Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 324/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2021-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 9
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 17 ust.1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b, art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędzia WSA Beata Kozicka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi R. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 8 marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję w części, w której odmówiono R. A. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką J. A. od dnia 1 maja 2020 r. do dnia 31 grudnia 2020 r., 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz skarżącego R. A. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez R. A. (zwanego dalej też: "skarżącym"), reprezentowanego przez pełnomocnika – adwokata K. G., jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (zwanego dalej też: "Kolegium") z dnia 8 marca 2021 r., nr [...], wydana w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką J. A.

Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 14 maja 2020 r. (data wpływu do organu: 18 maja 2020 r.), R. A. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w Kluczborku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką – J. A., będącą wdową. Do wniosku skarżący załączył m.in. oświadczenie z dnia 14 maja 2020 r., że z dniem przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do zasiłku dla opiekuna przyznanego decyzją z dnia 18 czerwca 2014 r. nr [...], zmienioną decyzją nr [...] z dnia 20 października 2018 r.

Po rozpatrzeniu wniosku, Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Ośrodka Pomocy Społecznej w Kluczborku (zwany dalej też: organem pierwszej instancji lub Burmistrzem), działając z upoważnienia Burmistrza Miasta Kluczbork, decyzją z dnia 31 lipca 2020 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 7 października 2020 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Ustalając, że decyzją z dnia 18 czerwca 2014 r. skarżącemu przyznano bezterminowo - od dnia 1 lipca 2014 r., prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad J. A., Kolegium zobowiązało organ pierwszej instancji do przeprowadzenia postępowania co do zastosowania art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, ze zm.) - zwanej dalej ustawą i możliwości nadania sprawie właściwego biegu, w przypadku wyboru przez stronę świadczenia pielęgnacyjnego, a co za tym idzie rezygnacji z zasiłku dla opiekuna. Kolegium wskazało, że do momentu uchylenia decyzji, w oparciu o którą strona otrzymuje zasiłek dla opiekuna brak jest możliwości przyznania wnioskowanego przez stronę świadczenia z uwagi na zbieg prawa do świadczeń.

W ponownym postępowaniu organ pierwszej instancji wezwał skarżącego (wezwanie z dnia 7 grudnia 2020 r.) do uzupełnienia oświadczenia o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna.

W odpowiedzi na wezwanie, w oświadczeniu z dnia 14 grudnia 2020 r., skarżący oznajmił, że rezygnuje z przyznanego mu prawa do zasiłku dla opiekuna od dnia złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odrębnym postępowaniu, decyzją z dnia 22 grudnia 2020 r., nr [...], organ pierwszej instancji uchylił w całości decyzję z dnia 18 czerwca 2014 r., nr [...], zmienioną decyzją z dnia 20 października 2018 r., nr [...], w sprawie zasiłku dla opiekuna przyznanego w związku z opieką nad J. A. Decyzja ta została doręczona skarżącemu w dniu 30 grudnia 2020 r., a oświadczeniem z dnia 5 stycznia 2021 r. skarżący zrzekł się prawa do wniesienia odwołania od tej decyzji.

Następnie, Burmistrz Kluczborka decyzją z 29 grudnia 2020 r., nr [...], odmówił przyznania R. A. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad J. A. Decyzja wydana została na podstawie art. 17, art. 20 i art. 24 ustawy oraz na podstawie Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466). W uzasadnieniu organ wskazał, że z orzeczenia Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia w [...] z dnia 2 stycznia 1996 r. – o zaliczeniu J. A. do pierwszej grupy inwalidzkiej, czyli o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika, że jej inwalidztwo datuje się od lipca 1994 r., a orzeczenie wydane zostało na stałe. Tym samym skarżący nie spełnia warunku do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1b ustawy, albowiem niepełnosprawność osoby, na którą wnioskowane jest świadczenie powstała po 25 roku życia. Ponadto, stosownie do art. 17 ust. 5 ustawy organ uwzględnił, że skarżący od 1 czerwca 2014 r. pobierał zasiłek dla opiekuna, którego wypłata została wstrzymana od dnia 1 stycznia 2021 r., na podstawie decyzji z dnia 22 grudnia 2020 r.

Skarżący nie zgodził się z podjętym rozstrzygnięciem i wniósł odwołanie od powyższej decyzji zarzucając jej naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy w związku z brakiem uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Domagając się uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy, poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką skarżący wywodził, że wskazany wyrok TK jest wiążący i na jego podstawie w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25 roku życia, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pomięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności. Zarzucił, że w sprawie spełnione zostały wszystkie ustawowe przesłanki pozytywne, przy braku jakiejkolwiek przesłanki negatywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia 8 marca 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekając o istocie sprawy:

1. odmówiło przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką J. A. od 1 maja do 31 grudnia 2020 r.;

2. przyznało skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką J. A. w wysokości po 1.971,00 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2021 r. bezterminowo.

W uzasadnieniu decyzji w zakresie podstawy prawnej rozstrzygnięcia Kolegium powołało regulacje art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 3a i ust. 5, art. 24 ust. 2 i ust. 2a oraz art. 24 ust. 4 ustawy. Wskazało też, że zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 (M.P. poz. 1031) wysokość świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 wynosi 1.971,00 zł. Dokonując ustaleń faktycznych w zakresie spełnienia ustawowych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zespół orzekający nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji o braku spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy. W zakresie wykładni wskazanego przepisu, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 organ odwoławczy stwierdził, że niezasadna jest odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia ze wskazaniem, iż warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy nie jest spełniony. Ponadto, po wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji z dnia 18 czerwca 2014 r. - przyznającej stronie prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad J. A., odpadła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy. W sprawie, od 1 stycznia 2021 r. nie zaistniały również inne przesłanki negatywne wymienione w art. 17 ust. 5 ustawy, co potwierdza oświadczenie strony znajdujące się w części II złożonego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a zarazem zostały spełnione przesłanki do przyznania tego świadczenia zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy. Na podstawie tak dokonanych ustaleń Kolegium stwierdziło, że należało uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec o odmowie przyznania R. A. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką J. A. od 1 maja do 31 grudnia 2020 r. z uwagi na występowanie w sprawie przesłanki negatywnej, o której mowa w ww. art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy. Jednocześnie przedmiotowe świadczenie należało przyznać od 1 stycznia 2021 r. bezterminowo, gdyż orzeczenie Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia w [...] z dnia 2 stycznia 1996 r. o zaliczeniu J. A. do pierwszej grupy inwalidzkiej z ogólnego stanu zdrowia wydane zostało na stałe (art. 24 ust. 4 ustawy).

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, zaskarżając powyższą decyzję w części, tj. co do pkt 1, R. A. zarzucił brak zastosowania w sprawie normy prawnej wyrażonej w art. 24 ust. 2 ustawy, co jak podniósł, spowodowało nieprzyznanie świadczenia począwszy od dnia w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami tj. od dnia 01 maja 2020 r. Wnosząc o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, uchylenie zaskarżonej decyzji w części pkt 1 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. i zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zakwestionował stanowisko Kolegium, że wobec pobierania przez niego zasiłku dla opiekuna świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać mu od momentu złożenia bezwarunkowego oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do jego pobierania. Skarżący wskazał, że prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu w dniu 18 maja 2020 r. Tym samym prawo do tego świadczenia przysługuje mu od dnia 1 maja 2020 r., a nie jak wskazał organ od dnia 1 stycznia 2021 r. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, że fakt pobierania zasiłku dla opiekuna, oraz niezłożenie wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bezwarunkowego oświadczenia o rezygnacji z jego pobierania, uzasadnia odmowę przyznania świadczenia od daty złożenia wniosku. Organ pominął przy tym regułę z art. 27 ust. 5 ustawy, z której wynika, że przy zbiegu uprawnień do świadczeń uregulowanych w ustawie skarżącemu przysługuje prawo do wyboru korzystniejszego świadczenia. Skarżący wywodził również, że nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, nie będąc uprzednio pouczona o prawie wyboru jednego z nich. Takie postępowanie organów, jak wskazał, narusza nie tylko wyżej powołaną normę ustawy, ale również podstawową zasadę postępowania administracyjnego, tj. zasadę budzenia zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.), której urzeczywistnieniem jest obowiązek informacyjny organu (art. 9 k.p.a.). Ponadto zgodnie z art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej powinny dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołując się na orzecznictwo sądowe skarżący zwrócił uwagę, że nie do zaakceptowania jest literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy, skutkująca odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na uzyskanie przez niego prawa do zasiłku dla opiekuna, bez szerszego spojrzenia na system zmian w przepisach o świadczeniach rodzinnych w kontekście reguł dobrej legislacji i przestrzegania zasady z art. 2 Konstytucji RP. Oczywistym jest, że skarżący korzystał z przedmiotowej formy pomocy, bowiem dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły mu skuteczne ubieganie się o jej przyznanie. Nie jest to zatem kwestia jego wyboru, ale sytuacja wymuszona okolicznościami. Z treści oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika natomiast jednoznacznie jego intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu podtrzymało w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi, a z ostrożności procesowej - w przypadku uwzględnienia skargi, o rozważenie możliwości odstąpienia od zasądzenia kosztów postępowania w części poprzez miarkowanie wysokości wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Podkreśliło, że jedną z negatywnych przesłanek, która wystąpiła na gruncie przedmiotowej sprawy w dacie złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, było ustalenie na rzecz skarżącego prawa do zasiłku dla opiekuna. Ponieważ decyzja z dnia 18 czerwca 2014 r., w sprawie przyznania zasiłku dla opiekuna została uchylona decyzją z dnia 22 grudnia 2020 r. i była realizowana do końca grudnia 2020 r., świadczenie pielęgnacyjne mogło być przyznane stronie nie wcześniej niż z dniem, w którym spełnione zostały wszystkie przesłanki pozytywne oraz ustały przesłanki negatywne z art. 17 ust. 5 ustawy. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o jego ustalenie byłoby możliwe wtedy, gdyby w tym okresie skarżący spełniał wszystkie przesłanki do jego przyznania, ale taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła. Nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu rezygnacja z dotychczas pobieranego zasiłku dla opiekuna, tak jak oświadczył skarżący we wniosku z dnia 14 maja 2020 r. Organ odwoławczy nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy, dlatego Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy powołanej wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nadal zwanej ustawą.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei po myśli art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W przepisie art. 17 ust. 5 ustawy określono natomiast przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia, w tym w pkt 1 lit. b, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Mimo treści cytowanego wyżej przepisu w przypadku strony skarżącej spełniony został warunek art. 17 ust. 1b ustawy, gdyż stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 należy go wykładać w ten sposób, iż w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do rozstrzygnięcia kwestii dotyczącej określenia początkowej daty, od jakiej przysługuje skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu, rację ma skarżący twierdząc, że wnioskowane świadczenie powinno być przyznane począwszy od maja 2020 r. r., czyli od miesiąca, w którym złożył on wniosek. Wraz z wnioskiem z dnia 14 maja 2020 r. skarżący złożył oświadczenie, iż rezygnuje z zasiłku dla opiekuna i wybiera korzystniejsze dla niego świadczenie pielęgnacyjne, stosownie do art. 27 ust. 5 ustawy.

Wprawdzie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, jednak powyższy przepis nie może być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną.

Celem powołanych regulacji jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania tych świadczeń, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania innego świadczenia (zmiany) w przypadku spełniania warunkujących go przesłanek. Oznacza to prawo wyboru przez osobę wnioskującą świadczenia korzystniejszego, co uzależnione jest od wcześniejszej rezygnacji z dotychczas pobieranego.

W niniejszej sprawie prawu temu skarżący dał wyraz już w momencie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przez złożenie wyraźnego oświadczenia, że rezygnuje z pobierania zasiłku dla opiekuna na rzecz korzystniejszego dla niego świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu, z powyższego oświadczenia wynika zamiar zachowania przez stronę ciągłości pobierania świadczenia i uniknięcia sytuacji, w której nie doszłoby do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Oświadczenie skarżącego, oparte o art. 27 ust. 5 ustawy, wskazuje na świadomość strony co do konieczności zaprzestania pobierania dotychczasowego zasiłku.

W przekonaniu Sądu, skoro skarżący dokonał już w dniu 14 maja 2020 r. wyboru świadczenia, to z uwagi na treść art. 24 ust. 2 ustawy nie mógł zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął kompletny wniosek i to tylko dlatego, że organy prowadziły postępowanie administracyjne do 8 marca 2021 r., w tym dopiero 22 grudnia 2020 r. organ I instancji uchylił w całości decyzję przyznającą zasiłek dla opiekuna.

W świetle dokonanego przez skarżącego wyboru świadczenia pobranie zasiłku dla opiekuna nie powinno stanowić przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od tego terminu. Uznać należy, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, z pominięciem treści przepisu art. 27 ust. 5 ustawy, przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna uzasadnia przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia dopiero od momentu, kiedy zaprzestał pobierać zasiłek dla opiekuna, a więc w rozważanym przypadku od dnia 1 stycznia 2021 r.

Na tle wykładni omawianych przepisów w orzecznictwie przyjmuje się, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy należy wykładać w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane.

Kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a., organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować go, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna. Jeżeli przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego.

Wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawy prawo wyboru świadczenia.

Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza bowiem stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Zupełnie zbędne w okolicznościach faktycznych sprawy było np. wzywanie strony przez Burmistrza Kluczborka wezwaniem z dnia 7 grudnia 2020 r. do rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, mimo że oświadczenie takiej treści wnioskodawca złożył już 14 maja 2020 r. i nie wymagało ono "odnowienia", tak jak sam wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego także z 14 maja 2020 r., i to mimo uchylenia decyzją SKO w Opolu pierwszej decyzji wydanej przez Burmistrza w dniu 31 lipca 2020 r. Organ I instancji wydaje się zapominać, że od chwili złożenia wniosku do wydania decyzji ostatecznej ma do czynienia z jedną i tą samą sprawą administracyjną i to niezależnie od liczby decyzji wydanych w I instancji a uchylonych przez organ odwoławczy w ramach toku instancji.

W orzecznictwie dopuszcza się jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19; wyrok NSA z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 712/18, powołane orzeczenia dostępne są w CBOIS na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy istotne znaczenie ma fakt, że skarżący składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w jego treści sformułował również oświadczenie, z którego jednoznacznie wynika, iż w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zrezygnuje z zasiłku dla opiekuna. Pomimo tego oświadczenia i spełnienia pozostałych przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia zarówno organ pierwszej instancji jak i SKO w Opolu wydając zaskarżoną decyzję, pominęły regułę z art. 27 ust. 5 ustawy.

Kwestia wyboru świadczenia, a tym samym i rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W okolicznościach faktycznych niniejszego sporu decyzja z 22 grudnia 2020 r. uchylająca decyzję tego organu z dnia 18 czerwca 2014 r. w granicach sprawy, usunęła negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organy obu instancji nie uwzględniły jednak okoliczności, że skarżący, składając w dniu 14 maja 2020 r. oświadczenie o warunkowej rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, w istocie złożył wniosek o uchylenie lub wygaszenie przyznającej go decyzji co najmniej z tym dniem, tak aby usunąć przeszkodę faktyczną postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego już od 1 maja 2020 r.

Dlatego Sąd uchylił decyzję SKO w Opolu w części, w której odmawia przyznania wnioskowanego świadczenia za okres od dnia 1 maja 2020 r. do dnia 31 grudnia 2020 r.

Należy jednak podkreślić, że nadal przeszkodę do rozpatrzenia wniosku strony o świadczenie pielęgnacyjne od maja 2020 r. stanowi decyzja I instancji przyznająca zasiłek dla opiekuna do 31 grudnia 2020 r. Jakkolwiek jest to decyzja prawidłowa, a okres pobierania na jej podstawie zasiłku zakończył się z dniem 31 grudnia 2020 r., to wywołane przez nią skutki w okresie maj - grudzień 2020 r., uniemożliwiają całościowe rozpoznanie wniosku skarżącego z 14 maja 2020 r.

Dlatego – w ocenie Sądu – w celu uporządkowania stanu faktycznego sprawy i rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 14 maja 2020 r., w części dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 maja 2020 r. do dnia 31 grudnia 2020 r., należy doprowadzić do wygaszenia przez właściwy organ skutków prawnych decyzji I instancji z dnia 18 czerwca 2014 r. wywołanych od dnia 1 maja 2020 r. w trybie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. Według wyroku NSA z 21 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1908/07, art. 162 § 1 pkt 1 może stanowić w konkretnej sytuacji faktycznej samoistną podstawę prawną orzeczenia stwierdzającego wygaśnięcie decyzji. Ponadto w orzeczeniu NSA z 9 marca 2010 r., sygn. akt II OSK 485/09, stwierdzono, że w sytuacji, gdy ustaje byt prawny jednego z elementów stosunku materialnoprawnego nawiązanego na podstawie decyzji z powodu zmiany przedmiotu rozstrzygnięcia, można przyjąć, że wygaszenie takiej decyzji, która niewątpliwie stała się bezprzedmiotowa, leży w szeroko pojętym interesie społecznym. Porządkuje bowiem sytuację prawną przez wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, która przestała istnieć i przez to nie nadaje się do wykonania.

W rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia nie tylko z interesem społecznym w nowym ukształtowaniu stosunków, ale też z interesem strony posiadającej prawo do wyższego świadczenia w tej samej sytuacji faktycznej.

Mając na uwadze powyższe, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych zważań. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego koszty adwokackie.