Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1409/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 8 ust. 3
journal: Dz.U. 1926 nr 101 poz 580
law: Ustawa z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwem dla stosunków prywatnych wewnętrznych.
article: art. 19
journal: Dz.U. 2009 nr 31 poz 206
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi A. M. i A. K. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

I. Stan faktyczny

1. Wojewoda [..] postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania z wniosku A. M. o wydanie decyzji stwierdzającej, że [...] w B. nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) z uwagi na brak interesu prawnego wnioskodawczyni.

2. Na powyższe postanowienie zażalenie wniosła A. M., zarzucając naruszenie art. 28 kpa w zw. z art. 61a § 1 kpa oraz naruszenie § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51 ze zm.), a ponadto art. 124 § 1 kpa w zw. z art. 126 kpa – podważając uprawnienia Wicewojewody [...] do podpisania, z upoważnienia Wojewody [...], kwestionowanego postanowienia.

3. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] o odmowie wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu postanowienia Minister stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż właścicielką [..] była H. P. Podstawą nabycia majątku była umowa (sporządzony notarialnie kontrakt) z dnia [...] stycznia 1928 r. zawarta pomiędzy w/w a L. S. Na jej podstawie H. P. została ujawniona w wykazie hipotecznym [...]. Jednocześnie obecnie jej następczynią prawną jest A. K. (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] stycznia 1991 r. sygn. akt [...], postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. sygn. [...]). Przy czym organ uznał, że twierdzenie wnioskodawczyni A. M., że sporna nieruchomość stanowiła współwłasność małżeńską H. P. i jej małżonka – W. P. nie zostało udowodnione, a co więcej twierdzeniu temu przeczy treść powołanego powyżej kontraktu z 1928 r. Organ odmówił również mocy dowodowej oświadczeniu J. B. (córce H. P.) z dnia [...] maja 2007 r., w którym stwierdziła, że [...] stanowiła majątek wspólny H. P. i W. P.

Organ wyjaśnił także, iż wbrew zarzutom zawartym w zażaleniu postanowienie Wojewody [...] zostało podpisane przez osobę upoważnioną do działania w imieniu tego Wojewody, co potwierdza upoważnienie udzielone A. W. w dniu [...] stycznia 2011 r.

II. Zarzuty zawarte w skardze i stanowisko organu

1. A. M. i A. K. na powyższe postanowienie Ministra wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie żądając stwierdzenia jego nieważności oraz stwierdzenia nieważności postanowienia go poprzedzającego, ewentualnie uchylenia w/w rozstrzygnięć organów. W skardze zarzucono naruszenie:

a) art. 156 § 1 pkt 7 kpa w zw. z art. 124 § 1 i art. 126 kpa, ponieważ postanowienie Wojewody [...] jako podpisane przez osobę nieuprawnioną dotknięte jest wadą nieważności, gdyż zgodnie z zarządzeniem nr [...] Wojewody [..], wicewojewoda załatwia sprawy należące do kompetencji wojewody wyłącznie podczas nieobecności wojewody;

b) naruszenie art. 124 § 1 kpa w zw. z art. 126 kpa w zw. z art. 138 § 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Wojewody [...] wydanego z naruszeniem przepisów o formie postanowienia;

c) naruszenie art. 28 kpa poprzez uznanie za organem I instancji, że wnioskodawca A. M. nie jest stroną w niniejszym postępowaniu a tym samym utrzymanie w mocy postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia, że [...] w B. nie podpadał pod działanie reformy rolnej;

c) naruszenie § 6 powołanego rozporządzenia w sprawie wykonanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z art. 28 kpa poprzez uznanie, iż [...] stanowiący przedmiot niniejszego postępowania nie stanowił wspólności małżeńskiej H. P. i W. P., przez co spadkobiercy W. P. (w tym A. M.) nie mają legitymacji procesowej do występowania w charakterze strony w sprawie [...].

2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

III. Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Stan faktyczny w sprawie dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania jest oczywisty, dlatego Sąd akceptując ustalenia dokonane przez organ w tym zakresie dokonał kontroli zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Wojewody [...] pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.; dalej ppsa) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

2. Przepis art. 61a kpa stanowi podstawę do wydania przez organ administracji publicznej postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, w sytuacji kiedy żądanie, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. W postępowaniu o stwierdzenie, że majątek ziemski nie podpadał pod działanie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej przymiot strony przysługuje byłemu właścicielowi lub jego spadkobiercy (spadkobiercom). Oznacza to, że podmiot, który nie może wykazać się tytułem prawnym do nieruchomości, nie ma legitymacji do występowania z wnioskiem w tej sprawie.

3. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji uznały, że A. M. nie ma legitymacji procesowej aby żądać wszczęcia postępowania dotyczącego ustalenia czy [...] podlegał przejęciu w trybie powołanego dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Majątek ten został przejęty przez Państwo od H. P. Natomiast – jak wynika z akt sprawy - jej spadkobierczynią jest obecnie A. K. jako spadkobierczyni J. B. będącej jedyną spadkobierczynią H. P.

4. Strona skarżąca zarzuca, jednakże że przedmiotowa nieruchomość w dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej stanowiła współwłasność małżonków H. P. oraz jej męża W. P. jako objęta wspólnością małżeńską. Zarzutowi temu przeczy jednak treść dokumentów urzędowych. Przy czym kluczowe znaczenie dla sprawy ma treść umowy zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 1928 r., zgodnie z którą L. S. scedowała wszystkie prawa do [...] na wyłączną własność H. P. Jednocześnie wyjaśnić należy, że stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. z 1926 r. Nr 101, poz. 580 ze zm.) nabycie nieruchomości co do formy jak i innych warunków podlegało wyłącznie prawu miejsca, gdzie nieruchomość jest położona. Bez znaczenia było zatem miejsce zamieszkania nabywcy. Przedmiotowa nieruchomość w dniu zawarcia umowy położona była na terenie powiatu [...], a więc umowa nabycia nieruchomości musi być oceniana przez pryzmat przepisów kodeksu cywilnego austriackiego. Zgodnie z § 431 tego kodeksu do przeniesienia własności nieruchomości potrzeba, aby tytuł nabycia wniesionym był do ksiąg publicznych na to przeznaczonych. Wniesienie to nazywa się wpisem hipotecznym (intabulacją). Natomiast § 433 stanowił, że "W dokumencie muszą być dokładnie wymienione osoby, które oddają i obejmują własność; nieruchomość, która ma być oddana z jej częściami składowemi; tytuł prawny oddania; dalej miejsce i czas zawarcia umowy; a nadto musi oddawca w tym samym lub osobnym dokumencie wyraźnie oświadczyć, że zezwala na intabulację". Wprawdzie zgodnie z ówczesnym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa kwestia skuteczności braku wpisu do ksiąg publicznych, na gruncie kodeksu cywilnego austriackiego, nie miała wpływu na przeniesienie własności nieruchomości (szerzej na ten temat m.in. F. Zoll "Na marginesie projektu prawa rzeczowego. Zasada wpisu a posiadanie prawne", Kwartalnik Prawa Prywatnego 1938 r.; J. Wasilkowski "Prawo rzeczowe w zarysie" Warszawa 1957, orzeczenie SN Izba Cywilna z dnia 8 marca 1921 r. Rw. 680/20, OSP 1921, nr L poz. 26), to jednak nabycie nieruchomości wymagało szczególnej formy umowy przeniesienia własności nieruchomości w odpowiedniej formie - z podpisami uwierzytelnionymi przez sąd lub notariusza. Ponadto zgodnie z § 433 kodeksu cywilnego austriackiego w dokumencie (umowie nabycia) musiały być dokładnie wymienione osoby, które oddają i obejmują własność; nieruchomość, która miała być oddana z jej częściami składowymi; tytuł prawny oddania; dalej miejsce i czas zawarcia umowy; a nadto musi oddawca w tym samym lub osobnym dokumencie wyraźnie oświadczyć, że zezwala na intabulację. Wobec powyższego jest zatem rzeczą oczywistą, że W. P. nie nabył nieruchomości w przewidzianej prawem formie. W tym kontekście słusznie organy odmówiły mocy dowodowej oświadczeniu J. B. z dnia [...] maja 2007 r., w którym stwierdziła, że [...] stanowiła majątek wspólny H. P. i W. P. - jako nie mogącego zmienić jednoznacznej w treści umowy z 1928 r. Powołany akt stanowił bowiem o nabyciu w/w [...] na wyłączną własność H. P., która została intabulowana w wykazie hipotecznym [...]. Dodatkowo stwierdzić należy, że w ramach badania kwestii dopuszczalności wszczęcia postępowania organ nie rozstrzyga sporów dotyczących praw do nieruchomości. Absolutnie trafne jest więc stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia o braku legitymacji skarżącej do domagania się ustalenia, że przedmiotowy majątek nie podlegał pod zakres przepisów o reformie rolnej.

5. Całkowicie niezasadny jest również zarzut dotyczący podpisania postanowienia wydanego w I instancji przez osobę nieuprawnioną. Zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206, ze zm.) wojewoda może upoważnić na piśmie pracowników urzędu wojewódzkiego, niezatrudnionych w urzędach obsługujących inne organy rządowej administracji zespolonej w województwie, do załatwiania określonych spraw w jego imieniu i na jego odpowiedzialność, w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Ponadto stosownie do treści art. 268a kpa organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważniać pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. W przedmiotowej sprawie takie upoważnienie zostało udzielone A. W. przez Wojewodę [...] w dniu [...] lutego 2012 r. W związku z treścią pkt [...] tego upoważnienia zarzuty zawarte w skardze i odwoływanie się do treści zarządzenia w/w Wojewody z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Natomiast zarzut dotyczący opatrzenia postanowienia faksymile podpisu, jest całkowicie niezasadny, gdyż postanowienie zostało podpisane własnoręcznie przez upoważnioną osobę. Nie można tym samym podzielić zarzutu dotyczącego nieprawidłowej formy postanowienia.

6. Reasumując stwierdzić należy, iż A. M. nie ma legitymacji do bycia stroną niniejszego postępowania w sprawie wszczęcia postępowania o stwierdzenie, że [..] nie podpadał pod działanie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zostało bowiem wykazane, iż A. M. nie jest następcą prawnym byłego właściciela tego majątku i nie może wykazać się tytułem prawnym do nieruchomości, a tylko w takiej sytuacji przysługiwał by jej przymiot strony w tym postępowaniu.

Wobec przedstawionego stanu sprawy Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, a organy orzekające w sprawie nie uchybiły zasadom postępowania administracyjnego i w sposób wyczerpujący przedstawiły motywy podjętych rozstrzygnięć.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku