Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 288/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2022 r. sprawy ze skargi T. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu odwołania skarżącego – T. A., od decyzji z dnia 18 listopada 2021 r. nr [...] działającego z upoważnienia Burmistrza P., Zastępcy Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w P. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – orzekło utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczono między innymi, że 4 października 2021 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wpłynął wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką ur. w 1957 r. Opisaną wyżej decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Jak ustalono w toku postępowania, z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 14 lipca 2021 r. wynika, iż matka strony została uznana za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji (data powstania niepełnosprawności to 1 marca 2020 r.). Rozpoznano u niej chorobę nowotworową w znacznym stopniu zaawansowania, bez możliwości leczenia chirurgicznego, a także nadciśnienie tętnicze i zwyrodnienie kręgosłupa.

Z powodu pogarszającego się stanu zdrowia skarżący, jak podał, zrezygnował z zatrudnienia, aby opiekować się matką. W dniu 5 października 2021 r. sporządzono protokół z przesłuchania strony, z którego wynika, iż wnioskodawca jest obecnie jedyną osobą, która zajmuje się matką, gdyż siostra skarżącego mieszka w innym mieście, jest mężatką i pracuje zawodowo. Wnioskodawca do maja 2021 r. pracował jako ochroniarz, ale obecnie ze względu na chorobę matki nie podejmuje zatrudnienia. Uzyskano informacje, że matka nie jest osobą leżącą. Z racji osłabienia dużo czasu leży, jednak jest w stanie samodzielnie poruszać się po mieszkaniu. Nie jest osobą pampersowaną, nie wymaga karmienia - jest w stanie samodzielnie jeść, nie wymaga wsparcia w toalecie, samodzielnie przyjmuje lekarstwa.

Ponadto, w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący pomaga matce we wszystkich czynnościach dnia codziennego, z którymi nie jest w stanie sama sobie poradzić ze względu na swoje schorzenia. Wnioskodawca m.in. dba o higienę osobistą matki, robi zakupy, przygotowuje posiłki i leki, rejestruje wizyty lekarskie, uczęszcza na nie wraz z matką, realizuje recepty, dba o porządek w mieszkaniu, załatwia sprawy urzędowe, opłaca rachunki oraz dogląda mamę w nocy.

Argumentując swoje rozstrzygnięcie organ I instancji stwierdził, że z akt sprawy nie wynika, aby podopieczna wymagała stałej, ciągłej i permanentnej opieki a nadto w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia, a wykonywaną opieką, gdyż zakres sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nie stanowi przeszkody do podjęcia pracy zarobkowej, przynajmniej w niepełnym zakresie godzin. Organ podniósł również, że na równi ze skarżącym osobą zobowiązaną do alimentacji wobec jego matki jest także jej córka, od której należałoby oczekiwać pomocy wobec chorej (np. w formie finansowej).

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania i analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organ drugiej instancji zauważył, że materialnoprawną podstawą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.; zwana dalej ustawą lub u.ś.r.)., który stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ drugiej instancji podkreślił, że w dniu 27 grudnia 2021 r. wpłynęło pismo z dnia 23 grudnia 2021 r. pełnomocnika strony skarżącej, z załączonym aktem zgonu wymagającej opieki matki skarżącego, która zmarła w dniu 18 grudnia 2021 r. Wobec tego pełnomocnik wniósł o rozpatrzenie sprawy w zakresie przysługiwania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od miesiąca złożenia wniosku do dnia śmierci osoby niepełnosprawnej.

Następnie organ wskazał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyraźnie podkreśla się, że skoro świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia przysługuje w związku z faktycznym sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to prawo do tego świadczenia - pod warunkiem spełnienia wszystkich pozostałych wymogów określonych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, przewidzianych dla tego świadczenia - obejmuje cały okres sprawowania przez opiekuna nad osobą niepełnosprawną opieki, po złożeniu przez tego opiekuna wniosku o przyznanie świadczenia. W konsekwencji zatem śmierć, w trakcie okresu świadczeniowego, osoby podlegającej opiece, nie świadczy o bezprzedmiotowości skierowanego przez opiekuna do organu żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres rzeczywiście sprawowanej przez niego opieki, tj. za okres od złożenia wniosku o przyznanie świadczenia do momentu śmierci osoby podlegającej opiece (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 613/18). Fakt zgonu matki strony skutkuje jedynie ograniczeniem okresu, za który prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może ewentualnie przysługiwać i zostać przyznane wnioskodawcy.

Analizując dalej treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, należy stwierdzić zdaniem organu, że przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego są: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia, konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tą osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki.

Przywołując obszernie tezy z orzecznictwa organ na tle wykładni cytowanych norm prawa materialnego podnosił, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Dalej organ wywodził, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to nie może być sprawowana sporadycznie. W przepisie art. 17 ust. 1 ustawy nie ma mowy o konieczności sprawowania całodobowej opieki. Musi ona być jednak stała, permanentna i regularna, a także sprawowana w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy. Wobec tego, jedną z podstawowych przesłanek uprawniających danego wnioskodawcę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobiście przez niego świadczona opieka nad osobą niepełnosprawną, przy czym taka opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Oznacza to, że bezsprzecznie musi zachodzić bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go, a sprawowaną opieką.

Okolicznością zaś niesporną w sprawie jest to, że matka skarżącego legitymowała się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, w którym ustalono, że niezdolność do samodzielnej egzystencji istniała w dniu 1 marca 2020 r. Z dołączonego do wniosku zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia 2 czerwca 2021 r. wynika, że jej chorobą podstawową był olbrzymi guz nowotworowy wątroby, a chorobami współistniejącymi nadciśnienie tętnicze oraz zwyrodnienie kręgosłupa. Ponadto lekarz wskazał, że choroba nowotworowa była w znacznym stopniu zaawansowania, bez możliwości leczenia chirurgicznego. W trakcie przesłuchania w dniu 5 października 2021 r. skarżący wyjaśnił, że opiekę nad matką sprawuje od stycznia 2021 r. i tylko on zajmuje się nią, gdyż jego siostra mieszka w innej miejscowości, pracuje i ma własną rodzinę, a zatem nie ma możliwości sprawowania opieki nad matką. Odnośnie do ograniczeń w życiu oraz codziennym funkcjonowaniu matki podał, że nie jest ona pampersowana, nie wymaga karmienia, porusza się z jego pomocą, ale też samodzielnie i nie jest osobą całkowicie leżącą, a także samodzielnie umyje całe ciało, twarz i zęby. Na temat konkretnych czynności opiekuńczych przy matce, wnioskodawca wyjaśnił, że zakres opieki to: przygotowywanie posiłków (3 x dziennie, łącznie 2 godziny), podawanie leków (3 x dziennie, łącznie 20 minut), robienie zakupów i wyjścia do apteki (codziennie, łącznie około 1 godzina), wyjścia z psem (3-4 x dziennie, łącznie około 2,5 godziny), wyjścia na spacer (codziennie, łącznie około 2 godzin), pranie, sprzątanie (co trzeci dzień, łącznie około 2-3 godzin), przygotowanie ubrań (codziennie, łącznie około 0,5 godziny), pomoc w kąpieli (co drugi dzień, łącznie około 1 godziny), wyjścia do lekarza (raz w miesiącu, łącznie około 3 godziny), załatwianie spraw urzędowych (2 x w miesiącu, łącznie około 3 godzin), robienie opłat (raz w miesiącu, łącznie około 2 godzin). Na temat przebiegu swojego zatrudnienia wyjaśnił, że pracował w ochronie do około marca 2021 r. Przy czym podał, że umowę miał podpisaną do lipca 2021 r., ale już od marca 2021 r. nie mógł pracować z powodu opieki nad matką.

W dniu 13 października 2021 r. ponownie przesłuchano wnioskodawcę, który poinformował, że matka wymaga pomocy przy: myciu całego ciała, twarzy i zębów, przygotowywaniu posiłków i leków, ubieraniu i rozbieraniu, umawianiu i towarzyszeniu w wizytach lekarskich, sprzątaniu, prasowaniu, praniu, robieniu zakupów, załatwianiu spraw urzędowych, a także według potrzeb - wsparcia w poruszaniu się.

W dniu 13 października 2021 r. przesłuchano również niepełnosprawną, która udzieliła takich samych wyjaśnień, jak skarżący, na temat zakresu sprawowanej nad nią opieki przez syna.

Ponadto w dniu 15 października 2021 r. ze skarżącym przeprowadzono wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, że zakres sprawowanej nad matką opieki jest następujący: dbanie o higienę osobistą, przygotowywanie posiłków, przygotowywanie i podawanie leków, robienie zakupów, pranie, sprzątanie, prasowanie, ubieranie i rozbieranie, załatwianie spraw urzędowych, umawianie i wizyty lekarskie, wychodzenie na spacery (w zależności od warunków atmosferycznych i samopoczucia matki).

W dniu 5 listopada 2021 r. do organu I instancji wpłynęło także oświadczenie skarżącego z tego samego dnia, w którym powtórzył zakres opieki sprawowany nad matką, ustalony w trakcie wywiadu środowiskowego. Dodał, że zrezygnował z zatrudnienia ze względu na pogarszający się stan zdrowia matki, a jego ostatnie zatrudnienie zakończyło się w dniu 31 maja 2021 r. i w związku ze sprawowaniem opieki nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy.

Ze znajdujących się w aktach sprawy elektronicznych wydruków z systemu informatycznego ZUS wynika, że wnioskodawca był zatrudniony w następujących okresach:

- 01.11.2017-01.02.2018 usługi gastronomiczne – u osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą (umowa o pracę),

- 12.04.2019 - 06.10.2019 sp. z o.o. (umowa o pracę),

- 01.12.2019 - 01.10.2020 sp. z o.o. (umowa o pracę),

- 02.11.2020 - 01.02.2021 sp. z o.o. (umowa o pracę),

- 14.04.2021 - 01.06.2021 sp. z o.o. (umowa o pracę),

- 01.04.2021 - 01.07.2021 sp. z o.o. (umowa zlecenie).

Ponieważ w trakcie prowadzonego postępowania skarżący składał sprzeczne oświadczenia na temat swojego ostatniego zatrudnienia (w trakcie przesłuchania w dniu 5 października 2021 r. wskazał, iż pracował "w ochronie do około marca 2021 r.", zaś w oświadczeniu z dnia 5 listopada 2021 r. podał, że jego ostatnie zatrudnienie zakończyło się w dniu 31 maja 2021 r.), organ odwoławczy pismem z dnia 11 stycznia 2021 r. zleciło organowi I instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego na okoliczność jednoznacznego ustalenia daty zaprzestania zatrudnienia wnioskodawcy, poprzez uzyskanie świadectw pracy, jeśli zostały wystawione i/lub też umów (np. zlecenia) zawartych z firmami zatrudniającymi skarżącego. Ponadto zlecono uzyskanie dodatkowych dokumentów medycznych na temat stanu zdrowia matki, które wyjaśnią kiedy została rozpoznana u niej choroba nowotworowa, a ponadto jaki był jej stan zdrowia przed złożeniem przez skarżącego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Na podstawie dodatkowo zebranych dowodów w sprawie ustalono, że – co wynika z zaświadczenia lekarskiego z dnia 30 listopada 2021 r. - u matki skarżącego był rozpoznany proces nowotworowy wątroby i dróg żółciowych, występowała żółtaczka mechaniczna. Ponadto chorowała na nadciśnienie tętnicze, anemię i zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Według lekarza pacjentka wymagała stałej opieki osób drugich, gdyż była niesamodzielna. W ramach dodatkowego postępowania wyjaśniającego skarżący przedłożył również wynik badania USG jamy brzusznej matki z dnia 27 października 2021 r. oraz ponownie zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 2 czerwca 2021 r. Wnioskodawca nie dostarczył żadnej innej dokumentacji medycznej, z której wynikałoby, kiedy rozpoznano nowotwór, a także która zobrazowałaby stan zdrowia od stycznia 2021 r., a więc od okresu, od którego - jak wskazuje skarżący - opiekował się matką z powodu stanu jej zdrowia.

Na temat swojego zatrudnienia wnioskodawca przedłożył świadectwo pracy z dnia 31 maja 2021 r., z którego wynika, że w okresie od 14 kwietnia 2021 r. do 31 maja 2021 r. był zatrudniony jako pracownik ochrony. Ze świadectwa tego wynika, że stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę z upływem czasu, na który była zawarta (art. 30 § 1 pkt 4 Kodeksu pracy). Ponadto przedłożył zaświadczenie z dnia 26 lipca 2021 r., z którego wynika, że w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. wykonywał umowę zlecenia w innej spółce.

Oceniając wskazane wyżej ustalenia faktyczne organ przyjął, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że zatrudnienie skarżącego ustało w wyniku rozwiązania umowy o pracę z upływem czasu, na który była zawarta, a nie jak twierdzi - z powodu konieczności zapewnienia matce opieki. Ponadto z akt sprawy (w tym m.in. dodatkowo zgromadzonej dokumentacji medycznej) nie wynika, aby w maju 2021 r. nastąpiło istotne pogorszenie stanu zdrowia matki wnioskodawcy, które wymuszałoby na nim rezygnację z posiadanego zatrudnienia. Zatem w analizowanej sprawie nie wystąpiła przesłanka rezygnacji z konkretnego zatrudnienia. Na marginesie organ zauważył, że skarżący w trakcie postępowania oświadczył, że sprawował opiekę nad matką od stycznia 2021 r. Skoro więc do końca maja 2021 r. pracował w jednej spółce z o.o., a następnie do końca czerwca 2021 r. wykonywał umowę zlecenia w innej spółce, to okoliczności te wskazują, że godził pracę ze sprawowaniem opieki nad matką.

Nadto organ uznał, że trudno dać wiarę oświadczeniom wnioskodawcy, iż powodem rezygnacji z zatrudnienia była konieczność zapewnienia matce opieki, skoro w trakcie postępowania nie potrafił on jednoznacznie wskazać od kiedy sprawował opiekę - w tracie przesłuchania w dniu 5 października raz twierdził, że sprawował opiekę nad matką od stycznia 2021 r., a raz, iż od marca 2021 r.

Ponadto organ stwierdził, iż w sprawie nie zaistniał również związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia, a wykonywaną przez niego opieką nad matką. Nie kwestionując faktu, iż choroba nowotworowa utrudniała codzienne funkcjonowanie matki, w ocenie organu zakres sprawowanej opieki nie stał na przeszkodzie do podjęcia przez skarżącego zatrudnienia. Nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. W świetle stwierdzonych wyżej okoliczności szereg podstawowych czynności matka, zdaniem organu, wykonywała samodzielnie - nie wymagała karmienia, samodzielnie przyjmowała lekarstwa, nie była osobą leżącą na stałe, mogła samodzielnie poruszać się po mieszkaniu, nie używała cewnika, nie była pampersowana, nie wymagała rehabilitacji przez opiekuna, samodzielnie przyjmowała lekarstwa, nie miała zaburzeń równowagi, problemów z pamięcią i wzrokiem. Potrzebowała pomocy syna przy porannej i wieczornej toalecie ciała oraz kąpieli, ubieraniu i rozbieraniu, praniu, prasowaniu, sprzątaniu mieszkania, przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, umawianiu wizyt lekarskich i towarzyszeniu w nich, załatwianiu spraw urzędowych oraz opłacaniu rachunków.

W ocenie organu świadczona przez skarżącego opieka mogła być wykonywana o różnych porach dnia. Wnioskodawca nie wykonywał przy matce czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, nie wymagała np. leczenia odleżyn, pielęgnacji przetok, przewracania z boku na bok, pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych, czy też karmienia.

