Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 140/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6162 Scalanie i wymiana gruntów
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędzia WSA Jolanta Górska Protokolant Starszy Sekretarz sądowy Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2017 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji w sprawie scalania i wymiany gruntów oddala skargę.


UZASADNIENIE

Z. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 stycznia 2017 r., nr [..], utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia 26 kwietnia 2016 r., nr SKO [..], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Starosty z dnia 12 marca 2012 r. w sprawie scalenia i wymiany gruntów położonych w obrębie J. w gminie R. o łącznej powierzchni 539.5605 – w części obejmującej ustalenie praw i obowiązków H. S. (obecnie M.).

Zaskarżoną decyzję podjęto w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 12 marca 2012 r., Starosta orzekł w przedmiocie scalenia i wymiany gruntów położonych w obr. J. gmina R. o łącznej powierzchni 539.5605 ha. W decyzji tej zatwierdzono zaktualizowaną klasyfikację gruntów obrębu J., stanowiącą załącznik nr 1 do decyzji (pkt I sentencji), zatwierdzono projekt scalenia gruntów wsi J.gm. R.o łącznej powierzchni 539.5605 ha, stanowiący załącznik nr 2 do decyzji (pkt II sentencji), zobowiązano uczestników scalenia, którzy otrzymali grunty o wyższej wartości do dokonania dopłat (pkt III sentencji), ustalono, że do zbywania gruntów będących własnością Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w ramach scalenia gruntów wsi J. wg. załącznika nr 4 do decyzji, mają zastosowanie przepisy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz ustalono warunki i terminu dokonania spłat stosowych należności (pkt IV sentencji) oraz zatwierdzono warunki objęcia gruntów w posiadanie opisane w załączniku nr 5 do decyzji (punkt V sentencji). Wśród uczestników scalenia, których praw i obowiązków dotyczy decyzja, starosta wymienił w załącznikach nr 2 (projekt scalenia), nr 4 pod poz. 2 (rozliczenie należności za grunty ARN zbyte w scaleniu gruntów na powiększenie gospodarstw) oraz nr 6 (wykaz zmian danych ewidencyjnych, w tym działki nr [..]) H. S. jako współwłaścicielkę na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej z Z. S. części gruntów objętych rozstrzygnięciem zawartym w decyzji, tj. działki nr [..] stanowiącej użytek rolny R Illb o pow. 0.8544 ha.

W dniu 21 stycznia 2015 r. Z. S. wniósł do Wojewody wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty, w części obejmującej ustalenie praw i obowiązków H. S. We wniosku wskazano, że nieruchomość gruntowa objęta scaleniem, dla której prowadzona jest w Sądzie Rejonowym księga wieczysta [..], stanowi jego własność i nie wchodzi w skład wspólności majątkowej małżeńskiej z H. S. Całość gruntów gospodarstwa rolnego stanowi majątek odrębny wnioskodawcy, nabyty w drodze darowizny dokonanej przez jego matkę M. F. przed zawarciem małżeństwa z H. S. Do zmiany stosunków własnościowych w przypadku nieruchomości konieczne jest złożenie oświadczenia woli w przepisanej prawem formie, a takiego oświadczenia woli wnioskodawca nie złożył. Starosta uznał się za właściwego do regulowania stosunków majątkowych małżeńskich uznając H. S. za stronę postępowania scaleniowego, chociaż nie była ona właścicielką gruntów w obrębie wsi J. i nie mogła tym samym uczestniczyć w postępowaniu scaleniowym, doręczył jej decyzję, co stanowi kwalifikowane naruszenie prawa, w którym mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Ponadto starosta przyznał H. S. prawo nabycia gruntów od Agencji Nieruchomości Rolnych na prawach współwłasności z wnioskodawcą, co stanowi wydanie decyzji bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W toku postępowania w sprawie nieważności do Kolegium wpłynęły pisma H.M. (uprzednio S.), w których wskazała, że działka nr [.]o pow. 0,8544 ha należała do W. i B. M.i jest obecnie dołączona jako odrębna działka do gruntów będących w posiadaniu Z. S., który powiększył areał gruntów rolnych będąc w związku małżeńskim. Poprzez zawarcie małżeństwa w 1992 r. pomiędzy małżonkami istniała ustawowa wspólność małżeńska, do rozwiązania małżeństwa w dniu 14 października 2014 r. W czasie trwania małżeństwa Z. S. prowadził gospodarstwo rolne wspólnie z żoną. Wskazała uczestniczka, że decyzja w przedmiocie scalenia gruntów nie została jej doręczona, bowiem były małżonek podał w postępowaniu nieaktualne dane adresowe.

Decyzją z dnia 26 kwietnia 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Starosty z dnia 12 marca 2012 r. w przedmiocie scalenia i wymiany gruntów położonych w obr. J. w gminie R. o łącznej powierzchni 539.5605 ha - w części obejmującej ustalenie praw i obowiązków H. S. (obecnie M.). Ustaleniom poczynionym w toku postępowania Kolegium dało wyraz w uzasadnieniu decyzji wyjaśniając, że z akt sprawy wynika, że Z. S. był uczestnikiem scalenia gruntów wsi J., zatwierdzonego w drodze kwestionowanej decyzji. Postanowienie starosty o wszczęciu postępowania scaleniowego z dnia 31 marca 2009 r. wymienia w poz. [..] Z. S. wśród uczestników postępowania scaleniowego gruntów we wsi J., jako właściciela działki nr [..] (KW Nr [..]). Z wypisów z ewidencji gruntów oraz wyjaśnień Z. S. wynika, że działka nr [..] o pow. 9.3207 ha stanowiła jego majątek osobisty, jako nabyta w drodze darowizny przed zawarciem małżeństwa. W toku postępowania scaleniowego działka nr [.] została podzielona na działki nr [..] o pow. 0.0536 ha i nr [..] o pow. 9.2671 ha. Jak wynika z załącznika nr 6 do decyzji, zawierającego wykazy zmian danych ewidencyjnych, własność działki nr [..] przeszła w ramach postępowania scaleniowego na A. F. i J. M.-F. Z kolei Z. S. nabył od małżonków F. - jako majątek odrębny, nieobjęty wspólnością małżeńską - działkę nr [..] o pow. 0.0676 ha.

W toku postępowania scaleniowego Z. S. złożył w dniu 8 kwietnia 2011 r. wniosek o przyznanie gruntów z zasobu Agencji Nieruchomości Rolnej Skarbu Państwa działki nr [..], na powiększenie obszaru gospodarstwa rolnego, za dokonaniem stosownych dopłat (k. 94 operatu technicznego postępowania scaleniowego). Na karcie uczestnika scalenia (k. 93 operatu) po opisie życzeń dokonanych własnoręcznie przez Z. S., obejmujących wniosek o nabycie działki nr [..] po scaleniu gruntów z ANR, inna osoba dopisała: "Kupna dokonuję wraz ze swoją żoną H. S." podpisując się nieczytelnie pod tym dopiskiem. Na drugiej stronie karty uczestnika scalenia w dziale "Informacje dodatkowe" ta sama osoba napisała: "W opisie życzeń karty uczestnika scalenia dopisano stwierdzenie "Kupna dokonuję wraz ze swoją żoną H. S.". Z uwagi na fakt, że w trakcie postępowania scaleniowego Z. S. był w formalnym związku małżeńskim oraz nie posiada ustanowionej rozdzielności majątkowej, nabycia działki nr [..] musiał dokonać wspólnie ze swoją żoną H. O uzupełnieniu karty uczestnika Z. S. został poinformowany w dniu 1 października 2011r. osobiście przez E. L. oraz A. M., pracowników A.".

W wyniku rozpoznania wniosku Z. S. działka nr [..] o pow. 0.8544 ha znajdująca się w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa - Agencji Nieruchomości Rolnych, wskutek zamiany tej nieruchomości z małżonkami B. i W. M., została przyznana na rzecz Z. i H. małżonków S. na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej, co wynika z załącznika nr 6 do decyzji. W związku z nabyciem tego gruntu małżonkowie S. zostali zobowiązani do dokonania stosowanych dopłat na rzecz Agencji Nieruchomości Rolnych (załącznik nr 4 do decyzji).

W ocenie Kolegium wynika z tego, że działka nr [..] nie została nabyta jako ekwiwalent za działkę nr [..], stanowiącą majątek odrębny Z. S., a objętą postępowaniem scaleniowym. Kolegium wyjaśniło, opierając się na przepisach art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (zwanej dalej k.r.o.), że działka nr [..] nabyta w drodze darowizny, dokonanej przed zawarciem przez Z. S. związku małżeńskiego, niewątpliwie stanowiła majątek odrębny wnioskodawcy. Działka ta uległa w toku postępowania scaleniowego podziałowi na dwie działki, z czego mniejsza działka nr [..] została przekazana małż. F., zaś Z. S. nabył w zamian do majątku odrębnego od małż. F. działkę nr [..] o podobnym areale, bez obowiązku dopłat. Działka nr [..] o pow. 9.2671 ha, wydzielona z działki nr [..] nadal pozostaje w majątku odrębnym Z. S., co stwierdzają dokumenty zatwierdzone kwestionowaną decyzją. Nieruchomość wydzielona uczestnikowi w ramach postępowania o scaleniu i wymianie gruntów stanowi ekwiwalent należącej do niego przed scaleniem nieruchomości. Jest to zatem przykład uzyskania jednej rzeczy w zamian, a raczej w miejsce innej, czyli przypadek surogacji, o której mowa w art. 33 pkt 10 k.r.o. Taką nieruchomością jest działka nr [..], nie jest nią natomiast działka nr [..], bowiem ta działka nie została otrzymana w zamian za działkę nr [..] (podzieloną na działki nr [..] i [..]), ani w zamian za jakąkolwiek inną nieruchomość stanowiącą majątek odrębny Z.S. W aktach sprawy brak jest dowodu na to, że działka nr [..] stanowi ekwiwalent za przekazaną małż. F. działkę nr [..]. Działka nr [..] została nabyta na zasadzie art. 8 ust. 8 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów, zgodnie z którym na wniosek uczestników postępowania scaleniowego grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa objęte postępowaniem mogą, za zgodą Agencji, zostać w całości lub w części rozdysponowane za dopłaty na rzecz uczestników postępowania. Przepis art. 8 ust. 8 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów nie wskazuje, aby rozdysponowanie gruntów Skarbu Państwa wymienionych w tym przepisie mogło nastąpić tylko na rzecz uczestników scalenia, którymi zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 5 tej ustawy są właściciele, użytkownicy gruntów położonych na obszarze scalenia lub inwestora, a w przypadku gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego także podmioty gospodarujące tymi gruntami. Przepis art. 8 ust. 8 mówi o uczestnikach postępowania, którymi są także współmałżonkowie osób wnioskujących w postępowaniu scaleniowym o nabycie gruntów na podstawie art. 8 ust. 8 jako osoby nabywające grunty Skarbu Państwa do majątku wspólnego na zasadzie art. 31 § 1 k.r.o. Działka nr [..] nie została nabyta w zamian za działkę nr [..], nie stanowi zatem surogatu majątku osobistego Z.S., o którym mowa w art. 33 pkt 10 k.r.o.

Nabycie działki nr [..] nastąpiło w czasie trwania ustroju wspólności majątkowej pomiędzy małżonkami Z. i H. S., wobec czego nastąpiło ono do majątku wspólnego małżonków, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 31 § 1 k.r.o. Nie ma przy tym znaczenia dopisek na karcie uczestnika scalenia o oświadczeniu Z. S. o nabyciu dziatki nr [..] wraz z małżonką, bowiem o tym, że ustawowa wspólność majątkowa obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich stanowi wprost art. 31 § 1 k.r.o. Przepisy art. 33 k.r.o. nie wymieniają jako majątku osobistego gruntów nabytych w trakcie trwania małżeńskiej wspólności ustawowej na cel powiększenia gospodarstwa rolnego składającego się z gruntów stanowiących majątek osobisty jednego z małżonków, wobec czego należy przyjąć, że działka nr [..] nabyta w okresie trwania małżeństwa wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków i nie ma przy tym znaczenia, że została ona nabyta na powiększenie gospodarstwa rolnego składającego się z gruntów stanowiących majątek odrębny małżonka.

Kolegium uznało, że decyzja starosty nie została wydana z naruszeniem art. 33 pkt 10 k.r.o., a tym bardziej z rażącym naruszeniem tego przepisu, podobnie jak nie została wydana z naruszeniem przepisów ustawy o scalaniu i wymianie gruntów. Treść kwestionowanej decyzji (w zakresie objętym niniejszym postępowaniem) nie pozostaje w jaskrawej sprzeczności ani z treścią przepisów art. 31 § 1 i art. 33 k.r.o. ani z treścią przepisów ustawy o scalaniu i wymianie gruntów. Ma również właściwą podstawę prawną - art. 27 ust. 3 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów, który stanowi, że projekt scalenia lub wymiany gruntów zatwierdza, w drodze decyzji, starosta. Wydanie decyzji bez podstawy prawnej, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., na co powołuje się wnioskodawca oznacza, że albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań działania tej administracji, polegającego na wydawaniu decyzji administracyjnych rozumianych jako indywidualne akty administracyjne zewnętrzne (tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1369/06, LEX nr 315975). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w przypadku kwestionowanej decyzji, opartej o właściwe przepisy prawa materialnego i formalnego, tworzące kompetencję starosty do zatwierdzenia projektu scalenia lub wymiany gruntów w formie decyzji administracyjnej.

Wskazano, że kwestionowana decyzja rozstrzyga o prawach i obowiązkach H.S. w zakresie nabycia działki nr [..], która nie stanowi ekwiwalentu za działkę nr [..] objętą postępowaniem scaleniowym, a stanowiącą majątek osobisty Z. S. Skoro zgodnie z art. 31 § 1 k.r.o. nabycie tej działki nastąpiło do małżeńskiej wspólności majątkowej w okresie jej trwania, to uczestnikiem postępowania, o którym mowa w art. 8 ust. 8 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów, a tym samym stroną postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji (art. 28 k.p.a.) była również H. S. (obecnie M.) jako małżonka Z. S. w chwili nabycia praw majątkowych do działki nr [..]. Tym samym kwestionowana decyzja jako rozstrzygająca o prawach i obowiązkach H. S. (M.) została skierowana do tej osoby jako strony postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. i nie jest dotknięta wadą wymienioną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. ani żadną inną wadą wymienioną w art. 156 § 1 k.p.a.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Z. S. wniósł o przeprowadzenie rozprawy oraz wyjaśnił, że decyzja została skierowana bezpodstawnie do jego byłej już żony H. S., bowiem wnoszona przez niego do postępowania scaleniowego działka nr [..] stanowiła przedmiot jego odrębnej własności. H. S. nie była stroną w przedmiotowej sprawie, działka nr [..] nie wchodziła w skład wspólności majątkowej małżeńskiej. Według wnioskodawcy działka nr [..] nie wchodziła do postępowania scaleniowego z zasobów Własności Rolnej Skarbu Państwa. Z listy uczestników postępowania sporządzonej przez Starostwo figurująca pod poz. 76 Agencja Nieruchomości Rolnych wniosła do postępowania szereg działek, wśród których nie ma jednak działki nr [..]. Natomiast pod pozycją [..] znajduje się W. M. jako właściciel działki nr [..]. W aktach sprawy znajduje się wniosek W. M., J., gmina R., obejmujący m. in. na poz. [..] działkę nr [..] o pow. 0,78 ha. W KW nr [..] jako właściciel przedmiotowej działki nr [..] figurują W.M.i B. M., do której to wspólności doszło na podstawie umowy rozszerzenia wspólności majątkowej z dnia 24 października 2011 r., nr Rep. [..].

Rozpoznając sprawę ponownie Kolegium w decyzji z dnia 10 stycznia 2017 r. utrzymało w mocy własne rozstrzygnięcie. SKO uznało, że w sprawie nie ma żadnego dowodu na to, że w postępowaniu scaleniowym działka nr [..] została otrzymana w zamian za działkę nr [..] (podzieloną na działki nr [..] i [..]), ani w zamian za jakąkolwiek inną nieruchomość stanowiącą majątek odrębny Z. S. Skoro grunt działki nr [..] nie został nabyty w zamian za grunty działki nr [..], nie stanowi surogatu majątku osobistego Z. S., o którym mowa w art. 33 pkt 10 k.r.o. Według SKO nie ma wątpliwości co do tego, że nabycie działki nr [..] nastąpiło w trakcie trwania ustroju wspólności majątkowej pomiędzy małżonkami Z. H. S., wobec czego nastąpiło ono do majątku wspólnego małżonków, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 31 § 1 k.r.o. Nie ma przy tym znaczenia kwestionowany dopisek na karcie uczestnika scalenia o oświadczeniu Z. S. o nabyciu działki nr [..] wraz z małżonką, bowiem o tym, że ustawowa wspólność majątkowa obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich stanowi wprost art. 31 § 1 k.r.o. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego SKO stwierdziło, że działka nr [..] nie została nabyta w zamian za działkę nr [..] (podzieloną na działki nr [..] i [..]), ani w zamian za jakąkolwiek inną nieruchomość stanowiącą majątek odrębny Z. S. Ponieważ nabycie tej działki nastąpiło w okresie trwania małżeństwa, wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków.

W skardze na powyższą decyzję zarzucono naruszenie przepisów art 6, 8, 10 § 1, art. 77 § 1, art. 89 i 95 k.p.a., a także art. 28 k.p.a., poprzez bezzasadne przydanie atrybutu strony H. S. (M.) i art. art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. przez odmowę stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji Starosty, mimo że została ona skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie.

Zarzucono również naruszenie art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów z dnia 26 marca 1982 r. (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji przez Starostę) poprzez jego niezastosowanie i art. 8 ust. 1, 2 i 8 tej ustawy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podkreślił przede wszystkim uchybienia procesowe polegające na braku wyznaczenia rozprawy, czym uniemożliwiono skarżącemu ustosunkowanie się do argumentów organu oraz wyjaśnienie swojego stanowiska. Według pełnomocnika ma to o tyle istotne znaczenie, że uzasadnienie odwołuje się do nowego materiału dowodowego w postaci pisma Dyrektora Wojewódzkiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych , które miało znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Według pełnomocnika skarżącego organowi umknęły takie okoliczności, jak wniosek o scalenie gruntów złożony przez skarżącego, który obejmował działkę nr [..], wniosek W. M. o scalenie działki nr [..]. Postanowienie starosty wymienia uczestników postępowania scaleniowego, wśród których pod poz. [.] wskazuje właściciela działki nr [..] W. M., a pod poz. [.] Z. S.właściciela działki nr [..]. Pod poz. 76 wymienia Agencję Nieruchomości Rolnych – właściciela 22 działek, wśród których nie ma działki nr [..].

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Zaskarżoną decyzją SKO, po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymało w mocy swoją wcześniejszą decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Starosty z dnia 12 marca 2012 r. w spawie scalenia i wymiany gruntów położonych w obrębie J. w gminie R., w części obejmującej ustalenie praw i obowiązków H.S. (obecnie M.).

Jak wynika z przywołanych okoliczności sprawy postępowanie o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji scaleniowej wszczęte zostało z wniosku Z. S., który twierdził, że decyzja ta w części określającej uprawnienia H. S. do nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów nr [..] dotknięta jest wadą nieważności, z powodu braku podstawy prawnej do tego, ażeby w wyniku scalenia i wymiany gruntów w obrębie J. własność nabyła osoba nie będą stroną tego postępowania i żeby do osoby tej skierowano również decyzję scaleniową.

Rozważając niniejsza sprawę należy wskazać, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i polega na kontroli kwestionowanej decyzji pierwotnej w oparciu o ustalenia i przepisy obowiązujące na dzień jej wydania. W art. 156 § 1 k.p.a. ustawodawca określił przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, w pkt. 2 przewidując jako jedną z nich wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, a w pkt 4 skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie. Podkreślić przy tym należy, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności jest postępowaniem w nowej sprawie, w której zadaniem organu nadzoru jest wyłącznie wyjaśnienie kwestii, czy wystąpiły określone enumeratywnie w przepisie art. 156 § 1 k.p.a. przesłanki nieważności. Organ nie jest natomiast władny rozstrzygać o innych kwestiach dotyczących istoty sprawy. Oznacza to, że działanie organu w trybie art. 156 k.p.a. wymaga innego podejścia do sprawy niż w pierwszej instancji lub przed organem odwoławczym. Organ administracyjny ocenia bowiem kwestie czysto prawne, które - jak przyjmuje się w orzecznictwie - winny być rozstrzygane według zasad stosowanych przy kasacji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 1402/16, LEX nr 2296351).

Według organów prowadzących postępowanie w niniejszej sprawie, co podziela w pełni sąd wojewódzki kontrolujący legalność zaskarżonej decyzji, kwestionowana decyzja starosty z dnia 12 marca 2012 r. nie jest dotknięta żadną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., a przede wszystkim nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa bądź bez podstawy prawnej, a także nie została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, jak twierdzi skarżący. Kwestionowana decyzja nie narusza przede wszystkim żadnego z przepisów ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. z 2003 r., nr 178, poz. 1749 ze zm.), zwanej dalej u.s.w.g., na podstawie których została wydana, w stopniu, który uzasadniałby stwierdzenie jej nieważności.

Tym samym sąd w pełni zaakceptował rozstrzygnięcia SKO oceniając je jako prawidłowe i zgodne z przepisami prawa materialnego, które miały zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.

Z akt kontrolowanego postępowania głównego w sprawie scalenia i wymiany gruntów w miejscowości J. wynika, że jednym z jego uczestników był skarżący Z. S.jako właściciel nieruchomości stanowiącej działkę nr [..]. Dokumentacja zgromadzona w sprawie, w tym wypisy z ewidencji gruntów oraz kopie umowy darowizny potwierdzają, że działka nr [..] stanowiła majątek odrębny skarżącego, nabyty w drodze darowizny od matki przed zwarciem przez niego małżeństwa w H. S. (obecnie M.). Akta sprawy scaleniowej potwierdzają, że działka nr [..] została podzielona na działki nr [..] i nr [.].. Z wykazu zmian gruntowych wynika, że własność działki nr [..] przeszła w ramach postępowania scaleniowego na A. F. i J. M. – F., natomiast Z. S. nabył w zamian od małżonków F. działkę nr [..], które weszła do jego majątku odrębnego.

W odniesieniu natomiast do działki nr [..] dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, w tym oświadczenia organu prowadzącego sprawę scalenia i wymiany gruntów wskazują, że działka ta, na wniosek skarżącego złożony w dniu 8 kwietnia 2011 r., a więc w toku postępowania scaleniowego, została mu przyznana na własność z zasobów Agencji Nieruchomości Rolnej Skarbu Państwa na powiększenie obszaru jego gospodarstwa rolnego, za ustaloną dopłatą. Z dokumentów wynika, że działka nr [..] przyznana została z zasobów Agencji w trybie art. 8 ust. 8 u.s.w.g. skarżącemu oraz jego ówczesnej małżonce H. S., gdyż w trakcie trwania postępowania scaleniowego istniała pomiędzy nimi małżeńska wspólność majątkowa. Wspólność ta ustała wskutek rozwodu dopiero w dniu 14 października 2014 r. Organ rozpoznający wniosek o stwierdzenie nieważności prawidłowo ustalił, że przyznanie małżonkom S. działki nr [..] nie nastąpiło w wyniku wymiany działki należącej do skarżącego i wchodzącej do jego majątku odrębnego, gdyż w zamian za tę działkę mającą po podziale nr [..] skarżący uzyskał działkę nr [..]. Działka nr [..] nabyta została natomiast na zasadzie art. 8 ust. 8 u.s.w.g., który stanowi, że na wniosek uczestników postępowania scaleniowego grunty Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa objęte postępowaniem mogą, za zgodą Agencji, zostać w całości lub w części rozdysponowane za dopłaty na rzecz uczestników postępowania. Akta sprawy nie potwierdzają wątpliwości skarżącego, że nie mógł nabyć własności działki nr [..] od Agencji, gdyż według niego należała ona do małżonków M.

Nie pozostawia wątpliwości fakt, że działka nr [..] w trakcie trwania postępowania scaleniowego wchodziła do zasobu własności rolnej Skarbu Państwa i zarządzająca nią Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, uwzględniając wniosek skarżącego, przyznała jemu i jego żonie ten grunt na powiększenie areału gospodarstwa skarżącego. Z akt scaleniowych oraz z wyjaśnień organu prowadzącego postępowanie scaleniowe wynika, że w postępowaniu scaleniowym, w wyniku zamiany Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa nabyła własność działki nr [..] od małżonków M. Z tego powodu w aktach scaleniowych figurują Państwo M., albowiem z tytułu własności działki nr [..] mogli oni być uczestnikami tego postępowania. SKO konsekwentnie wyjaśniało tę okoliczność w toku całego postępowania nieważnościowego, pozyskując pismo z dnia 21 lipca 2015 r., a następnie pismo z dnia 27 lipca 2016r.

Zasadnie zatem Starosta w decyzji zatwierdzającej projekt scalania uwzględnił konsekwencje prawne określone w art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017r., poz. 682), zwanej dalej k.r.i.o., który stanowi, że z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Przepis § 2 stanowi, że do majątku wspólnego należą w szczególności:

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;

2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;

3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;

4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963, z późn. zm.).

