Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 222/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31 zq ust. 8 w zw. z art. 31zy ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka – Wiśniewska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia NSA Alicja Stępień, Protokolant Specjalista Dorota Zawiślińska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 lipca 2022 r. sprawy ze skargi B. s.c. – K. C., A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 sierpnia 2021 r. nr 100000/71/155548/2021/RDZ-B7/3/UTRZ w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 1 grudnia 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 czerwca 2021 r., sygnatura 100000/71/155548/2021/RDZ-B7/3.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 czerwca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład lub ZUS) odmówił spółce cywilnej B. (dalej: Spółka), której wspólnikami są K. C. i A. B. (dalej: Skarżący) prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że podany we wniosku PKD nie został potwierdzony w otrzymanym z GUS wykazie wg stanu na ostatni dzień miesiąca, w porównaniu do którego nastąpił spadek przychodu lub na ostatni dzień miesiąca go poprzedzającego. W konsekwencji Spółce nie przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu ww. składek za wnioskowany okres.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 31 sierpnia 2021 r. Zakład utrzymał w mocy swoje dotychczasowe rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu tej decyzji Zakład w pierwszej kolejności przywołał przepisy § 10 ust. 1 pkt 2, ust. 2, ust. 2a pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. poz. 371 i 713, dalej: rozporządzenie), zgodnie z którymi płatnika składek prowadzącego, na dzień 31 marca 2021 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodem 56.10.A, którego przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego lub w lutym 2020 r., lub we wrześniu 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r. zwalnia się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy: od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. Następnie Zakład wskazał, iż we wniosku RDZ-B7 z dnia 28 maja 2021 r. Spółka oświadczyła, iż na dzień 31 marca 2021 r. prowadziła przeważającą działalność oznaczoną kodem PKD 56.10.A i przychód z przeważającej działalności uzyskany w kwietniu 2021 r. był niższy o co najmniej 40% w porównaniu do przychodu uzyskanego we wrześniu 2020 r., jednakże zgodnie z danymi z rejestru REGON wskazany przez Spółkę kod PKD 56.10.A nie był jej przeważającym ani pozostałym rodzajem działalności we wrześniu 2020 r. Tym samym brak jest – w opinii Zakładu – możliwości porównania spadku przychodów uzyskanych w kwietniu 2021 r. do przychodu uzyskanego we wrześniu 2020 r. Z tych względów Zakład uznał, iż Spółce nie przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r.

Powyższa decyzja Zakładu została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku przez wspólników Spółki, tj. K. C. i A. B., którzy wnieśli o uchylenie jej oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS, działając przez pełnomocnika procesowego.

Zaskarżonej decyzji zarzucono rażące i oczywiste naruszenie przepisów postępowania, art. 7 k.p.a. i art. 6 k.p.a., tj. przez działanie z naruszeniem zasady prawdy materialnej i niewyjaśnienie istoty sprawy – przez brak weryfikacji, czy spełnione zostały merytoryczne przesłanki do zwolnienia Spółki z obowiązku opłacania składek, uzasadniany rzekomym brakiem możliwości porównania spadku przychodów uzyskanych w kwietniu 2021 r. do przychodu uzyskanego we wrześniu 2020 r.

W efekcie ww. naruszenia prawa procesowego doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. przez niewłaściwie zastosowanie norm prawnych przywołanego w treści decyzji rozporządzenia, polegające na przyjęciu istnienia formalnych wymogów prawnych nie wskazanych w treści powołanych przez ZUS w zaskarżonej decyzji norm prawnych, tj. wymogu, aby wymieniony w przepisach rozporządzenia kod PKD przeważającej działalności przedsiębiorcy wskazany na dzień 31 marca 2021 r. był także wskazany jako kod przeważającej działalności przedsiębiorcy w miesiącu wybranym do porównania i oceny spadku przychodów (we wrześniu 2020 r.) oraz błędne przyjęcie, że Spółka nie prowadziła we wrześniu 2020 r. działalności gastronomicznej, które zostało dokonane wyłącznie w oparciu o informacje z rejestru REGON dotyczącego spółki cywilnej, podczas gdy działalność taka w rzeczywistości była prowadzona od 2014 r., a jedynie na skutek braku komunikacji w ramach "jednego okienka" aktualizacje przedmiotu działalności składane w CEDIG przez wspólników spółki cywilnej, nie przenosiły się automatycznie do regonu spółki cywilnej. Podniesiono, że wspólnicy Spółki prowadzą działalność gospodarczą wyłącznie w formie spółki cywilnej, a więc przedmiot ich działalność określony w CEDIG jest przedmiotem działalności spółki cywilnej, który powinien być brany pod uwagę w postępowaniu związanym z zaskarżonymi decyzjami.

W dalszej części skargi wskazano, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek Spółka złożyła w związku z wejściem w życie przepisów tzw. "Tarczy antykryzysowej 9.0", tj. ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej: ustawa covidova) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19. Zgodnie z delegacją zawartą w ustawie covidovej, rozporządzenie, określające krąg podmiotów uprawnionych do pomocy, może m.in. odwoływać się do kodów, którymi oznaczona była, na dzień wskazany w rozporządzeniu, według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, pozarolnicza działalność gospodarcza płatników składek zwalnianych z tytułu nieopłaconych składek.

Zgodnie z rozporządzeniem oceny spełnienia warunku, w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności gospodarczej według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 31 marca 2021 r. (§ 10 ust. 3 rozporządzenia).

Przepisy Tarczy 9.0 określają, że zwolnienie z opłacania składek przysługuje płatnikowi składek prowadzącemu na dzień 31 marca 2021 r. działalność oznaczoną jako rodzaj przeważającej działalności o wskazanym w przepisach rozporządzenia kodzie PKD. Spółka spełnia ten wymóg od grudnia 2020 r., kiedy ujawniona została w rejestrze REGON – jako przeważający rodzaj działalności – działalność oznaczona kodem PKD 56.10.A (restauracje i inne stałe placówki gastronomiczne), wymienionym w przepisach rozporządzenia, które nie zawiera wymogu, aby również w miesiącu przyjętym do porównania wysokości przychodów ten sam kod PKD był wskazany jako rodzaj przeważającej działalności.

Tymczasem ZUS jako podstawę odmowy zwolnienia Spółki z obowiązku opłacania składek wskazuje na okoliczność, że kod PKD 56.10.A nie był przeważającym, ani pozostałym rodzajem jej działalności we wrześniu 2020 r. Zdaniem Skarżących organ formułuje w ten sposób – jako podstawę wydania decyzji odmownej – nie istniejący w przepisach wymóg, aby działalność o wymienionym w rozporządzeniu kodzie PKD była także wpisana jako działalność przeważająca w przyjętym do porównania "miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego lub w lutym 2020 r. lub we wrześniu 2020 r.". Wymóg taki nie wynika jednak z przepisów, a jego formułowanie stanowi nadinterpretację organu, która skutkuje naruszeniem praw Spółki i niezasadnym pozbawieniem jej prawa do pomocy pomimo poszkodowania wskutek pandemii COVID-19. Dodatkowo – w ocenie Skarżących – wymóg taki jest sprzeczny z brzmieniem § 10 ust. 3 rozporządzenia, definiującym datę jaką uwzględnia się dla oceny spełnienia warunku. Przepis ten wskazuje wprost, że uwzględnia się dane zawarte w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 31 marca 2021 r.

Skarżący zarzucili, że poprzestając na formalnym stwierdzeniu, że w przyjętym do porównania miesiącu wrześniu 2020 r. Spółka nie posiadała ujawnionego w REGON kodu PKD 56.10.A, organ nie dokonał merytorycznej analizy sprawy i nie zbadał, czy doszło do wymaganego przepisami spadku obrotów, stwierdzając jedynie, że "brak jest możliwości porównania spadku przychodów". Stwierdzenie to jest przy tym całkowicie niezgodne z rzeczywistością. Porównanie w sensie merytorycznym jest bowiem możliwe, a jedynie – co należy domniemywać z treści decyzji – organ jest zdania jakoby porównanie takie było wykluczone z przyczyn formalnych. Skarżący wskazują jednak, że Spółka działalność gastronomiczną prowadzi od ponad 7 lat, co znajduje potwierdzenie w przedłożonych organowi decyzjach o zatwierdzeniu zakładu Państwowego Inspektora Sanitarnego stwierdzających spełnienie wymagań sanitarno-higienicznych niezbędnych do prowadzenia działalności gastronomicznej (dla lokalu przy ul. [...] w G. decyzją PPIS w G. z dnia 11.03.2014 r., dla kawiarni w G. przy ul. [...], decyzją PPIS w G. z dnia 12.01.2016 r. i dla lokalu gastronomicznego w G. przy [...] decyzją PPIS w G.z dnia 30.03.2016 r.).

Wymienione obiekty wpisane są do Rejestru Zakładów Podlegającej Urzędowej Kontroli Organów PIS (odpowiednio pod numerami [...]). W lokalu w G.przy ul. [...] odbyły się dotychczas 2 kontrole sanitarne (w dniu 14.09.2017 r. i w dniu 01.10.2019 r.), w lokalu przy [...] także miały miejsce 2 kontrole (w dniu 23.03.2016 r. i w dniu 24.01.2018 r.), co potwierdza prowadzenie działalności gastronomicznej w tych lokalach. Spółka zatrudniała w nich pracowników lub zleceniobiorców w zakresie działalności gastronomicznej, co potwierdzają przedłożone organowi przykładowe umowy zlecenia obejmujące miesiąc wrzesień 2020 r. Spółka prowadziła w tych lokalach we wrześniu 2020 r. (tj. miesiącu przyjętym do porównania spadku przychodów) działalność gastronomiczną, tego samego rodzaju jak w dniu 31 marca 2021 r., i z działalności tej uzyskiwała przychody w rozumieniu przepisów podatkowych, o czym świadczą przedłożone na etapie postępowania przykładowe faktury zakupowe z września 2020 r. i marca 2021 r. oraz paragony z września 2020 r.

Skarżący podnieśli, że spółka cywilna nie jest odrębnym bytem prawnym. Podmiotem praw jest jedynie w zakresie podatku VAT oraz jako płatnik ZUS, zaś w pozostałym zakresie jako przedsiębiorcy traktowani są wspólnicy tej spółki. Wspólnicy (Skarżący), którzy prowadzą działalność gospodarczą wyłącznie w formie spółki cywilnej, już od 2014 r. mają w zakresie prowadzonej działalności uwzględnioną działalność gastronomiczną. Jedynie wskazanie rodzaju działalności (PKD) w rejestrach dotyczących Spółki było błędne. Błąd ten wynikał z przekonania wspólników, że zmiany zgłaszane przez nich do CEDIG ujawniane są także w rejestrze REGON w odniesieniu do spółki cywilnej. Wskazanie prawidłowego PKD w odniesieniu do spółki zostało jednak skorygowane w rejestrze REGON w grudniu 2020 r. (ze wskazaniem daty rozpoczęcia działalności w tym zakresie w październiku 2014 r.), o czym świadczy wydruk zmian wpisów do CEIDG dotyczący wspólników z 2014 r.).

Konkludując, skarżący stwierdzili, że we wrześniu 2020 r. Spółka prowadziła taką samą działalność jak w kwietniu 2021 r., możliwe jest zatem merytoryczne zbadanie, czy doszło do spadku przychodów z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych.

Końcowo Skarżący podnieśli, iż podstawowym prawem przedsiębiorców poszkodowanych pandemią COVID-19 jest przyznane przepisami prawo do uzyskania pomocy i wsparcia państwa w zakresie wynikającym z przepisów wprowadzanych jako tzw. "Tarcze antykryzysowe". Wprowadzenie "Tarczy 9.0" przesuwającej badanie kodu PKD z 30 listopada 2020 r. na 31 marzec 2021 r., miało umożliwić przedsiębiorcom, którzy mieli wpisane dla celów statystycznych błędne kody, wystąpienie o pomoc przy wykorzystaniu nowego rozporządzenia. Tymczasem badanie przez ZUS właściwości kodu PKD zarówno na dzień 31 marca 2021 r., jak i w miesiącu, do którego porównywane są obroty, pomimo braku istnienia takiego normatywnego wymogu i z tej formalnej przyczyny niedokonywanie w ogóle badania istnienia merytorycznych przesłanek zwolnienia (tj. czy doszło do spadku przychodów), skutkuje naruszeniem praw przedsiębiorcy i nieuzasadnionym pozbawieniem go prawa do wsparcia w związku z kryzysem wywołanym pandemią COVID-19.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku ze skierowaniem decyzji do niewłaściwego podmiotu oraz o umorzenie postępowania ze skargi z dnia 14 października 2021 r. na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Zakład wskazał, iż spółka cywilna nie ma przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym w rozumieniu art. 28 k.p.a. Nie może wobec tego skutecznie wszcząć postępowania administracyjnego, a w konsekwencji nie może też być adresatem decyzji administracyjnej (wyrok NSA 25 kwietnia 2003 r. IV SA 2659/01). Poinformował też, iż z ww. względów w dniu 4 lutego 2022 r. wydał decyzję o odmowie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za miesiące od grudnia 2020 r. do kwietnia 2021 r., wskazując prawidłowego adresata decyzji, tj. B. s.c. A. B., K. C.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części sąd stwierdza, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje także środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził naruszenia prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji ZUS z dnia 31 sierpnia 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 16 czerwca 2021 r.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zdaniem Sądu brak podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji, o co wniósł organ w odpowiedzi na skargę, wskazując na przyczynę określoną w art. 156 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm. Dalej: k.p.a.), tj. skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie przyjmuje się, że przepis art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. znajduje zastosowanie w razie błędnego ukształtowania stosunku prawnego, tj. wyznaczenia praw i obowiązków podmiotu, którego takie rozstrzygnięcie w ogóle nie dotyczy. Tym samym do stwierdzenia nieważności decyzji na ww. podstawie konieczne jest, by decyzja administracyjna rozstrzygała sytuację podmiotów, którzy nie powinni być jej adresatami. Innymi słowy przesłanka nieważności z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., polegająca na skierowaniu decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie ma miejsce wtedy, gdy decyzja określa prawa i obowiązki podmiotu innego, niż mający w sprawie interes prawny, tj. kształtuje sytuację prawną osoby, która w świetle norm prawa materialnego nie ma w danej sprawie administracyjnej ani interesu prawnego, ani obowiązku prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. (por. wyroki: NSA z dnia 29 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 2576/20, WSA w Poznaniu z dnia 7 grudnia 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 891/21, NSA z dnia 5 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 3135/19, WSA w Łodzi z dnia 13 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 162/21, WSA w Warszawie z dnia 8 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 1945/19, NSA z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 835/18).

Wskazać w tym miejscu należy, iż na gruncie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.) przymiot płatnika składek mogą mieć zarówno wspólnicy spółki cywilnej (jako przedsiębiorcy opłacający odrębnie składki za siebie), jak i sama spółka, w sytuacji gdy zatrudnia pracowników, za których ma obowiązek (jako pracodawca) naliczać i opłacać składki na ubezpieczenia społeczne. Spółka cywilna jako płatnik składek winna być zgłoszona w ZUS. Składając zgłoszenie, czyni to na formularzu ZUS ZPA przeznaczonym dla osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, podając własne indywidualne dane identyfikacyjne, takie jak NIP, REGON, nazwę, itp. Podkreślenia wymaga, iż spółka cywilna posiada odrębny numer NIP oraz REGON, a wspólnicy spółki mają własne numery NIP i REGON. Składki za pracowników są opłacane przez spółkę cywilną i to właśnie NIP tej spółki widnieje na deklaracjach składanych do ZUS, a nie NIP wspólników. Spółka cywilna traktowana jest przez ZUS jako odrębny od wspólników płatnik składek, który posiada w Zakładzie własne konto płatnika (inne niż konta poszczególnych wspólników) i jest na tym koncie przez Zakład rozliczany.

Stanowisko, zgodnie z którym to spółka cywilna, a nie jej wspólnicy, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne zatrudnionych w niej pracowników, niejednokrotnie wyrażone zostało w orzecznictwie. Wynika m.in. z wyroku Sądu Apelacyjnego III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt III AUa 198/13 (LEX nr 1383448), wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt II UK 449/13 (LEX nr 1451362) czy wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II UK 123/14 (LEX nr 1959543).

Tym samym należy przyjąć, iż wnioski o zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia, o których stanowią przepisy ustawy covidowej, mogą składać zarówno wspólnicy spółek cywilnych, jak i sama spółka cywilna (w zależności od tego czy dotyczą one składek na własne ubezpieczenie wspólników czy składek na ubezpieczenie pracowników zatrudnianych przez spółkę cywilną).

W niniejszej sprawie – co nie jest sporne pomiędzy stronami – wniosek taki złożyła spółka cywilna (a nie jej wspólnicy).

W tych okolicznościach faktycznych i w świetle rozróżnienia na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wspólników spółki cywilnej od samej spółki jako płatnika składek, nie można przyjąć w ocenie Sądu, iż zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca rozstrzygają sytuację prawną jednostki, która w świetle norm prawa materialnego nie ma ani interesu prawnego, ani obowiązku prawnego w danej sprawie administracyjnej, skoro to spółka cywilna jako płatnik (będący pracodawcą) składek na ubezpieczenia (za pracowników) jest zobowiązana do ich comiesięcznego obliczenia, pobrania i przekazania do ZUS czyli uiszczania (poprzez wpłacanie na odrębne konto w ZUS). Spółka cywilna ma oczywisty interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu toczącym się z wniosku o zwolnienie jej z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie.

W konsekwencji nie można zgodzić się z organem, iż zaskarżona decyzja zawiera kwalifikowaną wadę prawną przesądzającą o jej nieważności.

Na marginesie można wskazać, że ZUS w dniu 4 lutego 2022 r. wydał kolejną decyzję, co organ podniósł w odpowiedzi na skargę, ponownie odmownie rozstrzygając w przedmiocie złożonego przez Spółkę w dniu 18 maja 2021 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. Decyzją tą rozstrzyga wniosek pochodzący od spółki cywilnej, a nie wspólników. Decyzja wydana po dacie wniesienia skargi w dniu 18 października 2021 r. pozostaje poza sferą kognicji Sądu w niniejszej sprawie.

Przechodząc do oceny legalności decyzji w kontekście niekwalifikowanych naruszeń prawa podniesionych w skardze, Sąd stwierdza, iż podziela zawarte w niej zarzuty odnoszące się do niewłaściwego zastosowania przez ZUS prawa materialnego.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji (jak i decyzji ją poprzedzającej) stanowiły przepisy art. 31 zq ust. 8 w zw. z art. 31zy ust. 1 ustawy covidowej oraz § 10 ust. 1 pkt 2, 2 i 2a pkt 1 rozporządzenia.

Zgodnie z treścią ww. przepisów rozporządzenia (odnoszących się do odpowiednich okresów) zwalnia się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za okresy: od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za ten okres, na zasadach określonych w art. 31zo-31zx ustawy covidowej, z uwzględnieniem przepisów niniejszego rozdziału, płatnika składek prowadzącego, na dzień 31 marca 2021 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodem 56.10.A, którego przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego lub w lutym 2020 r., lub we wrześniu 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r.

Stosownie natomiast do przepisu § 10 ust. 3 rozporządzenia oceny spełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1, 2 i 2a, w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 31 marca 2021 r.

Prawidłowa wykładnia zacytowanych unormowań prowadzi do wniosku, iż zgodnie z ich jednoznacznym brzmieniem oceny spełnienia warunku w zakresie oznaczenia prowadzonej na dzień 31 marca 2021 r. przez płatnika składek działalności wg PKD dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 31 marca 2021 r.

Co więcej, należy zauważyć, iż w orzecznictwie (które winno być znane organowi) jednolicie przyjmuje się, że sformułowanie "działalność oznaczoną wg PKD 2007, jako rodzaj przeważającej działalności" należy odnosić do działalności rzeczywistej, faktycznie prowadzonej (por. wyroki: WSA w Szczecinie z dnia 17 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Sz372/21, WSA w Krakowie z dnia 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 572/21, WSA w Lublinie z dnia 22 września 2021 r. sygn. akt I SA/Lu 336/21, WSA w Gliwicach z dnia 17 listopada 2021 r. sygn. akt III SA/Gl 1100/21, WSA w Rzeszowie z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Rz 571/21, WSA w Olsztynie z dnia 1 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 670/21, WSA w Gdańsku z dnia 7 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 965/21, wszystkie dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sądy administracyjne wielokrotnie bowiem zwracały w swoich orzeczeniach uwagę na cel rozporządzenia z 26 lutego 2021 r., który wynika wprost z jego tytułu, jakim jest wsparcie uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19, a więc m.in. łagodzenie skutków społeczno-gospodarczych poprzez udzielanie przedsiębiorcom pomocy materialnej, mającej na celu zapobieżenie upadłości lub likwidacji działalności gospodarczej i miejsc pracy. Uwzględniając powyższe uregulowania prawne i cel zarówno ustawy covidowej, jak i rozporządzenia, sądy administracyjne prezentują stanowisko, że pomoc przewidziana w rozporządzeniu winna trafić do podmiotów, które faktycznie prowadziły jako przeważającą działalność objętą kodami w nim wskazanymi, zaś przychód z tej działalności był niższy co najmniej o 40%.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że na dzień 31 marca 2021 r. Spółka prowadziła przeważającą działalność gospodarczą oznaczoną kodem PKD 56.10.A, jak również, co istotne, bezsporne jest, że na dzień 31 marca 2021 r. podmiot o numerze rejestracyjnym REGON 222015900, tj. Spółka, w bazie rejestru REGON wpisany miała kod PKD przeważającej działalności 56.10.A, tj. kod wymieniony w rozporządzeniu, uprawniający do zwolnienia.

Powyższe ustalenia faktyczne, które jak wynika z zaskarżonej decyzji organ poczynił, winny doprowadzić go do dokonania dalszych ustaleń faktycznych w zakresie porównania i oceny spadku przychodów Spółki, co jednakże nie nastąpiło z uwagi na błędne zastosowanie przez organ wyżej przywołanych norm prawnych, polegające na przyjęciu kolejnego, nie zawartego w przepisach, a zatem nieistniejącego wymogu formalnego, aby również w miesiącu przyjętym do porównania wysokości przychodów, tj. we wrześniu 2020 r., ten sam kod PKD 56.10.A widniał w bazie rejestru REGON jako rodzaj przeważającej działalności prowadzonej przez Spółkę.

Sąd podziela podniesiony w skardze zarzut, że badanie przez ZUS właściwości kodu PKD zarówno na dzień 31 marca 2021 r., jak i w miesiącu, do którego porównywane są obroty, pomimo braku istnienia takiego normatywnego wymogu i z tej formalnej przyczyny niedokonywanie w ogóle badania istnienia merytorycznych przesłanek zwolnienia (tj. czy doszło do spadku przychodów), skutkuje naruszeniem praw przedsiębiorcy i nieuzasadnionym pozbawieniem go prawa do wsparcia w związku z kryzysem wywołanym pandemią COVID-19.

Oorgan nie dokonał żadnych ustaleń stanu faktycznego w zakresie rodzaju faktycznie prowadzonej przez Spółkę we wrześniu 2020 r. przeważającej działalności gospodarczej (pomimo przedłożenia organowi przez Spółkę w toku postępowania administracyjnego licznych dowodów na tę okoliczność), poprzestając jedynie na stwierdzeniu, iż zgodnie z danymi z rejestru REGON wskazany we wniosku przez Spółkę kod PKD 56.10.A nie był przeważającym ani pozostałym rodzajem prowadzonej przez nią działalności gospodarczej we wrześniu 2020 r., która to okoliczność – jak już wskazano powyżej – jest irrelewantna prawnie.

Powyższe działanie organu nosi cech naruszenia norm prawa proceduralnego, w szczególności art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oraz przepisu art. 80 k.p.a., stosownie z którym organ ten ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Stosownie zaś do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno

w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W ocenie Sądu i te regulacje zostały w toku postępowania naruszone przez organ poprzez brak odniesienia się do dowodów przedłożonych prze Spółkę.

W konsekwencji doszło również do zarzucanego w skardze naruszenia zasad praworządności (art. 6 k.p.a.) oraz prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zobowiązany będzie do zastosowania wykładni przepisów prawa materialnego dokonanej przez Sąd, co winno zostać poprzedzone przeprowadzeniem postępowania dowodowego w celu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie.

Biorąc pod uwagę wszystkie przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 czerwca 2021 r.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 265), zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego.