Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2026/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6239 Inne o symbolu podstawowym 623
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Skarżony organ: Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję i umorzono postępowanie - art. 145 §3 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 35a pkt 9 lit. a, art. 6c ust. 1 i 2, art. 35c ust. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 2006 nr 169 poz 1200
law: Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw
article: art. 189d par. 1, art. 189f par. 1 pkt 1 i 2, art. 189c, art. 189g par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 6
journal: Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
law: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.
article: art. 115 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1950
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędziowie Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka Sędzia WSA Joanna Wegner (spr.) Protokolant st. spec. Patrycja Kumicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi M. W. i B. W. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej z dnia [...] maja 2019 r.; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów na rzecz skarżących M. W. i B. W. solidarnie kwotę 2234 (dwa tysiące dwieście trzydzieści cztery) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] sierpnia 2019 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096) – zwanej dalej "k.p.a.", utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej z [...] maja 2019 r. w sprawie nałożenia na solidarnie M. W. i B. W., prowadzącym spółkę cywilną P. s. c. w K. kary pieniężnej w wysokości 10 000 złotych z tytułu nieprzestrzegania obowiązku, o którym mowa w art. 6 c ust. 1 ustawy z 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw (Dz. U. z 2019 r., poz. 660).

Do wydania decyzji doszło w następujących okolicznościach sprawy.

W toku przeprowadzonej 15 lutego i 14 marca 2019 r. kontroli w przedsiębiorstwie skarżących dokonano tzw. zakupu kontrolnego 4 worków po 25 kg za łączną cenę 80 złotych paliwa stałego – węgla "ekogroszek [...]". Stwierdzono, że skarżący nie wystawili kupującym w związku z tą transakcją dokumentu potwierdzającego spełnienie przez to paliwo stałe wymagań, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Energii z 27 września 2018 r. w sprawie wymagań jakościowych dla paliw stałych (Dz. U. poz. 1890).

W wyniku tych ustaleń decyzją z [...] maja 2019 r. [...] Wojewódzki Inspektor Inspekcji Handlowej nałożył na skarżących solidarnie, na podstawie art. 35a pkt 9 lit. a i art. 35c ust. 5 pkt 1 ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw karę pieniężną w wysokości 10 000 złotych. Organ uznał, że skarżący podlegają karze pieniężnej, bowiem wprowadzając do obrotu paliwo stałe byli, w myśl art. 6c ust. 1 i 2 tej ustawy, zobowiązani do wystawienia dokumentu potwierdzającego spełnienie przez to paliwo wymagań jakościowych (świadectwa jakości). Organ ocenił, że nie zostały spełnione przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej uregulowane w art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.

W odwołaniu skarżący zarzucili nieuzasadnione – ich zdaniem – niezastosowanie art. 189f §1 pkt 1 k.p.a., akcentując jednorazowość naruszenia i znikomy jego charakter.

Utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przyjął, że zostały spełnione przesłanki do nałożenia kary administracyjnej za niedopełnienie wystawienia świadectwa jakości. Uznał, że nie było podstaw do przyjęcia znikomości naruszenia prawa, bowiem za takie można byłoby uznać wystawienie nieprawidłowego czy niepełnego co do treści dokumentu, nie zaś niewystawienie go wcale. Tym samym przyjął, iż nie zostały spełnione warunki do odstąpienia od nałożenia kary. Zaakcentował, że przeanalizowano wszystkie ustawowe okoliczności stanowiące podstawę ustalenia wymiaru kary.

Na powyższą decyzję wniesiono skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie pomimo tego, że w sprawie zachodziły przewidziane w tym przepisie przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Decyzję zaskarżono w całości wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji o odstąpieniu od nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja, a także decyzja organu pierwszej instancji, dotknięte są naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2523 ze zm.).

Przedmiotem postępowania administracyjnego prowadzonego w niniejszej sprawie było ustalenie odpowiedzialności z tytułu kary pieniężnej za niewystawienie świadectwa jakości wprowadzanego do obrotu paliwa stałego, a więc naruszenia dyspozycji art. 6c ust. 1 ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw. Uchybienie to wiąże się z karą administracyjną, o której mowa w art. 35a pkt 9 lit. a) tej ustawy.