W postępowaniu scaleniowym skarżący skorzystał jako jego uczestnik z dyspozycji art. 8 ust. 8 u.s.w.g., która nie wyłącza jednak zastosowania zasad ogólnych prawa cywilnego, w tym reguł nabywania składników majątku w czasie trwania małżeństwa określonych w art. 31 i następnych k.r.i.o. W konsekwencji organ właściwy w sprawach scalenia i wymiany gruntów decydując o przyznaniu działki nr [..] w trakcie trwania małżeństwa Z. i H. S. przyznał jej własność obojgu małżonkom, gdyż z mocy prawa weszła ona do majątku wspólnego.

W ocenie sądu powyższe konsekwencje prawne są zgodne z przepisami u.s.w.g. i nie przeczy im fakt, że skarżący uczestniczył w scalaniu i wymianie gruntów zgłaszając do niego nieruchomości stanowiące jego majątek odrębny. Działka, której wskutek kwestionowanej decyzji zatwierdzającej scalenie, współwłaścicielem stała się również H. S. (po ustaniu małżeństwa M.), nie jest bowiem wynikiem zamiany działki należącej do majątku odrębnego skarżącego, ale jest efektem uwzględnienia przez Agencję wniosku skarżącego w trybie u.s.w.g. i zadysponowania tą nieruchomością na rzecz skarżącego jako uczestnika postępowania scaleniowego, pozostającego we wspólności ustawowej małżeńskiej na dzień wydania decyzji ostatecznej z dnia 12 marca 2012 r.

W świetle powyższego, według sądu wojewódzkiego, odrębną kwestią jest legitymacja do uczestnictwa w postępowaniu scaleniowym uregulowana w art. 3 ust. 2 u.s.w.g., a odrębną kwestia uprawnień, które z mocy decyzji zatwierdzającej projekt scalenia nabywają podmioty, w tym uczestnicy postępowania, choć krąg ten nie ogranicza się wyłącznie do nich, co potwierdzają okoliczności faktyczne rozpatrywanej sprawy. Wobec tego argumentacja skarżącego upatrującego wadliwości decyzji scaleniowej w uwłaszczeniu jego byłej już (od 2014 r.) żony H. S. do działki nr [.] nie wypełnia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 ani pkt 4 k.p.a.

Sąd nie podzielił zarzutów procesowych skargi odnośnie braku możliwości zapoznania się skarżącego z treścią pisma Dyrektora Wojewódzkiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych z dnia 27 lipca 2016 r. złożonego w toku ponownego rozpoznawania sprawy przez Kolegium. Otóż zgodzić należy się ze skarżącym, że uchybiono jego uprawnieniu do zapoznania się z tym pismem, ale w świetle całokształtu okoliczności niniejszej sprawy nie miało to żadnego wpływu na wynik postępowania. Treść pisma z dnia 27 lipca 2016 r. była powieleniem składanych już przez Wojewódzkie Biuro Geodezji i Terenów Rolnych w piśmie z dnia 21 lipca 2015 r. wyjaśnień, które było skierowane bezpośrednio do skarżącego. Pismo z dnia 27 lipca 2016 r. nie ujawniało żadnych nowych informacji i nie wnosiło nic nowego w stosunku do wyjaśnień, których skarżącemu udzielono już w toku postępowania i z którymi miał możliwość zapoznać się.

Podobnie rzecz ma się z zarzutem braku wyznaczenia rozprawy administracyjnej, która zdaniem skarżącego dałaby mu możliwość ustosunkowania się do argumentów organu. Otóż zgodnie z art. 89 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej przeprowadzi, z urzędu lub na wniosek strony, w toku postępowania rozprawę, w każdym przypadku, gdy zapewni to przyspieszenie lub uproszczenie postępowania lub gdy wymaga tego przepis prawa. Również zgodnie z art. 89 § 2 k.p.a. organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin. W niniejszej sprawie nie zaktualizowały się okoliczności, które nakładały na organ administracji obowiązek wyznaczenia rozprawy administracyjnej, gdyż wszystkie okoliczności kluczowe dla jej rozstrzygnięcia wynikają z akt i znajdują w nich potwierdzenie. Skarżący zaś jedynie polemizuje z ustaleniami i dowodami przedstawionymi w kontrolowanym postępowaniu.

Mając powyższe na uwadze sąd uznał, że decyzja scaleniowa starosty z dnia 12 marca 2012 r. nie jest dotknięta wadami nieważności, na które wskazuje skarżący. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.