Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 352/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15
journal: Dz.U. 1974 nr 14 poz 85
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Teza: Nawet ustalenie w dacie orzekania o wymeldowaniu, że sama przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, ponieważ występowały na przykład elementy przymusu psychicznego czy fizycznego, to jednak następne trwałe związanie swojego centrum życiowego w innym lokalu, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji  do wymeldowania takiej osoby z dawniej zajmowanego lokalu, skoro obowiązku meldunkowego nie dopełniła.

TEZY

Nawet ustalenie w dacie orzekania o wymeldowaniu, że sama przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, ponieważ występowały na przykład elementy przymusu psychicznego czy fizycznego, to jednak następne trwałe związanie swojego centrum życiowego w innym lokalu, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji  do wymeldowania takiej osoby z dawniej zajmowanego lokalu, skoro obowiązku meldunkowego nie dopełniła.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Gliniecki Sędziowie Sędzia NSA Stanisław Nowakowski (spr.) Sędzia NSA Bożena Walentynowicz Protokolant Andżelika Borek po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 868/06 w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia17 listopada 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę B. K. na decyzję z dnia [...] nr [...] Wojewody M., w wyniku której utrzymano w mocy decyzję z dnia [...] Burmistrza Miasta i Gminy G. w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego skarżącej B. K. i jej małoletnich dzieci. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm. zwana dalej też ustawą o ewidencji).

Sąd pierwszej instancji przyjął stan faktyczny i wskazał, że w trakcie przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalono, iż B. K. wraz z dziećmi nie mieszka w przedmiotowym lokalu. Na tę okoliczność mają wskazywać zeznania J. J. i I.I.. Nadto sama skarżąca podniosła, w trakcie prowadzonego postępowania dowodowego jak i w skardze do Sądu, że wyprowadziła się z przedmiotowego budynku w [...] r.

Sąd podkreśla, że ewidencja ludności służy rejestracji danych o miejscu rzeczywistego pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Wymeldowanie na wniosek ustala jedynie, że osoba zameldowania pod przedmiotowym adresem opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Oznacza to, że sam fakt wymeldowania nie ma znaczenia w postępowaniu sądowym mającym na celu orzeczenie rozwodu oraz podziału majątku między skarżącą, a jej mężem. Samo wymeldowanie nie ma żadnego wpływu na prawo własności przedmiotowej nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie uznał zarzutu pełnomocnika skarżącej, podnoszący, że skarżąca nie opuściła w sposób dobrowolny przedmiotowego lokalu za uzasadniony. Dobrowolne opuszczenie lokalu ma - w ocenie Sądu pierwszej instancji - miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej. Skarżąca Ba. K. wraz z dziećmi opuściła przedmiotowy lokal, jak twierdzi, z powodu konfliktów rodzinnych. Wykazano w toku postępowania, że przez siedem lat od kiedy opuściła przedmiotowy lokal nie podjęła prawem przewidzianych środków w celu obrony dotyczących tego lokalu i nie uzyskała rozstrzygnięcia o przywrócenie naruszonego posiadania. Sąd przyjął zatem, że skarżąca w żaden sposób nie udowodniła, iż została zmuszona przez męża do wyprowadzenia się ze spornego lokalu. Zdaniem Sądu wskazuje na to oświadczenie skarżącej, że nie zgłaszała interwencji na policji oraz notatka policyjna z [...]. Podnosi nadto Sąd pierwszej instancji, że także postępowanie wobec jej męża o znęcanie się nad rodziną, które toczyło się w Prokuraturze Rejonowej w P. (sygn. [...]) zostało umorzone wobec braku znamion popełnienia czynu zabronionego. W konkluzji Sąd ten stwierdza, że nie można uznać, by skarżąca wraz z dziećmi została zmuszona do opuszczenia przedmiotowego lokalu.

Skoro natomiast bezsporne jest, że skarżąca wraz z dziećmi nie zamieszkuje w lokalu nr [...] przy ul. [...] w G. od [...] r., przeto - według Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - rozstrzygnięcia obu instancji tj. Prezydenta [...] W. oraz Wojewody M. uznać należy za zasadne.

Wyrok powyższy zaskarżony został skargą kasacyjną wniesioną przez pełnomocnika skarżącej - adwokata - w której zarzuca:

naruszenie prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w niezasadnym przyjęciu, że w niniejszej sprawie doszło do dobrowolnego opuszczenia lokalu nr [...] przy ul. [...] w G. przez skarżącą i jej małoletnie dzieci, mimo iż fakt zmuszenia jej do opuszczenia tegoż lokalu przez męża J. K. jest oczywisty, a nadto podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw w przedmiotowym lokalu.

