Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1586/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 132 ust 3
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz Sędziowie : WSA Paweł Darmoń NSA Anna Szkodzińska (spr.) Protokolant : starszy sekretarz sądowy Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi J. C., E. L., D. S., G. S., J. S. i M. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia 19 września 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody [...] solidarnie na rzecz skarżących J. C., E. L., D. S., G. S., J. S. i M. S. kwotę 782 zł (słownie: siedemset osiemdziesiąt dwa złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie:

Decyzją z dnia 14 września 1976 r. ([...] ) Naczelnik Dzielnicy K. –P. na podstawie art. 3, 8, 13 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. nr 10, poz. 64 z 1974 r.) i art. 97 kpa orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy Szpitala [...] w P. nieruchomości położonych w K. w b. gm. kat. P. obr. [...] , w tym w punkcie 2. część nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,2495 ha objętej wykazem hipotecznym lwh [...] stanowiącej własność: A.B. , H.S. , W.S. , W.S. , A.S. i J.S. z adnotacją "niezaznani z miejsca pobytu" oraz w punkcie 14. część nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,2495 ha objętej wykazem hipotecznym lwh [...] stanowiącej własność: A.B. , H.S. - zmarłej, W.S. - zmarłego, W.S. - zmarłego, A.S - zmarłego i J.S. - zmarłego. Jednocześnie organ orzekł w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, w tym za nieruchomość wywłaszczoną w punkcie 2 w kwocie 44 910,00 zł. z podziałem tej kwoty dla poszczególnych współwłaścicieli stosownie do udziałów oraz za nieruchomość wywłaszczoną w punkcie 14 w kwocie 44 910,00 zł. ze wskazaniem, że ww. kwota winna być złożona do depozytu sądowego w związku z toczącym się postępowaniem uwłaszczeniowym. Zobowiązanym do wypłaty odszkodowania był wnioskodawca wywłaszczenia Dyrektor Rozbudowy Miasta K.

Wnioskiem z dnia 31 lipca 2014 r. E.L. , , J.C. , W.C. , D.S. , G.S. , J.Ś i M.Ś , będący następcami prawnymi A.B. zmarłej w 1983 r., wystąpili o wypłatę zwaloryzowanych odszkodowań za wywłaszczone kilkoma decyzjami wydanymi w klatach 70 – ych i 80- ych od A.B. nieruchomości.

Decyzją z dnia 17 lutego 2016 r. ( [...] ), na podstawie art. 129 ust. 1 w zw. z art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm.) Prezydent Miasta K. odmówił wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania przyznanego A.B. decyzją Naczelnika Urzędu Dzielnicowego K. –P. z dnia 14 września 1976 r.

Organ I instancji podał, co następuje:

Przedmiotowe postępowanie dotyczy sprawy wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego w decyzji Naczelnika Urzędu Dzielnicowego K. –P. z dnia 14 września 1976 r.

W chwili wywłaszczenia prawo własności względem działki nr [...] (z której wydzielono działkę nr [...] ) ujawnione było na rzecz H.Ś w 1/2 i 6/48 cz., W.Ś w 3/48 cz., A.B. w 3/48 cz., W.Ś w 3/48 i 3/48 cz., A.Ś w 3/48 cz. i małoletniego J.Ś w 3/48 cz.

Na skutek kolejnych przekształceń, podziałów i czynności prawnych, aktualnie działce nr [...] odpowiadają części obecnych działek nr [...] , nr [...] ), nr [...] , nr [...] i nr [...] stanowiących własność osób fizycznych i prawnych, w tym także Gminy Miejskiej K.

Zgodnie z 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm.) wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania.

Zgodnie z dominującym, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, poglądem roszczenie o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania przyznanego za wywłaszczoną nieruchomość ma charakter cywilnoprawny (por. np. II SA/Kr 1357/05, I OSK 122/08) . W stosunku zobowiązaniowym odszkodowawczym wierzycielem jest podmiot wywłaszczony, dłużnikiem Skarb Państwa (jak w omawianej sprawie) lub określona jednostka samorządu terytorialnego, a świadczenie stanowiące treść tego stosunku obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej lub dostarczenie nieruchomości zamiennej odpowiadającej wartością nieruchomości wywłaszczonej. Odszkodowanie ustalone w pieniądzach stanowi zwykłe zobowiązanie pieniężne. Do wykonania takiego zobowiązania i skutków jego niewykonania znajdują zastosowanie art. 450-486 K.c. z modyfikacjami wprowadzonymi w art. 132 ust. 1 i art. 133 u.g.n. Zgodnie z pierwszym z nich, odszkodowanie powinno być wypłacone jednorazowo w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu i odszkodowaniu stała się ostateczna. Tak więc poczynając od 15 dnia, liczonego od dnia, w którym decyzja ta stała się ostateczna, dłużnik będzie odpowiedzialny za opóźnienie się ze spełnieniem świadczenia lub za zwłokę w jego spełnieniu. Od tego też dnia zaczyna bieg 10 - letni termin przedawnienia roszczenia o zapłatę odszkodowania (art. 118 K.c.). W braku bowiem szczególnego uregulowania oddziaływania upływu czasu na roszczenie odszkodowawcze z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, stosuje się tu wprost przepisy dotyczące przedawnienia roszczeń zawarte w art. 117 i n. K.c. ([w:] Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości Tadeusz Woś, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, warszawa 2004).

W piśmie z dnia 26 listopada 2014 r. ([...] ) Archiwum Sądu Okręgowego i Sądów Rejonowych w K. poinformowało, że odnaleziono zapisy o toczących się sprawach sądowych tj. postępowaniu o złożenie do depozytu o sygn. [...] na rzecz S.Ł. , A.Ś kwoty 48 028,00 zł oraz postępowaniu o złożenie do depozytu o sygn. [...] na rzecz H.Ś 810,00 zł. Z kolei akta obu spraw zostały wybrakowane i zniszczone na podstawie właściwych przepisów. W piśmie z dnia 2 czerwca 2015 r. ([...] ) Prezes Sądu Rejonowego dla [...] w K. Wydział I Cywilny wskazał, że zgodnie z zapisami w repertoriach w latach 1975 – 1981 nie toczyło się postępowanie o złożenie do depozytu sądowego kwoty 44 910,00 zł na rzecz A.B. , H.Ś , W.Ś , A.Ś i J.Ś. .

Pismami z dnia 19 listopada 2014 r. i 16 marca 2015 r. wystąpiono do wnioskodawców o złożenie w trybie art. 50 §1 kpa wyjaśnień czy w okresie 10 lat od daty, z jaką decyzja z dnia 14 września 1976 r. stała się ostateczna (tj. 17 października 1976 r.) A.B. podejmowała czynności, które mogłyby skutkować przerwaniem biegu terminu przedawnienia. W odpowiedzi na powyższe, w dniu 27 marca 2015 r. E.L. oświadczyła, że nie ma wiedzy na temat czynności podejmowanych przez A.B. lub innych uprawnionych, które mogłyby skutkować przerwaniem biegu terminu przedawnienia roszczeń wynikających z ostatecznej decyzji. Z kolei w piśmie z dnia 9 kwietnia 2015 r. J.Ś wskazał, że w okresie 10 lat od daty z jaką decyzja stała się ostateczna, A.B. nie podejmowała żadnych czynności, które mogłyby skutkować przerwaniem biegu terminu przedawnienia, ponieważ w 1983 r. zmarła. Podczas przesłuchania stron, które odbyło się w dniu 24 listopada 2015 r. M.Ś , E.L. , J.C. i J.Ś podali, że nie otrzymali odszkodowania za wywłaszczony grunt oraz, że nie przychodziła żadna korespondencja w sprawie` złożenia odszkodowania do depozytu sądowego.

Ustalono również, na podstawie "adnotacji urzędowej na egzemplarzu decyzji", że decyzja z dnia 14 września 1976 r. w punkcie 14 stała się ostateczna z dniem 17 października 1976 r. Z powyższego wynika zatem, że z dniem 17 października 1986 r. upłynął 10-letni termin, w którym uprawnieni mogli żądać wypłaty odszkodowania ustalonego w decyzji z dnia 14 września 1976 r. w związku z wywłaszczeniem nieruchomości oznaczonej jako działka [...] .

Od ww. decyzji odwołanie złożyli J.C. , W.C. , E.L . , D.Ś , G.Ś , J.Ś , M.Ś. .

Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucili naruszenie przepisów:

- art. 21 ust. 1i 2 Konstytucji RP oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w zw. z art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez odmowę wypłaty zwaloryzowanego odszkodowani, podczas gdy świadczenie to nie zostało spełnione;

- art. 132 ust. 2 ww. ustawy poprzez niewłaściwą wykładnię i zastosowanie wykładni rozszerzającej, poprzez przyjęcie, że odesłanie zawarte w przepisie odnoszące się do stosowania przepisów kodeksu cywilnego do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania rozciąga się również na stosowanie przepisów o przedawnieniu roszczenia;

- art. 117 kc, poprzez przyjęcie, że roszczenie o wypłatę ustalonego w decyzji odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości ma charakter cywilnoprawnego roszczenia i podlega przedawnieniu na podstawie przepisów kodeksu cywilnego, co doprowadziło do błędnego zastosowania ww. przepisu w sprawie.

Mając na uwadze powyższe, odwołujący się wnieśli o zmianę decyzji organu I instancji i orzeczenie o wypłacie zwaloryzowanego odszkodowania ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Decyzją z dnia 19 września 2016 r. [...] ) na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 , poz. 1774 ze zm.) oraz art. 138 §1 pkt 1 kpa Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i podał, że zgromadzony przez organ I instancji materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, czy przyznane z tytułu wywłaszczenia działki nr [...] odszkodowanie ustalone decyzją z dnia 14 września 1976r. w wysokości 44910,00 zł na rzecz A.B. , H.Ś , W.Ś , W.Ś. , A.Ś i J.Ś zostało spełnione poprzez jego wypłatę lub złożenie do depozytu sądowego. Powtórzył ustalenia i oceny organu I instancji i dodał, że w związku z toczącym się postępowaniem w sprawie złożenia świadczenia do depozytu sądowego zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami, strony nie zawsze otrzymywały korespondencję z sądu. Zgodnie bowiem z § 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 1965 r. o zasadach i trybie postępowania w sprawach o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego (Dz. U. z dnia 21 października 1965 r., Nr 42, poz. 261) obowiązującego od 5 listopada 1965 r. do dnia 22 lutego 2007 r., jeżeli wierzyciel lub jego miejsce zamieszkania nie były znane sądowi o zezwoleniu na złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego, sąd ogłaszał publicznie w budynku sądowym oraz w lokalu prezydium właściwej Rady Narodowej. Sąd mógł również zarządzić umieszczenie ogłoszenia w prasie lub podać je w inny sposób do wiadomości publicznej.

Wedle organu odwoławczego, z uwagi na okoliczność, że archiwalna dokumentacja dotycząca postępowań sądowych o złożeniu odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości do depozytu sądowego jest wybrakowana czy też uległa zniszczeniu po upływie okresu do ich przechowywania nie można uznać, iż kwota odszkodowania, która miała zostać złożona do depozytu sądowego nie została faktycznie złożona. Stosownie zaś do art. 470 kc ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Wojewoda [...] podał, że w swojej decyzji organ l instancji wskazał, iż nie udało się ustalić czy odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało czy też nie złożone do depozytu sądowego. Wskazał również jakie informacje pozyskał z Archiwum Sądu Okręgowego i Sądów Rejonowych w K. oraz z Wydziału I Cywilnego Sądu Rejonowego dla K. –P. , które nie odnoszą się do odszkodowania ustalonego decyzją Urzędu Dzielnicowego K. –P. z dnia 14 września 1976 r. i zaznaczył, że nie wynika z nich, aby było złożone do depozytu sądowego odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia działki nr [...] , obr. [...] Jednocześnie organ podał, że zgodnie z pozyskanymi informacjami dokumentacja dotycząca wypłat odszkodowań jest wybrakowana, bowiem przepisy przewidywały 5 - letni okres jej przechowywania.

Organ odwoławczy wskazał również, że akta spraw cywilnych o złożenie do depozytu sądowego były niszczone po upływie 10 lat za zgodą właściwego archiwum państwowego zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 grudnia 1975 r. w sprawie okresów przechowywania i warunków niszczenia akt spraw sądowych lub przekazywania ich archiwom państwowym (Dz. U. Nr 43, poz.220), które obowiązywało w okresie od 19 grudnia 1975 r. do 19 czerwca 1989 r., o czym Sąd Okręgowy w K. pismem z dnia 1 grudnia 2015 r.

Wskazując na rozbieżności w doktrynie i orzecznictwie co do charakteru roszczenia zwaloryzowanego odszkodowania, organ odwoławczy podzielił co do zasady pogląd o cywilnoprawnej naturze roszczenia o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i przyjął, że roszczenie takie przedawnia się według ogólnych reguł prawa cywilnego (por. II SA/Kr 194/13).

Na powyższe rozstrzygnięcie J.C. , W.C. , E.L. , D.Ś , G.Ś , J.Ś. , M.Ś złożyli skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów:

- art. 132 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651) poprzez niewłaściwą jego wykładnię, a tym samym przyjęcie, iż odesłanie zawarte w/w artykule odnoszące się do stosowania przepisów Kodeksu cywilnego w zakresie skutków zwłoki i opóźnienia w zapłacie odszkodowania rozciąga się również na kwestię przedawnienia roszczenia w przedmiocie jego wypłaty;

- art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie skutkujące brakiem dokonania waloryzacji i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, pomimo iż odszkodowanie takie przyznano mocą decyzji Urzędu Dzielnicowego K. –P. z dnia 14 września 1976 roku, podczas gdy nigdy nie zostało ono wypłacone;

- art. 7 w zw. z art. 75§1 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 kpa, poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie i w konsekwencji błędne uznanie, że należne odszkodowanie zostało stronie wypłacone, w sytuacji gdy brak jest jakichkolwiek dowodów na potwierdzenie tej tezy, a zebrane wyjaśnienia stron, w tym oświadczenie J.Ś temu przeczą,

- art. 75§2 kpa poprzez brak nadania wyjaśnieniom złożonym przez wnuków A.B. M.Ś , E.Ł. , J.C. oraz J.Ś - domniemania prawdziwości wobec braku innych dowodów, zwłaszcza takich, które mogłyby je podważyć;

- art. 107§3 kpa polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 17 lutego 2016 roku, ;

- art. 138 §1 pkt1 kpa polegające na utrzymaniu w mocy naruszającej przepisy prawa decyzji organu I instancji.

Mając na uwadze powyższe, skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie temu organowi sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżących od organu kosztów postępowania.

Skarżący nie zgodzili się ze stanowiskiem organów administracji, że roszczenie o ustalenie i wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania przyznanego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości ma charakter cywilnoprawny i jako takie, stosownie do art. 117 i nast. kc ulega przedawnieniu po upływie 10 lat. Podali, że realizacji tego roszczenia ze wszystkimi tego konsekwencjami, a więc trybem postępowania i oceną skutków prawnych należy dokonywać na podstawie przepisów materialnego prawa administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 132 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy kc stosuje się odpowiednio wyłącznie do zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Odszkodowanie jako konieczny element wywłaszczenia znajduje podstawę w stosunku publicznoprawnym, mając charakter roszczenia publicznoprawnego. Potwierdzeniem powyższego jest art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 79, poz. 464), zgodnie z którym niewypłacone do dnia wejścia w życie ustawy części odszkodowania wypłaca się jednorazowo w warunkach tam określonych. Przepis ten nie wyłącza więc wypłaty odszkodowań ustalonych decyzjami wydanymi przed 10 lub 15 lat od daty wejścia wżycie ustawy. Wobec tego organy błędnie uznały, że roszczenie odszkodowawcze wynikające z decyzji z dnia 14 września 1976 r. uległo przedawnieniu

Wedle skarżących, z uwagi na fakt, że dokumentacja archiwalna dotycząca sprawy zakończonej decyzją z dnia 14 września 1976 r. jest wybrakowana, możliwym jest przyjęcie, że w dokumentach nie zamieszczono wpisu dotyczącego złożenia kwoty należnego A.B.j odszkodowania do depozytu sądowego, albowiem nie miało ono miejsca. Jego wypłata również nie mogła wystąpić, a to z uwagi na fakt, że co do nieruchomości oznaczonej jako działka [...] toczyło się w owym czasie postępowanie uwłaszczeniowe. Z powyższego wynika, że organy administracji oparły swoje rozstrzygnięcie jedynie na domniemaniu, jakoby świadczenie zostało spełnione z równoczesnym pominięciem dowodów potwierdzających brak jego realizacji w postaci oświadczenia J.Ś , zeznań M.Ś , E.L. , J.C. , J.Ś . Autentyczność i wiarygodność powyższych dowodów, nie została przy tym podważona przez organy administracji.

Podnieśli, że skoro zarówno organ I jak i II instancji nie jest w stanie wykazać, że należne odszkodowanie zostało wypłacone, w wyniku czego Skarb Państwa, jako dłużnik zwolnił się z ciążącego na nim zobowiązania, to też żądanie wystosowane przez skarżących w przedmiocie jego waloryzacji, a następnie wypłaty pozostaje w pełni aktualne i uzasadnione.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Postanowieniem z dnia 31 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę W.C. .

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:

Zaskarżona decyzja opiera się na zasadniczej tezie, że roszczenie skarżących o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość uległo przedawnieniu, nie ma więc podstaw do jego wypłaty i waloryzacji.

Dostrzegając rozbieżność poglądów w tej mierze, organ odwoławczy opowiedział się za stanowiskiem, że roszczenie o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stanowi roszczenie cywilnoprawne, do którego zastosowanie mają przepisy kodeksu cywilnego o przedawnieniu roszczeń.

Sąd rozpoznający sprawę podziela powyższy pogląd tylko w części.

Pewne jest, że odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości jest instytucją "pogranicza", pozostającą na styku prawa prywatnego i publicznego: odpowiedzialność odszkodowawcza powstaje w związku z władczą, choć z założenia zgodną z prawem, ingerencją w cywilne prawo rzeczowe do nieruchomości. To władcze jednak działanie nie przesądza, zdaniem Sądu o charakterze powstałego po stronie skarżących roszczenia. Decyzja, którą ustalono odszkodowanie na rzecz osób pozbawianych własności nieruchomości stanowi źródło stosunku o charakterze cywilnoprawnym. Zobowiązanym do spełnienia określonego świadczenia pieniężnego jest podmiot, na rzecz którego nieruchomość wywłaszczono, uprawnionym - były właściciel. Podmiot zobowiązany wypłacając odszkodowanie nie działa w ramach imperium, ale wypełnia obowiązek będący korelatem uprawnienia do odszkodowania. Nie jest w pozycji władczej wobec uprawnionego (wywłaszczonego), ale w pozycji równorzędnie zobowiązanego. To, że realizacja obowiązku następuje w wykonaniu decyzji administracyjnej nie świadczy o publicznoprawnym charakterze samego stosunku odszkodowawczego, jak i żądania uzyskania świadczenia w zamian za wywłaszczone prawo. Prawo do uzyskania ustalonego decyzją odszkodowania jest prawem podmiotowym o charakterze cywilnym. To ta równorzędność podmiotów opisywanego stosunku, a nie jego "wtórność" w stosunku do samego wywłaszczenia, decyduje o jego charakterze.

Sąd nie podziela wyrażanego w orzeczeniach sądów administracyjnych poglądu, że odszkodowanie, będące nieodłącznym elementem wywłaszczenia jako instytucji publicznoprawnej, znajduje podstawę w stosunku publicznoprawnym i w związku z tym ma charakter roszczenia publicznoprawnego. To, że odszkodowanie pozostaje w związku wynikowym z wywłaszczeniem, a jego ustalenie jest skutkiem przymusowego odebrania lub ograniczenia prawa rzeczowego do nieruchomości, nie przesądza o charakterze samego roszczenia. Roszczenie to w istocie wywodzi się ze wzajemnego zobowiązania dwóch podmiotów, z których jeden doznał uszczerbku w majątku (na skutek legalnego działania administracji publicznej), a drugi jest zobowiązany do jego wyrównania w granicach ustawowych. Dla powyższej oceny bez znaczenia pozostaje to, że ustawa przewiduje administracyjną drogę realizacji uprawnień odszkodowawczych.

Zaliczenie opisywanego roszczenia do roszczeń o charakterze cywilnym nie oznacza jednak automatycznie zaliczenia go do roszczeń ulegających przedawnieniu według reguł prawa cywilnego.

Regulowane przepisami art. 117 i nast. kodeksu cywilnego przedawnienie zostało przewidziane dla sytuacji, gdy wierzyciel dysponuje konkretnymi środkami prawnymi, których zastosowanie może bezpośrednio doprowadzić do wyegzekwowania od dłużnika określonego obowiązku. W tych sytuacjach swą aktywnością w korzystaniu z przysługujących uprawnień wierzyciel może więc przeciwdziałać skutkom upływu czasu. W razie zaś upływu terminu przedawnienia roszczenie wierzyciela nie wygasa i – przy braku stosownej obrony dłużnika (w postaci podniesienia zarzutu przedawnienia, lub powództwa przeciwegzekucyjnego) - może być zaspokojone bez możliwości żądania jego zwrotu jako bezpodstawnego.

Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami nie zawiera żadnych szczególnych regulacji odnoszących się do realizacji roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, zastosowanie zatem w tej mierze mają reguły prawa administracyjnego.

Istnieją więc zasadnicze różnice pomiędzy dochodzeniem roszczeń ze stosunku odszkodowawczego z tytułu wywłaszczenia a dochodzeniem klasycznych roszczeń cywilnych. Ta okoliczność musi mieć wpływ na ocenę, czy zaspokojenie roszczenia, które zostało ustalone decyzją administracyjną, może zależeć od upływu czasu.

Na pytanie to odpowiedzieć należy przecząco zasadniczo z tego powodu, że uprawnionemu do odszkodowania nie przysługują środki służące bezpośredniemu wymuszeniu realizacji obowiązku zapłaty odszkodowania. W świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uprawniony do odszkodowania nie posiada przymiotu wierzyciela mogącego żądać wszczęcia egzekucji, bowiem upoważnionym do tego jest organ ustalający odszkodowanie. W tej sytuacji, w braku odpowiedniej regulacji prawnej, nie jest możliwe pozbawienie uprawnionego możliwości zaspokojenia ustalonego decyzją roszczenia w związku z upływem czasu. Warto przy tym odnotować, że w rozpoznawanej sprawie organ I instancji właśnie z powyżej wskazanych powodów miał problem ze wskazaniem stronom czynności, które mogły przerwać bieg terminu przedawnienia: w skierowanym do stron w dniu 16 marca 2015 r. piśmie, jako jedyne przykłady takich czynności wymienił wezwanie organu do wypłaty odszkodowania i złożenie w sądzie wniosku o wypłatę z depozytu. Tymczasem, zgodnie z art. 123 § 1 kodeksu cywilnego bieg przedawnienia przerywa się: przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia; przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje; przez wszczęcie mediacji. Samo wezwanie dłużnika do zapłaty biegu terminu przedawnienia nie przerywa, a oczekiwanie pozytywnej odpowiedzi na pytanie dotyczące wypłaty z depozytu od osób w ogóle przeczących faktowi istnienia takiego depozytu, było z góry skazane na niepowodzenie.

Podsumowując: w kwestii przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość co do zasady Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 25 czerwca 1999 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie IV SA 1118/97 (baza orzeczeń NSA), oraz szczegółowe rozważania zawarte w monografii E.L. pt. "Przedawnienie roszczeń związanych z wywłaszczeniem nieruchomości" (LEX).

Skoro zaś roszczenie o wypłatę przyznanego decyzją odszkodowania nie wygasło i nie uległo przedawnieniu, to odszkodowanie to podlega waloryzacji na zasadach określonych przepisem art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przyjmując odmienną ocenę, organy naruszyły wskazany przepis prawa materialnego, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.

Organ I instancji podał informacje dotyczące kwestii złożenia przyznanego decyzją z dnia 14 września 1976 r. odszkodowania do depozytu sądowego, przytoczył treść dokumentów i wyjaśnień, które udało mu się uzyskać i stwierdził ostatecznie, że dokumenty te nie są wystarczające do stwierdzenie, że kwota odszkodowania faktycznie do depozytu złożona została. Organ odwoławczy omówieniu tych okoliczności poświęcił więcej miejsca. Potwierdzając, że zgromadzony materiał rzeczywiście nie zawiera danych mogących wskazywać na złożenie w/w odszkodowania do depozytu, organ wyeksponował to, że materiał ten nie zawiera także żadnych danych, które mogłyby wskazywać, że kwota odszkodowania do depozytu złożona nie była. Podkreślił przy tym organ, że akta spraw cywilnych o złożenie do depozytu sądowego były niszczone po upływie 10 lat oraz że dokumentacja dotycząca wypłat odszkodowań jest wybrakowana, bowiem przepisy przewidywały 5 letni okres jej przechowywania.

Stwierdził organ odwoławczy, że skoro nie ma dowodu, że kwota odszkodowania nie została złożona do depozytu sądowego, to odmowa wypłaty tego odszkodowania przez organ I instancji była uzasadniona.

Takiego stanowiska zaakceptować nie sposób, bowiem w sposób oczywisty narusza ono zasady wyrażone w art. 7, 8 i 81 kpa. W postępowaniu administracyjnym obowiązuje nadal zasada prawdy obiektywnej, a jej wyłączenia nie uzasadnia upływ czasu czy trudności dowodowe. Brak zaś dowodu potwierdzającego daną okoliczność wcale nie jest dowodem potwierdzającym nieistnienie tej okoliczności. W rozpoznawanej sprawie nie ma zaś żadnej wykazanej okoliczności, która pozwalałaby choćby na budowanie domniemania faktycznego co do złożenia kwoty odszkodowania do depozytu.

Na koniec zwrócić należy uwagę, że dokładnego wyjaśnienia wymaga także okoliczność związana z niejako "podwójnym" wywłaszczeniem działki nr [...] . W decyzji bowiem z dnia 14 września 1976 r. działka ta wymieniona została w punktach [...] . Organ I instancji stwierdził, że "z adnotacji na egzemplarzu decyzji wynika, że stała się ona ostateczna", ale znajdujący się w aktach egzemplarz taką adnotacją opatrzony nie jest.

Odnotować też należy, że ewentualnie wszczęte obecnie i toczące się postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 14 września 1976 r. nie stanowi przeszkody w rozpoznaniu skargi i dlatego wniosek o zawieszenie postępowania sądowego (zgłoszony na rozprawie) został oddalony.

Wyrok wydano na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i 1c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo om postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.