Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 768/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2009-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1 , art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 104 par.1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Zbigniew Czarnik Sędziowie NSA Ryszard Bryk /spr./ SO (del.) Tomasz Smoleń Protokolant Anna Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 17 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi PKP S.A. Oddział [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość która z mocy prawa stała się własnością Skarbu Państwa I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej PKP S.A. Oddział [...] kwotę 391 zł /słownie: trzysta dziewięćdziesiąt jeden złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 768/09

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania Polskich Kolei Państwowych S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K.od decyzji Starosty z dnia [...]r. nr [...] ustalającej na rzecz E.C. odszkodowanie w kwocie 3 757,50 zł z tytułu nabycia przez Skarb Państwa z dniem 1 czerwca 2003r. z mocy prawa, własności nieruchomości położonej w miejscowości N., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 339/5 o pow. 0,0435 ha, wchodzącej w skład linii kolejowej nr 91 K.-M. oraz zobowiązującej PKP S.A. do wypłaty ustalonego odszkodowania postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 kpa.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że w dniu [...]r E.C. jako spadkobierczyni właściciela nieruchomości, której własność zgodnie z art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) przeszła na rzecz Skarbu Państwa wystąpiła do PKP S.A. z wnioskiem o odszkodowanie z tytułu utraty prawa własności do tej nieruchomości. Wniosek ten nie został przez PKP S.A. przekazany do Starosty w celu rozpoznania. Wnioskodawczyni została poinformowana, że w wyniku wniosku PKP S.A. z dnia [...]r. Wojewoda wszczął postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nabycia z dniem 1 czerwca 2003r. przez Skarb Państwa prawa własności działki nr 339/5, położonej w N. oraz stwierdzenia nabycia z tym dniem przez PKP S.A. prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości. Dodatkowo poinformowano E.C. o tym, że odszkodowanie za nabycie własności gruntu przez Skarb Państwa będzie ustalone i wypłacone przez PKP S.A. po wydaniu przez Wojewodę decyzji w przedmiocie przejścia prawa własności tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony do Starosty. Z uwagi na to, że zawarte w tym piśmie pouczenie nie określało terminu złożenia wniosku o odszkodowanie oraz informowało o tym, że wniosek o odszkodowanie należy złożyć do Starosty po wydaniu przez Wojewodę decyzji o stwierdzeniu nabycia własności tego gruntu przez Skarb Państwa organ I instancji uznał, że wniosek E.C. z dnia [...]r z jakim wystąpiła ona do PKP S.A. o wypłatę odszkodowania został złożony prawidłowo.

W czasie postępowania przed Starostą E.C. dołączyła notarialne pełnomocnictwo sporządzone w dniu 25 lutego 2008r. upoważniające ją do występowania w imieniu jej siostry M.L. między innymi we wszystkich sprawach majątkowych przed organami administracji publicznej. Z uwagi na to, że pełnomocnictwo to zostało sporządzone po upływie okresu wyznaczonego do składania wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowań za nieruchomość, których własność przeszła z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 37a w.w. ustawy, a E.C. nie zgłosiła, że działa również w imieniu swojej siostry Starosta decyzją z dnia [...]r. wydał odrębną decyzję nr [...], w której stwierdził, że M.L. nie przysługuje roszczenie o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość bo w jej przypadku wniosek o odszkodowanie został złożony po upływie ustawowego terminu tj. po dniu 31 grudnia 2007r. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu [...]r.

W wyniku tak przeprowadzonego postępowania Starosta decyzją z dnia [...]r. ustalił odszkodowanie z tytułu przejścia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003r. na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w miejscowości N., oznaczonej jako działka nr 339/5, wchodzącej w skład linii kolejowej nr 91 K.-M., stanowiącej do tego dnia własność S.C., oraz zobowiązał Polskie Koleje Państwowe S.A. do wypłaty 1/2 części ustalonego odszkodowania na rzecz E.C. (spadkobierczyni S.C.) w terminie 14 dni od dnia w którym decyzja stanie się ostateczna.

Odwołanie od tej decyzji wniosła PKP S.A. zarzucając, że postępowanie było prowadzone bez wniosku strony uprawnionej. W ocenie odwołującego się za taki wniosek nie można uznać pisma z dnia 12 października 2007r. E.C bo nie został on skierowany do organu administracji publicznej lecz do PKP S.A.

Podkreślono, że PKP S.A. nie jest organem administracyjnym a jedynie spółką akcyjną a dodatkowo pismo z dnia [...] nie spełnia wymogów podania z art. 63 § 2 kpa, zaś z jego treści wynika, że dotyczy ono zagadnień regulowanych przepisami kodeksu cywilnego. Organ I instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe z uwagi na to, że wnioskodawczyni nie domagała się wszczęcia jakiegokolwiek postępowania związanego z wypłatą na jej rzecz odszkodowania z art. 37a ust. 7 cyt. ustawy.

Dodatkowo PKP S.A. wskazało, że nie należy do jej obowiązków pouczanie E.C. o jej prawach i sposobie dochodzenia odszkodowania bo nie jest organem administracji publicznej i nie działa w oparciu o kpa lecz działają na podstawie kodeksu spółek handlowych. Wskazał, że sprawa została już rozstrzygnięta inną decyzją administracyjną i wydanie nowej decyzji w tej sprawie powinno skutkować stwierdzeniem jej nieważności. Odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Wojewoda po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że Starosta ustalił odszkodowanie za nieruchomość, która była własnością S.C. i stała się z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003r. Skarbu Państwa na podstawie art. 37 a ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.). Okoliczność tą potwierdza decyzja Wojewody z dnia [...]r. nr [...].

W dniu [...]r. zmarł poprzedni właściciel nieruchomości i spadek po nim nabyły córki: E.C. i M.L. po 1/2 części każda z nich. Fakt ten wynika z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia [...]r. sygn. akt I Ns 475/04.

Organ II instancji przytoczył treść art. 37 a ust. 7 w.w. ustawy zgodnie z którym odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu, określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od 1 czerwca 2003r. do 31 grudnia 2007r.. po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje gdy grunt o którym mowa w ust. 1 tego przepisu, pozostawał do dnia 31 maja 2003r. w posiadaniu samoistnym PKP S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

W przedmiotowej sprawie podstawowym zagadnieniem było ustalenie czy pismo E.C. z dnia 12 października 2007r. jest wnioskiem o którym mowa w art. 37a ust. 7 w.w. ustawy. Zdaniem Wojewody pismo to spełnia wymogi wniosku o ustalenie odszkodowania za przejście prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Okoliczność tą potwierdza pismo jakie w odpowiedzi na wniosek wystosowało PKP S.A., gdzie zawarty był tryb postępowania w jakim jej żądanie miało być załatwione. Podnoszone przez PKP S.A. w odwołaniu, że treść pisma E.C. była niezrozumiała i, że nie zgłaszała ona żadnego żądania jest w sprzeczności z odpowiedzią jaką udzieliło wnioskodawczyni PKP S.A. w tej sprawie.

Wojewoda wskazał, że w chwili gdy przekazał rzeczony wniosek do Starosty celem rozpatrzenia był już on doprecyzowany przez pełnomocnika wnioskodawczyni. W piśmie z dnia[...] . pełnomocnik zgłosił swój udział w sprawie prowadzonej z wniosku PKP S.A. w przedmiocie nabycia z dniem 1 czerwca 2003r. przez Skarb Państwa z mocy prawa za odszkodowaniem własności działki nr 339/5 położonej w N. a zajętej pod linię kolejową nr 91 K.-M. oraz, że E.C. roszczenie odszkodowawcze w tej sprawie skierowała już do PKP SA, które to pismo zostało dołączone do akt sprawy.

