Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1194/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6190 Służba Cywilna, pracownicy mianowani, nauczyciele
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Oświata
Prawo miejscowe
Skarżony organ: Rada Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art.185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 42 ust. 3 i ust. 7
journal: Dz.U. 2003 nr 118 poz 1112
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - t. jedn.
article: art. 22 ust. 2 pkt 11, art. 64 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Anna Lech sędzia del. WSA Maciej Dybowski Protokolant asystent sędziego Maciej Stojek po rozpoznaniu w dniu 5 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rady Miasta Legionowo od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2039/09 w sprawie ze skargi V. K. i innych na uchwałę Rady Miasta Legionowo z dnia 30 maja 2009 r. nr XXXII/424/2009 w przedmiocie ustalenia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dla nauczycieli specjalistów zatrudnionych w szkołach i przedszkolach 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. odstępuje od zasądzenia od skarżących zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Rady Miasta Legionowo.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2039/09, po rozpoznaniu sprawy ze skargi W. K. i innych na uchwałę Rady Miasta Legionowo z dnia 30 maja 2009 r. nr XXXII/424/2009 w przedmiocie ustalenia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dla nauczycieli specjalistów zatrudnionych w szkołach i przedszkolach stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Rada Miasta Legionowo w dniu 30 maja 2009 r. podjęła uchwałę nr XXXII/424/2009 w sprawie tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć logopedów, reedukatorów, terapeutów, rehabilitantów, pedagogów, psychologów i doradców zawodowych prowadzących zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu w celu wspomagania uczniów w podejmowaniu decyzji edukacyjnych i zawodowych zatrudnionych w szkołach i przedszkolach prowadzonych przez Gminę Legionowo.

Zgodnie z § 1 przedmiotowej uchwały od dnia 1 września 2009 r. obowiązkowy tygodniowy wymiar godzin zajęć dla nauczycieli specjalistów zatrudnionych w szkołach i przedszkolach prowadzonych przez Gminę Legionowo wynosi: 1) dla logopedów, reedukatorów, terapeutów, rehabilitantów – 22 godziny; 2) dla pedagogów i psychologów – 24 godziny; 3) dla doradców zawodowych prowadzących zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu w celu wspomagania uczniów w podejmowaniu decyzji edukacyjnych i zawodowych – 26 godzin. Dla określenia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dla nauczycieli specjalistów wymienionych powyżej przez godzinę rozumie się 60 minut.

B. Z.-W i inni w skardze na powyższą uchwałę wniosły o jej uchylenie.

Zaskarżonemu aktowi zarzuciły błędy formalne polegające na braku jego merytorycznego uzasadnienia, co nie pozwala na ustalenie ratio legis powołanego aktu, potrzeby jego uchwalenia, jak i zweryfikowania merytorycznie poprzez organy nadzoru oraz sąd administracyjny. Podniosły, że na skutek zaskarżonej uchwały doszło do faktycznego pogorszenia ich sytuacji poprzez niczym nieuzasadnione zwiększenie tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć, bez uwzględnienia faktycznego charakteru pracy wiążącej się ze znacznym obciążeniem psychicznym i fizycznym. Ponadto wskazały na naruszenie art. 2 w zw. z art. 8 pkt 2 Konstytucji RP poprzez: naruszenie zasady przyzwoitej legislacji polegające na zmianie uchwały Rady Miasta dotyczącej wymiaru czasu pracy skarżących bez wskazania rzeczywistych realnych potrzeb wydania przedmiotowej uchwały oraz naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej polegające na rygorystycznym interpretowaniu i stosowaniu przepisów art. 42 ust. 7 pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela poprzez uznanie, że "w zaistniałym stanie faktycznym legionowskich placówek oświatowych i zapotrzebowania na fachowe usługi skarżących konieczne jest zwiększenie tygodniowego wymiaru zajęć". Doprowadziło to do zróżnicowania sytuacji skarżących w porównaniu z innymi osobami świadczącymi tożsame usługi w placówkach oświatowych w Legionowie. Ponadto skarżące wskazały, iż ich praca jako nauczycieli specjalistów wykracza poza standardowe ramy normalnych obowiązków nauczycielskich. Charakterystyczne dla ich pracy jest to, iż poświęcają się głównie dzieciom, które od rówieśników różnią się pod kątem sprawności intelektualnej, psychicznej, mają problemy adaptacyjne lub wręcz przejawiają postawy kontrspołeczne. Odzwierciedleniem charakteru ich pracy był tygodniowy zakres czasu pracy nie przekraczający 20 godzin. Zaskarżona uchwała godzi w sprawiedliwość społeczną, gdyż powoduje nieuzasadnione rozróżnienie pomiędzy nauczycielami specjalistami placówek gminnych, a nauczycielami innych placówek – miejsce zatrudnienia stanie się kryterium wymiaru pracy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując na prawidłowość zaskarżonej uchwały. Podniósł, iż poprzedzająca zaskarżoną uchwałę uchwała z dnia 26 stycznia 2005 r. nr XXX/382/2005 dotycząca tej samej sprawy ustalała dla wszystkich wyżej wymienionych nauczycieli specjalistów 20 godzinny tygodniowy wymiar czasu pracy. Ponadto organ wskazał, że stosownie do art. 42 ust. 7 pkt 3 Karty Nauczyciela organ prowadzący szkołę lub placówkę – w tym przypadku Rada Gminy Legionowo – określa tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć pedagogów, psychologów, logopedów, doradców zawodowych i bibliotekarzy bibliotek pedagogicznych. Przy czym wskazany przepis nie określa, jaki ma być maksymalny tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć wymienionych nauczycieli. Z tego względu należy uznać, iż rada gminy może wymiar ten ustalić według własnego uznania, pod warunkiem, że nie zostanie przekroczony wymiar czasu pracy nauczyciela określony w art. 42 ust. 1, tj. 40 godzin tygodniowo. Z treści art. 42 ust. 7 pkt 3 wynika, że organ prowadzący szkołę określa tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć pedagogów, psychologów, logopedów, doradców zawodowych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty. Aktualnie obowiązuje w tej materii rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. Nr 11, poz. 114). Zaskarżona uchwała dotyczy nauczycieli, o których mowa w powyższym rozporządzeniu. Tak więc od tej strony nie można jej uznać za sprzeczną z prawem. Ponadto organ wskazał na niezasadność zarzutów skarżących.

Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 2039/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargi B. Z.-W., A. M., B. S.-O., M. K., M. B. i Z. W..

Na rozprawie w dniu 25 lutego 2011 r. skarżąca V. K. wyjaśniła, że jest zatrudniona w gimnazjum jako nauczyciel na stanowisku pedagoga szkolnego. Także skarżąca N. M. wyjaśniła, że jest zatrudniona w szkole podstawowej jako nauczyciel na stanowisku pedagoga szkolnego.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podniósł, że przesłanki zgodności z prawem uchwały rady gminy są określone w art. 91 ustawy o samorządzie gminnym, który stanowi, że uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Podstawą stwierdzenia nieważności takiego aktu jest zatem uznanie, że doszło do istotnego naruszenia prawa. Sąd podkreślił, że zaskarżona uchwała, wydana na podstawie art. 42 ust. 7 pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela, jest aktem prawa miejscowego, zawiera bowiem normy powszechnie obowiązujące na terenie Miasta Legionowo. Z uwagi na przedmiot regulacji, który dotyczy sfery uprawnień pracowników pedagogicznych zatrudnionych w przedszkolach i szkołach prowadzonych przez Gminę Legionowo, uchwałę należy zaliczyć do kategorii aktów prawa miejscowego o charakterze wykonawczym. Została bowiem wydana w wykonaniu upoważnień ustawowych zawartych w art. 18 ust. 2 pkt 15 i art. 40 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym oraz art. 42 ust. 7 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2003 r. Nr 118, poz. 1112 ze zm.).

Sąd Wojewódzki wskazał dalej, że wymiar pensum nauczycieli zatrudnionych w szkołach określonych typów został unormowany przez ustawodawcę w art. 42 ust. 3 ustawy – Karta Nauczyciela. Natomiast tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć nauczycieli niewymienionych w tym przepisie, m.in. nauczycieli realizujących w ramach stosunku pracy obowiązki określone dla stanowisk o różnym tygodniowym obowiązkowym wymiarze godzin, pedagogów, psychologów, logopedów, doradców zawodowych prowadzących zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu w celu wspomagania uczniów w podejmowaniu decyzji edukacyjnych i zawodowych, bibliotekarzy bibliotek pedagogicznych oraz zasady zaliczania do wymiaru godzin poszczególnych zajęć w formie zaocznej i w kształceniu na odległość określa, zgodnie z art. 42 ust. 7 pkt 3 Karty Nauczyciela, organ prowadzący szkołę lub placówkę (odpowiednio rada gminy, rada powiatu, sejmik województwa). Zapotrzebowanie na tego typu zajęcia w przedszkolach, szkołach i placówkach jest zróżnicowane w zależności od uwarunkowań lokalnych i środowiskowych. Powierzanie prowadzenia tych zajęć pedagogom, psychologom, doradcom zawodowym lub logopedom odbywa się w związku z tym w dużym stopniu z uwzględnieniem obszaru kompetencji i kwalifikacji zawodowych, jakie posiadają nauczyciele zajęć edukacyjnych zatrudnieni w tych szkołach i placówkach, a także rodzaju indywidualnych potrzeb dzieci i młodzieży ściśle związanych z konkretnym środowiskiem i konkretną placówką. Dlatego też ustawodawca celowo przekazał kompetencje do określenia liczby etatów pedagogów, psychologów, doradców metodycznych i logopedów, a także ich wymiaru zajęć obowiązkowych, prowadzonych bezpośrednio z uczniami i wychowankami, organowi prowadzącemu szkołę. Przekazanie kompetencji w powyższym zakresie nastąpiło z dniem 1 stycznia 1999 r. na podstawie ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej – w związku z reformą ustrojową państwa (Dz. U. Nr 106, poz. 668 ze zm.). Do dnia wejścia w życie wskazanej ustawy tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć niektórych grup nauczycieli określał Minister Edukacji Narodowej oraz inni właściwi ministrowie.

Sąd wskazał, że zgodnie z treścią art. 3 pkt 1 ustawy – Karta Nauczyciela ilekroć w ustawie tej jest mowa o nauczycielach bez bliższego określenia rozumie się przez to nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w przedszkolach, szkołach i placówkach wymienionych w art. 1 ust. 1 i 1a tej ustawy. Zakres podmiotowy tej ustawy obejmuje zatem również: pedagoga, psychologa, logopedę oraz doradcę zawodowego, z tym że na gruncie ustawy – Karta Nauczyciela osoby te mogą lecz nie muszą być zatrudnieni jako nauczyciele.

W ocenie Sądu zaskarżona uchwała rażąco narusza art. 42 ust. 3 oraz 42 ust. 7 pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela, gdyż Rada Miasta określiła nią obowiązkowy tygodniowy wymiar godzin zajęć dla "nauczycieli specjalistów, zatrudnionych w szkołach i przedszkolach prowadzonych przez Gminę Legionowo", a zatem objęła tą regulacją, wbrew jasnej i wyraźnej treści art. 42 ust. 7 pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela, nauczycieli zatrudnionych na stanowisku pedagogów, nauczycieli zatrudnionych na stanowisku psychologów czy też nauczycieli zatrudnionych na stanowisku logopedów. Rada Miasta samodzielnie ustaliła odmiennie od ustawowej regulacji wynikającej z art. 42 ust. 3 kwestię tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych nauczycieli zatrudnionych w szkołach i przedszkolach prowadzonych przez Gminę Legionowo. W ten sposób Rada Miasta bez podstawy prawnej zawyżyła obowiązkowy tygodniowy wymiar godzin dla nauczycieli specjalistów zatrudnionych jako nauczyciele pedagodzy, psycholodzy, logopedzi i doradcy zawodowi prowadzący zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu, w celu wspomagania uczniów w podejmowaniu decyzji edukacyjnych i zawodowych. Nie zmienia tego fakt, że co prawda w tytule uchwały wskazano, że dotyczy ona tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć logopedów, reedukatorów, terapeutów, rehabilitantów, pedagogów, psychologów i doradców zawodowych prowadzących zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu w celu wspomagania uczniów w podejmowaniu decyzji edukacyjnych i zawodowych zatrudnionych w szkołach i przedszkolach prowadzonych przez Gminę Legionowo, skoro z treści tego aktu wynika, że dotyczy ona nauczycieli, a więc osób, do czasu pracy których odnosi się ściśle regulacja ustawowa (art. 42 ust. 3). W ocenie Sądu organ wykonujący kompetencję prawodawcy zawartą w upoważnieniu ustawowym jest obowiązany działać ściśle w granicach tego upoważnienia. Nie możne on też w normatywnym akcie wykonawczym modyfikować obowiązującej regulacji ustawowej. Jeśli tak czyni, to rażąco narusza powołane wyżej przepisy prawa.

Ponadto kolejną kwestią, na którą Rada Miasta nie zwróciła uwagi wydając zaskarżoną uchwałę, jest wskazanie w jej treści, że dotyczy ona nauczycieli – logopedów, reedukatorów, terapeutów, rehabilitantów, pedagogów, psychologów i doradców zawodowych prowadzących zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu w celu wspomagania uczniów w podejmowaniu decyzji edukacyjnych i zawodowych zatrudnionych w szkołach i przedszkolach prowadzonych przez Gminę Legionowo. Tymczasem w treści art. 42 ust. 7 pkt 3 ustawodawca wskazał, że przedmiotowa regulacja może dotyczyć jedynie pedagogów, logopedów oraz doradców zawodowych. Tym samym organ powołując się na ww. przepis jako podstawę prawną do ustalenia obowiązkowego tygodniowego wymiaru zajęć w stosunku do reedukatorów, terapeutów i rehabilitantów wyszedł poza upoważnienie ustawowe. Tym samym Rada Miasta rażąco naruszyła art. 42 ust. 7 pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela.

Sąd I instancji, na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały z uwagi na rażące naruszenie art. 42 ust. 3 i art. 42 ust. 7 pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela.

Rada Miasta Legionowo w skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia wniosła o jego uchylenie w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 42 ust. 3 Karty Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.), poprzez uznanie, że wskazana w tym przepisie w tabeli pod liczbą porządkową 1 tygodniowa liczba godzin obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych dotyczy także nauczycieli pedagogów, logopedów, reedukatorów, terapeutów, rehabilitantów i doradców prowadzących zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu w celu wspomagania uczniów w podejmowaniu decyzji edukacyjnych i zawodowych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie światy (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm).

Zarzucono również błędną wykładnię art. 42 ust. 7 pkt Karty Nauczyciela, poprzez ustalenie, że Rada Miasta Legionowo jako organ prowadzący szkołę, na podstawie tego przepisu nie posiadał kompetencji do podjęcia zaskarżonej uchwały z dnia 30 maja 2009 r., ponieważ uchwałą ustalono tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć nauczycieli specjalistów, a zatem uchwała objęła regulacją, wbrew wyraźnej treści art. 42 ust. 7 pkt 3 Karty Nauczyciela, nauczycieli zatrudnionych na stanowiskach pedagogów, psychologów, logopedów, odmiennie od ustawowej regulacji wynikającej z art. 42 ust. 3 ustawy – Karta Nauczyciela i w ten sposób bez podstawy prawnej Rada Miasta zawyżyła obowiązkowy tygodniowy wymiar godzin dla tych nauczycieli zatrudnionych w szkołach i przedszkolach prowadzonych przez Gminę Legionowo.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zwrócono uwagę na regulację art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy – Karta Nauczyciela i zaznaczono, że skoro w art. 9a ust. 1 i art. 10 wym. ustawy nie określono jakich nauczycieli te przepisy dotyczą, to w myśl art. 3 pkt 1 przepisy te mają zastosowanie także do wychowawców i innych pracowników pedagogicznych, a więc logopedów, pedagogów, psychologów i doradców zawodowych. W związku z tymi przepisami logopedom, pedagogom, psychologom nadaje się stopnie awansu zawodowego nauczyciela stażysty, nauczyciela kontraktowego, nauczyciela mianowanego i nauczyciela dyplomowanego.

Według autora skargi, wszyscy logopedzi, pedagodzy, psycholodzy i doradcy zawodowi są nauczycielami, wobec tego nie jest możliwe zatrudnianie w przedszkolach, szkołach i placówkach logopedów, pedagogów, psychologów i doradców zawodowych na gruncie ustawy – Karta Nauczyciela jako nie nauczycieli.

W tej sytuacji art. 42 ust. 7 pkt 3 dotyczy także nauczycieli będącymi logopedami, pedagogami, psychologami i doradcami zawodowymi, którzy są zatrudniani w przedszkolach, szkołach i placówkach w celu udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Na potwierdzenie stanowiska organu przytoczono w dalszych wywodach wyrok z dnia 11 stycznia 2011 r. sygn. I PK 153/10, w którym Sąd Najwyższy sformułował tezę, że w zależności od rozmiaru indywidualnych potrzeb dzieci i młodzieży uczących się w danej szkole lub placówce, a konkretnie – mniejszego lub większego zapotrzebowania w danej szkole na zajęcia z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej, realizacja tych zajęć może odbywać się albo poprzez powierzenie ich prowadzenia nauczycielom (np. zajęć edukacyjnych), posiadającym odpowiednie przygotowanie, albo poprzez zatrudnienie nauczyciela posiadającego odpowiednie kwalifikacje (art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1982 r. – Karta Nauczyciela) na stanowisku – między innymi – pedagoga lub logopedy, z powierzeniu mu obowiązków i zadań określonych w przepisach rozporządzenia z dnia 7 stycznia 2003 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 114). W takim przypadku obowiązkowy wymiar zajęć podlega ustaleniu na podstawie art. 42 ust. 7 pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela.

Autor skargi kasacyjnej podniósł ponadto, że również Ministerstwo Edukacji Narodowej uznaje za prawidłowe stanowisko, iż wymiar czasu pracy nauczycieli pedagogów ustala organ prowadzący szkołę, co znalazło wyraz w odpowiedzi na interpelację poselską nr 749.

Takie stanowisko jest też przyjmowanie przez jednostki samorządu terytorialnego, a uchwały w tym przedmiocie nie są kwestionowane przez wojewodów rozstrzygnięciami nadzorczymi (w załączeniu przedłożono przykładowe uchwały rad gmin).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania sądowego, która w niniejszej sprawie nie wystąpiła.

Zakwestionowane w skardze kasacyjnej stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sprowadzało się do tego, że Rada Miasta rażąco naruszając przepis art. 42 ust. 7 pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela określiła obowiązkowy tygodniowy wymiar godzin zajęć dla "nauczycieli specjalistów", tj. nauczycieli zatrudnionych na stanowisku pedagogów, nauczycieli zatrudnionych na stanowisku psychologów, czy też nauczycieli zatrudnionych na stanowisku logopedów – podczas gdy tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć nauczycieli określa ściśle regulacja ustawowa art. 42 ust. 3 Karty Nauczyciela. W ocenie Sądu pierwszej instancji w ten sposób Rada Miasta bez podstawy prawnej zawyżyła obowiązkowy tygodniowy wymiar godzin nauczycieli specjalistów zatrudnionych jako nauczyciele pedagodzy, psycholodzy, logopedzi i doradcy zawodowi.

Zgodzić się należy z autorem skargi kasacyjnej, że wskazana w zaskarżonym wyroku przyczyna nieważności przedmiotowej uchwały jest wynikiem błędnej wykładni przepisów art. 42 ust. 3 i ust. 7 pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 42 ust. 3 ustawy tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć nauczycieli ustala się według norm określonych w tym przepisie, różnicującym czas pracy nauczycieli zatrudnionych na poszczególnych stanowiskach w różnych typach szkół. Określona w tabeli tygodniowa liczba godzin dotyczy obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych. Natomiast w myśl art. 42 ust. 7 pkt 3 organ prowadzący szkołę lub placówkę określa tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć m.in. pedagogów, psychologów, logopedów, doradców zawodowych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty.

W tym miejscu warto zwrócić uwagę, że stosownie do art. 64 ust. 1 ustawy o systemie oświaty podstawowymi formami działalności dydaktyczno-wychowawczej szkoły są nie tylko zajęcia edukacyjne (pkt 1 i 2) i praktyczna nauka zawodu w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe (pkt 5), ale także zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze i specjalistyczne organizowane dla uczniów mających trudności w nauce oraz inne zajęcia wspomagające rozwój dzieci i młodzieży z zaburzeniami rozwojowymi (pkt 3). W celu realizacji tego zadania art. 22 ust. 1 ustawy o systemie oświaty nadaje ministrowi właściwemu do spraw oświaty i wychowania umocowanie do określenia w drodze rozporządzenia zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkołach i placówkach, które powinny tworzyć warunki dla zaspokajania potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów, w szczególności wspomagać rozwój uczniów i efektywność uczenia się. Wydane na podstawie tej delegacji rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. Nr 11, poz. 114, powoływane dalej jako rozporządzenie z dnia 7 stycznia 2003 r.) nakłada na dyrektora szkoły obowiązek organizowania takiej pomocy (§ 15 ust. 1) oraz określa zasady organizacji i udzielania uczniom, ich rodzicom oraz nauczycielom pomocy psychologiczno-pedagogicznej, w tym, między innymi, w formie zajęć specjalistycznych: korekcyjno-kompensacyjnych, logopedycznych, socjoterapeutycznych oraz innych zajęć o charakterze terapeutycznym, a także zajęć psychoedukacyjnych dla uczniów i rodziców (§ 5 ust. 2 pkt 2, 5 i 6 w związku z § 2 ust. 1 pkt 5). Zajęcia te mogą być prowadzone w grupach o określonej w przepisach rozporządzenia liczbie uczestników, przez nauczycieli posiadających przygotowanie w zakresie terapii pedagogicznej, logopedii lub logopedii szkolnej, w zakresie pracy o charakterze terapeutycznym lub socjoterapii, pedagogów, psychologów oraz innych nauczycieli posiadających przygotowanie do prowadzenia zajęć specjalistycznych (§ 7 ust. 1 i § 11). W przedszkolu, szkole lub placówce mogą być zatrudnieni pedagog, psycholog, logopeda i doradca zawodowy, których zakres zadań określają przepisy rozporządzenia (§ 15 ust. 2-6).

W świetle powyższej regulacji nietrafny jest pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że przepis art. 42 ust. 7 pkt 3 nie ma zastosowania do pedagogów, psychologów, logopedów i doradców zawodowych zatrudnionych w szkołach i przedszkolach jako nauczyciele.

Należy bowiem zaznaczyć, że art. 42 Karty Nauczyciela odnosi się do nauczycieli w rozumieniu art. 3 pkt 1 tej ustawy, zgodnie z którym ilekroć jest w niej mowa o nauczycielach bez bliższego określenia – rozumie się przez to nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w przedszkolach, szkołach i placówkach wymienionych w art. 1 ust. 1 i 1a.

W konsekwencji w art. 42 ust. 3 unormowano wymiar pensum nauczycieli pracujących w różnych typach szkół, przy czym uwzględniono zarówno nauczycieli przedmiotów edukacyjnych, jak i nauczycieli praktycznej nauki zawodu, wychowawców, bibliotekarzy bibliotek szkolnych oraz nauczycieli poradni psychologiczno-pedagogicznych. Z kolei czas pacy nauczycieli niewymienionych w tym przepisie musi być ustalony na podstawie ust. 4a albo ust. 7.

Jak bowiem stanowi art. 42 ust. 2 pkt 1 ustawy nauczyciel obowiązany jest realizować w ramach czasu pracy zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, w wymiarze określonym w ust. 3 lub ustalonym na podstawie ust. 4a albo 7.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym przytoczone wyżej uregulowania prowadzą do wniosków jakie przyjęte zostały przez Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r. stwierdził, iż "w zależności od rozmiaru indywidualnych potrzeb dzieci i młodzieży uczących się w danej szkole lub placówce, a konkretnie – mniejszego lub większego zapotrzebowania w danej szkole na zajęcia z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej, realizacja tych zajęć może odbywać się albo poprzez powierzenie ich prowadzenia nauczycielom (np. zajęć edukacyjnych), posiadającym odpowiednie przygotowanie, albo poprzez zatrudnienie nauczyciela posiadającego odpowiednie kwalifikacje (art. 9 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela) na stanowisku – między innymi – pedagoga lub logopedy, z powierzeniem mu obowiązków i zadań określonych w przepisach rozporządzenia. W takim przypadku obowiązkowy wymiar zajęć podlega ustaleniu na podstawie art. 42 ust. 7 pkt 3 ustawy. Jest to rozwiązanie zrozumiałe i zasługujące na akceptację, gdy się uwzględni, że stanowisko nauczyciela przedmiotu edukacyjnego, dla którego pensum zostało określone w art. 42 ust. 3, jest stanowiskiem innym, związanym z innymi zadaniami, obowiązkami i uciążliwościami niż stanowisko nauczyciela-pedagoga lub nauczyciela-logopedy, podobnie jak jest stanowiskiem innym niż stanowisko nauczyciela praktycznej nauki zawodu czy też nauczyciela-bibliotekarza, dla których określona została większa liczba godzin obowiązkowego wymiaru zajęć (por. także rozważania zawarte w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 1990 r., III PZP 51/89, OSNC 1990, nr 12, poz. 140 oraz wyrokach tego Sądu z dnia 1 lipca 1998 r., I PKN 217/98, OSNAPiUS 1999, nr 15, poz. 479 i z dnia 5 lutego 2002 r., I PKN 849/00, LEX nr 54887)". Zdaniem Sądu Najwyższego można również stwierdzić, że o ile art. 42 ust. 3 określa obowiązkowy wymiar zajęć dla nauczycieli bezpośrednio realizujących zadania edukacyjne szkoły, to art. 42 ust. 7 pkt 3 odnosi się, między innymi, do ustalania tego wymiaru dla nauczycieli zatrudnionych na stanowiskach związanych z realizacją zdań szkoły z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Uwzględniając powyższe należało uznać, że wbrew temu co uznał Sąd pierwszej instancji, Rada Miasta była uprawniona w świetle art. 42 ust. 7 pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela do określenia w drodze uchwały tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć nauczycieli zatrudnionych w szkołach i przedszkolach na stanowiskach wymienionych w tym przepisie, m.in. na stanowiskach pedagogów, logopedów i psychologów.

W takim stanie sprawy rzeczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie zbadanie legalności przedmiotowej uchwały w pozostałym zakresie.

Należy podkreślić, że w skardze skierowanej do Sądu nie kwestionowano uprawnienia Rady Miasta do ustalenia tygodniowego czasu pracy nauczycieli specjalistów, lecz twierdzono, że uprawnienie to nie dawało podstaw do zmiany czasu pracy skarżących bez wykazania rzeczywistych potrzeb zwiększenia tygodniowego wymiaru zajęć, a w konsekwencji zróżnicowania sytuacji skarżących w porównaniu z nauczycielami innych placówek oświatowych.

Ten ostatni aspekt regulacji objętej uchwałą wymaga analizy i oceny w kontekście zgodności z prawem zaskarżonej uchwały.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji, zgodnie z art. 185 § 1 p.p.s.a.

Uwzględniając okoliczności niniejszej sprawy postanowiono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.