Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 380/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 11 ust. 2, art. 39, art. 107
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 19 lipca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2018 roku sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2018 roku Nr [...] w przedmiocie pomocy w zakresie dożywania oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] działając na podstawie przepisów art. 1, 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2015r., poz. 1659), art. 17 pkt 1, 127 §2 i art. 138 §1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 poz. 1257, dalej: k.p.a.) po rozpoznaniu odwołania W. G. (dalej jako strona lub skarżący) od decyzji Kierownika Działu Pomocy Społecznej Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] grudnia 2017 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Dnia 31 października 2017 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie 14 form pomocy, w tym pomocy w formie świadczenia rzeczowego w postaci comiesięcznych dostaw żywności lub bonów na zakup produktów żywnościowych o wartości [...] zł, na zakup niezbędnej i koniecznej żywności, której mu brakuje (pkt 13 wniosku, k. 53).

W dniu 6 listopada 2017 r. pracownicy Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. udali się pod adres wskazany przez skarżącego we wniosku celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, ale nie zastali w miejscu zamieszkania podopiecznego zgłaszającego się o pomoc, co uniemożliwiło przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (k. 36 akt administracyjnych). W tym samym dniu wezwano skarżącego do uzupełnienia dokumentacji w związku ze złożonym wnioskiem przez dołączenie zaświadczenia od lekarza specjalisty potwierdzającego konieczność leczenia oraz recept (wniosek obejmował również przyznanie zasiłku na leki).

Pismem z dnia 9 listopada 2017 r. wezwano skarżącego do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania w dniu 24 listopada 2017 r. (k. 30 akt administracyjnych). Skarżący powyższe wezwanie odebrał 24 listopada 2017 r. (k. 32 akt administracyjnych). Stosownie do protokołu z dnia 24 listopada 2017 r. przeprowadzenie wywiadu środowiskowego było niemożliwe z uwagi na nieobecność skarżącego w miejscu zamieszkania. W piśmie skierowanym do organu z dnia 9.11.2017 skarżący podał, że odmawia termin wizyty pracownika socjalnego w miejscu jego zamieszkania w dniu 10.11.2017r. Ponadto podał, że nie widzi potrzeby przeprowadzenia takiego wywiadu. Wizyta taka z jego punktu widzenia nie jest potrzebna a jedynie generuje zbędne koszty z budżetu państwa na kilometrówki dla pracowników. Podał, że jego sytuacja nie uległa zmianie od ostatniej wizyty w październiku 2017r., a jego oświadczenie, które jest powtórzeniem składanych pod dyktando pracowników socjalnych oświadczeń będzie pomocne i w pełni odzwierciedli jego trudną sytuację. Nadal bowiem nie jest zdolny do pracy, pozostaje na zwolnieniu lekarskim bez zasiłku, nie ma żadnych środków na utrzymanie, nie jest właścicielem żadnego pojazdu mechanicznego, jego stan ulega pogorszeniu, w 2017r. został uznany za niezdolnego do pracy w stopniu umiarkowanym.

W dniu 27 listopada 2017 r. organ skierował do skarżącego kolejne wezwanie o umożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 12 grudnia 2017 r. (k. 17 akt administracyjnych). Wezwanie zostało odebrane przez skarżącego 30 listopada 2017r. Z powodu nieobecności skarżącego nie było możliwe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w wskazanym w wezwaniu terminie (k. 10 akt administracyjnych). Organ zwrócił się do ZUS, KRUS, Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko – Własnościowej w J. oraz Starostwa Powiatowego w J. o udostępnienie danych dotyczących skarżącego.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] odmówiono skarżącemu przyznania pomocy w zakresie dożywiania w związku z brakiem współdziałania z pracownikiem socjalnym oraz z powodu braku możliwości przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania i ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej tj. ustalenia wystąpienia przesłanek lub okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.

Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że brak współdziałania zachodzi nie tylko wówczas, gdy wnioskodawca odmawia jakiegokolwiek kontaktu z pracownikiem socjalnym, ale również wówczas, gdy wprawdzie utrzymuje on taki kontakt, ale powstrzymuje się od wszechstronnego, rzetelnego przedstawienia pracownikowi socjalnemu swojej sytuacji majątkowej, a także gdy nie informuje o próbach samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji. Wiąże się to bezpośrednio z obowiązkiem przedstawiania organowi rzetelnych i wyczerpujących informacji o aktualnej sytuacji materialnej, wynikającym przez analogię z przepisu art. 98 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 poz. 1769, dalej u.p.s.), który stanowi, że przedstawienie m.in nieprawdziwych informacji stanowi przesłankę zwrotu pobranego na ich podstawie świadczenia, a także z obowiązkiem informowania organu o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, stanowiącej podstawę do przyznania świadczeń (art. 109 u.p.s.) i z obowiązkiem złożenia - na żądanie pracownika socjalnego - oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym (art. 107 ust. 5 u.p.s.). O ile więc organ ustali, że osoba ubiegająca się o pomoc świadomie i celowo uchyla się od współpracy z organem, organ uprawniony jest odmówić przyznania świadczenia, chociażby wnioskodawca spełniał inne kryteria określone w ustawie. Mając to na uwadze organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

W. G. wniósł w terminie odwołanie od ww. decyzji.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium podało, że w aktach znajduje się orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, z [...] sierpnia 2017r., znak [...], z którego wynika, że skarżący został zaliczony do grona osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. We wskazaniach tego orzeczenia podano, m.in., że jest on niezdolny do pracy, orzeczenie wydano do [...].08.2019r. W aktach znajdują się również dwa wezwania kierowane przez organ I instancji o przedłożenie dokumentów potwierdzających zakup sprzętu do prowadzenia gospodarstwa domowego, na który otrzymał zasiłek oraz zaświadczeń o stanie zdrowia i recept. Skarżący w odpowiedzi wniósł o usprawiedliwienie i zwolnienie go od złożenia tych dokumentów z uwagi na stan zdrowia. SKO podzieliło ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji, w szczególności co do braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego. W ocenie Kolegium postawę skarżącego należy uznać za wyłącznie bierną i roszczeniową. Strona od długiego czasu nie czyni żadnych kroków, by poprawić swoją sytuację materialno-bytową, a instytucję pomocy społecznej traktuje jako stałe i regularne źródło dochodów. Nie współpracuje przy tym z pracownikami socjalnymi, bowiem nie przedstawia (chociażby do wglądu) żądanych dokumentów. Nie ulega przy tym także wątpliwości, że środki finansowe dostarczane na realizowanie przez organy administracji publicznej zadań z zakresu pomocy społecznej są niewystarczające w porównaniu ze stosunkowo dużą liczbą osób korzystających z tego typu wsparcia.

Z przyczyn powyższych Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż zasadna była odmowa przyznania wnioskowanej pomocy w formie zasiłku okresowego W. G. z powodu jego postawy. Organ pierwszej instancji wykonał wszystko, co było w zakresie jego możliwości, by w pełni ustalić stan faktyczny sprawy. Z uwagi jednak na brak pełnej współpracy ze strony samego wnioskodawcy nie było to możliwe.

