Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 136/00
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2001-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 2 pkt 2, art. 89 par. 1 pkt 2, art. 89 par. 2 pkt 1, art. 107 pkt 1-2, art. 109, art. 211 par. 1, art. 211 par. 3 pkt 3-4
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz. 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
Teza: W razie powstania tzw. długu celnego w przywozie, w wypadku usunięcia spod dozoru celnego towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym /art. 211 par. 1 w związku z art. 3 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny - Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./, osoba, która zobowiązana jest do wykonywania obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej składu celnego /przesłanka obiektywna/, staje się z mocy prawa dłużnikiem i za powstały dług celny ponosi ona odpowiedzialność na zasadzie ryzyka /art. 211 par. 3 pkt 4 Kodeksu celnego/, odmiennie aniżeli pozostali dłużnicy, których dotyczy art. 211 par. 3 pkt 1-3 Kodeksu celnego. W przeciwnym razie ryzyko utraty towaru wprowadzonego na polski obszar celny, od którego nie została uiszczona należność celna, musiałoby ponosić państwo.

TEZY

W razie powstania tzw. długu celnego w przywozie, w wypadku usunięcia spod dozoru celnego towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym /art. 211 par. 1 w związku z art. 3 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny - Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./, osoba, która zobowiązana jest do wykonywania obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej składu celnego /przesłanka obiektywna/, staje się z mocy prawa dłużnikiem i za powstały dług celny ponosi ona odpowiedzialność na zasadzie ryzyka /art. 211 par. 3 pkt 4 Kodeksu celnego/, odmiennie aniżeli pozostali dłużnicy, których dotyczy art. 211 par. 3 pkt 1-3 Kodeksu celnego. W przeciwnym razie ryzyko utraty towaru wprowadzonego na polski obszar celny, od którego nie została uiszczona należność celna, musiałoby ponosić państwo.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi "EIC" Spółki z o.o. w W. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 30 października 1998 r., (...) w przedmiocie wymiaru należności celnych na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 stycznia 2000 r. V SA 2334/98 - uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Urzędu Celnego w W. w dniu 30 stycznia 1998 r. objął, na wniosek "EIC" Sp. z o.o., procedurą składu celnego towar w postaci sprzętu elektronicznego. Towar złożono w składzie celnym "A." Barbara N. Na mocy porozumienia z dnia 6 stycznia 1998 r. zawartego pomiędzy "EIC" Sp. z o.o. a "A." Barbara N., korzystająca ze składu celnego Spółka otrzymała prawo dostępu do pomieszczeń składu celnego i złożonych tam towarów.

W dniu 19 marca 1998 r. ujawniono na podstawie spisu towarów, że część towarów objętych procedurą składu celnego została skradziona i nielegalnie wprowadzona do obrotu na polskim obszarze celnym.

Organ celny pierwszej instancji postanowieniem z dnia 18 maja 1998 r. wszczął postępowanie celne, a następnie decyzją z dnia 24 czerwca 1998 r. (...) obliczył kwotę długu celnego za towar usunięty spod dozoru celnego.

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzja z dnia 30 października 1998 r. utrzymał w mocy zaskarżona odwołaniem "EIC" Sp. Z o.o. powyższą decyzję. W ocenie Prezesa Głównego Urzędu Ceł obowiązki korzystającego i prowadzącego skład celny wynikające z tej procedury określone zostały w art. 107 i art. 109 Kodeksu celnego oraz w przepisach rozdziału 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 1 grudnia 1997 r. w sprawie gospodarczych procedur celnych i procedur uproszczonych /Dz.U. nr 147 poz. 989 ze zm./. Zarówno korzystający jak i prowadzący skład celny zobowiązani są do dopełnienia wszelkich starań w celu zapewnienia tożsamości towarów złożonych w składzie celnym i zapobieżenie sytuacji, które mogą doprowadzić do usunięcia składowanego towaru spod dozoru celnego. W przypadku usunięcia towaru celnego w stosunku do usuniętego towaru powstaje zgodnie z art. 211 par. 1 Kodeksu celnego dług celny w przywozie, zaś w myśl art. 211 par. 3 pkt 4 Kodeksu celnego dłużnikami są osoby zobowiązane do wykonania obowiązków wynikających z czasowego składowania towarów lub wynikających ze stosowania procedury celnej, która towar został objęty.

Zdaniem Prezesa Głównego Urzędu Ceł dla ustalenia osób zobowiązanych do zapłaty długu celnego nie ma znaczenia kwestia ważności porozumienia zawartego miedzy korzystającym i prowadzącym skład celny. Postanowienia zawarte w porozumieniu odnoszące się do odpowiedzialności za utracony towar, nie wyłączają odpowiedzialności prowadzącego skład celny za zapewnienie, aby towary złożone w składzie celnym nie zostały usunięte spod dozoru celnego oraz za wykonanie obowiązków wynikających ze składowania towarów objętych procedura składu celnego. Ponadto skoro pozwolenie na prowadzenie składu celnego może określać, że odpowiedzialność, o której mowa w art. 107 pkt 1 i 2 Kodeksu celnego ponosi jedynie korzystający ze składu, to oznacza, iż umowa pomiędzy prowadzącym a korzystającym nie może wykluczyć odpowiedzialności korzystającego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 stycznia 2000 r. V SA 2334/98 uchylił zaskarżoną przez "EIC" Sp. z o.o. powyższą decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w stosunku do "EIC" Sp. z o.o.

W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżona decyzja w części dotyczącej Spółki wydana została z naruszeniem prawa, a zwłaszcza naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdził, że z dowodów zawartych w aktach bezspornie wynika, że skarżąca Spółka uzyskała pozwolenie na korzystanie z procedury składu celnego w okresie od dnia 27 stycznia 1998 r. do dnia 31 grudnia 1999 r. ze wskazaniem, iż towary jej w postaci wyrobów elektronicznych i elektrycznych powszechnego użytku składane będą w Składzie Celnym "A.", prowadzonym przez Barbarę N. W umowie z dnia 22 grudnia 1997 r. zawartej pomiędzy skarżącą a Składem Celnym "A." określono warunki, miejsce składowania i przechowywania towarów przekazanych przez Spółkę korzystającą z procedury składu celnego.

Nie ulega także wątpliwości, że w okresie od 6 stycznia do 30 kwietnia 1998 r. Skład Celny "A." umożliwił skarżącej nieograniczony dostęp do pomieszczeń, w których złożone były towary przekazując jej klucze. Dnia 19 marca 1998 r. okazało się, że część sprzętu elektronicznego, objętego procedurą składu celnego została skradziona i nielegalnie wprowadzona do obrotu na polski obszar celny, zaś przeprowadzone śledztwo nie doprowadziło do ustalenia sprawców kradzieży i zostało umorzone postanowieniem z dnia 24 lipca 1998 r.

Sąd podzielił pogląd Prezesa Głównego Urzędu Ceł, że korzystający ze składu celnego jest odpowiedzialny za wykonywanie obowiązków wynikających z objęcia towarów procedurą składu celnego /art. 109 Kodeksu celnego/ a także jest dłużnikiem z tytułu zobowiązania do wykonania obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar został objęty /art. 211 par. 3 pkt 4 Kodeksu celnego/. Przepisy te mające charakter norm ogólnych i blankietowych, mogą stanowić podstawę odpowiedzialności za dług celny. Zastosowanie ich wobec korzystającego ze składu celnego wymaga jednak dokładnych i konkretnych ustaleń wskazujących na naruszenie przez podmiot ten obowiązków wynikających z objęcia towarów procedurą składu celnego, lub że stosowania procedury celnej, którą towar został objęty. Sąd stwierdził, że niezbędne jest także ustalenie związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem tych obowiązków a skutkiem, który w niniejszej sprawie polega na usunięciu składowanego towaru spod dozoru celnego i wprowadzeniu go do obrotu na polski obszar celny.

W rozpoznawanej sprawie, ustaleń takich z naruszeniem art. 122 ustawy - Ordynacja podatkowa nie dokonano, co uniemożliwia ustosunkowanie się do zarzutu skarżącej, która kwestionuje zasadność solidarnego obciążenia jej długiem celnym. Ponadto Sąd zauważył, że istnieje sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem zawartym w zaskarżonej decyzji a jej uzasadnieniem. Utrzymana w mocy decyzja organu I instancji nie zawiera rozstrzygnięcia w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności skarżącej za dług celny, natomiast organ odwoławczy bez skorygowania zaskarżonej decyzji stwierdził jedynie w uzasadnieniu, że solidarna odpowiedzialność Spółki wynika z art. 221 Kodeksu celnego.

Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższy wyrok rewizją nadzwyczajną, w której zarzucił rażące naruszenie art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w związku z art. 211 par. 3 pkt 4 Kodeksu celnego i wniósł o uchylenie powyższego wyroku i oddalenie skargi.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości bezspornym jest, że część towaru objętego wnioskiem "EIC" Sp. z o.o. o zastosowanie procedury składu celnego, została usunięta spod dozoru celnego. Przepis art. 211 par. 1 i par. 2 Kodeksu celnego określa, że dług celny w przywozie powstaje w wypadku usunięcia spod dozoru celnego towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym, z chwila usunięcia towaru spod dozoru celnego. Zgodnie z przepisem art. 211 par. 3 pkt 1-3 Kodeksu celnego dłużnikami są osoby, które usunęły, uczestniczyły w usunięciu towaru spod dozoru celnego oraz nabyły, posiadały lub są w posiadaniu takiego towaru. Inne jest natomiast źródło odpowiedzialności osób, o których mowa w pkt 4 tego przepisu. Odpowiedzialność tych osób wynika z samego faktu korzystania z określonej procedury celnej. Na mocy tego przepisu dłużnikiem jest osoba zobowiązana do wykonywania obowiązków wynikających z czasowego składowania towarów lub wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar został objęty. Minister Sprawiedliwości jest przekonany, że na mocy przepisu art. 211 par. 3 pkt 4 Kodeksu celnego dłużnikiem jest "EIC" Sp. z o.o., tj. podmiot korzystający z procedury składu celnego, który staje się dłużnikiem w momencie usunięcia towaru spod dozoru celnego.

Bez znaczenia jest, czy zdarzenie, z którym przepisy Kodeksu celnego łącz, powstanie długu celnego było wynikiem działania tego podmiotu lub osób trzecich, jak również czy było to działanie celowe czy też efekt niedbalstwa lub niedochowania należytej staranności. Osoba korzystająca z procedury celnej, prowadząca działalność gospodarcza w zakresie przywozu towarów na polski obszar celny, ponosi odpowiedzialność na zasadzie ryzyka. Organy celne nie jest obowiązane do badania, czy i w jakim stopniu korzystający z procedury celnej przyczynił się do niewykonania określonych obowiązków.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.

Korzystanie z procedury składu celnego /art. 89 par. 1 pkt 2 i par. 2 pkt 1 Kodeksu celnego/ jest prawem importera, z którego wynikają określone ustawą uprawnienia /art. 102 oraz art. 114-118 Kodeksu celnego/, a także szczególne obowiązki /art. 109 w związku z art. 107 oraz art. 3 par. 1 pkt 1 Kodeksu celnego/, których celem jest zapewnienie, aby towary złożone w składzie celnym nie zostały usunięte spod tzw. dozoru celnego. W rezultacie, w razie powstania tzw. długu celnego w przywozie, w wypadku usunięcia spod dozoru celnego towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym /art. 211 par. 1 w związku z art. 3 par. 1 pkt 2 Kodeksu celnego/, osoba, która zobowiązana jest do wykonywania obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej składu celnego /przesłanka obiektywna/, staje się z mocy prawa dłużnikiem i za powstały dług celny ponosi ona odpowiedzialność na zasadzie ryzyka /art. 211 par. 3 pkt 4 Kodeksu celnego/, odmiennie aniżeli pozostali dłużnicy, których dotyczy art. 211 par. 3 pkt 1 - pkt 3 Kodeksu celnego. Dlatego trafny okazał się podniesiony w rewizji nadzwyczajnej zarzut rażącego naruszenia art. 211 par. 3 pkt 4 Kodeksu celnego, bowiem w rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że w czasie, gdy skarżąca korzystała z procedury celnej składu celnego, w wyniku usunięcia spod dozoru celnego części zgłoszonych przez skarżącą towarów, które objęte były procedurą składu celnego, powstał dług celny /art. 211 par. 1 i par. 2 Kodeksu celnego/.

W tej sytuacji, wbrew poglądowi prawnemu sformułowanemu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, zważywszy na to, że skarżąca nie przeniosła na inne osoby swych obowiązków wynikających ze składowania towarów objętych procedurą składu celnego /art. 104 par. 2 w związku z art. 96 Kodeksu celnego/, stała się ona z mocy ustawy dłużnikiem i odpowiada na zasadzie ryzyka za powstały dług celny /art. 211 par. 3 pkt 4 Kodeksu celnego/, solidarnie z prowadzącym ten skład celny /art. 221 w związku z art. 107 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 109 Kodeksu celnego/. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.