Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2938/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant starszy asystent sędziego Anna Siwonia- Rybak po rozpoznaniu w dniu 21 września 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Skarbu Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśniczy Nadleśnictwa [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 282/15 w sprawie ze skargi Agencji Nieruchomości Rolnych w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 maja 2016 r. oddalił skargę Agencji Nieruchomości Rolnych w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] 2014 r. w przedmiocie reformy rolnej.

Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] 2014 r. po rozpoznaniu odwołań P.J.M.O., M. W. O. i innych od decyzji Wojewody [...] z [...] 2012 r., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł, że nieruchomość stanowiąca dawny folwark [...], gmina [...] powiat [...], o pow. 146,814 ha, zapisana w księdze wieczystej [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...] – obejmująca w całości działki o numerach: [...] (położona w obrębie parceli nr [...] zapisanej w rejestrze katastralnym gruntowym obrębu [...] w matrykule nr [...]), część działki [...] (położona w obrębie parceli [...] zapisanej w rejestrze katastralnym gruntowym obrębu [...] w matrykule nr [...]), część działki [...] (położona w obrębie parceli nr [...] zapisanej w rejestrze katastralnym gruntowym obrębu [...] w matrykule nr [...]), część działki [...] (położona w obrębie parceli nr [...] zapisanej w rejestrze katastralnym gruntowym obrębu [...] w matrykule nr [...]), część działki [...] (położona w obrębie parceli nr [...] zapisanej w rejestrze katastralnym gruntowym obrębu [...] w matrykule nr [...]) nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, dalej: dekret).

Organ odwoławczy wskazał, że opisana powyżej nieruchomość położona była na terenie byłego województwa poznańskiego, a zatem zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu mogła zostać przejęta na własność Skarbu Państwa i przeznaczona na cele reformy rolnej (określone w art. 1 dekretu, część druga) pod warunkiem, że była nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym stanowiącą własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych i jej łączny rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Zgodnie z zaświadczeniem z [...] 2010 r., wydanym przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego [...], w księdze wieczystej [...][...] powierzchnia majątku stanowiącego własność M.L. ziemianina z A. i jego żony B. wynosiła 146,81 ha. Wielkość tą potwierdza wyciąg z matrykuły podatku gruntowego gromady [...] sporządzonej w dniu [...] 1937 r., przez Dział Katastralny Urzędu Skarbowego w [...].

W protokole przejęcia z [...] 1945 r., przy określaniu wielkości ogólnej nieruchomości widnieje wielkość 140,5 ha (w tym 123 ha gruntów ornych). Z kolei na protokołach zdawczo-odbiorczych z [...] 1946 r. oraz z [...] 1946 r., wpisano wielkość 143,5 ha (w tym 138 ha gruntów ornych). Natomiast zgodnie z kserokopią fragmentu Ewidencji nieruchomości ziemskich, podlegających dekretowi (przesłaną przez Archiwum Akt Nowych), według stanu na dzień [...] 1949 r. majątek [...] zajmował powierzchnię 146,81 ha (w tym 132 ha gruntów ornych).