Pojęcie "wprowadzenia do obrotu" zostało sprecyzowane w art. 2 ust. 1 pkt 14a tej ustawy. Przepis ten stanowi, że należy je rozumieć jako sprzedaż lub inną formę zbycia paliw stałych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z przeznaczeniem do użycia w gospodarstwie domowym. W orzecznictwie już dawno zwrócono uwagę, że ustawodawca nie jest konsekwentny w definiowaniu tego dość często wykorzystywanego w tekstach prawnych pojęcia, różnicując jego zakres, w zależności od przedmiotu regulacji (zob. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 21 września 2005 r., sygn. akt I KZP 29/05, OSNKW 2005/10/90). W przepisach ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw opowiedziano się za szeroką definicją tego pojęcia, obejmującą nie tylko pierwszą czynność przekazania towaru przez jego wytwórcę bądź importera, ale każde zbycie tego towaru.

W tej sprawie okoliczności faktyczne nie budzą wątpliwości i nie są kwestionowane. Istotnie, w wyniku sprzedaży kontrolowanej dokonanej na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 11 ustawy z 15 grudnia 2000 r. o Inspekcji Handlowej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1668) inspektorom sprzedano ekogroszek o wartości 80 złotych. Czynności tej nie towarzyszyło wystawienie świadectwa jakości. Tym samym prima facie ziściły się uregulowane w art. 35a pkt 9 lit. a) ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw przesłanki do nałożenia kary pieniężnej.

W wysokość kary za tego rodzaju naruszenie uzależniona jest od wartości paliwa wprowadzanego do obrotu, przy czym cezurę ustalono na poziomie 200 000 złotych. Niewystawienie świadectwa przy okazji transakcji, która nie przekroczyła tej kwoty wiąże się z zagrożeniem karą wysokości od 10 000 do 25 000 złotych, zaś w przypadku jej przekroczenia – wysokość kary może sięgnąć od 25 001 do 100 000 złotych (art. 35c ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw). Chociaż ustawodawca nie wskazał, by sankcje dotyczyć miały tylko handlu hurtowego, to wysoko ustawiony minimalny pułap sankcji może sugerować, że celem uregulowania było obciążenie odpowiedzialnością administracyjną właśnie zaniechań odnoszących się do transakcji o znacznej wartości.

W niniejszej sprawie na skarżących nałożono karę w wysokości 10 000 złotych za naruszenie polegające na jednorazowym niewystawieniu dokumentu dotyczącego jakości sprzedawanego paliwa. Transakcja ta opiewała na kwotę 80 złotych brutto. W świetle przepisów ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw nie jest dopuszczalne różnicowanie wysokości kary w relacji do wartości transakcji poniżej kwoty 200 000 złotych w ten sposób, by ustalić ją na poziomie niższym niż 10 000 złotych. Innymi słowy, nawet sprzedaż o wartości symbolicznej wiązać się może z taką karą, którą ustanowiono jako minimalną.

W demokratycznym państwie prawa sens wszelkiego rodzaju kar, w tym zwłaszcza sankcji administracyjnych, nie polega jednak na automatycznym pozyskiwaniu środków pieniężnych, lecz na kierowaniu wobec sprawcy dolegliwości adekwatnej do naruszenia. Ponadto – jak przyjmuje się w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i rodzimego Trybunału Konstytucyjnego wysokość sankcji, jej dolegliwość świadczyć może o tym, iż materialnie mamy do czynienia z sankcją karną, choć ukrytą w przepisach prawa administracyjnego (zob. np. wyroki ETPCz z 28 czerwca 1984 r. w sprawie Campbell i Fell vs. Wielka Brytania, sygn. akt 7819/77, Lex nr 80940, wyrok z 2 września 1998 r. w sprawie Kadubec vs. Słowacja, sygn. akt 27061/95, Lex nr 77352). W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2014 r., sygn. akt SK 6/12 (OTK-A 2014/7/68), przyjęto, że "cechą sankcji (kary pieniężnej), przesądzającą o jej nie czysto administracyjnym, lecz o ‘karnym’ charakterze, jest represyjność, wyrażająca się w nadmiernej surowości kary, nieuzasadnionej celem, któremu ma ona służyć.".

Sama w sobie dopuszczalność ustanawiania kar administracyjnych w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego nie budzi wątpliwości; dostrzeżono liczne tego korzyści, takie jak możliwość ukarania nie tylko jednostki, ale i podmiotów zbiorowych, niezwłoczność orzekania i związaną z tym nieuchronność odpowiedzialności, prostotę stosowania, ze względu na nieskomplikowany charakter przesłanek oraz uproszczone – w stosunku do postępowania karnego – towarzyszące temu reguły procesowe. Zwrócono także uwagę, że kara administracyjna, choć niekiedy dolegliwa, nie pociąga za sobą tak dotkliwych następstw, jak skazanie za przestępstwo. Niemniej, skutkiem stwierdzenia represyjnego, karnego sensu largo charakteru kary administracyjnej jest obowiązek zapewnienia w postępowaniu prowadzącym do jej wymierzenia, określonych gwarancji ochrony interesu strony takiego postępowania, choć nie muszą tu obowiązywać identyczne gwarancje, jak w postępowaniu karnym, a wynikające z art. 42 Konstytucji RP i art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) – zob. wspomniany wyrok o sygn. akt SK 6/12.

