Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 991/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i 2, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c), art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 33, art. 18, art. 29 par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 118 par. 1, art. 150 par. 1, art. 211, art. 212
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 6,art. 7,art. 8,art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka (spr.) Sędzia WSA Karol Pawlicki Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2013 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za niezasadne zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia [...], nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego [...] kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzjami z dnia [...] i z dnia [...] orzekł o odpowiedzialności WK – członka zarządu A Sp. z o.o. w P za zaległości Spółki z tytułu podatku od nieruchomości za okres [...] w wysokości [...] oraz odsetki za zwłokę w wysokości [...] (decyzja z [...] nr [...]), za okres [...] w wysokości [...] oraz odsetki za zwłokę w wysokości [...] (decyzja z [...]), za okres [...] w wysokości [...] oraz odsetki za zwłokę w wysokości [...] (decyzja z [...]) i za okres [...] w wysokości [...] oraz odsetki za zwłokę w wysokości [...] (decyzja z [...]).

Z uwagi na nieuregulowanie przez WK zaległości podatkowych wynikających z w.w decyzji, Prezydent Miasta wystawił w dniu [...] upomnienie wzywające do uregulowania przedmiotowych zaległości, a następnie w dniu [...] wystawił tytuły wykonawcze nr:

- [...[ dot. zaległości za [...],

- [...] dot. zaległości za [...],

- [...] dot. zaległości za [...]

- [...]dot. zaległości za [...]

- [...]dot. zaległości za.[...],

- [...]dot. zaległości za [...],

- [...]dot. zaległości za [...],

- [...]dot. zaległości za [...],

- [...]dot. zaległości za [...],

- [...]dot. zaległości za [...],

- [...]dot. zaległości za [...].

Odpisy tytułów wykonawczych doręczono W K w dniu [...] dokonując jednocześnie zajęcia ruchomości w postaci samochodów osobowych marki: S nr rej. [...], R nr rej. [...] i R nr rej. [...].

WK złożył zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu podniósł kwestię przedawnienia prawa do wydania decyzji o odpowiedzialności członka zarządu, nieotrzymania decyzji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec Spółki oraz braku doręczenia decyzji o jego odpowiedzialności podatkowej jako osoby trzeciej, a tym samym nieistnienie obowiązku objętego w.w tytułami wykonawczymi .

Postanowieniem z dnia [...] Prezydent Miasta uznał zarzuty strony za niezasadne.

W zażaleniu WK wniósł o uchylenie w.w postanowienia i umorzenie postępowania w sprawie odpowiedzialności członka zarządu Spółki. Za nietrafne i niezgodne z art. 121 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej uznał stwierdzenie organu egzekucyjnego o braku obowiązku przedstawienia jemu podczas czynności egzekucyjnych decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej. Nie zgodził się również z tym, że organ I instancji nie uwzględnił przedawnienia prawa do wydania decyzji o odpowiedzialności za zaległości Spółki, ponowił zarzut braku doręczenia decyzji o odpowiedzialności za zaległości Spółki. Ponadto podniósł, że Spółka nie otrzymała decyzji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta z dnia [...]. W uzasadnieniu organ II instancji powołując się na przepis art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej zwana jako u.p.e.a.), wskazał, że w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym zobowiązany negując to postępowanie jest uprawniony do wniesienia zarzutów tylko z przyczyn enumeratywnie wyliczonych w w.w przepisie i stwierdził, że WK podniósł zarzut przedawnienia oraz nieistnienia obowiązku (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.).

Co do zarzutu przedawnienia prawa do wydania decyzji orzekających o odpowiedzialności podatkowej WK jako członka zarządu Sp. z o.o. za zaległości podatkowe organ powołał się na przepis art. 118 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012r., poz. 749), zgodnie z którym nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej, jeżeli do końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat. Organ wyjaśnił, że wydanie decyzji nie oznacza jej doręczenia i powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2007r. sygn. akt I FPS 5/07. Wobec tego stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do przedawnienia prawa do wydania w.w decyzji, a zatem zarzut przedawnienia uznał za nieuzasadniony.

Co do zarzutu braku doręczenia Spółce decyzji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego organ wskazał, że o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji prowadzonej wobec Spółki, a warunkującej wszczęcie egzekucji wobec osoby trzeciej, nie decyduje wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego czy też nieposiadanie przez Spółkę jakiegokolwiek majątku. Organ wyjaśnił, że bezskuteczność egzekucji prowadzonej wobec Spółki stwierdzono na podstawie zaistniałych okoliczności. Po pierwsze na podstawie oględzin przeprowadzanych przez organ egzekucyjny od [...] stwierdzono, że stale pogarsza się stan techniczny budynków przeznaczonych na cele turystyczno-rekreacyjne. Ponadto brak dodatkowej infrastruktury przekłada się na niską atrakcyjność turystyczną ośrodka. Z uwagi na stan techniczny i wiek domków letniskowych z wyposażeniem ich zajęcie było bezcelowe, a dokonane w dniu [...] zajęcie rachunku bankowego w B uniemożliwiało zaspokojenie nawet części należności z powodu braku jakichkolwiek środków. Nieskuteczne okazało się również zajęcie w dniu [...] wierzytelności z tytułu nadpłaty w Urzędzie Skarbowym z powodu braku wierzytelności. Nieskuteczne okazały się także próby zajęcia w dniu [...] rachunków w C, D, E, F, G, H oraz I oraz w dniu {...] rachunków w J, K, L, Ł.

Organ wyjaśnił, że podczas prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie stwierdzono innych ruchomości lub wierzytelności, z których mogłaby być prowadzona egzekucja w sposób skuteczny. Organ zauważył również, że niedopuszczalna jest egzekucja z nieruchomości z uwagi na to, że stanowi własność Skarbu Państwa.

Natomiast co do zarzutu, że nie doręczono WK decyzji orzekających o jego odpowiedzialności za zaległości Spółki organ II instancji stwierdził, że decyzje z dnia [...] zostały skutecznie doręczone stronie na podstawie art. 150 § 1 Ordynacji podatkowej. Organ zauważył, że strona nie podjęła korespondencji, tym samym w dniu [...], a następnie w dniu [...] pozostawiono zawiadomienia o możliwości odebrania przesyłki w Urzędzie Pocztowym nr [...]. Przesyłki strona nie podjęła. Wobec tego przyjęto, że zgodnie z art. 150 Ordynacji podatkowej decyzje zostały doręczone w dniu [...]. Wprawdzie pismami z dnia [...] WK wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołań od tych decyzji z uwagi na okoliczność przebywania na wakacjach zimowych, jednak wnioski te zostały załatwione odmownie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w całości. W uzasadnieniu podniósł, że nie został powiadomiony o prowadzeniu jakiegokolwiek postępowania zmierzającego do wydania tytułów wykonawczych. Zarzucił, że nie otrzymał decyzji orzekających o jego odpowiedzialności podatkowej za zaległości Spółki z o.o. Wskazał, że również poborca podczas czynności egzekucyjnych nie okazał jemu decyzji orzekających o odpowiedzialności za zaległości Spółki. Zarzucił, że termin do wydania decyzji orzekającej o odpowiedzialności osoby trzeciej w zakresie podatku od nieruchomości za [...] minął w dniu [...], a zatem doręczenie decyzji po tym terminie nastąpiło po upływie terminu przedawnienia do wydania decyzji w tym przedmiocie. Podniósł również zarzut naruszenia art. 121 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Na poparcie swojego stanowiska powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 stycznia 2006r., sygn. akt II FSK 135/2005.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, choć nie wszystkie zarzuty zasługiwały na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) dalej p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W tym zakresie mieści się ocena czy zaskarżony akt administracyjny odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie.

Z przepisu art. 33 u.p.e.a. wynika, że podstawą prawną zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej mogą być wyłącznie przyczyny enumeratywnie wymienione w tym przepisie tj:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku podatkowego, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanie środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27.

Zarzuty skarżącego dotyczą przedawnienia prawa do wydania decyzji o odpowiedzialności członka zarządu, nieotrzymania decyzji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec spółki oraz braku doręczenia decyzji o jego odpowiedzialności podatkowej jako osoby trzeciej, a tym samym nieistnienia obowiązku objętego w.w tytułami wykonawczymi (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.)

Zdaniem Sądu organy przedwcześnie uznały, iż zarzuty te nie zasługują na uwzględnienie bowiem, jak wynika z akt egzekucyjnych, nie dysponowały materiałem dowodowym umożliwiającym ich rozpoznanie. W aktach znajdują się [...] decyzje o odpowiedzialności podatkowej skarżącego jako osoby trzeciej – członka zarządu A sp.z o.o. za zaległości podatkowe spółki za lata [...] wydane w dniu [...] ale w aktach brak jest dowodów doręczenia tych decyzji skarżącemu. Do [...] decyzji (decyzji z [...]), dołączono co prawda kserokopie dowodów ich doręczenia w sposób zastępczy ale są tak nieczytelne, że nie poddają się jakiejkolwiek kontroli. W przypadku pozostałych [...] nie ma żadnych dowodów ich doręczenia. Organ odwoławczy nie uzupełnił tego braku nawet na wezwanie Sądu przesyłając kserokopie tych samych dowodów doręczenia uzupełnione przez odręczne dopiski, iż dotyczą one wszystkich [...] decyzji . I to mimo tego, że z treści tych kserokopii, którą da się odczytać, to nie wynika. (k. [...] akt sądowych). Dlatego wobec niemożności ustalenia ponad wszelką wątpliwość, czy i kiedy skarżący otrzymał decyzje o swojej odpowiedzialności podatkowej organy nie miały prawa uznać zarzutu skarżącego nieistnienia obowiązku objętego w.w tytułami wykonawczymi za nieuzasadniony. Przepis art. 211 o.p. stanowi bowiem, że decyzję doręcza się stronie na piśmie. Z kolei z przepisu art. 212 o.p. wynika, że organ podatkowy, który wydał decyzję jest nią związany od chwili jej doręczenia. Przepis ten określa moment, w którym decyzja podatkowa wchodzi do obrotu prawnego. Jest nim chwila doręczenia tej decyzji stronie postępowania. Od tego momentu decyzja wiąże organ podatkowy, który ją wydał, oraz stwarza określone w niej uprawnienia i obowiązki o charakterze procesowym i materialnym. Brak prawidłowego doręczenia decyzji stronie skutkuje tym, że decyzja ta nie funkcjonuje w obrocie prawnym. Zdaniem Sądu okoliczność, że w Ordynacji podatkowej ustawodawca posługuje się zarówno wyrażeniem "wydanie decyzji", jak i "doręczenie decyzji" nie stanowi wystarczającej podstawy do podważenia stanowiska, w myśl którego załatwienie sprawy podatkowej wiąże z doręczeniem decyzji. Zważyć bowiem należy, że skutki procesowe decyzji wiązać należy z jej doręczeniem, a nie sporządzeniem i podpisaniem w określonym dniu. Związanie organu podatkowego własną decyzją wywołuje skutki prawne dopiero w chwili wprowadzenia jej do obrotu prawnego, czyli z chwilą doręczenia stronie.

W niniejszej sprawie mimo twierdzeń organu, że decyzje o odpowiedzialności skarżącego jako osoby trzeciej zostały skarżącemu doręczone w aktach brak na to dowodów. Gdyby zaś okazało się że decyzje te nie zostały doręczone nie mogłyby one stanowić podstawy prawnej podlegającego egzekucji obowiązku. Faktycznie bowiem nie istniałyby one w obrocie prawnym. Powoływanie się na uchwałę NSA z dnia 17 grudnia 2007r w sprawie I FPS 5/07 w której NSA stwierdził, że pojęcie wydania decyzji określone w art. 118 § 1 o.p. nie oznaczało jej doręczenia mogłoby znaleźć zastosowanie jedynie w sytuacji, kiedy decyzje te zostały wydane ( a więc sporządzone, podpisane przez osobę upoważnioną i opatrzone datą wydania), a następnie skutecznie doręczone choćby nawet w trybie zastępczym. Musi to jednak wynikać niezbicie z odpowiednich dokumentów. Bez dokonania tych ustaleń, poprzez uzupełnienie postępowania dowodowego nie jest możliwe rozstrzygnięcie zgłoszonych przez skarżącego zarzutów.

W myśl art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, iż w toku postępowania egzekucyjnego stosuje się, z uwzględnieniem specyfiki tego postępowania, regulacje zawarte w k.p.a. w tym również wypracowane zasady tego postępowania. Kodeks postępowania administracyjnego zawiera szereg zasad, których przestrzeganie przesądza o prawidłowości prowadzonego postępowania. Przepisy te z jednej strony dają organowi uprawnienia do podjęcia czynności mających na celu takie wyjaśnienie stanu faktycznego, aby możliwe było podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia, natomiast z drugiej strony nakładają na organ obowiązek czuwania na jego przebiegiem. Przepis art. 7 k.p.a. ustanawiający zasadę prawdy obiektywnej, zobowiązuje organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Myśl tę rozwija następnie art. 77 § 1 k.p.a. nakładając na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego organy administracji publicznej podejmują więc wszelkie kroki zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do podjęcia rozstrzygnięcia, a nadto zobligowane są do zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i do wnikliwego jego rozpatrzenia. Zdaniem Sądu organy w niniejszym postępowaniu dopuściły się naruszenia w/w zasad.

Co się zaś tyczy zarzutu, że Spółka nie otrzymała decyzji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego zarzut ten nie zasługiwał na uwzględnienie. Można go było bowiem podnosić w postępowaniu o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, a nie w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie bowiem z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Należy przy tym podkreślić, że zasadność i wymagalność obowiązku objętego tytułem wykonalności należy odróżnić od istnienia obowiązku. Jeśli chodzi o istnienie obowiązku, to warunkiem stosowania przymusu administracyjnego jest istnienie źródła kreującego ten obowiązek jako możliwy do wyegzekwowania, a więc istnienie albo decyzji, z której on wynika ( jak w niniejszej sprawie), albo stosownej deklaracji (zeznania) podatkowej. Dlatego też jak wyżej wskazano badanie istnienia decyzji należy do obowiązku organu egzekucyjnego, natomiast nie jest on uprawniony do badania zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Niezależnie od tego należało jednak stwierdzić, że zaskarżone postanowienia zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 6, 7, 8 i 77 § 1 k.p.a. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ powinien uwzględnić wymienione wyżej uchybienia, które jednocześnie stanowią wskazania, co do sposobu i kierunku dalszego procedowania.

W tym stanie sprawy, uwzględniając skargę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów orzeczono zaś stosownie do treści art. 200 zasądzając na rzecz skarżącego kwotę [...], tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego.