Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1300/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 7, art. 3 pkt 3a, art. 30 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1332
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst jedn.
article: art. 124b, art. 126
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maciej Kobak /spr./ Protokolant sekretarz sądowy Filip Róg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi A. K. i A. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie legalności prowadzonych robót -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. K. i A. K. (dalej w skrócie: "skarżący") reprezentowanych przez adw. P. O. jest decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej w skrócie: "[...]WINB") z dnia [...] października 2017 r. nr [...] o uchyleniu decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Miasta [...] (dalej w skrócie "PINB") z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku opracowania i przedłożenia inwentaryzacji wykonywanych robót budowlanych i umorzeniu postępowania PINB w całości.

Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

Po rozpoznaniu wniosku skarżących, decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] PINB umorzył postępowanie administracyjne w sprawie dotyczącej legalności wykonania przez T. Sp. z o.o. z siedzibą w T. kanalizacji sanitarnej na działkach ew. nr 1032/3, 1027/4, 1027/6, 2514/4, 1014/113, 1014/114 przy ul. [...] w T. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że wykonane roboty przy kanalizacji sanitarnej zakwalifikować należało jako usunięcie awarii, w wyniku której dokonano jej rehabilitacji, a zatem nie wymagały one zgłoszenia właściwemu organowi architektoniczno – budowlanemu. Postępowanie w sprawie legalności wykonania kanalizacji sanitarnej stało się zatem bezprzedmiotowe i jako takie podlegało umorzeniu.

Po rozpoznaniu odwołania skarżących od powyższej decyzji, [...]WINB decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W uzasadnieniu decyzji [...]WINB wyjaśnił, że budowa nowego odcinka kanalizacji sanitarnej i studzienki po zupełnie nowej trasie nie może być zakwalifikowana jako usuwanie awarii. Taki zakres robót należy zakwalifikować, jako budowę odcinka obiektu liniowego, jakim jest sieć kanalizacji sanitarnej. Wykonane roboty nie stanowią również przebudowy kanalizacji, gdyż wskutek tych robót została zmieniona jej trasa przebiegu.

Po rozpoznaniu skargi T. Sp. z o.o. z siedzibą w T., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 16 marca 2016 r. sygn. II SA/Rz 950/15 uchylił zaskarżoną decyzję jak i decyzję PINB z dnia [...] marca 2015 r. nr [...]. W uzasadnieniu wyroku WSA wyjaśnił, że kwalifikacja wykonanych robót oparta została na wadliwie dokonanych ustaleniach faktycznych. WSA nakazał w ponownie prowadzonym postępowaniu precyzyjne wyjaśnienie kwestii faktycznego zakresu i sposobu wykonania robót przy kanalizacji sanitarnej, przy uwzględnieniu przede wszystkim dowodów pochodzących od wykonawców robót, oraz ewentualnie o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, a dopiero w dalszej kolejności dokonanie oceny charakteru wykonanych robót i ich kwalifikacji prawnej.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2016 r. PINB nałożył na T. Sp. z o.o. z siedzibą w T. obowiązek przedłożenia opinii uprawnionego biegłego oraz wykonawcy robót z uwzględnieniem szczegółowego opisu zakresu i sposobu wykonanych robót podczas usuwania zaistniałej awarii kanalizacji sanitarnej na działkach ew. nr 1032/3, 1027/4, 1027/6, 2514/4, 1014/113, 1014/114 przy ul. [...] w T., w terminie do dnia 31 sierpnia 2016 r.

Decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...] PINB nałożył na T. Sp. z o.o. z siedzibą w T. obowiązek opracowania i przedłożenia inwentaryzacji wykonanych robót przy przebudowie kanalizacji sanitarnej na działkach ew. nr 1032/3, 1027/4, 1027/6, 2514/4, 1014/113, 1014/114 przy ul. [...] w T., wraz z oceną techniczną uwzględniającą czy zachodzi konieczność wykonania określonych robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, w terminie do dnia 30 listopada 2017 r.

Jako podstawę prawną decyzji PINB powołał art. 51 ust. 1 pkt. 2 w zw. z art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku Prawo budowlane - ( t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1332 ze zm. – dalej w skrócie "Pbud.").

W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego t. j. opinii technicznej oceny wykonanych robót dot. kanalizacji sanitarnej wraz z opisem ich zakresu i technologii wykonania przedłożonej przez T. Sp. z o.o., opinii rzeczoznawcy budowlanego z dnia 12 sierpnia 2016 r. oraz zeznań świadków, zakwalifikował roboty wykonane przez T. Sp. z o.o. przy przedmiotowej kanalizacji sanitarnej jako przebudowę. Do rozpatrzenia kwestii legalności robót budowlanych o charakterze przebudowy wykonanych bez wymaganego prawem zgłoszenia zastosowanie ma art. 51 Pbud. Dlatego też zgodnie z art. 51 ust. 1 pkt. 2 w zw. z art. 51 ust. 7 Pbud. należało nałożyć obowiązek wykonania określonych czynności w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania.

