Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1242/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 22, art. 16a, art. 30
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 7, 77, 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopada 2020 r. sprawy ze skargi A. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie uznania specjalnego zasiłku opiekuńczego za świadczenie nienależnie pobrane uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych tj. Dz. U. z 2018r. poz. 570 t.j.) i § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2020r. poz. 256 t.j. dalej k.p.a.), oraz art. 16a, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz, U. z 2020 r., poz. 111, dalej u.ś.r.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 20l8r., poz. 1497), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017r., poz. 1466), po rozpoznaniu odwołania A. Ś. (dalej jako strona lub skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] kwietnia 2020r. Nr [...] w przedmiocie uznania za świadczenie nienależnie pobrane specjalnego zasiłku opiekuńczego wypłaconego A. Ś. za okres od [...] kwietnia 2018r. do [...] października 2018r. w łącznej wysokości [...] zł na podstawie decyzji Wójta Gminy B. nr [...] z dnia [...] października 2017 r. i zobowiązania strony do zwrotu tego świadczenia.

Rozstrzygnięcia wydane zostały w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] września 2017 r. A. Ś. zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką - M. B. na okres zasiłkowy [...].

Wójt Gminy B. decyzją nr [...] z dnia [...] października 2017 r. przyznał skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od [...] listopada 2017 r. do [...] października 2018 r.

W dniu [...] maja 2019 r. Pani A. Ś. zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem w celu ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - M. B..

W dniu [...] maja 2019 r. organ weryfikując ww. osobę w zakresie składek na ubezpieczenie zdrowotne powziął wiadomość, że A. Ś. od dnia [...] kwietnia 2018 r. jest zatrudniona. W celu potwierdzenia informacji o zatrudnieniu organ zwrócił się do pracodawców zatrudniających A. Ś. o wydanie zaświadczenia o okresach zatrudnienia oraz miesięcznych kwot wypłat.

Na podstawie zaświadczenia z dnia [...] maja 2019 r. organ ustalił, że skarżąca była zatrudniona w ramach umowy zlecenie od [...] kwietnia 2018 r. do dnia [...] czerwca 2018 r. w Spółce A. oraz (zgodnie z zaświadczeniem z dnia [...] maja 2019 r.) w okresie od [...] maja 2018 r. do [...] maja 2019 r. była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia w Spółce B W powyższych okresach zatrudnienia skarżąca miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego tj. od [...] kwietnia 2018 r. do [...] października 2018 r.

Z akt sprawy wynika, że organ I instancji wielokrotnie wydawał decyzje o nienależnie pobranym specjalnym zasiłku opiekuńczym, od których to decyzji strona składała odwołania do organu wyższej instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2020 r. uchyliło ostatecznie zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości oraz umorzyło postępowanie organu I instancji. W powyższej decyzji SKO wskazało, że organ I instancji w zakresie dwóch okresów zasiłkowych (2017/2018 i 2018/2019) wskazał jedną przesłankę normatywną wskazaną w art. 30 ust. 1 i 2 pkt 2 u.ś.r. Jednakże w okresie zasiłkowym [...] strona podjęła zatrudnienie w trakcie okresu zasiłkowego, natomiast w okresie zasiłkowym [...] wyszły na jaw nowe okoliczności lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznane organowi, który wydał decyzję. W związku z tym SKO stwierdziło, że za okres zasiłkowy [...] r. organ powinien wznowić postępowanie w sprawie - na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.; natomiast w zakresie [...] organ winien wszcząć postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń wypłaconych stronie w okresie [...] kwietnia 2018 r. do [...] października 2018 r.

Następnie pismem z dnia [...] marca 2020 r, organ wszczął z urzędu postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń w okresie od [...] kwietnia 2018 r. do [...] października 2018r.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] Wójt Gminy B. uznał za świadczenie nienależnie pobrane kwotę specjalnego zasiłku opiekuńczego wypłaconego A. Ś. za okres od [...] kwietnia 2018r. do [...] października 2018r. w łącznej wysokości [...] zł na podstawie decyzji Wójta Gminy B. nr [...] z dnia [...] października 2017 r. i zobowiązał stronę do zwrotu tego świadczenia.

Organ wskazał, że skarżąca składając wniosek w dniu [...] września 2017 r. w celu ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w części IV wniosku była pouczona jakim podmiotom przysługuje specjalny zasiłek opiekuńczy. Ponadto strona złożyła oświadczenie, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Powyższe oświadczenie złożono pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Organ stwierdził, że w wydanej decyzji nr [...] z dnia [...] października 2017 r. było zawarte pouczenie "w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych należy niezwłocznie powiadomić Organ I instancji". Ponadto w powyższej decyzji zawarto normatywne przesłanki nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego.

Zdaniem organu brak poinformowania o fakcie podjęcia zatrudnienia przez Stronę było oczywistym, świadomym działaniem, ponieważ jak wskazuje art. 16a u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których (...) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powyższe okoliczności zostały zawarte w pouczeniu znajdującym się we wniosku (część IV pkt 1).

Zdaniem organu brak jest prawnych podstaw do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i podjęcia zatrudnia przez osobę sprawującą opiekę. W związku z podjęciem przez skarżącą zatrudnienia w okresie od [...] kwietnia 2018 do [...] czerwca 2018 r. i od [...] maja 2018 r. do dnia [...] maja 2019 r. organ uznał, że nastąpiły okoliczności o których organ I instancji powinien wiedzieć w chwili zatrudnienia strony gdyż okoliczności te niewątpliwie miały wpływ na ustanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Podsumowując rozważania organ uznał, że przyznany i wypłacony specjalny zasiłek opiekuńczy w okresach zatrudnienia był świadczeniem nienależnie pobranym na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., gdzie za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Pouczenie miało miejsce we wniosku złożonym przez stronę w dniu [...] września 2017 r. oraz w wydanej decyzji nr [...] z dnia [...] października 2017 r.

Organ wskazał, że w okresie zatrudnienia tj. od [...] kwietnia 2018 r. do dnia [...] października 2018 r. skarżąca nienależnie pobrała specjalny zasiłek opiekuńczy w łącznej kwocie [...]zł (w okresie od [...] kwietnia 2018 r. do dnia [...] kwietnia 2018 r. - w kwocie [...]zł i za okres od [...] maja 2018 r. do [...] października 2019 r. -w kwocie [...]zł - 6 miesięcy po [...] zł = [...] zł). Kwota [...]zł wyliczona została zgodnie z treścią art. 16a ust. 7 u.ś.r. jako kwota przysługująca za niepełny miesiąc.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. Ś. wskazywała, że od poważnego pogorszenia stanu zdrowia matki zawsze się nią opiekowała. Wychowywała samotnie troje dzieci, co rodziło konieczność korzystania z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Pogarszający się stan zdrowia matki, jak i coraz wyższe koszty utrzymania spowodowały, że musiała okresowo podjąć pracę na terenie N. , zajmując się opieką osób. Skarżąca wskazała, że w okresie tej pracy matka pozostawała pod stałą opieką jej dzieci. Strona stwierdziła, że instytucje pośredniczące w zatrudnieniu wymuszały podpisywanie umów na okres całoroczny, co nie było i nie jest tożsame z wykonywaniem zatrudnienia. Strona wskazała, że ta okoliczność znajduje odzwierciedlenie w zestawieniach ZUS dotyczących odprowadzanych składek. W odwołaniu skarżąca podniosła, że istnieją rozbieżności w okresach składek opłacanych przez płatników, na dowód czego przekazała do GOPS zaświadczenie o okresie wykonywania pracy oraz załączyła wyciąg z konta ZUS na dzień [...] grudnia 2018r. Dodała, że w międzyczasie GOPS wykreślił z ubezpieczenia zdrowotnego jej córkę K. , która w tym czasie była w ciąży. Skutkowało to tym, że do czasu porodu skarżąca musiała łożyć na utrzymanie córki z kosztami leczenia włącznie, co dodatkowo obciążyło skromny budżet domowy.

Po rozpoznaniu odwołania, SKO w K. wydało opisaną we wstępie decyzję, utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Zdaniem Kolegium bezsporne w niniejszej sprawie było to, że skarżąca otrzymała na podstawie ostatecznej decyzji z dnia [...] października 2017r. Nr [...], specjalny zasiłek opiekuńczy, który przyznano na podstawie art. 16a u.ś.r. Z dokumentów wynika, że skarżąca była zatrudniona na podstawie umowy zlecenie od [...] kwietnia 2018 r. do dnia [...] czerwca 2018 r. w Spółce A oraz zgodnie z zaświadczeniem z dnia [...] maja 2019 r. w okresie od [...] maja 2018 r. do [...] maja 2019 r. w Spółce B Organ wskazał, że powyższe informacje znajdują potwierdzenie w zaświadczeniu ZUS, a organ nie jest władny dokumentu tego podważać.

Organ wskazał, że zgodnie z 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W tym przypadku art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. obowiązek zwrotu świadczenia ma charakter następczy i uzależniony jest od tego czy strona była należycie pouczona o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobranie przyznanych jej świadczeń. Nadto ten przepis dotyczy sytuacji, które nastąpiły po przyznaniu świadczenia. Z przedłożonych dokumentów wynika, że doszło do podjęcia zatrudnienia przez stronę w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ponadto strona była prawidłowo pouczona – zarówno we wniosku, jak i w decyzji o obowiązku powiadomienia organu m.in. o podjęciu zatrudnienia w trakcie okresu pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ wskazał, że z akt nie wynika, aby strona miała problemy ze zrozumieniem pouczenia. Wobec tego uznać należało, że spełniony został warunek wskazany w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, dotyczących tego że matka skarżącej, podczas gdy skarżąca pracowała w [...], pozostawała pod opieką jej dzieci organ wskazał, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest przyznany konkretnej osobie, która pobiera świadczenie w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Strona nie może sama wybierać osób które będą sprawować opiekę nad matką, a sama w tym czasie będzie przebywała poza granicami kraju i opiekowała się innymi osobami.

Zdaniem organu nie zasługują również na uwzględnienie argumenty, że instytucyjne zatrudniające zmuszały do podpisywania umów na okres całoroczny, gdyż zasadniczą kwestią była okoliczność podjęcia przez stronę pracy i niepoinformowania o tym organu.

Organ wskazał, że podnoszone w odwołaniu okoliczności mogą mieć znaczenie jeśli strona będzie ubiegać się o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r.

W skardze do WSA A. Ś. podała, ze nie zgadza się z decyzjami organów, gdyż jej zdaniem niepoprawnie naliczono kwoty zwrotu nienależnie pobranego świadczenia opiekuńczego za okresy, w których nie pracowała. Organy pominęły składane przez nią wyjaśnienia, że w okresie [...] kwietnia 2018 r. do [...] października 2018 r. w ogóle nie realizowała umowy ze Spółką A a w maju 2018 r. i listopadzie 2018 r. również nie uzyskała żadnego wynagrodzenia z Spółki B. Powyższe okoliczności zdaniem skarżącej świadczą o tym, że nie powinna być obciążona koniecznością zwrotu świadczeń za cały wskazany w decyzji okres.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej: p.p.s.a.).

Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc stwierdzenie istnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego. Akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego.

Oceniając zaskarżoną w sprawie decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B., Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.).

Stosownie do art. 16a u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1).

Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio. (ust. 2)

Zgodnie z art. 3 pkt 22 u.ś.r. gdy w ustawie jest wskazany termin: zatrudnienie lub inna praca zarobkowa - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Z powyższego wynika, że osoba ubiegająca się o zasiłek, o którym mowa w art. 16a u.ś.r. zobowiązana jest nie podejmować bądź zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (w rozumieniu art. 3 pkt 22) w celu sprawowania opieki nad osobą wobec której ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, przy czym musi być spełnione kryterium dochodowe rodziny (aktualnie [...] zł na osobę).

Skarżąca otrzymała ww. zasiłek w celu sprawowania opieki nad schorowaną matką, na mocy decyzji z [...] października 2017 r. Należy wskazać, że zarówno we wniosku o przyznanie ww. świadczenia, jak i w decyzji z [...] października 2017 r. skarżąca została prawidłowo pouczona o warunkach przyznania zasiłku, w tym o obowiązku informowania organu o sytuacjach, które miałyby wpływ na otrzymywane świadczenie - np. w sytuacji podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżąca składając wniosek oświadczyła, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego (pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań - por. str. 3 wniosku i oświadczenie znajdujące się w aktach sprawy). W decyzji pouczono skarżącą także, że w sytuacji uznania świadczeń za nienależnie pobrane skarżąca będzie zobowiązana do ich zwrotu (por. pouczenie w decyzji z [...] października 2017r. – znajdującej się w aktach sprawy).

Wobec powyższego należy wskazać, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wyszczególnione w art 30 ust. 2 u.ś.r., m. in. (pkt 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Z przepisu tego wynika, że aby można było mówić o świadczeniu nienależnie pobranym muszą wystąpić łącznie dwie przesłanki, pierwsza - świadczenie było wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących brak prawa do pobierania świadczeń, druga – osoba pobierająca świadczenie musiała być pouczona o okolicznościach powodujących brak prawa do pobierania świadczenia. Jeżeli z akt sprawy wynika, że przesłanki te zaistniały, pobrane świadczenie podlega zwrotowi, stosownie do art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Z akt sprawy wynika, że co do zasady ziściły się przesłanki do uznania pobranych przez skarżącą świadczeń za nienależnie pobrane.

Po pierwsze zaistniały okoliczności powodujące brak prawa do pobierania świadczeń. Z ustaleń organów wynika, ze w okresie, w którym wypłacono A. Ś. zasiłek opiekuńczy uzyskała ona dochód z pracy zarobkowej - podjętej na podstawie umowy zlecenia jako opiekunka w N. . Po drugie skarżąca została odpowiednio pouczona o przypadkach kiedy świadczenia rodzinne uznaje się za nienależnie pobrane (por. pouczenie zawarte w decyzji z [...] października 2017r. oraz we wniosku z [...] sierpnia 2017r.). Skarżąca miała świadomość, że uzyskanie dochodów z pracy - w tym na podstawie umowy zlecenia - skutkować będzie uznaniem wypłaconego zasiłku opiekuńczego za nienależnie pobrany.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy zaś tego, czy organy prawidłowo ustaliły okres za jaki należało uznać pobrane przez skarżącą świadczenie, za nienależnie pobrane i zobowiązanie jej do ich zwrotu.

Z akt sprawy wynika, że organ uzyskał informację z ZUS ("weryfikacja informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne"), że A. Ś. uzyskała uprawnienie z ZUS z tytułu odprowadzania składek na ubezpieczenie zdrowotne w okresach [...] maja 2018 r. - [...] maja 2019 r. oraz [...] kwietnia 2018 r. - [...] czerwca 2018 r. Jako tytuł ubezpieczenia wskazano - osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług. Wnioskami z dnia [...] maja 2019 r. organ zwrócił się do pracodawców skarżącej Spółki B. oraz do Spółki A. o podanie okresów zatrudnienia oraz miesięcznych kwot wypłat od dnia [...] listopada 2017 r. do chwili obecnej. W dniu [...] maja 2019 r. do organu wpłynęła informacja, że A. Ś. współpracowała ze Spółką A. w ramach umowy zlecenie w okresie [...] kwietnia 2018 r. do [...] czerwca 2018 r. W dniu [...] czerwca 2019 r. organ otrzymał informacje od Spółki B., z której wynika, że skarżąca pracowała od maja 2018 r. do września 2018 r., następnie w od listopada 2018 r. do lutego 2019 r. Na przesłanym organowi dokumencie znajduje się odręczna adnotacja, że A. Ś. nie wykonywała zlecenia w październiku 2018 r., marcu2019 r., kwietniu 2019 r., maju 2019 r.

Dysponując powyższymi informacjami organ uznał, że w okresie od [...] kwietnia 2018 r. do [...] października 2018 r. wypłacone skarżącej świadczenie - specjalny zasiłek opiekuńczy jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał skarżącą do jego zwrotu. Organ argumentował, że w związku z podjęciem zatrudnienia od [...] kwietnia 2018 r. do [...] czerwca 2018 r. i od [...] maja 2018 r. do [...] maja 2019 r. wypłacone w tych okresach świadczenie powinno zostać zwrócone gdyż warunkiem otrzymania zasiłku było zaniechanie podejmowania przez skarżącą zatrudnienia. Powyższą argumentację powtórzyło SKO dodając, że organ nie ma możliwości kwestionowania dokumentów ZUS ani zaświadczeń pracodawcy, a z tych dokumentów wynika, ze skarżąca pracowała i jednocześnie otrzymywała świadczenie rodzinne.

Zwrócić należy jednak uwagę, ze skarżąca zarówno na etapie odwołania, jak i skargi do sądu wskazywała, że nie pracowała (tj. nie wykonywała zlecenia) w całym, wskazanym przez organ okresie. Podała, że w kwietniu 2018 r. i październiku 2018 r. opiekowała się matką i nie pracowała. Podkreślała, ze są rozbieżności w okresach składek opłacanych przez płatników, na dowód czego załączyła wydruk z konta w ZUS stan na dzień [...] grudnia 2018 r. (znajdujący się w aktach sprawy). Ponadto do skargi skarżąca przedłożyła dwa dokumenty – "potwierdzenie okresu ubezpieczenia oraz wysokości podstaw" z [...] czerwca 2020 r. wystawione przez ZUS, z którego wynika, że nie uzyskała wynagrodzenia w maju 2018 r., w listopadzie 2018 r., w kwietniu 2019 r. i w maju 2019 r. (dane płatnika składek - Spółki B oraz zaświadczenie o zatrudnieniu wystawione przez Spółkę A., że nie wykonywała zlecenia w okresie od [...] kwietnia 2018 r. do [...] czerwca 2018 r. (k. 8 - 9 akt sądowych). Tymczasem organy obu instancji podnoszone przez stronę okoliczności zupełnie pominęły, przyjmując za okres nienależnie pobranych świadczeń okres podlegania składkom na ubezpieczenie zdrowotne tj. od [...] kwietnia 2018 r. do [...] października 2018 r.

Mając na uwadze art. 3 pkt 22 u.ś.r. należy wskazać, że gdy w ustawie wskazany jest termin "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ustawodawca odwołuje się w powyższej definicji do "wykonywania" czyli faktycznego świadczenia pracy na podstawie konkretnej umowy. Skarżąca wskazywała, że umowy podpisywane były na okresy roczne, ale nie we wszystkich miesiącach przystępowała do wykonywania zlecenia. Powyższe potwierdza zdaniem Sądu fakt nieotrzymania wynagrodzenia np. w miesiącu maju 2018 r. i listopadzie 2018 r. co może oznaczać, że w kwietniu i październiku 2018 r. skarżąca nie wykonywała pracy. Nie można bowiem, jak to uczyniły organy, stawiać znaku równości pomiędzy podleganiem okresom ubezpieczenia i odprowadzaniu składek od umowy z faktycznym wykonywaniem pracy. Organy pominęły z resztą okoliczność, że zdarzały się okresy w których podstawa wymiaru składek wynosiła 0 zł co oznacza, że dana osoba nie otrzymała wynagrodzenia w danym miesiącu. Pominęły również specyfikę umowy zlecenia, do której zaliczyć trzeba np. otrzymywanie wynagrodzenia w zależności od przepracowanych godzin ( i jedynie w sytuacji ich wypracowania), a nie jak to ma miejsce w przypadku umowy o pracę, gdzie pracodawca wypłaca stałe, wskazane w umowie miesięczne wynagrodzenie. Wszystkie te okoliczności zdaniem Sądu świadczą o tym, że organy nie wykazały aby faktycznie w okresie od [...] kwietnia 2018 r. do [...] października 2018 r. wszystkie wypłacone skarżącej kwoty zasiłku uznać należało za nienależnie pobrane. Powyższe zaś oznacza, ze organy ograniczyły się do powierzchownej analizy sprawy i nie zebrały materiału dowodowego niezbędnego do poczynienia ustaleń faktycznych istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy, naruszając tym samym przepisy postępowania art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Podstawowym obowiązkiem organu administracji publicznej jest wszechstronne wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy. Obowiązek ten ma szczególne znaczenie w przypadku postępowań uruchamianych z urzędu i rozstrzygnięć nakładających na stronę określony obowiązek - jak np. zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Organ jako gospodarz postępowania, wydanie władczego rozstrzygnięcia, poprzedzić winien przeprowadzeniem starannego postępowania wyjaśniającego, które uwzględnia także słuszny interes strony. Organ dąży do wyjaśnienia sprawy w interesie strony, nie może zatem pomijać okoliczności korzystnych dla strony, lub rezygnować z wyjaśniania okoliczności mogących przemawiać na jej korzyść, w szczególności gdy zgłasza je sama strona w toku postępowania.

Ponownie rozpoznając sprawę organy wezmą pod uwagę ww. wywód Sądu i w szczególności ustalą dokładnie w jakich okresach skarżąca wykonywała umowę zlecenie a w jakich nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad matką. Na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego dokonają prawidłowej analizy prawnej.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji.