Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 593/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54,  art. 155a par. 1 pkt 1, art. 166b
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędziowie WSA Beata Machcińska, Adam Nita, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi K. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Znak: [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej Dyrektor lub organ nadzoru), po rozpoznaniu zażalenia pana K.G. (dalej strona lub zobowiązany), na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. (dalej organ egzekucyjny) z dnia [...] nr [...], w przedmiocie oddalenia skargi na czynność zabezpieczającą organu egzekucyjnego, tj. zajęcie zabezpieczające wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, dokonane zawiadomieniem z dnia [...] nr [...], działając w oparciu o przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2020. 256), art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1, art. 54 § 5 oraz art. 164 § 4 i art. 166b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2019. 1438 ze zm.) - dalej ustawa egzekucyjna, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ nadzoru wskazał, że w toku postępowania zabezpieczającego prowadzonego wobec strony, na podstawie zarządzenia zabezpieczenia z dnia [...] nr [...] (wystawionego na podstawie postanowienia z dnia [...] nr [...] Prokuratury Okręgowej w K.) organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] dokonał zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Zawiadomienie to zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...], natomiast zobowiązanemu w dniu [...]. Na czynność tę zobowiązany wniósł skargę, zarzucając naruszenie przepisu art. 155a § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej oraz wskazując, iż w zaistniałym stanie faktycznym nie było podstaw do wydania zarządzenia zabezpieczenia, a w konsekwencji do wszczęcia postępowania zabezpieczającego, albowiem komplet orzeczeń będący źródłem wykonania tego zabezpieczenia w dacie dokonania zawiadomienia nie był prawomocny i w konsekwencji wykonalny. Ponadto pełnomocnik strony wskazał, iż podstawę prowadzonego postępowania zabezpieczającego stanowi postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym z dnia [...] oraz postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej z dnia [...], w której wskazano prawidłowo numer PESEL zobowiązanego. Dodał, że o ile postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym jest natychmiast wykonalne, to taki przymiot nie dotyczy towarzyszącemu mu postanowieniu o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej. Postanowienie to podlega zaskarżeniu, lecz nie jest natychmiast wykonalne. Zdaniem pełnomocnika przystępując do czynności egzekucyjnych w postępowaniu organ powinien zaczekać do momentu prawomocności tego orzeczenia, bo dopiero prawomocne postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej oraz postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym stanowić mogą podstawę działań organu egzekucyjnego. Natomiast organ egzekucyjny [...] zawiadomił zarówno zobowiązanego jak i Bank o zabezpieczeniu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Zdaniem pełnomocnika, biorąc pod uwagę moment wykonania tej czynności, obarczona ona była wadą formalną w postaci braku podstaw do wykonania czynności egzekucyjnych, albowiem brak było prawidłowego zarządzenia zabezpieczenia. Wobec powyższego, zdaniem pełnomocnika organ egzekucyjny nie był uprawniony do podjęcia czynności egzekucyjnej i zabezpieczenia potencjalnych wierzytelności przysługujących Skarbowi Państwa od zobowiązanego.

Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny oddalił skargę. Na postanowienie to zobowiązany wniósł zażalenie zarzucając naruszenie: art. 54 § 1 w związku z art. 166b i art. 155 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej, podnosząc m.in., że postanowienie o zabezpieczeniu obarczone było wadą w postaci wskazanego niewłaściwego nr PESEL zobowiązanego, zaś klauzulę organu egzekucyjnego nadano w dniu, kiedy wydano postanowienie o sprostowaniu tej oczywistej omyłki pisarskiej, które to postanowienie z oczywistych względów nie mogło stać się wówczas prawomocne. W konsekwencji czynność egzekucyjna w postaci zawiadomienia o zabezpieczeniu wierzytelności dokonana została z naruszeniem prawa.

Następnie Dyrektor wskazał na treść przepisów art. 160 § 1, art. 166b, art. 54, art. 1a pkt 2 i 19, art. 155a § 1 pkt 1, art. 164 § 1 pkt 1 i § 4, art. 80, art. 86b, art. 67 § 1, 2 i 2a, art. 26e § 1, 2 i 3 ustawy egzekucyjnej, by stwierdzić, że w toku prowadzonego postępowania zabezpieczającego organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, do którego upoważniały go przepisy ustawy egzekucyjnej. Podstawę wystawienia przedmiotowego zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym stanowiło zarządzenie zabezpieczenia z dnia [...] wystawione przez Prokuratora, którego odpis doręczono zobowiązanemu w dniu [...], zaś bankowi w dniu [...]. Zawiadomienie to przesłano bankowi przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego, które spełniało wymogi określone przepisami prawa. Odnosząc się do zarzutów zażalenia organ nadzoru podniósł, że opisane tam kwestie nie mogły stanowić przedmiotu rozpoznania w przedmiotowej sprawie, gdyż zastrzeżenia te nie dotyczą stricte spornej czynności dokonanej zawiadomieniem z dnia [...]. Kwestie te mogą natomiast stanowić podstawę innych środków prawnych przewidzianych w ustawie egzekucyjnej, jak również w postępowaniu zażaleniowym w sprawie postanowienia o zabezpieczeniu na majątku strony. Dyrektor dodał, że skarga na czynności egzekucyjne nie jest uniwersalnym środkiem zaskarżenia, w którym zobowiązany może kwestionować między innymi podstawę wydanego zarządzenia zabezpieczającego. Zauważył, że zobowiązanemu przysługiwało w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu (wydruku) zarządzenia zabezpieczenia, prawo zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego. Ponadto Dyrektor wskazał, że nie stwierdził podstaw do wstrzymania postępowania zabezpieczającego, oraz że w okresie zabezpieczenia można stosować przepis art. 166a § 2 ustawy egzekucyjnej.

W skardze na to postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania zarzucając naruszenie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i art. 155a § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej poprzez wszczęcie postępowania zabezpieczającego na podstawie wadliwego zarządzenia zabezpieczenia wskazującego niewłaściwy numer PESEL zobowiązanego przy czym klauzulę nadano w dniu [...], a więc w dniu kiedy wydano postanowienie o sprostowaniu tej oczywistej omyłki pisarskiej, które to postanowienie z oczywistych względów nie mogło stać się wówczas prawomocne co oznaczało, że sporna czynność została dokonana z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podtrzymał argumentację zawartą w skardze na czynność oraz w zażaleniu wskazując, że w zaistniałym stanie faktycznym brak było podstaw do wydania zarządzenia zabezpieczenia, a w konsekwencji do wszczęcia postępowania zabezpieczającego albowiem komplet orzeczeń będący źródłem wykonania tego zabezpieczenia w dacie dokonania zawiadomienia (w dniu [...]) nie był prawomocny i w konsekwencji wykonalny.

Pełnomocnik skarżącego zauważył, że o ile postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, choć zaskarżone, jest natychmiast wykonalne, to przymiot taki nie dotyczy postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej. Przystępując do wykonania czynności egzekucyjnych organ powinien zaczekać do momentu prawomocności tego orzeczenia, bo dopiero prawomocne postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej oraz postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym stanowić mogą podstawę działań organu egzekucyjnego. Tymczasem tak się nie stało. Tym samym przedmiotowa czynność obarczona była wadą formalną w postaci braku podstawy do wykonania czynności egzekucyjnych, albowiem brak było prawidłowego zarządzenia zabezpieczenia.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego nie może być uznana za prawidłową czynność egzekucyjna prowadzona w oparciu o wadliwe i niekompletne podstawy materialnoprawne. Nie zmienia tego fakt następnego uprawomocnienia się postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki w numerze PESEL strony, gdyż badanie zgodności z prawem czynności organu w postępowaniu zabezpieczającym dotyczy stanu z chwili wykonania zabezpieczenia. Odnosi się zatem do daty [...], kiedy zawiadomienie o zabezpieczeniu nie było prawnie dopuszczalne.

Odpowiadając na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i jego argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że dotyczyło ono skargi na czynność zabezpieczającą w postaci zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w sytuacji, gdy na podstawie postanowienia prokuratora z dnia [...] wystawiono tego samego dnia zarządzenie zabezpieczające, w którego treści podano nieprawidłowy (błędny) PESEL zobowiązanego, a następnie prokurator postanowieniem z dnia [...] sprostował tę oczywistą omyłkę i jeszcze w tym dniu wydał kolejne zarządzenie zabezpieczające z prawidłowym numerem PESEL, które doręczono wraz z zawiadomieniem o zajęciu dłużnikowi zajętej wierzytelności (bankowi), zaś zawiadomienie to doręczono zobowiązanemu w dniu [...]. Postanowienie prostujące nie zostało przez stronę zaskarżone, skoro strona faktu takiego nie podniosła.

Zdaniem organu nadzoru w postępowaniu dotyczącym skargi na czynności egzekucyjne (zabezpieczające) podnoszona przez stronę kwestia wskazanej omyłki w zarządzeniu zabezpieczającym i jej sprostowania nie mogła być przedmiotem rozpoznania w sprawie skargi na dokonaną czynność zabezpieczenia, zaś według skarżącego brak prawomocności postanowienia prostującego omyłkę powodował niemożność prowadzenia przedmiotowego postępowania, gdyż do jego wszczęcia konieczne było prawomocne postanowienie prostujące omyłkę, a podnoszony zarzut odnosi się bezpośrednio do samej czynności albowiem bez niej wykonanie zabezpieczenia nie było możliwe.

Zgodnie z treścią art. 54 § 1 ustawy egzekucyjnej, w brzmieniu obowiązującym w niniejszej sprawie, "zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora (...)", "Skargę na czynności egzekucyjne (...) wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej" (art. 54 § 4 ustawy egzekucyjnej). Przez czynność egzekucyjną należy rozumieć wszystkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 ustawy egzekucyjnej). Ilekroć w ustawie jest mowa o zajęciu zabezpieczającym rozumie się przez to czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do zabezpieczenia wykonania przez niego obowiązku objętego dokumentem stanowiącym podstawę zabezpieczenia, ale które nie prowadzi do przymusowego wykonania obowiązku (art. 1a pkt 19 ustawy egzekucyjnej). Środkiem egzekucyjnym jest m.in. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego.

Stosownie do brzmienia art. 155a § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia. Do zajęcia zabezpieczającego stosuje się odpowiednio przepisy o zajęciu egzekucyjnym w tym egzekucji z rachunków bankowych i innych wierzytelności pieniężnych (art. 164 § 4 ustawy egzekucyjnej). W myśl art. 155b § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny lub egzekutor, przystępując do czynności zabezpieczających, doręcza zobowiązanemu odpis zarządzenia zabezpieczenia. Zarządzenie zabezpieczenia zawiera m.in. wskazanie imienia i nazwiska lub nazwy zobowiązanego i jego adresu, a także PESEL, NIP, lub REGON, jeżeli zobowiązany taki numer posiada (art. 156 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej). Zgodnie z treścią art. 166b ustawy egzekucyjnej w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy działu I i art. 168d. Oznacza to, że w postępowaniu zabezpieczającym znajduje odpowiednie zastosowanie m.in. przepis art. 33 jak i art. 54 ustawy egzekucyjnej. "Podstawą zarzutu w ramach postępowania zabezpieczającego może być niespełnienie przez zarządzenie zabezpieczenia wymogów określonych w 156 u.p.e.a." (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 czerwca 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 2394/18). "W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne, stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego, ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Ta sama reguła obowiązuje w postępowaniu zabezpieczającym" (tak wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 października 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 862/17). "Uwagi dotyczące zakresu rozpoznania skargi na czynności egzekucyjne mają również odpowiednio zastosowanie do skargi na czynności zabezpieczające ze względu na treść art. 166b u.p.e.a." (tak wyrok WSA w Łodzi z dnia 20 listopada 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 745/19).

