Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1336/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 145 §1 pkt. 1 lit. a, art. 145 §1 pkt. 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 36(6), art. 36(5) ust. 2, art. 36(1) ust. 7  8 w zw. z art. 33(7) ust. 3 i 1 pkt. 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1870
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.
article: art. 7, 7a § 1, 77 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 364/19 w sprawie ze skargi R. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 20 – 23 marca 2018 r. z dnia 30 listopada 2018 r. nr DZP-II-614-255/18 w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 9 maja 2019 r. (sygn. akt VI SA/Wa 364/19) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany "WSA" lub "sądem pierwszej instancji"), działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 329 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), oddalił skargę R. S. (dalej zwanego "skarżącym") na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 20 – 23 marca 2018 r. (dalej zwanej "Komisją II stopnia" lub "Komisji Odwoławczej") z 30 listopada 2018 r. (nr DZP-II-614-255/18) w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

WSA orzekał w następującym stanie sprawy.

Skarżący 20 – 23 marca 2018 r. przystąpił do egzaminu radcowskiego przed Komisją Egzaminacyjną nr 2 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2018 r. z siedzibą w Katowicach (dalej zwanej "Komisją Egzaminacyjną"). Egzamin składał się z pięciu części. Część trzecia obejmowała zadanie z zakresu prawa gospodarczego, które polegało na sporządzeniu pozwu albo – w przypadku braku podstaw prawnych do wniesienia pozwu – opinii prawnej, z uwzględnieniem interesu mocodawcy. Do opisu stanu faktycznego zostały dołączone trzy dokumenty (dwa weksle oraz rezygnacja z funkcji członka zarządu), które należało ocenić pod kątem rozwiązania zadania.

Uchwałą z 27 kwietnia 2018 r., nr 49/2/2018, Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach od 20 do 23 marca 2018 roku. W uzasadnieniu Komisja Egzaminacyjna wskazała, że skarżący z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dostateczną. Komisja Egzaminacyjna powołała się na treść przepisu art. 36⁶ ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1870 z późn. zm.; dalej zwanej "urp"), który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Pismem z 25 maja 2018 r., skarżący wniósł odwołanie od uchwały nr 49/2/2018 z 27 kwietnia 2018., zaskarżając ją w całości.

Uchwałą z 30 listopada 2018 r., roku Komisja Egzaminacyjna II stopnia na podstawie art. 36⁸ ust. 1, 9 i 12. ustawy o radcach prawnych w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 2 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U, z 2017 r. poz. 1257, z późn. zm.; dalej zwanej "kpa"), utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę, wskazując w uzasadnieniu, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. Zdaniem Komisji, skarżący nie wykazał się poziomem przygotowania prawniczego w zakresie prawa materialnego i procesowego w stopniu wymaganym dla oceny pozytywnej. Ponadto Komisja II stopnia szczegółowo odniosła się do zarzutów skarżącego.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący i pismem z 8 stycznia 2019 r., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Odwoławczej z 30 listopada 2018 r., zaskarżając ją w całości.

WSA w Warszawie skargę oddalił.

W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że jego zdaniem, Komisja Odwoławcza odniosła się w sposób wystarczający i wyczerpujący do zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, uzasadniając swoje stanowisko co do jej poprawności i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. W zaskarżonej uchwale Komisja Odwoławcza opisała pracę skarżącego z prawa gospodarczego, wskazując na uchybienia, które w jej ocenie nie kwalifikowały rozwiązania zadania egzaminacyjnego na ocenę pozytywną. WSA uznał, że Komisja Odwoławcza zasadnie przyjęła wystawienie oceny niedostatecznej jako konsekwencję wszystkich stwierdzonych błędów w pracy zdającego, w tym brak rozwiązań w pełni chroniących interesy strony, na rzecz której zdający miał działać. Zgodnie bowiem z treścią zadania egzaminacyjnego, skarżący – jako symulowany na użytek egzaminu radca prawny – w przypadku stwierdzenia istnienia podstaw prawnych, miał wnieść pozew w imieniu spółki MOC na podstawie art. 299 ksh, w takim zakresie podmiotowym i przedmiotowym, w jakim spółce przysługują zasadne – według oceny radcy prawnego – roszczenia, z pominięciem tych roszczeń, co do których istnieje możliwość skutecznego uwolnienia się od odpowiedzialności przez członków zarządu spółki ALFIK na podstawie art. 299 ksh, według przedstawionego stanu faktycznego.

Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku przypomniał również zasadnicze uchybienia w pracy skarżącego, na które wskazała Komisja Odwoławcza, tj. fakt, iż zdający błędnie pozwał Cezarego Czaplę i niewłaściwie to pozwanie uzasadnił, gdyż prawdopodobnie błędnie zrozumiał zasadę jawności ksiąg rejestrowych. Zdaniem WSA, skarżący błędnie argumentował, że jego rozważania w pozwie nie dotyczyły skuteczności czynności prawnej bowiem wynika to wprost z zawartego w pracy stwierdzenia "Przechodząc do skuteczności oświadczenia o rezygnacji". Tym samym za zupełnie nielogiczne Komisja Odwoławcza uznała twierdzenia skarżącego, że wzmiankowanie w pozwie o skuteczności rezygnacji miało na celu otwarcie drogi do dochodzenia od Cezarego Czapli odszkodowania na zasadach ogólnych, skoro zdający wymienił go w kręgu osób pozwanych, co oznacza, że zdający dochodził odszkodowania nie na zasadach kodeksu cywilnego, lecz na podstawie art. 299 § 1 ksh. Następnym istotnym uchybieniem dotyczącym wykonania zadania egzaminacyjnego było błędne zastosowanie przepisów art. 455 kc w zw. z art. 366 kc. Komisja II stopnia szczegółowo przedstawiła błędny tok myślenia skarżącego i zasadnie wskazała, iż nieprecyzyjne sformułowanie żądania powództwa, w sytuacji gdy strona której interesy pełnomocnik reprezentował, wyraźnie wskazuje na to, że pozew ma być prawidłowy, nie można uznać za uwzględnienie interesu reprezentowanej strony. Skarżący błędnie także zgłosił zarzuty w odniesieniu do roszczenia, co pozostaje w rażącej sprzeczności z interesem strony, którą reprezentuje. Trudno zatem uznać takie działanie za pozostające w interesie reprezentowanej strony.

Zdaniem WSA, uchybienia w sporządzonym przez skarżącego – w rozwiązaniu zadania egzaminacyjnego – pozwie uzasadniały ocenę niedostateczną z części egzaminu z zakresu prawa gospodarczego.

Sąd pierwszej instancji podzielił także ocenę Komisji Odwoławczej, iż okoliczności wskazane przez skarżącego, a odnoszące się do zarzutu bezstronności Komisji Egzaminacyjnej, nie mogą spowodować konieczność wyłączenia jej członka.

Sąd pierwszej instancji uznał, że postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu (art. 107 § 3 kpa). Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 7 kpa, art. 80 kpa, art. 77 § 1 kpa) i materialnego wskazanych w skardze, w tym także naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec praw.

Skarżący złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie zaskarżonej uchwały i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji; 2) zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi w trybie art. 174 pkt 1 i 2 ppsa naruszenie:

1) Przepisów prawa materialnego:

a. polegający na błędnej wykładni art. art. 36⁵ ust. 2 urp polegającej na niewłaściwej interpretacji przepisu tj. zarzut naruszenia art. 145 §1 pkt. 1 lit. a ppsa;

b. polegającym na niezastosowaniu art. art. 36¹ ust. 7 – 8 w zw. z art. 33⁷ ust. 3 i 1 pkt. 4 urp przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie tj. zarzut naruszenia art. 145 §1 pkt 1 lit. a) ppsa;

2) Przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi:

a. naruszenie art. 3 §1 ppsa oraz art. 145 §1 pkt. 1 lit. c) ppsa, które miało istotny wpływ na wynik sprawi tj. art. 7, 7a § 1, 77 § 1 kpa.

W uzasadnieniu Skarżący wskazał na argumenty mające przemawiać za trafnością zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja II stopnia, zastępowana przez radcę prawnego, wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.

Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik organu podtrzymał stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę kasacyjną i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Natomiast pełnomocnik skarżącego nie stawił się – o terminie rozprawy powiadomiony był prawidłowo.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę na rozprawie (art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych – tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095), przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, uznał, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nietrafione.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a których w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Ocenę zasadności zarzutów kasacyjnych, zmierzających do wykazania niezgodnego z prawem działania Komisji II stopnia, które zdaniem skarżącego nie zostało dostrzeżone w toku kontroli legalności zaskarżonej uchwały albo wadliwie zaakceptowane jako prawidłowe, przez co miało dojść do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa procesowego oraz prawa materialnego, stanowiących wzorce kontroli zgodności z prawem tej uchwały, trzeba poprzedzić istotnymi w rozpatrywanej sprawie uwagami wprowadzającymi.

Przede wszystkim trzeba więc podkreślić, że celem aplikacji radcowskiej jest przygotowanie aplikanta do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego, w szczególności wykształcenie umiejętności z zakresu zastępstwa procesowego, sporządzania pism, umów i opinii prawnych oraz przyswojenie zasad wykonywania zawodu (art. 32 ust. 1 urp), zaś proces szkolenia aplikanta wieńczony jest egzaminem radcowskim, który polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do – co szczególnie należy podkreślić – samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (art. 36⁴ ust. 1 przywołanej ustawy), a zasady tego egzaminu oraz warunki, od spełnienia których uzależniony jest jego pozytywny wynik również zostały szczegółowo określone przez ustawodawcę.

Uwzględniając konsekwencje wynikające z art. 36⁴ ust. 1 urp w relacji do ust. 6 tego przepisu, a w tym kontekście, że egzamin radcowski jest ostatnim etapem sprawdzenia umiejętności i przydatności kandydata do wykonywania zawodu radcy prawnego, trzeba również podkreślić, iż jakość świadczonej pomocy prawnej – a w tej mierze za usprawiedliwione należałoby przyjąć, że powinna być ona jak najwyższa, a to z uwagi na funkcje i role towarzyszące wykonywaniu zawodu radcy prawego – stanowi wartość, która ma kluczowe znaczenie dla każdego, kto korzysta z tej pomocy. Nie ma więc wątpliwości, że od kandydata do zawodu radcy prawnego należy wymagać takich kwalifikacji, aby mógł on sprostać wymaganiom świadczenia pomocy prawnej, o jak najwyższej jakości. Kwalifikacje te winny – co do zasady – gwarantować prawidłowe wykonywanie zawodu radcy prawnego, a więc realizację ustawowego zobowiązania sumiennego i zgodnego z przepisami prawa wypełniania przez niego obowiązków (por. wyrok NSA z 6 maja 2021 r., sygn. akt II GSK 1057/20; treść tego, jak i dalej powoływanych orzeczeń jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Uwzględniając zatem przywołane wyżej uwagi w relacji do treści zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa gospodarczego oraz towarzyszących mu założeń – co w stanie faktycznym casusu egzaminacyjnego wymagało przygotowania pozwu, albo w przypadku uznania, że brak jest podstaw do jego wniesienia, sporządzenia opinii prawnej, z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony – oraz w relacji do propozycji rozwiązania tego zadania egzaminacyjnego przez skarżącego, z perspektywy przewidzianych ustawą kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej oraz celu egzaminu radcowskiego, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można uznać, że kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej uchwały Komisji II stopnia, którą utrzymano w mocy uchwałę Komisji I stopnia ustalającą uzyskanie przez stronę negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego w związku z niedostateczną oceną z zadania z zakresu prawa gospodarczego, Sąd pierwszej instancji uchybił tym wzorcom kontroli jej legalności, które wskazane zostały w zarzutach kasacyjnych.

Komplementarny charakter zarzutów z pkt 1, a) oraz pkt 2) usprawiedliwia ich łączne rozpoznanie. Zarzuty te nie są zasadne. W ich ramach autor skargi kasacyjnej kwestionuje akceptację przez Sąd pierwszej instancji dokonanej weryfikacji materiału dowodowego i przyjęcie, że powtórna ocena pracy egzaminacyjnej skarżącego została dokonana w oparciu o ustawowe kryteria i w sposób z nimi zgodny – podczas gdy, zdaniem kasatora, Sąd nie dostrzegł braku legalności uchwały i błędnej oceny materiału dowodowego, którą sam podzielił i uznał za prawidłową przyjmując, że nie istniały podstawy do zmiany oceny uzyskanej przez zdającego z zakresu prawa gospodarczego, natomiast zaproponowane przez skarżącego rozwiązania, w szczególności dotyczące ustalenia kręgu podmiotowego powództwa, zachowanie wymogów formalnych, umiejętność subsumcji czy uwzględnienie interesu mocodawcy, uzasadniało wydanie pozytywnej oceny egzaminacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że zgodnie z art. 368 ust. 12 urp, w postępowaniu służącym ustaleniu wyniku egzaminu na radcę prawnego przepisy kpa stosuje się odpowiednio. Odpowiednie stosowanie przepisów polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane, zaś ocena zakresu "odpowiedniego" stosowania przepisu powinna uwzględniać systematykę i cele regulacji, w obrębie której dany przepis ma być odpowiednio zastosowany. Odpowiednie zastosowanie przepisów z jednej regulacji prawnej w innej regulacji w żadnym wypadku nie może niweczyć rozwiązań przyjętych w regulacji, w której te przepisy mają być stosowane.

Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że w postępowaniu mającym na celu ustalenie wyniku egzaminu sprawdzane prace egzaminacyjne stanowią pełny materiał dowodowy, który oceniany jest przez egzaminatorów wg zasady swobodnej oceny dowodów, ale przy zastosowaniu ściśle określonych w ustawie kryteriów oceny w celu dokonania prawidłowych ustaleń (wystawienia ocen), będących podstawą rozstrzygnięcia (ustalenia wyniku egzaminu). Ocena materiału dowodowego (prac egzaminacyjnych) dokonywana jest przez egzaminatorów, specjalistów z właściwych dziedzin prawa, którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy, aby następnie wedle ich najlepszej wiedzy, w ramach prawem określonych, ustalić, czy praca spełnia wymogi, a kandydat na radcę prawnego posiada odpowiednie przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Nietrafna ocena zadania egzaminacyjnego może wywodzić się z naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów. Okoliczność tę trzeba wykazać w sposób konkretny tzn. wskazać, które rozwiązanie przyjęte w pracy egzaminacyjnej zostało zdaniem zdającego ocenione wadliwie i na czym polega ta wada w ocenie.

Oceny prac egzaminacyjnych, jak wyżej zauważono, służą prawidłowemu ustaleniu, czy zdający ma przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania (art. 364 ust. 1 urp). Oceny te nie są dokonywane w ramach "luzu decyzyjnego". Ustawa reguluje precyzyjnie wymagania, jakie muszą spełniać prace z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego.

Zgodnie z art. 365 ust. 2 urp praca egzaminacyjna musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być zastosowane właściwie i umiejętnie zinterpretowane, sposób rozstrzygnięcia problemu ma być poprawny i uwzględniać interes strony. Praca, która spełnia powyższe wymagania musi być oceniona pozytywnie. Natomiast, w zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Praca, która nie spełnia jednego z wymogów ustawowych w zasadzie musi być oceniona negatywnie, bowiem świadczy o tym, że zdający nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie uzasadnia twierdzenia, aby ocena zgodności z prawem kontrolowanej uchwały przeprowadzona została z naruszeniem tych wzorców kontroli jej legalności, które wynikają z art. 7, 7a §1 i art. 77 § 1 kpa oraz art. 36⁵ ust. 2 urp, których naruszenie zarzuca skarżący.

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że z reguły w każdym zadaniu egzaminacyjnych zawarty jest problem szczególny, którego dostrzeżenie i prawidłowe rozwiązanie należy do zdającego i ten właśnie problem jest szczegółowo oceniany przez egzaminatorów.

W sprawie niniejszej, przedmiotem zadania z trzeciej części egzaminu (z zakresu prawa gospodarczego), stanowiącego cazus egzaminacyjny, było sporządzenie opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia pozwu, lub – w przypadku istnienia podstaw prawnych – wniesienie pozwu, w imieniu Spółki MOC, na podstawie art. 299 ksh, w takim zakresie, w jakim spółce przysługują zasadne, według oceny radcy prawnego, roszczenia, z pominięciem tych roszczeń, co do których istnieje możliwość skutecznego uwolnienia się od odpowiedzialności przez członków zarządu spółki Alfik na podstawie art. 299 ksh, według przedstawionego stanu faktycznego. Skarżący wniósł pozew, do Sądu Okręgowego w Krakowie, z powołaniem się na art. 43 kpc. Pozew został skierowany przeciwko trzem członkom zarządu, w tym Cezaremu Czapli, który złożył skuteczną rezygnację z funkcji członka zarządu przed powstaniem stanu niewypłacalności spółki Alfik. W pozwie zawarto żądanie zasądzenia odsetek od wszystkich pozwanych – od chwili wytoczenia powództwa.

Należy zgodzić się z dokonaną w sprawie oceną, że skarżący nie sprostał prawidłowemu rozwiązaniu zadania. Zasadniczymi mankamentami pracy wytkniętymi przez egzaminatorów i Komisję Odwoławczą było: - nieprawidłowe określenie właściwości miejscowej sądu, a przywołany przez skarżącego art. 43 kpc nie rozwiązuje problemu postawionego w zadaniu, gdyż nie dotyczy odpowiedzialności z art. 299 ksh i nie może być w przypadku powództwa opartego na tej podstawie odpowiedzialności zastosowany; - nieprawidłowe zastosowanie art. 455 kc w związku z art. 366 kc. W przypadku odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 299 ksh, o tym od kiedy należą się odsetki od kwoty głównej dochodzonej od poszczególnych członków zarządu decyduje dzień wymagalności roszczenia odszkodowawczego, datę tę ustala się od skutecznego wezwania do zapłaty, a zatem data ta tylko dlatego, że odpowiedzialność jest solidarna nie ulega ujednoliceniu; - wreszcie błędne pozwanie Cezarego Czapli i niewłaściwe tego uzasadnienie, w zadaniu chodziło o ustalenie kręgu podmiotowego pozwanych, z pominięciem tych, którzy mogli się skutecznie ekskulpować, a Cezary Czapla mógł skutecznie podjąć obronę, że nie pełnił funkcji członka zarządu w okresie, który byłby podstawą jego odpowiedzialności.

Skarżący w skardze kasacyjnej zwalcza w zasadzie tylko ocenę tego ostatniego błędu, jednak nie może to być obrona skuteczna, albowiem pomija ona to istotne założenie zadania egzaminacyjnego, że chodziło o ustalenie kręgu podmiotowego pozwanych, z pominięciem tych, którzy się mogli skutecznie ekskulpować. W realiach zadania egzaminacyjnego wyraźnie też wskazywano, że niewypłacalność spółki powstała, gdy Cezary Czapla nie był już członkiem zarządu. Zgodnie z art. 299 ksh, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania, przy czym członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności przewidzianej w § 1 tego przepisu, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, albo że niezgłoszenie takiego wniosku nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niedokonania tych czynności wierzyciel nie poniósł szkody. Zatem jeżeli pozwany członek zarządu chce się uwolnić od odpowiedzialności powinien udowodnić jedną z ww. okoliczności egzoneracyjnych. Taką okolicznością jest przede wszystkim złożenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości. Na równi ze zgłoszeniem takiego wniosku należy potraktować nieistnienie podstaw do jego zgłoszenia w okresie pełnienia przez pozwanego funkcji członka zarządu lub likwidatora (por. wyroki SN z: 14 lutego 2003 r., IV CKN 1779/00, opubl. Lex 79118; 28 września 1999 r., II CKN 608/98, opubl. OSNC 2000, nr 4, poz. 67).

Odwołując się w związku z powyższym do konsekwencji wynikających z art. 36⁵ ust. 2 urp, który określa kryteria oceniania prac egzaminacyjnych, w opozycji do stanowiska skarżącego i wskazywanych na gruncie zarzutów kasacyjnych naruszeń trzeba podkreślić, że z obydwu ocen cząstkowych egzaminatorów, a także z kontrolowanej uchwały wynika, że praca egzaminacyjna strony nie spełniała kryteriów oraz wymogów, w świetle których jej ocena mogła być inna, niż niedostateczna. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej nie zostało wykazane, aby stan prawa i stan faktyczny opisany w casusie egzaminacyjnym wskazywały na prawidłowość przyjętego przez skarżącego rozwiązania.

Ocena materiału dowodowego dokonana w kontrolowanej uchwale, zaakceptowana przez Sąd pierwszej instancji była zatem prawidłowa, w konsekwencji uzasadniała przyjęte rozstrzygnięcie. Zarzut skargi kasacyjnej w tym względzie nie wyjaśnia szczegółowo na czym miały polegać uchybienia poszczególnym przepisom w nim wymienionym (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej), co w związku z zasadą związania NSA zarzutami skargi kasacyjnej nie pozwala na samodzielne precyzowanie czy uzasadnianie tych zarzutów przez sąd.

Nie zasługuje na podzielenie również ten zarzut skargi kasacyjnej, który wskazuje na uchybienie przez WSA treści art. 145 § 1pkt. 1 lit. a) ppsa w zw. z art. 33⁷ ust. 1 pkt 4 urp ("z prac komisji egzaminacyjnej na czas przeprowadzenia egzaminu wstępnego podlega wyłączeniu członek komisji kwalifikacyjnej, jeżeli kandydat zakwalifikowany do egzaminu wstępnego jest: (...) 4) osobą pozostającą wobec niego w stosunku osobistym tego rodzaju, który mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności członka komisji kwalifikacyjnej"). Brak bezstronności jednego z członków komisji kwalifikacyjnej skarżący upatruje w tym, że "antagonistyczne interesy grupy aplikantów i Izby mogą wywoływać obawy o bezstronność członka komisji będącego pełnomocnikiem ds. aplikacji wobec [...]", czego miał nie docenić Sąd pierwszej instancji.

Podkreślić należy, że uzasadnienie ww. zarzutu nie jest czytelne, wbrew obowiązkowi sformułowania uzasadnienia, które powinno być na tyle precyzyjne, aby pozwalało na sformułowanie zwrotu stosunkowego o zgodności bądź niezgodności zaskarżonego wyroku z prawem. Należy bowiem uwzględnić, że skarga kasacyjna jest środkiem wysoce sformalizowanym, a NSA związany jej granicami, dlatego też uzasadnienie zarzutów skargi kasacyjnej powinno być kompletne, w tym sensie, żeby na jego podstawie, bez sięgania do skargi czy innych wnoszonych w sprawie środków zaskarżenia lub pism zawierających stanowisko strony, można było zrekonstruować na czym polega zarzucane uchybienie. Co prawda przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej. Należy jednak przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności zarzutów postawionych w ramach podniesionej podstawy, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonej podstawy kasacyjnej.

Niewyjaśnienie w zarzucie o którego członka komisji chodzi i czy to skarżący był [...], na czym miałby też polegać stosunek osobisty niesprecyzowanego z imienia i nazwiska członka komisji do skarżącego, uniemożliwia rozpoznanie ww. zarzutu i ocenę, czy w istocie doszło do wadliwej weryfikacji przez WSA kwestii niewyłączenia członka komisji, co do którego uzasadnione mogły być podejrzenia o brak bezstronności i czy błędnie nie uwzględniono konsekwencji z art. 36¹ ust. 7 urp.

Z tych wszystkich względów, uznając, że zarzuty skargi kasacyjnej nie podważyły prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji wyrażonego w zaskarżonym wyroku, NSA na postawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną oddalił.