Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 39/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2021-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia NSA Gerard Czech (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 marca 2021 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K. K. (dalej: strona, skarżący, zobowiązany) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 listopada 2020 r. wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej zwana: "K.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Z 2020 r., poz. 266, dalej zwana: "u.s.u.s.") w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia 18 lutego 2020 r. skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek oraz o rozłożenie zaległości z tego tytułu na raty. Uzasadniając wniosek oświadczył, że utracił dorobek całego życia, tj. dom jednorodzinny (po nieżyjącej małżonce), działkę budowlaną (18 arów), mieszkanie po teściowej oraz samochód. Wskazał, że wydane wyroki sądowe oraz prowadzone zajęcia komornicze, w następstwie popełnionych przez byłych pracowników oszustw na szkodę firmy zobowiązanego oraz zły stan zdrowia wnioskodawcy doprowadziły do tego, że żyje on obecnie na granicy ubóstwa, kątem u znajomych.

Doprecyzowując wniosek, w piśmie z dnia 24 marca 2020 r. zobowiązany wniósł o umorzenie całości zobowiązania wobec ZUS. Wyjaśnił, że z przyznanej renty rodzinnej po zajęciu jej części przez komornika pozostaje mu kwota 1.159,05 zł. Zobowiązany choruje na [...], [...],[...] i na leczenie ponosi koszty w granicach od 120 do 170 zł miesięcznie.

Decyzją z dnia 2 czerwca 2020 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie, po przeprowadzeniu postępowania, odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 44.542,51 zł, obejmującej:

a) składki na ubezpieczenia społeczne za okres 12/2008 – 12/2009 w łącznej kwocie 25.923,35 zł (w tym składki – 8.819,55 zł, odsetki od tych składek - 9.175 zł oraz odsetki przypadające od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych – 7.531,03 zł oraz koszty upomnień – 96,80 zł).

b) składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres 05/2008 – 02/2010 w łącznej kwocie 16.527,45 zł ( w tym składki – 4.444,65 zł, odsetki przypadające od ww. składek – 4.741 zł, odsetki – 7.157 zł, liczone na dzień 18 lutego 2020 r. przypadające od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych – 184,80 zł).

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 08/2008 – 06/2009, 09-12/2009, 02/2010 w łącznej wysokości 2.091,71 zł (w tym składki - 973,71 zł, naliczone odsetki – 1.030 zł i koszty upomnienia – 88 zł).

Oceniając zasadność wniosku w kontekście przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zakład stwierdził, że żadna z nich nie została spełniona. Możliwość umorzenia należności składkowych została także przeanalizowana z punktu widzenia przesłanek, które pozwalają na umorzenie składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, o czym stanowi § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003, Nr 141, poz.1365 – dalej jako: "rozporządzenie") wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Na skutek wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej, decyzją z dnia 4 listopada 2020 r. utrzymał w mocy decyzję ZUS z 2 czerwca 2020 r., podzielając w pełni stanowisko o braku podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności.

Rozpatrując ponownie sprawę Zakład w pierwszej kolejności dokonał oceny i ustaleń z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek oraz przepisów regulujących tę kwestię. Powołał treść art. 24 ust. 4 i ust. 6g u.s.u.s. i wskazał, że nie doszło do przedawnienia zobowiązania za poszczególne okresy składkowe. Wyjaśnił, że w sprawie zaistniała przesłanka powodująca zawieszenie biegu terminu przedawnienia, a to w związku ze wszczęciem postępowania egzekucyjnego (począwszy od 6 listopada 2008 r.). W tym względzie organ przedstawił chronologiczny przebieg czynności podejmowanych w ramach wdrożonych egzekucji i wskazał, że ostatecznie egzekucja ze świadczenia rentowego została przejęta przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] oraz, że egzekucja komornicza jest skuteczna. Ostatnio zaksięgowana wpłata miała miejsce 28 maja 2020 r. w wysokości 469,72 zł. Nadto wskazano, że w dniu 18 lutego 2020 r. zobowiązany złożył wniosek o układ ratalny, który został zawarty. Powyższe spowodowało, że okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia rozpoczął się od dnia, w którym podpisana została umowa o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek przez wszystkie strony umowy i trwa do dnia w którym nastąpi rozwiązanie umowy. Tym samym zawarcie układu ratalnego jak i podjęcia czynności egzekucyjnych spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek, które trwa do chwili obecnej.

W toku przeprowadzonego postępowania dokonano analizy wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS informacji, wykorzystując dane zaewidencjonowane w rejestrach centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Wskazano na ustalenia poczynione na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym oświadczenia strony o stanie rodzinnym i majątkowym z których wynikało, że zobowiązany jest wdowcem i nie pracuje zarobkowo. Z tytułu renty rodzinnej osiąga dochód w wysokości 1.965,00 zł brutto tj. 1.150,00 zł netto. Ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, w tym: czynsz - 500,00 zł (zobowiązany mieszka u znajomych), opłaty eksploatacyjne - 250,00 zł, koszty leczenia - 150,00 zł, inne wydatki (paliwo) - 50,00 zł. Wnioskodawca posiada też inne zobowiązania pieniężne, ale nie zna ich wysokości. Zobowiązany nie korzysta z innych form pomocy. Posiada dom o powierzchni 140 m2 położony w miejscowości [...] ul. [...], nieruchomość oznaczona jest numerami ksiąg wieczystych: [...],[...] i zajęta jest przez Komornika. Zobowiązany ponadto jest właścicielem samochodu osobowego marki Fiat [...] z 1998 r.

Analizując powyższą dokumentację Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał ją za dowód w przedmiotowej sprawie i stwierdził, że zobowiązany prowadził działalność gospodarczą od dnia 6 grudnia 2005 r. do dnia 13 października 2010 r. Od dnia 14 lutego 2001 r. strona ma przyznane prawo do renty rodzinnej, której obecna wysokość wynosi 2.035,22 zł brutto, przy czym w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego potrącana jest kwota w wysokości 508,80 zł ([...]), zatem do wypłaty pozostaje kwota 1.199,25 zł netto. Wnioskodawca poza wskazanym samochodem osobowym marki FIAT [...] z 1998 r. figuruje jako właściciel przyczepy lekkiej [...] z 1998 r. oraz współwłaściciel samochodu VOLKSVAGEN [...] z 1999 r. Ponadto ustalono, że ZUS posiada zabezpieczenie hipoteczne na ww. nieruchomości i lokalu mieszkalnym położonym w [...] przy ul. [...] o powierzchni 57,58 m2, dla którego jest prowadzona [...]. Przy czym umową z dnia 22 kwietnia 2015 r. zobowiązany dokonał sprzedaży tej nieruchomości.

Oceniając zasadność wniosku w kontekście przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Zakład stwierdził, że żadna z nich nie została spełniona. Jak wyjaśniono, w stosunku do działalności zobowiązanego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne (art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s.). Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., ani art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. albowiem zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie zaistniała również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż działalność gospodarcza została wprawdzie wyrejestrowana, lecz nie wystąpiła jednocześnie przesłanka braku majątku, ponieważ zobowiązany pobiera świadczenie rentowe, którego wysokość pozwala na prowadzenie skutecznego postępowania egzekucyjnego.

Wyjaśniono też, że zaległości figurujące na koncie zobowiązanego zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które na chwilę obecną zostało zawieszone z uwagi na zawarty układ ratalny. Ponadto wskazano, że celem zabezpieczenia należności z tytułu składek ZUS dokonał wpisu na hipotekę lokalu mieszkalnego będącego własnością strony, położonego w [...] ul. [...] o powierzchni 57,50 m2, dla którego Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...] (hipoteka ustanowiona została przed zmianą właściciela).

Następnie organ dokonał analizy przesłanek rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. i uznał, że w sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek określona w § 3 ust. 1 tego rozporządzenia. Organ odwołał się do przyjętych już ustaleń faktycznych. Wskazał dodatkowo, że nieruchomości, które zostały przez stronę wykazane w złożonym oświadczeniu nie są już jego własnością, bowiem postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt [...] prawo własności zostało przysądzone A S.A. Wskazane postanowienie było zatem podstawą do wykreślenia wszystkich dotychczasowych wpisów hipotek dla nieruchomości, dla których Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgi wieczyste nr [...] i nr [...].

Analizując dochód gospodarstwa domowego, organ uwzględnił w nim oświadczone przez stronę wydatki (w wysokości łącznie ok. 950 zł) z uzyskiwanymi w ramach gospodarstwa domowego dochodami (ok. 1.199,25 zł netto – kwota uwzględniająca potrącenia komornicze w wysokości 508,80 zł) i stwierdził, że zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego zobowiązanego nie potwierdziła, aby dalsze kontynuowanie spłaty zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ odwołał się następnie do "informacji o wysokości minimum socjalnego" ogłaszanego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (dostępne na stronach internetowych www.ipiss.com.pl), jako podstawowego wskaźnika mierzącego koszty utrzymania gospodarstwa domowego, którego wartość dla 1-osobowego emeryckiego gospodarstwa domowego wyniosła w I kwartale 2020 r. - 1.232,47. W oparciu o powyższe informacje organ stwierdził, że dochód strony jest wyższy niż wskazane minimum socjalne, co oznacza, że zobowiązany dysponuje środkami finansowymi na zaspokojenie swoich niezbędnych potrzeb związanych z egzystencją. Z kolei minimum egzystencji ustalone w I kwartale 2020 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wyniosło 585,04 zł i jest niższe od dochodu gospodarstwa domowego strony.

W dalszej kolejności organ odniósł się do uciążliwości wynikających z prowadzonego postępowania egzekucyjnego (zajęcia komorniczego), niemniej jednak wskazał, że egzekucja jest prowadzona zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, która stanowi wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości i pozwala na zaspokojenie potrzeb, które nie mogą być odłożone w czasie. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku zobowiązanego tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa.

W ocenie organu zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna strony ma charakter definitywny. Zdaniem ZUS przedstawione przez skarżącego okoliczności dowodzą wprawdzie, że jego aktualna sytuacja finansowa ogranicza jednorazową spłatę zadłużenia, lecz nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższej perspektywie.

W tym względzie organ zwrócił uwagę, że w dniu 18 lutego 2020 r. zobowiązany złożył wniosek o rozłożenie zadłużenia na raty i od dnia 13 lipca 2020 r. spłaca ww. zadłużenie w układzie ratalnym z ratą w wysokości 405,00 zł., a raty te są terminowo spłacane. Jednocześnie organ zwrócił uwagę, że zobowiązany nie korzysta ze wsparcia ze strony opieki społecznej oraz innych jej form. Nadto przedkładając rachunki związane z ponoszeniem opłat, zobowiązany nie udokumentował, że ma problemy z ich bieżącym regulowaniem.

W sprawie nie wystąpiły także przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 powołanego rozporządzenia. Organ stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź innego szczególnego zdarzenia. Wskazał, że decydując się na założenie działalności gospodarczej dłużnik powinien być świadomy, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia jej zaprzestania, niezależnie od osiąganych przychodów, poniesionych strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ nie stwierdził również wystąpienia przesłanki, o której mowa w przepisie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Odnosząc się do problemów zdrowotnych związanych z występującymi u wnioskodawcy schorzeniami (w tym [...], [...]) ZUS wyraził przekonanie, że w świetle ustaleń faktycznych stan zdrowia zobowiązanego stanowiący wprawdzie utrudnienie w codziennej egzystencji nie uniemożliwia mu opłacania należności, tym bardziej, że zobowiązany uzyskuje rentę rodzinną, przyznaną bez względu na stan zdrowia. Nadto zgromadzone dowody nie wskazują, że zobowiązany sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W przypadku strony nie zachodziła zatem przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

W dalszej kolejności organ wskazał na obowiązek opłacania składek ubezpieczeniowych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą, w szczególności akcentując, że zgromadzone w trakcie toczącego się postępowania dowody nie wskazują wystąpienia nadzwyczajnych zdarzeń, w wyniku których powstało zadłużenie. Organ zwrócił też uwagę, że zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku, natomiast rozpoczęcie wszelkich działań związanych z racjonalnym prowadzeniem działalności gospodarczej powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność.

Skarżący pomimo istniejącego zadłużenia względem ZUS zobowiązany jest także do spłaty zobowiązań cywilnoprawnych. Zdaniem ZUS posiadane zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Podejmując się ich spłaty skarżący pozytywnie ocenił swoje możliwości finansowe i zdolność ich spłaty bez zagrożenia dla budżetu domowego. Brak też okoliczności, które wskazałyby na pierwszeństwo ich spłaty przed zadłużeniem wobec ZUS.

W rezultacie, według Zakładu, nie zaistniały przesłanki przemawiające za umorzeniem wnioskowanych należności.

Decyzja powyższa stała się przedmiotem skargi wniesionej przez skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, w której skarżący ponownie wskazał na złą sytuację materialną, wyrażając jednocześnie poczucie wprowadzenia go w błąd, gdyż zawierając umowę z ZUS o rozłożeniu na raty istniejącego zadłużenia był przekonany, że nie będzie miał dokonywanych potrąceń egzekucyjnych ze świadczenia rentowego.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a."), zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2).

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyższych kryteriów a nadto mając na uwadze brak związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Podkreślenia wymaga, że w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyposażony został w kompetencję do umorzenia należności z tytułu tych składek w przypadku stwierdzenia wystąpienia ustawowych przesłanek umorzenia. Obowiązujące przepisy przewidują mianowicie, że umorzenie należności jest możliwe w przypadku całkowitej ich nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., bądź istnienia uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W granicach prowadzonej na podstawie art. 28 u.s.u.s sprawy, a więc sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczenia społecznego, pozostaje ustalenie przesłanek, od których ustawa uzależnia umorzenie tych składek. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności jest wyjaśnienie kwestii dotyczących istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do płatnika składek. Poza zakresem sprawy dotyczącej umorzenia należności pozostaje zatem, co do zasady, ustalenie okoliczności związanych z wymagalnością tych należności. Jeżeli więc, tak jak w rozpoznawanej sprawie, kwestia wysokości należności objętych wnioskiem o umorzenie i ich wymagalności nie jest sporna, a spór koncentrował się wyłącznie na ustawowych przesłankach umorzenia należności, organ administracyjny rozstrzygając w sprawie dotyczącej umorzenia winien przeprowadzić postępowanie w zakresie ustalenia przesłanek ustawowych umorzenia i w zależności od jego wyniku orzec o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności.

W kontekście powyższego wyjaśnić trzeba, że organ był zobowiązany tak prowadzić postępowanie, aby jak najwszechstronniej wyjaśnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy oraz jak najstaranniej wyjaśnić podstawy faktyczne i prawne rozstrzygnięcia.

W rozpoznawanej sprawie kontroli sądowej została poddana decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 listopada 2020 r., którą utrzymano w mocy decyzję wydaną w I instancji z dnia 2 czerwca 2020 r., odmawiającą stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Podstawę analizy zasadności żądania strony o umorzenie ww. należności stanowiły prawidłowo przywołane przez Zakład przepisy art. 28 ust. 3 w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Przypomnieć trzeba, że zgodnie ze stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia przepisem art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części, z zastrzeżeniem ust. 2 - 4. W ust. 2 tego przepisu wskazano, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, które to przypadki zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 w punktach od 1 do 6. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r., poz. 498, ze zm.).;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Regulując bowiem kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy (na co wskazuje zwrot "należności mogą być umarzane"), a to oznacza, że organ ten, nawet w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 3 art. 28 u.s.u.s. nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a., reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Jednocześnie podkreślić należy, że możliwość umorzenia składek mimo braku całkowitej nieściągalności została przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowiącym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania składek na tej podstawie określone zostały w przywołanym już rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że w kontrolowanej sprawie organy ubezpieczeniowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały jego trafnej oceny prawnej. Dotyczy to w szczególności ustaleń dotyczących wysokości osiąganych przez stronę dochodów, jego stanu rodzinnego i majątkowego. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że skarżący prowadził działalność gospodarczą od dnia 6 grudnia 2005 r. do dnia 13 października 2010 r. W powyższym okresie nie wywiązał się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie z tytułu prowadzonej działalności. W ten sposób stał dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie ponadto z ustaleniami Zakładu skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Osiąga dochód z tytułu renty rodzinnej przyznanej od dnia 14 lutego 2001 r., której obecna wysokość wynosi 2.035,22 zł brutto, z której w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego, działającego na zlecenie innego wierzyciela niż ZUS, potrącana jest kwota w wysokości 508,80 zł. Skarżący mieszka u znajomych i z tego tytułu opłaca czynsz w wysokości 500,00 zł. Inne wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym skarżący określił na kwotę ok. 450,00 zł. Ze stanu faktycznego sprawy wynikało również, że począwszy od lipca 2020 r. skarżący w ramach zawartego układu ratalnego spłaca zadłużenie względem ZUS z ratą miesięczną w wysokości 405,00 zł., przy czym raty te są spłacane terminowo.