Na podstawie tych dokumentów organ ustalił, że folwark [...] zajmował powierzchnię ponad 100 ha. Dalej organ dokonał oceny czy ta nieruchomość ziemska jest nieruchomością o charakterze rolnym w całości lub w części i ustalił, że ze znajdujących się w aktach sprawy ewidencji nieruchomości ziemskich oraz protokołów wynika, że nieruchomość obejmowała obszar powyżej 140 ha, na który składały się grunty o różnym charakterze. W celu dokładnego określenia przeznaczenia poszczególnych części majątku organ oparł się na zapisach matrykuły podatku gruntowego gromady [...] z [...] 1937 r. mając na uwadze, że dokument ten sporządzony został przez odpowiedni urząd w niewielkim odstępie czasu od 1 września 1939 r., a do tego na potrzeby ustalenia wymiaru należnego podatku. W świetle tego dokumentu obszar majątku wynosił 146,8141 ha, na które składało się: 86,8554 ha roli (grunty orne), 49,6261 ha lasów, 1,0264 ha podwórza, 6,5964 ha pastwisk, 0,08269 ha dróg i 1,9429 ha łąk. Według matrykuły lasy zajmowały powierzchnię 49,6261 ha, zgodnie z ewidencją nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi lasów było 4 ha, natomiast w protokole z [...] 1945 r. znajduje się zapis, że lasów było 6 ha. Zatem, zdaniem organu, określenie powierzchni leśnej w ramach przejętego majątku jest kwestią podstawową dla niniejszej sprawy, gdyż lasy nie miały charakteru rolnego, a obszary leśne powyżej 25 ha nie podlegały reżimowi dekretu o reformie rolnej. Podstawą nacjonalizacji lasów był dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82), którego art. 1 ust. 1 przewidywał przejęcie z mocy prawa lasów i gruntów leśnych o obszarze powyżej 25 ha, stanowiących własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych. Lasy i grunty leśne wchodzące w skład majątków ziemskich objętych dekretem o przeprowadzeniu reformy rolnej nie przechodziły, co do zasady, na własność Państwa na podstawie tego dekretu, lecz podlegały przejściu na własność Państwa z mocy prawa, jeśli spełniały kryteria określone w dekrecie o przejęciu lasów. W związku z tym, skoro na mocy dekretu nie można było przejmować terenów leśnych większych niż 25 ha, to nie mogły być wliczane do powierzchni ogólnej przejmowanego na cele reformy rolnej majątku.

Przechodząc do ustaleń powierzchni lasów organ wskazał, że matrykuła pochodzi z 1937 r., a ewidencja i protokoły zostały sporządzone już po wojnie. W ocenie Ministra, to matrykuła podatku gruntowego lepiej i pełniej oddaje charakter majątku będącego przedmiotem rozstrzygnięcia. Przede wszystkim dokument ten przedstawia pierwotny skład majątku, a także precyzyjnie określa jego poszczególne składowe wraz z podaniem powierzchni. Zawarta w matrykule klasyfikacja gruntów została dokonana na podstawie ustawy z dnia 26 marca 1935 r. o klasyfikacji gruntów dla podatku gruntowego (Dz. U. Nr 27, poz. 203). Zgodnie z treścią § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Skarbu z dnia 19 lutego 1936 r. o klasyfikacji gruntów pod lasami (Dz. U. Nr 24, poz. 193), do gruntów pod lasami należy zaliczać grunty porosłe drzewostanami, bez względu na to, czy poza produkcją drewna służą również innemu użytkowaniu. Należą tu również m.in. grunty niezalesione lub niedostatecznie zalesione, zręby, halizny, płazowiny oraz inne grunty, przeznaczone do zalesiania na mocy decyzji władz. Na mocy tego przepisu trzeba przyjąć, że parcele opisane w rubryce "sposób użytkowania" jako las, były gruntami pod lasami. Biorąc pod uwagę, że zgodnie z informacją pozyskaną z Nadleśnictwa [...] obecnie na obszarze dawnego Folwarku [...] lasy z drzewostanem w wieku powyżej 77 lat (czyli takim, które w chwili przejęcia mogły stanowić las) zajmują powierzchnię 10,89 ha, organ przyjął, iż ta powierzchnia stanowi minimum obszaru leśnego znajdującego się na terenie ówczesnego majątku Folwark [...].

W okresie wojny władze okupacyjne wprowadziły swoją administrację leśną i prowadziły gospodarkę leśną o charakterze rabunkowym. Nie można również zapomnieć o uszczerbku w drzewostanie spowodowanym stricte działaniami wojennymi. W wyniku wymienionych czynników ogólna powierzchnia użytków leśnych znajdujących się w ramach rozpatrywanego majątku mogła ulec zmniejszeniu w stosunku do stanu z roku 1937 i zbliżyć się do wartości znajdujących się w przywoływanych protokołach i ewidencjach.

Jednocześnie organ uznał, że brak jest możliwości przyjęcia, że użytki poleśne podpadały pod działanie dekretu. Zgodnie bowiem z art. 5 i art. 6 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 czerwca 1927 r. o ochronie lasów niestanowiących własność Państwa (Dz. U. Nr 57, poz. 504), obowiązującymi w chwili przejęcia majątku, wszystkie grunty leśne, pozbawione drzewostanów, winny być ponownie zalesione, a obowiązek zalesienia przywiązany jest do gruntów leśnych bez względu na zmianę osoby właściciela. Zalesienie mogło nastąpić w dwojaki sposób, przez zalesienie sztuczne przed upływem 3 lat, licząc od 1 czerwca roku następującego po dokonaniu wyrębu lub po zaistnieniu innej okoliczności, która spowodowała usunięcie drzewostanu, bądź przez zalesienie naturalne. Powyższe przepisy prawa, obowiązujące w dacie przejęcia Folwarku [...] jednoznacznie wskazują, że parcele zajęte przed wojną przez las nie utraciły swojego charakteru, nawet jeżeli w wyniku działań wojennych i prowadzonej gospodarki leśnej nie były porośnięte pełnowartościowym lasem, ale nadal należało je traktować jako tereny leśne.

Organ przyjął zatem, że w skład majątku ziemskiego Folwark [...] wchodziły lasy o łącznej powierzchni przekraczającej 49 ha – wyłączone z definicji nieruchomości ziemskiej w rozumieniu art. 2 ust. 1 dekretu, zatem - zdaniem organu - pozostała część tej nieruchomości, łącznie poniżej 100 ha, nie spełniała normy obszarowej dla województwa poznańskiego, która stanowiła przesłankę przejęcia nieruchomości na podstawie przepisów dekretu. Wchodzące w skład Folwarku [...] działki o charakterze leśnym nie mieszczą się w kategorii gruntów nadających się do wykorzystania do produkcji roślinnej lub zwierzęcej. Nie można więc przyjąć, że na gruncie leśnym, nie wykazującym żadnej przydatności do działalności rolniczej, może być w normalny sposób prowadzona produkcja roślinna lub zwierzęca. Zdaniem organu, nieuzasadnione byłoby również przyjęcie założenia, że las pozostawał w związku funkcjonalnym z resztą majątku ziemskiego. Nie ulega bowiem wątpliwości, że las mógł funkcjonować bez części rolniczej, natomiast część rolnicza mogła być normalnie użytkowana z wyłączeniem obszaru leśnego.

Z tych względów organ uznał, że majątek Folwark [...], na który składały się wskazane we wniosku działki nie podlegał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e) dekretu, a co za tym idzie, został niesłusznie przejęty na cele reformy rolnej.

Skargę na powyższą decyzję złożyła Agencja Nieruchomości Rolnej Oddział Terenowy w [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

Mając na uwadze treść art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Sąd po dokonaniu analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego uznał, że nie wszystkie określone nim warunki zostały spełnione. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie najistotniejszym było ustalenie jaką powierzchnię w ramach majątku [...] zajmowały nieruchomości o charakterze leśnym, a więc także które nie podlegały reżimowi powyższego dekretu. Sąd podzielił ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, że w sytuacji, w której lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha stanowiły własność lub współwłasność tych osób fizycznych i prawnych, których majątek podlegał przejęciu na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to działanie tego przepisu nie rozciągało się na wspomniane wyżej lasy i grunty leśne. Brak takiej możliwości wynika z faktu, że lasów i gruntów leśnych nie można uznać za składniki nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 dekretu. Wyłączną podstawę do upaństwowienia lasów i gruntów leśnych o obszarze ponad 25 ha stanowił bowiem dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.

Sąd zauważył, że charakter poszczególnych części majątku w tym lasów wskazują różne dokumenty tj. protokół przejęcia tego majątku z dnia [...] 1945 r. (140,5 ha w tym 123 ha gruntów ornych), protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] 1946 r. oraz protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] 1946 r. (143,5 ha, w tym 138 ha gruntów ornych) oraz matrykuła podatku gruntowego gromady [...] z [...] 1937 r. (146,8141 ha, w tym 86,8554 ha gruntów ornych, 49,6261 ha lasów, 1,0264 ha podwórza, 6,5964 ha pastwisk, 0,8269 dróg, 1,9429 łąk). Sąd przychylił się do stanowiska organu, że dokumentem najpełniej wykazującym poszczególne części majątku jest matrykuła podatku gruntowego sporządzona tuż przed 1 września 1939 r. Jest to dokument urzędowy prowadzony w sposób ciągły i aktualizowany. Jest zatem dokumentem bardziej dokładnym i precyzyjnym niż protokoły przejęcia sporządzane ad hoc.

Kolejnym argumentem przemawiającym za uznaniem tego dokumentu jako miarodajnego jest - zdaniem Sądu - fakt dokonania w nim klasyfikacji gruntów zgodnie z ustawą z dnia 26 marca 1935 r. o klasyfikacji gruntów dla podatku gruntowego (Dz. U. Nr 27, poz. 203). Akt wykonawczy do wymienionej ustawy do gruntów pod lasami zalicza grunty porosłe drzewostanem, bez względu na to, czy poza produkcją drewna służą również innemu użytkowaniu. Na tej podstawie jako grunty pod lasami należy traktować m.in. grunty niezalesione lub niedostatecznie zalesione, zręby, halizny oraz inne grunty przeznaczone do zalesiania na mocy decyzji władz. W ocenie Sądu, mając na względzie te uregulowania, parcele opisane w matrykule w rubryce "sposób użytkowania" jako: las (obejmujące 49,6261 ha), traktować trzeba jako grunty pod lasami. Nawet w sytuacji, gdy w wyniku działań wojennych oraz prowadzonej gospodarki leśnej powierzchnia leśna majątku [...] zbliżyła się do wartości zawartych w protokołach (obecnie na obszarze dawnego Folwarku [...] lasy z drzewostanem powyżej 77 lat zajmują powierzchnię 10,89 ha), to nie można uznać, że użytki poleśne podpadały pod działanie dekretu. Przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 czerwca 1927 r. o ochronie lasów niestanowiących własności Państwowej (Dz. U. Nr 57, poz. 504), obowiązujące w czasie przejęcia niniejszej nieruchomości, jednoznacznie wskazują, iż wszystkie grunty leśne pozbawione drzewostanów, powinny być ponownie zalesione, a obowiązek zalesienia przywiązany jest do gruntów bez względu na zmianę osoby właściciela.

Na tej podstawie Sąd podzielił stanowisko organu, że parcele zajęte przed wojną przez las nie utraciły swojego charakteru nawet wówczas, gdy działania wojenne oraz prowadzona gospodarka leśna doprowadziły do sytuacji, w której te nieruchomości nie były porośnięte pełnowartościowym lasem.

Mając na uwadze restrykcyjny charakter przepisów dekretu Sąd uznał za uzasadnione, że jedynie § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzenia reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), stosowany wprost, może stanowić podstawę dla klasyfikacji gruntów pod względem przydatności na cele reformy rolnej, wskazane w drugiej części art. 1 dekretu. Wynika z tego, że nie wszystkie nieruchomości wchodzące w skład majątku mogły być traktowane jako nieruchomości o charakterze rolniczym, stanowiące funkcjonalną i gospodarczą całość. W tych okolicznościach Sąd uznał, że Minister korzystając z zasady swobodnej oceny dowodów oparł się na całym materiale zgromadzonym w sprawie, zaś ocenę w zakresie pierwszeństwa dowodowego przeprowadzono między dwoma równoważnymi dokumentami urzędowymi po wszechstronnym rozpatrzeniu ich treści w zestawieniu z pozostałymi materiałami oraz w oparciu o posiadaną wiedzę. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji ustosunkowuje się do różnic wynikających z dokumentów zebranych w sprawie i nie pomija jakiejkolwiek okoliczności wynikającej z zebranej dokumentacji, czyniąc zadość obowiązkom organu wynikającym z art. 7 art. 77 oraz art. 80 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 279, ze zm., dalej: p.p.s.a.).

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku uczestnik postępowania - Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...], reprezentowane przez radcę prawnego, podniosło następujące zarzuty:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przez błędne przyjęcie, że nieruchomość stanowiąca dawny folwark [...] nie mogła zostać przeznaczona na cele reformy rolnej z powodu jej rozmiaru, który nie przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej;

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na zaaprobowaniu przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych dokonanych przez organ administracji, które zostały dokonane w oparciu o niepełny materiał dowodowy sprawy;

3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. przez dokonanie dowolnej, pozbawionej związku z realiami niniejszej sprawy, oceny materiału dowodowego;

4. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącego przed wydaniem zaskarżonego wyroku.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zaskarżonej decyzji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną P. O., M. O., i inni, reprezentowani przez radcę prawnego, wnieśli o oddalenie tej skargi i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Rozpoznanie poszczególnych zarzutów skargi kasacyjnej należało poprzedzić uwagami natury ogólnej, które pozwolą zwrócić uwagę na istotę kontrolowanego postępowania.

Należy zatem podkreślić, że art. 1 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowi, iż przeprowadzenie reformy rolnej obejmuje upełnorolnienie istniejących gospodarstw rolnych o powierzchni niżej pięciu hektarów użytków rolnych, tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców, tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej, kolonii i ogródków działkowych robotniczych, urzędniczych i rzemieślniczych, zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego. Po nowelizacji tego dekretu, która weszła w życie z dniem 19 stycznia 1945 r., dodano między innymi, że w ramach reformy rolnej możliwe jest również rezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej i melioracji. Przy tak określonych wartościach uzasadniających przyjęte rozwiązania, art. 2 ust. 1 tego dekretu stanowił, że na cele reformy rolnej przeznaczone będą "nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym", a po noweli dekretu, która weszła w życie 19 stycznia 1945 r. - "nieruchomości ziemskie". Celem odkodowania niezdefiniowanego w dekrecie sformułowania: "nieruchomość ziemska", należy odwołać się do uzasadnienia uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. (sygn. akt W 3/89, OTK 1990/1/26). W uchwale tej Trybunał stwierdził, że "ustawodawca przez określenie nieruchomości przymiotnikiemmiał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Wniosek taki znajduje bowiem uzasadnienie zarówno w tytule dekretu (o przeprowadzeniu reformy rolnej), jak też w treści niektórych jego przepisów (art. 1 ust. 2 lit. a) i b), art. 6, art. 11 ust. 1) oraz w przepisach rozporządzenia wykonawczego (§ 6)". Analiza tych przepisów - zdaniem Trybunału Konstytucyjnego - prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tylko tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym, że przez inne podmioty. Warto w tym miejscu wskazać, do czego odwołuje się skarga kasacyjna, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wywodzi się niekiedy, iż istotne jest nie tyle dokonanie ustalenia samego leśnego charakteru gruntów, ale niezbędna jest weryfikacja ustaleń pod kątem ich przeznaczenia oraz związku funkcjonalnego z pozostałymi gruntami potraktowanymi jako nieruchomość ziemska (por. wyrok NSA z 14 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 228/12, CBOSA). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy kwestia ta podlegała badaniu i nie zostało wykazane, aby działki o charakterze leśnym nadawały się do wykorzystania do produkcji rolnej (roślinnej lub zwierzęcej) lub by las nie mógł funkcjonować bez części rolniczej.

W sytuacji zaś nawet, jeśli grunty leśne nie stanowiły zwartego obszaru o powierzchni przekraczającej 49 ha, lecz parcele nie większe niż 25 ha powstałe w wyniku dokonanych podziałów prawnych lub faktycznych przed dniem 1 września 1939 r., to i tak nie podpadały pod przepisy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Podnoszone zatem w tym zakresie argumenty skargi kasacyjnej pozostawały nieuzasadnionymi.

