Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1804/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski NSA Bożena Walentynowicz Sędziowie del. WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Protokolant Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. B. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Rz 852/05 w sprawie ze skargi S. B. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie po rozpoznaniu wniosku S. R. o ponowne rozpoznanie sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2005 r., nr [...] o odmowie przyznania wyżej wymienionemu uprawnień kombatanckich. W motywach uzasadnienia organ wskazał, że przedłożone przez stronę dokumenty wraz z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich nie potwierdzają okoliczności podlegania przez stronę represjom określonym w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b/ ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) – dalej zwanej ustawą o kombatantach. Organ wywiódł, iż pojęcie deportacji należy interpretować analogicznie jak na gruncie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) i pod tym pojęciem należy rozumieć wywiezienie poza terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. W związku z tym organ zwrócił uwagę, iż skarżący podnosił, że w kwietniu 1940 r. został deportowany przez okupanta sowieckiego z miejscowości Tarnawce na teren Wołynia.

W skardze na powyższą decyzję S. R. wniósł o jej uchylenie, zarzucając organowi administracji tendencyjność i naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, przejawiające się w szczególności w żądaniu od niego coraz większej ilości dokumentów i oświadczeń oraz nie pouczeniu go o przysługujących mu prawach. Wskazał, iż decyzja z dnia [...] maja 2005 r. nie zawiera uzasadnienia faktycznego i prawnego, dopiero w decyzji z dnia [...] sierpnia 2005 r. wydanej w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, organ wskazuje motywy rozstrzygnięcia. Skarżący wywiódł również, iż przy interpretacji pojęcia deportacji organ nie powinien sięgać do innych ustaw niż ustawa o kombatantach, gdyż jest to sprzeczne z zasadami wykładni prawa. Wskazał, iż organ rozpoznając sprawę winien odnieść się do obu form represji wymienionych w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b/ cyt. ustawy – tj. do przymusowego zesłania oraz do deportacji.

Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2006 r., sygn. II SA/Rz 852/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę S. R. na wyżej wskazaną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie. W uzasadnieniu wyroku Sąd powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, iż pod pojęciem deportacji należy rozumieć wywiezienie poza terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1939 r. Tym samym zdaniem Sądu, organ trafnie uznał, iż skarżącego wywieziony z Tarnawiec na tereny Wołynia nie można uznać za osobę represjonowaną w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b/ ustawy o kombatantach.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik B. R. podniósł, iż zaskarża ten wyrok w całości zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b/ ustawy o kombatantach, poprzez jego błędną wykładnię. Pełnomocnik skarżącego podniósł, iż przepis powyższy dotyczy dwóch form represji – przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowym zesłaniu oraz deportacji w ZSRR. Skarżący udowodnił, że został przymusowo zesłany z dotychczasowego miejsca zamieszkania na teren Wołynia przez władze radzieckie, a tym samym, że spełnia on przesłankę uzyskania uprawnień kombatanckich. Ponadto pełnomocnik skarżącego wywiódł, iż przy badaniu przesłanki deportacji na teren ZSRR, nie można odwoływać się do znaczenia wyrażenia "deportacja" w zupełnie innej ustawie, jak zrobił to Sąd I instancji, ustawa o kombatantach nie zawiera bowiem takiego odesłania. Wskazał, iż pojęcie deportacji na gruncie ustawy o kombatantach należy wykładać zgodnie z celem i duchem tej ustawy. Nacisk należy kłaść na represje, a nie na miejsce, w których ich doświadczano, co zdaniem pełnomocnika jednoznacznie wynika z preambuły do ustawy o kombatantach. Pełnomocnik skarżącego wskazał również, iż nawet gdyby przyjąć, że deportacja powinna być rozumiana jednakowo na gruncie ustawy o kombatantach i ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (cyt. wyżej), to i tak skarżący spełnia wymogi ustawowe bowiem w art. 2 pkt 2 drugiej z przywołanych ustaw ustawodawca wyraźnie wskazuje, że represją jest deportacja na terytorium ZSRR i tereny przez niego okupowane w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium polskiego w jego obecnych granicach.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści przepisu art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "ustawą p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 ustawy p.p.s.a. Z tego względu, rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej uzasadnieniu. Podkreślić należy, że w świetle art. 174 ustawy p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a ponadto

