Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1111/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska, Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek, Zbigniew Rausz (spr.), Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2005r. sygn. akt 4 II SA/Wr 1168/03 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. przyznaje od Skarbu Państwa na rzecz adw. A. S. wynagrodzenie wraz z należnym podatkiem od towarów i usług w łącznej kwocie 329,40 zł (trzysta dwadzieścia dziewięć złotych i 40/100) oraz 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) poniesionych wydatków tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego.

Jak wskazał Sąd w zaskarżonym wyroku, w dniu 4 marca 2003 r. E. S. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie zasiłku okresowego w wysokości odpowiadającej kwocie kryterium dochodowego, podając że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku od dnia 8 lutego 2003 r. Przyznanie świadczenia jest dla niego konieczne do utrzymania się "na poziomie ludzkim nieuwłączającym godności człowieka". W trakcie wywiadu środowiskowego wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i jest zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy.

Decyzją z dnia [...] nr OPS [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] odmówił przyznania E. S. zasiłku okresowego z powodu braku środków na powyższy cel. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zasiłek okresowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach realizacji zadań z zakresu administracji rządowej, zleconych gminie i nie ma on charakteru publicznego prawa podmiotowego. Zasiłek ten ma charakter fakultatywny, gdyż jest przyznawany nie tylko z uwagi na potrzeby i uprawnienia wnioskodawcy, ale również stosownie do posiadanych przez OPS środków finansowych. Obecnie OPS otrzymuje wyłącznie środki na wypłaty świadczeń obligatoryjnych i nie posiada środków na zasiłki okresowe. W związku z powyższym w bieżącym roku nie wypłacono zasiłków okresowych i sytuacja ta nie ulegnie w najbliższym czasie zmianie. Ponadto wskazano, że wnioskodawca jest mężczyzną w pełni sił, posiadającym kwalifikacje zawodowe elektryka. Nie poszukuje jednak pracy, a jego aktywność przejawia się w pisaniu wniosków, odwołań i skarg.

W odwołaniu od decyzji wnioskodawca zarzucił naruszenie przepisów Konstytucji RP oraz zniesławienie jego dobrego imienia i narażenie jego osoby na utratę zaufania opinii publicznej i organów państwowych.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, nie stwierdzając uchybień mających wpływ na treść decyzji organu I instancji.

W skardze na decyzję skarżący zarzucił, że na rynku pracy brak jest możliwości zatrudnienia, w związku z czym pozostaje bez pracy nie z własnej woli. Ośrodek Pomocy odmówił udzielenia pomocy na rehabilitację zdrowotną, pomimo zapewnienia przez skarżącego o przedstawieniu rachunków po zakończeniu rehabilitacji. Skarżący zarzucił, że systematycznie zażywa leki przeciwbólowe, jednakże o swoich schorzeniach nie zamierza rozmawiać z pracownikami Ośrodka, ponieważ nie posiadają w tym zakresie stosownych kwalifikacji. Według skarżącego znajduje wobec niego zastosowanie art. 67 ust. 2 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę zważył, iż stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Oznacza to, że pomoc społeczna adresowana jest do osób, które nie są w stanie zapewnić sobie środków utrzymania korzystając z własnych możliwości i uprawnień. Natomiast zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, brak możliwości zatrudnienia. Jednakże potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 2 ust. 4). Należy podkreślić, że w przypadku zasiłku okresowego przepisy ustawy o pomocy społecznej nie nakładają na organy pomocy społecznej obowiązku jego przyznania, lecz stanowią, że zasiłek ten może zostać przyznany. Oznacza to, że kwestia przyznania zasiłku została pozostawiona uznaniu organów pomocy społecznej. Uznanie to nie może mieć dowolnego charakteru, lecz powinno być uzasadnione sytuacją osoby potrzebującej pomocy oraz możliwościami finansowymi ośrodka pomocy społecznej. Organ przyznający zasiłek nie jest bowiem zobowiązany do spełnienia wszelkich żądań strony, która musi liczyć się również z tym, że zasiłek okresowy nie będzie przyznany.

Organy obu instancji odmówiły skarżącemu przyznania zasiłku okresowego z powodu braku środków finansowych. W ramach kontroli zaskarżonej decyzji Sąd zobowiązany był więc do rozważenia, czy w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji rzeczywiście nie dysponował niezbędnymi środkami finansowymi do przyznania skarżącemu zasiłku okresowego. Okoliczność dotycząca ograniczonych możliwości płatniczych organu pomocy społecznej powinna jednoznacznie wynikać z ustaleń dokonanych przez organ. Przyznawanie i wypłata zasiłków okresowych jest jednym z zadań z zakresu administracji rządowej zleconych gminie. Na realizację zadań zleconych gmina otrzymuje dotację w ograniczonej wysokości. Jak wynika z uzasadnień zaskarżonych decyzji Gmina otrzymała wyłącznie środki na wypłatę świadczeń obligatoryjnych, w związku z czym nie wypłacała świadczeń fakultatywnych z uwagi na brak środków przyznanych na ten cel. Zasiłki okresowe nie były przyznawane i żadna z ubiegających się o pomoc w tej formie osób nie otrzymała świadczenia. Mając na uwadze powyższe okoliczności należy stwierdzić, że organy rozpatrujące niniejszą sprawę nie naruszyły przepisów ustawy o pomocy społecznej, odmawiając udzielenia skarżącemu przyznania zasiłku okresowego.

Skargę kasacyjną na powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2005 r. złożył E. S. wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Pełnomocnik skarżącego, jako podstawę kasacyjną wskazał art. 174 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: u.p.p.s.a.), zarzucając naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 106 § 3 u.p.p.s.a., polegające na zaniechaniu przeprowadzenia dowodów niezbędnych dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie,

b) art. 141 § 4 u.p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c u.p.p.s.a., polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd, iż organy administracji naruszyły w sprawie art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a.

Jak podniesiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, WSA we Wrocławiu oparł rozstrzygnięcie na ustaleniu faktycznym, iż OPS w [...] nie dysponował środkami finansowymi na wypłatę zasiłków okresowych. Ustalenie to Sąd oparł jednak tylko na deklaracji organów administracyjnych obu instancji, że środków takich faktycznie nie było. SKO w [...] nie przedstawiło żadnych dowodów na poparcie tego twierdzenia faktycznego. Należy zważyć, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym organ administracji staje się stroną postępowania i jako taki winien przedkładać dowody na poparcie swoich twierdzeń faktycznych. SKO w [...] winno więc było przedłożyć i udokumentować dane dotyczące sytuacji finansowej OPS w [...], tj. ilość posiadanych środków przeznaczanych na poszczególne rodzaje pomocy i stopień ich wykorzystania, liczby osób ubiegających się o pomoc, kryteria rozdziału pieniędzy etc. Poprzestanie na samych deklaracjach organów administracji nie pozwalało na rzetelną ocenę przez WSA we Wrocławiu, czy zaskarżane decyzje administracyjne były merytorycznie trafne. Stanowi to naruszenie przez Sąd I instancji art. 106 § 3 u.p.p.s.a., polegające na zaniechaniu przeprowadzenia dowodów niezbędnych dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie - które nastąpiło pomimo, że Sąd ten sam dostrzegł i wyartykułował potrzebę zgromadzenia takich dowodów (str. 5 uzasadnienia wyroku).

Niezależnie od powyższego, analogicznym brakiem dowodowym są objęte obie decyzje organów administracji w nin. sprawie. W ich uzasadnieniach również bowiem nie wskazano żadnych okoliczności faktycznych ani dowodów wskazujących na deklarowany brak środków na zasiłki w budżecie OPS w [...] - wbrew normom wynikającym z art. art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a. Przeoczenie przez Sąd I instancji tych braków decyzji stanowi naruszenie art. 141 § 4 u.p.p.s.a. oraz w szczególności art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. Z ostrożności nadmieniano, że skarżący nie został w toku sprawy pouczony w trybie art. 6 u.p.p.s.a. o skutkach procesowych wynikających z art. 230 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 u.p.p.s.a. - nie można więc przyjąć, że swym milczeniem przyznał fakt braku w OPS środków na wypłatę dochodzonego przezeń zasiłku. Dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego co do deklarowanego braku środków na świadczenia nieobligatoryjne może stać się aktualna kwestia zbadania (nie dokonanego przez Sąd I instancji), czy skarżący spełnia ustawowe przesłanki udzielenia mu żądanych świadczeń. Zdaniem skarżącego spełnia on te przesłanki. Kryterium dochodowego strona przeciwna nawet nie kwestionowała, zaś zarzut rzekomej pasywności skarżącego w samodzielnym poszukiwaniu źródeł dochodów jawi się jako chybiony - choćby w świetle dowodów z dokumentów, świadczących o tym, że skarżący poszukiwał pracy (k. 93 i 94 akt).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Dokonując oceny zasadności skargi kasacyjnej wniesionej przez E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 16 grudnia 2005 r., o którym wyżej mowa, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Postawiony w podstawie kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskutek nieprzeprowadzenia dowodów niezbędnych dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie uznać należy za chybiony. Powołany przepis stanowi, że Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Przeprowadzenie zatem dowodu z dokumentu jest niezbędne, jeżeli bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości, przy czym należy zauważyć, że dopuszczenie nowego dowodu uzupełniającego z dokumentu jest w świetle omawianego przepisu uprawnieniem a nie obowiązkiem sądu. Art. 106 § 3 nie może służyć do podważenia ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności, które by uzasadniały zastosowanie przez Sąd trybu przewidzianego w art. 106 § 3. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w tej sprawie nie wystąpiły istotne wątpliwości, których wyjaśnienie wymagałoby od Sądu I instancji przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentu. Organ pomocy społecznej odmowę przyznania E. S. wnioskowanego zasiłku okresowego uzasadnił brakiem środków na tego rodzaju świadczenia co spowodowało, że w roku 2003 do czasu rozpoznania wniosku skarżącego nikt z ubiegających się o zasiłki okresowe, zasiłku w tej formie nie otrzymał. Stanowisko organu w tym względzie nie nasuwało wątpliwości, tym bardziej że sam zainteresowany w odwołaniu - z 9 kwietnia 2003 r. - od decyzji organu I instancji nie zarzucał, że nie jest prawdą twierdzenie, iż organ nie posiada odpowiednich środków finansowych na zasiłki okresowe. Nie było więc potrzeby przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu, któryby fakt ten miał potwierdzić. Stąd też za nieuzasadniony trzeba uznać także zarzut naruszenia przez Sąd art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegający zdaniem skarżącego na niedostrzeżeniu, że organy administracji naruszyły przy deklarowaniu braku środków finansowych w budżecie OPS w [...] na zasiłki okresowe postanowienia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. - ponieważ organy orzekające w sprawie normom tym nie uchybiły. Organ pomocy społecznej w uzasadnieniu swej decyzji z [...] nie tylko podał z jakiego powodu - braku środków finansowych - nie przyznał E. S. wnioskowanego świadczenia ale też wskazał, że rozmiar środków przeznaczonych na realizacje zadań z pomocy społecznej z zakresu administracji rządowej zleconych ustawą do realizacji gminom, a takim jest wnioskowany przez skarżącego zasiłek okresowy, wystarcza zaledwie na uregulowanie świadczeń obligatoryjnych - które gmina musi realizować - do których zasiłki okresowe nie należą. Nie miał organ natomiast w ogóle środków na przyznawanie zasiłków okresowych i jak podał nic nie wskazywało by sytuacja w tym zakresie w najbliższym czasie uległa poprawie. Wyjaśnienia organu co do braku środków finansowych są jasne i przekonywujące i nie ma żadnych podstaw po temu by je kwestionować.

Prowadzi to do wniosku, że skarga kasacyjna nie może być uznana za zasadną.

Z tego względu na podstawie art. 184 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.