Organ II instancji naprowadził, że o charakterze pisma strony przesądza ocena intencji strony dokonana w oparciu o całokształt podniesionych okoliczności. Z zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, art. 8, art. 9 i 10 kpa wynika, że w sytuacji gdy są jakiekolwiek wątpliwości co do treści wniosku strony w szczególności co do zawartych w nim żądań organ ma obowiązek zwrócić się do wnioskodawcy aby ten sprecyzował swoje żądania. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że E.C. sprecyzowała swoje żądanie.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Wojewoda uznał je za niezasadne. Pogląd, że wniosek o odszkodowanie E.C. został złożony z uchybieniem terminu jest niesłuszny bo wniosek ten wpłynął od do PKP S.A. w dniu [...]r. a więc z zachowaniem terminu. Ponadto z art. 37a ust. 7 w.w. ustawy nie wynika do kogo strona uprawniona powinna kierować wniosek o odszkodowanie. Natomiast to, że organem właściwym w tych sprawach jest starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej wynika pośrednio z zapisu, że odszkodowanie z tego tytułu są ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości. Obowiązujące przepisy dotyczące ustalania i wypłacania odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości strona może nie znać i dlatego mogła taki wniosek skierować bezpośrednio do podmiotu, który wypłaca takie odszkodowanie, a więc do PKP S.A. Z uwagi na to, że PKP S.A. nie pouczyło wnioskodawczyni w sposób precyzyjny o sposobie i terminie w jakim należało go złożyć to wniosek E.C. z dnia 12 października 2007r. należało uznać za złożony prawidłowo.

Twierdzenia odwołującego, że sprawa ta została dwukrotnie rozstrzygnięta nie zasługują na uwzględnienie. Decyzja Starosty z dnia [...]r. dotyczyła tylko kwestii samego roszczenia odszkodowawczego, które nie przysługuje M.L. Zaś zaskarżona decyzja dotyczy kwestii związanych z ustaleniem i wypłatą odszkodowania E.C.

Skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniósł PKP S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. reprezentowany przez radcę prawnego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z decyzją ją poprzedzającą oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 37a ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.)w zw. z art. 61 § 1 i 3 kpa oraz art. 65 § 2 kpa poprzez bezpodstawne przyjęcie, że wniosek o przyznanie odszkodowania został złożony przez E.C. w terminie. Uzasadniając ten zarzut skarżący podał, że postępowanie w sprawie o przyznanie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości w myśl art. 37a ust. 7 cyt. ustawy jest wszczynane na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, przy tym złożonym w okresie od 1.06.2003r. do 31.12.2007r. a po tym terminie uprawnienia do odszkodowania wygasa, zaś datą złożenia wniosku jest data jego wpływu do właściwego organu administracji - art. 61 § 3 kpa. E.C. swój wniosek złożyła w dniu[...]. (data wpływu) nie wskazując wyraźnie że domaga się odszkodowania na podstawie art. 37 a cyt. ustawy. Zgodnie z art. 63 § 2 kpa pismo wnoszone do organu administracji powinno spełniać minimalne wymogi i są to określenie adresata, jego adresu oraz określenie żądania. Żadnego z tych wymogów nie spełnia pismo E.C. Dodatkowo z art. 37 a ust. 7 cyt. ustawy wynika, ze odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu określonego w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, czyli właściwym organem zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603) był właściwy miejscowo Starosta.

Podkreślono, że PKP S.A. jest spółką prawa handlowego i w obrocie administracyjnoprawnym może występować tylko jako petent a nie organ o uprawnieniach władczych i dlatego pismo E.C. nie można potraktować jako złożonego do organu administracji publicznej. Adresat wniosku nie był organem administracji do którego obowiązków, należałoby przekazywanie złożonego pisma i pouczanie o przysługujących prawach i trybie dochodzenia odszkodowania - art. 5 § 1 pkt 3 kpa w zw. z art. 65 kpa., dlatego też nie można uznać, że wniosek o odszkodowanie został złożony z zachowaniem terminu.

Skarżący wskazał, że w sprawie nie wystąpiły żadne okoliczności które usprawiedliwiałyby spóźniony wniosek. Przerzucanie na PKP S.A. obowiązku działania w charakterze doradcy prawnego wnioskującej nie ma oparcia w przepisach. Nawet jeśli jak przyjął Wojewoda wniosek o odszkodowanie został doprecyzowany i spełniał wymogi kpa przed przekazaniem go Staroście do rozpoznania w dniu [...]. to i tak najwcześniejszą datą jego złożenia może być dzień 21.02.2008r., a więc data wystąpienia pełnomocnika wnioskującej do postępowania i podjęte przez niego dalsze czynności w sprawie. Termin z art. 37 a cyt. ustawy nie został dochowany bo dopiero na etapie postępowania przed organem administracji publicznej- Wojewodą można mówić, że wniosek został skierowany do podmiotu administracji publicznej w odniesieniu do którego data złożenia może mieć prawne znaczenie - art. 65 § 2 kpa.

Kolejny zarzut skargi wskazuje na naruszenie art. 37a ust 1 cyt. ustawy w zw. z art. 104 § 1 kpa. Skarżący wskazał, ze zgodnie z art. 37a ust. 7 cyt. ustawy odszkodowanie za nieruchomość nabytą z mocy prawa przez Skarb Państwa na podstawie ust. 1 będzie ustalane za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003r. do dnia 31 grudnia 2007r. po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje, zaś przepisy o odszkodowaniach są zawarte w art. 128-135 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Decyzją z dnia [....]r. Starosta P. odmówił przyznania odszkodowania za wywłaszczona nieruchomości - działkę nr 339/5 położoną w N. dla następcy prawnego S.C.- M.L. z uwagi na przekroczenie terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie. Decyzja ta stała się ostateczna. Następnie decyzją z dnia [...]r. Starosta przyznał E.C. prawo do odszkodowania za w.w. nieruchomość w 1/2 części. Z uwagi na to, że ograny administracji dwukrotnie rozstrzygały w tej samej sprawie przez wydanie decyzji pełnomocnik skarżącego już w odwołaniu od decyzji I instancji zwrócił na to uwagę. Wojewoda odnosząc się do tego zarzutu wskazał, że decyzja z dnia [...]r. rozstrzygała kwestię samego "roszczenia odszkodowawczego" w odniesieniu do M.L., podczas gdy decyzja z dnia[...]. kwestie "związane z ustaleniem i wypłata odszkodowania". W ocenie skarżącego pogląd Wojewody jest sprzeczny z obowiązującymi przepisami. Obie decyzje dotyczą tego samego przedmiotu, a więc prawa do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa, zakres przedmiotowy decyzji z dnia [...] dotyczył też kwestii roszczenia odszkodowawczego czyli samego prawa do domagania się przyznania odszkodowania. W sytuacji gdy organ odmawia stronie takiego prawa, nie orzeka co do "ustalenia i wypłaty odszkodowania". Tym samym, decyzje te zostały wydane w tej samej sprawie i dotyczą tego samego przedmiotu co oznacza, że zgodnie z art. 104 § 1 powinny być rozstrzygnięte jedną decyzją.

W ocenie skarżącego nie można potraktować w.w. decyzji jako decyzji częściowych, których dopuszczalność wydawania przewidywałby art. 104 § 2 kpa, bo przedmiot postępowania administracyjnego tj. prawo do odszkodowania nie dawał podstaw do uznania, że samo występowanie w sprawie kilku podmiotów, generuje osobną sprawę administracyjną. Organy wadliwie przeprowadziły postępowanie o odszkodowanie i rozstrzygnęły w tej samej sprawie dwiema decyzjami. Krąg podmiotów, które mogłyby żądać odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość a więc miały czynna legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym został określony w art. 37a ust. 7 cyt. ustawy w sposób precyzyjny. Taką legitymacje ma dotychczasowy właściciel wywłaszczonej nieruchomości lecz nie zostało wyraźnie wskazane, że prawo to ma też następca prawny dotychczasowego właściciela.

Roszczenie odszkodowawcze ma charakter cywilnoprawny i niezależnie od podstaw jego powstania należy uznać, że jest ono dziedziczne. Postanowieniem Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny sygn. akt I NS 475/04 następcami prawnymi po dotychczasowym właścicielu nieruchomości pod tytułem ogólnym zostały M.L. i E.C. w udziałach po 1/2 części, zatem w sprawie prawo do odszkodowania przysługiwało osobom współuprawnionym i zastosowanie powinny mieć przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych tj. art. 195-221 kodeksu cywilnego, a także zasady dotyczące reprezentacji poszczególnych współwłaścicieli i charakteru podejmowanych przez nich czynności. Z uwagi na to, że roszczenie ma charakter cywilny, a jego przedmiotem jest suma pieniężna, nie oznacza, że prawo do składania wniosku o odszkodowanie przysługuje każdemu ze współwłaścicieli z osobna. Skarżący zaznaczył, że decyzja w przedmiocie wywłaszczenia dotyczy zawsze jednego przedmiotu- całej nieruchomości jako geodezyjnie wyodrębnionej części gruntu a jej stronami są wszyscy współwłaściciele mimo, że przysługują im ułamkowe części w prawie własności nieruchomości. Dlatego też wniosek o wypłatę odszkodowania za utraconą nieruchomość mógł być złożony tylko za zgodą wszystkich następców prawnych S.C. Brak wniosku którejkolwiek z osób uprawnionych do złożenia takiego żądania powinien Stanowic negatywna przesłankę do orzekania o odszkodowaniu.

Orzekanie o odszkodowaniu na rzecz tylko jednego współwłaściciela bez udziału w postępowaniu o zgody na to pozostałych osób współwłaścicieli powoduje, że decyzja taka rażąco narusza prawo - art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

E.C. działała w sprawie osobiście oraz jako pełnomocnik M.L., lecz wniosek o odszkodowanie dla niej złożyła dopiero w dniu[...]. Skarżący wskazał, ze są wątpliwości czy wniosek o odszkodowanie złożony tylko przez jedną z osób uprawnionych nie stanowi realizacji czynności zachowawczych z art. 209 kc, zmierzających do zachowania i ochrony wspólnego prawa bez konieczności uzyskiwania zgody większości. W sytuacji przyjęcia takiej koncepcji za słuszną, to należy stwierdzić, że późniejsza decyzja Starosty z dnia [...]r. została wydana z rażącą obrazą prawa.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd skargę uwzględnił, lecz z innych przyczyn niż w niej podniesionych.

Na wstępie należy nawiązać do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm./, z którego wynika, że wojewódzki sąd administracyjny /sąd I instancji/ kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem. Z powołanej funkcji sądu jednocześnie wynika, że przy tej kontroli bierze z reguły pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Zakres kontroli sądowej określa m. innymi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm./, zwanej dalej skrótem: p.p.s.a., który stanowi, że sąd I instancji jest związany granicami sprawy, ale nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, to zaś znaczy, że kontroluje zaskarżony akt administracyjny pod względem zgodności z prawem w całości, czyli uwzględnia naruszenia prawa, o jakich nie wspomniano w skardze, wszakże pod warunkiem, że miały wpływ na wynik sprawy, zaś w przypadku naruszenia prawa procesowego jeżeli ten wpływ na wynik sprawy był istotny.

Stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd I instancji wydaje wyrok na podstawie akt sprawy administracyjnej i sądowej.

Stan faktyczny sprawy jest następujący:

Działka nr 339/5 o pow. 0,0435 ha, położona w miejscowości N., stanowiła własność S.C., który zmarł w dniu 10.11.2003 r.

Spadek po nim, na podstawie ustawy, nabyły po połowie córki E.C. i M.L. /postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia [...]r., sygn. akt I Ns 475/04/.

Ostateczną decyzją z dnia [...]r., Nr[...], Wojewoda na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8.09.2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" stwierdził, że działka nr 339/5 jest zajęta pod linię kolejową nr 91 K Osobowy – M i pozostawała w dniu [...]r. we władaniu PKP S.A. i w związku z tym stwierdził, że w/w działka z dniem 1.06.2003 r. z mocy prawa stała się własnością Skarbu Państwa, zaś Polskie Koleje Państwowe S.A. nabyły z mocy prawa z dniem 1.06.2003 r. prawo użytkowania wieczystego gruntu tej działki na okres 99 lat, licząc od dnia 1.06.2003 r. oraz prawo własności budynku PO N. i urządzenia oświetlenia zewnętrznego, zlokalizowanego na tym gruncie.

Pismem, opatrzonym datą [...]r., skierowanym na adres "Polskie Koleje Państwowe, Spółka Akcyjna w P.", E.C. nadmieniła, że wraz z siostrą M.L. są współwłaścicielkami działki nr 339/5 na której usytuowana jest stacja kolejowa Niziny i w związku z tym żąda "odszkodowania za okres 3 lat wstecz za korzystanie z działki bez tytułu prawnego:". Na to pismo odpowiedział Dyrektor Zakładu Przewozów Regionalnych, który pismem z dnia [...]r., znak: [...] poinformował E.C., że w przedmiotowej sprawie powinna zwrócić się PKP S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami ul. M 1 K..

Pismem z dnia [...]r., skierowanym na wskazany adres, E.C. powtórzyła treść poprzedniego pisma z dnia [...]r.

PKP S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K., skierował do E.C. odpowiedź zawartą w piśmie z dnia [...]r., znak: [...] w której podano, że PKP S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. złożył w dniu [...]r. wniosek do Wojewody na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8.09.2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" o stwierdzenie nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości oraz stwierdzenie nabycia z tym dniem przez PKP S.A. prawa użytkowania wieczystego. Odszkodowanie za nabycie własności gruntu przez Skarb Państwa /po wydaniu decyzji przez Wojewodę/ będzie ustalone i wypłacone /przez PKP/ według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela złożony do Starosty.

Dodano, że postępowanie uwłaszczeniowe prowadzone jest w Urzędzie Wojewódzkim w R. – Delegatura w P. pod sygnaturą [...].

W związku z otrzymaną odpowiedzią pełnomocnik E.C. /adw. L.K./, pismem z dnia 21.02.2008 r. zwrócił się do Wojewody o przyznanie odszkodowania i nadmienił, że jego mocodawczyni roszczenie o odszkodowanie już w dniu 18.09.2007 r. skierowała do PKP S.A., a następnie do PKP S.A. Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami, zatem jego zdaniem dotrzymała terminu zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego przewidzianego w ustawie z dnia 8.09.200 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Do pisma tego dołączył pisma Zakładu Przewozów Regionalnych z dnia 3.10.2007 r. i PKP S.A. Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami w z dnia 26.10.2007 r.

Postanowieniem z dnia [...]r., Nr[...] , Wojewoda na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. przekazał wniosek E.C. o wypłatę odszkodowania za działkę nr 339/5 do właściwości Starosty.

W piśmie dnia [...] r., skierowanym do Starosty Powiatowego w P., E.C. stwierdziła, że jest pełnomocnikiem siostry M.L. i wniosła o przyznanie siostrze odszkodowania odpowiadającego wartości jej udziału we współwłasności działki nr 339/5. Do pisma tego dołączyła pełnomocnictwo notarialne z dnia 25.02.2008 r., Rep. A nr[...], sporządzone w Kancelarii Notarialnej w P. przez notariusza JO.

Decyzją z dnia [...]r., Nr [...] Starosta stwierdził, że M.L. roszczenie o odszkodowanie za nieruchomość położoną w N., oznaczoną w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr 339/5 o pow. 0,0435 ha, zajętą pod linię kolejową nr 91 K.– M. nie przysługuje, gdyż wniosek o odszkodowanie został złożony po dniu 31.12.2007 r.

Wartość działki gruntowej nr 339/5, o pow. 0,0435, według stanu na dzień 1.06.2003 r. i cen rynkowych obowiązujących w dacie wydania decyzji przy zastosowaniu podejścia porównawczego metody porównywania parami ustalił rzeczoznawca majątkowy Z.S., który sporządził operat szacunkowy. Wartość tej działki /gruntu/ określił na kwotę 7515 zł

E.C. przyznano odszkodowanie w kwocie 3757,50 odpowiadające jej udziałowi we współwłasności ułamkowej.

Z art. 37a ust. 7-9 ustawy z dnia 8.09.2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" /Dz. U. Nr 84, poz. 948, z późn. zm./, zwanej dalej ustawą z 8.09.2000 r. wynika:

Ust. 7 – odszkodowanie za grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28.02.2003 r. we władaniu PKP S.A. niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP SA, ustala się i wypłaca według zasad i trybu określonego w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1.06.2003 r. do dnia 31.12.2007 r.

Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje.

Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust. 1, pozostawał do dnia 31.05.2003 r. w posiadaniu samoistnym PKP SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

Ust. 8 – odszkodowanie, o którym mowa w ust. 7, wypłaca PKP SA.

Ust. 9 - podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość gruntu według stanu z dnia 1.06.2003 r., przy czym nie uwzględnia się wzrostu jego wartości spowodowanego trwałymi nakładami poczynionymi po utracie władania gruntem przez dotychczasowego właściciela.

W pierwszej kolejności rozważenia wymaga czy wniosek E.C. w sprawie odszkodowania został złożony w ustawowym terminie, czyli do dnia 31.12.2007 r. Zdaniem strony skarżącej, pismo E.C. z dnia [...] r., które wpłynęło do PKP SA w K. w dniu [...]r., nie wskazuje wyraźnie czy dotyczy odszkodowania o jakim mowa w art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8.09.2000 r., a po wtóre skarżąca jest spółką handlową, zatem nie miała obowiązku przekazania tego pisma właściwemu organowi administracji publicznej. Sąd in merito nie podzielił tego zarzutu, lecz przychylił się do stanowiska prezentowanego przez orzekające organy.

Przepis art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8.09.2000 r., nie wskazuje wyraźnie organu, do którego powinien być złożony wniosek o odszkodowanie, stanowi jedynie, że odszkodowanie będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonego w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, czyli nawet nie wymienia ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603/.

Tak więc zdaniem Sądu komentowane uregulowanie prawne dla przeciętnego obywatela nie jest jasne. W takim stanie rzeczy złożenie wniosku do podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania przed 31.12.2007 r., powinno być uznane za złożone w ustawowym terminie.

Nie bez znaczenia jest okoliczność, że PKP SA w piśmie z dnia [...]r. poinformowała E.C., że "Odszkodowanie za nabycie własności gruntu przez Skarb Państwa /po wydaniu decyzji przez Wojewodę/ będzie ustalone i wypłacone /przez PKP/ według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu złożony do Starosty. Postępowanie uwłaszczeniowe prowadzone jest w Urzędzie Wojewódzkim Delegatura pod sygnaturą [...]".

Na podstawie takiej informacji wnioskodawczyni mogła być przekonana, że wniosek o odszkodowanie może być złożony dopiero po wydaniu decyzji przez Wojewodę, potwierdzającej, że działka nr 339/5 stała się własnością Skarbu Państwa. Niejasne unormowanie prawne, nie da się również pogodzić z art. 21 ust. 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP.

Druga kwestia wiąże się z ostatnim zdaniem zamieszczonym w art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8.09.200 r., z którego wynika, że odszkodowanie nie przysługuje, jeżeli grunt wchodzący w skład linii kolejowych, pozostawał do dnia 31.05.2003 r. w posiadaniu samoistnym PKP SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. W tej kwestii orzekające organy nie poczyniły stosownych ustaleń faktycznych. Jest to negatywna przesłanka ustawowa, stanowiąca przeszkodę do przyznania odszkodowania, zatem powinna być dokładnie wyjaśniona.

W aktach administracyjnych, jak również w uzasadnieniach decyzji nie wskazano okoliczności z tą kwestią związanych.

Jedynie w uzasadnieniu decyzji Wojewody z dnia [...]r. nr [...] stwierdzającej, że działka nr 339/5 stała się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa, zasygnalizowano, że budynek PO N. i oświetlenie zewnętrzne wybudowane zostały w 1980 roku, lecz w aktach administracyjnych przedmiotowej sprawy odszkodowawczej nie ma na tą okoliczność żadnego dowodu, a ponadto wybudowanie takich obiektów nie wyklucza wcześniejszego samoistnego posiadania działki przez PKP SA lub jej poprzedników prawnych.

W takim stanie rzeczy, w podanym zakresie organy naruszyły art. 7 i 77 § 1 k.p.a., które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W związku z tym i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach postępowania sądowego, Sąd orzekł po myśli art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. W skład zasądzonych kosztów weszły n/w składniki:

- uiszczony wpis od skargi 151 zł,

- wynagrodzenie radcy prawnego 240 zł.

Dalsze zarzuty podniesione w skardze są zdaniem Sądu niezasadne.

Strona skarżąca zarzuciła, że organ I instancji w tej samej sprawie wydał dwie decyzje, bo jedną z dnia [...]r. odmówił przyznania odszkodowania z powodu przekroczenia ustawowego terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie /chodzi o M.L., zaś drugą z dnia [...] r. przyznał E.C. odszkodowanie stosownie do wielkości jej udziału we współwłasności, co jest niedopuszczalne, bowiem zgodnie z art. 104 § 1 k.p.a. sprawa powinna być rozstrzygnięta jedną decyzją.

Za tym przemawia art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8.09.2000 r. z którego wynika, że legitymację do dochodzenia odszkodowania ma dotychczasowy właściciel, a nie jest wyraźnie wskazane, że prawo do odszkodowania przysługuje również następcom prawnym dotychczasowego właściciela. Skarżąca wywodzi dalej, że skoro roszczenie odszkodowawcze ma charakter cywilnoprawny, zatem jest dziedziczne.

W takiej sytuacji zdaniem skarżącej powinny być stosowane przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, tj. art. 195-221 Kodeksu cywilnego, a więc zasady dotyczące reprezentacji poszczególnych współwłaścicieli. Z samego faktu, że roszczenie o odszkodowanie ma charakter cywilny, a jego przedmiotem jest suma pieniężna, nie oznacza zdaniem skarżącej, że prawo do składania wniosku o odszkodowanie przysługuje każdemu ze współwłaścicieli z osobna. W konkluzji skarżąca stwierdziła, że wniosek o wypłatę odszkodowania za utraconą nieruchomość mógł zostać złożony tylko za zgodą wszystkich następców prawnych S.C. Orzeczenie o odszkodowaniu na rzecz tylko jednego współwłaściciela, bez udziału w postępowaniu i zgody na to pozostałych współwłaścicieli powoduje, że decyzja taka rażąco narusza prawo /art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a./.

Wprawdzie E.C. działała w sprawie jako pełnomocnik M.L., zatem art. 209 k.c. mógł przemawiać za stanowiskiem, że wniosek złożony przez jedną z osób uprawnionych stanowi czynność zachowawczą i wtedy nie byłoby konieczności uzyskiwania zgody większości. W takiej sytuacji jednak późniejsza decyzja Starosty z dnia [...]r. została wydana z rażącą obrazą prawa.

Odnosząc się do tak szerokiego wywodu należy na wstępie podkreślić, iż art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8.09.2000 r. w sprawach ustalania i wypłacania odszkodowaniach odsyła do zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, czyli do rozdziału 5 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603, z późn. zm./, dalej jako u.g.n.

Przepisy powołanego rozdziału nie zawierają odesłania do przepisów Kodeksu cywilnego za wyjątkiem art. 132 ust. 2 /do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania/, zatem argumentacja skarżącej oparta na przepisach Kodeksu cywilnego, nie może być brana pod uwagę. Z art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8.09.2000 r. nie wynika, że wniosek o odszkodowanie powinni złożyć jednocześnie wszyscy dotychczasowi współwłaściciele w częściach ułamkowych, zatem nie można wykluczyć sytuacji, że niektórzy z nich takiego wniosku nie złożą, albo złożą go po upływie ustawowego terminu.

Zdaniem Sądu decyzja Starosty z dnia [...]r. Nr [...] jedynie stwierdza, że M.L. utraciła roszczenie odszkodowawcze, bo złożyła wniosek po terminie.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ odwoławczy w trybie art. 136 k.p.a. uzupełni materiał dowodowy i ustali od jakiej konkretnie daty PKP SA lub jej poprzednicy prawni są nieprzerwanie samoistnymi posiadaczami działki nr 339/5 i w zależności od tych ustaleń wyda stosowną decyzję.