Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 123/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 80, art. 87
journal: Dz.U. 2016 poz 575
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 123/17 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , , Dnia 21 czerwca 2017 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków (spr.), , Sędziowie, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, , , Protokolant, sekretarz sądowy Katarzyna Leśniowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 czerwca 2017 r., sprawy ze skargi W. D. i A. D., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...], w przedmiocie orzeczenia o wysokości kwoty nienależnie pobranej na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinnym domu dziecka, , , , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji., ,


UZASADNIENIE

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] po rozpatrzeniu odwołania A. i W. D. od, wydanej z upoważnienia Starosty O., decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie we O. z dnia [...] (nr ...), orzekającej o wysokości kwoty nienależnie pobranej na pokrycie kosztów utrzymania dziecka W. Ś. w rodzinnym domu dziecka Państwa A. i W. D., w okresie od dnia 19 sierpnia 2016 r. do dnia 16 września 2016 r., w kwocie 952,68 zł, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm.) - dalej także jako: "k.p.a.", utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podało, że w dniu 16 sierpnia 2016 r. Sąd Rejonowy w O. wydał postanowienie, zgodnie z którym na czas trwania postępowania o przysposobienie W. Ś. ustalona została osobista styczność I. G. i M. G. z małoletnią, w ten sposób, że będzie ona przebywać pod pieczą wnioskodawców na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, poczynając od dnia 19 sierpnia 2016 r. Orzeczenie Sądu o przysposobieniu zostało wydane w dniu 9 września 2016 r. i uprawomocniło się w dniu 17 września 2016 r.

Z akt sprawy wynika, że osobista styczność I. G. i M. G. z małoletnią W. Ś. realizowana była de facto w okresie od dnia 19 sierpnia do dnia 28 września 2016 r. Z kolei w okresie od dnia 29 sierpnia 2016 r. do dnia 22 września 2016 r. W. Ś. przebywała u A. i W. D. Przekazanie W. Ś. przez I. G. i M. G. pod opiekę A. i W. D., nastąpiło ze względu na konieczność wyjazdu przyszłych rodziców adopcyjnych do N. Małoletnia została przez nich odebrana w dniu 22 września 2016 r., tj. po uprawomocnieniu się orzeczenia o przysposobieniu.

Organ pierwszej instancji orzekł o wysokości kwoty nienależnie pobranego świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinnym domu dziecka w okresie od dnia 19 sierpnia 2016 r. do dnia 17 września 2016 r. (postanowieniem z dnia 10 listopada 2016 r., sprostowano, że chodzi o okres od dnia 19 sierpnia 2016 r. do dnia 16 września 2016 r.) w kwocie 952,68 zł. W jej uzasadnieniu wskazał, że w przypadku określenia styczności w formie pieczy nad dzieckiem całkowite koszty utrzymania przysposabianego obciążają przysposabiającego. Co prawda, osobista styczność nie została zrealizowana zgodnie z postanowieniem Sądu, niemniej jednak z dniem 19 sierpnia 2016 r. obowiązki związane z opieką nad dzieckiem, w tym również obowiązek całkowitego ponoszenia kosztów jego utrzymania, przeszły na rodziców adopcyjnych.

A. i W. D. odwołali się od pierwszoinstancyjnej decyzji, wskazując, że w okresie od dnia 29 sierpnia 2016 r. do dnia 22 września 2016 r. nadal sprawowali opiekę nad W. Ś., co wynikało z wyjazdu rodziców adopcyjnych do N. i przedstawiając argumenty mające popierać to stanowisko.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzasadniając swoją decyzję powołało też, co następuje.

Stwierdziło, że na podstawie art. 1201 § 2 z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U z 2015 r. poz. 2082, z późn. zm.) - dalej także jako: "K.r.o.". w wypadku określenia styczności w formie pieczy nad dzieckiem stosuje się odpowiednio przepisy o rodzinach zastępczych, z tym że całkowite koszty utrzymania przysposabianego obciążają przysposabiającego. Zgodnie z tym przepisem, od dnia orzeczenia styczności w formie pieczy nad dzieckiem, przysposabiający ponosi całkowite koszty utrzymania dziecka, a tym samym kosztów tych nie ponosi ani rodzinny dom dziecka, ani powiat (w ramach zadań z zakresu wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej). Nie ulega zatem wątpliwości, że osobom prowadzącym rodzinny dom dziecka, za okres liczony od dnia ustalenia styczności w formie pieczy nad dzieckiem, nie należy się świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Od dnia 19 sierpnia 2016 r. W. Ś. była, na mocy postanowienia sądu, pod opieką I.G. i M. G., a tym samym nie była już umieszczona w rodzinnym domu dziecka.

Odnosząc się do argumentu, że okresie od dnia 29 sierpnia 2016 r. do dnia 22 września 2016 r. W. Ś. przebywała u A. i W. D. Kolegium stwierdziło, że przyznawane na podstawie art. 80 ust. 1 pkt 1 ustawy świadczenie, jest świadczeniem przysługującym na dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka, przez co należy rozumieć, że rodzina zastępcza lub rodzinny dom dziecka przejęły obowiązek sprawowania pieczy nad dzieckiem i jego wychowania na mocy orzeczenia sądu, umowy, o której mowa w art. 35 ust. 2 ustawy, oraz w sytuacjach określonych w art. 58 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy (art. 49 ustawy) i obowiązek ten nie został z nich zdjęty. W przypadku wydania - na mocy art. 1201 § 1 K.r.o., stanowiącego, że przed orzeczeniem przysposobienia sąd opiekuńczy może określić sposób i okres osobistej styczności przysposabiającego z przysposabianym - postanowienia o powierzeniu pieczy nad dzieckiem przysposabiającym, okres umieszczenia dziecka w rodzinnym domu dziecka ulega zakończeniu.

W związku z powyższym stwierdziło, że powierzenie na okres od dnia 29 sierpnia 2016 r. do dnia 22 września 2016 r. pieczy nad W. Ś. A. i W. D. nie było umieszczeniem małoletniej w domu dziecka. Umieszczenie dziecka w rodzinnym domu dziecka nie może bowiem odbywać się na podstawie umowy pomiędzy osobami sprawującymi pieczę (I. G. i M. G.) a osobami prowadzącymi rodzinny dom dziecka (A. i W. D.). Tym samym, dokonane w tym trybie powierzenie opieki nad dzieckiem nie może być uznane za umieszczenie dziecka w rodzinnym domu dziecka, lecz musi być traktowane jako przyjęcie na siebie - przez A. i W. D. - zobowiązania do opieki nad dzieckiem znajdującym się pod pieczą innych osób. Należy bowiem mieć na względzie, że obowiązek opieki nad dzieckiem może wynikać nie tylko ze stosunków rodzinnych i opiekuńczych, czy z przepisu prawa lub wydanego na podstawie takiego przepisu orzeczenia (jak to ma miejsce w przypadku umieszczeniu małoletniego w rodzinie zastępczej), ale także z umowy albo ze stosunku faktycznego odnoszącego się do pojedynczej sytuacji.

Kolegium wskazało, że skoro zaś W. Ś. przebywała pod, mającą charakter przejściowy, opieką faktyczną A. i W. D., to nie sposób przyjąć, że Strona miała za okres sprawowania takiej opieki uprawnienie do otrzymywania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Do ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem dziecka w tym okresie zobowiązani byli I. G. i M. G.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli A. i W. D.

Zaskarżonej decyzji zarzucili obrazę prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwą interpretację tj. art. 87 ust. 1 i ust. 4 o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w zakresie faktycznego opuszczenia przez dzieci rodziny zastępczej i okresu naliczenia świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, o których mowa w art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy oraz art. 1201 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego poprzez błędną jego interpretację.

W związku z powyższym wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji jako naruszającej prawo.

W uzasadnieniu skargi ponownie podkreślili, że sprawowali faktyczną i prawną opiekę nad dzieckiem do dnia 17 września 2016 r., kiedy to uprawomocniło się postanowienie Sądu Rejonowego o przysposobieniu.

Cały proces adopcyjny nadzorował Ośrodek Adopcyjny we W., a o każdym etapie był informowany Zespół Rodzinnej Pieczy Zastępczej i Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w O.

Podali, że nie zgadzają się z interpretacją SKO, iż dziecko nie miało już wrócić do Rodzinnego Domu Dziecka od dnia 19 sierpnia 2016 r. Taka pewność nastąpiła dopiero w dniu uprawomocnienia się orzeczenia o przysposobieniu pełnym. Do tego czasu, każda ze stron postępowania o przysposobienie mogła się wycofać, złożyć apelację i na czas jej rozstrzygnięcia W. wróciłaby pod opiekę Rodzinnego Domu Dziecka. Rodzinny Dom Dziecka do czasu uprawomocnienia się postanowienia w sprawie nie mógł przyjmować nowych dzieci, gdyż W. miała "na stanie" rodziny i nie miała więcej miejsc, zgodnie z limitem z art. 53 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Dowodem na to jest fakt. że wypłacano jej środki dla W., a nie je wstrzymano, mimo pełnej wiedzy PCPR o miejscu pobytu dziecka i jej sytuacji prawnej.

Nie ma wątpliwości, iż w okresie przebywania dziecka w Rodzinnym Domu Dziecka, mimo formalnie przebywania na styczności, która została przerwana, prowadzącym należy się świadczenie na wychowankę. Powyższy fakt wynika, z komentarzy do przepisów art. 81 ust. 1.

Jedną z form styczności przed przy sposobieniem jest bezpośrednia piecza nad dzieckiem. W takim przypadku, zgodnie z art. 1201 § 2 k.r.o., koszty utrzymania przysposabianego obciążają przysposabiającego. W razie niedojścia do skutku przysposobienia, nie jest dopuszczalne żądanie zwrotu powyższych kosztów. Natomiast czy m innym jest sytuacja, gdy styczność za wiedzą i zgodą sądu oraz organizatora rodzinnej pieczy zastępczej zostaje przerwana, a dziecko wraca do systemu pieczy zastępczej, w tym wypadku do Rodzinnego Domu Dziecka. Rodzice adopcyjni W. nie mieli prawa do otrzymywania środków za sprawowanie opieki nad nią w okresie styczności, jednak nie ma zapisów ustawy, które mówią, że przyszli rodzice adopcyjni mają ponosić także koszty pobytu dziecka w systemie pieczy zastępczej, jeśli osobista styczność zostanie przerwana w trakcie trwania procesu o przysposobienie. Ponieważ obowiązkiem sądu jest sprawowanie nadzoru nad osobistą stycznością, który może realizować samodzielnie (np. nadzór kuratora), bądź przy pomocy innych organów, np. ośrodka adopcyjnego lub organów pomocy społecznej, nie można uznać, że przekazanie W. do Rodzinnego Domu Dziecka było jedynie umową między przyszłymi rodzicami adopcyjnymi a prowadzącymi Rodzinny Dom Dziecka, gdyż wszelkie działania związane ze stycznością były nadzorowane przez właściwe instytucje i musiały być im znane, a przede wszystkim przez nie akceptowane. Ponieważ dziecko do czasu ostatecznego postanowienia o przysposobieniu jest pod opieką systemu pieczy zastępczej, organizator rodzinnej pieczy zastępczej nie może odstąpić od działań na rzecz dziecka do czasu zakończenia sprawy o przysposobienie, co zatem idzie ma pełną wiedzę o sytuacji dziecka i może reagować na ewentualne zmiany jego miejsca pobytu. Ponieważ od połowy sierpnia wiadomo było, że dziecko przebywać będzie na styczności PCPR mógł już wtedy wstrzymywać świadczenia za wrzesień. Skoro tego nie zrobił, uznał, że dziecko wciąż przebywa faktycznie w pieczy i co zatem idzie, opiekunom zastępczym należą się świadczenia na jego rzecz.

