Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 36/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, 77 par. 1, 80, 107 par. 3, 8
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 130a ust. 10, 10a, 10c, 10d
journal: Dz.U. 2021 poz 450
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Dudar, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant referent stażysta Natalia Paulina Kielak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie kosztów usunięcia samochodu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Starosty Z. z dnia [...] października 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.

Dyspozycją z [...] stycznia 2018 r. nr [...] wydaną przez Komendę Powiatową Policji w Z., nakazano usunięcie samochodu osobowego marki F., nr rej. [...], nr VIN [...] z ul. [...] w miejscowości R. Z dyspozycji wynika, że pojazd odebrano W. W. a przyczyną usunięcia pojazdu był brak obowiązkowego ubezpieczenia i brak uprawnień do kierowania pojazdem. Samochód został umieszczony na parkingu strzeżonym w miejscowości D.

Starosta Z., po uprzednim ustaleniu na podstawie karty informacyjnej pojazdu, że współwłaścicielami pojazdu są Z. i H. W., w piśmie z [...] marca 2018 r. wezwała ich do złożenia wyjaśnień w sprawie. Pismo doręczono w trybie doręczenia zastępczego. Następnie w piśmie z [...] kwietnia 2018 r. do złożenia wyjaśnień wezwano W. W. jako posiadacza pojazdu (pismo zostało skutecznie doręczone w dniu [...] kwietnia 2018 r.). W kolejnym piśmie z [...] maja 2018 r. powiadomiono W. W., że jeżeli w terminie 30 dni od dnia otrzymania przedmiotowego powiadomienia nie odbierze pojazdu z parkingu organ wystąpi do sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na przez powiatu. Powiadomienie zostało skutecznie doręczone w dniu [...] maja 2018 r.

Następnie w dniu [...] września 2018 r. Starosta Z. skierował do Sądu Rejonowego w Z. wniosek o orzeczenie przepadku pojazdu. Postanowieniem z [...] lipca 2020 r., [...], orzeczono przepadek przedmiotowego pojazdu na rzecz powiatu Z. Uprzednio postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r., [...], Sąd Rejonowy w Z. stwierdził, że spadek po Z. W. i H. W. nabyli synowie: R., R. i W. (po 1/3 udziału).

W dalszej kolejności w dniu [...] marca 2021 r. Starosta Z. zawiadomił R., R. i W. W. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie poniesienia przez nich kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i demontażem przedmiotowego pojazdu. Następnie poinformowała ich o zebraniu materiału dowodowego niezbędnego do wydania decyzji i prawie do wypowiedzenia się co do tego materiału. Z prawa tego skorzystali R. i R. W. Podali, że nie utrzymują kontaktu z bratem W. W., który jest osobą niepoczytalną przebywającą obecnie w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, wielokrotnie karanym za łamanie prawa i odbywającym kary w zakładzie karnym. Po śmierci rodziców, to on dysponował wyłącznie przedmiotowym pojazdem i przez cały okres od dyspozycji usunięcia pojazdu do złomowania nie wykonał żadnych czynności prowadzących do zminimalizowania kosztów przechowywania pojazdu. Do momentu wydania orzeczenia o przepadku urząd komunikował się tylko z Wojciechem, oni nie mieli świadomości o zaistniałej sytuacji. Stwierdzili, że tylko on powinien ponieść koszty. Wnieśli o umorzenie postępowania w stosunku do nich.

Decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2021 r. Starosta Z. nałożył na: W. W., R. W. i R. W. obowiązek zapłaty kwoty 39.821 zł, z tytułu kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i demontażem przedmiotowego pojazdu.

Z decyzją Starosty Z. nie zgodzili się R. W. oraz R. W. i wnieśli odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją nr SKO. [...] z [...] czerwca 2021 r. uchyliło w całości tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Rozpoznając sprawę ponownie, zgodnie z zaleceniem Kolegium, Starosta Z. w piśmie z [...] lipca 2021 r. zawiadomił W. W. o toczącym się postępowaniu (wszczętym z urzędu w dniu [...] marca 2021 r.) i wyznaczył stronie siedmiodniowy termin do zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Pismo doręczono W. W. w dniu [...] lipca 2021 r. Następnie w piśmie z [...] lipca 2021 r. Starosta Z. zawiadomił W. W., R. W. i R. W. o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do całości zebranego materiału dowodowego wyznaczając w tym celu siedmiodniowy termin liczony od daty doręczenia pisma.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Starosta Z. wydał decyzję nr [...] z [...] października 2021 r. zobowiązującą tym razem tylko W. W. do zapłaty kwoty 35.714 zł z tytułu kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i demontażem przedmiotowego samochodu osobowego (pkt 1 decyzji).

Z decyzja tą nie zgodził się W. W. i wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. W odwołaniu zwrócił się o umorzenie postępowania i wyjaśnił, że:

- gdy przebywał w Z., Z. W. (tuż przed śmiercią) przekazał H. W. udział, co do samochodu F.;

- ojciec zmarł [...] maja 2015 r. i skarżący nie miał nic wspólnego z tym pojazdem, jednocześnie ciągnik [...] został przekazany R. W.;

- po opuszczeniu Z. udał się do miejscowości M. i tam zastał ciągnik i samochód bez akumulatorów; R. W. w rozmowie telefonicznej wyjaśnił, że akumulatory zabrał jako niesprawne, a potem pod nieobecność skarżącego zabrał ciągnik [...] z posesji;

- matka chora leżała w szpitalu w Z., zmarła [...] grudnia 2016 r. i nie było żadnej dyskusji, co do samochodu F.;

- [...] kwietnia 2021 r. R. W. wykupił udział w zabudowaniach gospodarczych wraz z całą posesją, akta [...] Sądu Rejonowego w B., gdzie stwierdzona została upadłość odwołującego;

- z zebranych informacji odnośnie F. wynika, że nie był on jedynym spadkobiercą, nie użytkował go, gdyż był w B., R. i R., mieli taki sam udział i dostęp do tego samochodu. Poza tym każdy z nas miał swój samochód;

- odwołujący nie zgodził się na nakładanie tylko na niego kosztów całego postępowania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z [...] listopada 2021 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w pkt 1 i zobowiązało R. W., R. W. i W. W. do zapłaty kwoty 35.714 zł z tytułu kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i demontażem przedmiotowego samochodu osobowego, w pozostałej części utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w dniu [...] stycznia 2018 r. (data wydania dyspozycji o usunięciu pojazdu) właścicielami przedmiotowego samochodu byli: R. W. (w 1/3 części), R. W. (w 1/3 części) i W. W. (w 1/3 części) spadkobiercy Z. i H. W. W związku z tym koszty związane z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i demontażem tego samochodu ponoszą oni solidarnie. Starosta Z. wydając decyzję uznał, że jedynym zobowiązanym do poniesienia tych kosztów jest W. W.. W ocenie organu pierwszej instancji stanowisko to uzasadnia fakt, że R. W. (w piśmie z [...] kwietnia 2021 r.) oświadczył, że ,,(...) w/w pojazdem jako rzekomo jedyny spadkobierca poruszał się tylko W. W. (...)", natomiast R. W. (w piśmie z [...] kwietnia 2021 r.) oświadczył ,,(...) iż dopiero z wniosku Starosty o orzeczeniu przepadku pojazdu z dn. [...].05.2020 r. dowiedział się, że jest spadkobiercą w 1/3 tego auta, które uważał za bezwartościowe...)". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uznało, że ocena stanu faktycznego dokonana przez Starostę Z. jest błędna. Fakt, że tylko jeden ze współwłaścicieli korzystał z przedmiotowego pojazdu pozostaje bez wpływu na zmianę stanu prawnego powstałego z chwilą śmierci Z. i H. W., potwierdzonego postanowieniem stwierdzającym nabycie spadku. Dopiero po dokonaniu działu spadku, ewentualnie po zniesieniu współwłasności, w wyniku którego samochód osobowy marki F. przypadłby wyłącznie W. W., możliwe byłoby twierdzenie, że jest on jedynym właścicielem tego pojazdu, a co za tym idzie tylko jego obciążają koszty ustalone decyzją Starosty z [...] października 2021 r. Biorąc powyższe pod uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. zreformowało skarżoną decyzję w ten sposób, że skierowało ją do wszystkich współwłaścicieli przedmiotowego pojazdu tj. do R. W., R. W. i W. W..

Odnosząc się do żądania umorzenia postępowania zakończonego decyzją z [...] października 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło brak podstaw do uwzględnienia tego wniosku, albowiem w sprawie nie wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania.

Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniósł W. W. i zarzucił, że nie wręczono mu w dniu [...] stycznia 2018 r. powiadomienia, a po około dwóch tygodniach pokazał je policjant w komisariacie R. Zdaniem skarżącego nastąpiła przewlekłość postępowania, gdyż po terminie [...] kwietnia 2018 r. Starosta nie podjął żadnych środków. Starostwo nie uczestniczyło w sprawie, co znacznie wpłynęło na wysokość kosztów. Kolejnym terminem jest postanowienie z [...] kwietnia 2019 r. bez udziału Starostwa i dalsze naliczanie kosztów. Decyzja obarczona jest przewlekłością postepowania, gdyż powinno się zakończyć co najmniej w kwietniu 2018 r. lub w kwietniu 2019 r. Skarżący podniósł, że obecnie przebywa w szpitalu psychiatrycznym.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Organ nie podzielił stanowiska skarżącego, że w sprawie miała miejsce przewlekłość postępowania.

W piśmie procesowym z 4 kwietnia 2021 r., pełnomocnik ustanowiony z urzędu, uzupełnił i sprecyzował skargę złożoną przez skarżącego w ten sposób, że zarzucił naruszenie:

1. art. 130a ust. 10 i 10a ustawy, przez błędną wykładnię oraz art. 130a ust. 10d w zw. z art. 130a ust. 10h przez ich niezastosowanie, przez naliczenie opłaty za okres 1055 dni, w sytuacji gdy organ zaniechał ustalenia właścicieli przedmiotowego pojazdu, w sposób nieprawidłowy wezwał do usunięcia pojazdu, złożył wniosek o przepadek samochodu po 7 miesiącach od wydania dyspozycji, nie ustalając prawa własności skarżącego, co doprowadziło do przedłużenia przechowywania samochodu i bezpodstawnego naliczenia opłaty na kwotę aż 35.714 zł;

2. art. 77 § 1, art. 80, art. 81a § 1, art. 9 i art. 107 § 3 K.p.a. tj. zasady informowania stron, niewyczerpujące zebranie materiału w sprawie, brak ustalenia podstawowych okoliczności dotyczących właściciela pojazdu, tym samym pozostawienie wątpliwości co do własności pojazdu, co winno być rozpatrzone na korzyść strony, a także:

- nieustalenie właścicieli pojazdu, nie wysłano wezwania, a jedynie "Powiadomienie" do osoby, którą organ bezpodstawnie oznaczył jako "właściciela", przez co nie było formalnego wezwania do usunięcia samochodu, a samo powiadomienie było nieskuteczne i uniemożliwiło współwłaścicielom podjęcie działań zmierzających do odebrania pojazdu i zapobieżenia pojawieniu się kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i demontażem samochodu;

- nieustalenie, że niemożliwym jest, aby W. W. odebrał pojazd, albowiem po pierwsze nie miał i nie ma uprawnień do kierowania pojazdami, po drugie nie miał tytułu własności do pojazdu oraz w jego przeświadczeniu właścicielem pojazdu była inna osoba, po trzecie, stan zdrowia i sytuacja materialna nie pozwalała mu na odebranie samochodu, zatem nie był w stanie spełnić przesłanek z art. 130a ust. 7 ustawy.

3. art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. mającego istotny wpływ na wynik sprawy, przez ich niewłaściwe zastosowanie i nie wyjaśnienie zasadności i powodu przechowywania pojazdu od 26 stycznia 2018 przez okres aż 1055 dni;

4. niezastosowanie art. 12 K.p.a., tj. zasady szybkości postępowania i pominięcie, że organy administracyjne nie ustaliły właściciela pojazdu, co naraziło skarżącego na nieadekwatnie wysokie koszty;

5. art. 8 § 1 K.p.a., przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania właścicieli usuniętego pojazdu do władzy publicznej i obciążenie właścicieli pojazdu zawyżonymi kosztami związanymi z jego przechowaniem, co było powodem bezczynności i zaniechań organów;

6. pominięcie wniosku skarżącego o uwzględnienie jego bardzo trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, tym samym zaniechanie umorzenia naliczonych kosztów.

Wskazując na powyższe naruszenie pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ w dniu [...] stycznia 2018 r. wystosował powiadomienie (a nie wezwanie) o usunięciu samochodu marki F. o nr [...] na parking strzeżony, które podpisał W. W. (brak daty pokwitowania powiadomienia). Na ten dzień jednak W. W. nie czuł się właścicielem przedmiotowego samochodu, nie miał wiedzy, że przedmiotowy samochód wchodzi do masy spadkowej, w tym czasie też nie było przeprowadzone postępowanie spadkowe po rodzicach skarżącego oraz nie było sporządzonego spisu inwentarza, z którego wynikałoby co wchodzi w skład spadku. Organ dysponował dokumentami wskazującymi, że współwłaścicielami przedmiotowego samochodu są Z. W. i H. W.. Pomimo dysponowania dokumentacją o właścicielach pojazdu i braku jakiegokolwiek dokumentu uzasadniającego prawo własności skarżącego w sposób nieprawidłowy powiadomił go o konieczności odebrania pojazdu. W toku postępowania organ zwrócił się do skarżącego (pismo z [...] kwietnia 2018 r.) o przedstawienie wyjaśnień i tytułu własności do pojazdu. W. W. nie posiadał na tamten moment tytułu własności do samochodu. Nie miał też możliwości odebrania tego samochodu, bo nie figurował w dowodzie rejestracyjnym, nie legitymował się także innym dokumentem własności. Nie można także zarzucić skarżącemu, że nie wystąpił o stwierdzenie nabycia spadku, bo w jego świadomości przedmiotowy samochód nie wchodził w skład masy spadkowej. Nadto skarżący nie miał wówczas i właściwie nadal nie ma środków na uiszczanie opłat. Powyższe okoliczności, których organ nie ustalił, powinny doprowadzić do zastosowania art. 130a ust. 10c ustawy. Ewentualnie, również powyższe okoliczności, winny prowadzić organ albo do dołożenia należytej staranności w poszukiwaniu właścicieli samochodu (nie jest tym na pewno domniemanie wynikające z okoliczności użytkowania przez skarżącego samochodu w dniu zatrzymania), albo starosta winien złożyć wniosek o przepadek na podstawie art. 130a ust. 10d ustawy. Podniesiono, że w art. 130a ust. 10 ustawy, oznaczony jest termin 3 miesięcy od dnia usunięcia pojazdu na złożenie stosownego wniosku do sądu, natomiast wniosek taki został złożony dopiero we wrześniu 2018 r., tj. 7 miesięcy po umieszczeniu samochodu na parkingu strzeżonym, co doprowadziło do konieczności uiszczenia kosztów przechowywania samochodu bezpodstawnie przez dodatkowe 4 miesiące (koszt ok. 4.000 zł). Powyższego nie zmieni okoliczność, że organ podejmował próby znalezienia właściciela, albowiem i tak złożył do sądu wniosek o przepadek wskazując jako uczestnika postępowania W. W..

Organ wydający zaskarżoną decyzję dopuścił się także naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem w żadnym zakresie nie ustalił właścicieli pojazdu. Organ nie podjął żadnych czynności mających na celu po pierwsze ustalenie, czy właściciele wpisani do dowodu rejestracyjnego żyją. Jeżeli zostało ustalone, że nie żyją, to w pierwszej kolejności organ winien ustalić spadkobierców, a następnie wezwać ich do odebrania pojazdu. Te wszystkie czynności winny być przeprowadzone zgodnie z zasadą szybkości postępowania niezwłocznie. Tymczasem organ jedynie zwrócił się do Z. W. i H. W. (przesyłka wróciła jako nieodebrana) oraz do W. W.. W. W. nie mógł przedstawić dokumentów żądanych przez Starostwo, albowiem nie miał tytułu własności do samochodu, nie miał też wiedzy co do ówczesnego właściciela samochodu. Tymczasem organ nie podejmując żadnych dodatkowych działań zmierzających do ustalenia prawa własności zwróciło się do Sądu Rejonowego w Z. o orzeczenie przepadku pojazdu, wskazując jako uczestnika W. W.. W uzasadnieniu do przedmiotowego wniosku, Starosta nadmienił, że "Ponieważ Starostwo nie posiada informacji i dokumentów stojących w sprzeczności z twierdzeniami Policji, że właścicielem pojazdu jest W. W. należy przyjąć, że nastąpiły zmiany właściciela przedmiotowego pojazdu, w efekcie których stał się on własnością W. W.". Z powyższego wynika, że w żadnym zakresie Starostwo nie zweryfikowało kto jest właścicielem pojazdu, a przyjęło jedynie domniemanie prawdziwości twierdzeń policji, która również nie dysponowała żadnym dokumentem, który potwierdziłby prawo własności W. W. do samochodu.

Powyższe okoliczności mają zasadnicze znaczenie, albowiem nie ustalenie właścicieli pojazdu skutkowało tym, że wezwanie do usunięcia samochodu było nieskuteczne i uniemożliwiło współwłaścicielom podjęcie działań zmierzających do odebrania pojazdu i zapobieżenia pojawieniu się kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i demontażem samochodu.

Zdaniem pełnomocnika opłata nie powinna być w ogóle naliczona. Niemniej, jeżeli sąd dojdzie do przekonania, że winna być naliczona, to co najwyżej od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po Zygmuncie i H. W. tj. od [...] czerwca 2019 r. do dnia uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z [...] lipca 2020 r., tj. do [...].08.2020 r., tj. 440 dni x 33 zł = 14.520 zł. Zarzucono, że pomiędzy datą [...] stycznia 2018 r. (czwartek) a datą [...] sierpnia 2020 r. (czwartek) jest 952 dni, co przy przyjęciu maksymalnej stawki za dobę przechowywania samochodu - 33 zł, przedstawia kwotę 31.416 zł, a nie kwotę 34.928,00 zł (1058 dni?). Końcowo zarzucono, że organ nie rozpatrzył wniosku skarżącego o umorzenie kosztów, który uzasadniony był brakiem środków i przeprowadzonym wobec niego postępowaniem upadłościowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. zobowiązująca R., R. i W. W. do zapłaty kwoty 35.714 zł z tytułu kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i demontażem samochodu osobowego marki F., nr rej. [...]. Decyzją tą zreformowano decyzję Starosty Z. z [...] października 2021 r. w zakresie podmiotów zobowiązanych do uiszczenia tej opłaty, tj. skierowano ją do wszystkich współwłaścicieli przedmiotowego pojazdu a nie tylko do W. W..

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 450 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa).

Zgodnie z art. 130a ust. 10h ustawy, koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta. W przepisie tym jest mowa o naliczeniu kosztów od momentu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu do zakończenia postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że określenie "zakończenie postępowania" odnosi się do postępowania o stwierdzenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu. Z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu cywilnego o przepadku właścicielem pojazdu staje się bowiem powiat i nie ma już podstaw do obciążania kosztami osoby nie będącej już właścicielem pojazdu (vide: wyrok NSA z 6 kwietnia 2017 r., I OSK 1959/15, pub. CBOSA).

Stosownie do art. 130a ust. 10 ustawy, starosta w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi, w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2, występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia. Powiadomienie zawiera pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu. Starosta występuje z wnioskiem, o którym mowa w ust. 10, nie wcześniej niż przed upływem 30 dni od dnia powiadomienia (art.130a ust. 10a ustawy). Przepisu ust. 10 nie stosuje się, gdy okoliczności wskazują, że nieodebranie pojazdu nastąpiło z przyczyn niezależnych od właściciela lub osoby uprawnionej (art. 130a ust. 10c ustawy). Przepis ust. 10 stosuje się odpowiednio, gdy w terminie 4 miesięcy od dnia usunięcia pojazdu nie został ustalony jego właściciel lub osoba uprawniona do jego odbioru, mimo że w jej poszukiwaniu dołożono należytej staranności (art. 130a ust. 10d ustawy).

Należy w tym miejscu zauważyć, że art. 130a ust. 10 ustawy, w brzmieniu powołanym wyżej, obowiązuje od dnia 4 września 2010 r. Z uzasadnienia projektu (druk sejmowy nr VI.2816) do ustawy z 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 1010, nr 152 poz. 1018), mocą której - art. 1 pkt 10 lit. j - znowelizowano omawiany przepis, wynika, że: "W projektowanej zmianie brzmienia art. 130a ust. 10 ustawy określono, że w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi starosta występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli pojazd nie został odebrany przez osobę uprawnioną w terminie 3 miesięcy od dnia usunięcia. Sąd będzie orzekał o przepadku pojazdu w trybie postępowania cywilnego w postępowaniu nieprocesowym. Skrócenie okresu z dotychczasowych 6 do 3 miesięcy zostało spowodowane doświadczeniami resortu finansów, z których wynika, że tak długi okres generuje zbędne koszty, które na ogół przewyższają wartość przechowywanych pojazdów. Okres 3 miesięcy wydaje się być wystarczający, bowiem z mocy projektowanych przepisów przed wydaniem orzeczenia o przepadku pojazdu sąd będzie zobligowany zbadać, czy zostały spełnione ku temu wszystkie przesłanki, a w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dopiero po spełnieniu tych przesłanek będzie mógł orzec przepadek pojazdu".

W kontekście wprowadzonej zmiany terminu, po którym starosta występuje do sądu powszechnego z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu (art. 130a ust. 10 ustawy), dodatkowo uwzględniając regulacje zawarte w przywołanych wyżej przepisach art. 130a ust. 10c i ust. 10d ustawy, a także w świetle art. 130a ust. 10a ustawy, określającego termin, który ustawodawca ustanowił jako wystarczający na reakcję właściciela pojazdu (lub osoby uprawnionej do jego odbioru) na odebranie pojazdu z parkingu strzeżonego, w ocenie sądu, właściciela pojazdu powinny obciążać tylko koszty uzasadnione, a więc takie, które są normalnym skutkiem jego niewłaściwego zachowania, a nie takie, które są wynikiem zaniechań czy bezczynności organu administracji (vide: wyrok WSA w Łodzi z 29 czerwca 2017 r., III SA/Łd 389/17; wyrok WSA w Olsztynie z 29 listopada 2017 r., II SA/Ol 753/17, pub. CBOSA). Przechowywanie pojazdu na parkingu strzeżonym generuje bowiem koszty i jest rzeczą zrozumiałą, że organ powinien podjąć działania, aby je maksymalnie zminimalizować. Powinien zatem wystąpić z wnioskiem, o którym mowa w art.130a ust. 10 ustawy w miarę rozsądnym terminie. Jak trafnie uzasadnił WSA w Olsztynie powołany wyżej wyroku, naruszenie przez administrację jej powinności sprawnego prowadzenia postępowania nie może powodować negatywnych skutków dla strony. Zasada ta znajduje normatywne zakotwiczenie w art. 2 Konstytucji. Naruszałoby standardy rzetelności prawa, gdyby ocenę zachowania administracji oprzeć na założeniu, iż ryzyko zaniedbań, błędów czy opieszałości administracji należy umiejscowić w sferze interesów i praw stron postępowania (E. Łętowska, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2003 r., V SA 1131/02, OSP 2003/7-9/93). Termin na złożenie przez starostę wniosku o orzeczenie przepadku pojazdu nie powinien być nadmiernie wydłużony. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych (vide: wyrok WSA w Łodzi z 29 czerwca 2017 r., III SA/Łd 389/17, pub. CBOSA), nie może być bowiem tak, że organ nie robi nic przez długi okres i dopiero po wielu miesiącach występuje do sądu cywilnego, a następnie obciąża kosztami właściciela za cały okres przechowywania pojazdu do czasu uprawomocnienia się orzeczenia sądowego. W ten sposób poprzez swoją bezczynność i zaniechania organ generuje powstanie kosztów, którymi w całości obciąża się właściciela pojazdu.

Prawidłowa interpretacja przepisu art. 130a ust. 10h ustawy, powinna prowadzić do wniosku, że do kosztów związanych z przechowywaniem pojazdu powstałych od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, obciążających właściciela tego pojazdu nie można zaliczyć takich kosztów, które spowodowane były zaniechaniem dokonania stosownych czynności przez organ administracji. Właściciel pojazdu (osoba uprawniona do odbioru pojazdu) nie może, w ocenie sądu, ponosić negatywnych konsekwencji związanych z opieszałością, czy brakiem wymaganej staranności organu w procedurze, której konsekwencje wskazane są w art. 130a ust. 10h ustawy.

W ocenie sądu, organy administracji orzekające w niniejszej sprawie nie wyjaśniły w sposób wystarczający, czy koszty, którymi zostały obciążone strony postępowania, są kosztami uzasadnionymi. Zdaniem sądu nie wszystkie czynności Starosty podejmowane były bez zbędnej zwłoki z zachowaniem należytej staranności.

Z okoliczności faktycznych sprawy niniejszej wynika, że dyspozycję nakazania usunięcia przedmiotowego pojazdu wydano w dniu [...] stycznia 2018 r. Organ pierwszej instancji ograniczył swoje postępowanie tylko do wezwania w piśmie z [...] marca 2018 r. (wystosowanego 2 miesiące po usunięciu pojazdu) do złożenia wyjaśnień przez H. i Z. W. Zostali oni ustaleni jako współwłaściciele przedmiotowego pojazdu na podstawie karty pojazdu. Pomimo tego, że przesyłka po dwukrotnym awizowaniu została zwrócona do organu, organ nie ustalił czy adresaci żyją. Następnie po upływie kolejnego miesiąca wezwanie wysłano do skarżącego W. W., jako posiadacza pojazdu. Były to jedyne czynności organu mające na celu ustalenie właściciela pojazdu.

Jak wynika to z art. 130a ust 10e ustawy, w sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Zatem prawidłowość powiadomienia właściciela pojazdu lub osoby uprawnionej do jego odbioru bada sąd powszechny, rozpoznając sprawę o przepadek pojazdu. Niemniej jednak warunkiem złożenia wniosku o orzeczenie przepadku, a następnie wydania orzeczenia o przepadku na rzecz powiatu usuniętego z drogi pojazdu jest prawidłowe powiadomienie właściciela pojazdu (osoby uprawnionej do jego odbioru) o skutkach nieodebrania pojazdu z parkingu strzeżonego, ewentualnie wykazania przez organ należytej staranności w poszukiwaniu osoby uprawnionej do odbioru pojazdu. Właściciel pojazdu (osoba uprawniona do odbioru pojazdu) nie może, jak już wskazano powyżej, ponosić negatywnych konsekwencji związanych z opieszałością czy brakiem wymaganej staranności organu w powyższym zakresie.

Organ pierwszej instancji, ostatecznie bez prawidłowego powiadomienia właściciela pojazdu, w dniu [...] września 2018 r. (7 miesięcy od usunięcia pojazdu) skierował wniosek do sądu o orzeczenie jego przepadku, wskazując jako uczestnika postępowania tylko W. W.. W uzasadnieniu wniosku zawarto sformułowanie: "Ponieważ Starostwo nie posiada informacji i dokumentów stojących w sprzeczności z twierdzeniem Policji, że właścicielem pojazdu jest W. W. należy przyjąć, że nastąpiły zmiany właściciela przedmiotowego pojazdu, w efekcie których stał się on własnością W. W.". Jak słusznie podnosi pełnomocnik skarżącego sformułowanie to świadczy o tym, że organ w żaden sposób nie zweryfikował kto jest właścicielem pojazdu. Dopiero w trakcie postępowania o przepadek ustalono następców prawnych poprzednich współwłaścicieli tego pojazdu H. i Z. W. Postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. (postanowienie prawomocne od [...] czerwca 2019 r.) stwierdzono, że spadek po nich nabyli R., R. i W. W.(po 1/3) i to oni byli współwłaścicielami pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu. Przepadek pojazdu orzeczono postanowieniem z [...] lipca 2020 r. (postanowienie prawomocne od [...] sierpnia 2020 r.).

Widoczne są tu zatem długie odstępy czasu, które powodowały naliczenie kosztów. W żaden sposób nie wykazano, by ww. odstępy czasowe były uzasadnione w jakikolwiek sposób i że dochowano należytej staranności w prowadzeniu procedury likwidacji pojazdu. Z uzasadnienia decyzji nie wynika z jakich powodów dopiero od marca 2018 r. kierowano powiadomienia o usunięciu pojazdu na parking strzeżony, skoro dyspozycja jego usunięcia dokonana została w styczniu 2018 r. Jak również brak jest ustaleń faktycznych poczynionych przed wydaniem zaskarżonej decyzji co do przyczyn, z powodu których Starosta dopiero we wrześniu wystąpił do sądu o orzeczenie przepadku pojazdu. Zdaniem sądu orzekającego w niniejszej sprawie, co wynika z podniesionych wyżej okoliczności faktycznych, nie wszystkie czynności podejmowane w toku postępowania przez Starostę od usunięcia pojazdu na parking strzeżony w styczniu 2018 r. do sformułowania wniosku o orzeczenie przepadku pojazdu podejmowane były bez zbędnej zwłoki. W ocenie sądu, organy administracji orzekające w niniejszej sprawie nie wyjaśniły w sposób wystarczający, czy koszty, którymi zostały obciążone strony, są kosztami uzasadnionymi. Dopiero bowiem wyjaśnienie tych okoliczności pozwala na dokonanie oceny, czy koszty przechowywania spornego pojazdu można uznać za uzasadnione i obciążyć nimi strony postępowania. Organy nie wyjaśniły zatem dokładnie stanu faktycznego w sprawie, ani w sposób wyczerpujący nie zebrały i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego, co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., a które to naruszenia mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Organy w konsekwencji dopuściły się także naruszenia zasady prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.), skoro obciążyły kosztami związanymi z usunięciem i przechowywaniem przedmiotowego pojazdu za cały okres od [...] stycznia 2018 r. do [...] sierpnia 2020 r. Ponownie rozpoznając sprawę, organy zobowiązane będą rozważyć kwestię wysokości kosztów przechowywania usuniętego pojazdu w kontekście prawidłowych terminów podejmowania czynności w przypadku usunięcia pojazdu, oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej. Odniosą się przy tym, do okoliczności podnoszonej przez pełnomocnika a dotyczącej tego, że według jego wyliczeń pomiędzy datą [...] stycznia 2018 r. (czwartek) a datą [...] sierpnia 2020 r. (czwartek) jest 952 dnia nie 1058 dni. Nadto organy wskażą konkretnie jakie stawki na podstawie jakich uchwał zastosowano w danym okresie. Z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika ogólnie, że wysokość opłaty ustalono zgodnie z uchwałą nr [...] z [...] września 2019 r. Rady Powiatu Z., uchwałą nr [...] z [...] września 2020 r., nr [...] z [...] października 2018 r., która została uchylona wyrokiem WSA z 21 marca 2019 r. Tymczasem jak podnosił organ odwoławczy w decyzji kasacyjnej stawka dzienna za przechowywanie pojazdu po dniu [...] stycznia 2018 r. ulegała zmianie. Na przykład zgodnie z uchwałą Rady Powiatu Z. z [...] października 2018 r. wynosiła 40 zł, a zgodnie z uchwałą z [...] października 2019 r. 37 zł.

Wszystkie te uchybienia stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.).