W. G. wniósł skargę do WSA w Poznaniu zarzucając, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest dla niego krzywdząca i wnosi o przyznanie wnioskowanej pomocy socjalnej.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 19 lipca 2018 r. skarżący podał, że nie jest prawdą, iż nie współpracuje z pracownikami MGOPS. Wizyty pracownic ośrodka doprowadzają go do złego stanu psychicznego, bo panie te domagają się by poszedł do pracy, w sytuacji gdy ze względu na schorzenie kręgosłupa i kolan nie może wykonywać żadnej pracy, a każdy wysiłek grozi mu pogłębieniem kalectwa i utratą możliwości poruszania. Podał, że bierze leki psychotropowe dlatego nie otwiera drzwi pracownikom MGOPS. Obecnie jest zatrudniony i domaga się, by ZUS uznał jego podleganie ubezpieczeniom. Jak pracował zarabiał [...] tysięcy zł. Ostatnią pomoc z MOPS otrzymał w 2014r. Dodał, że nie zgadza się z zapisami ewidencji Starostwa, że jest właścicielem 10 pojazdów. Dotyczyło to bowiem sytuacji sprzed 10 lat i więcej. Pojazdy sprzedał, a nabywcy nie dochowali obowiązku zgłoszenia tego do starostwa. Korespondował ze starostwem, żeby sytuację wyjaśnili i usunęli te pojazdy z ewidencji jako jego własność. Podał, że dopiero kompletuje dokumenty (umowy) do starostwa, żeby je tam przesłać.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, określanej dalej "p.p.s.a.") w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając zaskarżoną decyzję według powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy i jej wydanie poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja odmawiająca skarżącemu przyznania pomocy w ramach Programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Skarżący wniósł o przyznanie pomocy w formie comiesięcznych dostaw żywności lub bonów żywnościowych o wartości [...] zł na zakup niezbędnej żywności.

Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie powołanej wcześniej ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej ("u.p.s.") i uchwały Nr 221 Rady Ministrów w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014 – 2020 z dnia 10 grudnia 2013r. (M.P. 2013, poz. 1024, ze zm. z 21.08.2015r. M.P. z 2015r., poz.821). Zgodnie z pkt I w/w uchwały wieloletni program rządowy "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" jest programem wspierania finansowego gmin w zakresie realizacji zadań własnych o charakterze obowiązkowym określonych w art. 17 ust. 1 pkt 3 i pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004r.o pomocy społecznej. Zgodnie z pkt II uchwały strategicznym celem programu jest ograniczenie zjawiska niedożywienia dzieci i młodzieży z rodzin o niskich dochodach lub znajdujących się w trudnej sytuacji ze szczególnym uwzględnieniem uczniów z terenów objętych wysokim poziomem bezrobocia i ze środowisk wiejskich oraz osób dorosłych, w szczególności osób samotnych, w podeszłym wieku, chorych lub niepełnosprawnych. Zgodnie z pkt IV.1 program na szczeblu gminy realizują samorządowe jednostki pomocy społecznej przy udziale innych jednostek organizacyjnych gminy. Zgodnie z pkt V.1 uchwały ze środków przekazywanych w ramach Programu gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 w/w ustawy. Ze środków przekazanych gminom z Programu udziela się wsparcia w szczególności:

1. dzieciom do czasu podjęcia nauki w szkole podstawowej,

2. uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadpodstawowej lub szkoły ponadgimnazjalnej,

3. osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym, niepełnosprawnym – w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych.

Zgodnie z pkt V.2.1. uchwały nie wymaga wydania decyzji administracyjnej w sprawie i ustalenia sytuacji rodziny w drodze wywiadu środowiskowego udzielenie pomocy uczniowi lub dziecku w szczególnie uzasadnionych przypadkach, gdy wyrażają chęć zjedzenia posiłku w szkole lub przedszkolu.

Oznacza to, że w pozostałych wypadkach, w tym w sytuacji skarżącego wymagane jest wydanie przez organ decyzji administracyjnej i ustalenie sytuacji rodziny w drodze wywiadu środowiskowego.

Do przyznania wnioskowanej pomocy nie wystarczy więc jedynie złożenie wniosku przez beneficjenta. Organ dysponując pieniędzmi publicznymi winien przyznawać je z rozwagą po dokonaniu ustaleń, że dana osoba takiej pomocy wymaga. W tym celu jest zobligowany do przeprowadzenia postępowania dowodowego. Jednym z takich dowodów jest wywiad środowiskowy. Przy wnioskach o dożywianie z "Programu państwa w zakresie dożywiania na lata 2014 – 2020" przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obligatoryjne. Zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Zgodnie z art. 107 ust. 4 ustawy w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych.

Jak przyjmuje się w orzecznictwie brak rodzinnego wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie świadczenia. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga zaś od beneficjenta czynnego udziału, postępowanie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej toczy się bowiem w jego interesie. Nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi (wyrok NSA z 5.07.2017r., I OSK 1308/16).

W przedmiotowej sprawie skarżący uniemożliwił organowi pomocowemu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Kilkakrotne wizyty w miejscu wskazanym we wniosku jako miejsce zamieszkania, mimo również informowania o nich skarżącego okazały się bezowocne. Nikt nie otwierał bowiem pracownikom socjalnym drzwi. Skarżący na rozprawie wskazywał, że wizyty pracownic MOPS pogarszają jego stan psychiczny, gdyż domagają się one, by podjął pracę. Podał również, że mieszka w M., bierze leki psychotropowe i dlatego nie otwiera pracownikom organu drzwi. W piśmie do organu z dnia 9.11.2017r. podał, że w jego ocenie kolejne wizyty pracowników socjalnych w miejscu jego zamieszkania są bezcelowe, gdyż nic w jego sytuacji, którą organ zna nie zmieniło się a wręcz doszło do pogorszenia jego stanu zdrowia. Powyższe wskazuje, że świadomie i celowo uniemożliwiał pracownikom socjalnym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu wskazanego jako miejsce zamieszkania. Składając wniosek o pomoc socjalną musiał bowiem liczyć się z koniecznością dokonania weryfikacji jego faktycznej sytuacji przez organ.

Jak już wyżej wskazano samo oświadczenie o trudnej sytuacji i braku jakichkolwiek dochodów nie stanowi wyłącznej przesłanki do przyznania pomocy a w przypadku wnioskowania o pomoc z programu w zakresie dożywiania przeprowadzenie wywiadu jest obligatoryjne. Wcześniejsze ustalenia organu w zakresie sytuacji skarżącego nie wystarcza do weryfikacji aktualnej jego sytuacji, tym bardziej, że pojawiły się okoliczności poddające w wątpliwość składane przez skarżącego oświadczenia. Nadto skarżący otrzymawszy wcześniej pomoc na zakup sprzętu AGD nie przedłożył organowi żadnych dokumentów potwierdzających fakt zakupu tego sprzętu, czyli właściwego wykorzystania przyznanych środków. Z uwagi na uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu weryfikacja tych okoliczności nie była możliwa. Poza tym skarżący wskazując na brak posiadania jakichkolwiek pojazdów mechanicznych figuruje w Referacie Komunikacji w Starostwie Powiatowym w J. jako właściciel 10 pojazdów. Skarżący podał, że wiele lat temu pojazdy te sprzedał. Przedłożył pismo, które skierował do starostwa o dokonanie stosownych adnotacji w rejestrach, gdyż nie jest właścicielem żadnych pojazdów. Jednak ani do referatu komunikacji ani w organie pomocowym nie przedłożył żadnych dowodów, choćby umów sprzedaży pojazdów, o których wspomniał na rozprawie, potwierdzających prawdziwość jego oświadczeń. Zgodnie z art. 78 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. w brzmieniu aktualnie obowiązującym (t.j. Dz.U. 2017. 1260), jak i od wielu lat (t.j. Dz.U. 2003.515) w razie zbycia pojazdu to ich właściciel ma obowiązek poinformowania o tym fakcie starosty i to w terminie 30 dni od dokonania czynności. Zaniechanie tego obowiązku wprawdzie, z uwagi na brak przepisów wykonawczych nie rodziło konsekwencji w postaci nałożenia kar za brak wykonania tego obowiązku, jednak z całą pewnością nie pozwala uznać, że samo oświadczenie skarżącego, że pojazdy zbył wystarczy do potwierdzenie tego faktu w świetle informacji zawartych w referacie komunikacji. Uniemożliwienie przez skarżącego przeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie pozwala również na ustalenie czy skarżący faktycznie zamieszkuje w miejscu wskazanym we wniosku. Własność tego lokalu jest obecnie przedmiotem sprawy sądowej ze spółdzielnią mieszkaniową. Nie pozwala na ustalenie, czy skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, w jakiej faktycznie sytuacji się znajduje, czy potwierdzona orzeczeniem niepełnosprawność powoduje, że winien otrzymać pomoc na dożywianie. Warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności ustalenie, że jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawodawca nie definiuje z oczywistych względów pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podaje jedynie najczęstsze powody ich powstawania, np. niepełnosprawność (art. 7 pkt 5 ustawy o pomocy społeczne), co nie jest jeszcze wystarczające do udzielenia pomocy. Ocena zaistnienia tej przesłanki należy do organów pomocy społecznej, które na podstawie wywiadu środowiskowego i oceny całokształtu okoliczności są w stanie uznać czy dana osoba np. z uwagi na niepełnosprawność przestała być samowystarczalna.