Uwzględniając powyższe Sąd zauważa, że określony w art. 54 § 1 ustawy egzekucyjnej środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenia, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargi do sądu powszechnego. "W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. można badać jedynie te czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego" (tak wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 778/13). Kontroli w tym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnieść kwestie formalnoprawne, które odnoszą się do prawidłowego biegu postępowania w oparciu o przepisu regulujące sposób i formę dokonania tych czynności (tak wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13). Tym samym rozpatrzenie zarzutów w postępowaniu skargowym nie znajduje podstaw prawnych.

Jak wynika z akt sprawy i twierdzeń skargi strona podniosła zarzut naruszenia art. 155a § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej w istocie wskazując na braki formalne zarządzenia zabezpieczenia wystawionego przez wierzyciela (prokurator) na podstawie stosownego postanowienia w postaci podanego tam niewłaściwego numeru PESEL zobowiązanego, a w zasadzie jego sprostowania postanowieniem wierzyciela wydanym w dniu dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej bez oczekiwania na przymiot ostateczności postanowienia prostującego. Tym samym zobowiązany nie kwestionował samej czynności jako takiej lecz podstawy prawne do jej dokonania, zawiadomieniem z dnia [...]. Oznacza to, że skarga nie dotyczyła sposobu i formy dokonania zajęcia lecz możliwości prowadzenia postępowania zabezpieczającego w oparciu o zarządzenie zabezpieczenia wydane w oparciu o postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, które w dniu zajęcia zostało nieprawomocnie sprostowane. Kwestia ta w żadnym razie nie może być przedmiotem skargi na przedmiotową czynność egzekucyjną, skoro nie podważała ona zasadności i prawidłowości dokonanego zajęcia przez organ egzekucyjny, a dotyczyła postanowienia wierzyciela i prawidłowości wystawionego przez niego zarządzenia zabezpieczenia, co do którego przysługiwał stronie stosowny środek zaskarżenia przewidziany w przepisach regulujących wydanie takich aktów (orzeczeń), podobnie jak w przypadku postanowienia prostującego. Ponadto należy zauważyć, że numer PESEL zobowiązanego jest elementem zarządzenia zabezpieczającego i jego brak bądź błędne podanie stanowił podstawę do wniesienia zarzutu na prowadzenie postępowania zabezpieczającego (art. 156 § 1 pkt 2 i art. 33 § 1 pkt 10 w związku z art. 166b ustawy egzekucyjnej).

Tym samym organy słusznie uznały, ze wskazana w zażaleniu i skardze kwestia związana z wadliwym podaniem przez wierzyciela PESEL-u zobowiązanego i jego sprostowanie nie stanowiło przedmiotu rozpoznania w postępowaniu wszczętym skargą na czynność zabezpieczającą w postaci zajęcia określonych wierzytelności. Kwestie te nie dotyczą wprost postępowania w sprawie zabezpieczenia i mogą być przedmiotem innych postępowań w tym przewidzianych ustawą egzekucyjną czy w innych aktach prawnych. Skarga na czynność egzekucyjną może dotyczyć wyłącznie podjętej czynności, a nie innych nie wskazanych w art. 54 ustawy egzekucyjnej okoliczności.

Sąd stwierdza, że przedmiotowa czynność nie naruszała prawa i została dokonana na podstawie obowiązujących przepisów czego strona skarżąca nie kwestionowała. Nie można zgodzić się z poglądem wyrażonym w skardze, że prawidłowość podstaw wykonywanych w postępowaniu zabezpieczającym czynności może być kwestionowana poprzez wniesienie skargi na taką czynność w sytuacji, gdy zobowiązanemu przysługują inne środki prawne przewidziane w ustawie egzekucyjnej czy postępowaniu karnym dla jej rozstrzygnięcia i ochrony zobowiązanego w tym zakresie.

Z tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób przewidziany w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2019. 2325) i na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił.

ec