Zatem uznanie za nienależne świadczenia pobranego przez rodzinę zastępczą za dni od 19 sierpnia do 16 września 2016 r. nastąpiło z naruszeniem art. 87 ust. 1 ustawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając ten wniosek przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Akt administracyjny jest niezgodny z prawem o ile przy jego wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, wówczas sąd w oparciu o art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwaną dalej p.p.s.a. może w zależności od okoliczności uchylić decyzję, stwierdzić jej nieważność lub uznać, że została wydana z naruszeniem prawa.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrola Sądu, oparta na wskazanych wyżej przepisach, daje podstawę do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji narusza prawo.

Podstawę materialnoprawną rozpoznania skargi stanowi według Sądu art. 80 i 87 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Stanowią one: Rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania, nie niższe niż kwota:

1) 660 zł miesięcznie – w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej spokrewnionej.

2) 1000 zł miesięcznie – w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka (art. 80 ust. 1). Świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnego domu dziecka (art. 87 ust. 1).

Stan faktyczny istotny dla rozpoznania skargi jest niesporny. Skarżący stanowili dla małoletniej W. Ś. rodzinę zastępczą i decyzją z dnia [...] przyznany został stronie dodatek wychowawczy na dziecko począwszy od 1 kwietnia 2016 r. do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej w wysokości 500 zł miesięcznie.

W związku z toczącym się postępowaniem o przysposobienie małoletniej W. Sąd Rejonowy w O. postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2016 r. sygn. akt [...] ustalił: 1) osobistą styczność wnioskodawców, osób wyrażających wolę adopcji dziecka na czas trwania postępowania o przysposobienie poprzez ustalenie, że małoletnia będzie przebywać pod pieczą wnioskodawców na terenie Rzeczypospolitej Polskiej pod adresem wskazanym przez wnioskodawców Sądowi, Ośrodkowi Adopcyjnemu we W. oraz opiekunowi prawnemu małoletniej, najpóźniej w dniu rozpoczęcia osobistej styczności tj. poczynając od dnia 19 sierpnia 2016 r. 2) ustanowił nadzór D. Ośrodka Polityki Społecznej Ośrodka Adopcyjnego we W. – nad przebiegiem osobistej styczności wnioskodawców z małoletnią W. zobowiązując ten Ośrodek do: składnia sprawozdań z nadzoru raz na tydzień oraz sporządzenia opinii psychologiczno-pedagogicznej na okoliczność czy w/w małoletnia jest w stanie nawiązać właściwe relacje z wnioskodawcami i więź emocjonalną i zaaklimatyzować się w nowym miejscu zamieszkania poza granicami kraju.

W dniu 23 sierpnia 2016 r. przysposabiający złożyli do Sądu pismo, w którym podali, że w dniu 28 sierpnia 2016 r. muszą być na terenie N. i tym samym rozstać się z małoletnią. Powyższa okoliczność wynika z pisma D. Ośrodka Polityki Społecznej Ośrodka Adopcji z dnia 6 października 2016 r. kierowanego do Powiatowego Centrum Pomocy Społecznej.

Pismem z dnia 2 września 2016 r. – doręczonym w tej samej dacie Powiatowemu Centrum Pomocy Rodzinie skarżąca poinformowała ten organ, że małoletnia W. przebywała na osobistej styczności z przyszłymi rodzicami adopcyjnymi w dniach 19 sierpnia – 28 sierpnia 2016 r.

W dniu 2 września 2016 r. Sąd Rejonowy w O. orzekł pełne przysposobienie i do czasu prawomocności tego postanowienia dziecko przebywało w rodzinie zastępczej. Faktycznie małoletnia przebywa w rodzinie zastępczej skarżących w dniach od 29 sierpnia 2016 r. do 22 września 2016 r.

W ocenie Sądu z powyższych niekwestionowanych przez organy faktów wynika, że przyszli rodzice adopcyjni złożyli w dniu 23 sierpnia 2016 r. do Sądu oświadczenie że rezygnują z osobistej styczności z dzieckiem, wyjeżdżają z Polski, a co zatem idzie, zaprzestają jego finansowania.

O tym oświadczeniu, co stwierdzono wyżej wiedział Sąd oraz organ I instancji. Ten ostatni miał bowiem zgodnie z w/w postanowieniem Sądu z dnia 16 sierpnia 2016 r. obowiązek nadzoru i składania sprawozdań. Należy więc przypuszczać, że taki nadzór był przez ten organ sprawowany. Ponadto skarżąca o powyższym fakcie – pobycie małoletniej w rodzinie zastępczej poinformowała pismem z dnia 2 września 2016 r.

Według Sądu art. 87 ust. 1 upoważnia do stwierdzenia, że skarżącym za okres pobytu dziecka – W. w ich rodzinie tj. od 29 sierpnia 2016 r. do 22 września 2016 r. przysługuje wynagrodzenie.

Do dnia uprawomocnienia się postanowienia w przedmiocie adopcji (tj. 16 września 2016 r.) stanowili dla małoletniej rodzinę zastępczą i byli opiekunami prawnymi dziecka, później faktycznie opiekowali się i utrzymywali dziecko.

Faktyczne przebywanie dziecka u rodziny zastępczej – w myśl powołanego art. 87 ust. 1 daje podstawę do wypłaty wynagrodzenia. Nie musiały zatem istnieć inne rozwiązania prawne, które uzasadniłyby wniosek o wypłatę wynagrodzenia za faktyczny pobyt dziecka w rodzinie zastępczej.

Zgodnie z art. 1201 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w wypadku określenia styczności w formie pieczy nad dzieckiem stosuje się odpowiednio przepisy o rodzinach zastępczych, z tym że całkowite koszty utrzymania przysposabianego obciążają przysposabiającego. Poza sporem pozostaje, że w myśl postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 16 sierpnia 2016 r. sygn. akt [...] osobista styczność małoletniej W. i przysposabiających ustalona została na czas trwania postępowania o przysposobienie, i w tym czasie rodzice adopcyjni dziecka mieli obowiązek utrzymania małoletniej W. Osobista styczność dziecka z rodzicami adopcyjnymi została przerwana z dniem 29 sierpnia 2016 r. Organy mające wiedzę o powyższym fakcie nie podjęły żadnych kroków i działań prawnych aby uregulować powstałą sytuację.

Dodać też należy, że do dnia prawomocności postanowienia o adopcji – co nastąpiło 16 września 2016 r. dziecko było pod opieką Ośrodka Adopcyjnego i w żadnym wypadku nie można twierdzić, iż działania "przekazania" przez przyszłych rodziców adopcyjnych małoletniej do rodziny zastępczej w dniu 29 sierpnia 2016 r. miało charakter "prywatnej" umowy pomiędzy obiema stronami.

W ocenie Sądu swoją postawą, brakiem jakiegokolwiek działania prawnego organy zaakceptowany powstały stan faktyczny, pobyt dziecka w rodzinie zastępczej.

W tych okolicznościach w ocenie Sądu brak jest podstaw do uznania, że za faktyczny okres pobytu dziecka w rodzinie zastępczej skarżącym nie przysługuje wynagrodzenie przewidziane w art. 87 § 1 omawianej ustawy.

Tym samym brak jest podstaw do uznania, że skarżący w wymienionym wyżej okresie pobrali nienależne świadczenia (art. 92 ust. 2). Według wskazanych przez Sąd uwag powinno nastąpić rozliczenie pomiędzy organem a skarżącymi.

Dlatego też Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak wyżej.