Słusznie więc organy uznały, że uniemożliwienie przez skarżącego przeprowadzenia wywiadu, a tym samym weryfikacji sprzecznych informacji co do jego sytuacji stanowi naruszenie przez skarżącego obowiązku współdziałania z organem pomocowym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, co skutkowało odmową jej przyznania.

Podkreślić należy, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są również od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Ponadto organ oceniając sytuację materialną danej osoby, może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 powołanej ustawy. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza.

Z kolei, jak wynika z treści art. 11 ust. 2 u.p.s., brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Ze względu na to, że ustalenie sytuacji osobistej oraz stanu majątkowego ma zasadnicze znaczenie dla możliwości pozytywnego rozpatrzenia wniosku osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej, ustawodawca rygorystycznie podchodzi do kwestii współpracy osoby ubiegającej się o takie świadczenie z organem pomocy społecznej. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu, czy to poprzez odmowę jego przeprowadzenia, czy odmowę odpowiedzi na poszczególne pytania pracownika socjalnego, względnie niewywiązywanie się z uzasadnionych żądań złożenia stosownych dokumentów, może zostać uznane za brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, co z kolei stanowi wyrażoną w art. 11 ust. 2 u.p.s. przesłankę do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Zwrócić bowiem należy uwagę, że tylko należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy może pozwolić organowi na wnikliwą ocenę sytuacji materialnej osoby zwracającej się o świadczenia z pomocy społecznej, a w konsekwencji – pozytywne rozpatrzenie jej wniosku.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 czerwca 2016 r. o sygn. akt I OSK 1055/16 (publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) zauważył, iż art. 11 ust. 2 u.p.s., dotyczący braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przepisy nie precyzują realizacji obowiązku współpracy, zatem kwestia oceny postawy wnioskodawcy pozostawiona jest w tym zakresie ocenie organów pomocowych. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła, w celu "wyjścia" wnioskodawcy z systemu pomocy społecznej i umożliwienia mu samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia.

Osoba występująca o świadczenia z pomocy społecznej nie może zakładać bierności w ustaleniu okoliczności, które mogą świadczyć na jej korzyść. Wręcz przeciwnie, to od klienta pomocy społecznej należy oczekiwać chociażby minimum współpracy z pracownikiem socjalnym. A tego po stronie skarżącego zabrakło.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji należycie rozważyły cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i mieszcząc się w granicach uznania administracyjnego dokonały oceny sytuacji życiowej oraz postawy wnioskodawcy, uznając ją za bierną i roszczeniową. W oparciu o wszechstronnie ustalony stan faktyczny sprawy organy prawidłowo przyjęły za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia dysproporcję między wykazywanym brakiem dochodu a sytuacją majątkową strony oraz brak współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu jego sytuacji życiowej.

Wobec powyższych okoliczności Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzająca ją decyzja Starosty [...] odpowiadają obowiązującym przepisom prawa, stąd skargę oddalono na podstawie art. 151 p.p.s.a.