Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 592/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2014-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 c, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 40 § 2, art. 77 § 1, art. 105 § 1, art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16 art. 31
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 75
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Adam Jutrzenka – Trzebiatowski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2014 r. sprawy ze skargi G.G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania i odmowy przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2010 I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...], II. stwierdza nieważność decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w zakresie uchylającym decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w części dotyczącej płatności rolnośrodowiskowych określonych w punkcie 2, 2.1, 3 i 3.1 -pakiety o symbolach P01a02 i P01b, III. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, IV. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego G.G. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (określany dalej jako Dyrektor OR ARiMR) - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2000r. nr 98 poz. 1071 ze zm. określanej dalej jako k.p.a.) art. 3 ust. 2 pkt 1 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. nr 229, poz. 2273 ze zm. określanej dalej jako ustawa o wspieraniu) oraz § 2 ust 1, § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r., Nr 174, poz. 1809 ze zm. określanego dalej jako rozporządzenie RM z dnia 20 lipca 2004r.), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (określanego dalej jako Kierownik BP ARiMR) nr [...] z dnia [...] maja 2011r. o przyznaniu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2010 w pomniejszonej wysokości. Wynikający z akt administracyjnych stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco: Wnioskiem złożonym 17 maja 2010 r. G.G. wystąpił do Kierownika BP ARiMR o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2010.

Wniosek producenta obejmował: - pakiet P01 Utrzymanie łąk ekstensywnych w wariantach: P01a02 - półnaturalne łąki jednokośne - wykaszanie mechaniczne na działce rolnej AF o powierzchni 3,79 ha, wnioskowana kwota pomocy 1.516,00 zł oraz P01b - półnaturalne łąki dwukośne na działkach rolnych oznaczonych identyfikatorami AC, AD, B, X, Y, Z o łącznej powierzchni 9,81 ha wnioskowana kwota 8.632,80 zł, - pakiet K01 - ochrona gleb i wód w wariancie K01b - międzyplon ozimy na działkach rolnych oznaczonych identyfikatorami D, F, H, I, J, K, M, O, P, W, AG, AH, AI, AJ, AK, AL., AM, AŃ, AO, AR, AS o łącznej powierzchni 64,28 ha, wnioskowana kwota pomocy 36.639,60 zł. W dniach [...] września 2010 r. w gospodarstwie rolnym producenta rolnego przeprowadzona została w jego obecności kontrola na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni, która wykazała nieprawidłowości dotyczące działek rolnych, polegające na stwierdzeniu, iż zadeklarowana powierzchnia jest większa od powierzchni stwierdzonej. Z kontroli został sporządzony "Raport z kontroli". W odniesieniu do działki AF zadeklarowanej w ramach pakietu P01a02 stwierdzono, iż we wniosku wskazano powierzchnię 3,79 ha, a w wyniku kontroli stwierdzono, że wynosi ona 3,5 ha, co daje różnicę 0,29 ha, stanowiącą 8,286 %. W odniesieniu do działek zadeklarowanych w ramach pakietu P01b realizowanego na działkach rolnych AC, AD,B, X,Y,Z o powierzchni łącznej 9,81 ha zawyżenie powierzchni stwierdzono w stosunku do działek rolnych B i Z. We wniosku wskazano, iż powierzchnia działki rolnej B wynosi 3,8 ha, a stwierdzona w wyniku kontroli – 3,4 ha (różnica 0,4 ha). Co do działki Z we wniosku podano, iż jej powierzchnia wynosi 1,91 ha podczas, gdy w wyniku kontroli ustalono, iż ma ona 1,7 ha (różnica 0,21 ha). Łącznie różnicę między powierzchnią działek w zgłoszonych w ramach tego pakietu a powierzchnią stwierdzoną wyliczono na 0,61 ha, co stanowi 6,63 % W odniesieniu do zadeklarowanego we wniosku pakietu K01 - Ochrona gleb i wód, wariant K01b - międzyplon ozimy, w dniu 11 października 2010 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło oświadczenia wnioskodawcy o wystąpieniu w 2010 r. powodzi, stanowiącej siłę wyższą lub nadzwyczajną okoliczność, na terenie jego gospodarstwa położonego w obrębie wsi [...], co spowodowało zbyt duże wysycenie gleby wodą i uniemożliwiło wjazd na pole sprzętu oraz terminowy siew poplonu. Złożone zostały w tym samym dniu także dwa pisemne oświadczenia świadków: P.S. i J.K. stwierdzające, iż w gospodarstwie rolnym G.G. w dniach [...] września 2010 r. w uprawach rolnych wystąpiły szkody spowodowane działaniem siły wyższej lub wystąpieniem nadzwyczajnych okoliczności w postaci bardzo ulewnych deszczy i zamykania śluz na rzece [...]