W niniejszej sprawie nie ma wątpliwości co do tego i organ wyjaśnił szczegółowo w uzasadnieniu decyzji, że nie zachodzi całkowita nieściągalność składek w rozumieniu tego przepisu. Prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności, bowiem zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje na wystąpienie sytuacji opisanych w art. 28 ust. 3 pkt od 1) do 6) u.s.u.s. Bezspornie przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, a przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b nie zachodzą, ponieważ nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałyby okoliczności tam wskazane. Materiał dowodowy nie wskazuje również na to, że po stronie skarżącego nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (pkt 3), jak i brak podstaw do uznania, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6). Wyjaśniono bowiem, że wprawdzie działalność gospodarcza zobowiązanego została wyrejestrowana lecz nie wystąpiła jednocześnie przesłanka braku majątku. W tym względzie zwrócono uwagę na pobierane przez skarżącego świadczenie z tytułu renty rodzinnej, którego wysokość pozwala na prowadzenie skutecznego postępowania egzekucyjnego. Jak wynika z informacji będących w posiadaniu organu, zaległości figurujące na koncie zobowiązanego zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, prowadzonym ostatecznie przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], a prowadzona egzekucja komornicza jest skuteczna. Organ rozważył jednocześnie powyższą okoliczność i powiązał ją z zasadą działania organów egzekucyjnych tj. zasadą poszanowania minimum egzystencji stanowiącej wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości przy jednoczesnym zapewnieniu zaspokojenia podstawowych potrzeb zobowiązanego bez zagrożenia dla jego dalszej egzystencji.

Sąd w pełni podziela stanowisko organu, że w aktualnym stanie sprawy wobec skarżącego nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W tej zaistniałej w sprawie sytuacji, w ocenie Sądu uprawnione jest stanowisko organu, że istnieją możliwości dalszego chociażby częściowego uregulowania przez stronę zaległych składek i że na obecnym etapie nie da się stwierdzić, że w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie odzyska się w przyszłości całości bądź części zobowiązania składkowego. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zatem w sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Zauważyć również należy, że zawarcie układu ratalnego z ZUS spowodowało zawieszenie prowadzonego przez Zakład postępowania egzekucyjnego co aktualnie skutkuje niewszczynaniem i jego niewznawianiem przez okres obowiązywania ww. umowy w stosunku do należności nią objętymi. Natomiast dokonywane przez Komornika Sądowego potrącenia w ramach postępowania egzekucyjnego, są wynikiem realizowania egzekucji zleconej przez innego wierzyciela.

Ustalenia i wnioski organu odnośnie braku całkowitej nieściągalności składek są słuszne i prawidłowo uzasadnione.

Za prawidłową Sąd uznaje również dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. Zauważyć w tym względzie należy, że przy ocenie przesłanek wskazanych w tym przepisie należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, leki itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się.

W orzecznictwie na gruncie omawianego przepisu podkreśla się, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W związku z tym trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu.

Prawidłowo organ przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawienia skarżącego - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek - zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w tym zakresie. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia w ślad za oświadczeniem skarżącego organ uwzględnił w budżecie domowym uzyskiwany w ramach jednoosobowego gospodarstwa domowego dochód (świadczenie z tytułu renty rodzinnej) oraz zadeklarowane przez stronę wydatki Wprawdzie w zestawieniu tym nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym (tj. zakup żywności, odzieży, artykułów higienicznych), niemniej treść przywołanego przepisu wskazuje, że ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności może pociągnąć dla strony skarżącej i jej rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Skoro bowiem przepis stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1416/10, z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 685/11 oraz z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11, powoływane wyroki dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niezależnie jednak od powyższego organ poczynił ustalenia, czy pozostałe po potrąceniu stałych miesięcznych wydatków środki pozwalają na spłatę zadłużenia, bez zagrożenia dla egzystencji gospodarstwa domowego strony. Dokonał bowiem analizy stanu faktycznego sprawy przy uwzględnieniu wysokości minimum socjalnego oraz z uwzględnieniem minimum egzystencji, określonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. W tym celu organ sięgnął do uśrednionych danych (minimum socjalnego, minimum egzystencji określanych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych) i skonfrontował prawidłowo ustaloną wysokości dochodów skarżącego z wielkością tak obliczonych minimalnych wydatków na egzystencję. Wskazać wobec tego trzeba, że z ogólnodostępnych danych zamieszczonych na stronie internetowej Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych dotyczących minimum socjalnego wynika, że w I kwartale 2020 r. to minimum socjalne dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosiło 1.232,47 zł, co oznacza, że dochód w gospodarstwie domowym skarżącego próg ten przekracza. Analogiczne uwagi odnieść należało do minimum egzystencji ustalonych w I kwartale 2020 r. na podstawie danych z GUS przez IPiSS.

Wobec tak ustalonego dochodu i wydatków skarżącego organ analizując możliwości spłaty zadłużenie skarżącego wobec ZUS prawidłowo ocenił, że sytuacja finansowa skarżącego nie nosi znamion ubóstwa i nie zagraża jego egzystencji.

Zdaniem Sądu organ poprawnie ocenił zebrany materiał dowodowy, przyjmując, że skarżący - chociaż niewątpliwie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej - nie spełnia warunków do udzielenia ulgi na podstawie omawianej przesłanki, albowiem z ustalonych okoliczności wynika, że pomimo niskiego dochodu dalsze kontynuowanie spłaty zadłużenia w drodze układu ratalnego nie pozbawiłoby go środków do życia.

Z treści powołanego wyżej przepisu rozporządzenia (§ 3 ust. 1 pkt 1) wynika bowiem, że podstawą do uznania wystąpienia ww. przesłanki jest brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, czego w przypadku skarżącego nie stwierdzono. Przedstawione przez skarżącego okoliczności dowodzą wprawdzie, że aktualna sytuacja finansowa ogranicza jednorazową spłatę zadłużenia, lecz nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższej perspektywie. Uprawnione jest zatem założenie organu, że w budżecie gospodarstwa domowego skarżącego, pozostaje kwota, która mogłaby służyć częściowemu zaspokojeniu należności ZUS (spłata w regularnych ratach). Oczywiście, może to wymagać poniesienia pewnych wyrzeczeń, z ograniczeniem wydatków do niezbędnych, służących pokryciu najbardziej podstawowych potrzeb, ale są to konsekwencje obowiązku regulowania ustawowych należności. Oczywistym jest również to, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak możliwości zaspokojenia takich potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb życiowych. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, na akceptację zasługuje wniosek organu, że spłata zadłużenia, w formie układu ratalnego, jest w sytuacji skarżącego realna i nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W zaskarżonej decyzji organ odniósł się również do posiadanych przez stronę zobowiązań z innych tytułów, stwierdzając, że obowiązek spłaty należności cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki wykluczającej spłatę zobowiązań z tytułu składek, zaś zobowiązania wobec ZUS nie mogą być pominięte i potraktowane drugorzędnie wobec zobowiązań cywilnoprawnych. Stanowisko to zasługuje na akceptację. Zauważyć trzeba, że prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem, spoczywa ono na przedsiębiorcy i nie może być przerzucane na budżet państwa. Decydując się bowiem na prowadzenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet strat, czy też pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności trudności. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek a brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie neguje, że sytuacja finansowa skarżącego w związku z narosłym zadłużeniem jest trudna, zauważa jednak, że ograniczone obecnie możliwości płatnicze są wynikiem podjętych przez stronę decyzji.

Sąd zauważa również, że z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że skarżący pomimo podnoszonej trudnej sytuacji osobistej, nie wskazał na konieczność korzystania z pomocy społecznej czy innych form wsparcia, co byłoby formalnym potwierdzeniem jego trudnej sytuacji finansowej, albowiem z założenia udzielana jest ona osobom znajdującym się w ciężkim położeniu (trudnej sytuacji materialnej). Należy zaznaczyć, że pomoc społeczna jest jedną z instytucji polityki społecznej państwa, w ramach której udzielane są świadczenia o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Korzystanie z takiej formy wsparcia, stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym udzielenie pomocy ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym, który stanowi narzędzie służące ustaleniu aktualnej sytuacji życiowej wnioskującego. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358) w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od dnia 1 października 2018 r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości 701,00 zł. Obowiązujące kryterium dochodowe nie kwalifikowałby więc strony do udzielenia owej pomocy. Organ prawidłowo zatem stwierdził, że skarżący z uzyskiwanym dochodem, który przewyższa wskazane kryterium, nie jest pozbawiony podstawowych potrzeb życiowych.

Organ nie negując nie najłatwiejszego położenia wnioskodawcy prawidłowo wywiódł, że sytuacja strony nie ma charakteru definitywnego.

Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie. Przedstawione okoliczności potwierdzają, że w sprawie doszło do wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego. Zakład przy ocenie stanu sprawy z punktu widzenia przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia odniósł się bowiem do wysokości zobowiązań i obciążeń skarżącego, wziął pod uwagę jego aktualny dochód oraz ogólną sytuację finansową i życiową, a orzeczenie w zakresie spłaty zobowiązania w układzie ratalnym jest adekwatne do stanu faktycznego sprawy, co nie wyklucza wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przy zmianie sytuacji życiowej skarżącego.

Za prawidłową Sąd uznaje również dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (tj. brak klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń), a także z punktu 3 tego przepisu, czyli przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Stosownie do § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia - nie każda choroba umożliwia umorzenie zaległych składek, lecz tylko taka, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (por. m.in. wyroki NSA z dnia: 8 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 318/16; 29 września 2011 r., sygn. akt II GSK 913/10). Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Organ nie kwestionował stanu zdrowia wnioskodawcy. Ze zrozumieniem odniósł się do problemów zdrowotnych strony, które niewątpliwie stanowią utrudnienie życia codziennego. Niezależnie jednak od stanu zdrowia, skarżący dysponuje świadczeniem z tytułu renty rodzinnej, które to źródło dochodu jest niezależne od aktywności zawodowej uposażonego, w tym również od stanu jego zdrowia. Innymi słowy, niezależnie od stanu zdrowia zobowiązanego przysługujące mu świadczenie jest należne. Skarżący nie wykazał również braku środków na realizację leczenia. Powołana przesłanka odnosi się natomiast do niemożności uzyskiwania dochodu na skutek przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Skoro zatem skarżący dysponuje świadczeniem rentowym, którego wymagalność - inaczej niż wynagrodzenia za pracę – nie jest uzależniona od aktywności zawodowej zdeterminowanej stanem zdrowia, przesłanka umorzenia zaległości, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie może zostać spełniona.

Oceniając zatem na podstawie akt sprawy poczynione przez organ ubezpieczeniowy ustalenia stwierdzić należy, że organ w sposób wyczerpujący zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał wszechstronnej jego oceny, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, iż brak jest okoliczności dostatecznie wskazujących na konieczność umorzenia zaległości. Jeśli zatem Sąd nie dopatrzy się uchybień organu w sposobie procedowania i oparcia rozstrzygnięcia o kompletne dowody (w dacie wydania zaskarżonej decyzji) to nie ma podstaw prawnych do wyeliminowania takiej decyzji z obrotu prawnego.

Zdaniem Sądu ustalenia, które poczynił organ były wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia. W tych warunkach twierdzeniom organu o braku podstaw do zastosowania wobec skarżącego najdalej idącej ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia w całości kwoty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie można zarzucić dowolności.

Końcowo podkreślić należy, że wniosek o umorzenie należności składkowych na rzecz ZUS nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, a więc może być ponawiany w przypadku zmiany stanu faktycznego lub po uzyskaniu nowych dowodów. Z tego też względu skarżący może wystąpić do organu rentowego z nowym wnioskiem wskazując na nowe okoliczności sprawy.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

-----------------------

17