Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 471/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.133 par.1, art.134 par.1, art.145 par.1 pkt 1 lit. a) i c), art.200, art.205 par.2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art.145 par.1 pkt 5, art.145a par.1, art.145b par.1, art. 145 par.2-3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 25 października 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant specjalista Anna Piontczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2022 roku sprawy ze skargi W. W. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2) zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 680 zł (sześćset osiemdziesiąt złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 12 stycznia 2022 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej jako: organ), na podstawie art. 151 § 1 pkt 2, art. 150 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej jako: k.p.a.) oraz art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 1155 ze zm., dalej jako: ustawa o działaczach opozycji), uchylił decyzję własną z 18 kwietnia 2019 r. i odmówił W.W. (dalej jako: strona, wnioskodawczyni lub skarżąca) potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu podano, że strona wystąpiła do organu z wnioskiem o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, dołączając oświadczenia trzech osób: S. M., T. P. oraz W. B., potwierdzające jej działalność opozycyjną, a w toku postępowania dołączyła kolejne oświadczenia pisemne złożone przez: A. G., L. S., J. M., Z. D. oraz J. M., a także przedłożyła dodatkowe oświadczenia pisemne wskazanych wyżej osób, przedstawiające szczegóły podejmowanych przez nią działań w ramach współpracy z innymi działaczami opozycyjnymi. Wskazano, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobach archiwalnych IPN nie odnaleziono dokumentów potwierdzających prowadzenie przez stronę działalności opozycyjnej lub podleganie przez nią represjom określonym w art. 3 ustawy o działaczach opozycji, zaś Wojewódzka Rada Konsultacyjna negatywnie zaopiniowała wniosek strony, stwierdzając, że analiza dokumentacji przesłanej przez organ nie uzasadnia uznania wnioskodawczyni za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych. W związku z tym organ dopuścił dowód z przesłuchania świadków: S. M., T. P., W. B., A. G., L. S., J. M. i Z.D., których - z wyjątkiem T. P. - przesłuchano, pouczając ich o odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań. Podano, że po dokonaniu oceny dowodów, w szczególności dając wiarę zeznaniom świadków, organ decyzją z 18 kwietnia 2019 r. potwierdził wnioskodawczyni status działacza opozycji antykomunistycznej. Po uprawomocnieniu się tej decyzji, organ powziął informacje, z których wynikało, że część osób, które w postępowaniu w sprawie z wniosku strony o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych składały pisemne oświadczenia oraz zeznania z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań, w których potwierdzały prowadzenie przez stronę działalności w opozycji antykomunistycznej, obecnie składają oświadczenia odmiennej treści, negując jej udział w opozycji antykomunistycznej. W związku z tym postanowieniem z 28 marca 2021 r. organ wznowił z urzędu postępowanie administracyjne. W toku wznowionego postępowania organ dopuścił dowód z przesłuchania świadków, których oświadczeniom/zeznaniom dał wiarę w postępowaniu zwyczajnym, tj. L. S., W. B., A. G., J. M., Z. D. i J. M., jak również dopuścił dowód z przesłuchania w charakterze świadków osób, które strona wskazała w toku wznowionego postępowania jako współpracowników/świadków swojej działalności w opozycji antykomunistycznej: J. G. i M. K., który nie został przesłuchany, gdyż zmarł. Organ podjął także decyzję o przesłuchaniu D. G., która nie składała wcześniej oświadczenia pisemnego ani zeznań w sprawie w postępowaniu zwyczajnym, ale została przywołana w artykule prasowym jako osoba aktywnie działająca w strukturach (...) Solidarności i która zakwestionowała możliwość prowadzenia przez stronę działalności opozycyjnej w okresie stanu wojennego w warunkach opisanych przez stronę. Organ wskazał, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Podniesiono, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje podstawę do uchylenia decyzji o potwierdzeniu stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz do wydania decyzji odmawiającej wnioskodawczyni potwierdzenia statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Po dokonaniu bowiem oceny dowodów zebranych w postępowaniu zwyczajnym i nadzwyczajnym, w szczególności zeznań świadków, złożonych z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań, organ uznał, że strona nie spełnia ustawowych przesłanek pozytywnych, o których mowa w art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji. Organ odniósł się szczegółowo do zeznań wymienionych wyżej świadków złożonych w postępowaniu wznowieniowym w kontekście wcześniejszych ich oświadczeń i zeznań przedłożonych w postępowaniu zwyczajnym i wskazał, którym zeznaniom dał wiarę, a którym odmówił wiarygodności oraz z jakich względów. Wskazano, że w ocenie organu nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 86 k.p.a., czyli po wyczerpaniu środków dowodowych nie pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, dla których wyjaśnienia należałoby przesłuchać stronę, w związku z czym organ odstąpił we wznowionym postępowaniu z przesłuchania strony w charakterze strony. Organ wskazał, że wnikliwa i wszechstronna ocena zgromadzonych w sprawie dowodów pozwoliła na ustalenie stanu faktycznego, który dał podstawę do uchylenia decyzji własnej organu z 18 kwietnia 2019 r. W świetle ustalonego stanu faktycznego organ stwierdził, że strona nie prowadziła działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji, ani nie podlegała represjom w rozumieniu art. 3 tej ustaw. Ustalony stan faktyczny sprawy nie daje bowiem podstaw do stwierdzenia, że strona w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością kamą, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i utrzymanie w mocy decyzji z 18 kwietnia 2019 r., a w konsekwencji potwierdzenie stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wnioskodawczyni zarzuciła obrazę przepisów postępowania mogących mieć wpływ na treść decyzji, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a poprzez wznowienie z urzędu postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją organu z 18 kwietnia 2019 r. z uwagi na prawdopodobieństwo pojawienia się nowych okoliczności faktycznych, istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi w chwili podejmowania decyzji o potwierdzeniu stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej, podczas gdy opublikowane na stronie internetowej (...) artykuły prasowe oraz informacje tam przedstawione nie były okolicznościami spełniającymi ustawowe wymogi i nie mogły stanowić podstawy wznowienia przedmiotowego postępowania;

- art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, przekraczającą ramy swobodnej jej oceny, w szczególności przez uznanie za wiarygodne złożone w toku postępowania wznowionego przez świadków L. S., W. B., A. G., J. M. zeznania, w sytuacji, gdy osoby te były w toku postępowania zwyczajnego pod rygorem odpowiedzialności karnej przesłuchiwane, złożyły w prawem przewidziany sposób zeznania, które nie zostały odwołane ani podważane i stanowiły podstawę ustaleń faktycznych decyzji organu z 18 kwietnia 2019 r.;

- art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez włączenie w materiał dowodowy treści artykułu internetowego i czynienie na jego podstawie ustaleń faktycznych, a w konsekwencji wznowienie postępowania, jak i uznanie złożonych przez świadków L. S., W. B., A. G., J. M. oraz nowego świadka J. G. w toku postępowania wznowionego zeznań za wiarygodnych, podczas gdy w toku postępowania zwyczajnego świadkowie - pod rygorem odpowiedzialności karnej - zeznawali zupełnie odmiennie, a zarówno wniosek o wznowienie postępowania z urzędu, nielogiczna i diametralna zmiana treści zeznań przez niemalże wszystkich świadków występujących w postępowaniu świadczy o ich niewiarygodności i z góry zamierzonym zamiarze odebrania uzyskanego przez stronę statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych;

- art. 86 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący, w szczególności odstąpienie od przesłuchania strony po wznowieniu postępowania z urzędu, a tym samym uniemożliwienie odniesienia się stronie postępowania do całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności czynności podjętych po wznowieniu postępowania, a to przesłuchania świadków poprzednio występujących w postępowaniu, jak i przesłuchanych po postanowieniu o wznowieniu postępowania.

Strona zarzuciła także błąd w ustaleniach faktycznych polegający na sprzecznym z zasadami logiki i doświadczenia życiowego wnioskowaniu jakoby wnioskodawczyni nie prowadziła działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji ani nie podlegała represjom w rozumieniu art. 3 tej ustawy, podczas gdy przedmiotowe postępowanie w sposób nieprawidłowy zostało wznowione, a zgromadzony materiał dowody jednoznacznie wskazuje, że decyzja wydana przez organ 18 kwietnia 2019 r. jest prawidłowa, a strona prowadziła działalność określoną w art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji. Mając na uwadze podniesione zarzuty strona wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony na okoliczność czynionej działalności opozycyjnej, a także o uchylenie zaskarżonej decyzji, ponowne rozpatrzenie sprawy, a w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji z 18 kwietnia 2019 r.

Decyzją z 6 kwietnia 2022 r. organ utrzymał w mocy decyzję własną z 12 stycznia 2022 r. W uzasadnieniu wskazano, że przeprowadzona ponownie wszechstronna ocena dowodów w całokształcie materiału dowodowego zebranego w sprawie, pozwoliła na ustalenie stanu faktycznego, który dał podstawę do uchylenia decyzji własnej organu z 18 kwietnia 2019 r. oraz do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ stwierdził, że strona nie prowadziła działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji ani nie podlegała represjom w rozumieniu art. 3 tej ustawy. Wskazano, że jedna z dwóch osób wskazywanych przez stronę jako główni jej współpracownicy, całkowicie wycofała się z wcześniejszych twierdzeń o rzekomej działalności strony w opozycji antykomunistycznej oraz swojej z nią współpracy. Okoliczność ta, a także, uznane przez organ za wiarygodne, wskazane przez świadka powody i okoliczności złożenia przez niego w postępowaniu zakończonym wydaniem ostatecznej decyzji, niezgodnych z prawdą zeznań i oświadczeń, wpłynęły na ocenę wiarygodności świadectw złożonych przez pozostałych świadków. W ocenie organu zarzuty strony dotyczące nieprawidłowego wznowienia przez organ postępowania administracyjnego, dokonania przez organ dowolnej oceny dowodów oraz niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego, są niezasadne. Podkreślono, że organ administracji powinien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co zrealizował przez dopuszczenie dowodu z przesłuchania świadków i dokonanie analizy i oceny ich zeznań. Każdy dowód został oceniony z uwzględnieniem całości zgromadzonego materiału dowodowego, zaś ustalony w trakcie postępowania wznowieniowego stan faktyczny nie budził wątpliwości. W związku z powyższym, organ odstąpił od przeprowadzenia dowodu z przesłuchania wnioskodawczyni w charakterze strony przed wydaniem decyzji. Zaznaczono przy tym, że przesłuchanie strony ma charakter posiłkowy, niemożliwe jest bowiem zachowanie bezstronności przez podmiot będący stroną w danym postępowaniu administracyjnym. Wskazano również, że strona, prawidłowo poinformowana o miejscu i terminie przesłuchań świadków w toku postępowania, nie wzięła udziału w żadnym z przesłuchań świadków przeprowadzonych we wznowionym postępowaniu. Nie skorzystała również z możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do zgromadzonych w sprawie dowodów. W ocenie organu za całkowicie sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego należy uznać twierdzenia strony o tym, że zmiana zeznań świadków świadczy o ich zamiarze odebrania wnioskodawczyni statusu działacza opozycji antykomunistycznej. W ocenie organu z ustalonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że to w trakcie postępowania zwyczajnego świadkowie złożyli nieprawdziwe zeznania w celu udzielenia pomocy wnioskodawczyni w uzyskaniu statusu działacza opozycji antykomunistycznej i związanych z jego posiadaniem świadczeń pieniężnych.

Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę na powyższe rozstrzygnięcie, zarzucając:

- naruszenie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 86 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącej w charakterze strony, podczas gdy wobec wzajemnie się wykluczających zeznań świadków pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, dla których wyjaśnienia należałoby przesłuchać stronę;

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez wznowienie z urzędu postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją organu z 18 kwietnia 2019 r. z uwagi na prawdopodobieństwo pojawienia się nowych okoliczności faktycznych, istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi w chwili podejmowania decyzji o potwierdzeniu skarżącej statusu działacza opozycji antykomunistycznej, podczas gdy opublikowane na stronie internetowej (...) artykuły prasowe oraz informacje tam przedstawione nie były okolicznościami spełniającymi ustawowe wymogi i nie mogły stanowić podstawy wznowienia przedmiotowego postępowania, a stanowiły jedynie niczym nie potwierdzone opinie prasowe;

- naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, przekraczającą ramy swobodnej jej oceny, w szczególności przez uznanie za wiarygodne złożone w toku postępowania wznowionego przez świadków L. S., W. B., A. G., J. M. zeznania, w sytuacji, gdy osoby te w toku postępowania zwyczajnego, pod rygorem odpowiedzialności karnej, złożyły w prawem przewidziany sposób zeznania;

- naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez włączenie w materiał dowodowy treści artykułu internetowego i czynienie na jego podstawie ustaleń faktycznych, a w konsekwencji wznowienie postępowania, jak i uznanie złożonych przez świadków L. S., W. B., A. G., J. M. oraz nowego świadka J. G. w toku postępowania wznowionego zeznań za wiarygodnych, podczas gdy w toku postępowania zwyczajnego świadkowie pod rygorem odpowiedzialności karnej zeznawali zupełnie odmiennie, a zarówno wniosek o wznowienie postępowania z urzędu, nielogiczna i diametralna zmiana treści zeznań przez niemalże wszystkich świadków występujących w postępowaniu świadczy o ich niewiarygodności i z góry powziętym zamiarze odebrania uzyskanego przez skarżącą statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych;

- naruszenie art. 86 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący, w szczególności odstąpienie od przesłuchania skarżącej po wznowieniu postępowania z urzędu, a tym samym uniemożliwienie odniesienia się stronie postępowania do całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności czynności podjętych po wznowieniu postępowania, a to przesłuchania świadków poprzednio występujących w postępowaniu jak i przesłuchanych po postanowieniu o wznowieniu postępowania;

- naruszenie art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji błędne uznanie, że skarżąca w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na sprzecznym z zasadami logiki i doświadczenia życiowego wnioskowaniu jakoby skarżąca nie prowadziła działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji ani nie podlegała represjom w rozumieniu art. 3 tej ustawy, podczas gdy przedmiotowe postępowanie w sposób nieprawidłowy zostało wznowione, a zgromadzony materiał dowody jednoznacznie wskazuje, że decyzja wydana przez organ 18 kwietnia 2019 r. jest prawidłowa, a skarżąca prowadziła działalność określoną w art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji.

Mając na uwadze podniesione zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu z 6 kwietnia 2022 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z 12 stycznia 2022 r., a w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji z 18 kwietnia 2019 r., a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego. W ocenie skarżącej nie sposób uznać, by zamieszone w Internecie, niczym nie potwierdzone, informacje prasowe mogły stanowić podstawę wznowienia postępowania administracyjnego. Ponadto brak kategorycznych, logicznych twierdzeń uzasadniających decyzję organu co do obdarzenia walorem wiarygodności zeznań złożonych w toku postępowania wznowieniowego, a także brak racjonalnych powodów przyjęcia za wiarygodne zupełnie odmiennych i pozostających w sprzeczności wobec zgromadzonego materiału dowodowego zeznań świadków. Podkreślono, że przy ocenie przesłanek wznowienia postępowania, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. najistotniejszym warunkiem jest - aby dana okoliczność lub nowy dowód mógł stanowić podstawę do wznowienia postępowania – to, że musi on istnieć w dacie wydania decyzji ostatecznej. Wskazano, że za "nową okoliczność" w rozumieniu tego przepisu nie może być uznana inna od dokonanej przez organ w pierwotnym postępowaniu ocena znanych wówczas temu organowi okoliczności i dowodów, gdyż w takiej sytuacji nie ma miejsca ujawnienie nowych okoliczności lub dowodów, a tylko odmienna ocena tego samego stanu faktycznego. Podniesiono, że świadkowie składali zeznania z pouczeniem o odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań, a zatem byli w pełni świadomi konsekwencji prawnych. Całkowicie nielogiczne jest wnioskowanie organu podważające wiarygodność złożonych ówcześnie przez świadków oświadczeń, tym bardziej, że organ w zaskarżonej decyzji w sposób wybiórczy jedynie część zeznań uznał za wiarygodne, nie uzasadniając tego w żaden sposób. Skarżąca podniosła, że ocena spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej jest możliwa wyłącznie po prawidłowym ustaleniu i wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na istotne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Podano, że organ zawiadomił Prokuraturę Rejonową (...) o podejrzeniu popełnienia przez skarżącą przestępstwa, wyczerpującego znamiona czynu zabronionego określonego w: art. 233 § 1 k.k., art. 2& § 1 k.k. oraz art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 271 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.

Na rozprawie zdalnej przeprowadzonej 25 października 2022 r. pełnomocnik organu podał, że postanowieniem z 2 sierpnia 2022 r. prokuratura wszczęła postępowanie w sprawie podejrzenia o składanie zeznań przez skarżącą. W związku z tym pełnomocnik skarżącej dodatkowo podniósł zarzut naruszenia przez organ art. 97 pkt 4 k.p.a. wskazując, ze organ winien zawiesić swoje postępowanie z uwagi na postępowanie toczące się przed prokuraturą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja wydana w trybie wznowieniowym, którą organ uchylił swoją decyzję ostateczną i odmówił skarżącej potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Przy czym jako podstawę wznowieniową wskazano art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Podnieść zatem należy, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w której ją wydano, było dotknięte wadą przewidzianą w art. 145 § 1, art. 145a § 1 lub art. 145b § 1 k.p.a. Jedną z przesłanek wznowienia postępowania jest przesłanka, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ wznawia postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną jeżeli wyjdą na jaw istotne nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 października 2010r. (sygn. akt II GSK 889/09, dostępny w Internecie) wznowienie postępowania jest instytucją szczególną stanowiącą wyjątek od zasady trwałości decyzji, a więc wykładnia przepisów określających warunki wznowienia musi być ścisła. Konsekwencją przyjęcia wykładni ścieśniającej jest, że okoliczności, o których stanowi przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. mają być istotne, a więc mogące mieć wpływ na wynik sprawy, a ponadto muszą ujawnić się po wydaniu decyzji, co oznacza, że dowody na istnienie tych okoliczności nie mogą znajdować się w aktach sprawy administracyjnej zakończonej wydaniem decyzji podlegającej wznowieniu. Wiedza organu o nowych okolicznościach musi mieć konkretne źródło, nie może wynikać z przypuszczeń, domysłów, lecz powinna znajdować oparcie w istniejących dowodach, które posłużą w toku wznowionego postępowania udowodnieniu nowych okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok NSA z 21 lipca 2022 r., sygn. akt III OSK 4703/21, dostępny w Internecie). Ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody muszą charakteryzować się przymiotem nowości (nie wystarczy fakt, iż organ ich wcześniej po prostu nie analizował, bądź analizował, ale błędnie), mieć istotne znaczenie dla sprawy (wpływać na zmianę treści decyzji), istnieć w dniu wydania decyzji ostatecznej i być nieznane organowi wydającemu tę decyzję oraz stronie lub będąc znanymi stronie, zostać po raz pierwszy przez nią zgłoszone (por. wyrok NSA z 19 maja 2022 r., sygn. akt I GSK 2509/18, dostępne w Internecie). Nie można zatem uznać za nowe, tj. nieznane organowi, okoliczności i dowody, którymi organ dysponował i które wynikały z akt sprawy, lecz z którymi się nie zapoznał, albo które niewłaściwie ocenił. Ponadto wznowienie postępowania, w ramach którego dopuszczalna jest weryfikacja decyzji ostatecznej w trybie nadzwyczajnym, nie może wykorzystywana do ponownej merytorycznej kontroli decyzji ostatecznej wydanej w postępowaniu zwyczajnym, ponieważ nie jest to kontynuacja postępowania zwyczajnego, a odrębne, nadzwyczajne postępowanie.

W przedmiotowej sprawie organ wskazał, że zaistniała przesłanka wznowienia postępowania, określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Przy czym za taką okoliczność uznano fakt, że w publikacji internetowej niektórzy świadkowie, których oświadczenia lub zeznana były istotne dla podjętego rozstrzygnięcia o przyznaniu skarżącej statusu działacza opozycji antykomunistycznej, podali informacje dotyczące aktywności skarżącej w opozycji antykomunistycznej, odmienne od tych, które przedstawili w toku postępowania. W ocenie Sądu nie jest to żadna nowa okoliczność nieznana organowi, czy też nowy dowód. Organ dokonał jedynie ponownej, odmiennej oceny wiarygodności zeznań złożonych przez świadków, po ich ponownym przesłuchaniu. W tej sytuacji postępowanie przeprowadzone przez organ nie miało charakteru postępowania wznowieniowego. Była to kontynuacja postępowania zwyczajnego, która doprowadziła do weryfikacji stanowiska organu, a tym samym do podjęcia odmiennej decyzji. Takie postępowanie jest jednak niedopuszczalne.

Zważyć jednak należy, że w przedmiotowej sprawie faktycznie część świadków zmieniła swoje zeznania w stosunku do zeznań składanych w toku postępowania zwyczajnego. Przy czym zarówno w postepowaniu zwyczajnym, jak i wznowieniowym świadkowie ci byli przesłuchiwani pod groźbą odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. W związku z tym zachodzi podejrzenie, że mogło dojść do sfałszowania dowodów, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności. W takim wypadku jednak podstawą wznowienia i prowadzenia postępowania wznowieniowego nie jest art. 145 §1 pkt 5 k.p.a., lecz art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Jednakże z treści art. 145 § 2 i 3 k.p.a. wynika, że aby analizowana przesłanka wznowienia mogła mieć w sprawie zastosowanie, sfałszowanie dowodu musi być potwierdzone orzeczeniem sądu lub innego organu. Warunek ten uzasadniony jest ustawowym podziałem kompetencji organów państwowych, następstwem czego jest wyłączenie możliwości orzekania organów właściwych w sprawie wznowienia postępowania o przestępstwie, jakim jest fałsz dowodów (por. wyrok WSA w Szczecinie z 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 1006/20, dostępne w Internecie). Zwolnienie z obowiązku wykazania fałszerstwa dowodów lub wydania decyzji w wyniku przestępstwa będzie miało miejsce wtedy, gdy owo fałszerstwo lub przestępstwo jest oczywiste, a przy tym zagrożone są najbardziej chronione dobra: życie lub zdrowie ludzkie, bądź grozi powstanie poważnej szkody dla interesu społecznego. (tak. Chróścielewski Wojciech. Art. 145. W: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wolters Kluwer, 2019.). Można także wznowić postępowanie w przypadku, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa (art. 145 § 3 k.p.a).

Z informacji podanej w odpowiedzi na skargę, jak też udzielonej przez pełnomocnika organu na rozprawie wynika, że dopiero zostało wszczęte postępowanie prokuratorskie w sprawie podejrzenia składania fałszywych zeznań. Zatem z całą pewnością ani w chwili wszczęcia postępowania, ani też w jego toku nie istniało jeszcze orzeczenie sądu potwierdzające sfałszowanie dowodu. W tej sytuacji wszczęcie i prowadzenie postępowania wznowieniowego byłoby dopuszczalne, o ile zaistniałyby okoliczności, o których mowa w art. 145 § 2 lub 3 k.p.a. Organ jednak na takie okoliczności się nie powołał, ani ich nie wskazał. W związku z tym brak jest podstaw do oceny, czy w tych okolicznościach faktycznie istniały podstawy do wszczęcia i prowadzenia postępowania wznowieniowego. Należy zaś podkreślić, że uchylenie lub zmiana decyzji w trybie wznowieniowym może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy nie ulega wątpliwości, że w sprawie zaistniały podstawy do wznowienia postępowania.

Natomiast pełnomocnikowi skarżącej należy wyjaśnić, że Sąd oddalił złożony przez niego w toku rozprawy wniosek o wystąpienie do Prokuratury o przekazanie akt sprawy, a także o zawieszenie postępowania sądowego do czasu zakończenia postępowania przez Prokuraturę, gdyż z wyżej wskazanych względów okoliczności te nie mają znaczenia do wydania orzeczenia w przedmiotowej sprawie. Takie znaczenie miałoby jedynie rozstrzygnięcie właściwego sądu w sprawie dotyczącej zarzutu składania fałszywych zeznań, które – jak wynika z podanych informacji – jeszcze nie zapadło.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wysokość uiszczonego wpisu oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego ustalone stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jednolity Dz.U. z 2018 r. poz. 265).