Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 459/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2013-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 3
journal: Dz.U. 2010 nr 95 poz 613
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity.
article: art. art. 233 par 1 pkt 1, par 2
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 336
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk (sprawozdawca), Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer,, NSA Anna Kwiatek, Protokolant Referent Ewelina Piskorek, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 września 2013r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012r. - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012, poz. 749 ze zm. - zwanej dalej O.p.), po rozpatrzeniu odwołania P. G. (dalej także jako: "strona", "skarżący") utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy dnia [...], znak: [...] ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2012 rok w wysokości 1.001 zł.

Z akt sprawy wynika, że Wójt Gminy, po ponownym rozpoznaniu sprawy wskutek uchylenia jego pierwotnej decyzji z dnia [...]. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu 17 lipca 2012 roku, decyzją z dnia [...] określił podatnikowi – P. G. wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości na 2012 rok w kwocie 1.001 zł, przyjmując za podstawę opodatkowania grunty pozostałe o powierzchni użytkowej 1908 m2 oraz budynki i ich części pozostałe o pow. 24,50 m2 przy zastosowaniu stawki odpowiednio 0,43 zł (od 1 m2 powierzchni) oraz 7,36 zł.

Z ustaleń organu wynika, że działka należąca do strony oznaczona była nr [...], a jej powierzchnia wynosiła 4509m2. Działka ta została następnie podzielona na działkę o nr [...] o pow. 1908 m2 i o nr [...] o pow. 2601 m2. Powyższe okoliczności organ ustalił na podstawie danych uzyskanych z ewidencji gruntów i budynków, tj. "zawiadomienia o zmianie z dnia 18 maja 2012 r." wydanego przez Starostwo Powiatowe w L. (z opisu zmiany wynika, że dotyczy ona podziału działki pod obwodnicę M. L. P., a jej podstawę stanowi decyzja z dnia [...], znak [...].

Organ ponadto ustalił, na podstawie pisma z Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego w L. z dnia 31 lipca 2012 r. oraz załączonej do pisma (uwierzytelnionej kopii) decyzji Wojewody L. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej z dnia 21 czerwca 2011 r., (znak [...], iż działka nr [...] przeszła na własność Skarbu Państwa (GDDKiA) z dniem 22 grudnia 2011 r. tj. z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. Natomiast działka nr [...] o pow. 1908 m2 pozostała własnością P. G.

W dniu 23 października 2012 roku pełnomocnik strony złożył Informację w sprawie podatku od nieruchomości, gdzie do opodatkowania wykazał grunty pozostałe o pow. 1908m2 oraz budynek pozostały o kondygnacji powyżej 2,20 m o pow. użytkowej 24,50 m2.

Organ zastosował stawki podatku od nieruchomości określone w uchwale Rady Gminy J. z dnia [...]. nr [...] w sprawie określenia wysokości stawek podatku od nieruchomości obowiązujących na terenie gminy J. na rok 2012. Organ I instancji przekazując odwołanie wraz z aktami sprawy wyjaśnił, że za podstawę do ustalenia podatku posłużyły dane wynikające z zawiadomienia o zmianie z dnia 18 maja 2012 r. Starostwa Powiatowego w L. oraz dane ze złożonej przez stronę informacji w sprawie podatku od nieruchomości.

Od powyższej decyzji pełnomocnik strony wniósł odwołanie, w którym podniósł, że P. G. nie użytkuje przedmiotowej nieruchomości, nie uzyskuje z niej pożytków, a decyzją Wojewody L. przedmiotowa nieruchomość została zajęta dla GDDKiA Oddział w L., na której zniszczono lub rozkradziono wszystko, co miało jakąkolwiek wartość. W załączeniu przedłożono operat szacunkowy określający wartość prawa własności do nieruchomości gruntowej zabudowanej stanowiącej działkę nr [...] z dnia 20 sierpnia 2012 roku oraz korespondencję strony z GDDKiA wskazując, że nieruchomość została wyceniona, a obecnie strona oczekuje na zapłatę przez GDDKiA oraz uregulowanie zmian w Księgach Wieczystych oraz Katastrze.