Po rozpoznaniu odwołania skarżących, oraz T. Sp. z o.o. z siedzibą w T., decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...][...]WINB uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o umorzeniu postępowania organu I instancji w całości.

W uzasadnieniu decyzji [...]WINB stwierdził, że stanowisko PINB co do kwalifikacji wykonanych robót jest prawidłowe. Wyjaśnił, że po dokonaniu merytorycznej weryfikacji opinii biegłych sporządzonych na zlecenie stron postępowania ustalił, iż przy usuwaniu zaistniałej niedrożności sieci kanalizacyjnej zostały wykonane roboty budowlane polegające na wykonaniu przewiertu sterowanego po trasie niedrożnego rurociągu do studni pośredniej znajdującej się na działce skarżących. Ponieważ stan techniczny studni nie pozwalał na podłączenie do niej rury kanalizacyjnej, położono nową rurę i częściowo zmieniono przebieg trasy sieci kanalizacyjnej. Przebudowa obiektu liniowego ze względów technicznych charakteryzuje się tym, że zaliczane do tej grupy obiektów sieci uzbrojenia terenu mogą przebiegać obok sieci istniejącej. Nawet wykonanie ich metodą przewiertu nie jest możliwe ściśle po istniejącej trasie. Przebudowa sieci kanalizacyjnej stosownie do art. 30 ust. 1 pkt. 2 ustawy Pbud. wymagała zgłoszenia właściwemu organowi. T. Sp. z o.o. z siedzibą w T. nie wywiązały się z tego obowiązku, co skutkowało zakwalifikowaniem wykonanych robót jako samowola budowlana, do której zastosowanie mają przepisy art. 50 i 51 Pbud.

Natomiast w ocenie [...]WINB, w rozpatrywanym przypadku wydanie nakazu na podstawie art. 51 ust. 1 pkt. 2 Pbud. w świetle dokonanych ustaleń i zgromadzonego materiału dowodowego nie znajduje uzasadnienia. Zastosowanie uprawnienia wynikającego z art. 51 ust. 1 pkt. 2 Pbud. wymaga wskazania przesłanek uzasadniających obciążenie strony obowiązkiem wykonania określonych czynności lub robót budowlanych. Zdaniem [...]WINB obowiązek przedłożenia inwentaryzacji wykonanych robót jest bezzasadny, a oceny technicznej uwzględniającej czy zachodzi konieczność wykonania określonych robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem dokonuje sam organ na podstawie zebranego materiału dowodowego.

Wskazał, że wykonując obowiązek nałożony postanowieniem z dnia 1 lipca 2016 r. T. Sp. z o.o. z siedzibą w T. przedłożyły opinię techniczną rzeczoznawcy budowlanego, jak również opinię rzeczoznawcy budowlanego do wniosku dowodowego z dnia 11 lipca 2016 r. złożonego przez pełnomocnika skarżących. W aktach sprawy znajdują się ponadto protokoły z rozpraw, z przesłuchania świadków, opinie wykonawcy na temat technologii i prawidłowości wykonania awaryjnej naprawy przedmiotowej kanalizacji sanitarnej, oraz inne przedkładane przez strony postępowania dowody w sprawie. Rolą organu jest ocena zebranych opinii, ekspertyz i całości materiału dowodowego, a nie nakładanie obowiązku sporządzenia nowej inwentaryzacji, która w rozpatrywanym przypadku, z uwagi na obszerny materiał dowodowy w sprawie jest zbędna.

Zdaniem [...]WINB w sprawie nie zachodzą również przesłanki do ewentualnego zastosowania przepisów art. 51 ust. 1 pkt. 1 Pbud., czyli nakazania zaniechania dalszych robót budowlanych bądź rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego. Zarówno rozbiórka, jak i doprowadzenie do stanu poprzedniego wymagałyby wejścia na teren nieruchomości skarżących, na co nie wyrażają oni zgody. Wprawdzie skarżący nie zgodzili się na wykonywanie robót przy sieci kanalizacyjnej w obrębie ich działki, niemniej nakaz rozbiórki spowodowałby, że sieć kanalizacyjna nie mogłaby być użytkowana zgodnie z przeznaczeniem. Z akt sprawy wynika, że stan techniczny znajdującej się na posesji skarżących studzienki nie daje również możliwości na doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego.

Przesłanką do umorzenia postępowania, jest w ocenie [...]WINB brak możliwości wydania decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygniecie jej co do istoty, gdyż jakakolwiek decyzja wiązałaby się ze zgodą na wejście na posesję skarżących, na co brak jest ich zgody. Postępowanie przed Sądem Rejonowym w [...] o ustanowienie służebności przesyłu zostało zawieszone do czasu zakończenia postępowania administracyjnego przez PINB.

W ustawowym terminie skarżący wnieśli skargę na powyższą decyzję. Zaskarżonej decyzji zarzucili:

- naruszenie przepisów art. 2 w zw. z art. 32 Konstytucji poprzez błędne uznanie, iż w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym zaistniała podstawa do umorzenia postępowania, bez potrzeby merytorycznego rozpoznania sprawy - w sytuacji, gdy takie twierdzenie jawi się jako zupełne nieporozumienie zarówno z uwagi na obszerny materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie, potwierdzający ponad wszelką wątpliwość zasadność racji skarżących. Wskazali przy tym, że oświadczenie o braku zgody na przebieg rur kanalizacyjnych przez ich posesję zostało złożone przed dokonaną samowolą budowlaną, po tym jak T. Sp. z o.o. z siedzibą w T. zapewniły ich, że wobec braku zgody wykonane zostanie obejście kanalizacji ich posesji,

- naruszenie przepisów prawa materialnego t. j. art. 50 ust. 1 pkt. 2 w zw.

z art. 51 ust. 7 w zw. z art. 48 - 49 w zw. z art. 3 pkt. 7a Pbud. poprzez uznanie, iż w niniejszej sprawie rzekomo zachodziły podstawy do umorzenia postępowania w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym. Zdaniem skarżących, organy obu instancji nie dostrzegły kwalifikacji prawnej robót dokonanej w decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] jako samowoli budowlanej w rozumieniu art. 48 i 49 Pbud. Decyzja ta została wprawdzie uchylona przez WSA, jednakże z przyczyn formalnych. O tym, że doszło do samowoli budowlanej świadczą zgromadzone w sprawie dowody z których wynika, że na działce skarżących wykonany został nowy rurociąg. Powołane jako podstawa prawna decyzji przepisy art. 50 ust. 1 pkt. 1 w zw. z art. 50 ust. 3 w zw. z art. 51 ust. 1 Pbud dotyczą sytuacji, w której doszło do wstrzymania robót i dopiero później Inspektor nakłada określone obowiązki. Tymczasem w niniejszej sprawie samowola budowlana została w całości już ukończona, a PINB nie wydawał postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych. Z tego też powodu wydana decyzja jest w ocenie skarżących rażąco nieprawidłowa. Zarzucili również, że PINB dokonuje ustaleń wyłącznie na podstawie dokumentów przedstawianych przez T. Sp. z o.o. z siedzibą w T. pomijając natomiast inne zgłaszane dowody z których zdaniem skarżących wynika, że T. Sp. z o.o. z siedzibą w T. wykonały na działce skarżących bez wymaganego zezwolenia kanalizację sanitarną metodą przewiertu podziemnego. Ominięcie działki skarżących wiązało się ze znacznymi kosztami, których poniesieniem spółka nie była zainteresowana.

- naruszenie przepisów postępowania t. j. art. 138 § 1 pkt. 2 oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 - dalej w skrócie: "k.p.a.") poprzez uznanie, iż rzekomo w przedmiotowej sprawie zachodzą podstawy do uznania, iż niniejsze postępowanie stało się bezprzedmiotowe, co zdaniem [...]WINB uzasadnia jego umorzenie, podczas gdy nawet pobieżna analiza materiału dowodowego oraz przepisów prawa pozwala stwierdzić, że już zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala w pełni uznać żądania wnioskodawców skarżących za oczywiście uzasadnione i nie budzące najmniejszych wątpliwości.

Wobec powyższego wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, ewentualnie o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpoznania. Wnieśli także o zasądzenie na ich rzecz solidarnie od [...]WINB kosztów postępowania skargowego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę, [...]WINB podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. Dokonując - zgodnie z zakresem przyznanej sądom administracyjnym kompetencji - kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, iż nie narusza ona prawa. Rozstrzygnięcie [...]WINB w [...] jest prawidłowe, choć powołana na jego uzasadnienie argumentacja jest częściowo nietrafna. Uchybienie to nie stanowi jednak o naruszeniu przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.

W sprawie bezsporne jest, że przedmiotem postępowania była ocena legalności robót budowlanych wykonanych przez T. Sp. z o.o. z siedzibą w T. na działkach ew. nr 1032/3, 1027/4, 1027/6, 2514/4, 1014/113, 1014/114 przy ul. [...] w T., w celu usunięcia awarii kanalizacji sanitarnej. Zastrzeżenia skarżących dotyczyły prac wykonanych na ich działce – nr 1032/3. W ocenie skarżących w wyniku usunięcia awarii powstał nowy odcinek sieci kanalizacji sanitarnej, przebiegający przez ich działkę inną trasą niż dotychczasowa, co oznacza, iż doszło do samowoli budowlanej w rozumieniu art. 48 i 49 Pbud.

Sąd się z takim stanowiskiem nie zgadza. Ujmując powstały na gruncie niniejszej sprawy problem w kategoriach systemowych należy, w pierwszej kolejności ustalić, w jaki sposób na podstawie przepisów prawa budowlanego należy parametryzować roboty budowlane zrealizowane w ramach usuwania awarii obiektu budowalnego. Punktem wyjścia powinno być stwierdzenie, że przepisy prawa budowlanego (Pbud) nie kategoryzują autonomicznie robót budowlanych wykonanych w ramach usuwania awarii. Dekodując samo pojęcie "awarii" obiektu budowlanego Sąd przyjmuje, iż chodzi o zdarzenie nagłe, uniemożliwiające całkowicie lub częściowo prawidłowe korzystanie z obiektu budowlanego wskutek zaburzenia jego funkcji. Usunięcie awarii, to z kolei działania mające na celu przywrócenie właściwego funkcjonowania obiektu budowlanego, które zostało zaburzone w następstwie jej wystąpienia.

Wychodząc z tak ujętych założeń terminologicznych można stwierdzić, że do prac polegających na usunięciu awarii obiektu budowlanego da się podejść dwojako: po pierwsze, przyjąć iż stanowią one roboty budowlane w rozumieniu art. 3 pkt 7 Pbud, i w związku z tym, w zależności od ich charakteru, oczekiwać iż będą prowadzone na podstawie pozwolenia na budowę albo zgłoszenia –

art. 28 ust. 1 Pbud, art. 29 ust. 1 i 30 ust. 1 Pbud; i po drugie, przyjąć, iż są to prace realizowane poza reżimem prawnym, wymagającym uprzedniego uzyskania stosowanego potwierdzenia legalności robót – pozwolenia na budowę albo zgłoszenia. Sąd orzekający w niniejszej sprawie wyraża pogląd, iż roboty budowlane polegające na usunięciu awarii obiektu budowlanego nie wymagają uprzedniego uzyskania pozwolenia na budowę lub dokonania zgłoszenia, o ile w celu zapobieżenia powstania lub powiększenia szkody, niezbędne jest ich natychmiastowe wykonanie. W ocenie Sądu awaria obiektu budowlanego skutkująca zaburzeniem jego funkcjonowania może powodować szkodę, która co do rozmiarów będzie stała – szkoda powstanie w momencie wystąpienia awarii i nie ma zagrożenia, iż będzie się powiększać (awaria statyczna). Konfiguracja faktyczna może jednak przybrać i taki układ, że szkoda wygenerowana awarią będzie posiadała potencjał do zwiększania swoich rozmiarów. Wystąpienie awarii może zatem mieć wymiar dynamiczny, wyrażający się w niebezpieczeństwie powstawania dalszych szkód, zapobieżenie którym będzie wymagało podjęcia natychmiastowych działań naprawczych (awaria dynamiczna). W takim układzie wymaganie od podmiotu odpowiedzialnego za usunięcie awarii uprzedniego uzyskania pozwolenia na budowę lub dokonania zgłoszenia, byłoby nieuzasadnione. O ile w pierwszym wypadku, gdy szkoda się nie powiększa i nie ma groźby powstania dalszego niebezpieczeństwa, roboty budowlane których celem jest usunięcie awarii, będą mogły być prowadzone wyłącznie na podstawie pozwolenia na budowę albo zgłoszenia, to w drugim wypadku, gdy istnieje zagrożenie multiplikacji szkód, usunięcie awarii będzie mogło być prowadzone bez uprzedniego uzyskania pozwolenia na budowę albo zgłoszenia.

Przedstawione wnioski dają się uzasadnić systemowo, przy uwzględnieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, Dz. U. 2018r. poz. 121, dalej w skrócie: "Ugn".

Sieć kanalizacji sanitarnej bez wątpienia jest obiektem budowlanym → obiektem liniowym, o którym mowa w art. 3 pkt 3a Pbud. Parametrem charakterystycznym obiektu liniowego, zgodnie z jego definicją ustawową, jest wyłącznie długość. Usunięcie awarii takiego obiektu budowalnego będzie wymagało legitymacji do wejścia w teren, na którym znajduje się dotknięty awarią element. Normatywnie, tryb udostępnienia nieruchomości w celu usunięcia awarii - między innymi - sieci kanalizacyjnej, został uregulowany w art. 124b Ugn. W ustępie pierwszym przewiduje on wydanie przez właściwego starostę decyzji administracyjnej w sprawie udostępnienia nieruchomości w celu dokonania remontu, konserwacji lub usunięcia awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń

(...), jeżeli właściciel, użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża na to zgody. Z treści cytowanego przepisu należy wyprowadzić kilka wniosków: po pierwsze, możliwość decyzyjnego udostępnienia nieruchomości dotyczy wyłącznie tych sytuacji, gdy podmiot któremu przysługują do niej prawa nie wyraża na to zgody; po drugie: udostępnienie nieruchomości ma nastąpić jedynie w celu zapewnienia prawidłowej realizacji celów publicznych, o jakich mowa w art. 6 pkt 1 i 2 Ugn. Treść art. 124b ust. 1 Ugn umożliwia bowiem władcze udostępnienie nieruchomości w celu utrzymania lub przywrócenia prawidłowego funkcjonowania "ciągów drenażowych, przewodów

i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów

i urządzeń". Causa takiej decyzji jest zatem treściowo skorelowana z ustawową definicją celów publicznych, wymienionych w art. 6 pkt 1 i 2 Ugn – semantycznie się z nimi pokrywa. Ujawnia się w ten sposób charakterystyczna dla prawa administracyjnego relacja, w której interes indywidualny (prawo własności lub inne prawo do nieruchomości) musi ustąpić przez interesem publicznym, wyrażającym się zapewnieniu prawidłowego funkcjonowania usług publicznych, niezbędnych dla danej społeczności; dostęp do podstawowych mediów, łączności, transportu, itp.

W standardowym układzie, w razie wystąpienia awarii, której negatywne skutki będą stałe (awaria statyczna), podmiot zobowiązany do jej usunięcia będzie dysponował czasem niezbędnym do prawnego usankcjonowania wejścia na teren nieruchomości oraz przeprowadzenia robót budowlanych. Zasadne będzie zatem wymaganie od niego zgody na wejście w teren, ewentualnie wydanej w trybie art. 124b ust. 1 Ugn decyzji administracyjnej oraz – w zależności od charakteru niezbędnych robót budowlanych – uprzedniego uzyskania pozwolenia na budowę albo dokonania zgłoszenia w trybie art. 30 Pbud.

Zasadniczo odmienne wymogi aktywują się w razie wystąpienia awarii dynamicznej, gdy konieczne będzie podjęcie działań w celu zapobieżenia dalszym szkodom i przywrócenia funkcjonalności obiektu budowlanego. W takim układzie podmiot usuwający awarię ma możliwość oparcia swoich działań o art. 126 Ugn.

W przepisie tym przewidziano możliwość czasowego zajęcia nieruchomości, jeżeli konieczność takiego działania wynika z siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Decyzję w tym przedmiocie wydaje się w terminie 7 dni nadając jej jednocześnie rygor natychmiastowej wykonalności – art. 126 ust. 1 i ust. 2 Ugn. Jeżeli natomiast nagła potrzeba zapobieżenia znacznym szkodom uniemożliwia złożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości, właściciel lub użytkownik wieczysty tej nieruchomości ma obowiązek jej udostępnienia w celu podjęcia działań rehabilitacyjno-prewencyjnych. Obowiązek ten podlega egzekucji administracyjnej – art. 126 ust. 5 Ugn. Oznacza to, iż da się zrekonstruować normę prawną, zgodnie z którą dopuszczalne jest czasowe zajęcie cudzej nieruchomości wyłącznie na podstawie przepisu prawa – art. 126 ust. 5 Ugn – jeżeli dynamiczny postęp szkód wywołany zdarzeniem niespodziewanym

i gwałtownym, musi zostać natychmiast zatrzymany. Zauważyć trzeba, że

w wyniku jednoznacznej wypowiedzi ustawodawcy wyartykułowanej w art. 126 ust. 10 Ugn, artykuł 126 ust. 1 ust. 5 Ugn stosuje się również w razie nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii, o których mowa w art. 124b Ugn, a zatem w tym i awarii sieci kanalizacyjnej. "Nagła potrzeba" wskazuje na sytuację nadzwyczajną, jako przyczynę zagrożenia, takie jak katastrofy, awarie urządzeń lub sieci. Omawiana regulacja znajduje zatem zastosowanie w przypadku, gdy potrzeba odwrócenia siły wyższej lub jej skutków lub zapobieżenia powstaniu znacznej szkody ma charakter na tyle nagły, że niemożliwe jest wstrzymywanie się z zajęciem nieruchomości do czasu uzyskania decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości, a nawet do czasu złożenia wniosku o wydanie takiej decyzji – zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2017 r. sygn. I OSK 3394/15, LEX nr 2407165. Konstruując konkluzję węzłową

w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że skoro ustawodawca w razie nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, której groźba wystąpienia jest następstwem awarii, nie wymaga zgody bądź decyzji legitymującej do zajęcia nieruchomości, to dla zachowania systemowej spójności porządku prawnego zasadne jest twierdzenie, że wykonanie robót budowlanych polegających na usunięciu awarii nie musi być poprzedzone uzyskaniem pozwolenia na budowę lub dokonaniem zgłoszenia. Nie do pogodzenia

z zasadami logiki byłoby założenie, że z uwagi na konieczność natychmiastowego usunięcia awarii można w tym celu zająć nieruchomość bez zgody jej właściciela (użytkownika wieczystego), bądź bez uzyskania decyzji

w tym przedmiocie, natomiast legalność robót budowlanych zmierzających do usunięcia awarii warunkowana byłaby uprzednim uzyskaniem pozwolenia na budowę, bądź dokonaniem zgłoszenia. Systemowo, w celu umożliwienia skutecznego usunięcia awarii grożącej wystąpieniem znacznych szkód, porządek prawny musi dawać możliwość podjęcia działań natychmiastowych, które przy zachowaniu standardowych procedur legitymizujących prowadzenie robót budowlanych, jak dostęp do terenu i potwierdzenie zgodności z prawem przyszłych prac, byłyby spóźnione.

Nie oznacza to oczywiście, że takie prace (roboty budowlane) mogą być zupełnie dowolne i pozostają poza jakąkolwiek kontrolą co do zgodności z prawem. Organy nadzoru budowlanego, z urzędu - nie wykluczając w tej kwestii inicjatywy właściciela nieruchomości, na której prowadzono prace w celu usunięcia awarii – są uprawnione do przeprowadzenia postępowania w trybie art. 50 ust. 1 pkt 2 i 4 Pbud. Przepisy te dopuszczają prowadzenie postępowania, w ramach którego można zweryfikować, czy roboty budowlane niewymagające zgłoszenia bądź pozwolenia na budowę zostały wykonane w sposób zgodny z przepisami prawa (art. 50 ust. 1 pkt 4) i nie powodujący zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź środowiska

(art. 50 ust. 1 pkt 2) – zob. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 października 2016 r., sygn. II OPS 1/16, publ. ONSAiWSA 2017/1/2. W toku postępowania weryfikującego legalności robót budowlanych wykonanych w celu usunięcia awarii sieci kanalizacyjnej bez pozwolenia na budowę, bez dokonania zgłoszenia i bez uzyskania zgody lub decyzji na zajęcie nieruchomości organy nadzoru budowlanego powinny ustalić: 1) czy doszło do awarii; 2) czy wskutek awarii zaszła nagła potrzeba zapobieżenia znacznym szkodom; 3) czy wykonane prace były niezbędne do usunięcia awarii i tym samym do zapobieżenia znacznym szkodom; 4) czy wykonane prace są zgodne z przepisami technicznymi (ewentualnie innymi przepisami); 5) czy wykonane prace nie powodują zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź środowiska.

O ile organy ustaliłyby, że nie doszło do awarii, awaria nie powodowała nagłej potrzeby zapobieżenia szkodom (awaria statyczna), część robót wykracza poza konieczność usunięcia awarii, prace wykonano z naruszeniem przepisów technicznych lub powodują zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź środowiska, zasadne byłoby wdrożenie stosownych instrumentów prawnych przewidzianych treścią art. 51 Pbud. W przeciwnym wypadku, postępowanie prowadzone przez organy nadzoru, wobec swojej bezprzedmiotowości, podlegałoby umorzeniu. Z taką też sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

W dniu [...] lipca 2016 roku organ I instancji, działając w oparciu o art. 81c ust. 2 Pbud wydał postanowienie nr [...], którym zobowiązał T. do przedłożenia stosownej opinii technicznej wykonanych robót budowlanych. Przedmiotowa opinia, wraz z pozostałym materiałem dowodowym zgormadzonym w sprawie, pozwoliła zweryfikować zgodność robót budowlanych z przepisami prawa.

Bezsporne jest, że w sierpniu 2011 roku w T., przy ul. [...] doszło do awarii kanalizacji sanitarnej. Uszkodzenie starego rurociągu przy studni kanalizacyjnej na działce skarżących (nr 1032/3) uniemożliwiło całkowicie jego eksploatację i spowodowało konieczność stałego wypompowywania ścieków ze studni. Dalsza eksploatacja rurociągu w warunkach zaistniałego uszkodzenia zagrażała rozlaniem gromadzących się fekaliów na ul [...] oraz posesji sąsiednich, na osiedlu P. – pismo wykonawcy usuwającego awarię; Przedsiębiorstwo Przewiertowe "Z." w K., k. 73/2 akt adm. organu I inst.; protokół z rozprawy z dnia 12 września 2016 roku, k. 81 akt adm. organu I instancji;

Przyczyną uszkodzenia rurociągu było samowolne, bezprawne włączenie do studzienki znajdującej się na działce skarżących przyłącza deszczowego, które zostało wykonane niezgodnie ze sztuką budowlaną przez obecnych bądź poprzednich właścicieli posesji przy ul. [...] (działka skarżących,

nr 1032/3) – opinia techniczna z dnia 12 sierpnia 2016 roku, k. 64/2 akt adm. organu I inst.

W kwestii wyboru technologii usunięcia awarii, Sąd stwierdza, iż została ona szczegółowo wyjaśniona przez uczestnika postępowania - T. Wskazano na fakt odmowy wyrażenia zgody przez skarżących na udostępnienie swojej działki w celu usunięcia awarii. Wyjaśniono, jakie alternatywne metody prowadzenia robót budowlanych rozważano i z jakiego powodu, ostatecznie wybrano technologię przewiertu sterowanego-kierunkowego. Podano, że uwzględniano możliwość zastąpienia niedrożnej części sieci, przebiegającej przez działkę skarżących, nowym odcinkiem zlokalizowanym poza ich działką, co ostatecznie –

z uwagi na brak możliwości zachowania stosownych spadków - okazało się niemożliwe. Wybrano metodę najmniej inwazyjną i jednocześnie gwarantującą szybkie usunięcie awarii. Sąd potwierdza zastrzeżenia skarżących, że usunięcie awarii wadliwego odcinka sieci kanalizacji sanitarnej na działce nr 1032/3 polegało na wykonaniu nowego przewiertu obok wadliwej instalacji. W sporządzonej na potrzeby postępowania opinii technicznej, podobnie jak w licznych pismach wykonawcy robót, w sposób zdetalizowany wyjaśniono, że wykonanie przewiertu istniejącą trasą kolektora kanalizacji sanitarnej było niemożliwe z uwagi na jego niedrożność oraz niebezpieczeństwo zawalenia się zdegenerowanej studni, znajdującej się na działce skarżących. Wobec powyższego, przewiertu dokonano od studzienki na działce 1014/112, wzdłuż nieczynnego przewodu kanalizacji sanitarnej od punktu przy ogrodzeniu z działką nr 1032/3, dalej przez działki 1027/4,1027/6, 1027/4 do nowowykonanej studzienki na działce nr 2514/4. Przesunięto oś wiercenia, tak aby uniknąć zagrożenia zawalenia się studni na działce nr 1032/3; przewiertu dokonano po zewnętrznej części kręgu studni. Początkowy otwór wiercenia nie został skorygowany (pozostał ten sam), natomiast oś wiercenia przy studni końcowej, została skorygowana o ok. 4 metry. Przesunięcie w stronę prawą (po zewnętrznej stronie uszkodzonej studni na działce nr 1032/3) było jedynym możliwym rozwiązaniem. Przewiert po stronie lewej (od wewnętrznej strony studni na działce nr 1032/3) był niemożliwy z uwagi na istniejącą sieć kanalizacji, pozostającą

w rzędnych kolizyjnych (kanalizacja sanitarna z rur fi 800mm) a nadto, ze względu na zbliżenie się do ul. [...], które uniemożliwiało wybudowanie komory nadawczej dla rurociągu z rur HDPE i ułożenie go do procesu instalacji w otworze. Wykonawca robót wyjaśnił, że usunięcie awarii metodą wykopu otwartego i wymiana wadliwej części sieci, z uwagi na głębokość jej lokalizacji były niemożliwe; zagrożenie osunięcia się ziemi i trwałego uszkodzenia sąsiednich domów mieszkalnych – pismo wykonawcy k. 73/1 akt adm. organu I inst.

Podnoszone przez skarżących tak w skardze, jak i w toku postępowania zarzuty, co do wadliwego odzwierciedlenia w dokumentacji powykonawczej przebiegu nowowykonanej części sieci nie są prawnie skuteczne. Wykonawca robót, podobnie jak i uczestnik postępowania – T., wielokrotnie wyjaśniali, że precyzyjne wskazanie przebiegu rurociągu nie jest możliwe z uwagi na technologie jego wykonania. Wykonanie prac metodą przewiertu, a nie metodą odkrywkową podyktowane było po pierwsze, brakiem zgody skarżących na wejście

w teren, a po drugie, wyborem najszybszej, najmniej inwazyjnej i najbezpieczniejszej technologii usunięcia awarii. Niezależnie od tego, czy faktycznie trasa nowego odcinka sieci przebiega tak, jak twierdzą skarżący, czy też tak, jak zostało to ujęte

w dokumentacji powykonawczej, Sąd przyjmuje, iż roboty zostały wykonane zgodnie z prawem.

Całość zgormadzonego w toku postępowania materiału dowodowego pozwala zasadnie twierdzić, że doszło do awarii sieci kanalizacji sanitarnej, wystąpiła nagła potrzeba zapobieżenia powstania dalszym, znacznym szkodom, wykonano roboty budowlane, które odpowiadają wymogom przewidzianym w przepisach prawa, zakres robót nie wykraczał poza konieczność wynikającą z potrzeby usunięcia awarii, wykonane roboty nie powodują zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź środowiska.

Przeprowadzone przez organy postępowanie uwzględniało stanowisko tutejszego Sądu, wyrażone w wyroku z dnia 16 marca 2016 roku, sygn. II SA/Rz 950/15. Wbrew twierdzeniom skarżących, Sąd wyraził wątpliwość, co do możliwości kwalifikacji wykonanych robót w kategoriach samowoli budowlanej (art. 48 Pbud). Jednocześnie Sąd nakazał organom uzupełnienie materiału dowodowego i jego należyte rozważenie. Wymogi te zostały spełnione. Sporządzono opinię techniczną, w której wyjaśniono zakres przeprowadzanych robót, wskazano argumenty za wyborem konkretnej technologii (metody), odniesiono się do prywatnych opinii sporządzonych na zlecenie skarżących.

Dokonując całościowej oceny argumentacji prezentowanej przez skarżących, Sąd stwierdza, iż sprowadza się ona do żądania usunięcia nowego odcinka sieci kanalizacji sanitarnej, zlokalizowanego na ich działce, z uwagi na to, iż jego wykonanie wymagało uprzedniego uzyskania pozwolenia na budowę. Skarżący nie zgodzili się na udostępnienie swojej nieruchomości w celu usunięcia awarii metodą odkrywkową, która pozwoliłaby wymienić wadliwą część sieci i tym samym utrzymać jej dotychczasową lokalizację. Co więcej, awaria sieci powstała w wyniku bezprawnego i wadliwego podłączenia do kolektora (studzienki) kanalizacji deszczowej z ich budynku mieszkalnego. Przyjmując, że skarżący nie wykonali przedmiotowego przyłącza, a w dniu nabycia przez nich nieruchomości wadliwy przyłącz już istniał, to i tak stwierdzić należy, że stosownie do postanowień przepisów rozdziału 6 Pbud, na skarżących spoczywał obowiązek utrzymywania obiektu budowlanego w stanie zgodności z prawem, ergo w tym i we właściwym stanie technicznym, włącznie z zachowaniem warunków użytkowych usuwania wód opadowych i opadów – art. 61 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 2 i ust. 1 pkt 2 lit. b Pbud. Skarżący nie zauważają, że wymiana wadliwego odcinka sieci i położenie nowego

w tym samym miejscu, nie była możliwa z uwagi na brak ich zgody oraz z przyczyn technologicznych – powodowało zagrożenie osunięcia ziemi i uszkodzenie sąsiednich budynków.

Skarżący mylą się jeszcze w jednym względzie. Przyjmując – na zasadzie hipotezy – że wykonane prace, polegające na usunięciu awarii, wymagały uprzedniego potwierdzenia ich zgodności z prawem, to w ocenie Sądu, istniałaby możliwość ich legalizacji. Zdaniem Sądu, a wbrew stanowisku skarżących, wykonane prace można byłoby zakwalifikować, jako przebudowę w rozumieniu art. 3 pkt 7a Pbud. Przepis ten za przebudowę uznaję roboty budowlane powodujące zmianę parametrów obiektu budowlanego, z wyłączeniem parametrów charakterystycznych. Parametrem charakterystycznym obiektu liniowego, zgodnie z art. 3 pkt 3a Pbud jest wyłącznie długość. Zmiana trasy istniejącego obiektu budowlanego nie musi zatem oznaczać modyfikacji jego parametru charakterystycznego. W konsekwencji przebudowa obiektu liniowego w postaci sieci kanalizacji sanitarnej, będzie wymagała zgłoszenia dokonanego w oparciu o art. 30 ust. 1 pkt 2 Pbud. Brak takiego zgłoszenia, pociągałby za sobą postępowanie prowadzone w trybie art. 50 ust. 1 pkt 1 Pbud. Wobec konieczności weryfikacji zgodności z prawem przeprowadzonych robót należałoby w trybie art. 50 ust. 3 Pbud zażądać ich inwentaryzacji, co wiązałoby się z pracami odkrywkowymi na działce skarżących. Jeżeli inwentaryzacja potwierdziłaby zgodność wykonanych prac z prawem, a to zostało przesądzone we wcześniejszej części niniejszego uzasadnienia, roboty budowlane zostałyby zalegalizowane.

Uwzględniając całość powyższego, Sąd podziela stanowisko organu II instancji, iż postępowanie stało się bezprzedmiotowe i jako takie podlegało umorzeniu. Z tego też względu na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd skargę oddalił.