Niemniej swoboda ustawodawcy w normowaniu tego rodzaju sankcji nie jest nieograniczona. Limitują ją bowiem standardy wyznaczane przez konstytucyjne zasady demokratycznego państwa prawnego, ochrony praw i wolności jednostki oraz zasady proporcjonalności, równości i sprawiedliwości. Stosowanie kar administracyjnych nie może opierać się na idei odpowiedzialności czysto obiektywnej, całkowicie oderwanej od okoliczności konkretnego przypadku, w tym winy sprawcy (zob. orzeczenie TK z 1 marca 1994 r., sygn. U 7/93, OTK 1994/1/5). We wspomnianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 6/12 za niedopuszczalne oceniono takie ustawowe konstruowanie takiej kary, której sztywny wymiar nie pozwala na różnicowanie przyczyn i okoliczności naruszenia, w tym "ciężkości naruszenia obowiązku ustawowego czy sytuacji majątkowej sprawcy deliktu".

Przesłanki nałożenia sankcji i jej surowość korespondować muszą z zasadą adekwatności ingerencji państwa w chronioną konstytucyjnie sferę jednostki oraz podmiotowymi i przedmiotowymi okolicznościami konkretnego przypadku. Do mechanizmów indywidualizujących odpowiedzialność z tytułu kary administracyjnej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zaliczono miarkowanie ustalonej wysokości kary, a także odstąpienie od jej nałożenia. Rozpoznając sprawę o sygn. akt SK 6/12 Trybunał poszukiwał źródeł przesłanek egzoneracyjnych wśród ogólnych zasad odpowiedzialności administracyjnej, jednak takich się w systemie nie dopatrzył, bowiem sprawa ta rozpoznawana była w stanie prawnym sprzed nowelizacji kodeksu z kwietnia 2017 r.

Wśród przepisów o karach pieniężnych wciąż nie ma unormowań odnoszących się do miarkowania kary; wbrew stanowisku części doktryny za takie uznać nie można w szczególności tych, które zamieszczono w art. 189d § 1 k.p.a. (zob. np. A. Cebera, J. Firlus [w:] H. Knysiak-Sudyka (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex/el, komentarz do art. 189d, teza 1). Miarkowanie z istoty rzeczy odnosić się ma do kary już wymierzonej i nie należy mylić go z przesłankami wymiaru kary. Funkcjonuje natomiast druga ze wspomnianych instytucji – odstąpienie od nałożenia kary. Służyć ona może zapobieganiu efektu mechanistycznego stosowania prawa, kreowaniu nieproporcjonalnych do uszczerbku wywołanego w obrocie obowiązków sankcyjnych. Nasuwa się konkluzja, że zapewnienie nakładanej w konkretnym przypadku określonej przez ustawodawcę "sztywno" sankcji, przymiotu kary proporcjonalnej należy do organu stosującego prawo, a następnie do sądu administracyjnego – kontrolującego poprawność uzyskanego w postępowaniu administracyjnym rezultatu.

Nawet zatem określenie w ustawie wysokości kary w sposób "sztywny" nie musi w aktualnym stanie prawnym oznaczać automatyzmu w nakładaniu kary pieniężnej. Unormowana w art. 189f § 1 i 2 k.p.a. konstrukcja prawna może wchodzić w grę obligatoryjnie albo fakultatywnie, w zależności od sytuacji. W niniejszej sprawie skoncentrować się wypada na pierwszej z tych kategorii, zakładającej obowiązek organu odstąpienia od nałożenia kary w przypadku, gdyby się okazało, że naruszenie ma znikomy charakter, a strona zaprzestała naruszania prawa. Z ustaleń organu wynika, że przypisano stronie popełnienie czynu polegającego na jednorazowym niewystawieniu wymaganego prawem dokumentu, w tym przypadku świadectwa jakości. Nie ma żadnych podstaw do uznania, że skarżący dopuścił się tego naruszenia ponownie; takich jednoznacznych ustaleń nie poczyniono. W postępowaniu, którego przedmiotem jest nałożenie na jednostkę sankcji administracyjnej, ciężar dowodu spoczywa na organach administracji w pełnym zakresie. Skoro organy nie wykazały, by skarżący dopuścili się powyższego uchybienia ponownie, nie ma podstaw do uznania że nie zaprzestali jego popełniania. Oceny tej nie może zmienić fakt, że w toku postępowania przesyłano organowi kilkakrotnie dokumenty zawierające projekty świadectwa jakości, które organ uznawał za niewystarczające. Nadal bowiem nie wykazano, by skarżący nie wywiązywali się ze spoczywającego na nich obowiązku. Przyjąć zatem należy, że naruszenie miało charakter jednorazowy i wraz z niewydaniem świadectwa jakości kontrolerom Inspekcji Handlowej, podczas zakupu kontrolnego, została skonsumowana norma sankcjonowana, o której mowa w art. 35a pkt 9 lit. a) ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw.

