Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 2024/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, art. 133 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 10 par. 1, art. 11, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1 par. 1, par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 41a ust.1 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 2024/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 lutego 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), Sędzia: WSA Ewa Michna, Sędzia: WSA Urszula Zięba, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2012 r., sprawy ze skargi T.K., na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, z dnia 4 listopada 2011 r. Nr [...],[...], w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników - skargi oddala -


UZASADNIENIE

W piśmie z dnia 11 sierpnia 2011r. T.K. zwrócił się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o umorzenie odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz rozłożenie zaległości składkowych na jak najmniejsze raty po 200,00 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wnioskodawca wyjaśnił, że jest bezrobotny i nie może uregulować swego zadłużenia w miesięcznych ratach w dotychczasowej wysokości po ok. 500,00 zł.

Decyzją z dnia 5 września 2011r. nr [...] Prezes KRUS na podstawie art.36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), oraz rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. U. UE L 337 z 21 grudnia 2007r.) umorzył wnioskodawcy odsetki od należności z tytułu składek w kwocie 2.923,00 zł w tym:

- na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w kwocie 789,00 zł za okres od III kwartału 2004r. do III kwartału 2009r.,

- na ubezpieczenie emerytalno - rentowe w kwocie 2.134,00 zł za okres od III kwartału 2004r. do III kwartału 2010r.,

przy czym wyjaśnił, że kwota 2.134,00 zł za okres od III kwartału 2004r. do III kwartału 2010r. jest pomocą de minimis, spełniającą warunki określone w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1535/2007.

W uzasadnieniu przypomniano, że wnioskodawca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników z tytułu prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwie o powierzchni 1,72 ha fizycznych, co stanowi 1,1320 ha przeliczeniowych. Z podleganiem temu ubezpieczeniu wiąże się obowiązek opłacania składek, z którego wnioskodawca się nie wywiązał. Placówka terenowa w B. systematycznie informowała go o narastającym zadłużeniu. Decyzją z dnia 15 września 2010r. zaległości za okres od IV kwartału 2000r. do III kwartału 2010r. zostały rozłożone na 30 rat, jednak dnia 29 kwietnia 2011 r. układ ten został zerwany z uwagi na niedotrzymanie warunków układu. W 2011r zaległości za okres od IV kwartału 2000r. do III kwartału 2010r. zostały zabezpieczone wpisem hipoteki do księgi wieczystej. Jak wyjaśniono, z przeprowadzonej wizytacji w gospodarstwie wnioskodawcy wynika, że warunki mieszkaniowe są skromne. Budynek mieszkalny - murowany, parterowy, pokryty blachą, trzy pokoje z kuchnią i łazienką, całość stanowi własność rodziców. Brak jest inwentarza żywego oraz jakichkolwiek maszyn i urządzeń rolniczych. Organ wskazał, że przy podejmowaniu decyzji wzięto pod uwagę, że gospodarstwo jest o małym areale i nie przynosi dochodów, rolnik znajduje się w trudnej sytuacji materialno – bytowej, fakt opłacenia całości odsetek znacznie ograniczy możliwość zaspokojenia przez zobowiązanego niezbędnych potrzeb życiowych.

Natomiast decyzją z dnia 8 września 2011r. nr PT/B-411-293/2011 Prezes KRUS działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników rozłożył wnioskodawcy należność z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na 65 rat zgodnie z załącznikiem, a to po ok. 200,00 zł. Jak wyjaśniono, zaległość w składkach w dniu wpływu wniosku wynosiła 13.082,10 zł i dotyczyła okresu od I kwartału 2001r. do III kwartału 2010r.

W piśmie z dnia 19 września 2011r. T.K. w związku z "wiadomością, którą otrzymał" wyjaśnił, że jest mu trudno spłacić zaległości i prosi o umorzenie ich w całości. Dalej nadmieniono, że wnioskodawca jest chory na kręgosłup, a nie mogąc chodzić nie może też pracować i żyje w bardzo trudnych warunkach. Wnioskodawca zwrócił też uwagę, że jego rodzice mają po 80 lat, a jego brat nie obchodzi ich trudny los.

Decyzją z dnia 4 listopada 2011r. nr [...] Prezes KRUS rozpatrując pismo T.K.z dnia 19 września 2011r. jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia 5 września 2011r. utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że ulga w postaci umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników jest ulgą uznaniową, udzielaną sporadycznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Swój wniosek o wycofanie poprzedniej ulgi oraz umorzenie całości zaległości wnioskodawca motywował trudną sytuacją materialno-bytową związaną z bardzo niskimi dochodami osiąganymi z prowadzonego gospodarstwa i złym stanem zdrowia związany z dolegliwościami kręgosłupa, jakkolwiek nie zostało to potwierdzone żadnym dokumentem. Organ wskazał, że powyższe okoliczności zostały już uwzględnione przy podejmowaniu decyzji o umorzenie części odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, natomiast pozostałą zaległość rozłożono na raty. Z uwagi na fakt, iż w gospodarstwie nie zaistniały żadne zdarzenia losowe mające wpływ na pogorszenie kondycji finansowej gospodarstwa oraz uniemożliwiające opłacanie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne lub inne okoliczności niezależne od płatnika zasługujące na uwzględnienie - brak jest podstaw do umorzenia całości zaległości.

W piśmie datowanym na 27 października 2011r., a wniesionym do KRUS – Placówka Terenowa w B. w dniu 10 listopada 2011r. wnioskodawca ponownie poprosił o "umorzenie tego podatku i rat" powtarzając swą wcześniejszą argumentację. Końcowo nadmienił, ze jeżeli zaległości nie zostaną mu umorzone, to "wycofa się z ubezpieczenia rolniczego". Pismo to zostało uznane jako skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (oświadczenie T.K. z dnia 2 grudnia 2011r.). Prezes KRUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji z dnia 4 listopada 2011r. wydanej przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone rozstrzygnięcie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071), powoływanej dalej jako "k.p.a.", jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.u.s.r.", oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jego wyeliminowania z obrotu prawnego.

Jak wynika z akt sprawy skarżący wystąpił do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z wnioskiem o umorzenie odsetek za zwłokę od zaległości z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz o rozłożenie spłaty zaległości w samych składkach na raty w kwocie po 200,00 zł miesięcznie. Prezes KRUS przychylając się do wniosku skarżącego umorzył odsetki za zwłokę w kwocie 2.923,00 zł (decyzja z dnia 5 września 2011r.), a zaległość w samych składkach rozłożył na 65 rat miesięcznych po ok. 200,00 zł (decyzja z dnia 8 września 2011r.). Zaskarżoną decyzją z dnia 4 listopada 2011r. po ponownym rozpatrzeniu sprawy w związku z pismem skarżącego z dnia 19 września 2011r. Prezes KRUS utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie nie znajdując podstaw do jego zmiany. W ocenie Sądu stanowisko Prezesa KRUS zawarte w zaskarżonej decyzji należy uznać za prawidłowe i odpowiadające prawu.

W związku z treścią wniosku zastosowanie w sprawie miały przepisy art. 41a ust. 1 u.u.s.r., zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może: (1) odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części; (2) umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części.

Kryterium "ważnego interesu zainteresowanego" powołane w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok WSA z dnia 5 października 2010r., sygn. akt III SA/Lu 148/10).

W rozpoznawanej sprawie KRUS kierując się przesłanką "ważnego interesu zainteresowanego", pozytywnie odniósł się do wniosku skarżącego umarzając odsetki za zwłokę oraz rozkładając na raty należności składkowe zgodnie z żądaniem skarżącego zawartym w piśmie z dnia 11 sierpnia 2011r. Jak słusznie zauważył Prezes KRUS w swojej decyzji w piśmie z dnia 19 września 2011r. skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, popartych stosownymi dowodami, które uzasadniałyby zmianę decyzji z dnia 5 września 2011r. Również w skardze nie postawiono żadnych zarzutów wobec wydanej decyzji o przyznaniu ulgi w spłacie zaległych składek. Skarżący ograniczył się jedynie do powtórzenia argumentacji o trudnej sytuacji finansowej (braku pieniędzy, pozostawaniu bez pracy) oraz kłopotów zdrowotnych związanych z kręgosłupem, jednakże powyższa okoliczność nie została w żaden sposób udokumentowana przez skarżącego.

Wskazać w tym miejscu też należy, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga zawsze nie sąd, lecz Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, który może - ale nie musi - je umorzyć. Kontrola sądowa w takim przypadku polega wyłącznie na zbadaniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

Mając powyższe na względzie - zdaniem Sądu – Prezes KRUS, w wyniku ponownego przeprowadzenia postępowania prawidłowo uznał, że okoliczności rozpatrywanej sprawy nie dają podstaw do zmiany decyzji z dnia 5 września 2011r. Dokonując takiej oceny KRUS wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. dokumenty złożone przez skarżącego oraz podniesione przez niego okoliczności. Do wszystkich tych okoliczności KRUS odniósł się w swojej decyzji. W ocenie Sądu prawidłowo został ustalony stan faktyczny potrzebny do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. Pamiętać należy, że postępowanie o umorzenie należności składkowych, jest postępowaniem wszczynanym na wniosek i to na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania wszystkich okoliczności, uzasadniających zastosowanie ulgi.

Według Sądu, ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Prezes KRUS prawidłowo wywiązał się z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 k.p.a., tj. zasady przekonywania. W szczególności organ wyjaśnił stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy, co znalazło wyraz w rzeczowym uzasadnieniu decyzji. Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym wyrażonej w art. 7 i art. 10 § 1 k.p.a. Skarżący był bowiem pouczona o swoich uprawnieniach w tym postępowaniu administracyjnym, tak o możliwości złożenia wszelkich dokumentów świadczących o jego szczególnie trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej, jak i o możliwości złożenia końcowego oświadczenia w sprawie.

Końcowo należy wskazać, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek (zabezpieczonych hipoteką), to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie zmianie. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.