. W dniu [...] października 2010r. w gospodarstwie G.G. została przeprowadzona, również w obecności producenta rolnego, kontrola na miejscu przez inspektorów Regionalnego Biura Kontroli na Miejscu w zakresie wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt. Z wyników przeprowadzonej kontroli został sporządzony raport. W powyższym raporcie wskazano, iż w przypadku działek rolnych oznaczonych jako działki: D, F, H, I, J, K, M, O, P, W, AG, AH, AI, AJ, AK, AL, AM, AŃ, AO, AR, AS zastosowano kod nieprawidłowości W28 - nie stwierdzono zasiewu uprawy na dzień kontroli pakietu K01 b oraz kod W 31 - brak siewu do dnia 10 października. W związku z wynikami kontroli na miejscu w dniu [...] marca 2011 r. w siedzibie Kierownika BP ARiMR przeprowadzono rozprawę administracyjną w toku której przesłuchano w charakterze świadków P.S. i J.K. oraz producenta rolnego. P.S. potwierdził, iż na działkach rolnych położonych w [...] było mokro i żaden sprzęt rolniczy nie mógł wjechać oraz, że niecałe pola były zaorane. J.K. potwierdził, iż na działkach wnioskodawcy w [...] (graniczących z jego działkami) było mokro i wnioskodawca nie zasiał poplonu, natomiast nie ma wiedzy co do działek położonych w [...]. G.G. w toku zeznań sprecyzował, iż oświadczenie pisemne złożone dnia 11 października 2010 r. dotyczy tylko i wyłącznie gruntów, na których miał być posiany poplon. Stwierdził ponadto, że stopień wysycenia gleby był na tyle duży, iż uniemożliwiał wjazd sprzętem na teren uprawy. Dołączył również wykaz opadów atmosferycznych wg stacji meteorologicznej Ośrodka Doskonalenia Rolniczego. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] BP ARiMR przyznał wnioskodawcy płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości tj. w zakresie wariantu P01a02 - pomaturalne łąki jednokośne - wykaszanie mechaniczne do powierzchni 2,92 ha w wysokości 1168,00 zł, zaś w zakresie wariantu P01b - półnaturalne łąki dwukośne do powierzchni 7,98 ha w wysokości 7022,40 zł, odmawiając przyznania płatności w zakresie wariantu K01b - międzyplon ozimy. Uzasadniając pomniejszenie płatności w zakresie pakietów w wariantach P01a02 i P01b organ I instancji wskazał, iż w obu przypadkach różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną do płatności rolnośrodowiskowej, a stwierdzoną w czasie kontroli na miejscu nie przekraczała 20 %, co skutkuje pomniejszeniem płatności. Wskazał, iż art. 58, akapit 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316/65 określane dalej jako rozporządzenie nr 1122/2009 ), stanowi , że jeśli dla danej grupy upraw obszar zadeklarowany we wniosku przekracza obszar stwierdzony, który spełnia wszystkie warunki określone w zasadach przyznawania pomocy dla płatności rolnośrodowiskowych oraz gdy różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a powierzchnią stwierdzoną wynosi powyżej 3% lub 2 ha, ale nie więcej niż 20%, wówczas kwota, jaka ma być przyznana zostaje pomniejszona w danym roku o kwotę przypadającą na dwukrotną wykrytą różnicę pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną we wniosku, a powierzchnią stwierdzoną. Uzasadniając odmowę przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach pakietu K01b – międzyplon ozimy Kierownik BP ARiMR stwierdził, iż analiza zgromadzonych dowodów wykazała uchybienia wnioskodawcy w przestrzeganiu wymogów obowiązujących w ramach tego wariantu. Wskazał, iż na podstawie § 1 pkt. 3 b rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie rodzajów dowodów potwierdzających działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności ( Dz. U. z 2007 r., Nr 46, poz. 308 z późn, zm. określanego dalej jako rozporządzenie MRiRW z dnia 12 marca 2007r.), uznał oświadczenia świadków P.S. i J.K. dotyczące wystąpienia siły wyższej, uniemożliwiającej zasiew poplonów na działkach rolnych położonych w obrębie [...]. Natomiast nie uznał siły wyższej uniemożliwiającej zasiew poplonu na gruntach położonych w obrębie [...] tj. na działkach rolnych oznaczonych identyfikatorami: AL, AM, AŃ, AO z uwagi na brak formalny, polegający na niezłożeniu pisemnych oświadczeń potwierdzających wystąpienie szkody w uprawach rolnych na tym obszarze, przez dwóch świadków, którzy nie są domownikami rolnika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. W związku z ustaleniami dokonanymi podczas kontroli na miejscu Kierownik BP ARiMR wskazał, iż na działkach rolnych AL, AM, AŃ, AO nie stwierdzono uprawy na dzień kontroli (co zostało w protokole oznaczone kodem W28). Stwierdzono też nieprawidłowość oznaczoną kodem W31 - brak siewu do dnia 10 października. Mając na uwadze stwierdzone nieprawidłowości i analizując zobowiązania wnioskodawcy, Kierownik BP ARiMR stwierdził, iż już we wniosku o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt złożonym na rok gospodarczy 2009, podczas przeprowadzania czynności kontrolnych na terenie gospodarstwa stwierdzono nieprawidłowości oznaczone takimi samymi kodami. Wskazał w związku z tym, iż zgodnie z przepisami rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004r. jeżeli ponownie zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów, płatność rolnośrodowiskowa podlega zawieszeniu w danym roku i w roku następnym. W odwołaniu - kwestionującym decyzję w zakresie w jakim odmówiono płatności rolnośrodowiskowej w ramach pakietu K01b-międzyplon ozimy - wnioskodawca ponownie powoływał się na złożone w dniu 11 października 2010 r. do organu I instancji oświadczenie własne i dwóch świadków o wystąpieniu powodzi. Wskazywał, iż w toku rozprawy nie uściślono zeznań drugiego świadka, który potwierdziłby fakt wystąpienia powodzi również na działkach rolnych w [...], które - co wynika z mapy - graniczą z pozostałymi uznanymi za dotknięte powodzią. Jego zdaniem, wystarczające dla potwierdzenia faktu powodzi były oświadczenia jego i drugiego świadka. Mógł wskazać zresztą innych jeszcze świadków, ale o takiej możliwości nie został przez organ pouczony. Zresztą już dokumentacja zdjęciowa wykonana podczas kontroli w dniach [...] września 2010 r. potwierdza wysycenie gleby wodą. Wywodził, że nawet w sytuacji, gdy nie uznano siewu poplonów w obrębie [...], to stanowi to 16,58% powierzchni działek zgłoszonych w ramach pakietu K01b. Zarzucił także, że Kierownik BP ARiMR powołał się na nieaktualne rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi - Dz. U. z 2007 r., Nr 46, poz. 308 z późn. zm. "który uznany jest za uchylony natomiast decyzja została wydana na podstawie Dz.U. 2010, Nr 129 poz. 866". Powołaną na wstępie decyzją Dyrektor OR ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, uznając iż wydana została w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy oraz prawidłowo zastosowane przepisy prawa. Przytaczając warunki i tryb udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, wynikający z przepisów rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004r. wskazał, iż na podstawie załącznika nr 5 do powołanego rozporządzenia zatytułowanego "Wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowych dokonywanych w ramach pakietów lub wariantów", dla pakietu K01b, w przypadku braku siewu do dnia 10 października płatność podlega zmniejszeniu o 100%. Organ II instancji zauważył, iż zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy miały, ze względu na swój bezpośredni charakter, czynności kontrolne przeprowadzone przez inspektorów terenowych Biura Kontroli na Miejscu w dniach [...] września 2010r. oraz [...] października 2010r. przeprowadzone wg zasad określonych w rozporządzeniu nr 1122/2009 . Wskazał również, iż kontrole na miejscu przeprowadzane są w celu zweryfikowania, czy stan faktyczny na działkach rolnych wskazanych przez producenta rolnego odpowiada temu co zadeklarował on we wniosku. W niniejszej sprawie celem kontroli na miejscu było stwierdzenie, czy zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności na rok 2010 powierzchnie oraz uprawy mają odzwierciedlenie w stanie faktycznym. W sporządzonym z niej raporcie wykazane zostały nieprawidłowości ujawnione w gospodarstwie G.G. polegające na zawyżeniu powierzchni zadeklarowanej do rzeczywiście stwierdzonej, mające wpływ na wysokości płatności, jak w przypadku pakietów P01a02 i P01b lub skutkujące odmową jej wypłacenia w przypadku działek zadeklarowanych w ramach pakietu K01b -międzyplon ozimy. Odnośnie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej z tytułu realizacji wskazanego pakietu K01b, organ II instancji wyjaśnił, iż istotą i celem programu rolnośrodowiskowego ochrona gleb i wód jest ograniczenie działań erozyjnych skutkujących wyjałowieniem i zubożeniem gruntów rolnych oraz zminimalizowanie zanieczyszczania wód azotanami pochodzenia rolniczego. Realizacja wyżej wymienionych celów następuje poprzez utrzymywanie na gruntach ornych w okresie zimowym okrywy roślinnej - tzw. poplonów i międzyplonów ( w okresie zimy bowiem grunty te najbardziej narażone są na działanie niekorzystnych czynników atmosferycznych i klimatycznych - silne wiatry, mrozy itp.). Tym samym można więc stwierdzić, iż w zasadzie wszystkie działania podejmowane przez producentów rolnych biorących udział w tym programie (obsianie pól w odpowiednim terminie, dobór właściwych roślin, odpowiednia pielęgnacja) zmierzają ku temu, aby utrzymać jak największą część gruntów ornych gospodarstwa w okresie zimowym okrytych roślinnością. Przywołując wynikające z raportu, dotyczącego kontroli przeprowadzonej w dniu [...] października 2010 r. nieprawidłowości w zakresie działek rolnych: D, F, H, I, J, K, M, M, O, P, W, AG, AH, AI, AJ, AK, AL., AM, AŃ, AO, AR, AS oznaczone kodami W28 - niestwierdzenie zasiewu uprawy na dzień kontroli i W 31 - brak siewu do dnia 10 października oraz zeznania uzyskane w toku rozprawy administracyjnej, organ II instancji stwierdził, iż Kierownika BP ARiMR, zasadnie uznał oświadczenia świadków dotyczące siły wyższej na gruntach położonych w obrębie wsi [...] obejmujących działki rolne oznaczone identyfikatorami D, F, H, I, J, K, M, O, P, W, AG, AH, AI, AJ, AK,, AR, AS, nie uznając jej działania na działkach rolnych o identyfikatorach AL, AM, AŃ, AO - położonych w obrębie ewidencyjnym [...]. Powołał się w tym zakresie na przepis art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, który stanowi, iż przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjant lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. W opinii Dyrektora OR ARiMR, Kierownik BP ARiMR jako właściwy organ mógł uznać, iż przedstawione przez stronę dowody nie były wystarczające przy określeniu wystąpienia okoliczności wyjątkowych. Z uwagi na ujawnione nieprawidłowości Kierownik BP ARiMR, w przekonaniu Dyrektora OR ARiMR, prawidłowo wskazał w decyzji z dnia [...] maja 2011 r. o przyznaniu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości, iż ze względu na ponowne wystąpienie nieprawidłowości oznaczonych kodem W 31 - brak siewu do dnia 10 października dla pakietu K01b, która wystąpiła w roku gospodarczym 2009, płatność za ten pakiet w roku 2010 i następnym ulega zawieszeniu. Zgodnie bowiem z § 16 ust. 2 rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004 r. jeżeli w wyniku następnej kontroli na miejscu ponownie zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, płatność rolnośrodowiskowa podlega zawieszeniu w danym roku i w roku następnym. Jak bowiem wynika z dokumentów zgromadzonych w niniejszej sprawie w gospodarstwie G.G. w roku gospodarczym 2009 przeprowadzone były czynności kontrolne na terenie gospodarstwa, podczas których zostały ujawnione nieprawidłowości oznaczone m.in. kodem W 31 oraz W 28. Beneficjent o wystąpieniu nieprawidłowości w roku gospodarczym 2009 został poinformowany w decyzji z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] o przyznaniu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości. Z uwagi na powyższe, w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo zastosował § 16 ust. 2 rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004 r., zgodnie z którym w ramach pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, płatność rolnośrodowiskowa podlega zawieszeniu w danym roku i w roku następnym. Zdaniem organu II instancji, dokumenty zgromadzone w sprawie tj. m.in. sporządzona podczas wizytacji terenowej dokumentacja fotograficzna, zeznania świadków jak i strony potwierdzają, iż na przedmiotowych działkach nie został wykonany siew poplonu zgodnie z zasadami agrotechnicznymi. Na gruncie przytoczonych w niniejszej decyzji przepisów należy przyjąć, że posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu ściśle wiąże się z produkcją rolną, zatem konieczne jest faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Takie rozumienie posiadania połączonego z faktycznym użytkowaniem gruntów rolnych wiąże się z celem tych dopłat, czyli dofinansowaniem do produkcji rolnej i pomocy rolnikom rzeczywiście użytkującym posiadane grunty rolne. Zatem aby zostać beneficjentem pomocy w ramach programu rolnośrodowiskowego nie wystarczy być posiadaczem gruntów rolnych, ale należy je przede wszystkim rolniczo użytkować zgodnie z określonymi wymaganiami dla poszczególnych wariantów. Dokładniejsza analiza powyższych zasad odnosi się do tego, aby na działkach rolnych była posiana roślina do dnia 30 września. Nie można wyjść z założenia, iż wystarczy przeorać plon główny i uznać to za prowadzenie działalności rolniczej, w tym przypadku zasianie międzyplonu ozimego. Reasumując, Dyrektor OR ARiMR stwierdził, iż zebrane w sprawie dowody wskazują, że na zakwestionowanych działkach rolnych G.G. nie zasiał wnioskowanego poplonu zgodnie z wymogami ustawowymi oraz zasadami agrotechnicznymi w terminie do dnia 30 września oraz nie udowodnił w przypadku działek rolnych oznaczonych identyfikatorem AL, AM, AŃ, AO w sposób właściwy organowi I instancji, iż niedotrzymanie terminów siewu nastąpiło z przyczyn niezależnych od strony. Podkreślił, iż wyjaśnienia producenta rolnego w kwestii wyjątkowych okoliczności, które uniemożliwiły mu terminowy zasiew poplonu mogły być uznane przez Kierownika BP ARiMR za niewystarczające w sytuacji, gdy tylko jeden świadek i sam wnioskodawca potwierdzili fakt zaistnienia okoliczności uniemożliwiających zasiew poplonu na działkach oznaczonych identyfikatorami AL, AM. AŃ, AD. Mimo, że ciężar dowodu w zakresie wykazania zaistnienia tych okoliczności spoczywał na producencie rolnym nie zostały przez niego przedstawione żadne inne dowody jak np. protokół oszacowania szkód w uprawach rolnych spowodowanych przez deszcz nawalny, sporządzony przez komisję powołaną przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkód, o której mowa w przepisach w sprawie realizacji niektórych zadań ARiMR lub dokument potwierdzający wystąpienie szkody w uprawach rolnych sporządzony przez zakład ubezpieczeń, z którym rolnik zawarł umowę ubezpieczenia. Z uwagi na powyższe brak siewu poplonu do dnia 30 września, nie może być uznany jako prowadzenie działalności rolniczej kwalifikującej się do przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pakiecie ochrona gleb i wód, ponieważ działanie to w żaden sposób nie sprzyjało realizacji głównego celu tego programu pomocowego, tj. ochronie gleby i wód gruntowych w okresie zimowym przed niekorzystnym działaniem czynników atmosferycznych. Odnosząc się do zarzutu odwołania, iż Kierownik BP ARiMR powołał się na nieaktualne rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Dyrektor OR ARiMR stwierdził, iż organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 2011 r. rzeczywiście błędnie powołał się na przepisy § 1 pkt. 3 b rozporządzenia MRiRW z dnia 12 marca 2007 r. Jednakże nie zmienia to faktu, że Kierownik BP ARiMR jako właściwy organ na podstawie art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006, opierając się min. na wiedzy i dokumentach dotyczących obszarów występowania nadzwyczajnych okoliczności zgromadzonych w sprawach prowadzonych przez organ w roku 2010, mógł uznać, iż złożone przez stronę dowody są niewystarczające. Mając powyższe na względzie organ odwoławczy mógł zatem utrzymać w mocy zaskarżoną decyzje, jednocześnie uzasadniając swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami prawa. Odnosząc się do stwierdzenia strony, iż jeżeli nawet nie uznano zasiania poplonów w obrębie [...], to stanowi to jedynie 16,58% pakietu K01b, organ II instancji przypomniał, że nieprawidłowości oznaczone kodem W28 i W31 zostały w gospodarstwie G.G. ujawnione ponownie, bowiem takie same stwierdzono już w roku 2009 (vide: decyzja Kierownika BP ARiMR z dnia [...] lutego 2010r. nr [...] o przyznaniu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości). Kierownik BP ARiMR miał zatem obowiązek zastosować § 16 ust. 2 rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004r. zgodnie z którym, jeżeli ponownie zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, płatność rolnośrodowiskowa podlega zawieszeniu w danym roku i w roku następnym.

