Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 948/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17, art. 28 , art.83 ust. 4, art. 123
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.107 par. 3, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Koziński Sędziowie Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.) Sędzia WSA Tomasz Adamczyk Protokolant Asystent sędziego Tomasz Naraziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2010 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Łd 948/10

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Zdrowotnych, utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...], odmawiającą K. P. umorzenia należności za okres od lipca 1999 r. do września 2005 r. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne - w łącznej kwocie 67.338,17 zł., ubezpieczenie zdrowotne - w łącznej kwocie 14.721,97 zł., Fundusz pracy - w łącznej kwocie 5.429,82 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał na art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a pozwalającego na umorzenie w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), w przypadku ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek Zakład może umorzyć zaległości pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ przyniosłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Zdaniem organu za ważny interes zobowiązanego należy rozumieć wystąpienie takich okoliczności, które uniemożliwiają mu spłatę zadłużenia, a w szczególności:

1) ubóstwo zobowiązanego, zagrażające jego dalszej egzystencji poprzez nie zapewnienie minimum socjalnego w zakresie, który uniemożliwia spłatę powstałego zadłużenia w dłuższym okresie czasu,

2) zdarzenia losowe i kieski żywiołowe,

3) choroba zobowiązanego lub członków jego najbliższej rodziny, nad którymi osoba zobowiązana do spłaty należności sprawuje bezpośrednią opiekę, uniemożliwiającą pozyskanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia.

Na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie u.s.u.s. oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241 poz. 2074 ze zm.) Zakład może także umorzyć należności z tytułu składek:

1) na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r.

2) na ubezpieczenia rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych od1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r.

- pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacenia jest osoba fizyczna nie podlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.

Organ wyjaśnił, że wnioskiem złożonym w dniu 3 lutego 2010 r. K. P. wystąpił do ZUS o umorzenie składek i należnych od nich odsetek, uzasadniając swoją prośbę trudną sytuacją materialną i rodzinną. Zobowiązany stwierdził, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby jego i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślił, jego że sytuacja rodzinna jest bardzo trudna. Jego matka jest osobą starszą i schorowaną, wymagającą opieki, co uniemożliwia stronie poświęcenie się działalności gospodarczej i rolniczej, która umożliwiałaby uzyskanie dochodu w wysokości dającej gwarancję zapłaty zaległości składkowych. Argumenty te wnioskodawca ponowił również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Uzasadniając przyjęte stanowisko organ wskazał, że z dokumentów załączonych przez stronę do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, że matka J. P. w okresie od 2003 r. do 2010 r. wielokrotnie przebywała na oddziale chorób wewnętrznych. Zgodnie z zaświadczeniem z dnia 10 marca 2010 r. wynika, że zobowiązany także jest w trakcie diagnostyki i leczenia z powodu złego samopoczucia i bólu w klatce piersiowej. Strona przedłożyła ponadto skierowania do poradni specjalistycznej neurologicznej oraz chirurgii naczyniowej.

Ustosunkowując się do twierdzeń dłużnika o konieczności utrzymywania swojej matki, organ wyjaśnił, że J. P. otrzymuje emeryturę w wysokości 702,00 zł. brutto. Według złożonych faktur w 2010 r. poniosła koszty na zakup leków w kwotach 103,47 zł., 121,70 zł. i 47,43 zł. Spłaca miesięczne raty kredytu w wysokości ok. 109,00 zł. Wszystkie pozostałe rachunki (za energię, wodę, polisy ubezpieczeniowe) wystawione są na nazwisko strony. Zobowiązany nie określił jednak jaką część stałych miesięcznych opłat ponosi matka lub czy w ogóle je ponosi. Zatem można przyjąć, że po odjęciu kwot na zakup leków oraz raty kredytu, nie ponosząc kosztów opłat lub ponosząc je w części, jest w stanie samodzielnie utrzymać się. Ponadto z analizy osiągniętych dochodów z gospodarstwa i kosztów ponoszonych przez wnioskodawcę wynika, że jego bieżące wydatki przewyższają dochody z gospodarstwa, co oznacza, że to matka wspiera stronę swoimi dochodami, a nie odwrotnie.

Zdaniem organu stan zdrowia dłużnika i opieka nad matką nie pozbawia go możliwości osiągania dochodów. Sam bowiem prowadzi gospodarstwo rolne nie zatrudniając pracowników. Nie oddał także części posiadanych gruntów w dzierżawę.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. zobowiązany ma ustaloną rozdzielność majątkową z żoną, z którą ma dziesięcioro dzieci. Siedmioro jest już na własnym utrzymaniu, natomiast pozostała trójka mieszka z matką. Z danych zaewidencjonowanych w KSI ZUS wynika, że wszystkie dzieci są pełnoletnie, najmłodsze skończyło 22 lata.

Strona podaje, że dochody osiąga jedynie z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni około 16 ha. Według zaświadczenia wydanego przez Wójta Gminy S. z dnia 25 stycznia 2010 r. zobowiązany wraz z żoną są podatnikami podatku rolnego z gospodarstwa o pow. 32,51 ha fizycznych, co stanowi 42,28 ha przeliczeniowego ogólnej powierzchni. Na podstawie Obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 23 września 2009 r. dochód z takiego gospodarstwa w 2008 roku wyniósł 86.927,68 zł. Według danych pozyskanych z wykazu beneficjentów wspólnej polityki rolnej zamieszczonego na stronie internetowej Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi strona zobowiązany otrzymuje płatności bezpośrednie, które stanowią dodatkowe dochody.

Zobowiązany otrzymał kredyt na zakup środków do produkcji rolnej, kredyt w związku z klęską suszy, a także wraz z żoną kredyt na zakup 10 ha gruntów rolnych w celu powiększenia gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że zobowiązany zakładał zwiększenie dochodów z produkcji rolniczej. Z pisma banku A. w S. wynika, że strona posiada jedynie zadłużenie w wysokości 12.000,00 zł z tytułu kredytu w związku z klęską suszy w 2008 roku. Kredyt jest płatny w dwóch ratach rocznych po 6.000,00 zł - pierwsza płatna do 30 listopada 2010 r., druga do 30 listopada 2011 r. Z opinii Banku wynika, że strona jest wiarygodnym klientem - zaciągnięte dotychczas kredyty spłaca w terminie.

Zgodnie z oświadczeniem strona użytkuje 1/2 część gospodarstwa, na podstawie wyroku o zniesieniu wspólności małżeńskiej. W związku z powyższym dochód przypadający na niego wynosi 43.465,50 zł. - średnio miesięcznie około 3.622,00 zł. W dalszej części decyzji organ szczegółowo wyliczył wydatki poniesione przez stronę w 2009 r. zgodnie z oświadczeniem - łącznie 46.352,24zł. tj. średnio miesięcznie 3.862,69zł. czyli o około 241,00 zł. więcej niż miesięczne dochody.

Organ wskazał, że w danych zaewidencjonowanych w bazie Cepik, według stanu na dzień 1 lipca 2009 r., strona figuruje jako właściciel: naczepy ciężarowej TROUILLET rok produkcji 1990, przyczepy ciężarowej IFA rok produkcji 1994, ciągnika samochodowego IVECO 190-36 rok produkcji 1992, samochodu osobowego CITROEN EYASION 1,9 TDI rok produkcji 1995, przyczepy lekkiej SAM rok produkcji 1904, ciągnika rolniczego URSUS C 4011 rok produkcji 1968, samochodu osobowego AUDI 100 SKŁADAK rok produkcji 1993, samochodu ciężarowego VOLKSWAGEN TRANSPORTER T4 2.4D rok produkcji 1997, ciągnika rolniczego URSUS C 355 rok produkcji 1973, ciągnika rolniczego URSUS C 328 rok produkcji 1963, samochodu ciężarowego JELCZ 325D rok produkcji 1986, samochodu osobowego OPEL ASCONA 1.6D rok produkcji 1984, przyczepy ciężarowej SANOK D-83 rok produkcji 1982, przyczepy ciężarowej NRD HW 80.11 rok produkcji 1982.

Zobowiązany wskazał, że samochód JELCZ został przyjęty do składnicy złomu, ponadto wielu samochodów nie użytkuje, gdyż stanowią one współwłasność z żoną lub z synem. Organ stwierdził jednak, że z bazy CEPIK nie wynika współwłasność pojazdów z żoną. Natomiast dwa samochody są we współwłasności z synem.

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ wyjaśnił, że strona wraz z żoną są współwłaścicielami nieruchomości rolnych: o pow. 14,59 ha położonej we wsi D. Gm. S., o pow. 10,00 ha położonej we wsi D. Gm. S., o pow. 2,52 ha położonej we wsi P. Gm. O. i o pow. 7,52 ha położonej w obrębie P. Gm. S..

Organ wskazał również na przychody zobowiązanego za lata 1999-2004. W 2005 r. strona nie osiągnęła przychodów. Zgodnie z zaświadczeniem strona nie posiada zaległości podatkowych w Urzędzie Skarbowym w K..

Organ stwierdził, że matka strony jest osobą przewlekle chorą, wymaga stałego leczenia i opieki, jednak stan jej zdrowia nie przeszkadza stronie w samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa rolnego i osiąganiu dochodów z tego tytułu. Opieka nad matką nie powoduje konieczności oddania ziemi w dzierżawę lub zatrudnienia pracownika.

Organ przyznał, że faktyczna wysokość dochodów z gospodarstwa rolnego może odbiegać od danych szacunkowych, ale strona otrzymuje jeszcze inne środki, na przykład o dopłaty z tytułu płatności bezpośrednich.

Decyzja Prezesa ZUS została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. przez pełnomocnika K. P., który zarzucił organowi naruszenie przepisów:

* prawa procesowego tj. art. 6, 7, 8, 11, 10 § 1, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3 oraz 138 § 1 K.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 i art. 123 u.s.u.s.,

* prawa materialnego tj. art. 28 u.s.u.s. i art. 17 ustawy zmieniającej, przez ich niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności.

W tej sytuacji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podniesiono, że organ odwoławczy nie rozpoznał ponownie sprawy, a jedynie powielił pierwotne stanowisko. Rozpatrzenie środka zaskarżenia ograniczyło się wyłącznie do oceny nowych dowodów w postaci dokumentów załączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zebrany materiał dowodowy w postaci dokumentacji medycznej wskazuje jednoznacznie, iż matka strony, a także strona są osobami chorymi, przy czym matka K. P. jest chora przewlekle i wymaga stałej opieki. Posiadając gospodarstwo rolne i opiekując się stale chorą matką, K. P. tylko w minimalnym stopniu jest w stanie realizować zadania gospodarcze wynikające z prowadzonej gospodarki rolnej w ramach posiadanego areału. Z tego też powodu uprawy rolne realizowane są na ograniczonej przestrzeni w stopniu możliwym do wykonywania prac w rolnictwie w tak ciężkiej sytuacji życiowej strony. Nie do przyjęcia jest również założenie stanowiące niejako zarzut, iż strona nie wydzierżawiła gospodarstwa, z czego Zakład konstatuje, że K. P. samodzielnie pracuje w gospodarstwie. Oczekiwanie od strony, że powinna wydzierżawić ziemię albo zatrudnić pracowników jest całkowicie dowolne i nie może stanowić o tym, że okoliczność ta eliminuje stronę z możliwości skutecznego ubiegania się o umorzenie należności wynikających ze składek. Również ocena dowodu w postaci zaświadczenia Urzędu Gminy w S. w zakresie dochodowości gospodarstwa strony jest nienależyta w okolicznościach sprawy, bowiem postępowanie dowodowe powinno zmierzać do ustalenia rzeczywistych dochodów osiąganych z tego gospodarstwa, a nie jakie w ogóle statystycznie gospodarstwo o takim areale mogłoby przynieść.

Zdaniem skarżącego nielogiczna jest ocena sytuacji materialnej matki strony, że otrzymując emeryturę w kwocie 702,00 zł jest ona w stanie utrzymać się samodzielnie, biorąc pod uwagę ustalone i udokumentowane wydatki. Okolicznością notorycznie znaną jest, że koszty leczenia nie są związane tylko z zakupami medykamentów, ale również innymi wydatkami, które trudno jest udokumentować np. koszty dojazdów do lekarza, wizyt szpitalnych, dodatkowej obsługi pielęgniarskiej w szpitalu i poza nim itp., a do tego dochodzą jeszcze wydatki na żywność, ubranie, utrzymanie higieny itp.

Zdaniem strony skarżącej fakt, że dzieci K. P. są pełnoletnie nie oznacza, że jest on zwolniony z udzielania im pomocy. Natomiast nierentowność gospodarstwa rolnego powoduje konieczność wspierania się środkami pochodzącymi z kredytów bankowych - do tej kwestii organ w ogóle się nie odniósł. Wskazał jednie, że zobowiązania kredytowe były uregulowane w terminie.

Skarżący zarzucił również, że wyrok z [...]r. orzekający o zniesieniu wspólności majątkowej nie uprawomocnił się w tym dniu. Za dowolne uznano również rozważania i wnioski ZUS na temat stanu ruchomości strony w postaci pojazdów, które są we współwłasności z żoną lub synem.

Zdaniem skarżącego organ był zobowiązany do wyjątkowo wnikliwej analizy materiału dowodowego, a także do jego uzupełnienia pod katem przesłanek warunkujących umorzenie, określonych w pkt 1-3 § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. – czego nie uczynił.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek zasadniczo mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z ust. 3 art. 28 całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust 3a).

Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) jest zaistnienie okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Okoliczności wymienione w tym przepisie nie mają charakteru katalogu zamkniętego, o czym świadczy użyte w nim sformułowanie "w szczególności". Nie muszą występować łącznie i dają możliwość organowi uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego.

Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r., zmieniającej u.s.u.s., Zakład może także umorzyć należności z tytułu składek:

1) na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r.

2) na ubezpieczenia rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych od1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r.

- pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacenia jest osoba fizyczna nie podlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.

Przepis ten ma zastosowanie w stosunku do składek za wymienione w nim okresy.

Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście podlegają one kontroli sądowej, ale ze względu na specyficzny charakter spraw, których dotyczą, kontrola ta ma zakres nieco ograniczony. Jeżeli zatem organ poprawnie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, to samo wyprowadzenie wniosku przesądzającego o wyniku sprawy jest zagadnieniem natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd administracyjny bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza jedynie do ustalenia czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2006, s. 505).

Jak wynika z treści decyzji ZUS, wobec strony nadal prowadzona jest egzekucja i nie została stwierdzona całkowita nieściągalność należności, o które stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Podkreślić należy przy tym, że nawet spełnienie tej przesłanki nie powoduje automatycznie obowiązku umorzenia należności przez organ.

W sprawie należało zatem przeanalizować przesłankę ważnego interesu strony, o której stanowi art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r., zmieniającej u.s.u.s.

oraz przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Na 1. stronie zaskarżonej decyzji organ sformułował przyjętą definicję ważnego interesu zobowiązanego, którą odniósł do okoliczności wskazanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, z czym należy się zgodzić. Przepis ten wymaga od dłużnika wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

Przepisy nie wyjaśniają co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, o którym stanowi pkt 1, jednakże dokonując wykładni gramatycznej należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie.

W skardze pełnomocnik skarżącego zarzuca, że organ nie dość dokładnie wyliczył majątek, którym dysponuje strona. W ocenie Sądu nawet gdyby przyjąć, że skarżącemu nie przysługuje prawo do wszystkich pojazdów wymienionych w zaskarżonej decyzji, to i tak należy stwierdzić, że w dyspozycji zobowiązanego jest co najmniej kilka z nich. Skarżący jest również współwłaścicielem czterech nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni ok. 35 ha (dokładne wielkości zostały wskazane na 5. stronie uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Dla wykazania dochodu z tych gospodarstw dopuszczalne było posłużenie się danymi statystycznymi, gdy nie zostały wskazane inne wiarygodne dowody. Z decyzji wynika również, że oprócz dochodu z gospodarstwa skarżący otrzymuje płatności bezpośrednie.