Organ odwoławczy podzielił zatem stanowisko organu I instancji, że zakres sprawowanej przez stronę opieki nad matką nie stanowił przeszkody do podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pomoc skarżącego zasadniczo sprowadzała się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, gdyż osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, przygotowują posiłki, robią zakupy, umawiają wizyty lekarskie, udają się do lekarzy, czy też załatwiają sprawy urzędowe. Czynności te nie mają nadzwyczajnego charakteru i dowodzą, że sprawowana opieka nie ma charakteru ciągłego, w znaczeniu sprawowania nieustającej pieczy na tyle absorbującej czasowo by uniemożliwiać w ogóle zatrudnienie. Czynności tzw. porządku dziennego mogą być wykonywane w czasie wolnym od pracy, w tym także przed udaniem się do pracy lub po powrocie z niej, jak np. pomoc przy czynnościach higienicznych czy też przygotowanie posiłków Doświadczenie życiowe wskazuje, iż zakupów nie dokonuje się codziennie, umawianie wizyt lekarskich czy też załatwianie spraw urzędowych również nie odbywa się codziennie, a dom można posprzątać w czasie wolnym od pracy. Kąpiel osoby chorej, zasadniczo, również może być wykonywana o każdej porze dnia, a poranna i wieczorna toaleta przed i po pracy.

W przekonaniu organu, przy dobrej organizacji swojego czasu skarżący mógł pogodzić pracę np. w formie umowy zlecenia czy też w niepełnym wymiarze czasu pracy (np. na 2/3 etatu) ze sprawowaniem opieki nad matką. Sprawowany przez niego zakres opieki nad matką nie był tak bardzo absorbujący, że uniemożliwiał podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, a ponadto nie wiązał się z wykonywaniem przy matce czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą.

Reasumując organ stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, czy też muszą z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy. Tym wymogom nie odpowiada, ustalony w toku postępowania, zakres pomocy jaką świadczył skarżący swojej matce. Ponadto w niniejszej sprawie nie została również spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki, gdyż wnioskodawca nie wykazał, aby właśnie w celu sprawowania opieki nad matką zrezygnował z konkretnego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (gdyż ostatnia umowa o pracę została rozwiązana z upływem czasu na jaki była zawarta), a następnie jej nie podejmował.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; poniżej przywoływana jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powyższymi przepisami, Sąd uznał, że nie jest ona zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad trwale niezdolną (od 1 marca 2020 r.) do samodzielnej egzystencji matką.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; poniżej przywoływana jako "ustawa" lub "u.ś.r).

Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustalone przez organy obu instancji okoliczności faktyczne występujące w przedmiotowej sprawie nie uzasadniają zaspokojenia żądania strony skarżącej. W tej materii organy dokonały niewadliwej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Trzeba podkreślić, że wykładnia cytowanego wyżej przepisu prawa materialnego, dokonana przez organ odwoławczy, zresztą zgodnie z aktualną linią orzecznictwa, jest prawidłowa, tak jak i dokonana subsumpcja wyczerpująco ustalonego stanu faktycznego sprawy do normy z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą i która spełnia przesłanki wskazane w cytowanym przepisie. Świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w na tyle dużym - a wynikającym ze stopnia oraz charakteru niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie lub kontynuację zatrudnienia. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Konstrukcja normatywna przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, jak trafnie zaakcentował organ, że omawiane świadczenie nie ma stanowić źródła dochodu dla opiekuna z powodu jakichkolwiek względów, nie ma też zastępować zasiłku dla bezrobotnych. Dla przyznania opiekunowi uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego musi zaistnieć bezpośrednia zależność między koniecznością sprawowania opieki nad osobą, która posiada takie stosowne orzeczenie a niezdolnością z tego powodu wykonywania zatrudnienia przez opiekuna. Więź zatem między sprawowaniem pieczy nad niepełnosprawną w znacznym stopniu osobą a uniemożliwieniem z tego powodu kontynuowania lub podjęcia zatrudnienia przez opiekuna musi być niepodważalna. Jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje sprawowania opieki, to jednakże z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść trzeba, że opieka, o której tamże mowa, winna być stała (ciągła) i długoterminowa.