Następnie w dniu 27 grudnia 2012 roku pełnomocnik strony wniósł pismo, w którym uzupełniająco wyjaśnił, że złożenie informacji w sprawie podatku było wymuszone pismami Urzędu Gminy J. straszącymi grzywnami w wysokości 2.700 zł. Ponadto wskazał, iż GDDKiA o/L. pisemnie i w zeznaniach przed Prokuratorem i Sądem potwierdziła przyjęcie gruntu (resztówki) i zobowiązała się do wyceny i notarialnego wykupu oraz uregulowania zmiany zapisów w Księgach Wieczystych i geodezyjnych. Wojewoda L. w ciągu 1,5 roku zdążył jedynie wycenić i złożyć pisemny wniosek do Księgi Wieczystej o zmianach własnościowych w Księgach. Ponadto strona stwierdziła, iż własność jest to prawo dające właścicielowi swobodne rozporządzanie mieniem, z którego płaci podatek, ale tylko wtedy, kiedy tą własnością włada. W zaistniałej sytuacji, zdaniem strony, organ powinien zwrócić się o zapłatę przedmiotowego podatku do tego, kto tym gruntem włada i z niego czerpie pożytki. W załączeniu znalazło się pismo strony do Rzecznika Praw Obywatelskich, w którym strona wskazuje na opieszałość urzędów oraz naruszenie podstawowych praw człowieka (prawa własności), stwierdzając, że z chwilą przejęcia gruntu winna niezwłocznie nastąpić zapłata i przepisanie gruntu. Pełnomocnik strony poinformował ponadto, że przygotowywany jest pozew przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie o utracone pożytki z zakładu pracy, do zamknięcia którego został zmuszony jego syn.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze - po przeanalizowaniu całości materiału dowodowego oraz po zapoznaniu się z argumentami zawartymi w odwołaniu - podzieliło stanowisko organu podatkowego I instancji, zwracając uwagę na następujące okoliczności faktyczne i prawne.

W pierwszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że w dniu 23 października 2012 roku pełnomocnik strony złożył do organu podatkowego "Informację w sprawie podatku od nieruchomości za 2012 roku", w której do opodatkowania wskazał działkę nr [...] o pow. 1908m2 (grunty pozostałe) oraz budynki pozostałe o wysokości powyżej 2,20 m o pow. 24,5m2.

Wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2010r., Nr 95, poz. 613 ze zm., zwana dalej "u.p.o.l.") osoby fizyczne są obowiązane złożyć właściwemu organowi podatkowemu informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych, sporządzoną na formularzu według ustalonego wzoru, w terminie 14 dni od dnia wystąpienia okoliczności uzasadniających powstanie albo wygaśnięcie obowiązku podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości lub od dnia zaistnienia zdarzenia, o którym mowa w ust. 3. Stosownie natomiast do art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t. j.: Dz. U. z 2010 r., Nr 193, poz. 1287 ze zm.; dalej określona jako ustawa "P.g.k.") podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy, ewidencję gruntów i budynków oraz gleboznawczą klasyfikację gruntów prowadzą starostowie. Przepis art. 2 pkt 8 powołanej ustawy definiuje ewidencję gruntów i budynków (kataster nieruchomości) jako jednolity dla kraju, systematycznie aktualizowany zbiór informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz innych osobach fizycznych lub prawnych władających tymi gruntami, budynkami i lokalami. W przepisie art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawa stanowi, że w odniesieniu do gruntów ewidencja obejmuje informacje dotyczące ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas gleboznawczych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty. Są to tzw. informacje przedmiotowe. Natomiast w myśl uregulowania art. 20 ust. 2 pkt 1 tej ustawy w ewidencji gruntów wykazuje się także: właściciela, a w odniesieniu do gruntów państwowych i samorządowych - inne osoby fizyczne lub prawne, w których władaniu znajdują się grunty, budynki lub ich części. Są to tzw. informacje podmiotowe. Następnie organ wskazał, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, iż ewidencja gruntów i budynków jest urzędowym źródłem informacji faktycznych, wykorzystywanych w postępowaniach administracyjnych (w tym podatkowych). Organy podatkowe są obowiązane wymierzać podatki zgodnie z danymi zawartymi w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez właściwego starostę (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 czerwca 2006 r., sygn. akt I SA/Lu 364/05, SIP LEX nr 514467). Dane zamieszczone w ewidencji gruntów są dla organu podatkowego wiążące i mają walor dokumentu urzędowego, o którym mowa w art. 194 O.p. Podważenie tych zapisów bądź też ich zmiana może nastąpić w postępowaniu prowadzonym przed właściwymi w tej sprawie organami administracji. W postępowaniu podatkowym przeprowadzenie tego rodzaju postępowania nie jest możliwe (zob. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FSK 372/07, SIP LEX nr 490966).

