie, że w sprawie nie mógł być stosowany art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie wnikliwie oceniono sytuację skarżącego zarówno finansowo, rodzinnie jak i zdrowotnie, wskazując przy tym okoliczności faktyczne na poparcie wskazanych ustaleń. Z tego względu, w ocenie NSA nie ma potrzeby przytaczania tych samych okoliczności faktycznych w tej części uzasadnienia.

Już jedynie na marginesie wskazać należy, że w postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, a ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach. Innymi słowy, okoliczności powstania zadłużenia z tytułu składek nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności. Nie może być także podstawą do umorzenia należności fakt nieinformowania płatnika o powstawaniu zaległości. W świetle obowiązujących przepisów regulujących kwestę opłacania składek to właśnie na płatniku ciąży obowiązek prawidłowego i terminowego opłacania należnych składek we właściwej wysokości.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, kontrolowane przez Sąd pierwszej instancji postanowienie zostało wydane w postępowaniu, które zostało przeprowadzone zgodnie ze standardami procedury administracyjnej. Ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego oraz wydanego w tej sprawie rozstrzygnięcia wynika, że zostały wyjaśnione istotne okoliczności sprawy, których wyjaśnienie było konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego. Nieusprawiedliwione są zatem procesowe zarzuty kasacyjne. WSA w Bydgoszczy, oddalając rozpatrywaną skargę, nie naruszył podniesionych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania, tj. art. 1 §1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. art. 145 § 1pkt1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 k.p.a.

W ocenie NSA nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wskazać należy, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczny zarzut kasacyjny w sytuacji, gdy uzasadnienie wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną zaskarżonego orzeczenia. W takim bowiem przypadku wadliwość uzasadnienia można uznać za naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie NSA uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a., tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W uzasadnieniu Sądu pierwszej instancji zawarto rozważania dotyczące wykładni i zastosowania przesłanek z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Okoliczność, że strona skarżąca nie zgadza się z dokonaną przez Sąd pierwszej instancji oceną prawną, nie oznacza, że został naruszony przepis art. 141 § 4 p.p.s.a.

Reasumując, stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego zaś zaskarżone orzeczenie nie było wadliwe w zakresie podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.