Wskazując na powyższy zarzut, pełnomocnik skarżącej wnosi o:

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie i uchylenie zaskarżonej decyzji organu administracji w całości;

ewentualnie o:

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; a nadto wnosi o:

zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącej kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Pełnomocnik skarżącej podnosi, że rzeczywiście skarżąca opuściła przedmiotowy lokal po raz pierwszy w obawie o swoje życie, a później na jakiś czas wróciła do męża. Ponownie w [...] r. była zmuszona opuścić wraz z jej dziećmi wspomniane mieszkanie z powodu grożenia jej bronią. Od tego czasu, jak twierdzi, zmuszona jest wraz z dziećmi przebywać u swojej matki w G. przy ul. [...], co jednak nie w pełni chroni ją przed agresją ze strony męża. Między stronami toczy się obecnie sprawa o rozwód, zaś uprzednio toczyło się w Prokuraturze Rejonowej w P. za numerem [...] postępowanie w sprawie znęcania się J. K. nad żoną oraz jej pobicia. Zostało ono umorzone wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu zabronionego oraz wobec braku interesu społecznego w objęciu ściganiem z urzędu przestępstwa prywatnoskargowego. Zdaniem pełnomocnika ustalenie, że skarżąca nie wykazała, iż podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swoich praw oraz brak wykazania zmuszenia do opuszczenia przedmiotowego lokalu nie jest oczywisty i należy je (ustalenie) uznać za dowolne, które nie mają nic wspólnego z rzeczywistym stanem rzeczy w niniejszej sprawie.

Pełnomocnik skarżącej podnosi, że rozważania w motywach zaskarżonego wyroku na temat celów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, która (bezsprzecznie) ma służyć zadaniom ewidencyjnym oraz w przedmiocie tego, że instytucja wymeldowania nie powinna służyć fikcji meldunkowej nie mogą prowadzić do wniosku, iż owa ustawa i powołujące się na nią działania organów administracji publicznej służą w istocie sankcjonowaniu bezprawia i polityki faktów dokonanych. Uważa bowiem, że okoliczność, iż dana sytuacja faktyczna rzeczywiście zaistniała nie oznacza, że w państwie prawa musi ona znaleźć prawne umocowanie. Ucieczka kobiety z dziećmi przed agresją męża funkcjonariusza służb mundurowych nie może - jego zdaniem (przy zachowaniu zasad logicznego rozumowania i elementarnego poczucia sprawiedliwości) - oznaczać dobrowolności w opuszczeniu lokalu. Wskazuje także, że skarżąca pozostawiła w tymże lokalu szereg potrzebnych jej rzeczy osobistych co niweczy przesłankę trwałości tegoż opuszczenia. W tej sytuacji pełnomocnik skarżącej uważa, że odpada znana Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu przesłanka skorzystania z przysługujących skarżącej środków prawnych umożliwiających jej powrót do lokalu.

W ocenie skarżącej Sąd I instancji nie dostrzegł różnicy pomiędzy umorzeniem postępowania karnego z powodu braku znamion czynu zabronionego ściganego z oskarżenia publicznego, a umorzeniem z powodu braku danych dostatecznie uzasadniających jego popełnienie oraz z powodu braku interesu prawnego w objęciu ściganiem z urzędu przestępstwa prywatnoskargowego. Według skargi kasacyjnej trudno wymagać od B. K., aby po opuszczeniu swojego miejsca zamieszkania w tak dramatycznych okolicznościach, występowała o przywrócenie posiadania.

Podsumowując wywody zawarte w skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącej podnosi, że Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, iż B. K. została wymeldowana zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji dokonał zastosowania tegoż przepisu w całkowitym oderwaniu od ustalonej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego linii wykładni, którą zasadniczo zaprezentował w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, lecz którą w istocie (wbrew deklaracjom) odrzucił.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał wykładni art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1074 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, która nie budzi najmniejszej wątpliwości, natomiast zarzuty przedstawione w skardze kasacyjnej oparte nie są na stanie faktycznym jaki był przedmiotem rozstrzygania lecz na własnym przekonaniu co do jego treści.

Przesłankę dotyczącą opuszczenia lokalu przez osobę, której postępowanie dotyczy, uznaje się za wypełnioną, w sytuacji ustalenia, że osoba opuściła lokal z zamiarem opuszczenia go w sposób trwały, wykazując chęć przeniesienia swojego centrum życiowego w nowe miejsce. W zakresie zaistnienia tej przesłanki kwestia dobrowolności ma drugorzędne znaczenie o ile tylko opuszczeniu lokalu towarzyszy zamiar opuszczenia go w sposób trwały. Inaczej rzecz ujmując, przyczyna opuszczenia lokalu nie koniecznie musi mieć znaczenie dla oceny czy osoba wymeldowywana dokonała trwałego wyboru zamieszkania w innym lokalu.

Nawet ustalenie w dacie orzekania o wymeldowaniu, że sama przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, ponieważ występowały na przykład elementy przymusu psychicznego czy fizycznego, to jednak następne trwałe związanie swojego centrum życiowego w innym lokalu, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z dawniej zajmowanego lokalu, skoro obowiązku meldunkowego nie dopełniła.

Pełnomocnik strony skarżącej nie wiąże występującego w sprawie stanu faktycznego z wyborem miejsca zamieszkania przez skarżącą. Uważa on, że sam fakt poważnych perturbacji w małżeństwie skarżącej jest dostatecznym powodem by nie orzekać o wymeldowaniu, zupełnie pomijając fakt, że skarżąca od kilku lat nie podejmowała żadnej czynności prawnej by zamieszkać w lokalu, w którym jest zameldowana i w istocie wraz z dziećmi swoje centrum zamieszkania realizuje w innym lokalu.

Nie jest tak jak napisano w skardze kasacyjnej, że Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł różnicy między umorzeniem postępowania z powodu braku interesu prawnego w objęciu ściganiem z urzędu przestępstwa prywatnoskargowego a brakiem znamion czynu zabronionego ściganego z oskarżenia publicznego. Sąd doskonale te sprawy rozumie ale nie mają one w sprawie znaczenia. Nadto pełnomocnik skarżącej to postanowienie inaczej omówił w skardze do Sądu pierwszej instancji. Napisał w niej bowiem, że postępowanie o znęcanie się nad żoną zostało umorzone wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu zabronionego oraz wobec braku interesu społecznego w objęciu ściganiem z urzędu. Nie jest więc zrozumiały zarzut pod adresem Sądu Wojewódzkiego, który przecież dokładnie powtórzył przedstawiony w skardze stan sprawy ustalony przez prokuraturę. Stanowisko Sądu pierwszej instancji świadczy zaś o tym, że nie wykazano żadnej sytuacji, w której doszło do przymusu w opuszczeniu lokalu przez skarżącą.

Powód opuszczenia lokalu sama skarżąca precyzyjnie wyraża w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Jak to jednak zasadnie wskazał organ administracji rozpoznając odwołanie, nie jest to przesłanka pozwalająca na odmowę wymeldowania.

Skarga kasacyjna w stosunkowo ostrych sformułowaniach odwołuje się do rzekomych naruszeń nie tylko art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ale nadto Konstytucji i obowiązującego Polsce prawa międzynarodowego. Zarzuty te są jednak gołosłowne i stanowią jedynie polemikę z orzeczeniem Sądu a nadto opartą jedynie ogólnie na ustaleniach sprawy i zastosowanym w niej prawie materialnym.

Pełnomocnik strony skarżącej odniósł się do rzekomo wadliwej wykładni prawa materialnego dokonanej przez Sąd pierwszej instancji podnosząc: "Zresztą spłycanie przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu do pozaustawowej kwestii wystąpienia o przywrócenie posiadania, bez szczegółowej analizy konkretnej sytuacji prawnej, jest nie tylko rażącą obrazą istotnego tu przepisu prawa materialnego, lecz kłóci się z nieuwzględnionymi w ogóle przez Wojewódzki Sąd Administracyjny podstawowymi, bo konstytucyjnymi i konwencyjnymi, zasadami porządku". Otóż, to w skardze kasacyjnej dochodzi do takiej wykładni, która by uznana musiała być za obrazę prawa materialnego. W przepisie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji nie ma bowiem ustawowej przesłanki "dobrowolności" opuszczenia lokalu. Jest natomiast jedynie konieczne ustalenie, że dana osoba "opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się". Zarówno kwestia dobrowolności opuszczenia lokalu jak i sprawa żądania by w stosownym czasie przewidzianym przepisami kodeksu cywilnego osoba wyzuta z lokalu uzyskała wyrok o przywróceniu utraconego posiadania, nie jest przesłanką prawa materialnego wynikającego z art. 15 ust. 2 ustawy, lecz stanowi wynik konsekwentnego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego od samego początku jego działalności. W żadnym więc razie Wojewódzki Sąd Administracyjny niczego nie "spłycał" ale zasadnie - opierając się na utrwalonym orzecznictwie - wykazał, że skarżąca przez siedem lat nie podejmowała żadnej czynności prawnej by zasadnie bronić zameldowania w lokalu, w którym nie zamieszkuje.

Ewidencja ludności nie jest środkiem prawnym do uzyskania lokalu w czasie trwającego procesu rozwodowego ani żadnego innego. Skarżąca natomiast jasno określiła dlaczego dopiero w trakcie procesu występuje z żądaniem by mogła zamieszkać w lokalu, w którym jest zameldowana. Nie są to jednak - jak to słusznie podniesiono już na etapie postępowania administracyjnego - przesłanki chroniące stronę przed wymeldowaniem.

Z tych zatem względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę kasacyjną oddalił.