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeśli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna oparta została na podstawie ustawowej określonej w art. 174 pkt 1 ustawy p.p.s.a. Należy jednak zauważyć, że samo odwołanie się do podstawy skargi kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 1 lub pkt 2 ustawy p.p.s.a., nie stanowi przytoczenia podstaw kasacyjnych. W podstawach skargi wnoszący skargę winien bowiem wyraźnie wskazać konkretną normę prawa materialnego naruszoną przez Sąd przez błędną jej wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ze wskazaniem na czym ta błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie polegało i jaka według skarżącego powinna być wykładnia właściwa. Jednocześnie należy podkreślić, że błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu, natomiast niewłaściwe zastosowanie to tzw. błąd subsumcji, czyli wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej, lub że jej nie odpowiada.

W niniejszej sprawie, jako podstawę skargi kasacyjnej skarżący wskazał naruszenie przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego – art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b/ ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), dalej zwanej "ustawą o kombatantach", poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżący nie spełnia wymogów do uznania go kombatantem w rozumieniu tego przepisu.

Rozważając zasadność tego zarzutu należy wskazać, że w preambule do ustawy o kombatantach zapisano, iż szacunek rodaków oraz szczególna troska i opieka ze strony instytucji państwowych, samorządów terytorialnych i organizacji społecznych jest należny kombatantom oraz ofiarom represji. Kombatantami, zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 tej ustawy, są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast osoby, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego określa się poprzez zdefiniowanie słowa "represja". Stosownie do treści przepisu art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy o kombatantach represjami w rozumieniu ustawy się między innymi okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych:

a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR,

b) na przymusowych zesłankach i deportacji w ZSRR.

Literalne brzmienie tego przepisu nakazuje przyjąć, iż represją jest przebywanie w ZSRR na przymusowych zesłankach i deportacji ze wskazanych powyżej przyczyn. Z ustalonego przez organy administracji państwowej i zaakceptowanego przez Sąd I instancji stanu faktycznego sprawy, który nie został podważony przez składającego skargę kasacyjną, przez co jest on wiążący dla Naczelnego Sądu Administracyjnego, wynika, iż skarżący nie przebywał w kwietniu 1940 r. w ZSRR, lecz na terytorium II Rzeczypospolitej. Jak wynika bowiem z jego życiorysu, urodził się [...] października 1936 r. w Tarnawcach koło Przemyśla, a w kwietniu 1940 r. wraz z rodzicami został wysiedlony do Juczyna koło Równego na Wołyniu gdzie przebywał do 1942 r., kiedy to wrócił do Tarnawiec. Niewątpliwie więc w okresie tym skarżący przebywał na terytorium Polski, z tym że na terenach które były od września 1939 r. okupowane przez ZSRR. Nie jest więc skarżący osobą, która podlegała represjom o jakich mowa w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b/ ustawy o kombatantach. Do takiego samego wniosku doszedł Sąd I instancji dokonując interpretacji tego przepisu na potrzeby niniejszej sprawy. Wywód zawarty w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji poprzedzający ten wniosek nie potwierdza zarzutu skargi kasacyjnej jakoby Sąd ten mylnie rozumiał treść przepisu art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b/ ustawy o kombatantach. Natomiast fakt, iż Sąd I instancji dokonał próby wzmocnienia własnej argumentacji sięgając przez analogię do definicji pojęcia deportacja zawartej w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej... (Dz. U. Nr 87, poz. 395) nie stanowi o błędzie w jego rozumowaniu. W sprawie tej istotna jest bowiem właśnie kwestia przebiegu granic Polski przed 1 września 1939 r. i to że w obrębie tych granic skarżący w czasie wojny przebywał.

Należy ponownie podkreślić, że w ustawie o kombatantach przewidziano przywileje dla ściśle określonej w niej grupy osób. I choć faktu doznanych przez skarżącego w czasie wojny a także po jej zakończeniu cierpień nikt nie neguje, to jednak stwierdzić należy, że ustawodawca ma niekwestionowane prawo do ograniczania kręgu osób korzystających ze szczególnego statusu kombatanta i związanych z tym określonych przywilejów.

Mając powyższe na uwadze, uznając, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów przez co nie zasługuje na uwzględnienie, Naczelny Sad Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 ustawy p.p.s.a., jak w sentencji wyroku.