Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 1049/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2016-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 23 ust. 8
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2016 r. sprawy ze skargi K. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania K. N., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

Pismem z dnia 29.05.2015r. K. S. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej o całkowite umorzenie kwoty objętej obowiązkiem zwrotu (kwota główna, tj. 6.000,00 zł. + odsetki ustawowe) z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na rzecz małoletniej S. T., w okresie od 1.10.2012 r. do 30.09.2013r. W uzasadnieniu wskazała, że jej sytuacja rodzinna jest wyjątkowo trudna. Samotnie opiekuje się małoletnią córką S. T., chorą na autyzm i padaczkę. Podkreśliła, że koszt leczenia dziewczynki jest znacznie wyższy niż zdrowego dziecka i oscyluje w granicach 7.000 zł - 9.000 zł. W partycypowaniu kosztów leczenia specjalistycznego biorą udział jej rodzice oraz właściwe instytucje, gdyż sama nie byłaby w stanie ich sfinansować. Wynagrodzenie, które pobiera z tytułu zatrudnienia na stanowisku lekarza nie pokrywa bowiem wszystkich nakładów finansowych przeznaczanych na leczenie i utrzymanie córki. Ojciec dziewczynki J. C. nie uiszcza zasądzonych alimentów. Dokonał jedynie jednorazowej wpłaty w wysokości 11.000 zł, która została zaliczona na poczet zadłużenia, jakie posiada względem córki. We wniosku strona podkreśliła również, że ewentualna spłata zadłużenia narazi dziecko na utratę opieki medycznej, która przy stanie zdrowia dziewczynki jest niezbędna. Przerwanie leczenia i rehabilitacji dziecka spowoduje negatywne skutki dla zdrowia dziewczynki, tj. doprowadzi do nieodwracalnego uszczerbku na zdrowiu dziecka oraz zniweczy uzyskane postępy, co z kolei przełoży się na niemożność samodzielnego funkcjonowania w przyszłości. W ocenie wnioskodawczyni powyższe okoliczności świadczą o jej wyjątkowej sytuacji i tym samym uzasadniają umorzenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Decyzją z dnia [...] organ I instancji odmówił umorzenia K. S. kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, za okres od 1.10.2012r. do 30.09.2013r. w wysokości 6.000,00 zł oraz kwoty ustawowych odsetek, które na dzień wydania ww. decyzji wynoszą 1.949,00 zł. W podstawie prawnej powołano m.in. przepis art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012r. poz. 1228 ze zm.). W motywach rozstrzygnięcia, organ I instancji, przywołał treść art. 23 ust. 8 ustawy, a następnie dokonał szczegółowej analizy sytuacji osobistej, finansowej oraz rodzinnej K. S. W tym zakresie organ ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnosprawną córką S. T. oraz rodzicami A. i L. S. i zamieszkuje (wraz z córką) w domu będącym własnością rodziców, przy czym koszty związane z utrzymaniem domu w całości regulowane są przez ojca wnioskodawczyni. K. S. jest zatrudniona w Samodzielnym Publicznym Zespole Zakładów Opieki Zdrowotnej w [...] na stanowisku [...] i z tego tytułu w miesiącu maju 2015 r. uzyskała dochód netto w wysokości 3.066,84 zł. Organ wskazał, że strona pobiera alimenty od ojca dziewczynki (150,00 zł.) oraz zasiłek pielęgnacyjny (153,00 zł.). Jest również właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,8646 ha przeliczeniowych (z którego dochód - do celów świadczeń z funduszu alimentacyjnego - wynosi 1.402,12 zł. miesięcznie) oraz maszyn rolniczych (o łącznej wartości 43.000,00 zł.). K. S. otrzymuje od rodziców pomoc finansową w wysokości 4.000,00 zł. miesięcznie. Rodzice strony uzyskują dochód z następujących źródeł: z wynagrodzenia za pracę w Szpitalu w [...], z prywatnych praktyk [...] oraz z prowadzonej [...]. Organ podkreślił, że K. S. nie potrafiła sprecyzować kwoty dochodów uzyskiwanych przez rodziców z powyższych tytułów. Ustalono także, że K. S. 2/3 swojej pensji przeznacza na własne potrzeby natomiast 1/3 na potrzeby córki. Mając na uwadze powyższe, organ I instancji ustalił, że dochód rodziny K. S. wynosi 4.771,96 zł. miesięcznie [3.066,84 zł. (wynagrodzenie za pracę) + 153,00 zł. (zasiłek pielęgnacyjny) + (alimenty) + 1.402,12 zł. (dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego)], a po doliczeniu pomocy finansowej otrzymywanej od rodziców, tj. 4.000,00 zł. wynosi 8.771,96 zł. miesięcznie. W tym stanie faktycznym organ I instancji uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, które dałyby podstawę do zastosowania wobec K. S. szczególnej instytucji jaką jest możliwość umorzeniach nienależnie pobranych należności alimentacyjnych. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje bowiem - wbrew temu co twierdzi strona - że odmowa umorzenia nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych za okres od 01.10.2012r. do 30.09.2013r. w wysokości 6.000,00 zł. (plus odsetki ustawowe) nie doprowadzi ani do nieodwracalnych, ciężkich strat dla rodziny odwołującej, ani nie spowoduje zagrożenia dla możliwości jej dalszej egzystencji, ani tym bardziej nie uniemożliwi zaspokajania podstawowych potrzeb bytowych członków tej rodziny. Na marginesie organ zaznaczył, że strona była zainteresowana wyłącznie całkowitym umorzeniem kwoty objętej obowiązkiem zwrotu (należność główna + odsetki) i nie wyraziła zgody na rozłożenie na raty kwoty świadczeń nienależnie pobranych.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła K. N..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazało, że podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm., zwanej dalej w skrócie u.p.a.) Zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.a. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Z kolei, w myśl art. 23 ust. 8 u.p.a. organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z przywołanych wyżej unormowań wynika, iż decyzja w zakresie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady, że nienależnie pobrane świadczenie należy zwrócić. Tym samym umorzenie takich świadczeń dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Ustawodawca nie wskazał wprawdzie kryteriów jakimi należy kierować się przy badaniu kwestii "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny", niemniej zauważyć należy, że skoro rozważeniu podlega umorzenie świadczeń pieniężnych, to w istocie kluczowe znaczenie będzie odgrywała sytuacja finansowa rodziny zobowiązanego. W związku z tym na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów osoby chcącej skorzystać z ulgi, o której mowa w art. 23 ust. 8 u.p.a. i członków jej rodziny, ale również całokształtu warunków życia, albowiem ocenie podlega obiektywna możliwość spłaty zadłużenia. Dlatego też należy odwołać się w tym względzie do minimum socjalnego oraz dokonać prognozy możliwości dalszej egzystencji członków rodziny zobowiązanego w przypadku nałożenia dodatkowych obciążeń finansowych.

Zdaniem Kolegium, w niniejszej sprawie bezsporne jest to, że K. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z 9-letnią córką S. oraz rodzicami A. i L. S. Członkowie rodziny zamieszkują wspólnie w domu będącym własnością A. i L. S., przy czym rachunki i koszty związane z utrzymaniem domu w całości regulowane są przez ojca strony. Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia z dnia 2.07.2015r. Głównego Księgowego Samodzielnego Publicznego Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w [...] wynika, iż K. S. jest zatrudniona w Samodzielnym Publicznym ZZOZ w [...] na stanowisku [...] i z tego tytułu w maju 2015r. uzyskała dochód netto w wysokości 3.066,84 zł. Z przedłożonego do akt oświadczenia z dnia 17.07.2015r. – złożonego przez K. S. pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań wynika, że jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,8646 ha przeliczeniowych oraz dwóch maszyn rolniczych o łącznej wartości 43.000 zł. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wiadomo również, że odwołująca pobiera na rzecz córki zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł. miesięcznie oraz alimenty w wysokości 150,00 zł miesięcznie. Akta sprawy potwierdzają nadto, że małoletnia S. T. jest dzieckiem niepełnosprawnym, cierpiącym na autyzm i padaczkę.

Analiza akt sprawy wskazuje, że średni koszt utrzymania S. C. wynosi 5.500 zł. miesięcznie, przy czym - jak podaje strona - kwota ta może się wahać w zależności od miesiąca. Z akt spawy wynika, że w skład comiesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem dziewczynki wchodzą: usługi logopedyczne w Krakowie, pensja opiekunki, leki, wyżywienie, odzież, dojazdy do Krakowa, bilety tramwajowe. Nadto do kosztów tych dochodzą wydatki okresowe, np. wyjazd wakacyjny, którego koszt w tym roku wyniósł 1.070,00 zł. + koszt transportu + koszt związany z organizacją zajęć kulturalno- oświatowych. Z protokołu przesłuchania K. S. z dnia 17.07.2015r. wynika, że strona przeznacza 2/3 swojej pensji na własne potrzeby, a 1/3 na potrzeby córki. W utrzymaniu, leczeniu i rehabilitacji córki pomagają jej rodzice, od których na ten cel otrzymuje kwotę 4.000,00 zł. Z materiału dowodowego, w tym z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 17.07.2015r. wynika, że rodzice strony są lekarzami zatrudnionymi w Samodzielnym Publicznym ZZOZ w [...] oraz prowadzącymi prywatne praktyki lekarskie. Oprócz tego prowadzą [...]. K. S. nie potrafiła jednak podać wysokości dochodów osiąganych przez rodziców z ww. źródeł.

Analiza akt przedmiotowej sprawy wskazuje również, że organ I instancji ustalił, iż miesięczny dochód rodziny K. S. wynosi 4.771,96 zł. [3.066,84 zł. (wynagrodzenie za pracę) + 153,00 zł. (zasiłek pielęgnacyjny) + 150,00 (alimenty) + 1.402,12 zł. (dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego)], a po doliczeniu pomocy otrzymywanej od rodziców, tj. kwoty 4.000,00 zł. wynosi 8.771,96 zł. Ponadto z akt sprawy jednoznacznie wynika, że K. S. była zainteresowana wyłącznie umorzeniem kwoty nienależnie pobranych świadczeń.

Zdaniem Kolegium, decyzja organu I instancji nie narusza granic przysługującego organowi uznania administracyjnego. Wydana została bowiem po prawidłowym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, szczegółowym rozważeniu całości materiału dowodowego zebranego w sprawie, a nadto została należycie uzasadniona, tj. organ wyczerpująco uzasadnił przyczyny, z powodu których nie został uwzględniony wniosek strony. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił, że łączny dochód w rodzinie strony wynosi 4.771,96 zł, a po doliczeniu wsparcia finansowego otrzymywanego od rodziców, tj. kwoty 4.000,00 zł. wynosi 8.771,96 zł. Zasadnie zatem powołano się na fakt przekroczenia kryteriów dochodowych uprawniających do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego (725,00 zł. na osobę), świadczeń rodzinnych (664,00 zł. na osobę w przypadku wychowania dziecka niepełnosprawnego) oraz świadczeń z pomocy społecznej (456,00 zł. na osobę). Organ I instancji także trafnie zauważył, że koszty utrzymania, leczenia i rehabilitacji S. są praktycznie w całości finansowane przez dziadków (kwota 4.000,00 zł.), a tylko w niewielkiej części przez stronę (1/3 pensji, tj. kwota 1.000,00 zł.). W istocie więc, dziewczynka ma zapewnioną specjalistyczną rehabilitację i leczenie dzięki dużym możliwościom finansowym rodziców K. N..

Kolegium zauważyło, że kwota 2.000,00 zł. (tj. 2/3 pensji), którą K. S. przeznacza na własne potrzeby nie jest - z uwagi na to, że strona nie partycypuje w opłacaniu rachunków i innych kosztach związanych z utrzymaniem domu - kwotą niską i przy rozważnym gospodarowaniu pozwala zarówno na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych jednej osoby (tj. K. N.) jak i na ewentualne uregulowanie raty z tytułu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych.

Zasadne jest zatem twierdzenie organu I instancji, co do - istniejącej po stronie odwołującej - możliwości spłaty zadłużenia w ratach. Spłacanie nienależnie pobranych świadczeń w powyższy sposób nie stanowiłoby bowiem nadmiernego obciążenia dla budżetu odwołującej, który - zarówno w ocenie organu I instancji, jak i Kolegium - jest wystarczający na pokrywanie comiesięcznych wydatków związanych ze spłatą zadłużenia. Niemniej jednak ww. ulga nie mogła być zastosowana, gdyż K. S. nie była zainteresowana rozłożeniem kwoty nienależnie pobranych świadczeń na dogodne raty.

Kolegium podkreśliło, że w niniejszej sprawie organ I instancji nie kwestionował trudnej sytuacji materialnej odwołującej, ani faktu, że małoletnia S. jest dzieckiem niepełnosprawnym wymagającym stałej opieki, leczenia i rehabilitacji, niemniej jednak zadecydował o odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi prawidłowo uznając, że nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności pozwalające na umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Wydatki związane ze spłatą nienależnie pobranych świadczeń nie uniemożliwią bowiem zaspokajania podstawowych potrzeb bytowych oraz nie zagrożą możliwości dalszej egzystencji członków rodziny, powodując nieodwracalne i ciężkie straty dla rodziny. W szczególności - wbrew temu co twierdzi K. S. - zwrot nienależnie pobranych świadczeń nie narazi dziecko na utratę opieki medycznej, gdyż - jak już wspomniano - koszty leczenia i rehabilitacji S. są praktycznie w całości finansowane ze środków pochodzących od dziadków dziewczynki (kwota 4.000,00 zł. miesięcznie), a tylko w niewielkiej części przez odwołującą (kwota 1.000,00 zł.).

Kolegium podkreśliło, że za względy szczególnie uzasadnione organ może uznać tylko sytuacje wyjątkowe, losowe, które ze względów rodzinnych czy zdrowotnych tak obciążają budżet zobowiązanego, że nie pozwalają na uregulowanie należności. Umorzenie należności dotyczy zatem tylko takich sytuacji, gdy dana osoba, z przyczyn obiektywnych, już nie zapłaci ciążących na niej należności dobrowolnie i nie ma możliwości ściągnięcia zadłużenia poprzez przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego z jej majątku. W realiach niniejszej sprawy sytuacja szczególna wskazana w art. 23 ust. 8 u.p.a. nie występuje. Co prawda sytuacja K. S. jest trudna: małoletnia S. jest dzieckiem niepełnosprawnym wymagającym stałej opieki, leczenia i rehabilitacji, a na alimenty w pełnej wysokości oraz pomoc ze strony ojca dziewczynki J. C. nie może liczyć, niemniej jednak odwołująca jest osobą młodą (28 lat), aktywną zawodowo, zatrudnioną na stanowisku młodszy asystent - lekarz w Samodzielnym Publicznym ZZOZ w [...] i pobierającą z tego tytułu wynagrodzenie oscylujące w granicach 3.000,00 zł. – 4.000 zł. (z którego 2/3 przeznacza na własne potrzeby, a 1/3 na potrzeby córki). Nadto odwołująca otrzymuje wsparcie finansowe od rodziców (4.000,00 zł. miesięcznie), z którego pokrywa praktycznie w całości koszty leczenia i rehabilitacji S. oraz zasiłek pielęgnacyjny (kwota 153,00 zł.) i alimenty (150,00 zł.). K. S. jest także właścicielką gospodarstwa rolnego (powierzchnia 5,8646 ha przeliczeniowe) i maszyn rolniczych (wartość 43.000 zł.).

W ocenie Kolegium, z powyższych względów nie można uznać, że w rodzinie odwołującej zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, o których mowa w art. 23 ust. 8 u.p.a. W rozpatrywanej sprawie, brak jest zatem podstaw do umorzenia kwot z tytułu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych wraz z odsetkami.

Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej jako: k.r.o.) - obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarą potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei, w myśl art. 129 § 1 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższym stopniem przed dalszymi. Z powyższego jednoznacznie wynika, że obowiązek matki i ojca wyprzedza obowiązek alimentacyjny dziadków oraz obowiązek brata i siostry. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). A zatem jeżeli zobowiązany w pierwszej kolejności nie może wykonać w całości tego obowiązku, przechodzi on w częściach niezaspokojonych potrzeb na zobowiązanego w dalszej kolejności. Przy czym w przypadku wykonywania obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie oraz osoby niepełnosprawnej - świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego (art. 135 § 2 k.r.o.).

Kolegium wskazało również, że organ I instancji przy ustalaniu dochodu K. S. nie brał pod uwagę dochodów osiąganych przez rodziców odwołującej. Organ podkreślił jedynie, że S. ma zapewnioną opiekę medyczną, w tym specjalistyczną rehabilitację dzięki wsparciu finansowemu dziadków.

W ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie nie można organowi postawić skutecznie zarzutu naruszenia art. 80 w zw. z art. 77 w zw. z art. 8 K.p.a. Zaistniały w przedmiotowej sprawie stan faktyczny wskazuje na to, że w postępowania administracyjnym zgromadzono materiał dowodowy w zakresie wystarczającym dla oceny zaistnienia przesłanki z art. art. 23 ust. 8 u.p.a., tj. szczególnej sytuacji rodziny. W celu ustalenia aktualnej sytuacji materialno-bytowej K. S. organ I instancji przeprowadził z odwołującą wywiad środowiskowy oraz zgromadził niezbędne dokumenty i oświadczenia, co pozwoliło należycie ocenić zasadność wniosku. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że w sprawie - wbrew temu co twierdzi strona - nie występują żadne rozbieżności, co do zakresu i wysokości pomocy finansowej otrzymywanej przez odwołującą od rodziców.

Kolegium podkreśliło, że świadczenia nienależnie pobrane można umorzyć tylko w wyjątkowych sytuacjach. W żadnym wypadku nie jest to obowiązek organu administracyjnego. Wydając decyzję o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem art. 23 ust. 8 u.p.a., ale i normami etycznymi. Tak więc, o ewentualnym umorzeniu należności strony nie decyduje wyłącznie jej subiektywne przekonanie, lecz obiektywne kryteria. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Niedochodzenie zwrotu należności, a więc de facto ich umorzenie może nastąpić tylko w wyjątkowych sytuacjach i powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja finansowa i majątkowa zobowiązanego i jego rodziny jest również wyjątkowa. Z uwagi na to, że w realiach niniejszej sprawy zwrot nienależnie pobranych świadczeń jest możliwy oraz nie zagrozi egzystencji rodziny zobowiązanego uznano, że niedochodzenie przez organ ich zwrotu naruszyłoby w sposób rażący nie tylko interes fiskalny Państwa, ale i wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak sprawiedliwość społeczna i zaufanie obywateli do organów władzy oraz de facto prowadziłoby do nieuzasadnionego przerzucania ww. obowiązku na wszystkich podatników.

W sytuacji, gdy kwota podlegająca zwrotowi została nienależnie pobrana, żądanie zwrotu nie powinno być postrzegane jako dodatkowa uciążliwość czy kara, ale jako zwrot świadczenia, które w sposób nienależny znalazło się w posiadaniu strony. Zastosowanie ulgi z art. 23 ust. 8 u.p.a. jest co prawda dopuszczalne, ale tylko wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególne okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z uwagi na zasadę pomocniczości organ zaproponował K. S. ulgę w postaci rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Strona nie była jednak zainteresowana tą formą pomocy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła K. N., zarzucając decyzji organu II instancji naruszenie:

- przepisów mające wpływ na treść wydanej decyzji, a mianowicie art. 23 ust. 8 u.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu przez organ I instancji, iż sytuacja rodziny skarżącej nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.10.2012r. do 30.09.2013r. w wysokości 6.000,00 zł oraz kwoty ustawowych odsetek, podczas gdy zachodzą w przedmiotowej sprawie uzasadnione okoliczności świadczące o wyjątkowo trudnej sytuacji rodziny, w szczególności sytuacja finansowa zobowiązanej, brak pomocy finansowej drugiego rodzica małoletniej, koszty leczenia, opieki oraz samotnego wychowywania chorej córki;

- art. 80 w zw. z art. 77 K.p.a. w zw. z art. 27 ust. 2 Konwencji o prawach dziecka oraz art. 133 § 1 K.r.o. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na wadliwej ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia skarżonej decyzji, poprzez ustalenie iż koszty utrzymania, leczenia i rehabilitacji małoletniej S. są praktycznie w całości finansowane przez dziadków i oni ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie potrzeb małoletniej, a matka dziecka przeznacza jedynie 1/3-cią pensji na wydatki córki, podczas gdy to rodzice są odpowiedzialni za zabezpieczenie warunków życia niezbędnych do rozwoju dziecka w ramach swych możliwości finansowych, co czyni matka dziecka;

- art. 7 in fine K.p.a. zasady pomocniczości poprzez ich niezastosowanie i wydanie decyzji przez organ bez uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli polegającej na utrzymaniu w mocy decyzji odmawiającej umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 01.10.2012 r. do 30.09.2013r. w wysokości 6.000 zł oraz kwoty ustawowych odsetek, podczas gdy ograniczone możliwości finansowe skarżącej spowodowane kosztami rehabilitacji i nieustannego leczenia powodują niemożność zapłaty świadczenia bez uszczerbku na zdrowiu małoletniej.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie wydanych w niniejszej sprawie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 P.p.s.a).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji objętej skargą (art. 145 § 1 i 2 P.p.s.a).

Przedmiotem kontroli sądowej w sprawie niniejszej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] o odmowie umorzenia K. S. kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.10.2012r. do 30.09.2013r. w wysokości 6.000,00 zł oraz kwoty ustawowych odsetek.

Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Takie brzmienie tego przepisu oznacza, że decyzja w zakresie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest wydawana przez organ administracji publicznej w ramach tzw. uznania administracyjnego. Należy podkreślić, że umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, jako wyjątek od zasady zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Ustawa nie precyzuje kryteriów umorzenia nienależnie pobranych świadczeń odnosząc się jedynie do kryterium "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". W związku z powyższym ustalenie, czy w sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa w przepisie jest obowiązkiem właściwego organu administracji publicznej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29.11.2012r. sygn. akt I OSK 1045/12 "rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organ administracji publicznej zobligowany jest dokonać zbadania sytuacji życiowej wnioskodawcy oraz rodziny, jaką tworzy. Na sytuację życiową składają się zaś nie tylko wysokość (brak) osiąganych dochodów, ale również takie elementy jak stan rodzinny, zdrowotny, wiek oraz zdolność do podjęcia zatrudnienia. Następnie organ administracji powinien ocenić, czy w którejś z powyższych sfer wystąpiły zdarzenia, którym można by przypisać cechy "szczególnie uzasadnionych okoliczności". Występowanie bowiem samej tylko trudnej sytuacji majątkowej nie stanowi wystarczającej przesłanki umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Do przyjęcia takiej tezy uprawnia istota świadczenia przyznawanego z funduszu alimentacyjnego oraz przesłanki jego przyznania, do których ustawodawca zaliczył kryterium dochodowe. Jak bowiem wynika z treści preambuły do ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, celem stosowania przewidzianych w ustawie instrumentów pomocowych jest wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów poprzez dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. (...) Zasady przyjęte na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazują, że trudna sytuacja materialna (dochodowa) rodziny jest przesłanką przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie może zatem stanowić samodzielnej i wyłącznej przesłanki do zastosowania instytucji umorzenia nienależnie pobranych świadczeń".

Z kolei w wyroku z dnia 9.11.2012r., sygn. akt I OSK 507/12, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że: "przepis art. 23 ust. 8 u.o.p.u.a. może być zastosowany tylko wtedy, gdy sytuacja rodziny wynikająca ze szczególnie uzasadnionych okoliczności uniemożliwia spłatę nienależnie pobranego świadczenia nie tylko w chwili wnioskowania o jej umorzenie, ale także w przyszłości. Na tym polegają wskazane przez ustawodawcę okoliczności, iż omawiany przepis nie może być stosowany tylko dlatego, że sytuacja rodziny jest trudna. Trudności te muszą być wyjątkowe, wykluczające ewentualność spłaty należności także w przyszłości".

Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej należy stwierdzić, że wbrew zarzutom skargi (pkt 2 i 3 petitum skargi), organy obu instancji podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, o czym świadczy szeroko zebrany materiał dowodowy. Tak zebrany materiał dowodowy został wyczerpująco rozpatrzony i oceniony, a wypływające z tej oceny wnioski Sąd w pełni akceptuje. To, że ocena materiału dowodowego jest odmienna od prezentowanego przez skarżącą nie może dowodzić, zdaniem Sądu, wadliwości oceny materiału dowodowego.

W ocenie Sądu, organy obu instancji dokonały wnikliwej analizy sytuacji majątkowej oraz rodzinnej skarżącej w kontekście przesłanek zawartych w 23 ust. 8 ustawy. Organy ustaliły bowiem, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z 9-letnią córką S. oraz rodzicami A. i L. S. (k. 32-39 akt sprawy). Członkowie rodziny zamieszkują wspólnie w domu będącym własnością A. i L. S., przy czym rachunki i koszty związane z utrzymaniem domu w całości regulowane są przez ojca skarżącej (k. 32-39 akt sprawy). Skarżąca jest zatrudniona w Samodzielnym Publicznym ZZOZ w [...] na stanowisku [...] i z tego tytułu w maju 2015r. uzyskała dochód netto w wysokości 3.066,84 zł. (k.27 akt sprawy). Jest również właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,8646 ha przeliczeniowych oraz dwóch maszyn rolniczych o łącznej wartości 43.000 zł. (k.40-41 akt sprawy). Skarżąca pobiera na rzecz córki zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł. miesięcznie oraz alimenty w wysokości 150,00 zł miesięcznie ( k.28 i 42 akt sprawy). Małoletnia S. T. jest dzieckiem niepełnosprawnym, cierpiącym na autyzm i padaczkę. Średni koszt utrzymania córki skarżącej wynosi 5.500 zł. miesięcznie, przy czym - jak podała strona - kwota ta może się wahać w zależności od miesiąca. Na comiesięczne wydatki związane z utrzymaniem małoletniej składają się: usługi logopedyczne w Krakowie, pensja opiekunki, leki, wyżywienie, odzież, dojazdy do Krakowa, bilety tramwajowe (k.30 i 42 akt sprawy). Koszty te powiększają wydatki okresowe, np. wyjazd wakacyjny, którego koszt w tym roku wyniósł 1.070,00 zł. + koszt transportu + koszt związany z organizacją zajęć kulturalno- oświatowych (k.29 akt sprawy). Z protokołu przesłuchania K. S. z dnia 17.07.2015r. wynika, że skarżąca przeznacza 2/3 swojej pensji na własne potrzeby, a 1/3 na potrzeby córki. W utrzymaniu, leczeniu i rehabilitacji córki pomagają jej rodzice, od których na ten cel otrzymuje kwotę 4.000,00 zł. (k.42-43 akt sprawy). Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach przedmiotowej sprawy, w tym z wywiadu środowiskowego wynika, że rodzice skarżącej są lekarzami zatrudnionymi w Samodzielnym Publicznym ZZOZ w [...] oraz prowadzącymi prywatne praktyki lekarskie. Oprócz tego rodzice strony skarżącej prowadzą [...] (k. 32-39 akt sprawy). Organ ustalił również, że miesięczny dochód rodziny K. S. wynosi 4.771,96 zł. [3.066,84 zł. (wynagrodzenie za pracę) + 153,00 zł. (zasiłek pielęgnacyjny) + 150,00 (alimenty) + 1.402,12 zł. (dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego)], a po doliczeniu pomocy otrzymywanej od rodziców, tj. kwoty 4.000,00 zł. wynosi 8.771,96 zł.

Należy podkreślić, że stan faktyczny ustalony przez organy znajduje pełne potwierdzenie w materiale dowodowymi i był wystarczający do wydania decyzji. Ustalenia faktyczne zostały przez organ prawidłowo ocenione z punktu widzenia przesłanek zawartych w art. 23 ust. 8 ustawy. Podkreślenia wymaga, że Kolegium w obszernym uzasadnieniu decyzji szczegółowo odniosło się do wszystkich zarzutów odwołania i należycie wyeksponowało przesłanki jakie legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Kolegium trafnie wskazało, że łączny dochód w rodzinie odwołującej się wynosi 4.771,96 zł, a po doliczeniu wsparcia finansowego otrzymywanego od rodziców, tj. kwoty 4.000,00 zł. wynosi 8.771,96 zł. Zasadnie zatem powołano się na fakt przekroczenia kryteriów dochodowych uprawniających do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego (725,00 zł. na osobę), świadczeń rodzinnych (664,00 zł. na osobę w przypadku wychowania dziecka niepełnosprawnego) oraz świadczeń z pomocy społecznej (456,00 zł. na osobę). Koszty utrzymania, leczenia i rehabilitacji córki skarżącej są praktycznie w całości finansowane przez rodziców skarżącej ( 4.000,00 zł.), gdyż jak wynika z akt, skarżąca na ten cel przeznacza 1/3 pensji, tj. kwotę 1.000,00 zł. Należy zgodzić się z organem, że pozostała do dyspozycji skarżącej kwota 2.000,00 zł. (tj. 2/3 pensji), którą K. S. przeznacza na własne potrzeby pozwala - z uwagi na to, że strona nie partycypuje w opłacaniu rachunków i innych kosztach związanych z utrzymaniem domu – zarówno na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych jednej osoby jak i na ewentualne uregulowanie raty z tytułu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych. W przedstawionych okolicznościach faktycznych sprawy niniejszej należy podzielić stanowisko Kolegium co do - istniejącej po stronie skarżącej - możliwości spłaty zadłużenia w ratach. Jak wynika z akt sprawy organ zaproponował skarżącej ulgę w postaci rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Skarżąca nie wykazała jednak zainteresowania tą formą pomocy ( k. 6-9, k- 31 oraz k-38 akt sprawy).

W realiach rozpoznawanej sprawy Kolegium prawidłowo uznało, że wydatki związane ze spłatą nienależnie pobranych świadczeń nie uniemożliwią zaspokajania podstawowych potrzeb bytowych oraz nie zagrożą możliwości dalszej egzystencji członków rodziny. Jak już wskazano na wstępie rozważań, za względy szczególnie uzasadnione można uznać tylko sytuacje wyjątkowe, losowe, które ze względów rodzinnych czy zdrowotnych tak obciążają budżet zobowiązanego, że nie pozwalają na uregulowanie należności. Taka sytuacja nie zachodzi w sprawie niniejszej.

Końcowo należy wskazać, że organy obu instancji nie negowały trudnej sytuacji skarżącej wynikającej z choroby córki, która wymaga stałej opieki, leczenia i rehabilitacji. Organy słusznie jednak podkreślały, że skarżąca jest osobą młodą, aktywną zawodowo, zatrudnioną na stanowisku [...] w Samodzielnym Publicznym ZZOZ w [...] i pobierającą z tego tytułu wynagrodzenie w granicach 3.000,00 zł. – 4.000 zł. (z którego 2/3 strona przeznacza na własne potrzeby, a 1/3 na potrzeby córki). Skarżąca jest także właścicielką gospodarstwa rolnego (powierzchnia 5,8646 ha przeliczeniowe) i maszyn rolniczych. Otrzymuje również wsparcie finansowe od rodziców, z którego pokrywa praktycznie w całości koszty leczenia i rehabilitacji córki oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł. i alimenty w kwocie 150,00 zł.

Z powyższych względów nie można uznać, że w rodzinie skarżącej zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, o których mowa w art. 23 ust. 8 u.p.a.

Reasumując, stan faktyczny sprawy został przez Kolegium prawidłowo oceniony, jako nie spełniający wymagań określonych w art. 23 ust. 8 u.p.a. W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia art. 23 ust. 8 u.p.a. (pkt 1 petitum skargi) jest nieuzasadniony.

Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 P.p.s.a.