Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 2236/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska ( spr.) Sędzia WSA Barbara Koś As. sąd. Małgorzata Bejgerowska Protokolant: st. sekr. sąd. Teresa Matuszewska po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2006r. przy udziale sprawy ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymiaru cła I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Naczelnika Urzędu Celnego nr [...] z dnia [...] II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M.Bejgerowska /-/ M,Kwiecińska /-/B.Koś


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] skierowaną do E. S. oraz [...] w Wielkiej Brytanii Naczelnik Urzędu Celnego objął procedurą dopuszczenia do obrotu towar - blachę walcowaną przewożoną w ramach wspólnej procedury tranzytowej i objętą notą tranzytową - [...], i wymierzył cło w łącznej kwocie [...] określił również odsetki od kwoty należności celnych nie uiszczonych w terminie w kwocie [...].

W uzasadnieniu decyzji Naczelnik Urzędu Celnego wskazał, że zgodnie z art. 2 § 2 Kodeksu celnego wprowadzenie towaru na polski obszar celny lub jego wyprowadzenie z polskiego obszaru celnego powoduje z mocy prawa powstanie obowiązków i uprawnień przewidzianych w przepisach prawa celnego, jeżeli przepisy prawa, w tym umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej.

Rozwiązanie przyjęte w cytowanym przepisie powoduje, że w razie kolizji przepisów określonych ustawą z dnia 29.01.1997 - Kodeks celny (tj. Dz.U.Nr 75 poz. 802 z 2001) oraz przepisów zawartych w umowie międzynarodowej - w tym przypadku Konwencji z dnia 20.05.1987 o Wspólnej Procedurze Tranzytowej (Dz.U.Nr 46 poz. 290 z 1998 r.), że pierwszeństwo mają przepisy Konwencji

Zgodnie z art. 22 ust. 1 załącznika do Konwencji o Wspólnej Procedurze Tranzytowej, towar przewożony w ramach tej procedury, winien być przedstawiony urzędowi przeznaczenia wraz z notą tranzytową, i z tą chwilą dopiero można uznać procedurę za zakończoną.

Ponieważ przedmiotowy towar i dotyczące go dokumenty nie zostały przedstawione w urzędzie celnym przeznaczenia tj: w [...], zgodnie z przepisami procedury tranzytu we wskazanym terminie tj: do dnia 5.11.1999 (procedura nie została zakończona) to w świetle art. 35 § 3 Kodeksu celnego, przyjąć należało, że towar został usunięty spod dozoru celnego, co zgodnie z art. 211 § 2 Kodeksu celnego spowodowało powstanie długu celnego z dniem 1.11.1999 r.

Zgodnie z art. 211 § 3 Kodeksu celnego, dłużnikiem z tego tytułu oprócz osób wskazanych w pkt 1-3, są również osoby zobowiązane do wykonywania obowiązków wynikających z umowy składowania towarów lub wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar został objęty.

Przepisy Konwencji OWPT stanowią przy tym, iż jeżeli stwierdzono, że doszło w toku wspólnej procedury tranzytowej w określonym kraju do naruszenia przepisów regulujących tę procedurę, wówczas bez uszczerbku dla postępowania karnego, pobrane zostaną przez ten kraj, zgodnie z jego przepisami prawnymi i administracyjnymi, należne z tego tytułu cła i opłaty.

Zgodnie z art. 11 Konwencji główny zobowiązany jest obowiązany

- przedstawić towar w niezmienionym stanie oraz notę tranzytową urzędowi przeznaczenia w wyznaczonym terminie i zachowaniem środków podjętych przez właściwe władze w celu zapewnienia tożsamości towarów

- przestrzegać przepisów o wspólnej procedurze tranzytowej

- uiścić cła oraz inne opłaty, jeżeli takie będą należne na skutek naruszeń przepisów lub nieprawidłowości, mających miejsce w toku wspólnej procedury tranzytowej lub w związku z ta procedurą.

Organ I instancji wskazał przy tym, że niezależnie od głównego zobowiązanego, również przewoźnik lub odbiorca towarów, który przyjmuje towary i wie, że podlegają one wspólnej procedurze tranzytowej, jest także obowiązany przedstawić je w niezmienionym stanie urzędowi przeznaczenia w wyznaczonym terminie i z zachowaniem środków podjętych przez właściwe władze w celu zapewnienia tożsamości towarów (art. 11 ust.2 Konwencji).

Zobowiązanie wskazane w art. 11 Konwencji, odnosi się zatem zarówno do głównego zobowiązanego jak i przewoźnika i odbiorcy w przypadku niewykonania obowiązków wynikających z procedury tranzytu. Ostatecznie zatem na podstawie art. 221 Kodeksu celnego, są oni zobowiązani solidarnie do zapłaty długu celnego.

Głównym zobowiązanym w niniejszej sprawie, czyli osobą uprawnioną do korzystania z procedury tranzytu była firma z Wielkiej Brytanii zaś przewoźnikiem E. S. Wobec faktu, że główny zobowiązany, przewoźnik, a także odbiorca towaru nie przedstawili dokumentów pozwalających na stwierdzenie, że procedura tranzytu została zakończona , należało wydać decyzję określającą kwotę wynikającą z długu celnego.

Od powyższej decyzji wniósł odwołanie główny zobowiązany oraz przewoźnik, który pismem z dnia [...] złożonym w dniu [...] wniósł o przyjęcie jego stanowiska w sprawie w postępowaniu odwoławczym.

Po rozpoznaniu odwołania głównego zobowiązanego oraz wniosku przewoźnika Dyrektor Izby Celnej decyzją skierowaną do E. S.

- przewoźnika oraz do głównego zobowiązanego - brytyjskiej spółki [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podając jako podstawę rozstrzygnięcia art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29.08.1997 Ordynacji podatkowej ( Dz.U. Nr 137 poz. 926 ze zm.) oraz art.35§ 1, § 3, art. 98, art.211, art. 221, art. 222 § 1, art. 230 § 1, art.262 ustawy - Kodeks celny oraz art. 11, art. 34, art. 37 załącznik nr 1 do Konwencji o Wspólnej Procedurze Tranzytowej sporządzonej w Interlaken z dnia 20.05.1987 r.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji przytoczył argumentację prawną zawartą w uzasadnieniu decyzji Naczelnika Urzędu Celnego, wskazując, że w omawianej sprawie w związku z kradzieżą środka przewozowego wraz z towarem, doszło do usunięcia towaru spod dozoru celnego, co zgodnie z treścią art. 211 § 3 Kodeksu celnego powoduje powstanie długu celnego w przywozie. Fakt zaś kradzieży towaru, nie stanowi podstawy do zwolnienia go od cła, ani w świetle Konwencji, ani w świetle przepisów Kodeksu celnego.

Krąg dłużników, czyli osób zobowiązanych do zapłacenia kwoty wynikającej z długu celnego określa art. 211 § 3 Kodeksu celnego.

Zgodnie z pkt 4 wskazanego artykułu dłużnikami są osoby zobowiązane do wykonywania obowiązków wynikających z czasowego składowania towarów lub wynikających ze stosowania procedury celnej którą towar został objęty.

Osoba odpowiedzialną za wykonywanie obowiązków wynikających ze wspólnej procedury tranzytowej, jest zgodnie z art. 11 załącznik 1 do Konwencji o Wspólnej Procedurze Tranzytowej główny zobowiązany , odbiorca i przewoźnik towaru.

Osoby te zgodnie z treścią art. 221 Kodeksu celnego ponoszą solidarnie odpowiedzialność za zapłatę długu celnego.

W niniejszej sprawie będą to [...] z Wielkiej Brytanii - jako główny zobowiązany oraz przewoźnik - E. S. Nie będzie natomiast odpowiedzialny odbiorca towaru do którego w związku z kradzieżą, objęty procedurą towar nigdy nie dotarł.

Reasumując, organ II instancji uznał, że solidarna odpowiedzialność za dług celny powstały w związku z usunięciem spod dozoru celnego towaru objętego wspólną procedurą tranzytu, ponoszą solidarnie główny zobowiązany oraz przewoźnik.

Nie podzielił przy tym zarzutu E. S. że skoro usługę przewozową świadczyły dwie osoby działające w formie Spółki cywilnej "B" objęcie postępowaniem administracyjnym i skierowanie decyzji tylko do jednego ze wspólników tej spółki stanowiło naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej, a w szczególności art. 12, art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji.

Wskazał, że solidarny charakter odpowiedzialności wspólników Spółki cywilnej przesądza o możliwości skierowania żądania zapłaty długu celnego, a tym samym objęcia postępowaniem celnym tylko jednego ze wspólników Spółki cywilnej.

Organ II instancji nie uwzględnił również zarzut skarżącego, że decyzja naczelnika Urzędu Celnego, nie została prawidłowo tj. zgodnie z przepisami art. 148 i 149 Ordynacji podatkowej, doręczona skarżącemu.

Od powyższej decyzji skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wniósł E. S.

Skarżący zarzucił, że organ celny bezzasadnie uznał, że doręczenie mu decyzji I instancji nastąpiło w sposób prawidłowy i w niniejszej sprawie istniały podstawy do zastosowania doręczenia zastępczego, na podstawie art. 150 ordynacji podatkowej.

Zarzucił ponadto, że w świetle przepisu art. 11 ust. 1 załącznika do Konwencji o Wspólnej Procedurze Tranzytu, jedynie główny zobowiązany ( a nie przewoźnik czy też odbiorca) jest osobą zobowiązaną do zapłaty długu celnego. Przepisy zaś Konwencji jako umowy międzynarodowej mają zaś w niniejszym przypadku zgodnie z treścią art. 2 ust 2 ustawy - Kodeks celny, pierwszeństwo przed przepisami tej ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skargę uznać należy za uzasadnioną.

W niniejszym przypadku, kwestią podstawą jest odpowiedź na pytanie czy przepisy Konwencji o Wspólnej Procedurze Tranzytu sporządzonej w Interlaken w dniu 20 maja 1987, ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dotyczące obowiązków w zakresie uiszczenia cła i innych opłat, mają stosownie do art. 2 ust 2 ustawy z dnia 9.07.1997 r. - Kodeks celny pierwszeństwo przed przepisami tego Kodeksu, a w konsekwencji jaki przepis określa krąg podmiotów zobowiązanych do zapłaty należności celnych i innych opłat, w tym przypadku będących konsekwencją naruszenia przepisów regulujących wspólną procedurę tranzytu. Odnosząc się do tej kwestii w wyroku z dnia 28.04.2004 - sygn. akt GSK 39/04 (ONSA i WSA 2004/2/47) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zasady realizacji wspólnej procedury tranzytu zostały określone w sporządzonej w Interlaken Konwencji z dnia 20.05.1987, ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską i ogłoszonej w Dzienniku Ustaw ( Dz.U.1998r. Nr 46 poz.200), i zawarte w Konwencji przepisy mają pierwszeństwo przed rozwiązaniami przyjętymi w Kodeksie celnym.

Konwencja przewiduje w szczególności, że obowiązki w zakresie uiszczenia cła i innych opłat, jeżeli takie będą należne na skutek naruszeń przepisów lub nieprawidłowości mających miejsce w toku wspólnej procedury tranzytowej lub w związku z tą procedurą, spoczywają na głównym zobowiązanym, a więc osobie która sama lub przez upoważnionego przedstawiciela, przez złożenie odpowiedniego zgłoszenia, wyraziła swoją rolę realizacji procedury tranzytowej ( art. 11 ust. 1 lit c w związku z art. 2 lit d załącznika Nr 1 do Konwencji).

Jakkolwiek wyrok ten dotyczy opłaty manipulacyjnej dodatkowej którą obciążono w związku ze stwierdzonymi naruszeniami wspólnej procedury tranzytu przewoźnika, jego teza o pierwszeństwie przepisów Konwencji regulujących obowiązki w zakresie uiszczenia cła i innych opłat, przed przepisami Kodeksu celnego, zachowuje w pełni aktualność w niniejszym stanie faktycznym.

Również w niniejszej sprawie naruszenie przepisów regulujących wspólną procedurę tranzytu, ( nieprzedstawienie towaru objętego tą procedurą w nieznanym stanie i w określonym terminie urzędowi przeznaczenia ) skutkowało powstaniem długu celnego na podstawie art. 211 § 2 Kodeksu celnego, jednakże odpowiedzi, kto jest zobowiązany do zapłaty należnego w związku z naruszeniem przepisów procedury cła, należy szukać w postanowieniach Konwencji, stanowiącej z mocy art. 87 ust 1 i art. 91 ust 1 Konstytucji RP część krajowego porządku prawnego i stanowiącego lex specjalis w stosunku do naruszeń zwartych w Kodeksie celnym.