Z brzmienia przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika nadto, że sam fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, tudzież o niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie jest wystarczający do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zaś z komentowanego przepisu wyprowadzić trzeba konkluzję, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności, to świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem członka rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).

Nie zawsze również ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W prezentowanym świetle, jedną z przesłanek uprawniających danego wnioskodawcę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobiście świadczona przez niego opieka nad osobą niepełnosprawną, przy czym taka opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.

Zdaniem Sądu organ, na podstawie wyczerpującego, kompletnego materiału dowodowego i przy niewadliwym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, wyprowadził trafną konstatację, że taki związek przyczynowo-skutkowy w niniejszej sprawie nie zachodzi a sprawowana przez skarżącego opieka pozbawiona była takich znamion, które by uniemożliwiały zatrudnienie choćby w częściowym wymiarze. Prawidłowo przeprowadzone czynności procesowe o charakterze dowodowym wskazują, że matka skarżącego mimo bardzo złego stanu zdrowia, czego organy nie kwestionowały, nie była osobą obłożnie chorą skoro była w stanie sama spożywać bez pomocy przygotowane posiłki oraz zażyć lekarstwa, załatwiać sprawy fizjologiczne. Nie wymagała karmienia, pojenia, pielęgnacji odleżyn, nie wymagała rehabilitacji przez opiekuna, nie miała zaburzeń równowagi, problemów z pamięcią, wzrokiem. Potrzebowała pomocy syna przy porannej i wieczornej toalecie ciała oraz kąpieli, ubieraniu i rozbieraniu, praniu, prasowaniu, sprzątaniu mieszkania, przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, umawianiu wizyt lekarskich i towarzyszeniu w nich, załatwianiu spraw urzędowych oraz opłacaniu rachunków.

W ocenie Sądu, na podstawie dokonanych niewadliwych ustaleń faktycznych, organ słusznie przyjął, że zakres obowiązków skarżącego związanych z opieką nie uniemożliwiał podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w częściowym, niepełnym wymiarze czasu pracy. Takie czynności jak przygotowywanie posiłków, dawkowanie leków, pomoc przy porannej lub wieczornej toalecie, czynności typowe dla prowadzenia każdego gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, zakupy) czy także umawianie i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, załatwianiu spraw urzędowych etc. nie mogą być uznane za czynności wymagającej pełnej dyspozycyjności skarżącego. Nie absorbowały one na tyle by należało zapewnić podopiecznej ciągłej (całodziennej) obecności czy też nieustającego nadzoru ze strony skarżącego. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie mogą usprawiedliwiać w powstrzymywaniu się (niepodejmowaniu czy rezygnacji) wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy natomiast stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną stoi na przeszkodzie podjęciu pracy zarobkowej i to w jakimkolwiek wymiarze. Taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie występowała.

Organ słusznie też ocenił brak związku przyczynowego między zaprzestaniem poprzednio wykonywanego zatrudnienia przez skarżącego a podjęciem się opieki nad matką. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Twierdzeniom skarżącego przeczy zestawienie dat zaprzestania zatrudnienia w ostatnim miejscu pracy skarżącego (1 lipca 2021 r.) a określonej w orzeczeniu lekarskim jako data powstania niepełnosprawności matki (1 marca 2020 r.).

Trafnie zatem organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego a sprawowaniem przezeń opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sposób wyczerpujący i przekonujący, zgodnie z regułami swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., po dokonaniu niewadliwych, wyczerpujących ustaleń zgodnie z reżimem art. 7 i 77 k.p.a., czemu dało wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, odniosło się do zarzutów odwołania, a Sąd zaprezentowane stanowisko organu i jego argumentację w całości aprobuje.

W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na mocy art. 151 p.p.s.a.