Organ przeanalizował wszystkie dowody przedłożone przez stronę, zgromadził również inne dowody z urzędu. Organ szczegółowo opisał wszystkie wydatki, na które wskazywał skarżący i stwierdził, że wydatki te przekraczają jego dochody, stąd przyjął, że prawdopodobnie zobowiązany jest wspierany przez matkę. Prawdziwość tego poglądu nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy, może dowodzić jedynie, że skarżący oprócz dochodów ujawnionych posiada jeszcze inne, których nie wykazał.

W skardze podniesiono również, że pełnoletniość dziesięciorga dzieci zobowiązanego nie oznacza automatycznie, że jest on zwolniony z udzielania im pomocy. W toku postępowania administracyjnego dłużnik nie wykazał jednak, że jego dzieci nie są w stanie samodzielnie się utrzymać i nadal na skarżącym spoczywa obowiązek alimentacyjny.

Jedną z przesłanek do umorzenia zaległości, określoną w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia jest przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W rozpoznawanej sprawie organ stwierdził wprawdzie, że matka strony jest osobą przewlekle chorą, wymaga stałego leczenia i opieki, jednak stan jej zdrowia nie przeszkadza zobowiązanemu w samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa rolnego i osiąganiu dochodów z tego tytułu. Opieka nad matką nie powoduje również konieczności oddania ziemi w dzierżawę lub zatrudnienia pracownika.

Podjęcie spłaty zaległej należności niewątpliwie pogorszy sytuację zobowiązanego, co jest oczywistym, nie daje to jednak wystarczającej podstawy aby dług umorzyć. Organ nie przeczy, że sprostanie obciążeniu skarżącego wymaga znacznego wysiłku, jednakże na obecnym etapie postępowania ocenił, że jest to możliwe do udźwignięcia.

Nie jest zasadny zarzut skargi, że rozpatrzenie środka zaskarżenia ograniczyło się wyłącznie do oceny nowych dowodów w postaci dokumentów załączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a organ odwoławczy nie rozpoznał ponownie sprawy, lecz jedynie powielił pierwotne stanowisko. Zaskarżona decyzja jest obszerna i wnikliwa, opisuje sytuację finansową, zdrowotną i rodzinną skarżącego, ustosunkowuje się również do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a także ocenia załączone dokumenty (na co zresztą zwraca uwagę sam skarżący). Zaakceptowanie stanowiska zawartego w pierwszej decyzji ZUS jest dopuszczalne prawem, o czym wprost stanowi art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. prawidłowo powołany w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji. Przepis ten daje organowi odwoławczemu możliwość utrzymania w mocy decyzji pierwszej instancji, co zostało zastosowane w rozpoznawanej sprawie. W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 83 ust. 4 i art. 123 u.s.u.s. Zgodnie z pierwszym z tych przepisów stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. O zastosowaniu K.p.a. stanowi również art. 123 u.s.u.s. Z treści decyzji wynika, że przepisy K.p.a. zostały zastosowane w rozpoznawanej sprawie.

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia zasady praworządności (art. 6 K.p.a.) i uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7), gdyż organ działał na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a przyjęte stanowisko zostało szczegółowo uzasadnione. Sąd nie stwierdził także uchybienia art. 8 K.p.a., formułującego zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, gdyż nie stanowi o tym przyjęcie rozstrzygnięcia odmiennego od oczekiwanego przez stronę, w sytuacji, gdy organ prawidłowo zebrał materiał dowodowy oraz wskazał i wyjaśnił zastosowaną podstawę prawną. Nie naruszono także zasady przekonywania, wynikającej z art. 11 K.p.a., gdyż w uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił przesłanki, jakimi kierował się przy załatwieniu sprawy. Materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący, co spełnia wymogi art. 77 § 1 K.p.a. Nie uchybiono również zasadzie swobodnej oceny dowodów z art. 80 K.p.a., która oznacza, że organ według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania, ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych oraz wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Z akt sprawy nie wynika również, aby uniemożliwiono skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranego materiału i przeprowadzonych dowodów (art. 81 K.p.a.).

Ogólnie można stwierdzić zatem, że treść zaskarżonej decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 3 K.p.a., organ przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanego oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, co oznacza, że organ nie naruszył również art. 28 u.s.u.s. i art. 17 ustawy o zmianie u.s.u.s.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami) Sąd orzekł jak w sentencji.

Sz.Ch.