Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 142/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-08-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 2 pkt 7 lit. d w zw. z art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 670
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 10 sierpnia 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 października 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 491/19 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 roku nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrot świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od A. M. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 15 października

2019 r., sygn. akt II SA/Łd 491/19, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. M., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...] o uznaniu za nienależnie pobrane przez A. M. świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz o zwrocie tych świadczeń.

Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., Prezydent Miasta [...] orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane przez A. M. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko W. R. za okres od 1 września 2017 r. do 30 września 2017 r. w wysokości [...] zł, za okres od 1 października 2017 r. do 30 listopada 2017 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko W. R., za okres od 1 września 2017 r. do 30 listopada 2017 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od dnia wydania decyzji w kwocie [...] zł, co łącznie stanowi kwotę [...] zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że własną decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r., przyznał stronie prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko W.R. na okres od 1 lipca 2017 r. do 30 września 2017 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Kolejną zaś decyzją z dnia [...] września 2017 r. przyznał A. M. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko W.R. także na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, uznając, iż zostały wypełnione kryteria określone w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W dniu 7 sierpnia 2018 r. wpłynęło jednak do organu zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w [...] z dnia 6 sierpnia 2018 r., z treści którego wynikało, iż po wydaniu w/w decyzji, przyznających prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, A. M. otrzymała, tytułem alimentów na dziecko W.R. - za pośrednictwem komornika - m.in. następujące kwoty: 14 września 2017 r. – [...] zł; 12 października 2017 r.- [...] zł i 13 listopada 2017 r. - [...] zł.

W związku z powyższym, organ I instancji uznał, iż skoro w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko W. R. strona otrzymała alimenty z pominięciem kolejności zaspokajania należności ustalonych przez ustawodawcę w art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, to świadczenia z funduszu alimentacyjnego na w/w dziecko przysługują A. M. w innej wysokości, tj. za okres od 1 września 2017 r. do 30 września 2017 r. – [...] zł, a za okres od 1 października 2017 r. do 30 listopada 2017 r. - [...] zł miesięcznie. Tym samym, w ocenie organu, A. M. nienależnie pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko W. R. za okres od 1 września 2017 r. do 30 listopada 2017 r. i tym samym stała się zobowiązana do ich zwrotu wraz z odsetkami.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...]. Organ odwoławczy podkreślił bowiem, że z treści pisma komornika sądowego jednoznacznie wynikało, iż A. M., będąca przedstawicielem ustawowym wierzycielki W. R., otrzymała w dniu 14 września 2017 r. kwotę [...] zł, w dniu 12 października 2017 r. kwotę [...] zł oraz w dniu 13 listopada 2017 r. kwotę [...] zł. Kwoty te, będące wynikiem skutecznej egzekucji prowadzonej w stosunku do dłużnika alimentacyjnego – S. R., powinny były w pierwszej kolejności zaspokoić należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłacone osobie uprawnionej do ich otrzymania aż do ich całkowitego zaspokojenia. W związku z powyższym należało uznać, że A. M. pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego i stała się zobowiązana do ich zwrotu wraz z odsetkami.

Kolegium wskazało ponadto, że A. M. nie przedstawiła w toku postępowania żadnych dowodów świadczących o tym, iż w/w kwot nie pobrała, zatem organ nie dał wiary twierdzeniom samej zainteresowanej, która podała, iż powyższych kwot nie otrzymała.

Zaskarżonym wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił skargę A. M. na ww. decyzję Kolegium.

W ocenie Sądu, kluczową bowiem kwestią w niniejszej sprawie stanowiła okoliczność, iż skarżąca od początku postępowania twierdziła, że nie otrzymała od Komornika Sądowego żadnej kwoty z tytułu wyegzekwowanych alimentów od S. R.. Jednocześnie przy tym z treści przedmiotowego zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w [...] z 6 sierpnia 2018 r. wynikało jedynie, że w roku 2017 zostały wyegzekwowane m.in. kwoty: 14 września 2017 r. - [...] zł; 12 października 2017r.- [...] zł; 13 listopada 2017 r. - [...] zł. Wbrew zatem twierdzeniu organów – zdaniem Sądu Wojewódzkiego - z zaświadczenia tego nie wynikał fakt, że ww. kwoty zostały przekazane do rąk skarżącej. W sytuacji, jak wywodził Sąd, rolą organu było rozpatrzenie sprawy z zachowaniem zasad wynikających z art. 7, 77, 80 k.p.a. i ustalenie kluczowej w niniejszej sprawie kwestii, czy wyegzekwowane kwoty trafiły do rąk A. M..

Ponadto Sąd Wojewódzki stwierdził, że w wyniku dokonania błędnej wykładni art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organy w sposób nieuzasadniony uznały, iż przedmiotowe świadczenie powinno zostać uznane jako nienależnie pobrane, gdyż ustawodawca wskazuje na obowiązek zwrotu "nienależnie pobranego świadczenia", a nie "świadczenia nienależnego". Tymczasem z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nie wynikało, aby ta okoliczność była przedmiotem rozważań organów rozpatrujących niniejszą sprawę. Rozróżnienie obydwu pojęć miało zaś, w ocenie Sądu, zasadnicze znaczenie dla jej rozstrzygnięcia bowiem, zgodnie z orzecznictwem – jak wywodził Sąd -"nienależne świadczenie" jest definiowane jako pojęcie obiektywne i występujące m.in. wówczas, gdy świadczenie zostało przyznane i wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu świadczenia obciąża zaś tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że się ono jemu nie należy. Wprawdzie Sąd Wojewódzki nadmienił, że co prawda powyższe rozróżnienie pojęć przyjęte zostało w orzecznictwie sądów administracyjnych na tle instytucji zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jednak upowszechniło się ono także na gruncie, podobnej pod względem konstrukcyjnym i funkcjonalnym, regulacji "zwrotowej" z ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Wobec powyższego Sąd Wojewódzki uznał, że dla oceny czy świadczenie mogło zostać uznane za nienależnie pobrane nie było wystarczające samo stwierdzenie, że skarżąca w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego otrzymała od komornika środki wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego oraz, że została pouczona o obowiązku poinformowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zasadnicze znaczenie miało więc ustalenie, jakie były intencje skarżącej, a czego organy rozpatrujące niniejszą sprawę nie uczyniły. Ponadto Sąd zauważył, że jeśli kwota uznana przez organ za świadczenie nienależnie pobrane została faktycznie przekazana skarżącej przez komornika, pomimo ciążącego na nim obowiązku przekazania tej kwoty organowi wypłacającemu świadczenie, to oceniając działanie skarżącej organ winien wyjaśnić czy skarżąca (jeśli w ogóle przyjęła jakąkolwiek kwotę) zrobiła to w zaufaniu do działań funkcjonariusza publicznego jakim jest komornik.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], zarzuciło Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi:

1. naruszenie prawa materialnego:

a) art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 roku poz. 2167) - przez niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która nie przystaje do stanu prawnego i zebranego materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady trójpodziału władzy poprzez zastąpienie ustawodawcy swoim orzecznictwem,

b) art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 670 z późniejszymi zmianami) poprzez błędną wykładnię:

- polegającą na przyjęciu, że uzyskanie środków finansowych z tytułu alimentów na skutek prowadzonej egzekucji komorniczej nie stanowi przesłanki uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane,

- bowiem definicja "nienależnie pobranego świadczenia" określona w tych normach jest definicją legalną dla potrzeb postępowania o ustalenie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, co oznacza, że ma charakter autonomiczny, a to powoduje, że nie ma podstaw do rozróżniania pojęć "nienależnego świadczenia" i "świadczenia nienależnie pobranego" w sytuacji, gdy spełnione zostają przesłanki określone ww. przepisach,

c) art. 19 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - poprzez błędną wykładnię, polegająca na przyjęciu, że pouczenie zawarte w wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz w decyzji organu I instancji przyznającej świadczenie jest niewystarczające do uznania, iż A. M. była prawidłowo pouczona o sytuacjach skutkujących uznaniem świadczenia za nienależnie pobrane;

2. naruszenie przepisów postępowania:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 roku poz. 1302 z późniejszymi zmianami) - przez błędne przyjęcie, że miało miejsce naruszenie norm prawa materialnego,

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 roku poz. 1302 z późniejszymi zmianami) w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 z późniejszymi zmianami) - przez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji ostatecznej, bowiem materiał dowodowy jest pełny i zebrany w sposób prawidłowy, jak i dokonano jego prawidłowej oceny, co znalazło swój wyraz w uzasadnieniach podjętych decyzji, a istota sprawy sprowadza się do wykładni przepisów materialnych,

c) art. 141 § 4 w związku z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez przedstawienie oceny prawnej niespójnej i lakonicznej w zakresie własnych rozważań, brak oceny zebranego materiału dowodowego oraz brak wykazania że uchybienia miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia, brak konkretnych wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania, a w szczególności w odniesieniu do stanu prawnego.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, Kolegium wnosiło o: uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, wobec zrzeczenia się prawa do rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. M. wniosła o jej oddalenie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów a które w zasadniczej części okazały się zasadne.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów procesowych, podnieść należy, że trafnie skarżący kasacyjnie organ zarzucił Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Sąd Wojewódzki istotnie bowiem wadliwie przyjął, że organy nie dokonały właściwych ustaleń faktycznych w sprawie bo dokonały błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Dotyczy to zwłaszcza oceny treści zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w [...] z dnia 6 sierpnia 2018 r. dotyczącego skuteczności egzekucji prowadzonej na rzecz wierzycielki W.R. reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową A. M..

Sąd I instancji, zarzucając organom administracji naruszenie ww. przepisów procedury administracyjnej, stwierdził, że w sytuacji, gdy A. M. podczas całego postępowania administracyjnego kwestionowała otrzymanie – za pośrednictwem komornika - kwot alimentów wyegzekwowanych od dłużnika alimentacyjnego, organy winny ustalić, czy kwoty te rzeczywiście trafiły do jej rąk. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, powyższa okoliczność nie wynikała bowiem, tak jak przyjęły to organy, z treści ww. zaświadczenia.

Z tym stanowiskiem nie zgodziło się skarżące kasacyjnie Kolegium a pogląd ten podziela Naczelny Sąd Administracyjny. Rzeczone zaświadczenie jest bowiem wystarczającym dowodem na to, że A. M. m.in. we wrześniu, październiku i listopadzie 2017 r. otrzymała bezpośrednio od komornika kwoty świadczeń alimentacyjnych na córkę – W., które zostały wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego. Zwrócić bowiem należy uwagę, że w zaświadczeniu z dnia 6 sierpnia 2018 r. znajduje się tabela, w której ( w kolumnie czwartej) wymienione są kolejno kwoty wpłat przekazane bezpośrednio wierzycielce. Są to wpłaty: z dnia 12.07.2017 r. – [...] zł, z dnia 16.08.2017 r. – [...] zł, z dnia 14.09.2017 r. – [...] zł, z dnia 12.10.2017 r. – [...] zł i z dnia 13.11.2017 r. – [...] zł. Natomiast wpłata dokonana w miesiącu grudniu widnieje w piątej kolumnie nazwanej "ZUS, UM, FAŁ", co oznacza, że środki te dopiero od grudnia przekazane zostały organowi I instancji, który to organ wydał decyzję przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Tym samym, zgodzić się należy ze skarżącym kasacyjnie, że wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, zgromadzony materiał dowodowy wprost wskazywał na wypłatę przez komornika środków bezpośrednio uczestniczce postępowania. Analizowany materiał dowodowy był więc jednoznaczny i nie wymagał uzupełnienia.

Ponadto podkreślić w tym miejscu także trzeba, że komornik sądowy jest organem zaufania publicznego, a zatem wystawione przez niego zaświadczenie stanowi dokument urzędowy. W związku z tym wiarygodność zawartych w tym zaświadczeniu treści nie wymagała w tym przypadku potwierdzenia poprzez przeprowadzenie dodatkowych dowodów. Natomiast twierdzenia uczestniczki postępowania, jakoby nie otrzymała powyższych kwot od komornika, należało ocenić jedynie jako polemikę z treścią danych zawartych w zaświadczeniu oraz ustaleniami organu. W związku z tym zatem organy słusznie przyjęły, iż fakt dokonania przez komornika bezpośredniej wypłaty wyegzekwowanych kwot za okres wrzesień-listopad 2017 r. do rąk uczestniczki została udowodniona.

Usprawiedliwiony także okazał się zarzut dotyczący błędnej wykładni prawa materialnego w postaci: art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Stosownie do treści art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554 ze zm.), a który to przepis stanowił materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 23 ust. 1a). Zgodnie natomiast z art. 2 pkt 7 lit. d cytowanej ustawy, nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że w art. 2 pkt 7 omawianej ustawy zawarta została definicja legalna pojęcia "nienależnie pobranego świadczenia" a w związku z tym definicja ta była obowiązującą w postępowaniu prowadzonym w sprawie o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z tej przyczyny nie było więc podstaw, by tak jak uczynił to Sąd I instancji, dokonywać wykładni tego autonomicznego pojęcia posiłkując się definicjami legalnymi, zawartymi w innych ustawach i poglądami orzecznictwa, dotyczącymi tych regulacji prawnych. Podkreślenia w tym miejscu bowiem wymaga, że sformułowanie przez ustawodawcę w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wspomnianej wyżej odrębnej definicji instytucji "nienależnie pobranego świadczenia" wynika z faktu, że przyznawane na podstawie przepisów tej ustawy świadczenia mają specyficzny charakter. Nie mogą być przez to utożsamiane ze świadczeniami rodzinnymi czy innymi świadczeniami typu "pomocowego". Generalnie świadczenie alimentacyjne jest wypłacane osobie uprawnionej nie w celu udzielenia jej wsparcia finansowego (czyli zamiast świadczeń zasądzonych na jej rzecz od dłużnika ) a jedynie ma tymczasowo zapewnić uprawnionemu środki do życia w sytuacji, gdy dłużnik nie wywiązuje się należycie ze swojego zobowiązania. Jedynie w przypadku, gdy egzekucja okaże się całkowicie nieskuteczna, świadczenie alimentacyjne, przyznawane na podstawie omawianej ustawy, pełni funkcję w istocie rzeczy właściwą świadczeniu alimentacyjnemu. W związku z tym wykluczona jest więc kumulacja świadczeń w postaci świadczenia alimentacyjnego płaconego przez dłużnika i świadczenia wypłacanego na podstawie przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z tego też więc powodu ustawodawca nie uzależnia uznania wypłaconych na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym świadczeń od świadomości czy intencji osoby pobierającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego ani od okresu, za który strona otrzymała alimenty. Jeśli więc osoba uprawniona otrzymała alimenty od dłużnika to bez względu na to, czy były to alimenty bieżące, czy zaległe, nie jest możliwe przyznanie jej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 1345/11). Nie jest wiec istotny także stan świadomości takiej osoby co do tego, czy przyjęła świadczenie jej należne czy nienależne.

W konsekwencji należy przyjąć, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego będzie wtedy nienależnie pobrane, kiedy zostało wypłacone osobie uprawnionej, która w okresie pobierania tego świadczenia otrzymała alimenty niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 omawianej ustawy. Sformułowanie "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" oznacza bowiem, że uprawniony w tym samym okresie pobierał jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł. Jeśli więc wystąpi jedna z przesłanek określonych w art. 2 pkt 7 omawianej ustawy, to przyjąć należy, iż takie świadczenie będzie świadczeniem nienależnie pobranym.

Stosowanie natomiast do treści art. 28 ust. 1 cyt. ustawy, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej 18 - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

Z powyższych przepisów wynika zatem, że pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego i otrzymując jednocześnie w tym czasie alimenty, osoba je pobierająca znajduje się w sytuacji, w której doszło do naruszenia kolejności zaspokojenia przez dłużnika alimentacyjnego wierzycieli, określonej w art. 28 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Kumulacja tych dwóch świadczeń jest jednak – jak wyżej to wyjaśniono - okolicznością obiektywną, której zaistnienie, niezależnie od stanu świadomości osoby pobierającej świadczenia, prowadzić musi do uznania, że wypłacone świadczenie z funduszu jest świadczeniem nienależnie pobranym, a tym samym, stosownie do art. 23 ust. 1 pkt 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, podlega zwrotowi (wraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie).

W rezultacie zgodzić się zatem trzeba ze skarżącym kasacyjnie Kolegium, że przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie nakładają na organy administracji obowiązku badania świadomości czy też intencji osoby pobierającej nienależne świadczenie. Jak wyżej wskazano, samo spełnienie jednej z przesłanek wymienionych w art. 2 pkt 7 ustawy powoduje bowiem, że mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym. Ponadto, co wymaga zaakcentowania, jak wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uczestniczka postępowania została prawidłowo pouczona o treści cytowanych wyżej przepisów. Wniosek ten zawierał również pouczenie o treści art. 19 ust. 1 ustawy, nakładającego na osobę uprawnioną obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie z funduszu o zmianie w liczbie członków rodziny, uzyskaniu lub utracie dochodu albo innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wniosek ten zawierał własnoręczny podpis uczestniczki postępowania. Poza tym pouczenie o takiej samej treści zawierała również decyzja przyznająca stronie prawo do świadczeń z funduszu. Okoliczności te dodatkowo więc wzmacniają tezę, że organy administracji nie miały podstaw do badania świadomości strony w zakresie nieprzysługującego jej świadczenia. Jak słusznie zatem wskazał autor skargi kasacyjnej, zapoznanie się przez A.M. z treścią składanego wniosku było wystarczające do powzięcia świadomości, iż w przypadku otrzymania świadczeń alimentacyjnych bezpośrednio od komornika, będzie ona zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Z tych też przyczyn należało przyjąć, że zarówno zarzuty błędnej wykładni art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d w zw. z art. 28 ust. 1 jak i art. 19 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zasługiwały na uwzględnienie.

Nietrafne natomiast okazały się zarzuty dotyczące naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. Wyrok Sądu I instancji, pomimo błędnej wykładni prawa materialnego oraz wadliwie dokonanej oceny legalności zaskarżonej decyzji, spełniał bowiem wymagania, przewidziane art. 141 § 4 p.p.s.a. a przy tym wyrok ten nie został wydany w ramach związania w rozumieniu art. 153 p.p.s.a..

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zwrócić należy uwagę, że artykuł ten dzieli się na dwie jednostki redakcyjne a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej było dokładne określenie przepisu (podanie numeru nie tylko artykułu, ale i paragrafu), który objął zarzutem. Wymienienie zatem jako zarzutu kasacyjnego tylko "art. 1" w/w ustawy nie czyniło zadość wymogom, jakie musi spełniać skarga kasacyjna (art. 176 p.p.s.a.).Okoliczność ta zwalniała zatem skład orzekający od zajęcia stanowiska co do tego rodzaju zarzutu.

Konkludując zatem należy stwierdzić, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie wystąpiła przesłanka, określona w art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, pozwalająca na uznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobieranego przez uczestniczkę postępowania w miesiącach wrzesień - listopad 2017 za nienależenie pobrane. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. o uznaniu za nienależnie pobrane, przez A.M. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko W. R. za okres od 1 września 2017 r. do 30 września 2017 r. w wysokości [...] zł, za okres od 1 października 2017 r. do 30 listopada 2017 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko W. R., za okres od 1 września 2017 r. do 30 listopada 2017 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami była zgodna z prawem.

W tym stanie rzeczy, biorąc pod uwagę, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny, z mocy art. 188 w zw. z art. 151 oraz w zw. z art. 193 p.p.s.a. – orzekł jak w pkt 1 sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na art. 207 § 2 p.p.s.a., mając na uwadze charakter sprawy.