W dalszej kolejności organ odwoławczy wyjaśnił, że w myśl art. 2 ust. 1 pkt. 1-3 u.p.o.l. opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają następujące nieruchomości lub obiekty budowlane: grunty, budynki lub ich części, budowle lub ich części związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Natomiast w myśl art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3, który stanowi, że jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym.

Organ odwoławczy wskazał nadto, że zgodnie z art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010 roku, Nr 102,poz. 651 ze zm.- zwanej dalej u.g.n.) starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. Na osobie lub jednostce organizacyjnej występującej o zezwolenie ciąży obowiązek przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego, niezwłocznie po założeniu lub przeprowadzeniu ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w ust. 1. Jeżeli przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe albo powoduje nadmierne trudności lub koszty, stosuje się odpowiednio przepis art. 128 ust. 4. Zatem starosta wydający decyzję w sprawie o ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, w trybie art. 124 ust. 1 u.g.n., nie ustala od razu odszkodowania, gdyż na jednostce organizacyjnej, która otrzymała zezwolenie na dokonanie określonych czynności, stosownie do ust. 4 art. 124 u.g.n., ciąży obowiązek przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego, a jeżeli przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe albo powoduje nadmierne trudności czy znaczne koszty, to wtedy służy odszkodowanie z art. 128 ust. 4 u.g.n. (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2007 r., I OSK 1398/06, LEX nr 427507). Skutkiem realizacji celu publicznego może być to, że nie jest możliwe dalsze prawidłowe korzystanie z nieruchomości zgodne z jej dotychczasową funkcją. Wówczas właściciele lub użytkownik wieczysty nieruchomości mogą żądać wykupu w drodze umowy nieruchomości lub prawa wieczystego użytkowania nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa (art. 124 ust. 5 u.g.n.). Żądanie wykupu nieruchomości w sytuacji określonej w art. 124 ust. 5 u.g.n. ma charakter cywilnoprawny. Jeżeli założenie lub przeprowadzenie ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w ust. 1, uniemożliwia właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu dalsze prawidłowe korzystanie z nieruchomości w sposób dotychczasowy albo w sposób zgodny z jej dotychczasowym przeznaczeniem, właściciel lub użytkownik wieczysty może żądać, aby odpowiednio starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, lub występujący z wnioskiem o zezwolenie, o którym mowa w ust. 2, nabył od niego na rzecz Skarbu Państwa, w drodze umowy, własność albo użytkowanie wieczyste nieruchomości (ust. 4 i 5 ustawy). Zgodnie z art. 124 ust. 7 ustawy decyzja ostateczna, o której mowa w ust. 1, stanowi podstawę do dokonania wpisu w księdze wieczystej. Wpisu dokonuje się na wniosek starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, lub organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli zezwolenie było udzielone na wniosek tej jednostki.

Z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż działka należąca do P. G. przed podziałem oznaczona była nr [...], a jej powierzchnia wynosiła 4509 m2. W wyniku podziału ww. działki powstały: działka o nr [...] o pow. 1908m2 oraz działka nr [...] o pow. 2601m2. Obie działki (nr [...] i nr [...]) decyzją Wojewody L. z dnia [...]., znak [...], zostały przeznaczone pod realizację inwestycji drogowej: Budowa drogi ekspresowej S17 na odcinku K.-L.-P.: Zadanie 2: odcinek od węzła "B." do węzła "D." (wraz z węzłem). Z tym, że z dniem 22 grudnia 2011 roku, tj. z dniem, gdy decyzja z dnia [...] stała się ostateczna, nieruchomość (działka nr [...]), zgodnie z art. 12 ust. 4 ppkt 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, stała się własnością Skarbu Państwa. Natomiast działka nr [...] położona w Obrębie: 14 – P., gm. J. została przeznaczona pod przebudowę sieci elektroenergetycznej, a sposób korzystania z tej nieruchomości został ograniczony, zgodnie z art. 124 ust. 4-8 i art. 124 a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (pkt VIII 7a decyzji Wojewody L. z dnia 21 czerwca 2011 roku). W przeciwieństwie do działki nr [...], która przeszła na Skarb Państwa, właścicielem działki nr [...] pozostał nadal P. G. (pismo L. U. W. w L. z dnia [...], znak: [...] wraz z uwierzytelnioną kopią decyzji nr [...] Wojewody L. z dnia 21 czerwca 2011 roku, znak: [...] – w aktach sprawy).

Kolegium podkreśliło, iż nie kwestionuje faktu zajęcia przedmiotowej działki przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad na realizację inwestycji drogowej: budowa drogi ekspresowej "S 17" na odcinku K. – L. – P.. Jednak pomimo, że sposób korzystania z tej nieruchomości został ograniczony mocą decyzji Wojewody L. z dnia [...]., właścicielem działki nr [...] w 2012 r. pozostał P. G. i to on był zobowiązany do zapłaty podatku od nieruchomości za przedmiotową nieruchomość za 2012 rok.

Organ po raz kolejny przypomniał, iż zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3, który stanowi, że jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym.

W tym kontekście organ zwrócił uwagę, na treść art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 roku Nr 16, poz. 93 ze zm.), z którego wynika, że posiadanie jest określonym rodzajem władztwa nad rzeczą. Organ wskazał, iż w rozumieniu tego przepisu na posiadanie składają się dwa elementy: element fizyczny (corpus) oraz element psychiczny (animus). Corpus oznacza, że pewna osoba znajduje się w sytuacji, która daje jej możliwość władania rzeczą w taki sposób, jak mogą to czynić osoby, którym przysługuje do rzeczy określone prawo, przy czym nie jest konieczne efektywne wykonywanie tego władztwa. Animus zaś oznacza wolę wykonywania względem rzeczy określonego prawa dla siebie. Wola ta wobec otoczenia wyraża się w takim postępowaniu posiadacza, które wskazuje na to, że uważa się on za osobę, której przysługuje do rzeczy określone prawo. Posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią włada jak właściciel, wyrażając tym samym wolę wykonywania w stosunku do niej prawa własności.

Powyższe zdaniem organu prowadzi do wniosku, iż w momencie realizacji inwestycji drogowej Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad nie była posiadaczem samoistnym działki nr [...].

Kolegium nie dopatrzyło się również naruszenia przez organ I instancji przepisów art. 187 § 1 i art. 122 O.p. Ponadto zdaniem Kolegium uzasadnienie decyzji organu I instancji nie narusza dyspozycji art. 210 § 1 pkt 6 O.p., a z jego treści można wywieźć okoliczności faktyczne i prawne, które stanowiły podstawę wydania przedmiotowej decyzji przez organ I instancji. Materiał zgromadzony w niniejszej sprawie wskazuje także, że błędne oznaczenie w uzasadnieniu decyzji organu I instancji nr działki (nr [...] zamiast [...]) o pow. 1908m2 jest wynikiem błędu pisarskiego, a powyższa okoliczność nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia.

W tych okolicznościach Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo ustalił osobę podatnika podatku od nieruchomości za 2012 roku za nieruchomość położoną w gminie J. obręb P. o pow. 1908 m2 (działka nr [...]-po podziale). Organ wskazał przy tym, iż zgodnie z treścią wpisu w księdze wieczystej (KW nr [...]) Skarb Państwa, reprezentowany przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad, stał się właścicielem działki nr [...] w dniu 15 stycznia 2013 roku, tj. z chwilą podpisania umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego sporządzonego przed notariuszem M. M. – P. (Rep. [...]). Z powyższego wynika, iż zmiany właścicielskie przedmiotowego gruntu nastąpiły, jednak w roku 2012 P. G. był właścicielem działki nr [...], a w konsekwencji podatnikiem podatku od nieruchomości.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (zatytułowanej "Odwołanie") strona - reprezentowana przez pełnomocnika - zażądała uchylenia decyzji organu I i II instancji oraz "uznania kosztów odwołania 500 zł".

Na wstępie pełnomocnik skarżącego zarzucił, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało dwa sprzeczne ze sobą rozstrzygnięcia dotyczące tego samego problemu i podjęte w identycznych warunkach, tj. decyzją z dnia [...]., znak: [...] Kolegium uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy J. pomimo, że w ewidencji gruntów corpus figurował na P. G., a animus był we władaniu (po stronie) GDDKiA oraz Wojewody L., natomiast w decyzji z dnia [...], znak: [...] Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, pomimo, iż tak jak poprzednio, animus był po stronie Wojewody i GDDKiA, a corpus po stronie samoistnego właściciela (P. G.).

W opinii autora skargi, pomimo nie posiadania możliwości władania swoją działką, P. G. uznany został samoistnym właścicielem i pomimo utraty pożytków musi opłacać podatek od czegoś, czym już ponad rok nie władał i nie czerpał pożytków, a nawet zmuszony został do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. W jego ocenie, taka interpretacja jest sprzeczna z wykładnią prawa nie tylko rzymskiego, ale i polskiego. Pełnomocnik skarżącego przytoczył również definicje pojęć: "posiadacz samoistny" oraz "właściciel".

Następnie wskazał, iż Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad potwierdziła przed Policją, Prokuratorem i Sądem poniesienie strat przez P. G. i przejęcie gruntów we władanie, czyli przejęcie (animus) i twierdziła, że ureguluje szkody odszkodowaniem. Jednak pomimo upływu ponad dwóch lat, skarżący za szkody i zabrany grunt nie otrzymał zapłaty.

Autor skargi zaznaczył, że słusznie Kolegium twierdzi, że obowiązek podatkowy ciąży na samoistnym posiadaczu, lecz w tym przypadku, nie był on samoistnym posiadaczem. Był tylko posiadaczem (corpus), czyli ewidencyjnym. Wbrew swej woli drugi człon (animus) został mu siłą zabrany. Natomiast GDDKiA oraz Wojewoda L. i posiadali (animus) i środki przymusu bezpośredniego, a nie posiadali (corpus) i mieli prawo, bez zgody skarżącego jako samoistnego właściciela, czerpania pożytków siłą z jego nieruchomości, jak również z rzeczy ruchomych znajdujących się na tej nieruchomości, dokonując ich zaboru i kradzieży bez wynagrodzenia. Do skargi dołączono szereg dowodów na poparcie powyższych twierdzeń, m. in. zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa kradzieży wraz z protokołem przesłuchania świadka; protokół z wizji lokalnej przeprowadzonej na nieruchomości z dnia 26.08.2011 r.; pismo strony z dnia 25.09.2012 r. do Zakładu Energetycznego dot. naruszenia posiadania i wyrządzenia szkód; dokumentację fotograficzną.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W pierwszej kolejności dla porządku należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - p.p.s.a) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z powyższego przepisu wynika, że chociaż sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi, czyli zarzutami i wnioskami skargi, to jednak jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona. Świadczy o tym użycie zwrotu "w granicach sprawy". W konsekwencji sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę (zob. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2005, str. 319). Związanie sądu "granicami danej sprawy" oznacza orzekanie przez sąd w tej sprawie administracyjnej, która była przedmiotem postępowania administracyjnego i w której wydano zaskarżone do sądu akty administracyjne, a więc w sprawie wyznaczonej tożsamymi elementami podmiotowymi (tożsamość adresatów praw i obowiązków) oraz przedmiotowymi (tożsamość treści praw i obowiązków oraz podstawy faktycznej i prawnej).

Poczynienie powyższych uwag było konieczne ze względu na treść skargi, w znacznej mierze odnoszącej się nie do treści zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] i poprzedzającej jej decyzji Wójta Gminy J. w sprawie określenia zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2012 rok, ale do sporów P. G. z organami o prawo do odszkodowania za szkody powstałe na skutek bezprawnego, według skarżącego, zajęcia nieruchomości.

Należy więc podkreślić, że przedmiotem skargi jest wyżej określona decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...]. Wójta Gminy J. w sprawie określenia zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2012 rok. Sąd w rozpatrywanej sprawie nie jest zatem uprawniony do orzekania o obowiązku organów administracji naprawienia szkód czy wypłaty odszkodowania. Te kwestie nie były przedmiotem zaskarżonej decyzji.

Przechodząc do meritum sprawy należy wskazać, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było wskazanie podmiotu, który w 2012 roku był podatnikiem podatku od nieruchomości w odniesieniu do działki zabudowanej oznaczonej numerem [...] położonej w Obrębie: 14 – P., gm. J. Działka ta powstała po podziale działki należącej do strony, pierwotnie oznaczonej nr [...] o powierzchni 4509 m2, na dwie inne działki tj. nr [...] (o pow. 1908m2) oraz nr [...] (o pow. 2601m2). Jak prawidłowo ustalił organ, działka nr [...] (pow. 2601m2 - tj. druga działka powstała po podziale), z mocy prawa stała się własnością Skarbu Państwa z dniem 22 grudnia 2011 r. tj. z dniem, w którym decyzja Wojewody z dnia [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. Wobec zmiany właściciela P. G. nie był zobowiązany do uiszczania podatku od nieruchomości za 2012 rok w odniesieniu do tej działki.

Za chybiony należy uznać zarzut strony dotyczący wydania przez Kolegium dwóch sprzecznych ze sobą rozstrzygnięć dotyczących tej samej sprawy. Decyzja z dnia 29 lutego 2012 roku nr [...] wydana przez Wójta Gminy została bowiem uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (decyzja z dnia [...], znak: [...]), a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, w trybie art. 233 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.- zwanej dalej O.p.) w związku z koniecznością przeprowadzenia przez ten organ postępowania dowodowego w całości. Natomiast ocena zasadności zarzutów skarżącego zawartych w odwołaniu od decyzji Wójta Gminy J. z dnia [...] znak: [...] podlegała merytorycznej ocenie Kolegium i doprowadziła do wydania przez organ odwoławczy decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji w oparciu o art. 233 § 1 pkt 1 O.p.

Zakres przedmiotowy opodatkowania nie był w sprawie sporny.

Sporna natomiast pozostawała kwestia podmiotu opodatkowania podatkiem od nieruchomości. Prawidłowo wskazał organ odwoławczy, że kwestię podmiotu opodatkowania podatkiem od nieruchomości reguluje art. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz.U. z 2010r., Nr 95, poz. 613 ze zm., dalej: u.p.o.l.). W art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.o.l. ustawodawca dokonał rozróżnienia dwóch kategorii podatników podatku od nieruchomości: właścicieli nieruchomości lub obiektów budowlanych (pkt 1) oraz posiadaczy samoistnych nieruchomości lub obiektów budowlanych (pkt 2). Jednocześnie art. 3 ust. 3 tej ustawy, stanowiąc swoistą normę kolizyjną, rozstrzyga, że w sytuacji gdy samoistny posiadacz nieruchomości nie jest jej właścicielem, to na nim, a nie właścicielu nieruchomości ciąży obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości. Przepis ten rozstrzyga kwestię "pierwszeństwa" w przypisaniu określonemu podmiotowi statusu podatnika, w sytuacji, w której obok przysługującego jednemu podmiotowi prawa własności, nieruchomość pozostawała w posiadaniu samoistnym innego niż właściciel podmiotu (por. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2012 r., sygn. akt II FSK 2255/10, CBOSA).

Kluczowe zatem znaczenie w rozpatrywanej sprawie miało ustalenie, czy Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad można było w 2012 roku przypisać status posiadacza samoistnego przedmiotowej nieruchomości (działki nr [...]), stanowiącej własność skarżącego. Przy czym z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika bezsprzecznie, iż skarżącemu do dnia 15 stycznia 2013 r., kiedy to nastąpiła sprzedaż ww. nieruchomości, przysługiwało prawo własności tej nieruchomości. Skarżący nie podważa ustaleń organów w tym zakresie, natomiast konsekwentnie podnosi, iż wskutek prowadzenia przez GDDKiA robót na działce nr [...], był jedynie "posiadaczem ewidencyjnym", gdyż nie posiadał możliwości władania swoją nieruchomością, w związku z czym, organ powinien zwrócić się o zapłatę podatku do tego kto tym gruntem władał i z niego czerpał pożytki (GDDKiA).

Dokonując oceny, czy GDDKiA można uznać posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości, organ prawidłowo odwołał się do przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 roku Nr 16, poz. 93 ze zm.). W art. 336 uregulowana została instytucja posiadania. Odwołanie się do art. 336 K.c. jest o tyle zasadne, iż przepisy ustawy o podatkach i opłatach lokalnych nie zawierają legalnej definicji posiadania jak też innych wskazówek pozwalających na nadanie innej treści temu pojęciu. Uwzględniając zatem obowiązujące reguły wykładni prawa należy posiłkowo sięgnąć do istniejącej normy prawnej regulującej tę kwestię.

Posiadanie w świetle art. 336K.c. przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą. Posiadaczem rzeczy jest więc zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Samoistne posiadanie polega więc na faktycznym wykonywaniu tych uprawnień, które składają się na treść prawa własności. Dla istnienia samoistnego posiadania konieczne jest faktyczne władanie rzeczą, czyli dostrzegalny fakt wykonywania fizycznego władztwa (corpus), oraz czynnik psychiczny w postaci zamiaru władania rzeczą dla siebie (cum animo rem sibi habendi). Posiadacz zależny natomiast włada rzeczą w zakresie innego prawa niż własność, dlatego czynnik woli (animus) stanowi kryterium, które pozwala odróżnić posiadanie samoistne od posiadania zależnego. Ocena charakteru posiadania wiąże się z okolicznościami faktycznymi danej sprawy, z nich bowiem wynika czy posiadacz wykonywał czynności faktyczne wskazujące na samodzielny, rzeczywisty, niezależny od woli innej osoby stan władztwa i czy jego dyspozycje swą treścią odpowiadały dyspozycjom właściciela (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2009 r., IV CSK 341/08, LEX nr 511006 – oraz orzecznictwo SN powołane w uzasadnieniu).

Jak wynika z akt sprawy, Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, była uprawniona (i zobowiązana) do przebudowy sieci uzbrojenia terenu (sieci elektroenergetycznej), na podstawie decyzji Wojewody z dnia 21 czerwca 2011 r. nr [...], znak: [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Nie władała zatem działką "jak właściciel", lecz w zakresie wynikającym z decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.

Wykonywanie przebudowy sieci, na podstawie zezwolenia wynikającego z decyzji administracyjnej, nie uzasadnia przyjęcia, że jednostka wykonująca niezbędne prace na nieruchomości w tym zakresie staje się posiadaczem samoistnym w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.o.l w zw. z art. 336 Kodeksu cywilnego. Wykonawca takich robót nie włada przekazanym gruntem w granicach przyznanych przez prawo właścicielowi. Wykonawca niewątpliwie włada gruntem tylko w granicach, w jakich podejmuje czynności związane z prowadzeniem robót. O braku animus rem sibi habendi po stronie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad świadczy choćby fakt powoływany przez skarżącego w skardze - zobowiązanie się Dyrekcji do zapłaty odszkodowania za szkody spowodowane robotami budowlanymi na przedmiotowej nieruchomości.

W kontekście powyższych ustaleń, podzielić należy stanowisko organu, iż biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad nie można przypisać statusu posiadacza samoistnego. Skoro dla istnienia samoistnego posiadania konieczne jest wystąpienie dwóch elementów: elementu fizycznego (corpus) oraz elementu psychicznego (animus), przy czym animus oznacza wolę (zamiar) władania rzeczą dla siebie, a wola ta wobec otoczenia wyraża się w takim postępowaniu posiadacza, które wskazuje na to, że uważa się za właściciela, to należy stwierdzić, że wykonywanie prac na podstawie i w zakresie określonym decyzją administracyjną nie odzwierciedla woli (animus) władania przez organ administracji tą nieruchomością jak właściciel.

Dodatkowo należy zauważyć, iż w aktach sprawy znajduje się korespondencja, z której wynika, iż po interwencjach strony w różnych organach GDDKiA dopiero w październiku 2012 r. złożyła stronie ofertę nabycia przedmiotowej nieruchomości (ostatecznie sprzedaż nastąpiła w dniu 15 stycznia 2013 r.). Powyższa korespondencja wskazuje, że GDDKiA nie manifestowała woli wykonywania prawa własności w stosunku do przedmiotowej nieruchomości. Przeciwnie, poprzez wyrażoną wolę nabycia jej własności, w sposób wyraźny określiła swój stosunek do charakteru posiadania tej nieruchomości.

Na marginesie Sąd zauważa, że kontekst w jakim pełnomocnik skarżącego używa pojęć "corpus" i "animus" w uzasadnieniu skargi, świadczy o błędnym rozumieniu tych pojęć i samej instytucji posiadania.

Należy też podkreślić, że podatek od nieruchomości jest podatkiem majątkowym. Cechą charakterystyczną podatku majątkowego jest to, że opodatkowanie majątku jest niezależne od tego, czy majątek przynosi dochody. Samo prawo własności nieruchomości skutkuje powstaniem obowiązku podatkowego. Nie można zatem podzielić zarzutu skarżącego, że skoro został pozbawiony możliwości pobierania pożytków i prowadzenia działalności gospodarczej na swojej nieruchomości, to nie ciąży na nim obowiązek podatkowy. Okoliczność ta pozostaje bez znaczenia dla ustaleń organów podatkowych, co do istnienia obowiązku podatkowego po stronie skarżącego.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, nie będąc posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości, nie mogła też być uznana za podatnika tego podatku w 2012 roku. Organy zasadnie więc uznały, że podatnikiem podatku od nieruchomości w przedmiotowej sprawie pozostaje P. G., jako podmiot spełniający przesłankę z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.