Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1745/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Szef Krajowej Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 119a § 1-3 i 5, art. 119c, art. 119e
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 6 ust. 1 pkt 10, art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a, art. 7, art. 12 ust. 1 i ust. 3-3e, art. 5 ust. 3, art. 25 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1888
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz, Sędziowie sędzia WSA Piotr Przybysz, asesor WSA Agnieszka Sułkowska (sprawozdawca), Protokolant sekretarz sądowy Michał Strzałkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2022 r. sprawy ze skargi L. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Aktywów Niepublicznych reprezentowanego przez A. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązana podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2017 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na rzecz L. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Aktywów Niepublicznych reprezentowanego przez A. S.A. z siedzibą w W. kwotę 26.530,00 zł (słownie: dwadzieścia sześć tysięcy pięćset trzydzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 17 grudnia 2015 r. została zawarta umowa o współpracy w zakresie utworzenia i administrowania funduszem inwestycyjnym zamkniętym aktywów niepublicznych pomiędzy:

- A. [...] SA (dalej: Towarzystwo) - reprezentowanym przez A. D. - Prezesa Zarządu i M. C. - Wiceprezesa Zarządu,

- A. [...] SA z siedzibą w W. przy ul. [...] - reprezentowanym przez M. K. - Wiceprezesa Zarządu,

- M. [...] sp. z o.o. (KRS [...]) z siedzibą w W. przy ul. [...] (dalej: M. [...]) - reprezentowaną przez Ł. R. - Prezesa Zarządu.

Strony umowy zamierzały podjąć działania mające na celu utworzenie funduszu inwestycyjnego zamkniętego aktywów niepublicznych o nazwie L. [...] wyraził zainteresowanie objęciem lub nabyciem certyfikatów inwestycyjnych Funduszu. Intencją stron było powierzenie zarządzania Funduszem A. [...], a po uzyskaniu przez A. [...] zezwolenia, przeniesienie zarządzania Funduszem do A. [...].

Fundusz został utworzony w dniu 21 grudnia 2015 r. przez Towarzystwo, poprzez nadanie statutu funduszowi inwestycyjnemu L. [...] Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Aktywów Niepublicznych (akt notarialny Rep. A nr [...]) — dalej: Statut. Wpis do Rejestru Funduszy Inwestycyjnych został dokonany w dniu [...] stycznia 2016 r.

Wszystkie wyemitowane przez Fundusz certyfikaty inwestycyjne - zarówno serii [...] jak i serii [...]- objęła M. [...], przy czym certyfikaty serii [...] objęte zostały w zamian za udziały M. [...] sp. z o.o. (KRS [...]) z siedzibą w W., przy ul. [...]- dalej: M. [...].

W tym celu, w dniu 4 lutego 2016 r. została zawarta "Umowa przeniesienia własności udziałów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością do Funduszu w ramach zapisów na certyfikaty inwestycyjne" pomiędzy M. [...], reprezentowaną przez M. K. (Przenoszący), a L. [...] reprezentowanym przez P. B. Na podstawie umowy, M. [...] przeniosła w ramach zapisów na certyfikaty inwestycyjne, własność 2 099 udziałów w M. [...], stanowiących 100% udziału w kapitale zakładowym tej spółki oraz wszelkie związane z nimi prawa na Fundusz. Wartość nominalna udziału wynosi [...] zł, łączna wartość nominalna wynosi [...] zł, natomiast wartość udziałów według wyceny dokonanej zgodnie z postanowieniami statutu L. [...], na dzień 4 lutego 2016 r. wynosi [....] zł. Przenoszący w zamian za udziały otrzymał w wyniku przydziału dokonanego przez Towarzystwo w dniu 5 lutego 2016 r. certyfikaty inwestycyjne serii [...].

W dniu 10 lutego 2016 r. został zawarty Aneks do ww. umowy przeniesienia własności udziałów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością do Funduszu w ramach zapisów na certyfikaty inwestycyjne, w którym Strony sprostowały omyłkę zawartą w § 1 ust. 1 pkt 2 dotyczącą określenia wartości udziałów, która "wedle wyceny dokonanej zgodnie z postanowieniami statutu Funduszu, na dzień 04.02.2016r. wynosi [...] zł".

M. [...] została zawiązana umową z dnia 2 grudnia 2015 r. przez J. R. i M. R. jako M. [...] sp. z o.o. Przedmiotem działalności Spółki jest m.in. działalność firm centralnych i holdingów. Udziały objęte zostały w następujący sposób:

- J. R. - 51 udziałów o łącznej wartości nominalnej 2 550 zł,

- M. R. - 49 udziałów o wartości nominalnej 2 450 zł.

Ł. R. został powołany do pełnienia funkcji prezesa zarządu Spółki.

W dniu 13 stycznia 2016 r. Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników Spółki postanowiło podwyższyć kapitał zakładowy M. [...] z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł poprzez utworzenie 2 621 448 udziałów o łącznej wartości nominalnej [...] zł. Nowoutworzone udziały w podwyższonym kapitale zakładowym Spółki objęli w zamian za wkład niepieniężny dotychczasowi wspólnicy:

- J. R. – 1 330 082 udziały o łącznej wartości nominalnej [...] zł, objęte za 1 065 udziałów M. [...],

- M. R. – 1 291 366 udziałów o łącznej wartości nominalnej [...] zł objęte za 1 034 udziały w M. [...].

W 2017 r. nastąpiła zmiana struktury własności spółki M. [...] na podstawie umów darowizn zawartych w dniu 14 listopada 2017 r. W konsekwencji powyższego wspólnikami M. [...] zostali:

- J. R. (ojciec) 805 823 udziałów o łącznej wartości [...] zł,

- M. R. (matka) 767 105 udziałów o łącznej wartości [...] zł,

- Ł. R. (syn) 524 310 udziałów o łącznej wartości [...] zł,

- N. R. (córka) 262 155 udziałów o łącznej wartości [...] zł,

- F. R. (syn) 262 155 udziałów o łącznej wartości [...] zł.

W dniu 12 stycznia 2016 r. Ł. R. udzielił pełnomocnictwa adwokatowi, doradcy podatkowemu A. G., w następującym zakresie: reprezentowanie M. [...] przed organami podatkowymi, państwowymi, samorządowymi, administracji publicznej, sądami powszechnymi w trakcie wszelkich postępowań, w tym podpisywania deklaracji i korekt deklaracji oraz odbiór korespondencji. A. G. reprezentował także M. [...] na Zgromadzeniu Inwestorów L. [...].

M. [...] sp. z o.o. (KRS [...]) została zawiązana z kapitałem [...] zł w dniu 1 grudnia 2015 r. przez M. K. reprezentującego M. [...] sp. z o.o., J. R. i M. R.. Przedmiotem działalności Spółki jest m.in. działalność firm centralnych i holdingów. Siedziba mieści się w W., ul. [...]. Udziały zostały pokryte wkładem pieniężnym i objęte w następujący sposób:

- M. [...] sp. z o.o., KRS [...], [...] - jeden (1) udział o wartości nominalnej 50 zł,

- J. R. - 50 udziałów o łącznej wartości nominalnej [...] zł,

- M. R. - 49 udziałów o łącznej wartości nominalnej [...]zł.

J. R. został powołany do pełnienia funkcji prezesa zarządu Spółki.

W dniu 17 grudnia 2015 r. Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników Spółki podjęło uchwałę o podwyższeniu kapitału M. [...] sp. z o.o. z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł, poprzez utworzenie 2 000 udziałów o wartości nominalnej [...] zł (akt notarialny Rep. [...] numer [...]). Nowoutworzone udziały w podwyższonym kapitale zakładowym Spółki objęli dotychczasowi wspólnicy:

- J. R. objął 1015 udziałów pokrytych posiadanymi akcjami M. [...] sp. z o.o. S.[...] z siedzibą Ł. ,[...], (KRS [...]), w liczbie 50 500 akcji o łącznej wartości nominalnej [...] zł,

- M. R. objęła 985 udziałów pokrytych akcjami w kapitale zakładowym M. [...] sp. z o.o. S.[...] w liczbie 49 000 akcji o łącznej wartości nominalnej [...] zł.

Całość udziałów M. [...] została zbyta przez Fundusz na rzecz M. [...] na podstawie umowy z dnia 8 lutego 2016 r. zawartej pod nazwą "Umowa przeniesienia własności udziałów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. w wykonaniu postanowień umowy spółki M. [...] z dnia [...]. 02.2016r. (M. [...]) oraz umowy objęcia akcji z dnia 08.02.2016r. (M. [...])".

Uchwałą Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników nr [...] z 19 lutego 2016 r. (akt notarialny Rep. [...] numer [...]) M. [...] została przekształcona w M. [...]. [...] (KRS [...]) - dalej: M. [...]. W tym samym dniu, tj. 19 lutego 2016 r. aktem notarialnym Rep. [...] nr [...] przyjęto treść umowy spółki komandytowej. Wspólnikami przekształconej Spółki byli:

- M. [...] - wartość wkładów wynosi [...] zł, udział w zysku 99,99%,

- M. [...] sp. z o.o. - wartość wkładów [...] zł, udział w zysku 0,01%.

M. [...]) została zawiązana w dniu 8 lutego 2016 r. w wyniku zawartej umowy pomiędzy:

- M. [...] z siedzibą pod adresem [...] jako jedyny Komplementariusz, w imieniu której działa J. R. , reprezentowaną przez M. K. – pełnomocnika,

- L. [...] z siedzibą w W. jako Komandytariusz, reprezentowanym przez P. B. - pełnomocnika.

Zgodnie z treścią ww. umowy Komplementariusz jest wyłączony z udziału w zyskach i stratach S. [...], a udział Komandytariusza zależy od liczby i serii akcji, których jest posiadaczem.

W tym samym dniu, tj. 8 lutego 2016 r. zawarta została wskazana wyżej "Umowa przeniesienia własności udziałów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. w wykonaniu postanowień umowy spółki M. [...] z dnia 08.02.2016r. (M. [...]) oraz umowy objęcia akcji z dnia 08.02.2016r. (M. [...])". Strony umowy – M. L. oraz L. [...] były reprezentowane przez te same osoby (tj. M. K. i P. B.), które reprezentowały wspólników M. L. przy zawiązaniu tej spółki. Umowa dotyczy objęcia przez L. [...] [...] akcji serii [...] Spółki M. [...] o łącznej wartości nominalnej 1 000 000 EUR w zamian za [...] udziałów M. [...] sp. z o.o. o łącznej wartości nominalnej 104 950 zł. W umowie objęcia akcji z dnia 8 lutego 2016 r. wartość 100 000 akcji serii [...] została określona na cenę [...] EUR.

M. [...] sp. z o.o. S.[...] (KRS [...]) została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu [...] sierpnia 2013 r. pod nazwą L. [...] sp. z o.o. S.[...] z siedzibą w W., ul. [...]. Komplementariuszem w Spółce została L. [...] sp. z o.o. (późniejsza nazwa to M. [...] sp z o.o.) z siedzibą pod tym samym adresem, której zarząd składał się z M. K. - Prezesa Zarządu i M. D. - Członka Zarządu.

W dniu 2 września 2014 r. spółka przyjęła nazwę M. [...] sp. z o.o. S.[...] oraz zmieniła przedmiot swojej działalności. Na podstawie uchwały Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z dnia 19 lutego 2016 r. (akt notarialny Rep. [...] [...]) spółka została przekształcona w spółkę komandytową M. [...] sp. z o.o. s.k. (KRS [...]). Komandytariuszem w spółce została M. [...] s.k. (KRS [...]).

M. [...] sp. z o.o. s.k. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie produkcji mebli tapicerowanych i handlu meblami w kraju i za granicą. Przeciętne zatrudnienie w 2017 r. wyniosło 379 osób. Spółka zakończyła rok sprawozdawczy 2017 r. z zyskiem netto w kwocie [...] zł.

M. [...] sp. z o.o. (KRS [...]) - (komplementariusz w M. [...] s.k. oraz w M. [...] sp. z o.o. s.k.) wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 3 lipca 2013 r. pod nazwą L. [...] sp. z o.o. z kapitałem [...] zł (zarząd: M. K. i M. D., wspólnik – L. [...] sp. z o.o., której właścicielami są ww. osoby) oraz siedzibą w W. przy ul. [...].

W dniu 2 września 2014 r. Spółka przyjęła nazwę M. [...] sp. z o.o., zmienił się przedmiot jej działalności, udziałowcami stali się J. R. i M. R., a członkami zarządu: J. R., M. R. i Ł. R. Siedziba Spółki mieści się pod adresem: [...].

Umowami z dnia 8 grudnia 2016 r. powstały następujące spółki, każda wyposażona w kapitał w wysokości [...] zł, dzielący się na 100 udziałów o wartości [...] zł, z siedzibami w W. przy ul. [...]:

- N. [...] sp. z o.o. (KRS [...]) - dalej N. [...] - zawiązana przez J. R. i N. R. (akt notarialny Rep [...] numer [...]). Aktem notarialnym Rep [...] numer [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. nastąpiła zmiana aktu założycielskiego Spółki. Udziały zostały objęte przez N. R. (98 udziałów) i J. R. (2 udziały);

- F. [...] sp. z o.o. (KRS [...]) - dalej F. [...]- zawiązana przez J. R. i M. R. (akt notarialny Rep [...] numer [...]). Udziały zostały objęte przez M. R. (98 udziałów) i J. R. (2 udziały);

- L. [...] sp. z o.o. (KRS [...]) - dalej L. [...] - zawiązana przez J. R. i Ł. R. (akt notarialny Rep [...] numer [...]). Udziały zostały objęte przez Ł. R. (98 udziałów) i J. R. (2 udziały).

Zarząd ww. spółek składa się z: J. R., M. R., Ł. R.. Przedmiotem działalności ww. podmiotów jest działalność firm centralnych i holdingów, z wyłączeniem holdingów finansowych.

W dniu 29 grudnia 2016 r. zawarte zostały w L. umowy zbycia akcji M. L. pomiędzy L. [...] (Zbywca) reprezentowanym przez pełnomocnika Towarzystwa – M. [...] oraz spółkami: N. [...], F. [...] oraz L. [...] (Nabywcami) reprezentowanymi przez pełnomocnika – A. G.:

- przedmiotem umowy z N. [...] jest 33 szt. akcji serii [...] oraz 33333 szt. akcji serii B w M. L. za cenę wynoszącą [...] zł;

- przedmiotem umowy z F. [...] jest 34 szt. akcji serii [...] oraz 33334 szt. akcji serii B w M. L. za cenę wynoszącą [...] zł;

- przedmiotem umowy z L. [...] jest 33 szt. akcji serii [...] oraz 33333 szt. akcji serii B w M. L.. za cenę wynoszącą [...] zł.

Na podstawie wszystkich ww. umów własność akcji przechodziła na nabywców w dniu 30 grudnia 2016 r., pomimo że zobowiązali się przelać kwotę zakupu na rachunek bankowy zbywcy do 13 stycznia 2017 r.

W dniu 17 stycznia 2017 r. Zarząd N. [...] podjął uchwałę w sprawie emisji obligacji na następujących warunkach: N. [...] wyemituje [...] obligacji imiennych serii [...] o numerach od [...] do [...] o wartości nominalnej 1 zł każda i łącznej wartości nominalnej [...] zł, których nabycie zostanie zaproponowane L. [...], w trybie art. 33 pkt 2 ustawy o obligacjach z dnia 15 stycznia 2015 r. (Dz. U. tj. z 2015 r., poz. 238). Oprocentowanie obligacji wynosi 5% w skali roku. Według Warunków Emisji Obligacji celem emisji niezabezpieczonych obligacji imiennych jest sfinansowanie zakupu papierów wartościowych. Dzień wykupu obligacji ustalono na dzień następny przypadający po upływie 2 lat od dnia emisji lub dzień wcześniejszego wykupu. Przedterminowy wykup może nastąpić na żądanie emitenta na warunkach określonych w załączniku do protokołu z posiedzenia zarządu Spółki.

W dniu 18 stycznia 2017 r. N. [...] złożyła Funduszowi propozycję nabycia ww. obligacji. W dniu 19 stycznia 2017 r. L. [...] złożył oświadczenie o przyjęciu propozycji nabycia obligacji, w którym wskazał, iż przed złożeniem oferty starannie zbadał propozycję oraz załączone do niej warunki emisji. Warunki emisji były tożsame z warunkami emisji obligacji przyjętymi przez Zarządy F. [...] i L. [...], które podjęły Uchwały nr 1 w sprawie emisji obligacji w dniu 29 grudnia 2016 r. i w tym samym dniu złożyły Funduszowi propozycję nabycia swoich obligacji, a Fundusz również 29 grudnia 2016 r. złożył oświadczenie o przyjęciu propozycji nabycia obligacji, w którym wskazał, iż przed złożeniem oferty starannie zbadał propozycje oraz załączone do nich warunki emisji.

W dniu 30 grudnia 2016 r. Fundusz podpisał umowy z F. [...] i L. [...], na podstawie których Strony (odpowiednio F. [...] z L. [...] oraz L. [...] z L. [...]) dokonały potrącenia wzajemnych wierzytelności, tj. wynikających z ceny sprzedaży przez L. [...] akcji M. L. na rzecz F. [...] i L. [...] oraz ceny emisyjnej wyemitowanych przez ww. spółki obligacji serii [...] nabytych przez L. [...].

W dniu 20 stycznia 2017 r. N. [...] i Fundusz podpisały umowę, na podstawie której Strony dokonały analogicznego potrącenia wzajemnych wierzytelności jak F. [...] i L. [...], tj. wynikających z ceny sprzedaży przez L. [...] akcji M. L. na rzecz N. [...] oraz ceny emisyjnej wyemitowanych przez N. [...] obligacji serii [...] nabytych przez L. [...].

Decyzją z [...] grudnia 2020 r. Szef Krajowej Administracji Skarbowej określił Stronie wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od dochodowym od osób prawnych za 2017 r. w wysokości 1 571 232 zł.

Pismem z 23 grudnia 2020 r. odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji wniósł w imieniu Strony – pełnomocnik, zarzucając skarżonej decyzji naruszenie:

1) art. 119a § 1 i art. 119e pkt 1 w związku z art. 4 Ordynacji podatkowej, polegające na błędnym przyjęciu, że na skutek zbycia akcji M. L. w grudniu 2016 r. Kontrolowany Fundusz osiągnął w 2017 r. korzyść podatkową sprzeczną z przedmiotem i celem przepisu art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a) ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1888 ze zm., dalej także: u.p.d.o.p., ustawa CIT), podczas gdy przepis ten nie znajdował zastosowania w stanie faktycznym niniejszej sprawy, gdyż wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2017 r., a jednocześnie w stanie faktycznym niniejszej sprawy zastosowanie znajdował przepis art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy CIT w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2016 r.; oznacza to, że w stosunku do Funduszu nigdy nie powstał obowiązek podatkowy w podatku dochodowym od osób prawnych w związku z posiadaniem akcji M. L., zatem zobowiązanie podatkowe w 2017 r. nie powstało z uwagi na brak obowiązku podatkowego po stronie Funduszu, a nie z powodu unikania opodatkowania;

2) art. 119a § 1 w związku z art. 119c § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej, w związku z art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, polegające na błędnym przyjęciu, że zbycie przez Fundusz akcji M. L. na rzecz spółek L. sp. z o.o., F. sp. z o.o. i N. sp. z o.o., sfinansowane obligacjami wyemitowanymi przez wskazane spółki, było działaniem sztucznym, podjętym przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej, do czego doszło na skutek pominięcia i przemilczenia przez Szefa KAS szerokiej argumentacji Funduszu zawartej w piśmie procesowym z dnia 23 marca 2020 r., a wskazującej, że w okolicznościach, w których doszło do zbycia akcji M. L., celem zbycia było wyeliminowanie w sposób legalny poważnych ryzyk organizacyjnych, prawnych i podatkowych grożących towarzystwom funduszy inwestycyjnych, wskazanych m.in. przez Komisję Nadzoru Finansowego (w opinii do druku nr 969 Sejmu VIII kadencji);

3) art. 119a § 2 i § 3 oraz art. 119a § 5 Ordynacji podatkowej w związku z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej, polegające na uznaniu za czynność odpowiednią braku sprzedaży przez Fundusz akcji M. L., w sytuacji, w której w stanie prawnym obowiązującym w 2017 r., czynność odpowiednia nie mogła polegać na zaniechaniu działania; w rezultacie uznając, iż - dla celów oceny podatkowej - Fundusz nie dokonał zbycia akcji M. L. i nie nabył obligacji, w rzeczywistości zastosowano art. 119a § 5 Ordynacji podatkowej, w związku z czym należało określić skutki podatkowe na podstawie takiego stanu rzeczy, jaki zaistniałby, gdyby czynności nie dokonano; ów stan rzeczy byłby natomiast taki, że nie byłoby ceny sprzedaży akcji M. L., nie byłoby emisji i spłaty obligacji, jak również nie byłoby żadnych wypłat z zysku dokonywanych przez M. L. na rzecz Funduszu, gdyż w 2016 r. (czyli w czasie, w którym nie było długu wynikającego z obligacji), żadne wypłaty z zysku przez M. L. nie były dokonywane; problematyki tej Szef KAS w ogóle nie zbadał w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, wcale nie ustalił "takiego stanu rzeczy, jaki zaistniałby, gdyby czynności nie dokonano", czym rażąco naruszył zasady prawdy materialnej, kompletności i zupełności materiału dowodowego oraz swobodnej oceny dowodów;

4) art. 119a § 6 Ordynacji podatkowej w związku z art. 35 i art. 48 ustawy nowelizującej Ordynację podatkową, w związku z art. 12 ust. 1 a contrario i art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy CIT, polegające na faktycznym zastosowaniu przepisu art. 119a § 6 Ordynacji podatkowej w niniejszej sprawie do świadczeń z tytułu spłaty nominalnej wartości obligacji, choć znajduje on zastosowanie wyłącznie do okresów rozliczeniowych, począwszy od 1 stycznia 2019 r., jak również polegające na zastosowaniu go w sposób błędny, gdyż środki z wykupu obligacji (nominału) w ogóle nie były przychodami, a więc w ogóle nie były elementem kalkulacyjnym dochodu jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych, podczas gdy nieznajdujący zastosowania w niniejszej sprawie art. 119a § 6 Ordynacji podatkowej zezwala na pominięcie wyłączenia z podstawy opodatkowania, w tym wyłączenia przychodów (dochodów) z opodatkowania, a więc tylko takich kategorii majątkowych, które same w sobie będąc od początku przychodami, zostały wyłączone z opodatkowania; wykup obligacji zaś od początku jest przychodem, a zatem obiektywnie nie może zostać wyłączony z opodatkowania, a więc na skutek zastosowania klauzuli nie może nabrać cech przychodu podlegającego opodatkowaniu.

Strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. Strona nie skorzystała przy tym z przysługującego jej uprawnienia i nie zażądała od organu podatkowego wystąpienia o opinię Rady ds. Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. Szef KAS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Organ wskazał, że ustalone w postępowaniu fakty dotyczące zdarzeń polegających na powstawaniu podmiotów oraz szeregu operacji dotyczących transferu udziałów prowadzą do wniosku, iż opisana powyżej struktura, której powiązania właścicielskie zbiegają się w rękach tych samych osób fizycznych (J. i M. R. oraz pozostałych osób z rodziny R.) spełniała uwarunkowania opisane jako, tzw. "Struktura wyjściowa" w ostrzeżeniu Ministerstwa Finansów nr 001/2017 z dnia 8 maja 2017 r. przed optymalizacją podatkową FIZ z wykorzystaniem obligacji.

Zdaniem Szefa KAS, należy mieć przede wszystkim na uwadze fakt, iż M. L. jest spółką niemającą osobowości prawnej w rozumieniu ustawy CIT, której główne przychody i koszty podatkowe stanowią przychody i koszty uzyskania przychodów z tytułu udziałów w zyskach M. [...] sp. z o.o. s.k. Jednocześnie spółki, którym sprzedano akcje M. L., nie prowadziły innej działalności, a ich rzeczywista funkcja realizowana była jedynie w posiadaniu tych akcji. Należy zatem ocenić, że z punktu widzenia Funduszu - w ujęciu podatkowym - w wyniku dokonania czynności, nastąpiła wyłącznie zmiana źródła przychodów z dochodów (przychodów) z udziału w spółkach niemających osobowości prawnej, mających siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej lub w innym państwie, które, zgodnie z przepisami ustawy lub prawa podatkowego państwa, w którym te spółki mają siedzibę lub zarząd, nie są traktowane jak osoby prawne i nie podlegają w tym państwie opodatkowaniu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania (dalej: spółki osobowe — w tym przypadku M. L. i pośrednio M. [...] sp. z o.o. s.k.) na przychody z tytułu odsetek od nabytych obligacji oraz z tytułu wcześniejszego częściowego wykupu tych obligacji. Wysokość przychodu podatkowego uzyskanego przez Fundusz (odsetek oraz środków z wykupu obligacji) była natomiast nadal uzależniona od wyniku finansowego M. L., który z kolei skorelowany był z zyskiem generowanym przez M. [...] sp. z o.o. s.k.

Tym samym, mimo zmian właścicielskich opisanej struktury holdingowej, osiągane przez Fundusz przychody w 2017 r. w kwocie łącznej [...] zł nadal pochodziły z tego samego źródła, tj. z dochodów wypracowanych przez M. L., a w konsekwencji z działalności M. [...] sp. z o.o. sp. k., tj. produkcji mebli i ich sprzedaży, a ich wysokość była w istocie uzależniona od osiągniętego przez tę spółkę zysku. W przeciwnym wypadku zarówno F. [...], N. [...] oraz L. [...] nie miałyby środków na zapłacenie Funduszowi należnych mu odsetek czy też na częściowy wcześniejszy wykup obligacji, a tym samym nie doszłoby do osiągnięcia przychodu przez L. [...]. Zatem - zdaniem Szefa KAS, dla celów oceny skutków podatkowych Czynności - należy zauważyć, że zyski pochodzące z działalności M. L. (pośrednio – M. [...] sp. z o.o. s.k.) nadal trafiały do Funduszu, ale w wyniku wykonania czynności uległy swoistemu "przekonwertowaniu" co do swojej kwalifikacji prawnopodatkowej, z przychodów z udziału w zyskach spółek osobowych na przychody z tytułu odsetek od obligacji oraz z tytułu ich częściowego wykupu. W konsekwencji, czynnością podlegającą ocenie w kontekście możliwości zastosowania względem niej art. 119a Ordynacji podatkowej jest sprzedaż posiadanych akcji w M. L. w zamian za obligacje własne nabywców tych udziałów, tj. F. [...], N. [...] i L. [...] oraz uzyskanie przez Podatnika w związku z powyższym dochodu w wysokości [...] zł z tytułu odsetek od wskazanych obligacji oraz wcześniejszego częściowego ich wykupu.

Szef KAS stwierdził, że Fundusz nie realizował istotnych celów ekonomicznych w związku ze zbyciem udziałów i emisją obligacji. Głównym celem przeprowadzonych zmian było dostosowanie struktury grupy do modelu, w którym do Funduszu (wbrew woli ustawodawcy) nadal będzie transferowany nieopodatkowany zysk wypracowany przez spółkę osobową.

Zbycie akcji M. L. i emisja obligacji nie realizowały żadnego nowego celu ekonomicznego, jak również nie skutkowały żadną zmianą w obszarze ryzyk ekonomicznych w związku z oczekiwanym zyskiem z działalności operacyjnej spółki osobowej. W porównaniu do korzyści podatkowej, wynikającej z zastosowanego sposobu działania, wskazane przez Spółkę inne cele uzasadniające jego realizację nie mogły mieć istotnego znaczenia, bowiem Spółka nie przeprowadziła rzeczywistej dywersyfikacji aktywów.

W ocenie Szefa KAS uzasadnione jest zatem stwierdzenie, że działania Funduszu zostały przeprowadzone przede wszystkim celem uzyskania korzyści podatkowej. Strona przeprowadzając zespół czynności nie kierowała się faktycznie innymi, zgodnymi z prawem celami, aniżeli uzyskanie korzyści podatkowej.

Organ wskazał, że wprowadzenie do czynności emisji obligacji służyło uzasadnieniu zmiany charakteru przychodu z tytułu udziałów w spółce osobowej na przychody pasywne z tytułu spłaty kapitału. Natomiast spółki celowe nie prowadziły działalności operacyjnej, nie posiadając innego źródła do obsługi zadłużenia z tytułu obligacji, jak działalność spółki operacyjnej M. L. Skutkiem zidentyfikowania czynności odpowiedniej jest zatem opodatkowanie udziału w zysku spółki operacyjnej M. L. Natomiast wykorzystanie przez Stronę emisji obligacji bez uzasadnienia gospodarczego miało na celu jedynie zmianę charakteru przychodu na pasywny, zatem organ pierwszej instancji nie oceniał skutków podatkowych przychodu z tytułu wcześniejszego wykupu obligacji, a skutki wypłaty zysku ze spółki osobowej, do transferu którego wykorzystano emisję obligacji. Emisja obligacji stanowiła w przedmiotowej sprawie istotny element czynności stanowiącej unikanie opodatkowania. Sposób przeprowadzenia czynności dowodzi, że zamiarem Strony nie było definitywne wyzbycie się dochodów z tytułu zysku w spółce osobowej, jak również korzystanie z finansowania z tytułu obligacji przez spółki celowe nabywające udziały M. L. Doprowadzono bowiem do sytuacji, w której Fundusz udzielił finansowania dla spółek celowych na nabycie swoich udziałów w M. L., a spłata tego finansowania była całkowicie zależna od zysku generowanego przez spółkę produkcyjną M. [...] sp. z o. o. s.k. Co więcej, w ocenie organu odwoławczego, za wskazaniem jako czynności odpowiedniej - pozostawienia udziałów M. L. w portfelu Funduszu — przemawia również okoliczność, że spółki N. [...], L. [...] i F. [...] ponosiły straty z tytułu prowadzonej działalności holdingowej.

Odnosząc się do opinii KNF, na którą powołuje się Fundusz, organ wskazał, że Komisja jako organ nadzoru m.in. nad rynkiem kapitałowym, przedstawiła w toku prac legislacyjnych uwagi do projektu ustawy wprowadzającej opodatkowanie FIZ. Z opinii tej nie wynika jednak - jak twierdzi Strona - że zmiana dokonywana w ramach regulacji ustawy CIT w zakresie w jakim dotyczy zasad opodatkowania Funduszy Inwestycyjnych Zamkniętych stanowiła źródło ryzyka dla działalności inwestycyjnej, którego nie można uniknąć w żaden inny sposób jak tylko poprzez manipulowanie strukturą portfela inwestycyjnego. . KNF zwrócił jedynie uwagę, że konieczne jest zapewnienie funduszom oraz zarządzającym nimi towarzystwom odpowiedniego okresu przejściowego dla właściwego dostosowania prowadzonej działalności do nowych przepisów. Bynajmniej, KNF nie sugerował, że samo objęcie opodatkowaniem niektórych kategorii przychodów FIZ stanowi ryzyko, a w szczególności nie ryzyko tożsame z ekonomicznym.

Organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie korzyścią podatkową Funduszu w rozumieniu art. 119e pkt 1 Ordynacji podatkowej - na skutek dokonanej czynności - było niepowstanie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2017 w wysokości 1 571 232 zł, poprzez reklasyfikację źródeł dochodów, tj. zmianę z dotychczasowych przychodów z udziału w spółce osobowej, które od 1 stycznia 2017 r. podlegałyby opodatkowaniu na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a) ustawy CIT, na przychody z tytułu odsetek od obligacji, które pozostawały na podstawie art. 17 ust 1 pkt 57 ustawy CIT zwolnione przedmiotowo z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych. Osiągnięcie przez Stronę korzyści podatkowej możliwe było dzięki wprowadzeniu podmiotów pośredniczących w postaci spółek celowych F. [...], N. [...] i L. [...]. Spółki celowe generowały koszty (koszty uzyskania przychodów, o których mowa w art. 15 ust. 1 ustawy CIT) w postaci zapłaconych na rzecz Funduszu odsetek od obligacji własnych, obniżające w istocie dochody (podatkowe) spółek celowych z tytułu dochodów z udziału w zyskach z M. L., a generowanych przez M. [...] Sp. z o.o. s.k., która jest w sprawie centralnym źródłem rzeczywistego dochodu ekonomicznego generowanego z działalności gospodarczej.

Skutkiem podatkowym działania Funduszu było zastosowanie zwolnienia przedmiotowego stosownie do regulacji art. 17 ust. 1 pkt 57 ustawy CIT do przychodów z tytułu odsetek od obligacji wyemitowanych przez F. [...], N. [...] i L. [...].

W wyniku dokonanej czynności doszło do reklasyfikacji źródeł przychodów, tj. poprzez zmianę dotychczasowych źródeł przychodów, z przychodów z udziału w spółce niemającej osobowości prawnej, które od 1 stycznia 2017 r. podlegały opodatkowaniu na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a) ustawy CIT, na przychody zwolnione z opodatkowania, czyli odsetki od obligacji oraz wyłączone z przychodów podatkowych, tj. z tytułu wcześniejszego częściowego wykupu obligacji.

W ocenie organu, uzyskana przez Stronę korzyść podatkowa przy zastosowaniu art. 17 ust. 1 pkt 57 ustawy CIT poprzez zwolnienie z opodatkowania przychodów (dochodów) pochodzących z odsetek od obligacji, które nadal uzależnione były od wyniku finansowego spółki osobowej M. [...] sp. z o.o. sp. k., w przedmiotowej sprawie pozostaje w sprzeczności z przedmiotem i celem regulacji art. 17 ust. 1 pkt. 57 lit. a) ustawy CIT.

Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z [...] czerwca 2021 r.

W skardze Skarżący zarzucił naruszenie art. 119a § 1 i art. 119e pkt 1 w związku z art. 4 Ordynacji podatkowej, polegające na błędnym przyjęciu, że na skutek zbycia akcji M. L. w grudniu 2016 r. Fundusz osiągnął w 2017 r. korzyść podatkową sprzeczną z przedmiotem i celem przepisu art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a) ustawy CIT, podczas gdy przepis ten nie znajdował zastosowania w stanie faktycznym niniejszej sprawy, gdyż wszedł w życie od 1 stycznia 2017 r., a jednocześnie w stanie faktycznym niniejszej sprawy zastosowanie znajdował przepis art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy CIT w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2016 r.

Podnosząc powyższe zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej także "p.p.s.a.") oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji wydanej w pierwszej instancji, na podstawie art. 135 p.p.s.a., a także o zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Jak podnosi Strona, naruszenie prawa materialnego miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ w stosunku do Funduszu nigdy nie powstał obowiązek podatkowy w podatku dochodowym od osób prawnych w związku z posiadaniem akcji M. L., zatem zobowiązanie podatkowe w 2017 r. nie powstało z uwagi na brak obowiązku podatkowego po stronie Funduszu, a nie z powodu unikania opodatkowania.

W ocenie Skarżącego, sugestie zawarte w decyzji pomijają całkowicie fundamentalną okoliczność, iż o powstaniu zobowiązania podatkowego (w świetle treści art. 5 o.p.) możemy mówić wtedy i tylko wtedy, gdy uprzednio po stronie danego podmiotu (tu: Funduszu) powstał obowiązek podatkowy. W stosunku do Funduszu nie powstał jednak nigdy żaden obowiązek podatkowy, który wynikałby z faktu posiadania przez Fundusz praw udziałowych w spółce niebędącej osobą prawną (a więc z którego mogłoby wyniknąć zobowiązanie podatkowe z tytułu uczestnictwa w M. L.). Brak zobowiązania podatkowego nie był więc efektem unikania opodatkowania, lecz rezultatem braku obowiązku podatkowego. Ten zaś wynikał z braku przepisu kreującego ten obowiązek w okresie, w którym Fundusz był akcjonariuszem M. L.

Ponadto Strona podniosła, że w decyzji pominięto, że pojęcie korzyści podatkowej zdefiniowane w art. 119e Ordynacji podatkowej, jest expressis verbis współkształtowane przez pojęcie zobowiązania podatkowego, którego - w świetle treści art. 5 Ordynacji podatkowej - nie ma i być nie może bez uprzedniego powstania obowiązku podatkowego.

W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 18 stycznia 2022 r. Skarżący dodatkowo zarzucił naruszenie:

a) art. 122 o.p., art. 187 § 1 o.p. i art. 191 o.p. w zw. z art. 119a § 1, § 2, § 3 i § 5 o.p. w zw. z art. 119c § 1 i § 2 o.p. poprzez przyjęcie błędnego ustalenia, na skutek dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego w postaci wyjaśnień Skarżącego Funduszu w szczególności w zakresie obejmującym treść opinii Komisji Nadzoru Finansowego (do druku nr 969 Sejmu VIII kadencji), jak również na skutek nieustalenia przepływów pieniężnych w latach wcześniejszych pomiędzy Funduszem a M. L., że czynności w których Fundusz uczestniczył w grudniu 2016 r. miały charakter sztuczny, nakierowany na unikanie opodatkowania i niczego nie zmieniły w sytuacji Funduszu, podczas gdy w rzeczywistości celem działania Funduszu nie było unikanie opodatkowania, lecz legalne wyeliminowanie ryzyk, na które wskazywała Komisja Nadzoru Finansowego, zmiana zaś sytuacji Funduszu w wyniku dokonanych czynności miała charakter fundamentalny, ponieważ do momentu zbycia akcji M. L. Skarżący Fundusz nie otrzymał (choć mógł otrzymać) od tej spółki luksemburskiej żadnych świadczeń w sensie kasowym z tytułu udziału w jej zyskach; naruszenie przepisów prawa miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ w jego rezultacie doszło do zastosowania wobec Strony klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania w sytuacji, w której nie ziściły się materialne przesłanki zastosowania tej klauzuli; co więcej, gdyby w Decyzji wzięto pod uwagę stan rzeczy który by zaistniał, gdyby nie miały miejsca negowane w decyzji czynności, to musiałoby to skutkować brakiem opodatkowania Funduszu podatkiem dochodowym od osób prawnych za rok 2017; gdyby bowiem w decyzji ustalono faktyczne przepływy pieniężne pomiędzy Funduszem a M. L. w latach poprzedzających sprzedaż akcji M. L., to ustalono by, że przepływów takich nie było, który to stan zapewne istniałby w dalszym ciągu, gdyby to Fundusz (a nie emitenci obligacji, którzy potrzebowali wpływów środków aby spłacić dług z obligacji) nadal był wspólnikiem w M. L.; w rezultacie, w przypadku podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2017 nie wystąpiłaby taka jak przyjęta w decyzji podstawa opodatkowania, bowiem Fundusz nie otrzymałby przypisywanych mu kasowych przychodów od M. L.; Fundusz nie jest bowiem dłużnikiem z jakiekolwiek tytułu, zatem - w przeciwieństwie do emitentów obligacji - nie potrzebowałby przepływów pieniężnych od M. L;

b) art. 210 § 4 o.p. i art. 119j § 1 o.p. w zw. z art. 119e pkt 1 o.p. w zw. z art. 122 o.p., art. 187 § 1 o.p. i art. 191 o.p. polegające na braku wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji, tak od strony faktycznej jak i prawnej, dlaczego to Fundusz został uznany za podmiot, który osiągnął korzyść podatkową i dlaczego to wobec Funduszu wydano decyzję tej rzekomej korzyści go pozbawiającą, skoro równocześnie w decyzji oraz w decyzji pierwszej instancji wzmiankowano, że emitenci-akcjonariusze M. L. odnosili korzyści podatkowe poprzez zaliczenie odsetek od obligacji do kosztów uzyskania przychodów, zaś afirmowane w decyzjach "Ostrzeżenie MF przed optymalizacją podatkową FIZ z wykorzystaniem obligacji" wskazuje właśnie między innymi, że za korzyść podatkową uznaje się obniżenie podstawy opodatkowania przez wykreowanie kosztu podatkowego w postaci odsetek od obligacji; Fundusz zaś ani nie był emitentem obligacji ani nie zaliczał odsetek od obligacji do kosztów uzyskania przychodów; naruszenie przepisów prawa miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem brak rozważenia i uzasadnienia w decyzji podniesionej wyżej kwestii wskazuje, że decyzja mogła zostać skierowana do podmiotu, który nie powinien być jej adresatem, co z kolei oznaczałoby, że decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja pierwszej instancji są nieważne; w obecnym kształcie uzasadnienia decyzji nie zostały też określone skutki podatkowe czynności do których odnosi się Decyzja (tj. sprzedaży akcji M. L. i emisji obligacji) w taki sposób, aby możliwe było - na podstawie art. 119j § 1 o.p. wyeliminowanie podwójnego opodatkowania tych samych zdarzeń: 1) opodatkowania udziału w M. L. przypisanego Funduszowi w decyzji oraz 2) opodatkowania (na zasadzie samoobliczenia) przychodów osiągniętych z M. L. przez emitentów będących akcjonariuszami M. L.;

c) art. 119a § 6 o.p. w związku z art. 35 i art. 48 Ustawy Nowelizującej o.p. w związku z art. 12 ust. 1 Ustawy CIT a contrario i art. 12 ust. 4 pkt 1 Ustawy CIT, polegające na błędnym przyjęciu, że uzyskanie spłaty nominalnej wartości obligacji było przychodem Skarżącego Funduszu, do czego doszło w wyniku zastosowania przepisu art. 119a § 6 o.p., pomimo że znajduje on zastosowanie wyłącznie do okresów od 1 stycznia 2019 r., jak również polegające na zastosowaniu go w sposób błędny, gdyż środki z wykupu obligacji (nominału) w ogóle nie były przychodami, a więc w ogóle nie były elementem kalkulacyjnym dochodu jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych, podczas gdy nieznajdujący zastosowania w niniejszej sprawie przepis art. 119a § 6 o.p. zezwala na pominięcie "wyłączenia z podstawy opodatkowania, w tym wyłączenia przychodów (dochodów) z opodatkowania", a więc tylko takich kategorii majątkowych, które same w sobie będąc od początku przychodami, zostały wyłączone z opodatkowania; wykup obligacji zaś od początku nie jest przychodem, a zatem obiektywnie nie może zostać wyłączony z opodatkowania, ergo na skutek zastosowania klauzuli nie może nabrać cech przychodu podlegającego opodatkowaniu;

d) art. 5 ust. 1 i 2 Ustawy CIT w zw. z art. 4a pkt 14 Ustawy CIT polegające na błędnym przyjęciu, że przychód po stronie Funduszu powstał metodą kasową, w związku z faktycznym otrzymaniem środków pieniężnych z tytułu obligacji, przekwalifikowanych w decyzji na środki z tytułu udziału w zyskach M. L., podczas gdy przychody i koszty z tytułu przypisywanego Funduszowi (dalszego) uczestnictwa w M. L. (jako spółce transparentnej podatkowo) należało rozpoznawać metodą memoriału, co wynika m.in. z wydanej dla innego funduszu zarządzanego przez A. [...] S.A. interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 31 marca 2021 r., 0114-KDIP2-1.4010.8.2021.3.MR, UNP: 1286350 (która znana jest Sądowi z urzędu, jako że jest przedmiotem skargi w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1326/21); generalnie rzecz ujmując, faktyczne przepływy od spółki komandytowej do jej wspólnika nie miały zatem żadnego znaczenia, gdyż nie z faktycznymi przepływami prawo materialne podatkowe wiąże powstanie przychodu u wspólnika transparentnej podatkowo spółki osobowej; naruszenia prawa materialnego miały istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ w ich rezultacie za przychód podatkowy przypisywany Funduszowi nie dość, że uznano spłaty nominalnej wartości obligacji (czyli tak, jak by za przychód miano uznać zwrot udzielonej pożyczki), to jeszcze wbrew regułom rozliczania przychodów i kosztów wspólników spółek transparentnych podatkowo uznano, że przychód przypisywany Funduszowi powstał metodą kasową a nie memoriałową, co w rezultacie skutkowało określeniem zobowiązania podatkowego w sposób rażąco błędny.

Odnosząc się do ww. pisma Organ wskazał, że Skarżący wnosi istotne uzupełnienie skargi, gdy zgodnie z art. 53 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a.

Odnosząc się do argumentów zawartej w piśmie z 18 stycznia 2022 r. Szef KAS wskazał, że dotyczą one kwestii, które były już przedmiotem analizy w postępowaniu podatkowym prowadzonym przez Szefa KAS.

Pismem z dnia 28 marca 2022 r. Strona uzupełniła skargę w ten sposób, że:

1) zgłosiła dodatkowe uzasadnienie zarzutu skargi, w obliczu (a) odpowiedzi na skargę oraz (b) ostatnich rozstrzygnięć sądów administracyjnych dot. opodatkowania spółki typu S. [...] jak również z uwagi na (c) rozliczenie roczne CIT za m.in. 2021 r. spółki M. [...] sp. z o.o. spółka komandytowa oraz trzech spółek z o.o. będących podatnikami dochodów M. [...] sp. z o.o. spółka komandytowa od grudnia 2016 r.,

2) decyzji dodatkowo zarzuciła naruszenie przepisów:

a) art. 122 o.p., art. 187 § 1 o.p. i art. 191 o.p. w zw. z art. 119a § 1, § 2, § 3 i § 5 o.p. w zw. z art. 119c § 1 i § 2 o.p. poprzez przyjęcie błędnego ustalenia, na skutek dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, że czynności, w których Fundusz uczestniczył w grudniu 2016 roku, miały charakter sztuczny, nakierowany na unikanie opodatkowania i niczego nie zmieniły ani w sytuacji prawno-podatkowej Funduszu, ani sytuacji prawno-podatkowej trzech spółek z o.o. (F. [...] sp. z o.o., N. [...] sp. z o.o. oraz L. [...] sp. z o.o.) które w grudniu 2016 r. nabyły akcje M. L. stając się wyłącznymi podatnikami podatku dochodowego od dochodu osiąganego na poziomie M. [...] sp. z o.o. spółka komandytowa, podczas gdy w rzeczywistości celem działania Funduszu nie było unikanie opodatkowania, lecz legalna zmiana wspólnika spółki komandytowej M. [...] sp. z o.o. spółka komandytowa efektem czego było:

a) definitywne, nieodwracalne i nieograniczone w czasie przeniesienie własności praw udziałowych spółki komandytowej, ale co najważniejsze również

b) definitywne, nieodwracalne i nieograniczone w czasie przeniesienie na Wspólników spółki komandytowej obowiązku podatkowego rozliczania przychodów, kosztów i dochodów powstających na poziomie M. [...] spółka z o.o. spółka komandytowa;

b) art. 5 ust. 1 i 2 Ustawy CIT w zw. z art. 4a pkt 14 Ustawy CIT oraz art. 12 ust. 3 i ust. 3a Ustawy CIT polegające na błędnym przyjęciu, że przychód po stronie Funduszu powstał metodą kasową, w związku z faktycznym otrzymaniem środków pieniężnych z tytułu obligacji, przekwalifikowanych w Decyzji na środki z tytułu udziału w zyskach M. L., podczas gdy przychody i koszty z tytułu przypisywanego Funduszowi (dalszego) uczestnictwa w M. L. (jako spółce transparentnej podatkowo) oraz M. [...] sp. z o.o. spółka komandytowa należało rozpoznawać metodą memoriału, tj. przychody należne na zasadzie art. 12 ust. 3, 3a Ustawy CIT, powstające w chwili wydania towarów wraz z fakturą VAT przez M. [...] sp. z o.o. spółka komandytowa, co potwierdza m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1326/21, wobec czego faktyczne przepływy od spółki komandytowej do jej wspólnika nie miały zatem żadnego znaczenia, gdyż nie z faktycznymi przepływami do wspólnika prawo materialne podatkowe wiąże powstanie przychodu u wspólnika transparentnej podatkowo spółki osobowej.

3) na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Strona wniosła o przeprowadzenie uzupełniających dowodów z dokumentów w postaci zeznań CIT-8 załączonych do niniejszego pisma, a złożonych przez spółki F. [...] sp. z o.o., N. [...] sp. z o.o. oraz L. [...] sp. z o.o., na okoliczność naruszenia prawa przez Szefa KAS, polegającego na uznaniu Skarżącego Funduszu za podatnika CIT od dochodów pochodzących z M. L. [...] (i w konsekwencji również z M. [...] sp. z o.o. spółka komandytowa), podczas gdy dochód ten został opodatkowany przez ww. spółki z o.o., które na tę okoliczność składały właściwym organom podatkowym załączone zeznania podatkowe.

W dniu 6 kwietnia 2022 r. pełnomocnik Funduszu złożył do Sądu załącznik do protokołu rozprawy, w którym podsumował stanowisko Funduszu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Wojewódzki sąd administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm., dalej: p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, ze zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).

Uwzględnienie skargi może nastąpić również poprzez stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia – w wypadku ustalenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 o.p. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie sądu nie wymaga w tym wypadku wcześniejszego ustalenia, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy.

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania). Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Kontroli Sądu w tej sprawie została poddana decyzja Szafa KAS z [...] czerwca 2021 r. dotycząca określenia skarżącemu, będącemu Funduszem Inwestycyjnym Zamkniętym Aktywów Niepublicznych, zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2017 r. Decyzja ta została wydana z zastosowaniem znajdującej umocowanie w art. 119a o.p. klauzuli przeciwko unikania opodatkowania. Zagadnieniem spornym były konsekwencje podatkowe przeprowadzonej przez Fundusz operacji zbycia akcji M. L. w zamian za obligacje wyemitowane przez nabywców akcji – 3 spółki z ograniczoną odpowiedzialnością – N. [...], F. [...] oraz L. [...].

Od 15 lipca 2016 r. ustawą z dnia 13 maja 2016 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 846) do Ordynacji podatkowej dodano Dział IIIa Przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania. Wprowadzenie do polskiego porządku prawnego klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania miało na celu uporządkowanie systemu prawa podatkowego, wyznaczając granice dopuszczalnej optymalizacji podatkowej oraz wzmacniając autonomię prawa podatkowego wobec prawa cywilnego. W przypadku, gdy czynność spełnia ww. przesłanki unikania opodatkowania, ustawa odmawia prawa do uzyskania korzyści podatkowej z niej wynikającej. W takiej sytuacji:

• jeśli stroną kierowały inne cele, niż osiągnięcie korzyści podatkowej, skutki podatkowe dokonanej czynności określa się na podstawie takiego stanu rzeczy, jaki mógłby zaistnieć, gdyby dokonano czynności odpowiedniej (art. 119a § 2-4 Ordynacji podatkowej);

• jeśli stroną nie kierowały żadne inne cele niż osiągnięcie korzyści podatkowej, skutki podatkowe czynności zostaną pominięte (art. 119a § 5 Ordynacji podatkowej).

Reasumpcja powyższych ram prawnych wskazuje, że celem klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania jest zapobieganie takim działaniom, które choć formalnie są zgodne z prawem, to jednak podważają cel obowiązujących regulacji podatkowych i prowadzą do unikania spełniania obowiązków wynikających z tych przepisów lub nieuprawnionego korzystania ze zwolnień czy ulg.

Z uzasadnienia do rządowego projektu ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 846 ze zm., dalej ustawa nowelizująca), wprowadzającej przepisy o klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania wynika, że działania dokonane przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej, sprzecznej z przedmiotem i celem przepisu podatkowej - to działania sprzeczne z intencją prawodawcy, kształtującego zakres obciążeń podatkowych. Przez sprzeczność z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej należy więc rozumieć taki stan, w którym w wyniku dokonanej czynności doszło do sztucznego zastosowania lub niezastosowania przepisów materialnego prawa podatkowego, co skutkowało osiągnięciem korzyści podatkowej, chociaż cel przepisu był inny.

W doktrynie prawa podatkowego wskazuje się, że poprzez wprowadzenie przesłanki "sprzeczności z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej", ustawodawca chciał objąć zakresem stosowania klauzuli takie działania, które w świetle określonej normy prawa podatkowego mieszczą się w zakresie jej stosowania, ale równocześnie są niezgodne z jej duchem.

W celu ustalenia, czy czynność stanowi bądź nie stanowi unikania opodatkowania, konieczne jest najpierw jednoznaczne określenie, jakie działania składają się na ocenianą czynność oraz czy jej rezultatem jest w ogóle korzyść podatkowa w rozumieniu przepisów o klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania.

Jak stanowi art. 119a § 1 o.p. (w stanie prawnym do 31 grudnia 2018 r.), czynność dokonana przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej, sprzecznej w danych okolicznościach z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej, nie skutkuje osiągnięciem korzyści podatkowej, jeżeli sposób działania był sztuczny (unikanie opodatkowania). Zgodnie z art. 119a § 2 ww. ustawy, w sytuacji określonej w § 1 skutki podatkowe czynności określa się na podstawie takiego stanu rzeczy, jaki mógłby zaistnieć, gdyby dokonano czynności odpowiedniej. Art. 119a § 3 Ordynacji podatkowej stanowi, że za odpowiednią uznaje się czynność, której podmiot mógłby w danych okolicznościach dokonać, jeżeli działałby rozsądnie i kierował się zgodnymi z prawem celami innymi niż osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej. Zgodnie z art. 119a § 4 Ordynacji podatkowej, jeżeli w toku postępowania strona wskaże czynność odpowiednią, skutki podatkowe określa się na podstawie takiego stanu rzeczy, jaki zaistniałby, gdyby dokonano tej czynności. Natomiast art. 119a § 5 Ordynacji podatkowej stanowi, iż przepisy § 2-4 nie mają zastosowania, jeżeli okoliczności wskazują, że osiągnięcie korzyści podatkowej było jedynym celem dokonania czynności, o której mowa w § 1. W takiej sytuacji skutki podatkowe określa się na podstawie takiego stanu rzeczy, jaki zaistniałby, gdyby czynności nie dokonano. Przy czym zgodnie z art. 119f § 1 Ordynacji podatkowej, czynność oznacza także zespół powiązanych ze sobą czynności, dokonanych przez te same bądź różne podmioty.

Jak zasadnie wyjaśnił organ, warunkiem pozbawienia sztucznej czynności jej skuteczności w sferze prawa podatkowego (i wyłącznie w sferze tego prawa) będzie spełnienie łącznie przesłanki sztuczności i działania przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej, jeśli taka korzyść w danych okolicznościach byłaby sprzeczna z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej. Przepis ten bez wątpienia wskazuje, że to korzyść podatkowa ma być sprzeczna z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej. Do jej powstania dojść ma natomiast w wyniku sztucznych działań podatnika, w szczególności opisanych w art. 119c o.p.

Na podstawie ostatnio powołanego przepisu stwierdzić można, że:

§ 1. Sposób działania uznaje się za sztuczny, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności należy przyjąć, że nie zostałby zastosowany przez podmiot działający rozsądnie i kierujący się zgodnymi z prawem celami innymi niż osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej.

§ 2. Przy ocenie, czy sposób działania był sztuczny, należy wziąć pod uwagę w szczególności występowanie:

1) nieuzasadnionego dzielenia operacji lub

2) angażowania podmiotów pośredniczących mimo braku uzasadnienia ekonomicznego lub gospodarczego, lub

3) elementów prowadzących do uzyskania stanu identycznego lub zbliżonego do stanu istniejącego przed dokonaniem czynności, lub

4) elementów wzajemnie się znoszących lub kompensujących, lub

5) ryzyka ekonomicznego lub gospodarczego przewyższającego spodziewane korzyści inne niż podatkowe w takim stopniu, że należy uznać, że działający rozsądnie podmiot nie wybrałby tego sposobu działania.

W uzasadnieniu do projektu ustawy nowelizującej wskazano, że sztuczność konstrukcji prowadzącej do unikania opodatkowania można oceniać na płaszczyźnie prawnej oraz ekonomicznej. Na płaszczyźnie prawnej sztuczność konstrukcji wyraża się najczęściej w jej nadmiernej zawiłości poprzez np. nieuzasadnione dzielenie operacji, występowanie podmiotów pośredniczących niewnoszących jednak żadnych elementów gospodarczych. Na płaszczyźnie ekonomicznej sztuczną transakcję charakteryzuje brak w niej treści ekonomicznej, np. przez ukrywanie prawdziwego celu i znaczenia zdarzenia gospodarczego, nieadekwatność lub zbędność do realizacji rzeczywistego zdarzenia gospodarczego, zgodnie z jego celem i istotą oraz do uzyskania zamierzonego efektu gospodarczego.

Analiza charakteru działania podatnika w kontekście przesłanki sztuczności dotyczy sytuacji, w których powstanie prawnopodatkowego stanu faktycznego jest wynikiem działania podatnika. Poprzez wybór określonej konstrukcji prawnej (bądź faktycznej) podatnik może przewidzieć, jaki podatkowo-prawny stan faktyczny powstanie. W tym przypadku ocenia się działania podatnika z punktu widzenia klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania.

Art. 119d o.p. stanowi natomiast, że czynność uznaje się za podjętą przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej, gdy pozostałe cele ekonomiczne lub gospodarcze czynności, wskazane przez podatnika, należy uznać za mało istotne. W związku z powyższym oceniając, czy osiągnięcie korzyści podatkowej było głównym lub jednym z głównych celów dokonania czynności, należy zbadać pozostałe cele ekonomiczne, którymi kierował się podmiot, decydując się na wprowadzenie danego rozwiązania oraz czy te cele ekonomiczne miały większy wpływ na wybór czynności, czy głównym lub jednym z głównych celów dokonania czynności była chęć osiągnięcia korzyści podatkowej.

W art. 119e o.p. w stanie prawnym adekwatnym dla niniejszej sprawy zdefiniowano korzyść podatkową wskazując, że korzyścią podatkową w rozumieniu przepisów niniejszego działu jest:

1) niepowstanie zobowiązania podatkowego, odsunięcie w czasie powstania zobowiązania podatkowego lub obniżenie jego wysokości albo powstanie lub zawyżenie straty podatkowej;

2) powstanie nadpłaty lub prawa do zwrotu podatku albo podwyższenie kwoty nadpłaty lub zwrotu podatku.

Aby można było stwierdzić, że w sprawie nie ma zastosowania art. 119a o.p., trzeba wykazać, że poddany analizie sposób działania ma inny – główny cel, a osiągnięcie korzyści podatkowej jest jedynie celem czy też efektem ubocznym zastosowanej procedury, która w swej istocie zmierza do osiągnięcia innego, głównego celu.

Z przytoczonych przepisów wynika, że organ może stwierdzić unikanie opodatkowania niedozwolone w świetle art. 119a o.p., jeśli: a) czynność dokonana jest przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej; b) korzyść ta sprzeczna jest w danych okolicznościach z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej; c) sposób działania podatnika był sztuczny.

Odnosząc się do istoty sprawy na wstępie wskazać należy, że z uwagi na istotę FIZ możliwe było do końca 2016 r. wykorzystywanie tych funduszy do budowania struktur planowania podatkowego z wykorzystaniem podmiotów transparentnych podatkowo, poprzez transferowanie dochodów z rzeczywistej działalności gospodarczej do FIZ. Wynikało to z faktu, że fundusze te do końca 2016 r. korzystały ze zwolnienia podmiotowego z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych (art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. w brzmieniu obowiązującym do końca 2016 r. stanowił, że zwalnia się od podatku fundusze inwestycyjne działające na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi), natomiast z uwagi na charakterystykę FIZ-ów możliwe było (w przeciwieństwie do funduszy inwestycyjnych otwartych) skierowanie emisji certyfikatów do konkretnego inwestora – w tej sprawie był to M. [...] należący do członków rodziny R. W przypadku podmiotów osiągających stosunkowo duże dochody stworzenie struktury angażującej FIZ było z ekonomicznego punktu widzenia korzystne, prowadziło bowiem do optymalizacji podatkowej (poprzez brak konieczności uiszczenia podatku, który inwestor musiałby zapłacić w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą), jedynie przy kosztach związanych z utrzymaniem funduszu, które były mniejsze, niż przewidywana wysokość podatku. Innymi słowy, w przypadku stworzenia struktury angażującej FIZ dochodziło do minimalizowania obciążeń podatkowych, głównie w wyniku odroczenia opodatkowania działalności gospodarczej (tu uzyskiwanej z produkcji mebli) prowadzonej za pośrednictwem spółek osobowych.

Jak ustalono w sprawie, M. [...] sp. z o.o. s.k. (w okresie wrzesień 2014 - luty 2016 działająca jako M. [...] sp. z o.o. S.K.A.) była spółką prowadzącą rzeczywistą działalność gospodarczą wytwórczą i handlową, generującą zysk (dochód). Spółka - poprzez podmioty M. [...] oraz M. [...] sp. z o.o. była kontrolowana przez rodzinę państwa R. M. [...] - była spółką powołaną w istocie do utworzenia struktury angażującej podmiot luksemburski (M. L.) oraz skarżący Fundusz (L. [...]). Zdarzenia, w których uczestniczyła w różnej roli M. [...], zamykają się w okresie od 1 grudnia 2015 r. (zawiązanie spółki jako sp. z o.o.) do 19 lutego 2016 r. (przekształcenie spółki w spółkę osobową). W okresie tym M. [...] nabyła w dniu 17 grudnia 2015 r. w drodze przyjęcia aportu akcje w M. [...] sp. z o.o. (późniejszej M. [...] sp. z o.o. s.k.). Niespełna miesiąc później - 13 stycznia 2016 r. - sama stała się przedmiotem transferu (a więc pośrednio przedmiotem operacji był M. [...] sp. z o.o.) na skutek przeniesienia jej udziałów aportem wspólników M. [...] do tej ostatniej spółki. M. [...] była podmiotem kontrolowanym bezpośrednio przez Państwa J. i M. R. oraz pośrednio przez rodzinę państwa R. za pośrednictwem M. [...] sp. z o.o. Z kolei M. [...] - spółka, do której wniesiono udziały M. [...] - kontrolowana była początkowo również przez Państwa M. i J. R. (później również przez inne osoby z rodziny R. – dzieci Państwa R., wskutek darowizny udziałów). M. L. - była spółką, która utworzyła powiązanie między Funduszem a M. [...] (a właściwie M. [...], której udziałami ta druga spółka dysponowała). Fundusz nabył udziały M. [...] w dniu 4 lutego 2016 r. od M. [...], po czym 8 lutego wziął udział (wraz z M. [...]) w założeniu M. L., a następnie - w tym samym dniu - pozbył się na jej rzecz udziałów M. [...], nabytych od M. [...] cztery dni wcześniej w zamian za certyfikaty inwestycyjne Funduszu. Fundusz L. [...] - po nabyciu udziałów M. [...] od M. [...] -kontrolował pośrednio M. [...] sp. z o.o. Z drugiej strony - ze względu na fakt, że jedynym uczestnikiem Funduszu był M. [...] posiadający całość jego certyfikatów inwestycyjnych - w sensie ekonomicznym majątek i dochód Funduszu, mający de facto swoje źródło w rzeczywistej działalności wytwórczej i handlowej spółki M. [...] sp. z o.o, pozostawał w rękach rodziny R. Operacyjna funkcja M. [...] polegała na pełnieniu roli podmiotu, który umożliwi przeniesienie udziałów M. [...] do Funduszu. M. [...] nie mogła sama siebie zbyć na rzecz Funduszu w zamian za certyfikaty inwestycyjne. Jako swojego rodzaju pośrednik wystąpił właśnie M. [...], który udziały M. [...] otrzymał w drodze aportu (podwyższenia kapitału) w dniu 13 stycznia 2016 r., a wymienił je na certyfikaty Funduszu już w dniu 4 lutego 2016 r. W opisanej powyżej strukturze powiązania właścicielskie zbiegają się w rękach tych samych osób fizycznych (J. i M. R. oraz pozostałych osób z rodziny R.).

Ustawodawca dostrzegłszy rolę FIZ-ów w procesie optymalizacji podjął działania legislacyjne, których efektem była zmiana art. 6 ust. 1 pkt 10 i wprowadzenie do porządku prawnego art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a u.p.d.o.p. z dniem 1 stycznia 2017 r. Na skutek tych zmian nie byłoby możliwe uniknięcie opodatkowania dochodów uzyskiwanych przez FIZ-y z tytułu udziału w zyskach spółek nieposiadających osobowości prawnej (w przypadku skarżącego – M. L.). W konsekwencji wprowadzanych zmian Fundusz podlegałby opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych od dochodów uzyskiwanych z M. L..

Projekt ustawy zmieniającej zasady opodatkowania funduszy (druk sejmowy nr 969) został wniesiony 31 października 2016 r., zaś ustawa o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2016 r. poz. 1926) została uchwalona 15 listopada 2016 r. W dniu 29 listopada 2016 r. Prezydent podpisał ustawę i ogłoszono zmiany w Dzienniku Ustaw.

Wskutek zmiany legislacyjnej, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2017 r., art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. otrzymał brzmienie: zwalnia się od podatku fundusze inwestycyjne otwarte oraz specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte, utworzone na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych, z wyłączeniem specjalistycznych funduszy inwestycyjnych otwartych stosujących zasady i ograniczenia inwestycyjne określone dla funduszy inwestycyjnych zamkniętych.

Natomiast na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a u.p.d.o.p. wolne od podatku są dochody (przychody) funduszy inwestycyjnych zamkniętych lub specjalistycznych funduszy inwestycyjnych otwartych stosujących zasady i ograniczenia inwestycyjne określone dla funduszy inwestycyjnych zamkniętych, utworzonych na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych, z wyłączeniem:

a) dochodów (przychodów) z udziału w spółkach niemających osobowości prawnej lub jednostkach organizacyjnych niemających osobowości prawnej, mających siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej lub w innym państwie, jeżeli zgodnie z przepisami ustawy lub prawa podatkowego państwa, w którym te spółki lub jednostki organizacyjne mają siedzibę lub zarząd, podmioty te nie są traktowane jak osoby prawne i nie podlegają w tym państwie opodatkowaniu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania.

Mając świadomość wprowadzanych zmian legislacyjnych, które spowodują, że skarżący Fundusz będzie musiał płacić podatek dochodowy od osób prawnych, członkowie rodziny R. i podmioty z nimi powiązane, w tym Fundusz, podjęły działania mające na celu, w pewnym uproszczeniu, uniknięcie, jak twierdzą organy – opodatkowania, zaś jak twierdzi skarżący Fundusz – ryzyk związanych z wprowadzanymi zmianami legislacyjnymi (o celach czynności wskazanych przez Fundusz będzie mowa w dalszej części uzasadnienia).

Jak wynika z akt sprawy, na mocy umów z 8 grudnia 2016 r. członkowie rodziny R. utworzyli spółki z ograniczoną odpowiedzialnością: N. [...], F. [...] oraz L. [...], każda wyposażona w kapitał zakładowy [...] zł. W skład zarządu ww. spółek weszli: J. R., M. R. oraz Ł. R. (syn), tj. osoby, które poprzez M. [...] oraz M. [...] sp. z o.o. kontrolowały M. [...] sp. z o.o. Przedmiotem działalności ww. podmiotów jest działalność firm centralnych i holdingów, z wyłączeniem holdingów finansowych.

W dniu 29 grudnia 2016 r. zawarte zostały w L. umowy zbycia akcji M. L. pomiędzy L. [...] (Zbywca) oraz spółkami N. [...], F. [...], L. [...] (Nabywcy). W umowach tych zaznaczono, że własność akcji przechodziła na nabywców 30 grudnia 2016 r., mimo że cenę zakupu zobowiązali się oni przelać do 13 stycznia 2017 r.

W dniu 17 stycznia 2017 r. Zarząd N. [...] podjął uchwałę w sprawie emisji obligacji, których nabycie zostanie zaproponowane L. [...]. Warunki emisji były tożsame z warunkami emisji obligacji przyjętymi przez Zarządy F. [...] i L. [...], które podjęły Uchwały nr 1 w sprawie emisji obligacji w dniu 29 grudnia 2016 r. i w tym samym dniu złożyły Funduszowi propozycję nabycia swoich obligacji, a Fundusz również 29 grudnia 2016 r. złożył oświadczenie o przyjęciu propozycji nabycia obligacji, w którym wskazał, iż przed złożeniem oferty starannie zbadał propozycje oraz załączone do nich warunki emisji.

W dniu 18 stycznia 2017 r. N. [...] złożyła Funduszowi propozycję nabycia ww. obligacji. W dniu 19 stycznia 2017 r. L. [...] złożył oświadczenie o przyjęciu propozycji nabycia obligacji.

W dniu 30 grudnia 2016 r. Fundusz podpisał umowy z F. [...] (karta akt nr 158) i L. [...] (karta akt nr 217), na podstawie których Strony (odpowiednio F. [...] z L. [...] oraz L. [...] z L. [...]) dokonały potrącenia wzajemnych wierzytelności, tj. wynikających z ceny sprzedaży przez L. [...] akcji M. L. na rzecz F. [...] i L. [...] oraz ceny emisyjnej wyemitowanych przez ww. spółki obligacji serii [...] nabytych przez L. [...].

Na mocy ww. umów potrącono przysługującą Funduszowi wierzytelność w wysokości [...] zł z tytułu ceny sprzedaży akcji M. L. z wierzytelnością odpowiednio F. [...] oraz L. [...] wobec Funduszu w wysokości [...] zł z tytułu ceny emisyjnej obligacji serii A.

W dniu 20 stycznia 2017 r. N. [...] i Fundusz podpisały umowę (karta akt nr 249), na podstawie której strony dokonały analogicznego potrącenia wzajemnych wierzytelności jak F. [...] i L. [...], tj. wynikających z ceny sprzedaży przez L. [...] akcji M. L. na rzecz N. [...] ([...] zł) oraz ceny emisyjnej wyemitowanych przez N. [...] obligacji serii A ([...] zł) nabytych przez L. [...].

Zdaniem Sądu, organy prawidłowo zidentyfikowały, że czynność, którą należy poddać analizie, polegała na:

1. sprzedaży przez Fundusz w dniu 29 grudnia 2016 r. akcji M. L. na rzecz L. [...], N. [...] oraz F. [...],

2. nabyciu przez Fundusz w tym samym dniu, tj. 29 grudnia 2016 r. obligacji wyemitowanych przez L. [...] oraz F. [...], a także nabycie w dniu 19 stycznia 2017 r. obligacji wyemitowanych przez spółkę N. [...],

3. zawarciu w dniach bezpośrednio następujących po nabyciu obligacji, tj. odpowiednio 30 grudnia 2016 r. oraz 20 stycznia 2017 r. umów, na podstawie których doszło do potrącenia wzajemnych wierzytelności wynikających z ceny sprzedaży przez Fundusz akcji M. L. oraz ceny emisyjnej wyemitowanych przez te trzy spółki obligacji nabytych przez L. [...].

Organy stwierdziły, że w konsekwencji wyżej opisanej czynności, mimo formalnych zmian właścicielskich, w istocie osiągane przez Fundusz przychody w 2017 r. nadal pochodziły z tego samego źródła, tj. z dochodów wypracowanych przez M. L., a w konsekwencji z działalności M. [...] sp. z o.o. sp.k., tj. z produkcji mebli i ich sprzedaży, zaś ich wysokość była uzależniona od osiągniętego przez tę spółkę zysku.

Organ dokonując drobiazgowych ustaleń wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że wszystkie podmioty, które brały udział w opisanym procederze, powiązane były osobowo i kapitałowo z rodziną Państwa R. Organ na stronach od 6 do 14 w zaskarżonej decyzji opisał, jak członkowie rodziny R. tworzyli i przekształcali kolejne podmioty, tak, by w efekcie doprowadzić do sytuacji faktycznej przekonwertowania zysków ze spółek osobowych w zyski z obligacji.

W tym miejscu należy dokonać oceny, czy z uwagi na fakt, iż znaczna część czynności została przeprowadzona pod koniec 2016 r., a więc zanim zaczęły obowiązywać zmiany w ustawie o CIT, o których mowa była wyżej, można w ogóle weryfikować tę czynność i jej skutki podatkowe z uwzględnieniem treści nowej regulacji w zakresie opodatkowania FIZ – w odniesieniu do osiągniętej korzyści podatkowej.

Kluczowy zarzut Funduszu, który nie zaprzecza ani przebiegowi czynności, ani konsekwencjom podatkowym z niej wynikającym, dotyczy właśnie tej kwestii: Fundusz prezentuje stanowisko, że w sprawie doszło do retroaktywnego zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a u.p.d.o.p., bowiem fundusz nigdy nie był akcjonariuszem M. L. w czasie, w którym miałby do funduszu zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a u.p.d.o.p. Fundusz argumentuje, że cel i przedmiot ustawy podatkowej, o którym mowa w art. 119a o.p., nie mogą wynikać z przepisów nieobowiązujących w dacie dokonywania czynności. Zdaniem Skarżącego, wobec niego nigdy nie powstał obowiązek podatkowy wynikający z faktu posiadania przez niego praw udziałowych w spółce niebędącej osobą prawną. Brak zobowiązania podatkowego był więc skutkiem nie unikania opodatkowania, lecz niepowstania obowiązku podatkowego. W czasie, w którym obowiązywał art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a u.p.d.o.p., fundusz nie posiadał już praw udziałowych w M. L.

Sąd powyższego poglądu skarżącego nie podziela. Wynika to z faktu, że art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a u.p.d.o.p. obowiązywał w czasie, w którym przez skarżącego została osiągnięta korzyść podatkowa. W świetle art. 119a o.p. to właśnie ta korzyść ma być sprzeczna z celem przepisu ustawy podatkowej, co pozwala objąć klauzulą wszelkie czynności sztuczne, skutkujące osiągnięciem korzyści podatkowej wskutek uniknięcia opodatkowania poprzez wykreowanie stanu prawnopodatkowego pozwalającego uniknąć stosowania prawa materialnego, jeśli tylko podatnikowi można przypisać celowe działanie zmierzające przede wszystkim do osiągnięcia korzyści sprzecznej z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej. Bez wątpienia istotne dla sprawy jest więc ustalenie, czy podatnik dokonując czynności działał "w celu osiągnięcia korzyści podatkowej", która to korzyść będzie sprzeczna "w danych okolicznościach" z przedmiotem i celem przepisu ustawy. Zdaniem Sądu w sytuacji, w której można przypisać podatnikowi tenże cel, tj. świadome, sztuczne działanie nakierowane przede wszystkim na osiągnięcie w przyszłości korzyści podatkowej sprzecznej z chwilą jej wystąpienia z celem przepisu, który w czasie przeprowadzenia znacznej części czynności został już opublikowany w dzienniku ustaw, lecz jeszcze nie wszedł w życie, nie dochodzi do retroaktywnego zastosowania przepisu wprowadzanego w życie, a działanie takie, w takich właśnie okolicznościach ("w danych okolicznościach"), powoduje powstanie korzyści sprzecznej z celem ustawy podatkowej. Zdaniem Sądu, w takim przypadku występuje retrospektywne zastosowanie wprowadzanego przepisu, co jest akceptowalne z punktu widzenia zasad wynikających z Konstytucji.

Dokonując opisanej na wstępie czynności podatnik świadomy był regulacji wynikających z art. 119a o.p. (bądź przynajmniej powinien być świadomy) i wiedział, że podjęcie sztucznych działań tylko w takim celu (bądź przede wszystkim w takim celu) by nie podpadać pod regulację wprowadzoną do porządku prawnego od 1 stycznia 2017 r., naraża go na ryzyko zastosowania reżimu wynikającego z art. 119a o.p. W ocenie Sądu, w każdym przypadku, w którym sztucznie wykreowane działania podjęte w czasie obowiązywania przepisów dotyczących klauzuli, prowadzą do unikania opodatkowania korzyści osiągniętej w związku z przepisem, który wszedł w życie po częściowym bądź całkowitym przeprowadzeniu czynności, ale przy celowym nakierowaniu działań podatnika na uniknięcie opodatkowania, klauzula może być stosowana. Jeśli podatnik podejmuje bowiem działania, których celem jest uniknięcie nowowprowadzanych zasad opodatkowania, jest to jego dominujący cel, a podjęte działania sztuczne, przepisy o klauzuli znajdą zastosowanie. Wynika to z faktu, że podatnik podjął swoje działania w sposób niedozwolony, by osiągnąć korzyść, która na dzień jej wystąpienia będzie sprzeczna z celem przepisu ustawy podatkowej. Innymi słowy warunkiem zastosowania klauzuli jest możliwość przypisania podatnikowi celu działania, o którym mowa w tym przepisie, jeśli sposób działania podatnika był sztuczny. W stanie faktycznym tej sprawy czynność została podjęta po opublikowaniu zmian w CIT w zakresie opodatkowania FIZ, a więc taki zamiar podatnika bez wątpienia można mu przypisać. W zaistniałych w tej sprawie okolicznościach (jak to stanowi art. 119a o.p.) podatnik działał przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem i celem wprowadzanych zmian podatkowych.

Istotę zasady niedziałania prawa wstecz można sprowadzić do twierdzenia, że prawo powinno co do zasady działać "na przyszłość", wobec tego nie należy stanowić norm prawnych, które miałyby być stosowane do zdarzeń zaszłych i zakończonych przed ich wejściem w życie. Innymi słowy, następstwa prawne zdarzeń mających miejsce pod rządami dawnych norm, należy oceniać według tych norm, nawet jeżeli w chwili dokonywania tej oceny obowiązują już nowe przepisy (por. np. wyrok TK z 10 grudnia 2007 r., sygn. P 43/07, OTK ZU nr 11/A/2007, poz. 155).

Z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wynika także, że: "Jednostka musi w każdym czasie liczyć się ze zmianą regulacji prawnych i uwzględniać podczas planowania przyszłych działań ryzyko zmian prawodawczych, uzasadnionych zmianą warunków społecznych. Na gruncie obowiązującej Konstytucji nie można całkowicie wykluczyć stanowienia regulacji prawnych o charakterze retroaktywnym, a tym bardziej - regulacji o charakterze retrospektywnym. Ustawodawca musi jednak wyważyć uzasadniony interes jednostki i interes publiczny, stanowiąc nowe regulacje" (wyrok TK z 23 kwietnia 2013 r., sygn. P 44/10, OTK ZU nr 4/A/2013, poz. 39).

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego jest prezentowane założenie, że następstwa zdarzeń prawnych zaistniałych pod rządami dawnych przepisów należy też według nich oceniać. Jednak gdy następstwa te trwają nadal, to w odniesieniu do nowego odcinka czasu oceniać je należy już według norm nowej ustawy. Jeżeli więc zdarzenia zapoczątkowane pod rządami dawnych przepisów mają charakter ciągły i trwają nadal, stosuje się do nich przepisy nowe. Naruszenie zasady retroaktywności następowałoby wówczas, gdyby ustawie nadano moc obowiązującą wobec stosunków prawnych zaistniałych i zakończonych przed dniem wejścia tej ustawy w życie (zob. wyrok TK z 16 marca 2017 r. sygn. Kp 1/17, OTK-A 2017/28).

Retroaktywność należy odróżnić od retrospektywności, polegającej na nakazie zastosowania nowego prawa do stosunków prawnych (stosunków procesowych), które wprawdzie zostały nawiązane pod rządami dawnych przepisów, ale wówczas nie zostały jeszcze zrealizowane wszystkie istotne elementy tych stosunków (por. np. wyrok TK z 4 kwietnia 2006 r., sygn. K 11/04, OTK ZU nr 4/A/2006, poz. 40). W wypadku retrospektywności nowo ustanowione normy nie są bowiem stosowane do zdarzeń zaistniałych przed ich wejściem w życie, a tylko - w sposób prospektywny - modyfikują sytuację podmiotów, wprowadzając zmianę na przyszłość (por. wyroki TK z: 3 listopada 1999 r., sygn. K 13/99, OTK ZU nr 7/1999, poz. 155; 20 stycznia 2009 r., sygn. P 40/07, OTK ZU nr 1/A/2009, poz. 4).

W świetle dotychczasowego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (zob. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2020 r., K 4/19, OTK-A 2020/33) przepisy działające wstecz można wyjątkowo uznać za zgodne z zasadą demokratycznego państwa prawnego, jeżeli łącznie spełniają następujące warunki:

- nie są to przepisy prawa karnego ani regulacje zakładające podporządkowanie jednostki państwu (np. prawo daninowe);

- mają one rangę ustawową;

- ich wprowadzenie jest konieczne (niezbędne) dla realizacji lub ochrony innych, ważniejszych i konkretnie wskazanych wartości konstytucyjnych;

- spełniona jest zasada proporcjonalności wyrażona w art. 31 ust. 3 Konstytucji, tzn. racje konstytucyjne przemawiające za retroaktywnością równoważą jej negatywne skutki;

- nie powodują one ograniczenia praw lub zwiększenia zobowiązań adresatów norm prawnych, lecz przeciwnie - poprawiają sytuację prawną niektórych adresatów danej normy prawnej, ale nie kosztem pozostałych adresatów tej normy;

- problem rozwiązywany przez te regulacje nie był znany ustawodawcy wcześniej i nie mógł być rozwiązany z wyprzedzeniem bez użycia przepisów działających wstecz (por. szerzej powołany wyrok TK o sygn. Kp 2/08).

Ponadto prawodawca ma obowiązek uzasadnić takie odstępstwo w uzasadnieniu danego aktu, wykazując w intersubiektywnie weryfikowalny sposób, jakie wartości przemawiają za zastosowaniem takiego rozwiązania (por. G. Wierczyński, Komentarz do ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych, LEX 2016). Dopiero motywy prawodawcy zawarte w uzasadnieniu wprowadzanego aktu normatywnego pozwolą na ocenę, jakie inne wartości konstytucyjne pozwalają na wprowadzenie przepisów z mocą wsteczną, bez naruszenia zakazu retroakcji. Brak takiego uzasadnienia nie pozwala na poznanie motywów prawodawcy i z dużą dozą prawdopodobieństwa może uzasadniać tezę, że prawodawca wprowadzając dany akt z mocą wsteczną, w ogóle nie kierował się jakimikolwiek zasadami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odstąpienie od zakazu niedziałania prawa wstecz.

W ocenie Sądu, sposób zastosowania art. 119a o.p. przez organy w tej sprawie nie prowadził do retroaktywnego zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a u.p.d.o.p., lecz retrospektywnego. Zastosowano go bowiem do korzyści podatkowych uzyskanych po wejściu w życie ustawy nowelizującej, bowiem podatnik podjął celowo działania, które miały charakter działań sztucznych, by korzyść podatkową osiągnąć. Metoda retrospektywnego stosowania prawa dopuszcza natomiast zastosowanie przepisów prawa w sposób, który organy przyjęły w tej sprawie, tj. do stosunków prawnych, które nie zostały zamknięte przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej. Należy w tym miejscu podkreślić, że chodzi o niezamknięcie stosunków prawnych w świetle prawa podatkowego.

Co więcej, zdaniem Sądu, okoliczność daty zakończenia czynności przynoszących korzyść podatkową nie jest prawnie znacząca dla stosowania przepisów art. 119a-119f o.p. Prawnie znaczący jest natomiast moment uzyskania korzyści podatkowej.

Podkreślić w tym miejscu należy, że zasada niedziałania prawa wstecz wywodzi się z zasady demokratycznego państwa prawa, z której wynika także zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez to państwo prawa. Są to zasady o charakterze gwarancyjnym, chroniące w istocie zaufanie obywatela do państwa i działanie w przekonaniu, że podjęte decyzje nie będą skutkować nieprzewidzianymi, niewynikającymi z przepisów prawa konsekwencjami. Z retroaktywnością mamy do czynienia wówczas, gdy podmiot podejmuje działania przewidując ich skutki na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a ustawodawca (czy też organ stosujący prawo) do zaistniałych i zakończonych działań wprowadza nowe, niekorzystne i nieznane skutki, których podmiot ten nie mógł przewidzieć (por. wyrok TK z 24 maja 1994 r., K 1/94). Zakaz działania prawa wstecz ma więc gwarantować podmiotom prawa, by mogły układać swoje sprawy w zaufaniu, że nie narażą się na skutki prawne swojego działania, których nie mogły przewidzieć. Bez wątpienia natomiast działanie nakierowane w głównej mierze na uniknięcie opodatkowania, przeprowadzone w sposób sztuczny, a więc z naruszeniem art. 119a o.p., nie może korzystać z ochrony wynikającej z art. 2 Konstytucji. Ochronie podlegać może jedynie zaufanie, które ma racjonalne uzasadnienie. W niniejszej sprawie podatnik działał z pełną świadomością tego, że podjęte przez niego sztuczne działania będą skutkować korzyścią podatkową sprzeczną z art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a u.p.d.o.p.

Organy prawidłowo przy tym wskazały, że skutkiem podatkowym działania Funduszu było zastosowanie zwolnienia wynikającego z art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p. do środków uzyskanych tytułem odsetek od obligacji uzyskanych od emitentów obligacji, tj. F. [...], N. [...] i L. [...] oraz z tytułu wcześniejszego, częściowego wykupu obligacji, które w wyniku dokonanej czynności zostały reklasyfikowane z przychodów z udziału w spółce niemającej osobowości prawnej na przychody zwolnione z opodatkowania.

Sąd podzielił również stanowisko organów podatkowych co do tego, że czynność została dokonana przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej. Przypomnieć należy, że na podstawie art. 119d o.p. przy ocenie, czy osiągnięcie korzyści podatkowej było głównym celem (bądź jednym z głównych) dokonania czynności, bierze się pod uwagę cele ekonomiczne i gospodarcze wskazane przez stronę.

Fundusz argumentował, że przeprowadzona z jego udziałem czynność była uzasadniona, bowiem: zbycie akcji w M. L. skutkowało zmianą struktury aktywów Funduszu, co zapewniło wzrost ich płynności z uwagi na nabycie obligacji będących łatwo zbywalnym papierem wartościowym; Fundusz zapewnił stały zysk związany z kuponem odsetkowym; zbyto akcje w jednym podmiocie zależnym jednego emitenta na rzecz kilku emitentów innych rodzajowo niż akcje papierów wartościowych doprowadziło do zwiększenia dywersyfikacji aktywów Funduszu; realizowano cel inwestycyjny Funduszu, którym jest wzrost wartości aktywów Funduszu w wyniku wzrostu wartości lokat; zapewniono stały i przewidywalny dopływ środków pieniężnych w ramach płatności należności odsetkowych prowadzący do wzrostu wartości aktywów Funduszu; przeprowadzenie czynności uzasadnione było zmianą stanu prawnego w zakresie opodatkowania Funduszy Inwestycyjnych Zamkniętych Aktywów Niepublicznych, która to zmiana nakładała na fundusz ryzyka i obowiązki, które nie były przewidywane i nie dotyczyły nigdy zarządzającego funduszami inwestycyjnymi.

Jak prawidłowo jednak uznały organy, przytoczone przez Fundusz cele były mało istotne, a celem przeważającym czynności była chęć szybkiego przekonwertowania źródła dochodów w obliczu wprowadzonych zmian legislacyjnych. W analizowanej sprawie nie sposób dać wiarę, że Fundusz kierował się celami ekonomicznymi, biorąc pod uwagę przebieg i skutki dokonanej czynności.

Jak zasadnie podkreślił organ II instancji, wskutek przeprowadzonej czynności Fundusz w istocie wyzbył się swojego głównego aktywa, nabywając w zamian obligacje od spółek utworzonych kilkanaście dni wcześniej. Spółki te, biorąc pod uwagę datę ich utworzenia, minimalny kapitał zakładowy i brak prowadzenia przez nie działalności, nie miały żadnych zdolności płatniczych, żadnej historii kredytowej. Obligacje, które zostały nabyte przez Fundusz, nie były zabezpieczone w rozumieniu ustawy z 15 stycznia 2015 r. o obligacjach, a Fundusz nabywając je nie sporządził nawet analizy w zakresie oceny ryzyka tej operacji (analizę sporządzono dopiero na etapie kontroli). Uchwała o emisji obligacji została przez dwie z trzech spółek podjęta 29 grudnia 2016 r., tego samego dnia złożono Funduszowi propozycję nabycia obligacji i tego samego dnia Fundusz złożył oświadczenie o przyjęciu propozycji nabycia obligacji wskazując, że starannie zbadał propozycję i warunki emisji. Od trzeciej spółki obligacje nabyto dwa i pół tygodnia później. Bez wątpienia powyższe okoliczności dowodzą, że czynność została przeprowadzona w pośpiechu, bez żadnej analizy ryzyka inwestycyjnego. Co więcej, zbycie akcji nastąpiło bez żadnego zabezpieczenia zapłaty za nie, a Fundusz zdecydował się na wyzbycie głównego aktywa bezwarunkowo, pomimo braku zapłaty (w umowach zastrzeżono, że własność akcji przechodziła na nabywców w dniu 30 grudnia 2016 r., mimo że zobowiązali się przelać kwotę zakupu na rachunek bankowy zbywcy do 13 stycznia 2017 r.).

Podzielić należy ocenę organu, że takie działania Funduszu należy uznać raczej za podejmowanie nadmiernego ryzyka gospodarczego, a w konsekwencji nie sposób przyjąć, że czynności przyświecały realne cele ekonomiczne.

Z analizy w zakresie wyceny wartości rynkowej marży obligacji i ryzyka inwestycyjnego sporządzonej przez Towarzystwo na etapie kontroli celno-skarbowej wynika, iż w wyniku sprzedaży udziałów i nabycia obligacji nie uległy zmianie ryzyka związane z inwestowaniem w Grupę M. [...]. Jak bowiem wskazano na str. 7 ww. dokumentu: nabycie obligacji F. [...], L. [...] i N. [...] wiązało się z drugiej strony ze sprzedażą instrumentów udziałowych, co oznacza, iż wymienione ryzyka były alokowane w Funduszu już wcześniej. Zasadnie wskazał organ, że w wyniku czynności nie doszło natomiast do jakiejkolwiek rzeczywistej dywersyfikacji portfela przez inwestora. Wynika to z faktu, że wszyscy emitenci obligacji są powiązani osobowo oraz kapitałowo z jedynym uczestnikiem Funduszu. O ile więc wprowadzenie do struktury trzech nowych podmiotów z formalnego punktu widzenia w oczywisty sposób prowadzi do dywersyfikacji aktywów Funduszu, to w rzeczywistości przeprowadzona restrukturyzacja nie wprowadziła żadnej dywersyfikacji portfela inwestycyjnego. Zarówno bowiem przed restrukturyzacją jak i po niej do Funduszu trafia zysk wypracowany wyłącznie przez M. [...] sp. z o.o.

Mając na uwadze powyższe nie można także uznać, że cel inwestycyjny był głównym celem dokonania czynności, gdyż nie zmieniła się istotnie dochodowość portfela inwestycyjnego, której podstawą były zyski wypracowane przez M. [...] sp. z o.o. Jak wykazały organy badając przepływy środków finansowych między M. L. a trzema spółkami z ograniczoną odpowiedzialnością, a następnie między tymi spółkami a Funduszem, mimo zmian właścicielskich struktury holdingowej, osiągane przez Fundusz przychody w 2017 r. nadal pochodziły z tego samego źródła, tj. z dochodów wypracowanych przez M. L., a w konsekwencji z działalności M. [...] sp. z o.o, tj. z produkcji mebli i ich sprzedaży, a ich wysokość była w istocie uzależniona od osiągniętego przez tę spółkę zysku.

W świetle całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, uwzględniwszy krótkie (kilkudniowe, a niektóre dokonywane tego samego dnia) odstępy czasu między tworzeniem przez członków rodziny R. nowych spółek mających stać się emitentami obligacji, a sprzedażą przez skarżący Fundusz akcji M. L. w zamian za obligacje trzech nowo powołanych podmiotów, brak zabezpieczenia zapłaty odsetek od obligacji czy ich wykupu, fakt braku prowadzenia rzeczywistej działalności przez te 3 spółki, które generowały straty podatkowe, zasadnie organy uznały, że celem procederu było uniknięcie opodatkowania. Rola spółek sprowadzała się wyłącznie do pośredniczenia w wypłacie zysku z M. L. do funduszu, który w wyniku formalnie dokonanych transakcji między podmiotami powiązanymi stał się zyskiem z oprocentowania obligacji.

Jak również prawidłowo wskazał Organ, nie sposób uznać za uzasadnienie ekonomiczne dla dokonanej czynności zapewnienie funduszowi stałego zysku związanego z kuponem odsetkowym, który to zysk w przeciwieństwie do zysku ze spółki niemającej osobowości prawnej, miał być zyskiem stałym i przewidywalnym. Skoro jedynym zabezpieczeniem wypłaty należności odsetkowych były akcje M. L. sprzedane spółkom F. [...], L. [...] i N. [...] (bowiem spółki te nie posiadały żadnych innych aktywów i nie prowadziły działalności gospodarczej), to w istocie nie doszło w tym zakresie do jakiejkolwiek zmiany ryzyka inwestycyjnego – co zresztą potwierdził w swojej analizie sam Fundusz. Nadal jedynym rzeczywistym źródłem zapewniającym dochód były akcje M. L., która osiągała dochody z działalności operacyjnej M. [...] sp. z o.o. W konsekwencji owa "stałość" zysków nadal była uzależniona od rentowności spółki produkcyjnej, podobnie jak w przypadku, w którym to Fundusz był właścicielem akcji M. L. Przeprowadzenie czynności nie zapewniło więc Funduszowi stałego poziomu zysku; zysk ten w żadnej mierze nie był uzależniony od działalności spółek celowych, a ich istnienie i emisja obligacji nie gwarantowały wypłaty na rzecz Funduszu; nadal zysk ten był uzależniony od rzeczywistej działalności operacyjnej spółki produkującej meble.

Zdaniem Sądu, organy zasadnie uznały, że przeprowadzona czynność nie realizowała żadnego istotnego celu gospodarczego, zaś realizowała cel w postaci uniknięcia powstania zobowiązania w CIT. Korzyść podatkowa polegała więc na niepowstaniu zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych, sprzecznie z celem i przedmiotem art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p.

W ocenie Sądu również ryzyka, na które w związku z opodatkowanym funduszy od 1 stycznia 2017 r. powołał się fundusz w celu uzasadnienia przeprowadzenia czynności, w części nie są wiarygodne, a w części sprowadzają się w istocie do potwierdzenia, że to skutki podatkowe były w dokonanej czynności motywacją kluczową. Jak zasadnie wskazały organy, bez względu na zbycie akcji M. L. skarżący i tak musiał złożyć zeznanie roczne w podatku dochodowym od osób prawnych; musiał więc organizacyjnie, a także od strony prawnej przygotować się do wprowadzanych przez ustawodawcę zmian. Skro tak, to nie można dać wiary twierdzeniu, jakoby chęć wyeliminowania tych ryzyk była przyczyną dokonanej czynności. Sąd wskazuje, że bez wątpienia zmiana regulacji prawa podatkowego dla każdego podatnika niesie za sobą ryzyko pomyłek. Zapobiec im można jednak nie poprzez podejmowanie sztucznych działań prowadzących w istocie do konwersji źródła przychodów z opodatkowanego na nieopodatkowane, lecz np. przy wykorzystaniu funkcjonującej w polskim porządku prawnym instytucji interpretacji indywidualnych przepisów prawa podatkowego.

Jeśli natomiast chodzi o ryzyko błędu w rozliczeniach czy niezidentyfikowanie problemu podatkowego (jak to ujęto w opinii KNF), to fundusz bez wątpienia problem ten zidentyfikował, skoro chciał uniknąć konieczności uiszczania podatku.

Niezasadne są argumenty skarżącego, jakoby organ wywiódł niewłaściwe wnioski i w istocie zignorował treść opinii KNF do druku nr 969 Sejmu VIII kadencji. Jak zasadne wskazał organ, KNF wyraził swoje obawy co do tego, iż w przypadku braku odpowiedniego vacatio legis może dojść do "niezidentyfikowania problemu podatkowego" u funduszy. Z treści tego stanowiska wynika dokładnie taki wniosek, jaki wywiódł z niego organ, tj. że w przypadku braku przepisów przejściowych fundusze mogłyby nie zidentyfikować, tj. nie zauważyć, że przychody ze spółek transparentnych podatkowo, które wcześniej korzystały ze zwolnienia, zostały objęte opodatkowaniem. Ponadto mogłyby się do ich opodatkowania prawidłowo nie przygotować. W tym znaczeniu zmiana przepisów podatkowych w odniesieniu do zysków ze spółek transparentnych podatkowo wprowadzona zbyt szybko mogła prowadzić do ryzyka błędów w rozliczeniach funduszy, które to błędy w sposób istotny mogły wpłynąć na funkcjonowanie funduszy i w konsekwencji sytuację inwestorów.

KNF wskazał także, że mogą wystąpić wątpliwości co do ustalenia kosztów uzyskania przychodów i samych przychodów. Jak Sąd wskazał powyżej, tego rodzaju wątpliwości można rozwiązywać poprzez uzyskanie stosownych interpretacji i korzystanie z usług wyspecjalizowanych kancelarii podatkowych, co skarżący czynił, zważywszy, że jak wynika z zeznań panów R., cały mechanizm prowadzący do konwersji został opracowany i przeprowadzony właśnie przez taką kancelarię.

Biorąc pod uwagę powyższe, za nieprzekonujące należy uznać stanowisko funduszu, jakoby jego działanie miało przede wszystkim motywację ekonomiczną i związaną z wyeliminowaniem opisanych ryzyk. Co więcej, w wyniku przeprowadzonej operacji zakupu obligacji w zamian za akcje spółki luksemburskiej czerpiącej w istocie zyski z działalności operacyjnej M. [...] sp. z o.o. sp. k. od trzech nowopowstałych spółek, które nie posiadały żadnego majątku, nie prowadziły działalności gospodarczej, posiadały minimalny kapitał zakładowy i wyemitowały niezabezpieczone obligacje, fundusz bez gwarancji wypłaty zysku tej ostatniej spółki osobowej posiadałby jedynie formalnie podstawę do wypłaty odsetek, bowiem wskazane trzy spółki nie posiadały własnych zdolności płatniczych. Z formalnego punktu widzenia fundusz osiągał więc w 2017 r. dochody z obligacji, faktycznie jednak były to kwoty wynikające z zysków wypracowanych przez M. [...] sp. z o.o. s.k., która należała do M. L., a więc spółki, której akcje przed czynnością należały do skarżącego funduszu.

W ocenie Sądu organ wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że celem działania funduszu było uniknięcie opodatkowania przychodów ze spółek osobowych.

W konsekwencji, zdaniem Sądu, organy prawidłowo przyjęły, że czynność była nakierowana głównie na osiągnięcie celów podatkowych. Zmiana przepisów nie jest niczym nadzwyczajnym i należy się do niej zastosować/przygotować w drodze działań, które nie będą sztuczne, nakierowane na uniknięcie skutku podatkowego, który ustawodawca chciał osiągnąć. Nie jest także trafne stanowisko, jakoby organ kwestionował prawo funduszu do dokonywania zmian właścicielskich. Jest to ze strony funduszu nadinterpretacja nieznajdująca potwierdzenia w treści skarżonej decyzji. Organy, w świetle całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, nie zakwestionowały możliwości dokonywania zmian właścicielskich, lecz zakwestionowały skutki podatkowe sztucznej czynności nakierowanej przede wszystkim na osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności związanych z owymi zmianami właścicielskimi. Zmiany właścicielskie niespełniające tych cech nie byłyby kwestionowane w sferze prawa podatkowego. Zdaniem Sądu, organ w sposób rzetelny wykazał, że głównym, jeśli nie jedynym celem dokonanej czynności było uniknięcie opodatkowania zysków osiąganych ze spółki luksemburskiej, niemającej osobowości prawnej, na podstawie wprowadzanego do systemu podatkowego od 1 stycznia 2017 r. art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a u.p.d.o.p. Celem dokonanej operacji była konwersja źródła przychodów z przychodów z udziału w spółkach niemających osobowości prawnej (M. L., a więc pośrednio z M. [...] sp. z o.o. – tj. spółki prowadzącej rzeczywistą działalność produkcyjną), które od początku 2017 r. miały podlegać opodatkowaniu CIT, na przychody z tytułu odsetek od nabytych obligacji oraz z tytułu wcześniejszego częściowego wykupu tych obligacji. W świetle całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, uwzględniwszy krótkie (kilkudniowe, a niektóre dokonywane tego samego dnia) odstępy czasu między powoływaniem przez członków rodziny R. nowych spółek mających stać się emitentami obligacji, a sprzedażą przez skarżący Fundusz akcji M. L. w zamian za obligacje trzech nowo powołanych podmiotów, brak zabezpieczenia zapłaty odsetek od obligacji czy ich wykupu, fakt braku prowadzenia rzeczywistej działalności przez te 3 spółki, które generowały straty podatkowe, zasadnie organy uznały, że celem procederu było uniknięcie opodatkowania przez Fundusz. Rola spółek pośredniczących sprowadzała się wyłącznie do pośredniczenia w wypłacie zysku z M. L. do funduszu, który w wyniku formalnie dokonanych transakcji między podmiotami powiązanymi stał się zyskiem z oprocentowania obligacji/środkami z wykupu obligacji.

Sąd w pełni podziela także ocenę organów co do spełnienia w tej sprawie przesłanki sztuczności działania.

W pierwszej kolejności o sztuczności działania świadczą również te argumenty, które dowodzą, że głównym celem czynności było osiągnięcie korzyści podatkowej. Podmiot działający rozsądnie i kierujący się celami zgodnymi z prawem (art. 119c o.p.) z całą pewnością nie dokonałby czynności, która wiązała się w istocie z nadmiernym ryzykiem gospodarczym. Przypomnieć więc należy, że jako nieracjonalne (wątpliwe ekonomicznie) z punktu widzenia zadań funduszu i jego interesów ekonomicznych jawi się wyzbycie przez fundusz aktywa generującego dochody, przy zgodzie na brak zapłaty za akcje i otrzymanie w zamian niezabezpieczonych obligacji od dopiero powstałych spółek niemających możliwości płatniczych, bez zbadania ryzyka ekonomicznego (operacje dokonywane w przypadku 2 spółek tego samego dnia, sprzedaż akcji, emisja obligacji i oświadczenie o przyjęciu propozycji nabycia obligacji) i bez jakiegokolwiek zabezpieczenia zapłaty. Ponadto transakcja, wbrew założeniom skarżącego, nie doprowadziła do rzeczywistej dywersyfikacji aktywów funduszu, a wypłata oprocentowania – biorąc pod uwagę brak środków własnych i brak prowadzenia przez trzy spółki z o.o. działalności – nadal była uzależniona od dochodu wypracowanego przez spółkę produkcyjną. Co więcej, jak ustaliły organy, pomimo ustalenia daty wykupu obligacji na 2 lata od dnia emisji, obligacje zostały wykupione tylko w ramach żądania przedterminowego wykupu części obligacji przez każdego z emitentów.

Ponadto czynność spełniała kryteria wyliczone przykładowo w art. 119c § 2 o.p. Jak wynika z akt sprawy, przed dokonaniem badanego zespołu czynności Fundusz osiągał nieopodatkowane przychody z tytułu akcji posiadanych w M. L., na których wielkość wpływały dochody wypracowane przez spółkę osobową operacyjną M. [...] sp. z o.o., tj. z produkcji oraz handlu meblami. W wyniku dokonanej czynności dochody wypłacane akcjonariuszom przez M. L. nadal trafiały do Funduszu, a dzięki konwersji z przychodów z udziału w zyskach spółek osobowych na przychody z tytułu odsetek od obligacji czy też wcześniejszego częściowego wykupu nadal pozostawały zwolnione z opodatkowania.

Wysokość odsetek i warunki wykupu obligacji zostały ustalone w sposób wskazujący na korelację z przychodami generowanymi w spółce operacyjnej M. L. Deklarowane przez Fundusz przychody nadal pochodziły pośrednio z tego samego źródła, tj. z działalności operacyjnej M. [...] sp. z o.o. sp. k., a ich wysokość była uzależniona w znacznym stopniu od osiągniętego przez tę spółkę zysku. Zarówno M. L. jak i F. [...], N. [...] oraz L. [...] nie miałyby środków na zapłacenie Funduszowi należnych mu odsetek, a tym samym wystąpienia przychodu w L. [...]. Z Analizy w zakresie wyceny wartości rynkowej marży obligacji i ryzyka inwestycyjnego sporządzonej przez Towarzystwo jednoznacznie wynika, iż w wyniku sprzedaży udziałów i nabycia obligacji nie uległy zmianie ryzyka związane z inwestowaniem w Grupę M. [...] (str. 7). Zgodnie z powyższym w wyniku dokonania zespołu czynności Fundusz uzyskał stan zbliżony do stanu istniejącego przed dokonaniem czynności, tj. spełnił kryterium opisane w art. 119c § 2 pkt 3 o.p. W tym zakresie oczywiste jest, że ocenie należy poddać rzeczywiste źródło dochodu uzyskiwanego przez Fundusz, a nie dokonane zmiany właścicielskie czy też zmiany w zakresie źródła dochodu (prawa udziałowe vs odsetki od obligacji). Z punktu widzenia interesów Funduszu osiągnięto bowiem stan, który był niemal identyczny, jak przed przeprowadzeniem czynności. Na skutek dokonania czynności nie uległy zmianie ryzyka związane z inwestowaniem w grupę M. [...]; wysokość odsetek i warunki wykupu obligacji zostały natomiast skorelowane z przychodami generowanymi przez M. L., co w decyzji wykazał organ podatkowy.

Organy zasadnie wskazały także, że czynność wypełnia znamiona opisane art. 119c § 2 pkt 2 o.p., bowiem nowo powołane spółki z o.o. zostały utworzone wyłącznie do kupienia od Funduszu akcji i pośredniczenia w przekazywaniu dochodów M. L. do Funduszu. W spółkach tych członkowie rodziny R. posiadali 100% udziałów i te osoby wchodziły w skład zarządów tychże spółek. Dzięki wykorzystaniu podmiotów pośredniczących skarżący Fundusz mógł uniknąć powstania zobowiązania podatku dochodowego od osób prawnych.

Ponadto czynność przeprowadzono przy wykorzystaniu elementów wzajemnie znoszących się i kompensujących (art. 119c § 2 pkt 4 o.p.), gdyż na podstawie umów spółki z o.o. z Funduszem dokonały potrącenia wzajemnych wierzytelności, tj. wynikających z ceny sprzedaży przez L. [...] akcji M. L. na rzecz F. [...], N. [...] i L. [...] oraz ceny emisyjnej wyemitowanych przez ww. spółki obligacji serii [...] nabytych przez L. [...].

Wartość nominalna obligacji wyemitowanych przez każdą ze spółek była taka sama jak cena, którą ta spółka zobowiązana była zapłacić Funduszowi za nabyte akcje M. L. Pozwoliło to na pełną kompensatę roszczeń obu stron umowy, bez konieczności dokonania rzeczywistych transferów finansowych.

W konsekwencji, Fundusz "w zamian" za akcje M. L. objął niezabezpieczone obligacje od podmiotów, które nie prowadziły działalności operacyjnej i nie miały żadnej historii kredytowej.

Sąd nie podziela przy tym stanowiska funduszu, jakoby dla wykazania sztuczności działania konieczne było ustalenie, że dokonane zmiany właścicielskie były tymczasowe. Fundusz myli bowiem w tym zakresie czynności pozorne z czynnościami, do których ma zastosowanie klauzula. W przypadku zastosowania klauzuli nie kwestionuje się skuteczności samej czynności prawnej, lecz kwestionuje się skutki podatkowe, które zostały w wyniku jej przeprowadzenia w sposób sztuczny wykreowane przez podatnika. Innymi słowy "ostateczność" czy "realność" elementów samej czynności, tj. w tym przypadku zmian właścicielskich, nie stoi na przeszkodzie do zastosowania klauzuli, a więc do odmiennego określenia konsekwencji podatkowych tejże czynności, niż by to wynikało z jej rzeczywistego przebiegu.

Nie można w tym kontekście podzielić zarzutu skarżącego, jakoby w sprawie doszło do naruszenia art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 o.p. w zw. z art. 119a i 119c o.p. w wyniku uznania przez organy, że wskutek czynności nie doszło do zmian w sytuacji prawnopodatkowej funduszu i trzech spółek. Bez wątpienia bowiem organy poglądu takiego nie przedstawiły, skoro celem czynności było właśnie dokonanie zmiany w sytuacji prawnopodatkowej tych podmiotów. Z jednej bowiem strony Fundusz miał uniknąć opodatkowania w podatku dochodowym od osób prawnych, a z drugiej nowe spółki zaliczając odsetki do kosztów uzyskania przychodu miały generować straty, co pozwoliło na uniknięcie realnych obciążeń podatkowych z działalności prowadzonej przez spółkę produkującą meble. Oczywiście gdyby przyjmować, że na gruncie prawa podatkowego skutki podatkowe wiążą się z przebiegiem i konsekwencjami czynności, to doszło do istotnych zmian. Jednakże w wyniku zastosowania klauzuli nie ma to żadnego znaczenia, bowiem z uwagi na uznanie, że czynność spełnia kryteria opisane w art. 119a o.p., należy dokonać nowej oceny prawnopodatkowej w odniesieniu do podatnika przy uwzględnieniu takich okoliczności, jakby doszło do czynności odpowiedniej; z tego powodu nie można mówić o nieodwracalnych skutkach prawnopodatkowych. Nie można przy tym twierdzić, że wskutek dokonania czynności doszło do definitywnego i nieodwracalnego przeniesienia na wspólników spółki komandytowej obowiązku podatkowego. Na skutek zastosowania klauzuli wszystkie dotychczasowe rozliczenia podatkowe muszą ulec modyfikacji, natomiast dla innych podmiotów uczestniczących w czynności podstawą prawną do takiej modyfikacji jest art. 119j o.p., który umożliwia złożenie stosownej korekty. Organy w niniejszym postępowaniu nie miały natomiast obowiązku ani podstawy prawnej do tego, by analizować, jaki wpływ na rozliczenia podatkowe trzech spółek z o.o. ma wydanie zaskarżonej decyzji. W konsekwencji nie jest także zasadny zarzut skarżącego dotyczący ryzyka wystąpienia podwójnego opodatkowania. W zaskarżonej decyzji organ prawidłowo przesądził, że opodatkowanie powinno mieć miejsce po stronie Funduszu; inne podmioty biorące udział w czynności mają możliwość uwzględnienia tej oceny w swoich rozliczeniach poprzez złożenie stosownej korekty i to do nich należy prawidłowe rozliczenie przy uwzględnieniu treści decyzji wydanej w tej sprawie (art. 119j o.p.). Co więcej, na podstawie art. 119j § 2 o.p. Szef KAS będzie zobowiązany w drodze postanowienia zawiadomić te spółki, o możliwości złożenia korekty, a postanowienie będzie musiało zawierać opis skutków podatkowych dotyczących tychże spółek. Przedmiotem niniejszej sprawy nie jest natomiast ustalenie, czy emisja obligacji była sztuczna i jakie są konsekwencje podatkowe wydanej decyzji w kontekście tej okoliczności wobec trzech spółek z o.o.

Z uwagi na powyższe, Sąd oddalił wniosek dowodowy skarżącego, obejmujący zeznania CIT-8 złożone przez spółki F. [...] sp. z o.o., N. [...] sp. z o.o. oraz L. [...] sp. z o.o., na okoliczność naruszenia prawa przez Szefa KAS, polegającego na uznaniu Skarżącego Funduszu za podatnika CIT od dochodów pochodzących z M. L. (i w konsekwencji również z M. [...] sp. z o.o. spółka komandytowa), podczas gdy dochód ten został opodatkowany przez ww. spółki z o.o., które na tę okoliczność składały właściwym organom podatkowym załączone zeznania podatkowe. Jak bowiem Sąd wyjaśnił powyżej, dokonanie rozliczeń podatkowych przez podmioty biorące udział w czynności nie powoduje, że skutki podatkowe są "nieodwracalne", jak to ujął fundusz. Stanowisko prezentowane w tym zakresie przez fundusz prowadziłby do braku możliwości zastosowania klauzuli w każdym przypadku, w którym podmioty biorące udział w czynności dokonały rozliczeń podatkowych na podstawie wykreowanego przez siebie stanu faktycznego, a przecież istota klauzuli sprowadza się właśnie do zakwestionowania tychże rozliczeń (skutków) podatkowych dokonanej czynności.

Nie jest także zasadny zarzut skarżącego oparty na stanowisku, że organ podatkowy w zaskarżonej decyzji powinien był określić, do kiedy skarżący w swoich rozliczeniach ma uznawać, że do zbycia udziałów w M. L. nie doszło. Skoro decyzja dotyczyła podatku dochodowego od osób prawnych za 2017 r., to organ nie miał kompetencji do tego, by określać skutki podatkowe czynności na kolejne lata, zważywszy, że stan faktyczny i prawny w odniesieniu do kolejnych lat mógł przecież ulec zmianie.

Przechodząc do kolejnych zarzutów Funduszu sformułowanych w pismach procesowych przypomnieć należy, że zaskarżona decyzja została wydana z zastosowaniem klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania; z tego powodu należy wyraźnie rozdzielić czynność dokonaną, która została uznana za sztuczną, od czynności odpowiedniej – która wszak nie zaistniała, jest jedynie hipotezą opartą na stanie rzeczy, który mógłby zaistnieć. Z uwagi na specyfikę opodatkowania czynności w przypadku stosowania klauzuli, skutki prawnopodatkowe czynności dokonanej odnosi się właśnie do hipotetycznego stanu rzeczy, a więc tego, który mógłby zaistnieć, gdyby nie dokonano czynności sztucznej. Wskutek zastosowania klauzuli nie dochodzi do kwestionowania skutków prawnych samej czynności, lecz kwestionuje się jej skutki podatkowe.

W analizowanej sprawie jako czynność odpowiednią organy wskazały pozostawienie udziałów M. L. w portfelu Funduszu i w ocenie Sądu stanowisko to należy uznać za prawidłowe.

Sposób przeprowadzenia czynności dowodzi, że zamiarem Strony nie było definitywne wyzbycie się dochodów z tytułu zysku w spółce osobowej, jak również korzystanie z finansowania z tytułu obligacji przez spółki celowe nabywające udziały M. L. Doprowadzono bowiem do sytuacji, w której Fundusz udzielił finansowania dla spółek celowych na nabycie swoich udziałów w M. L., a spłata tego finansowania była całkowicie zależna od zysku generowanego przez spółkę produkcyjną M. [...] sp. z o. o.

Sąd nie podziela przy tym stanowiska skarżącego, jakoby w adekwatnym stanie prawnym nie było możliwe uznanie zaniechania działania za czynność odpowiednią. Organ odwoławczy zasadnie przytoczył w tym zakresie fragment uzasadnienia do projektu ustawy z dnia 23 października 2018 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 2193 ze zm.), z którego wynika, iż czynność odpowiednia może polegać także na zaniechaniu działania. Jak zauważył projektodawca, podmiot działający rozsądnie i kierujący się zgodnymi z prawem celami innymi niż osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem lub celem ustawy podatkowej lub jej przepisu mógłby również - w ramach czynności odpowiedniej - nie podjąć żadnej czynności. Z tego względu proponuje się jedynie redakcyjnie uściślić, że czynność odpowiednia może polegać także na zaniechaniu działania, co jest zgodne z cywilistyczną koncepcją działania (por. np. art. 5 lub 443 Kodeksu cywilnego). Choć osiągnięcie korzyści podatkowej może nie być jedynym celem działania podmiotu, to jednak ocena zachowania podmiotu rozsądnego może prowadzić do wniosku, że w danej sytuacji podmiot ten, działając rozsądnie i kierując się pozostałymi zgodnymi z prawem celami innymi niż osiągnięcie korzyści podatkowej, nie podjąłby żadnego działania."

Jak to zostało wyjaśnione wyżej, w przypadku kwalifikacji prawnopodatkowej dokonanej czynności uwzględnia się taki stan rzeczy, jaki mógłby zaistnieć, gdyby dokonano czynności odpowiedniej. W przypadku uznania, że czynność została przeprowadzona w celu niedozwolonego unikania opodatkowania, nie kwestionuje się faktu dokonania samej czynności, lecz kwestionuje się skutki podatkowe tejże czynności. W konsekwencji, w miejsce sztucznie wykreowanych przez podatnika skutków podatkowych dokonanej czynności przyjmuje się skutki podatkowe na podstawie takiego stanu rzeczy, jakby zaistniała czynność odpowiednia, tj. w tej sprawie pozostawienie w portfelu Funduszu akcji M. L.

Z tego powodu nie są zasadne zarzuty Funduszu podważające prawidłowość opodatkowania przychodu w postaci spłaty nominalnej wartości obligacji. W tej sprawie bowiem skutki podatkowe należało ocenić tak, jakby akcje M. L. nadal pozostawały własnością funduszu. Fundusz bezzasadnie w celu określenia skutków podatkowych odnosi się w tym zakresie do stanu faktycznego, który zaistniał, a nie do hipotetycznego stanu faktycznego ("stanu rzeczy, jaki mógłby zaistnieć, gdyby dokonano czynności odpowiedniej") wskazanego przez organ, tj. sytuacji, w której fundusz nie zbył akcji M. L. na rzecz trzech spółek z o.o. Jak bowiem zostało to wyjaśnione powyżej, kwoty przychodu uzyskane od trzech spółek tytułem wykupu i oprocentowania obligacji należało potraktować w tej sprawie tak, jakby do transakcji sprzedaży udziałów M. L. nie doszło. W konsekwencji uzyskane kwoty należało uznać nie za środki z wykupu obligacji, lecz pochodzące ze spółki osobowej.

W tym kontekście nie jest także zasadny zarzut Skarżącego dotyczący braku możliwości zastosowania w tej sprawie art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a u.p.d.o.p. do osiągniętej korzyści podatkowej z uwagi na fakt, iż obowiązek podatkowy wobec funduszu nigdy nie powstał. Fundusz odnosi się bowiem ponownie w tym zakresie do stanu faktycznego, który zaistniał, a nie do hipotetycznego stanu faktycznego wskazanego (dla celów określenia skutków podatkowych czynności) przez organ, tj. sytuacji, w której fundusz nie zbył akcji M. L. na rzecz 3 spółek z o.o.

Nie jest zasadna teza, jakoby art. 119a o.p. dotyczył wyłącznie przypadków, w których obowiązek podatkowy już powstał, a działania sztuczne zapobiegły powstaniu zobowiązania podatkowego (czy też je zmniejszyły). Teza ta nie znajduje potwierdzenia w definicji korzyści podatkowej, w której ustawodawca nie wskazuje, z jakich przyczyn zobowiązanie podatkowe nie powstało. Artykuł 119e o.p. stanowił (w adekwatnym stanie prawnym), że korzyścią podatkową jest:

1) niepowstanie zobowiązania podatkowego, odsunięcie w czasie powstania zobowiązania podatkowego lub obniżenie jego wysokości albo powstanie lub zawyżenie straty podatkowej;

2) powstanie nadpłaty lub prawa do zwrotu podatku albo podwyższenie kwoty nadpłaty lub zwrotu podatku.).

W ocenie Sądu, o niepowstaniu zobowiązania podatkowego należy mówić w każdym przypadku niepowstania zobowiązania, także w tym, w którym na skutek działań sztucznych zobowiązanie nie powstało, bowiem nie dopuszczono do powstania obowiązku podatkowego.

Zdaniem Sądu, nie ma racji skarżący twierdząc, że o unikaniu opodatkowania można mówić jedynie wówczas, gdy powstał przed uzyskaniem korzyści podatkowej, czy też nawet przed dokonaniem kwestionowanej czynności, obowiązek podatkowy.

Ustawodawca w obowiązującym w adekwatnym stanie prawnym art. 119e o.p. wskazał, że za korzyść podatkową należy uznać sytuację, w której nie powstało zobowiązanie podatkowe. Dotyczy to zarówno sytuacji, w których zobowiązanie nie powstaje wskutek podjęcia działań sztucznych prowadzących do niepowstania obowiązku podatkowego, co w następstwie skutkuje niepowstaniem zobowiązania, jak i innych przypadków działań sztucznych skutkujących niepowstaniem zobowiązania. Z tego powodu bez znaczenia dla tej sprawy jest ta okoliczność, iż w 2016 r. na funduszu nie ciążył obowiązek podatkowy z tytułu przychodów pochodzących z udziałów w spółkach transparentnych podatkowo. Stan faktyczny sprawy należy bowiem oceniać tak, jakby do sztucznych czynności w ogóle nie doszło, a więc w niniejszej sprawie jakby fundusz nie dokonał zbycia akcji M. L. Skutki podatkowe ustala się przy założeniu, że doszło do czynności odpowiedniej. To oznacza, że w tej sprawie należało oceniać skutki podatkowe czynności tak, jakby od 1 stycznia 2017 r. powstał obowiązek podatkowy.

W tym kontekście nie jest istotne, czy przychody podatnika wcześniej podlegały opodatkowaniu z analizowanego tytułu. Skoro w niniejszej sprawie przyczyną powstania obowiązku podatkowego po stronie funduszu była zmiana przepisów prawa podatkowego z dniem 1 stycznia 2017 r., zmierzająca do opodatkowania przychodów z udziałów w zyskach spółek transparentnych podatkowo, to oczywiste jest, że wcześniej przychody te nie były opodatkowane. Nie zmienia to jednak oceny, że sztuczne działanie skarżącego miało prowadzić przede wszystkim do obejścia regulacji wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a u.p.d.o.p. Celem wprowadzenia tego przepisu było ukrócenie procederu optymalizacji podatkowej z wykorzystaniem funduszy inwestycyjnych zamkniętych, które ze swej istoty mogą kierować certyfikaty inwestycyjne do konkretnego inwestora (tu M. [...] sp. z o.o. będący w rzeczywistym zarządzie rodziny R.), poprzez budowanie struktur i wykorzystywanie podmiotów takich, jak np. luksemburska S. [...]. Skarżący dokonał natomiast zakwestionowanej czynności by regulację tę ominąć i wbrew jego stanowisku nie było to działanie uzasadnione ekonomicznie i nakierowane na zmniejszenie ryzyka mającego polegać na błędach w rozliczeniach podatkowych.

Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie są również istotne rozważania skarżącego dotyczące działań trzech spółek będących emitentami obligacji w zakresie osiągania przez nie nielegalnej korzyści podatkowej poprzez zaliczanie do kosztów uzyskania przychodów odsetek od obligacji. W analizowanej sprawie zidentyfikowano bowiem korzyść polegającą na uniknięciu opodatkowania przez fundusz poprzez konwersję źródła przychodów. Kwestia obniżania podstawy opodatkowania przez spółki N. [...], F. [...] i L. [...] pozostaje natomiast bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Działania wskazanych trzech podmiotów, w zakresie opisanym w piśmie z 18 stycznia 2022 r. i 6 kwietnia 2022 r., mogą być poddane analizie organów w odrębnym, niemającym wpływu na niniejsze, postępowaniu. W niniejszym postępowaniu organy prawidłowo określiły skutki podatkowe w odniesieniu do skarżącego. Organy nie mogły natomiast analizować, jakie są skutki dla emitentów obligacji. W konsekwencji również zarzut naruszenia art. 119b § 1 pkt 5 o.p. nie jest zasadny. Bez wątpienia bowiem ewentualne postępowanie wobec tych trzech spółek nie doprowadziłoby do przeciwdziałania unikania opodatkowania przez Fundusz.

Sąd podzielił natomiast stanowisko Funduszu w zakresie naruszenia przez organy w tej sprawie art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 4a pkt 14 i art. 12 ust. 3 i 3a ustawy o CIT. W tym zakresie Sąd podziela stanowisko i argumentację zaprezentowaną przez NSA m.in. w wyroku z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II FSK 964/18, i prezentuje ją jako własną. Co więcej, w zaskarżonej decyzji w tym zakresie – tj. przyjęcia, że przychód po stronie Funduszu powstał metodą kasową – organ II instancji naruszył również art. 191 o.p., gdyż nie zawarł w decyzji w tym zakresie żadnego uzasadnienia.

Zgodnie z art. 7 u.p.d.o.p. przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym jest dochód bez względu na rodzaj źródeł przychodów, z jakich dochód ten został osiągnięty; w wypadkach, o których mowa w art. 21 i 22, przedmiotem opodatkowania jest przychód (ust. 1). Dochodem, z zastrzeżeniem art. 10, art. 11 i art. 24a, jest nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, osiągnięta w roku podatkowym; jeżeli koszty uzyskania przychodów przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą (ust. 2). Z kolei norma wynikająca z art. 12 ust. 1 i ust. 3-3e u.p.d.o.p. stanowi, że za przychód z działalności gospodarczej uważa się nie tylko otrzymane pieniądze i wartości pieniężne, lecz także kwoty, które nie zostały faktycznie otrzymane (przychody należne). Te ostatnie stanowią przychody podlegające opodatkowaniu wyłącznie wtedy, gdy ich źródłem jest działalność gospodarcza. W ten sposób ustawodawca powiązał moment powstania przychodu podatników osiągających przychody związane z działalnością gospodarczą z chwilą wymagalności świadczenia. Dokonując wykładni art. 12 ust. 1 i ust. 3-3e u.p.d.o.p. należy mieć na uwadze systematykę tego przepisu. Norma ogólna wynikająca z art. 12 ust. 1 u.p.d.o.p. stanowi, że ogólną zasadą obowiązującą w tym podatku jest powstanie przychodu do opodatkowania z chwilą faktycznego otrzymania pieniędzy lub wartości pieniężnych. Oznacza to, że wymienione rodzaje przychodów objęte są obowiązkiem podatkowym wówczas, gdy rzeczywiście miało miejsce przekazanie środków pieniężnych lub wartości pieniężnych na rzecz danego podmiotu. Za takim rezultatem wykładni przemawia językowe rozumienie zwrotu ustawowego: "otrzymane pieniądze i wartości pieniężne". Oznacza to, że momentem powstania przychodu pieniężnego jest data jego otrzymania, czyli wpływu pieniędzy lub wartości pieniężnych bezpośrednio do majątku podatnika. Zasilenie kasy podatnika gotówką, względnie dokonanie odpowiedniego zapisu na jego rachunku bankowym, skutkuje powstaniem po stronie podatnika możliwości rozporządzania tymi środkami. Jednakże ta ogólna norma doznaje modyfikacji z woli ustawodawcy, który wprost w art. 12 ust 1 u.p.d.o.p. wskazał, że taka charakterystyka przychodu jako kasowego (faktycznego) przysporzenia jest możliwa wyłącznie wówczas, gdy nie dotyczy to zastrzeżenia co do stosowania ust. 3, czyli przychodu związanego z działalnością gospodarczą. W takim przypadku zgodnie z art. 12 ust. 3 u.p.d.o.p. za przychody związane z działalnością gospodarczą i działami specjalnymi produkcji rolnej, osiągnięte w roku podatkowym, uważa się nie tylko otrzymane pieniądze i wartości pieniężne, lecz także należne przychody, choćby nie zostały jeszcze faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. Wobec tego w przypadku przychodów związanych z działalnością gospodarczą dla ich powstania nie jest istotny moment otrzymania przychodów, czyli pieniędzy bądź wartości pieniężnych, jak reguluje to art. 12 ust 1 u.p.d.o.p. Z brzmienia tego przypisu wynika bowiem, że przychodem są kwoty należne, a więc także takie, które nie zostały faktycznie otrzymane. W przypadku zatem przychodów osiąganych z działalności gospodarczej przychód podatkowy ustalany jest nie tylko za pomocą metody kasowej, lecz również przy zastosowaniu metody memoriałowej, skutkiem czego obowiązek podatkowy obejmuje przychody, które zgodnie z ich zaksięgowaniem powinny dopiero wpłynąć do przedsiębiorstwa spółki, lecz jeszcze to nie nastąpiło. Drugim aspektem, które dotyczy przychodów "należnych, choćby nie zostały jeszcze faktycznie otrzymane", a którym to sformułowaniem posługuje się art. 12 ust. 3 u.p.d.o.p., jest to, że są one przypisane osobie prowadzącej działalność gospodarczą już w momencie uzyskania skutecznego, czy też wymagalnego tytułu prawnego do uzyskania określonej kwoty. W przypadku spółek osobowych bez znaczenia jest wobec tego w świetle art. 5 ust. 3 u.p.d.o.p. to, którzy ze wspólników prowadzą sprawy spółki i ją reprezentują, a także którzy ponoszą całkowitą albo ograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania. Z mocy bowiem tego ostatniego przepisu oraz art. 5 ust. 1 u.p.d.o.p. już w momencie uzyskania tytułu prawnego do określonego przysporzenia w konkretnej kwocie jest on alokowany na rzecz każdego wspólnika według proporcji wynikającej z posiadanego prawa do udziału w zysku. Przychody (dochody) S. [...] są rozdzielane i opodatkowywane na poziomie jej wspólników, zgodnie z przepisami wewnętrznego prawa podatkowego Luksemburga. Podkreślenia wymaga, że jak zauważył to NSA w uchwale II FPS 1/11, celem rozszerzenia opodatkowania na przychody z działalności gospodarczej, które zgodnie z ich zaksięgowaniem powinny dopiero wpłynąć, lecz jeszcze nie powiększyły aktywów podatnika, jest stworzenie motywacji do wykorzystywania uprawnień, które przysługują mu jako wierzycielowi. Idąc dalej należy zauważyć, że dodanie ust. 3 do art. 5 u.p.d.o.p. miało także drugi cel na gruncie opodatkowania wspólników spółek z tytułu uzyskiwania przychodów z udziału w spółce niebędącej osobą prawną. Otóż w zakresie należnych im, a nie otrzymanych jeszcze faktycznie należności jest nim ich opodatkowanie (a ściślej uwzględnienie w rachunku podatkowym jako przychodu) niezależnie od tego, czy zostały one faktycznie pobrane przez wspólnika od spółki po ustaleniu jego udziału w dochodzie. Bez znaczenia są przy tym operacje i rozliczenia bilansowe dotyczące ustalania wyniku finansowego spółki i pozostawiania go jako zysku bez podziału na rzecz jakiejkolwiek kategorii wspólników. Oznacza to, że obowiązek podatkowy rozszerzony został na sytuacje, w których zaksięgowane przychody spółki powinny zostać odniesione według ustalonej proporcji do majątku podatnika, lecz z różnych powodów, także związanych z ukształtowaniem umowy spółki niemającej osobowości prawnej, jeszcze to nie nastąpiło. Z kolei unormowanie z art. 25 ust. 1 u.p.d.o.p. dotyczące zaliczek na podatek dochodowy posługuje się pojęciem dochodu osiągniętego od początku roku podatkowego, a zatem ustalanym w zgodzie z art. 7 ust. 2 u.p.d.o.p., czyli rozumianym jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania (w stanie prawnym obowiązującym od 2014 r. do 2017 r.). Wobec tego wskazuje ono, iż czas, w którym należy uiścić zaliczkę na podatek, należy ściśle powiązać z chwilą uzyskania przez wspólnika spółki niemającej osobowości prawnej przychodu z działalności gospodarczej, a nie przychodu z tytułu zysku z działalności gospodarczej i to jeszcze na zasadzie metody kasowej dopiero z momentem jego otrzymania.

Nie ulega wątpliwości, że S. [...] jest spółką osobową, która nie posiada osobowości prawnej. Jest ona także transparentna podatkowo tak w świetle regulacji obowiązujących w Luksemburgu, jak i w Polsce. Posiadanie imiennych papierów wartościowych reprezentujących udział wspólnika ponoszącego ograniczona odpowiedzialność określone zostało w przepisach luksemburskich jako fakultatywne. Pomimo tego, że mogą one być przedmiotem obrotu, w tym publicznego na giełdzie papierów wartościowych, nie zmienia to charakteru spółki jako osobowej, a tym samym statusu jej wspólnika. Nadal bowiem uzyskuje on proporcjonalny udział w przychodzie, ponosi proporcjonalny udział w kosztach oraz osiąga z tego tytułu dochód albo stratę. Bez znaczenia jest także to, że luksemburskie prawo o spółkach handlowych pozwala na dowolne, umowne kształtowanie sposobu dystrybucji zysków i strat pomiędzy wspólnikami oraz umożliwia ustanowienie zakazu żądania wypłaty zaliczek na poczet spodziewanego zysku w trakcie roku na rzecz wspólnika ponoszącego ograniczoną odpowiedzialność. Bez znaczenia pozostają w tym zakresie także postanowienia umowne dotyczące zasad wypłaty przysługującego zysku wspólnikowi. Bez względu bowiem na te postanowienia, nie ulegnie zmianie status Spółki jako niemającej osobowości prawnej, a więc przede wszystkim wspólnik ponoszący ograniczoną odpowiedzialność nie może uzyskać na mocy przepisów prawa podatkowego wyłącznie prawa do zysku kapitałowego (który może nie być w ogóle wypłacane w danym roku podatkowym), w miejsce proporcjonalnego udziału w przychodach i kosztach ich uzyskania ponoszonych przez S. [...]. Należy bowiem wskazać, że prócz dychotomicznego podziału dokonanego od 2014 r. przez polskiego legislatora podatkowego na spółki niebędące osobami prawnymi oraz spółki będące podatnikiem podatku dochodowego niezależnie od kryterium geograficznego, do zasad opodatkowania przychodów kapitałowych nawiązuje także Konwencja między RP a Luksemburgiem. Przewiduje ona mianowicie w art. 10 zasady opodatkowania dywidend. Zgodnie z art. 10 ust. 3 Konwencji między RP a Luksemburgiem użyte w tym artykule określenie "dywidendy" oznacza dochód z akcji, akcji gratisowych lub prawa do pobierania korzyści, akcji w kopalnictwie, akcji członków założycieli lub innych praw, z wyjątkiem wierzytelności, do udziału w zyskach, jak również dochód z innych praw spółki, które według prawa podatkowego Państwa, w którym spółka wydzielająca dywidendy ma siedzibę, zrównane są z wpływami z akcji. Z kolei spółka, o której traktuje ta regulacja to osoba prawna lub każda jednostka, którą dla celów podatkowych traktuje się jako osobę prawną (art. 3 ust. 1 lit. f Konwencji między RP a Luksemburgiem). Z uwagi na to, że zarówno na gruncie polskiego prawa podatkowego (por. załącznik nr 3 poz. 23) jak i prawa Luksemburga, S. [...] jest transparentna podatkowo, nie można uznać, aby którykolwiek z jej wspólników uzyskiwał z tytułu udziału w niej przychody (dochody) wyłącznie z dochodu podlegającego wypłacie z praw udziałowych do tej spółki. Konieczne jest bieżące alokowanie w tracie trwania roku podatkowego przychodów i kosztów ich uzyskania S. [...] według proporcji do posiadanego prawa do udziału w zysku zarówno na rzecz wspólnika o nieograniczonej odpowiedzialności jak i na rzecz wspólnika o ograniczonej odpowiedzialności. Wynika z tego, że całkowicie odmienna jest sytuacja akcjonariusza polskiej spółki komandytowo-akcyjnej i wspólnika o ograniczonej odpowiedzialności w luksemburskiej S. [...]. Zauważyć należy, że obecnie posiadanie akcji polskiej spółki komandytowo-akcyjnej, podobnie jak udziałów w polskich spółkach prawa handlowego będących osobami prawnymi oraz czerpanie na tej podstawie przychodów z podziału zysku, bez względu na to, kiedy akcjonariusz polskiej spółki komandytowo-akcyjnej otrzyma z tego źródła pieniądze lub wartości pieniężne, nie jest prowadzeniem działalności gospodarczej przez akcjonariusza i innych wspólników tych spółek. Jednakże w stanie prawnym obowiązującym od 2014 r. przychody z udziału w S. [...] będącą spółką niebędącą osobą prawną uznawana są za przychody z działalności gospodarczej bez wyjątku co do charakteru uczestnictwa w tej spółce i nie można ich zaliczyć tym samym do przychodów z zysków kapitałowych.

Skuteczna na gruncie luksemburskiego prawa handlowego umowa spółki S. [...] wykluczająca prawo do wypłaty udziału z zysku bilansowego w danym roku podatkowym wspólnikowi o ograniczonej odpowiedzialności nie może modyfikować obowiązku podatkowego, który wynika z zapisów art. 5 ust. 1 i 3 w zw. z art. 12 ust. 3 u.p.d.o.p. Na gruncie obowiązku podatkowego wspólnika o ograniczonej odpowiedzialności nie ma zatem znaczenia, że zysk nie jest mu faktycznie wypłacany. Nie ma możliwości, aby wspólnik spółki niemającej osobowości prawnej na podstawie zapisów umowy spółki wyzbył się obowiązku podatkowego, który zaktualizował się wobec niego już w chwili uzyskania udziału w należnych przychodach spółki, choćby nie zostały one jeszcze zarówno przez spółkę jak i przez niego faktycznie otrzymane. Reasumując należy stwierdzić, że obowiązek podatkowy wspólnika o ograniczonej odpowiedzialności w spółce osobowej z siedzibą w Wielkim Księstwie Luksemburga o nazwie S. [...] (tzw. spółce komandytowej specjalnej), powstaje na podstawie art. 5 ust. 1 i ust. 3 w zw. z art. 12 ust. 3 u.p.d.o.p. proporcjonalnie do posiadanego prawa do udziału, w momencie uzyskania przez tą spółkę przychodów będących przychodami z działalności gospodarczej.

W konsekwencji powyższego naruszenia prawa nie jest możliwe zweryfikowanie, czy wysokość korzyści podatkowej wskazana w zaskarżonej decyzji jest prawidłowa. Innymi słowy Sąd podzielił stanowisko organu co do zasady, tj. dokonania przez Fundusz, przy zastosowaniu działania sztucznego, czynności przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej sprzecznej w zaistniałych w tej sprawie okolicznościach z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej. Organy podatkowe rozpatrując sprawę ponownie muszą jednak ustalić przy uwzględnieniu właściwej metody rozliczania przychodów, czy i w jakiej wysokości korzyść powstała. W tym zakresie organy będą musiały zdecydować, w jakim zakresie należy uzupełnić postępowanie dowodowe, a następnie ustalić wysokość korzyści przy zastosowaniu metody memoriałowej. Otrzymane przez Fundusz środki od spółek z ograniczoną odpowiedzialnością nie stanowiły bowiem przychodu, a ich otrzymanie było irrelewantne podatkowo.

Biorąc pod uwagę powyższe, nie są również zasadne argumenty Skarżącego co do nieustalenia w sprawie, jakie były rzeczywiste przepływy pieniężne w latach wcześniejszych pomiędzy Funduszem a M. L. Jak zasadnie wskazał sam Skarżący, w przypadku metody memoriałowej rzeczywiste przepływy nie mają znaczenia dla ustalenia podstawy opodatkowania.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wykładnię prawa dokonaną w tym wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.