Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 657/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 e) par. 1 pkt 3, art. 15 par. 1, art. 18, art. 27 par. 1 pkt 7, par. 3, art. 33 pkt 1, pkt 7 i pkt 10, art. 34 par. 1, art. 59 par. 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: par. 13 ust. 4
journal: Dz.U. 2001 nr 137 poz 1541
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
article: art. 39, art. 40 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 24 ust. 4 i ust. 5 b)
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 a), b) i c), art. 152, art. 200;
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 30 listopada 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś ( spr.) Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek WSA Małgorzata Górecka Protokolant: stażysta Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi M. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2011 roku nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniesionych zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 29 kwietnia 2011r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu na rzecz skarżącego M. R. kwotę [...],- zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 4 kwietnia 2011 r., uzupełnionym pismem z 21 kwietnia 2011 r., pełnomocnik M. R., radca prawny, wniósł na podstawie art. 33 pkt 1, 7 i 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 24, poz. 151 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), zarzuty skierowane do postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 15 marca 2011 r., nr [...]. Wystawcą tytułów był Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu Inspektorat w Poznaniu a obejmowały one zaległości M. R. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres 03/2001 – 08/2001, 02/2003, ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2001 – 08/2001, 02/2003, a także w FP i FGŚP za te same okresy. Skarżący wnosił o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia zarzutów i o jego umorzenie. Zarzucił naruszenie art. 15 u.p.e.a., poprzez brak uprzedniego doręczenia upomnienia, wskazywał na braki formalne tytułów wykonawczych, tj, nieprawidłowe oznaczenie wierzyciela, brak umocowania prawnego dla osoby podpisującej tytuły wykonawcze a także przedawnienie zobowiązań, które były podstawą do wystawienia tytułów. W tej ostatniej kwestii skarżący powołał się na przepis art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.

Postanowieniem nr [...] z dnia 29 kwietnia 2011 r. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu na podstawie art. 33 pkt 1, 7, 10 i art. 34 § 1 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odmówił uznania zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] z dnia 26.09.2007 r. oraz [...] do [...] z dnia 15 marca 2011 r. Organ wskazał, że w/w tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie deklaracji rozliczeniowych złożonych przez M. R. oraz upomnień z dnia 06.02.2007 r. o numerach: [...], [...], [...]. Zobowiązany odpis tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 26.09.2007 r. wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego w banku A w M. odebrał w dniu 28.09.2007 r., natomiast odpisy tytułów wykonawczych nr [...] – [...] z dnia 15.03.2011 r. wraz z zawiadomieniami o zajęciu rachunku bankowego w banku B oraz zawiadomienie nr [...] do tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 26.09.2007 r. odebrał osobiście w dniu 28.03.2011 r. Następnie wyjaśniono, że w dniu 07.02.2007 r. zostały wysłane do M. R. upomnienia nr [...] – [...], [...], [...] – [...] z dnia 06.02.2007 r. dotyczące nieuregulowanych składek. W dniu 26.09.2007 r. wierzyciel – Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu Inspektorat w Poznaniu (wcześniej Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w Poznaniu Inspektorat Poznań III) wysławił na podstawie w/w. upomnień i deklaracji złożonych przez zobowiązanego tytuły wykonawcze nr [...] – [...]. Z analizy materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż składane przez M. R. w 2001 r. deklaracje rozliczeniowe nie zawierały pouczenia, stanowiącego podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych. Zatem, mając na uwadze treść art. 3a § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – egzekucję administracyjną stosuje się jeżeli w deklaracji rozliczeniowej zostało zamieszczone pouczenie, że stanowi ona podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego - Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 14.03.2011 r., znak: [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] – [...] z dnia 26.09.2007 r. Z uwagi na figurujące w dalszym ciągu na koncie M. R. zadłużenie z tytułu składek oraz fakt złożenia w dniu 23.11.2007 r. korekt deklaracji rozliczeniowych, za okres od 03/2001 do 08/2001 wierzyciel – Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu Inspektorat w Poznaniu wystawił w dniu 15.03.2011 r. nowe tytuły wykonawcze: nr [...] – [...], na podstawie których a także na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 26.09.2007 r. – Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu dokonał zajęcia rachunku bankowego w banku B. Podstawą wszczętej ponownie w dniu 28.03.2011 r. egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] – [...] były korekty deklaracji złożone w dniu 23.11.2007 r. oraz upomnienia doręczone zobowiązanemu w dniu 09.02.2007 r. organ wskazał na wyrok z dnia 11.0S.2008r. WSA w Gliwicach, sygn.. akt II SA/GI 101/08, w którym sąd uznał, że: "Doręczenie przez organ egzekucyjny zmienionego tytułu wykonawczego nie musi zostać poprzedzone przesłaniem nowego upomnienia, jeśli poprzednio doręczone upomnienie dotyczyło wezwania do wykonania wymagalnego obowiązku tożsamego zarówno pod względem przedmiotowym jak i podmiotowym."

Odnośnie wniesionego zarzutu przedawnienia zadłużenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu Inspektorat w Poznaniu poinformował zobowiązanego, że zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) – należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia. w którym stały się wymagalne. Powyższy przepis został zmieniony na mocy ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2003 r., Nr 241, poz. 2074 ze zm.) w oparciu o przepis art. 1 pkt 9 lit.a), który stanowi, iż termin przedawnienia należności z tytułu składek uległ wydłużeniu do dziesięciu lat. Tym samym 10-letni termin przedawnienia dotyczy zarówno zobowiązań powstałych do 31.12.2002r., jeżeli nie uległy przedawnieniu lub niewygasły przed 01.01.2003r. według przepisów obowiązujących przed tą datą, jak i zobowiązań powstałych po 01.01.2003 r. Co do przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne Zakład wyjaśnił, iż zgodnie z art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (w brzmieniu obowiązującym od 01.07.2004 r.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Do należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, które do dnia 01.07.2004 r. nie uległy przedawnieniu na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 06.02.1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. z 1997 r., Nr 28., poz. 153) stosuje się art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W konkretnym przypadku tytuły wykonawcze nr [...] z dnia 26.09.2007r. oraz [...] – [...] z dnia 15.03.2011 r. obejmują wyłącznie okresy nieprzedawnione tj. od 03/2001 do 08/2001 oraz od 02/2003 do 04/2003, gdyż wszczęcie egzekucji z rachunku bankowego w banku B nastąpiło w dniu 28.03.2011 r. tj. w dniu doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomień o zajęciu rachunku hakowego.

W kwestii zarzutu nieprawidłowego oznaczenia wierzyciela na tytułach wykonawczych, organ egzekucyjny stwierdził, iż wierzycielem zgodnie z odciskiem pieczęci na stronie nr 1 tytułu wykonawczego jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu Inspektorat w Poznaniu, który jest jednostką organizacyjną I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu – nazwa figurująca na odcisku pieczęci urzędowej na stronie nr 2 tytułu wykonawczego. Co do zarzutu "nieposiadania umocowania przez osobę podpisującą tytuł wykonawczy, na podstawie którego wszczęto egzekucję" – wyjaśniono, iż przedmiotowe tytuły wykonawcze zgodnie z art. 27 § pkt 7 zawierają: podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego. Przepisy prawa nie przewidują załączenia do tytułu wykonawczego pełnomocnictw osób podpisujących tytuł wykonawczy.

Ponadto w postanowieniu wyjaśniono, że wobec faktu, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych występuje w przedmiotowym postępowaniu zarówno w charakterze wierzyciela jak i organu egzekucyjnego, odstąpiono od uzyskania stanowiska wierzyciela, o którym mowa w art. 34 § 1 i 4 u.p.e.a.

W zażaleniu na powyższe postanowienie zobowiązany podtrzymał dotychczasowe zarzuty, domagając się jego uchylenia. Wskazywał m.in., że twierdzenia organu o doręczeniu upomnień w dniu 9 lutego 2007 r. są gołosłowne jak też kwestionował jako niezgodne z prawem odstąpienie od uzyskania stanowiska wierzyciela przed rozpatrzeniem zarzutów.

Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego w części dotyczącej zarzutów odnoszących się do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] – [...] z dnia 15 marca 2011 r. i uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej zarzutów do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 26.09.2007 r. i umorzył postepowanie w sprawie. W uzasadnieniu podał, że zarzut przedawnienia jest bezzasadny i wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Powyższy przepis został zmieniony na mocy ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw w oparciu o przepis art. 1 pkt 9 lit a, który stanowi, iż termin przedawnienia należności z tytułu składek uległ wydłużeniu do 10 lat. Tym samym 10-letni termin przedawnienia dotyczy zarówno zobowiązań powstałych do 31.12.2002 r., jeżeli nie uległy przedawnieniu lub nie wygasły przed 01.01.2003 r. według przepisów obowiązujących przed tą data, jak i zobowiązań powstałych po 01.01.2003 r. Biorąc pod uwagę powyższe, a także fakt skutecznie dokonanej w dniu 28 marca 2011 r. czynności egzekucyjnej, tj. zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w banku B w W., która przerwała bieg terminu przedawnienia, organ stwierdził, iż zaległości M. R. w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne za okres 03/2001 – 08/2001, 02/2003, ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2001- 08/2001, 04/2003, a także w FP i FGŚP za okres 03/2001- 08/2001 nie uległy przedawnieniu.

W kwestii zarzutu braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnień organ nadzoru stwierdził, iż jest on również bezpodstawny, wskazując, że z materiału dowodowego wynika, iż wierzyciel – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu Inspektorat w Poznaniu w dniu 7 lutego 2007r. przesłał do zobowiązanego przedmiotowe upomnienia wzywające do uregulowania zaległości. Zostały one odebrane w dniu 9 lutego 2007 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru upomnień podpisanego przez zobowiązanego.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nieposiadanie umocowania przez osoby podpisujące tytuł wykonawczy Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu stwierdził, iż jest on bezzasadny bowiem przedmiotowe tytuły wykonawcze zgodnie z art. 27 § 1 pkt 7 zawierają podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego. Jak wynika z akt sprawy osoba podpisująca wystawienie tytułu wykonawczego działała z upoważnienia Prezesa ZUS, natomiast osoba przyjmująca tytuł wykonawczy do realizacji z upoważnienia Dyrektora I Oddziału ZUS w Poznaniu. Przepisy prawa nie przewidują natomiast załączenia do tytułu wykonawczego pełnomocnictwa osób, które tytuł podpisały.

Odnośnie nieprawidłowego oznaczenia wierzyciela na tytułach wykonawczych stwierdzono, iż jest on bezpodstawny bowiem wierzycielem zgodnie z odciskiem pieczęci na stronie 1 tytułu wykonawczego jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu Inspektorat w Poznaniu, który jest jednostką organizacyjną I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu – nazwa figurująca na odcisku pieczęci urzędowej na stronie nr 2 tytułu wykonawczego. Ponadto organ nadzoru uznał, że wskazany w zażaleniu zarzut dotyczący braku przekazania przez wierzyciela zarzutów do organu egzekucyjnego celem ustosunkowania się do nich i zajęcia stanowiska, jest również bezpodstawny. Przedmiotowe postanowienie z dnia 29 kwietnia 2011 r. wydane zostało bowiem przez organ egzekucyjny tj. Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu. W rozpatrywanej sprawie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych występuje w podwójnym charakterze jako wierzyciel, a Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu jako organ egzekucyjny. Tym samym odstąpiono od wydania odrębnego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych, w sytuacji, gdy organem egzekucyjnym jest Dyrektor Oddziału ZUS, wydawanie postanowień przez wierzyciela jest bezprzedmiotowe, z uwagi na to, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową osobą prawną o jednolitej organizacji (wyroki: NSA II FSK 1795/08 z dnia 31 marca 2010 r., II GSK 674/09 z dnia 7 lipca 2010 r., II FSK 969/2008 z dnia 17 listopada 2009 r., postanowienie NSA II FSK 126/10 z dnia 15 kwietnia 2010 r.).

Wobec zarzutu M. R. dotyczącego braku rozpatrzenia zawartego w złożonych zarzutach wniosku w przedmiocie wstrzymania czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia zarzutów organ nadzoru stwierdził, iż zgodnie z art. 35 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wniesienie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie wstrzymuje tego postępowania. Organ egzekucyjny może jednak w uzasadnionych przypadkach wstrzymać postępowanie egzekucyjne lub niektóre czynności egzekucyjne do czasu rozpatrzenia zarzutów. W przedmiotowej sprawie brak było podstaw do zastosowania instytucji wstrzymania postępowania egzekucyjnego.

W części dotyczącej zarzutów w zakresie egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 26 września 2007 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu uchylił przedmiotowe postanowienie i umorzył postępowanie w sprawie bowiem ww. tytuł wykonawczy nie był przedmiotem zarzutów złożonych pismem z dnia 4 kwietnia 2011 r. i tym samym postępowanie w przedmiotowym zakresie nie mogło się toczyć.

W skardze na powyższe postanowienie M. R. wniósł o jego uchylenie, zarzucając niedostateczne wyjaśnienie okoliczności faktycznych oraz naruszenie przepisów postępowania poprzez pozbawienie jego osobiście oraz jego pełnomocnika prawa do czynnego udziału w sprawie. W uzasadnieniu skarżący powołał się na dotychczasowe stanowisko przedstawione w zarzutach i odwołaniu. Ponadto zarzucił, że zaskarżone postanowienie doręczono jemu bezpośrednio zamiast ustanowionemu pełnomocnikowi oraz, że postanowienie błędnie skierowano na adres [...] w P., podczas gdy prawidłowy adres to [...] w P.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując twierdzenia i argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo organ wyjaśnił, że w jego ocenie bezzasadny jest zarzut pominięcia pełnomocnika w postępowaniu zażaleniowym. Wskazał, że autorem przedmiotowego zażalenia z dnia 12 maja 2011 r. był bowiem sam zobowiązany, co wynika z jego treści cyt." W imieniu własnym zaskarżam w całości postanowienie Dyrektora I Oddziału ZUS..." i umieszczonego na nim własnoręcznego podpisu "M. R.". Jedynie z nagłówka ww. pisma wynika, iż M. R. reprezentowany jest przez radcę prawnego R. B. Do przedmiotowego pisma nie było doręczone pełnomocnictwo do reprezentowania zobowiązanego. W tej sytuacji organ nadzoru odstąpił od wzywania zobowiązanego do przedłożenia ww. umocowania, tym bardziej, iż przedmiotowe zażalenie nie było podpisane przez R. B. Nadmieniono również, iż pełnomocnictwo R. B. z dnia 21 kwietnia.2011 r. załączone do zarzutów z dnia 4 kwietnia 2011 r. dotyczyło przede wszystkim postępowania egzekucyjnego toczącego się przed organem I instancji. Nie mówi ono wprost, iż obejmuje ono swym zakresem postępowanie przed Dyrektorem Izby Skarbowej w Poznaniu. W kwestii drugiego zarzutu zawartego w skardze, a dotyczącego nieprawidłowego adresu w nagłówku przedmiotowego postanowienia i przesłanie rozstrzygnięcia na adres [...] w P., podczas gdy prawidłowy adres zobowiązanego to [...] w P. Dyrektor Izby Skarbowej przyznaje, iż jest to oczywista omyłka powstała w wyniku błędu pisarskiego. Powyższy fakt jednak nie rzutował na przebieg dalszego postępowania w sprawie skargi. Przedmiotowe postanowienie z dnia 13 czerwca 2011 r. zostało bowiem prawidłowo doręczone zobowiązanemu w dniu 16 czerwca 2011 r. i umożliwiło mu w odpowiednim czasie złożenie skargi do WSA. Zauważyć należy, iż w sentencji orzeczenia adres zobowiązanego wskazany został w prawidłowy sposób.

Po zamknięciu rozprawy pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu wniósł pismem z dnia 23 listopada 2011 r. o jej otwarcie na nowo i zarządzenie stawienia się na posiedzenie sądu pełnomocnika wierzyciela celem wykazania faktu doręczenia upomnień z 6 lutego 2007 r. dłużnikowi. Skarżący sprzeciwił się temu wnioskowi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

W art. 33 pkt 1-10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej u.p.e.a.,) wymieniono przyczyny, które mogą być podstawą zarzutów. Zarzuty skarżącego dotyczyły przedawnienia obowiązku (pkt 1), braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia (pkt 7) i niespełnienia przez tytuły wykonawcze wymogów określonych w art. 27 ustawy (pkt 10). W rozpoznawanej sprawie zasadny okazał się zarzut braku upomnienia oraz przedawnienia części zobowiązania.

Zgodnie z art. 3a § 1 pkt 3 u.p.e.a. składki na ubezpieczenie społeczne podlegają egzekucji administracyjnej w trybie określonym w przepisie art. 3a przy spełnieniu trzech warunków: 1) dochodzona należność musi wynikać z dokumentu wskazanego w art. 3a § 1 u.p.e.a. (deklaracji rozliczeniowej), przedłożonej przez zobowiązanego właściwemu organowi; 2) w dokumencie tym zostało zamieszczone pouczenie, że stanowi on podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego; 3) wierzyciel przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego przesłał zobowiązanemu upomnienie, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.

Ten ostatni przepis stanowi, że egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Dopuszczalne przypadki wszczęcia egzekucji bez uprzedniego upomnienia nie dotyczą rozpoznawanej sprawy. Ponadto stosownie do treści art. 27 § 3 u.p.e.a. do tytułu wykonawczego wierzyciel dołącza dowód doręczenia upomnienia. Powyższe oznacza, że do wszczęcie egzekucji administracyjnej i jej przeprowadzenia konieczne jest skuteczne doręczenie upomnienia, którego celem jest skłonienie zobowiązanego do dobrowolnego wykonania obowiązku. Zobowiązuje to jednocześnie organ egzekucyjny do sprawdzenia wykonania obowiązku z art.15 § 1 u.p.e.a. i w razie ustalenia braku doręczenia, do zwrotu wierzycielowi tytułu wykonawczego bez wszczynania egzekucji.

Organy obu instancji w wydanych postanowieniach powołują się na fakt doręczenia zobowiązanemu upomnień w dniu 9 lutego 2007 r. W związku z tym w pierwszej kolejności należy wskazać, że sąd orzekający w tej sprawie nie podziela poglądu organów co do tego, że upomnienia z 2007 r., dotyczące tytułów wykonawczych wystawionych w 2007 r., co do których postępowanie zostało umorzone postanowieniem z 14 marca 2011 r. (k. 22 aa) są wystarczające i aktualne dla postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w 2011 r. z uwagi na ich tożsamość przedmiotowo-podmiotową. W ocenie sądu w przypadku konieczności wystawienia nowego tytułu wykonawczego w danej sprawie konieczne jest w świetle postanowień art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. ) ponowne doręczenie upomnienia. Pogląd taki znajduje aprobatę w orzecznictwie (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 3.10.2007 r., I SA/Wr 932/07, lex nr 517120 ) jak i w doktrynie: por. Przemysław Ostojski – Instytucja upomnienia w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w: Samorząd Terytorialny 10/2011 i cytowany tam pogląd prof. Zbigniewa Leońskiego, co do tego że w kwestiach wątpliwych należy zawsze uznawać istnienie obowiązku przesłania upomnienia (R. Hauser, Z. Leoński Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Warszawa 1995, s.34 ).

Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że w aktach administracyjnych brak jest dowodu doręczenia upomnień z 2007 r., spełniającego wymogi określone w § 13 ust. 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.) zwanego dalej rozporządzeniem. Zgodnie z tym przepisem upomnienie sporządza się w dwóch egzemplarzach, z których jeden przeznaczony jest dla zobowiązanego, a drugi pozostaje w aktach sprawy; upomnienie oznacza się kolejnym numerem ewidencji upomnień; ewidencję upomnień prowadzi się wg wzoru stanowiącego załącznik nr 3 do rozporządzenia, wierzyciel wysyła upomnienie za pośrednictwem państwowego przedsiębiorstwa użyteczności publicznej "Poczta Polska" przesyłką poleconą listową za potwierdzeniem odbioru, zamieszczając na druku potwierdzenia odbioru numer, o którym mowa w ust. 2, poprzedzony symbolem "Up". Upomnienie może być również doręczone bezpośrednio przez wierzyciela w sposób określony w Kodeksie postępowania administracyjnego; w przypadku nieotrzymania potwierdzenia odbioru upomnienia w ciągu dwudziestu dni od daty nadania, wierzyciel składa reklamację w jednostce organizacyjnej Poczty Polskiej, w której nadano upomnienie. W przypadku zaginięcia upomnienia lub braku dowodu doręczenia zobowiązanemu upomnienia, wysyła się je ponownie. Wobec powyższego wskazać należy, że w aktach administracyjnych znajduje się 15 dokumentów upomnienia z dnia 6 lutego 2007 r. (k.1 do 20), jednakże tylko do upomnienia Nr [...] dołączono, poprzez spięcie tych dwóch dokumentów zszywką biurową, druk potwierdzenia odbioru przesyłki wysłanej za pośrednictwem Poczty Polskiej podpisany przez M. R., przy czym nie wynika z niego, że to ten dokument został wówczas doręczony. W szczególności nie zamieszczono na tym druku numeru upomnienia, wobec czego nie można stwierdzić, czy i jakiego upomnienia dotyczy, a w szczególności, że dokumentuje on doręczenie wszystkich upomnień występujących w tej sprawie. Rację zatem ma skarżący, zarzucając, że twierdzenia organu egzekucyjnego o doręczeniu upomnień są gołosłowne. Organ odwoławczy nie wykazał faktu doręczenia również w postępowaniu przed sądem administracyjnym, pomimo nałożenia przez sąd takiego obowiązku w trybie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Przedłożona sądowi przy piśmie procesowym notatka służbowa z dnia 17 listopada 2011 r. (k. 28) ma charakter oświadczenia wierzyciela co do doręczenia upomnień (czemu zresztą zobowiązany konsekwentnie zaprzecza) a nie stanowi dowodu doręczenia upomnienia o jakim mowa w § 13 ust. 4 rozporządzenia w zw. z art. 39 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. Sąd nie uwzględnił wniosku pełnomocnika organu odwoławczego o otwarcie zamkniętej rozprawy na nowo i zarządzenie stawienia się na posiedzenie sądu pełnomocnika wierzyciela celem wykazania faktu doręczenia upomnień bowiem nie widział takiej potrzeby ani konieczności w świetle postanowień art. 133 § 1, 2 i 3 p.p.s.a. Z przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. W świetle art. 1 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej jest sprawowana przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem, zaś ocena o zgodności lub niezgodności z prawem zaskarżonego aktu jest możliwa tylko na podstawie stanu faktycznego, który istniał w chwili podjęcia danego aktu i stanowił jego podstawę faktyczną; sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy administracyjnej in merito, lecz dokonuje tylko kontroli zgodności z prawem jej rozstrzygnięcia przez organ administracji. Z § 3 art. 133 p.p.s.a. wynika natomiast, że rozprawa powinna być otwarta na nowo, jeżeli istotne okoliczności ujawniły się dopiero po jej zamknięciu a taka sytuacja nie występuje w sprawie. Kwestia negowania przez zobowiązanego faktu doręczenia upomnień była organowi znana od chwili wniesienia zarzutów zatem organ egzekucyjny jak i organ nadzoru winny były zadbać o zgromadzenie stosownych dowodów. Sąd prowadzi postępowanie dowodowe tylko w uzupełniającym zakresie w ramach określonych w art. 106 § 3 i 4 p.p.s.a.

Wobec braku w aktach administracyjnych dowodów doręczenia zobowiązanemu upomnień zarzut z art. 33 pkt 7 u.p.e.a. okazał się uzasadniony.

W kwestii przedawnienia należności objętych tytułami wykonawczymi wskazać należy, że sąd podziela co do zasady stanowisko organów podatkowych, że do tych należności z tytułu ubezpieczenia, które w dniu 1 stycznia 2003 r. nie były przedawnione (przy zastosowaniu terminu 5-letniego), zastosowanie ma 10-letni termin przedawnienia określony w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Jednakże stosownie do ust. 5b art. 24 powołanej ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Tą czynnością byłoby w niniejszej sprawie zajęcie rachunku bankowego w dniu 23 marca 2011 r., jednakże skuteczność tej czynności zależy od skutecznego doręczenia upomnienia, co w odniesieniu do tytułów wykonawczych z 2011 r. nie miało miejsca. Zatem należności z tytułu składek za okresy od marca 2001 r. do sierpnia 2001 r. uległy już przedawnieniu (odpowiednio w marcu – sierpniu 2011 r.).

Nie zasługuje natomiast na uwzględnienie zarzut dotyczący wadliwości tytułów wykonawczych. Podzielić należy stanowisko organów, że tytuły te spełniają wymogi określone w przepisie art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a., tj. określają wierzyciela, który został wskazany na stronie pierwszej tytułów przez odciśnięcie pieczęci urzędowej. Zarzut braku umocowania do działania przez osobę, która podpisała tytuły wykonawcze z upoważnienia Prezesa (Zakładu) nie został przez zobowiązanego uzasadniony, a jak trafnie wskazały organy, obowiązujące przepisy nie wymagają dołączenia pełnomocnictwa do tytułów wykonawczych.

Nietrafny jest zarzut naruszenia art. 34 § 1 u.p.e.a, bowiem postanowienia tego artykułu są bezprzedmiotowe, gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to ta sama jednostka organizacyjna, co właśnie zachodzi w niniejszej sprawie ( por. R. Hauser, Z. Leoński – Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, C.H. Beck Warszawa 2003, str. 105 ). Zarówno wierzycielem jak i organem egzekucyjnym jest w tej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu.

Z art. 40 § 2 kpa wynika obowiązek doręczania pism pełnomocnikowi, jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika. W niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie doręczono tylko stronie, pomimo że strona ustanowiła pełnomocnika, co stanowi naruszenie powyższego przepisu równoznaczne z pominięciem strony w postępowania i uzasadnia wznowienie postępowania. W ocenie sądu, użyte w treści pełnomocnictwa z dnia 4 kwietnia 2011 (k. 98) sformułowanie, że "pełnomocnictwo obejmuje również umocowanie do złożenia zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego" oznacza, że jego zakresem objęte zostało całe postępowanie związane z wniesieniem zarzutów, łącznie z wniesieniem zażalenia na postanowienie rozpoznające zarzuty. Wprawdzie zobowiązany samodzielnie złożył zażalenie, jednak zaznaczył w nim, że jest reprezentowany przez dotychczasowego pełnomocnika. Jeśli organ nadzoru miał w tym względzie jakiekolwiek wątpliwości winien zwrócić się do pełnomocnika o ich wyjaśnienie przed doręczeniem postanowienia.

Nie budzi jednak wątpliwości, że postanowienie z dnia 13 czerwca 2011 r. doręczono stronie (pomimo pomyłki w oznaczeniu numeru domu), która skutecznie wniosła skargę, podlegającą rozpoznaniu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zobowiązane będą uwzględnić stanowisko sądu wyrażone w niniejszym wyroku i rozważyć zastosowanie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w zw. z art. 15 § 1 u.p.e.a.

Z tych względów należało orzec na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a, b, i c oraz art. 152 p.p.s.a. jak w punkcie 1 i 3 sentencji. O zwrocie stronie skarżącej kosztów sądowych orzeczono zgodnie z art. 200 p.p.s.a.