Przepis art. 11 ust 1 lit c załącznik Nr 1 do Konwencji jednoznacznie określa osobę zobowiązana do uiszczenia cła i innych opłat w sytuacji naruszenia przepisów lub nieprawidłowości, uznających miejsce w toku wspólnej procedury tranzytu lub w związku z tą procedurą, wskazując, że jest nim główny zobowiązany.

Oparcie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w kwestii dotyczącej podmiotu zobowiązanego do uiszczenia cła naliczonego w związku z usunięciem towaru spod dozoru celnego na mocowaniach kodeksowych, w sytuacji bezwzględnego pierwszeństwa przepisów Konwencji zawierającej odmienne postanowienia, stanowiło więc naruszenie prawa materialnego, przez niewłaściwe jego zastosowanie.

Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu celnego I instancji narusza również przepisy postępowania, a w szczególności art. 123 Ordynacji podatkowej, mającej zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 262 Kodeksu celnego.

Przepis ten nakazuje organom podatkowym ( w tym przypadku organom celnym) zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania.

Stroną w postępowaniu celnym jest każdy kto żąda czynności organu celnego, do kogo czynność organu celnego się odnosi lub czyjego interesu działanie organu celnego chociażby pośrednio dotyczy (art. 133 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do dnia 1.01.2003 r. w związku z art. 262 Kodeksu celnego).

W brew stanowisku zajętemu przez organy celne w zaskarżonych decyzjach, zasada solidarnej odpowiedzialności wspólników spółki cywilnej, nie zwalniała organów celnych od objęcia toczącym się postępowaniem wszystkich wspólników Spółki cywilnej "A" będącej przewoźnikiem w niniejszej sprawie, skoro z jakiś względów nie zdecydowano się prowadzić postępowania i skierować decyzji do spółki cywilnej "A", do czego uprawniał przepis art. 3 § 1 pkt 10 lit c Kodeksu celnego.

Jakkolwiek bowiem istotnie, zasadą solidarnej odpowiedzialności dłużników jest to, że wierzyciel może domagać się spełnienia świadczenia dowolnie od któregokolwiek z nich wedle swego wyboru, jednakże prowadząc postępowanie administracyjne zmierzające do określenia podstawy i wysokości tego zobowiązania, organ administracji nie może pominąć tego, że każdy ze wspólników spółki cywilnej z której działalnością zobowiązanie to jest związane, ma interes zarówno faktyczny jak i prawny w uzyskaniu określonej treści rozstrzygnięcia.

Prawa i obowiązki wynikające z umowy spółki cywilnej są bowiem wspólne dla wszystkich wspólników i zasadniczo równe ( art. 864 i art. 867 kodeksu cywilnego), a przepisy regulujące wzajemne stosunki między dłużnikami solidarnymi, wprowadzają możliwość żądania zwrotu spełnionego świadczenia od pozostałych wspólników, przez dłużnika, który to świadczenie spełnił względem wierzyciela ( art. 376 kodeksu cywilnego). Każdy zatem ze wspólników Spółki cywilnej miał interes zarówno faktyczny jak i prawny uzasadniający jego udział w prowadzonym postępowaniu celnym w charakterze strony. W sytuacji zatem, jak w niniejszym przypadku, gdy stroną postępowania nie była spółka cywilna, lecz jedynie jeden dowolnie wybrany przez organ administracji wspólnik tejże spółki, wydane w następstwie tak przeprowadzonego postępowania decyzje naruszają przepisy postępowania a konkretnie art. 123 ordynacji podatkowej w związku z art. 133 ordynacji podatkowej, przez to, że nie obejmują one drugiego ze wspólników spółki cywilnej "A".

Mając na uwadze powyższe rozważania, należało uchylić zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego, jako wydane z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego w stopniu, który miał wpływ na wynik postępowania, jak i z naruszeniem prawa procesowego dającym podstawę wznowienia postępowania ( art. 145 § 1 pkt. a i b ustawy z dnia 25.07.2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych).

Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku oparte zostało na treści art. 152 ustawy.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy.

/-/ M. Bejgerowska /-/ M. Kwiecińska /-/ B. Koś

J.P.