Zaakcentować zatem należy, że przywołana wyżej uchwała Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r., posiadając charakter dyrektywy interpretacyjnej w procesie stosowania prawa, pozwala na przyjęcie, iż na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, na własność Skarbu Państwa, bez żadnego odszkodowania przechodziły w całości i bezzwłocznie tylko nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeśli ich łączny rozmiar przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od powierzchni użytków rolnych. Oznacza to, że powyższa regulacja nie dotyczyła wszystkich nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale pewnej ich grupy, przydatnej do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 pkt a, b, c, d i e dekretu.

W wyroku z dnia 17 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1563/07, ONSAiWSA 2010/3/53, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że lasy i grunty leśne wchodzące w skład majątków ziemskich podlegających przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie przechodziły, co do zasady, na własność Państwa na podstawie tego dekretu, lecz podlegały przejściu na własność Państwa z mocy prawa, jeśli spełniały kryteria określone w dekrecie z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 15, poz. 82). A zatem do oceny, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej, właściwy jest organ administracji oraz sądy administracyjne. Natomiast kwestię zasadności przejęcia lasów w trybie powołanego wyżej dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa mogą badać wyłącznie sądy powszechne. W tak zakreślonej przedmiotowo i kompetencyjnie sprawie, rolą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie była kontrola legalności zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim organ dokonywał kwalifikacji gruntów ziemskich pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W warunkach rozpoznawanej sprawy należy zgodzić się z przyjętą przez Sąd I instancji konstatacją, że sporna nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu, nie zostały bowiem spełnione wyrażone tym przepisem normy obszarowe gruntów wchodzących w skład nieruchomości ziemskiej. Nie sposób zgodzić się z zarzutami skargi kasacyjnej nakierowanymi na wykazanie proceduralnej wadliwości zaskarżonego wyroku uzasadnianej przeprowadzeniem niepełnego postępowania dowodowego i dokonaniem niewłaściwej jego oceny. Podkreślić trzeba, że dla oceny prawidłowości przyjęcia wartości obszarowych gruntów rolnych niezbędne okazało się ustalenie, jaką powierzchnię z majątku o powierzchni 146,814 ha zajmowały nieruchomości ziemskie w rozumieniu przepisów dekretu. Wyłączeniu zatem z ogólnej powierzchni nieruchomości podlegały lasy i grunty leśne. W tym zakresie organ zgromadził dokumenty o różnej wartości dowodowej, które pozwalały rozważyć powyższe okoliczności. Do akt sprawy zostały włączone w tym celu: protokół przejęcia majątku z [...] 1945 r., dwa protokoły zdawczo-odbiorcze z [...] i [...] 1946 r. oraz matrykuła podatku gruntowego. Z uwagi na istotne rozbieżności w przedmiotowym zakresie, spośród wskazanych dokumentów, przymiot wiarygodności uzyskała matrykuła podatku gruntowego Gromady [...] z [...] 1937 r., która dodatkowo była zbieżna z wartościami ujętymi w księdze wieczystej, co zostało przez Sąd I instancji podzielone i zaakceptowane. Matrykuła ta sporządzona została w oparciu o przepisy ustawy z dnia 26 marca 1935 r. o klasyfikacji gruntów dla podatku gruntowego (Dz. U. R. P. Nr 27, poz. 203) oraz rozporządzenia Ministra Skarbu z dnia 20 czerwca 1936 r. wydanego w porozumieniu z Ministrami: Rolnictwa i Reform Rolnych oraz Spraw Wewnętrznych w sprawie wykonania ustawy o klasyfikacji gruntów dla podatku gruntowego (Dz. U. Nr 62, poz. 453) określające w sposób szczegółowy tryb klasyfikacyjny gruntów. Władzami klasyfikacyjnymi były: powiatowe komisje klasyfikacyjne, wojewódzkie komisje klasyfikacyjne oraz Główne Komisja Klasyfikacyjna (§ 5). Postępowanie klasyfikacyjne obejmowało zaś czynności przygotowawcze i czynności właściwe. Przewidziany był również tryb odwoławczy od orzeczenia o klasyfikacji gruntów, w postaci odwołania lub sprzeciwu. Powyższe uwarunkowania uzasadniają stwierdzenie, że dokument klasyfikacyjny gruntu sporządzony przez wyspecjalizowane organy dla potrzeb wymiaru podatku posiada dużą przydatność użytkową dokumentacji źródłowej w niniejszej sprawie. Tym bardziej, że nie został on podważony innym dokumentem pomiarowym. Co więcej, takie same wartości ujęte zostały w innym akcie sporządzonym w języku niemieckim, który znajduje się w aktach sprawy.

Wobec powyższego zgodzić się należy z Sądem I instancji, że jakość i precyzja matrykuły podatku gruntowego wykazuje dużą użyteczność jako dokumentu geodezyjnego, który określa wzajemne położenie gruntów, z wykorzystaniem planów istniejących lub sporządzonych na podstawie nowego pomiaru, co pozwala na przyjęcie powierzchni i granic użytków rolnych oraz gruntów leśnych. Oczywiście, zgodzić się należy ze skargą kasacyjną, że część terenów leśnych została na przestrzeni lat pozbawiona drzewostanu, jednakże przywołany dokument przedstawia stan nieruchomości w niedalekiej odległości czasowej od daty istotnej dla jej przejęcia, a zatem stanowi punkt odniesienia do oceny podpadania gruntów pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zauważyć przy tym trzeba, że w myśl przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 czerwca 1927 r. o ochronie lasów niestanowiących własności Państwa (Dz. U. Nr 57, poz. 504 ze zm.) dokonanie zmiany uprawy leśnej na inny rodzaj użytkowania mogło nastąpić jedynie w lasach nie uznanych za ochronne na podstawie zezwolenia właściwej władzy (art. 2). Grunty leśnie wyłączone z uprawy leśnej bez zezwolenia podlegały ponownemu zalesieniu (art. 4). Podobnie, ponownemu zalesieniu podlegały też wszystkie grunty leśne pozbawione drzewostanów (art. 5).

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy na podkreślenie zasługuje również fakt, iż wiek drzewostanu został przez organ ustalony na listopad 2011 r. pozwalając na odniesienie powyższego do stanu z daty przejęcia nieruchomości w trybie dekretu, w kontekście gruntów stanowiących użytki rolne. Ustalenia te pozwoliły na całkowite zdeprecjonowanie protokołów zdawczo-odbiorczych pod względem ich wartości dowodowej. Nie sposób przy tym przyjąć, by podważenie dokonanych ustaleń mogło nastąpić na etapie postępowania przed Sądem I instancji w wyniku analizy przedłożonego dokumentu stanowiącego załącznik do pisma procesowego pełnomocnika Nadleśnictwa [...] z dnia 9 maja 2016 r. (k. 248 akt sądowych). Po pierwsze, dokument ten nie był opatrzony legendą, czy też opisem służącym poparciu wywodzonej w piśmie argumentacji. Po drugie zaś, jego analiza wykraczała poza ustawowe kompetencje sądu administracyjnego, którego zadaniem jest kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wydanego przez organ w konkretnej dacie (decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zapadła w dniu [...] 2014 r.) przy zaistnieniu określonego stanu faktycznego i prawnego.

W świetle powyższego należało stwierdzić, że prawidłowe ustalenie znaczenia treści prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, oraz zasadna ocena prawidłowości postępowania prowadzonego przez organ w rozpoznawanej sprawie, czynią zarzuty podniesione w pkt 1-3 skargi kasacyjnej nieuzasadnionymi. Nie sposób również uznać za uzasadniony zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Brak zawarcia w uzasadnieniu wyroku argumentacji będącej odpowiedzią na każdy stawiany w skardze i w pismach procesowych zarzut nie stanowi wystarczającej podstawy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Podkreślić trzeba, że w świetle art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dla skuteczności skargi kasacyjnej wyprowadzane naruszenie przepisów postępowania powinno być uchybieniem, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, takiej zaś argumentacji w rozpoznawanej skardze kasacyjnej nie przedstawiono.

Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.