Odnosząc się zaś do drugiej z przesłanek odstąpienia, stwierdzić w pierwszej kolejności należy, że nie jest uzasadnione stanowisko organu, według którego jedynie wystawienie świadectwa jakości niepełnego, nieprecyzyjnego mogłoby wyczerpywać tę przesłankę. Takie działanie bądź zaniechanie stanowi zresztą osobną podstawę odpowiedzialności administracyjnej – z art. 35a pkt 9 lit. b) i c) ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw.

Oceniając to, czy dane naruszenie miało charakter znikomy, czy też bardziej znaczący, brać należy pod uwagę zupełnie inne, warunkujące odpowiedzialność administracyjną okoliczności. W tym zakresie znowu odwołać się należy do dorobku nauki i orzecznictwa w sferze prawa karnego. Już wiele lat temu J. Borkowski, odwołując się do poglądów J. Filipka (J. Borkowski, Normy materialne i formalne a pojęcie procedury administracyjnej, SPE 1982, t. XXVIII, s. 34, zob. też Z. Kmieciak, Glosa do wyroku NSA z 18 stycznia 1988 r., sygn. akt III SA 964/87, OSP/5–6, poz. 251) zauważył pewne paralele pomiędzy konstrukcjami prawa administracyjnego i karnego. Konstatacja ta jest przekonująca o tyle, że zwłaszcza w obrębie sankcji administracyjnych sens regulacji, jej cel, bliski jest prawu karnemu, co potwierdza stanowisko Trybunału Konstytucyjnego i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka zaprezentowane m. in. we wspomnianych wyżej orzeczeniach. Zależność tę dostrzega ustawodawca, skoro formułując przepisy prawa administracyjnego odwołuje się do instytucji znanych prawu karnemu od lat, czego dowodem jest choćby unormowanie art. 189c i art. 189d § 1 k.p.a. Wobec tego zasadnym jest odwołanie się do stanowiącego konstrukcyjną przesłankę odpowiedzialności karnej pojęcia karygodności czynu. Za karygodny, a więc podlegający karaniu w reżimie prawa karnego uznaje się tylko taki czyn, którego społeczna szkodliwość jest wyższa niż znikoma. Okoliczności, które należy brać pod uwagę przy ważeniu poziomu społecznej szkodliwości czynu wymieniono w art. 115 § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 2019 r., poz. 1950) – zwanej dalej "k.k.". Zaliczono doń rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia.

W orzecznictwie podkreśla się, że wprawdzie jest to kategoria wybitnie ocenna, jednak dominujące znaczenie mają tu okoliczności z zakresu strony przedmiotowej (...), a pomija się okoliczności związane z samym podmiotem czynu, tj. sprawcą, takie jak: wiek, opinia, właściwości i warunki osobiste, które wpływają na wymiar kary (zob. postanowienie SN z 25 czerwca 2008 r., sygn. akt V KK 1/08, OSNKW 2008, nr 9, poz. 75, wyrok Sądu Najwyższego z 11 maja 2017 r. sygn. akt WA 2/17 LEX nr 2312045, T. Bojarski [w:] T. Bojarski (red.), Kodeks karny. Komentarz, wyd. VII, Lex/el., komentarz do art. 115, teza 2). Dostrzec należy, że na podstawie art. 189f § 1 k.p.a., upoważnionym do nakładania kar administracyjnych organom powierzone zostało przypisywane tradycyjnie sądom zadanie "odróżniania czynów błahych od poważnych" (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 20 czerwca 2000 r., sygn. akt II AKa 99/00, Prok. i Pr.-wkł. 2000, nr 12, poz. 19), co przy pewnych niedostatkach regulacji administracyjnej napotyka rozliczne trudności. Nie mogą one jednak powodować obciążania jednostki sankcjami niewspółmiernymi do popełnionego naruszenia.

Wśród przepisów kodeksu postępowania administracyjnego próżno szukać uregulowania analogicznego do art. 115 § 2 k.k. Z tego powodu sygnalizowane podobieństwo celu obu kategorii regulacji, sensu jej wprowadzenia skłaniają do wniosku, by pojęcia znikomej szkodliwości czynu oraz znikomego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. rozumieć podobnie. Wobec tego przy analizie drugiego z nich, koncentrować się także należy wokół okoliczności o charakterze przedmiotowym. Brać pod uwagę zatem należy charakter i wagę naruszonego dobra, rozmiar wyrządzonej szkody, istotność naruszonej przez sprawcę powinności, okoliczności związanego z powstałym naruszeniem zdarzenia. Dodatkowo, ustalenia w tym zakresie, w tych postępowaniach, w których brak jest możliwości aplikowania ustanowionych w art. 189g § 1 k.p.a. dyrektyw wymiaru kary, należy relatywizować w stosunku do ustawowo określonej wartości grożącej kary pieniężnej. Tylko w ten sposób rekompensować można wskazaną ułomność systemową, unikając tym samym przypadków nakładania na jednostkę kary nieproporcjonalnej, niewspółmiernej do naruszenia, kojarzonej ze spisanymi na polecenie Drakona regulacjami starożytnej Grecji (zob. np. D. M. MacDowell, The Law in Classical Athens, London 1978, s. 42 i n.). Innymi słowy, podstawa odstąpienia zachodzi wówczas, gdy ustalone zostanie, że wymiar kary byłby nieproporcjonalny do stopnia naruszenia prawa. Nie można bowiem racjonalnemu ustawodawcy przypisać zamiaru obciążenia karą naruszeń, których znaczenie nie odpowiada przewidzianemu za nie sankcji.

Wprawdzie w sferze kar pieniężnych nakładanych na podstawie art. 35c ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw możliwe jest operowanie dyrektywami wymiaru kary, jednak dopiero powyżej minimum ustawowego, ustalonego na poziomie 10 000 złotych. Jak już zasygnalizowano, oznacza to, że każde, najmniejsze nawet naruszenie może wiązać się z taką właśnie karą. W ocenie Sądu posługiwanie się automatycznie taką sankcją nie jest uzasadnione i – wziąwszy pod uwagę potrzebę uniknięcia nałożenia kary nieproporcjonalnej do naruszenia – zachodzi konieczność zastosowania powyższego "mechanizmu łagodzącego", polegającego na rozważeniu, dekodowanej z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., podstawy odstąpienia.

W tej sprawie zrodziła się właśnie taka sytuacja. Zachowaniu proporcjonalności karania w tej sprawie służyć musi ów, zakodowany w instytucji odstąpienia mechanizm, którego aplikowanie w tej sprawie doprowadziło Sąd do oceny, że nałożenie kary w tej sprawie nie znajdowało uzasadnienia. Zakup kontrolowany obejmował cztery worki ekogroszku o wartości 80 złotych. Karygodność czynu, polegającego na niewystawieniu w tym zakresie świadectwa jakości, jest minimalna. Z kolei nałożona kara opiewałaby w tym przypadku na ponad 100 razy wyższą kwotę, co zdaniem Sądu świadczy o tym, że byłaby ona karą niewspółmierną do naruszenia, nieproporcjonalną. Skoro czyn skarżących nie osiągnął poziomu karygodności uzasadniającego nałożenie kary w minimalnej, ustawowo określonej wysokości, nie można powiedzieć że stopień naruszenia jest wyższy niż znikomy. Z tego powodu obowiązkiem Sądu było zastąpienie wyrażonej przez organy administracji oceny do możliwości posłużenia się w tej sprawie dyspozycją art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. stanowiskiem własnym Sądu i przyjąć, że spełnione były przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary (zob. wyrok NSA z 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 1841/13, LEX nr 1769697). Jednocześnie, wobec wystosowania już wobec strony przez organ pouczeń w zakresie obowiązku wstawiania świadectwa jakości (k. 32 i 49 akt administracyjnych), Sąd przyjął, że prowadzenie postępowania administracyjnego w celu sformułowania kolejnego pouczenia byłoby zbędne.

Dlatego należało, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a w związku z art. 135 p.p.s.a uchylić decyzję zaskarżoną oraz decyzję organu pierwszej instancji, a ponadto – na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. – postępowanie administracyjne umorzyć. W świetle oceny wyrażonej przez Sąd brak jest bowiem podstaw do jego kontynuowania. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 tej ustawy w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, ze zm.), na które złożyły się wpis od skargi w wysokości 400 złotych i wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem – w wysokości 1800 złotych oraz oplata od pełnomocnictw w łącznej wysokości 34 złotych.