Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 571/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 marca 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem A. K. (dalej: strona, skarżąca) z dnia 27 lutego 2020 r . , adresowanym do Ośrodka Pomocy Społecznej w W., o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – Z. K. ( dale: matka skarżącej).

Decyzją z dnia [...] nr [...] , działający z upoważnienia Burmistrza W., Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W. (dalej: organ I instancji), odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej , wnioskowanego na matkę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji ponownie odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., kolejną decyzją ostateczną z dnia [...] nr [...] - na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia .

Decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., decyzją ostateczną z dnia [...] nr [...] - na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia

Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej u.ś.r.), art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778), art. 66 ust. 1 pkt 28, art. 73 ust. 11, art. 79 ust. 2, art. 81 ust. 8 pkt 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.), § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), organ I instancji odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji poczynił następujące ustalenia:

- matka strony jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 8 lutego 2019 r.,

- strona jest opiekunem prawnym matki , która wymaga codziennej opieki i pomocy osób drugich, z powodu choroby Alzheimera kontakt z nią jest spłycony, ograniczony, charakter schorzenia jest nieodwracalny, nie rokuje istotnej poprawy, postępuje pogorszenie,

- strona wraz z bratem L. K. ( dalej: brat strony) zajmują się swoją mamą , strona pomaga jej przy toalecie porannej i wieczornej, podaje leki, przygotowuje posiłki, chodzi codziennie na spacery, załatwia sprawy urzędowe, zajmuje się również prowadzeniem domu,

- według oświadczenia strony z dnia14 lipca 2020 r. brat strony może pomóc jedynie przy porannej pobudce mamy, czuwa nad nią w nocy i dotrzymuje towarzystwa podczas nieobecności córki,

- brat strony choruje na nowotwór krtani, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- ostatni stosunek pracy strona rozwiązała na mocy porozumienia stron z dniem 5 lutego 2020 r. ponieważ, jak twierdzi musi opiekować się swoją mamą.,

- strona nie posiada jednak dokumentacji poświadczającej pogorszenie stanu zdrowia mamy w tym okresie, charakter czynności opiekuńczych nie uległ zmianie. mama nadal wymaga całodobowej opieki,

- matka strony ma sześcioro dzieci,

- córka H. pracuje i mieszka w A.. Odwiedza mamę raz do roku, utrzymuje kontakt telefoniczny. Córka I. S. mieszka w Ł. i tam pracuje. Z tytułu zatrudnienia osiąga dochód w wysokości 2.320,55 zł netto, który nie starcza na pokrycie wszystkich opłat. Oświadczyła, że nie jest w stanie zaopiekować się swoją mamą, z uwagi na dużą odległość, oraz własną sytuację rodzinną (choroba męża, który pobiera rentę chorobową z ZUS). Nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności,

- córka D. T. pracuje na pół etatu, na dwie zamiany i osiąga z tego tytułu 1.025,00 zł dochodu. Posiada też uprawnienia do renty rodzinnej po zmarłym mężu. Nie może wesprzeć siostry finansowo, ponieważ jej dochód to około 2.000,00 zł. Z tej kwoty opłaca mieszkanie i rachunki. Nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Na utrzymaniu ma, jak twierdzi, 19-letniego syna. Pomaga w opiece nad mamą w miarę możliwości. Pomaga przy czynnościach higienicznych (kąpielowych), wozi do lekarza,

- córka A. G. oświadczyła do protokołu, że nie opiekuje się swoją mamą, ponieważ robi to strona. A. G. posiada gospodarstwo rolne o powierzchni ok. 2 ha, z którego utrzymuje się wraz z mężem i córką. Otrzymuje także świadczenie wychowawcze (do dnia 1 czerwca 2020 r.) i świadczenie rodzinne na córkę. Od 26 listopada 2020 r. Anna Gałuszka miała przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy na męża, który był chory i sam wymagał opieki. Mąż A. G. zmarł 19 lutego 2021 r. A. G. nie jest w stanie wesprzeć siostry finansowo, może pomóc ewentualnie w opiece nad matką, gdy strona załatwia sprawy poza domem. A. G. zeznała, że jej siostra podjęła się opieki nad mamą, ponieważ mieszka razem z nią w domu rodzinnym, który jest przepisany na nią i brata L. K. ,

- brat strony utrzymuje się z renty chorobowej w wysokości 1.200,00 zł oraz świadczenia uzupełniającego 500 plus z ZUS. Nie ma na utrzymaniu nikogo. Mieszka razem z matką i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Pomaga na zmianę z siostrą karmić mamę, zaprowadzać do toalety. W nocy matka strony wymaga opieki i syn ( brta strony) przy niej czuwa. W miarę możliwości jest w stanie wesprzeć siostrę finansowo w opiece nad mamą.

Jak wskazał dalej organ I instancji , w dniu 12 października 2020 r. strona oświadczyła do protokołu, że ostatni stosunek pracy rozwiązany był z uwagi na opiekę nad mamą, a nie opiekę nad córką. O. – córka strony od września 2020 r. uczęszcza do przedszkola, w którym przebywa od godziny 8.30 do 12.30. Następnie strona ją odbiera i przejmuje opiekę, opiekując się także w tym czasie swoją mamą. Organ dodał, że strona na pytanie: czy rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z powodu opieki na 3-letnią wówczas córką O. oświadczyła do protokołu, że również z powodu opieki nad córką nie podjęła pracy. Gdyby poszła do pracy nie miałby kto zaopiekować się jej córką, ponieważ jej mąż pracuje. Zakres opieki od rozwiązania stosunku pracy jest cały czas taki sam. Stan mamy systematycznie w jakimś stopniu się pogarsza. Według twierdzeń strony , pewnych czynności brat nie wykona przy mamie, która się go nie słucha i on sam nie ma dla niej cierpliwości. Tylko ona kąpie mamę, podaje tabletki, obiad.

Reasumując powyższe organ I instancji stwierdził ,że w jego ocenie nie ma bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Strona przyznała, że nie podjęła zatrudnienia nie tylko z uwagi na opiekę nad matką, ale również z powodu opieki nad na córką (wówczas 2,5-letnią). Podejmując zatrudnienie zarówno ona jak i pięcioro dzieci matki strony , jeśli z jakichś względów nie mogą sprawować opieki bezpośredniej, mogą wesprzeć ją finansowo poprzez opłacenie np.; opiekunki lub usług opiekuńczych świadczonych przez powołane do tego instytucje.

Zdaniem organu I instancji , w opiece nad matka strony uczestniczy również syn ( brat strony), który prowadzi z mamą wspólnie gospodarstwo domowe, oraz D. T., która pracując na pół etatu, a gdy zachodzi potrzeba również zaopiekuje się mamą. W ocenie organu, pewne czynności opiekuńcze opiekun może również wykonywać przed pracą jak i po niej (np. przygotowanie śniadania, obiadu czy zrobienie zakupów, czynności higieniczne np. kąpiel). Według organu , zakres opieki nad osobą niepełnosprawną nie wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej. Obowiązek sprawowania opieki, stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych. Stosownie do art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: k.r.o.), rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Przez wzajemne wsparcie, o którym mowa w art. 87 k.r.o. należy rozumieć pomoc materialną, psychiczne wsparcie w chorobie, cierpieniu i kalectwie, pomoc intelektualną przy podejmowaniu ważnych decyzji lub załatwianiu spraw życiowych oraz pomoc fizyczną przy wykonywaniu różnych czynności. Wzajemne wsparcie między rodzicami i dziećmi powinno być całkowicie bezinteresowne, co wynika przede wszystkim z norm moralnych. Przepisy k.r.o. nakładają także na dzieci obowiązek alimentacji rodziców. Stosownie do art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Natomiast zgodnie z art. 129 § 1 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki) przed wstępnymi (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie), a wstępnych przed rodzeństwem, jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

Końcowo organ I instancji stwierdził ,że obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodziców istnieje bez względu na to, czy dorosłe dzieci mieszkają z rodzicami czy osobno i czy założyły własne rodziny czy też nie.

Strona odwołała się od decyzji organu I instancji , wnosząc o uchylenie decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołująca się podniosła zarzut błędnego zastosowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie odwołującej, podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Istotą wnioskowanego świadczenia jest rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga. W przedmiotowej sprawie strona sprawuje opiekę nad matką, która to opieka wiąże się z rezygnacją przez nią z zatrudnienia. Natomiast wbrew twierdzeniom organu przywołany przepis nie uzależnia otrzymania przedmiotowego świadczenia od obowiązku sprawowania opieki przez całą dobę.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej: Kolegium, organ II instancji) - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej: k.p.a.) i art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W motywach decyzji ostatecznej organ II instancji przytoczył art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r., określający krąg osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz wymieniono osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami k.r.o. Organ odwoławczy stwierdził , że strona należy do osób wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ponieważ stosownie do art. 128 k.r.o. ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec matki legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności (decyzja z dnia [...], nr [...]). W toku przeprowadzonego postepowania wyjaśniającego ustalono, że postanowieniem z dnia [...]., sygn. akt [...] Sądu Rejonowego w G. syn został ustanowiony opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionej matki strony . Matka strony i jej syn prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Zamieszkują w budynku mieszkalnym stanowiącym własność matki strony. Na piętrze tego budynku zamieszkuje strona , jak wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 10 marca 2020 r. Dalej Kolegium wskazało ,że postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] sygn. akt [...] opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionej matki została strona. Matka strony choruje na Alzheimera , rozpoznano u niej otępienie głębokie w tej chorobie. W 2017 r. była ona leczona operacyjne z powodu jaskry. Jej stan zdrowia nie rokuje poprawy, a wręcz postępuje pogorszenie (opinia psychiatry z dnia 17 lipca 2017 r.). Ustalono także, że strona wraz z bratem wspólnie sprawują opiekę nad swoją mamą. Strona pomaga matce przy toalecie porannej i wieczornej, zajmuje się prowadzeniem domu . Do dnia 5 lutego 2020 r. strona była zatrudniona, jednakże za porozumieniem stron stosunek pracy został rozwiązany (świadectwo pracy z dnia 5 lutego 2020 r.).

Kolegium, nie kwestionując potrzeby sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, wskazało w poprzedniej decyzji na konieczność przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia, jakie zmiany zaszły w stanie zdrowia matki strony , czy wymagały od lutego 2020 r. rozwiązania przez stronę, w drodze porozumienia stron, stosunku pracy. W związku z tym organ odwoławczy zwrócił uwagę, że ponownie przeprowadzając postępowanie organ I instancji winien ustalić czy zmienił się, a jeżeli tak, to w jaki sposób, charakter czynności opiekuńczych, jakich wymaga matka strony , że wiąże się z to z wymogiem szczególnej dyspozycyjności drugiego opiekuna, w czasie gdy tę opiekę sprawuje niepracujący brat . Strona nie przedstawiła dokumentacji medycznej, z której wynikałoby, że stan zdrowia jej matki uległ pogorszeniu.

Co także istotne, Kolegium dostrzegło, że matka strony oprócz strony i jej brata, posiada także czworo zstępnych. Kolegium zobligowało więc organ I instancji do ustalenia, czy mogą oni uczestniczyć w opiece nad matką, w związku z jej niepełnosprawnością i związanymi z tym ograniczeniami. A jeżeli nie, to z jakich powodów. Kolegium stanęło bowiem na stanowisku, że przyjęcia określonej formy wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego jest wynikiem wyboru osoby zobowiązanej. Zatem, jeżeli nie przybierze formy starań osobistych, to może polegać na pomocy materialnej. Tak więc również i ta okoliczność wymagała pogłębionej analizy organu poprzedzonej przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego.

Według Kolegium wykonując jego zalecenie , organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające odnośnie pozostałych zstępnych w zakresie ustalenia czy mogą oni uczestniczyć w opiece nad niepełnosprawną matką. Jak wynika z akt sprawy córka matki strony - H. pracuje i mieszka w A.. Odwiedza mamę raz do roku, utrzymuje kontakt telefoniczny. Córka I. S. mieszka w Ł. i tam pracuje. Z tytułu zatrudnienia osiąga dochód w wysokości 2.320,55 zł netto, który nie starcza na pokrycie wszystkich opłat. Oświadczyła, że nie jest w stanie zaopiekować się swoją mamą, z uwagi na dużą odległość, oraz własną sytuację rodzinną (choroba męża, który pobiera rentę chorobową z ZUS). Nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Córka D. T. pracuje na pół etatu, na dwie zamiany i osiąga z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 1.025,00 zł. Posiada też uprawnienia do renty rodzinnej po zmarłym mężu. Nie może wesprzeć finansowo, ponieważ jej dochód to około 2.000,00 zł. Z tej kwoty opłaca mieszkanie i rachunki. Nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Na utrzymaniu ma, jak twierdzi, 19-letniego syna. D. T. pomaga w opiece nad mamą w miarę możliwości. Pomaga przy czynnościach higienicznych (kąpielowych), wozi do lekarza. A. G. oświadczyła do protokołu, że nie opiekuje się swoją mamą, ponieważ robi to strona. A. G. posiada gospodarstwo rolne o powierzchni ok. 2 ha, z którego utrzymuje się wraz z mężem i córką. Otrzymuje także świadczenie wychowawcze (do dnia 1 czerwca 2020 r.) i świadczenie rodzinne na córkę. Od 26 listopada 2020 r. A. G. miała przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy na męża, który był chory i sam wymagał opieki. Mąż A. G. zmarł 19 lutego 2021 r. Organ ustalił, że A. G. nie jest w stanie wesprzeć siostry finansowo, może pomóc ewentualnie w opiece nad matką, gdy strona załatwia sprawy poza domem. A. G. zeznała, że jej siostra podjęła się opieki nad mamą, ponieważ mieszka razem z nią w domu rodzinnym, który jest przepisany na nią i brata . Organ ustalił, że brat strony utrzymuje się z renty chorobowej w wysokości 1.200,00 zł oraz świadczenia uzupełniającego 500 plus z ZUS. Nie ma na utrzymaniu nikogo. Ze złożonego dnia 9 lutego 2021 r. oświadczenia brata strony wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką . Uczestniczy czynnie w opiece nad matką. Gdy jego siostra (strona) wychodzi z domu, zostaje z mamą. Pomaga na zmianę z siostrą karmić mamę, zaprowadza do toalety. W nocy matka strony wymaga opieki i wtedy wyjaśnił, że musi czuwać przy niej. Jest w stanie wspierać siostrę w opiece nad mamą, również finansowo (protokoły z czynności przesłuchania).

Dalej organ II instancji stwierdził, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej. W orzecznictwie podkreśla się, że istnieje bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją z pracy, a podjęciem się sprawowania opieki tylko w sytuacji, gdy przyczyną zaprzestania wykonywania pracy zarobkowej jest podjęcie się sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki jest zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia; rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy.

Jak wskazało Kolegium , strona przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego była zatrudniona w wymiarze całego etatu (od 9 czerwca 2014 r. do 5 lutego 2020 r.). W tym czasie wykorzystała urlop wychowawczy w dwóch częściach, tj. okresach od 6 września 2018 r. do 31 grudnia 2019 r., od 1 stycznia 2020 r. do 5 lutego 2020 r. Stosunek pracy został rozwiązany za porozumieniem stron (świadectwo pracy z dnia 5 lutego 2020 r.), a w dniu 27 lutego 2020 r. wpłynął do Ośrodka wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z opisu opieki przedstawionej przez stronę wynika, że rano budzi mamę (ponieważ mama sama się nie obudzi ani nie wstanie), rozbiera z piżamy i ubiera ją, prowadza mamę i podaje napoje i lekarstwa. Potem mamę odprowadza do fotela, gdzie odpoczywa do obiadu. Trzy razy w tygodniu jest rehabilitowana (prywatnie przychodzi rehabilitantka i ćwiczy z mamą). Potem podaje obiad, karmi matkę, oklepuje plecy. Po obiedzie matka odpoczywa do godziny 16.00, o 17.00 robi mamie herbatę i jakiś podwieczorek. Znowu musi napoić i nakarmić mamę. O 19.00 - 19.30 szykuje kolację i znowu musi ją nakarmić i napić, i podać leki, które jej matka przyjmuje systematycznie i stale dwa razy w ciągu dnia (rano i wieczorem). Po kolacji kompanie, przebieranie w piżamę mamy, oklepywanie i kładzenie do snu.

Kolegium, nie kwestionuje faktu, że osoba chorująca na Alzheimera wymaga stałej i długotrwałej opieki. Jednakże zdaniem Kolegium, strona nie jest jedyną osobą, która tę opiekę sprawuje, co wynika ze szczegółowo przeprowadzonego postępowania dowodowego. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono bowiem, że choć jej brat legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] nr [...] (symbol: niepełnosprawności: 10 - N {choroby neurologiczne}, 11 - I {inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego}), to w toku prowadzonego postępowania zeznał że uczestniczy czynnie w opiece nad matką. Gdy jego siostra (strona) wychodzi z domu, zostaje z mamą. Pomaga na zmianę z siostrą karmić mamę, zaprowadza do toalety. W nocy jego matka wymaga opieki i wtedy wyjaśnił, że musi czuwać przy niej. Jest w stanie wspierać siostrę w opiece nad mamą, również finansowo (protokół przesłuchania L. K. z dnia 9 lutego 2021 r.). Co więcej, również siostra strony D. T. w oświadczeniu złożonym dnia 9 lutego 2021 r. wskazała, że pomaga w miarę możliwości w opiece nad matką. Pomaga w czynnościach higienicznych (kąpielowych), wozi do lekarza, dotrzymuje jej towarzystwa. A. G. (siostra strony potwierdziła w złożonym oświadczeniu, że opiekę nad ich matką wspólnie sprawują strona i jej brat , a ona sama także może pomóc w opiece nad matką.

W ocenie organu II instancji ,powyższe ustalenia prowadzą do jednoznacznego wniosku, że nie jest konieczna rezygnacja strony z zatrudnienia i sprawowanie opieki tylko przez jedną osobę, w sytuacji gdy wspólnie z osobą wymagającą opieki zamieszkuje jej syn, które de facto sprawują też opiekę, a pozostaje tylko kwestia podziału obowiązków związanych z opieką, co jak wynika z utrwalonych w aktach sprawy zeznań i oświadczeń strony, jej brata oraz sióstr - jest praktycznie czynione.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu , w której skarżąca wniosła o:

1/ uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

2/ ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. 3/ zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego,

4/ skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Skarga oparta została na zarzucie naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W motywach skargi pełnomocnik skarżącej wskazał m.in., że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która to opieka uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji wraz z uzasadniającą je argumentacją .

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się do zbadania legalności, tj. zgodności zaskarżonych decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego. Powyższa zasada wynika z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019, poz. 2167). Jedynie w przypadku istnienia istotnych wad postępowania lub naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, zgodnie z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022, poz. 239, dalej: p.p.s.a.) następuje uchylenie decyzji administracyjnej lub stwierdzenie jej nieważności przez sąd.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków sformułowanych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast oceny wypełniania przez organy administracji tzw. pozasystemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych (vide: wyrok NSA z dnia 25 września 2009 r., w sprawie I OSK 1403/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że nie są one obarczone wadami, skutkującymi koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Kontrolowane decyzje wydano bowiem w poprawnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i zastosowano przepisy prawa materialnego zgodne z przedmiotem sprawy. W ocenie Sądu , ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organy obu instancji wyprowadziły merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej oceny dowodów (art.80 k.p.a.).

Z kolei odnosząc się do zarzutu nakierowanego na materialną treść rozstrzygnięcia zauważyć należy ,że w rozpatrywanej sprawie organy obu instancji odmówiły skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z opieką nad niepełnosprawną matką ze względu na brak konieczności rezygnacji z zatrudnienia w związku , albowiem skarżąca nie jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad matką.

W badanej sprawie pozostaje poza sporem , że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym 20 lutego 2019r. na stałe , ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji , co wynika pkt 7 orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności . Przy czym daty niepełnosprawności nie da się ustalić ,zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 8 lutego 2019r. Jak wynika z wywiadu środowiskowego matka skarżącej nie jest osobą leżącą, nie jest pampersowana . Z ustaleń organów obu instancji wynika, że skarżąca pomaga matce przy ubieraniu , myciu i toalecie, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, robi zakupy , wychodzi z nią na spacer.

Kwestią sporną w analizowanej sprawie nie pozostaje zakres i charakter sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką, lecz właściwie jej ocena pod kątem spełnienia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.

Podstawę materialnoprawną orzekania o przedmiotowym świadczeniu stanowi art. 17 u.ś.r. , wedle którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1)matce albo ojcu,

2)opiekunowi faktycznemu dziecka,

3)osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4)innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej , przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Omawiana ustawa nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to , że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie ( por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15). Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13,publ : http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, tak jak w rozpatrywanej sprawie, niepodejmowanie pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. , nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem , gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Natomiast w sytuacji , gdy w opiece nad matką , oprócz skarżącej ,czynnie uczestniczy brat skarżącej oraz siostra D. T., która pomaga w miarę możliwości w opiece nad matką, to związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką jest co najmniej zachwiany albo nie istnieje. Zważywszy ,że brat skarżącej zamieszkuje z matką i pozostaje z nią w wspólnym gospodarstwie domowym .

Wymaga podkreślenia ,że w analizowanej sprawie mamy do czynienia z wielością podmiotów, które jako zstępni tożsamego stopnia (dzieci) osoby wymagającej opieki mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Matka skarżącej ma bowiem 6 dzieci .Wniosek o przyznanie prawa do świadczenia złożyła jedynie skarżąca jako córka osoby wymagającej opieki, co nie wyłączało obowiązku organów w zakresie oceny, czy i w jakim zakresie pozostali zstępni mogą osobiście lub za pośrednictwem odpowiednich nakładów finansowych zapewnić opiekę niepełnosprawnej matce. Zgodnie bowiem z treścią art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Oznacza to, że nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez jedno z dzieci, które nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na niepełnosprawnym rodzicem, jest możliwe tylko w razie stwierdzenia, że pozostałe dzieci nie są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi alimentacyjnemu (por. art. 132 k.r.o.) w zakresie zapewnienia należytej opieki niepełnosprawnemu rodzicowi (z zastrzeżeniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.) w formie świadczeń osobistych albo – jeżeli osobiste świadczenia opiekuńcze nie są obiektywnie możliwe – w formie świadczeń finansowych, stosownie do możliwości zarobkowych i majątkowych (art. 129 § 2 k.r.o.). Obowiązek poczynienia odpowiednich ustaleń faktycznych w powyższym zakresie obciąża organy orzekające w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym organy te są zobowiązane wskazać te przesłanki zależne od strony, których niespełnienie może skutkować wydaniem decyzji negatywnej (art. 79a § 1 k.p.a.).W kontrolowanej sprawie organ zadość uczynił powyższym wymogom.

Spajając tę cześć rozważań stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech określonych w analizowanym przepisie w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Trafnie natomiast organy obu instancji uznały, że odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki , a mianowicie brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki.

Prawidłowo organy orzekające w sprawie oceniły, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką. Przede wszystkim zauważyć należy ,że skarżąca nie jest jedyną osobą , która sprawuje opiekę nad matką .Okoliczność dzielenia się opieką nad matką z innymi zstępnymi ( bratem i siostrą), nie koliduje bowiem z możliwością podjęcia zatrudnienia przez nią (np. w niepełnym wymiarze czasu pracy) lub innej pracy zarobkowej. Opieki nad niepełnosprawną matką skarżąca nie wykonuje bowiem całodobowo przez 7 dni w tygodniu. Podany przez skarżącą czas świadczenia przez nią osobistej opieki nad matką ,nawet z uwzględnieniem braku samodzielnej mobilności matki skarżącej , nie przekreśla bowiem - przy właściwym podziale obowiązków domowych wśród wszystkich zstępnych , którzy pomagają w opiece nad matką - możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zważywszy ,że szereg obowiązków wykonywanych przez skarżącą ( np. przygotowanie posiłków , sprzątanie , pranie) związany jest z typowymi czynnościami wykonywanymi w każdym prowadzonym gospodarstwie domowym i te obowiązki mogą być również wykonywane przez innych współdomowników , wspólnie zamieszkujących .

Zdaniem Sądu , omawiany przepis art.17 ust.1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych , w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej . Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w analizowanym przypadku.

W tym miejscu wymaga tez podkreślenia ,że w stanie gotowości do zapewnienia rodzicom w podeszłym wieku ,wymagającym opieki ze względu na stan zdrowia , pozostaje każde dorosłe dziecko , co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Jak trafnie zauważyły organy obu instancji , w świetle bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana nad matką przez skarżącą , nie jest na tyle absorbująca, że obiektywnie - w kontekście jej sytuacji osobistej , rodzinnej i domowej - uniemożliwia jej jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach powołanej już wyżej definicji art. 3 pkt 21 u.ś.r. ,

Natomiast wbrew zarzutom skarżącej , z literalnego brzmienia kwestionowanej decyzji nie sposób wywnioskować, że organ neguje wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej , określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu, jak też niesporny udział skarżącej w opiece nad matką.

W związku z tym konkludując powyższe rozważania , należy zaaprobować stanowisko obu organów orzekających w sprawie , zobowiązanych do działania na podstawie i w granicach prawa ( art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych , skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ,określonego w art.17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. , bowiem sprawowana przez nią opieka nad niepełnosprawną matką nie była opieką , wymagającą niepodejmowania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do jej oddalenia w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.