Natomiast ustosunkowując się do zarzutu strony, iż materiał fotograficzny wykonany podczas kontroli potwierdza wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających siew międzyplonu, organ II instancji wywiódł, że z przedstawionego protokołu kontroli wynika, iż na działce rolnej oznaczonej identyfikatorem: AL inspektorzy wykonali fotografię nr 79, na działce AM -fotografię nr 80, zaś na działce AŃ zdjęcie nr 81, a na AD inspektorzy wykonali fotografię nr 82. Analiza materiału fotograficznego sporządzonego podczas kontroli na wskazanych działkach nie potwierdza stwierdzenia strony dotyczącego wysycenia profilu glebowego wodą, uniemożliwiającego siew poplonu w terminie określonym w załączniku nr 1. Zadania realizowane w ramach pakietów i wariantów pkt. II ppkt. 5 Zadania realizowane w ramach pakietu ochrona gleb i wód "w zależności od uprawianych gatunków roślin w plonie głównym - obsiew pola w terminie do dnia 30 września". Mając na uwadze powyższe Dyrektor OR ARiMR stwierdził, iż zaskarżona decyzja wydana przez Kierownika BP ARiMR z dnia [...] maja 2011r. została wydana w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy i bez naruszenia obowiązujących przepisów prawa materialnego. Powyższą decyzję zaskarżył G.G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, w której zakwestionował zasadność odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach pakietu K01b-międzyplon ozimy.

Rozpatrzywszy sprawę WSA w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 7 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Go 791/11 uchylił zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] w zakresie obejmującym odmowę przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych co do pakietu K01b-międzyplon ozimy ( pkt 1. i 1.1. decyzji). W pierwszej kolejności Sąd zauważył, iż skarżący w odwołaniu zakwestionował decyzję organu I instancji jedynie częściowo tj. w zakresie obejmującym odmowę przyznania mu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2010 w zakresie pakietu K01b. Podobnie zakres zaskarżenia skargą ogranicza się do kwestionowania zasadności odmowy przyznania płatności w ramach wskazanego pakietu K01b. Oznacza to, iż przedmiotem sporu między stronami pozostawała wyłącznie kwestia zasadności odmowy przyznania G.G. płatności rolnośrodowiskowej za rok 2010 z tytułu realizacji pakietu K01b –międzyplon ozimy. W ocenie Sądu powołane w decyzjach organów obu instancji przepisy prawa zobowiązywały skarżącego jako producenta rolnego, który zadeklarował realizację pakietu K01b do obsiania zadeklarowanych w nim działek rolnych międzyplonem ozimym w terminie do dnia 30 września i pozostawienia go przez okres zimowy. W przypadku niezachowania powyższych wymogów w przepisach rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004r. przewidziane zostały odpowiednie sankcje. Na podstawie § 16 ust.1 pkt 1 rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004r. w związku z treścią załącznika nr 5 do tego aktu, w przypadku stwierdzenia braku siewu międzyplonu w terminie do dnia 10 października płatność do działki rolnej w stosunku do której stwierdzono takie uchybienie podlega zmniejszeniu o 100 %. Natomiast w sytuacji, gdy ponownie zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, płatność rolnośrodowiskowa podlega zawieszeniu w danym roku i w roku następnym ( § 16 ust. 2 rozporządzenia ). W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostawała okoliczność, iż skarżący nie dokonał zasiewu międzyplonu ozimego na działkach zadeklarowanych w pakiecie K01b–międzyplon ozimy. Fakt ten poświadczył w pisemnym oświadczeniu złożonym w BP ARiMR z dnia [...] października 2010 r. Okoliczność ta pozostawała zatem bezsporna. Kwestią kluczową, wokół której koncentrował się spór między stronami, pozostawały natomiast przyczyny niewykonania w terminie do 30 września 2010 r. przez skarżącego wskazanego obowiązku siewu poplonu na zadeklarowanych we wniosku działkach, ich charakter i wpływ na prawo do płatności w ramach tego zadeklarowanego pakietu K01b. W szczególności istotne – zdaniem Sądu – pozostawało rozstrzygnięcie, czy okoliczności powoływane przez skarżącego jako niezależne od niego (niekorzystne warunki atmosferyczne w postaci intensywnych opadów deszczu, uniemożliwiające wykonanie zasiewu poplonu ze względu na niemożność wjazdu sprzętem rolniczym) stanowiły przypadek siły wyższej lub innych szczególnych okoliczności. W związku z tym Sąd wskazał, iż powołany powyżej przepis § 16 ust. 1 i 2 rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004 r. oraz załącznik nr 5 rozporządzenia nie zawierają, przy regulacjach dotyczących sankcji za niewykonanie zadeklarowanych w pakietach obowiązków, rozróżnienia na okoliczności zależne i niezależne od rolnika. Takie rozróżnienie może mieć znaczenie dla kwestii przyznania płatności rolnośrodowiskowej mimo niewykonania przez producenta rolnego obowiązków wynikających z zadeklarowanych pakietów. W ocenie Sądu, powołany przez organ II instancji przepis art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. Urz. UE L 368/15 z dnia 23 grudnia 2006 określanego dalej jako rozporządzenie nr 1974/2006 ) nie miał w sprawie zastosowania. Stanowi on w ustępie 1, iż "państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: a) śmierć beneficjenta; b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. Zgodnie natomiast z ust. 2 "przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności". W związku z zastosowaniem przez organ II instancji zacytowanego przepisu jako podstawy do odmowy przyznania skarżącemu płatności z tytułu realizacji pakietu K01b Sąd wyjaśnił, iż adresatem i beneficjentem tego przepisu nie jest osoba ubiegająca się o płatności przewidziane w przepisach rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004 r. Adresatem tego przepisu pozostaje bowiem prawodawca Państwa Członkowskiego. Powołany wyżej przepis nie definiuje pojęcia siły wyższej , czy też wyjątkowych okoliczności. Jednakże nie jest intencją art. 47 rozporządzenia 1974/2006, aby przypadek siły wyższej, czy też wyjątkowych okoliczności nie mógł stanowić podstawy dla zwolnienia beneficjenta od zwrotu otrzymanej pomocy. Przepis ten daje bowiem krajowemu prawodawcy możliwość wyboru innych jeszcze stanów faktycznych, które mogą być zrównane z przypadkami siły wyższej, czy też wyjątkowych okoliczności, o ile prawodawca krajowy tak ustali (np. katastrofalnych działań przyrody i zdarzeń nadzwyczajnych w postaci zaburzeń życia zbiorowego, jak wojna, zamieszki krajowe itp.). Szczególnego podkreślenia wymaga natomiast, iż hipoteza powołanego przepisu art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006 nie dotyczy sytuacji domagania się przez producenta rolnego płatności rolnośrodowiskowych - jak to ma miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy - ale sytuacji odwrotnej, a mianowicie ubiegania się przez organ o zwrot wypłaconych już producentowi rolnemu płatności (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2011 r. II GSK 183/11 ). W ocenie Sądu, kwestia ustalenia zaistnienia i oceny charakteru przyczyn niewykonania przez skarżącego siewu międzyplonu ozimego i wpływu tych okoliczności na jego prawo do płatności z tytułu pakietu K01b powinna być rozpoznana w kontekście regulacji rozporządzenia nr 1122/2009 tj. jego art. 75 ( siła wyższa i okoliczności nadzwyczajne). Zgodnie bowiem z ust. 1 powołanego przepisu art. 75, jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia nr 73/2009, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. Ponadto właściwych zmniejszeń nie stosuje się, jeżeli niezgodność będąca następstwem siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych dotyczy wzajemnej zgodności. Stosownie zaś do ust. 2 art. 75, przypadki siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych w rozumieniu art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009 wraz z odpowiednią dokumentacją wymaganą przez właściwy organ zgłaszane są temu organowi na piśmie w terminie dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskuje taką możliwość. Z kolei w myśl art. 31 rozporządzenia Rady (WE) z dnia 19 stycznia 2009 r. nr 73/2009 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (określanego dalej jako rozporządzenie nr 73/2009) do celów niniejszego rozporządzenia działanie siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajne są uznawane przez właściwy organ w przypadkach takich, jak: a) śmierć rolnika; b) długookresowa niezdolność rolnika do pracy; c) poważna klęska żywiołowa w dużym stopniu dotykająca grunty rolne gospodarstwa; d) wypadek powodujący zniszczenie w gospodarstwie budynków dla zwierząt gospodarskich; e) choroba epizootyczna dotykająca wszystkie zwierzęta gospodarskie rolnika lub część tych zwierząt. Jednocześnie Sąd wskazał na rozporządzenie MRiRW z dnia 12 marca 2007 stanowiące w § 1a – dodanym przez § 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 9 lipca 2010r.( Dz.U. z 2010, Nr 129, poz. 866) zmieniającego powyższe rozporządzenie z dniem 16 lipca 2010 r. – iż dopuszcza się jako dowód potwierdzający wystąpienie w 2010 r. powodzi, stanowiącej siłę wyższą lub nadzwyczajne okoliczności, o których mowa w art. 31 rozporządzenia nr 73/2009 1) pisemne oświadczenie o jej wystąpieniu sporządzone przez rolnika albo 2) pisemne oświadczenia o jej wystąpieniu sporządzone przez dwóch świadków, którzy nie są domownikami rolnika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. W związku z ostatnio powołanym aktem prawnym Sąd wyjaśnił, iż wskazane rozporządzenie wydane zostało na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (Dz. U. Nr 35, poz. 217 określanej dalej jako ustawa o płatnościach ). Ust. 3 art. 20 wskazanej ustawy został uchylony z dniem 15 marca 2011 r. z mocy art. 1 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. z 2011r., Nr 54, poz. 278). Uchylenie z dniem 15 marca 2011 r. delegacji ustawowej dla wydania przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozporządzenia z dnia 12 marca 2007r. oznacza utratę mocy obowiązującej wskazanego rozporządzenia również od dnia 15 marca 2011r. Jednakże z mocy przepisu art. 4 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011r., Nr 54, poz. 278) do postępowań w sprawach dotyczących płatności bezpośredniej, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej, płatności do pomidorów oraz wsparcia specjalnego, w rozumieniu ustawy zmienianej w art. 1, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe, przy czym wskazane w nim wyjątki nie dotyczą dotychczasowego art. 20 ust. 3 ustawy o płatnościach. Reasumując poczynione wywody Sąd wskazał, iż wobec tego, że niniejsza sprawa została wszczęta przed wejściem w życie ustawy zmieniającej i zakończyła się przed organami decyzją ostateczną wydaną w dniu [...] września 2011 r., to powinny w niej znaleźć zastosowanie przepisy rozporządzenia MRiRW z dnia 12 marca 2007r. i to w brzmieniu obowiązującym od 16 lipca 2010r., czyli z uwzględnieniem regulacji z § 1 a dopuszczającego jako dowód potwierdzający wystąpienie w 2010r. powodzi, stanowiącej siłę wyższą lub nadzwyczajne okoliczności, tylko pisemne oświadczenie o jej wystąpieniu sporządzone przez rolnika. Skoro więc decyzja organu II instancji została wydana w dniu [...] września 2011 r. to w sprawie miały zastosowanie zarówno przepisy wskazanych powyżej rozporządzeń, jak też organ powinien był być oceniać zaoferowane przez skarżącego dowody, zgłoszone dla wykazania zaistnienia siły wyższej czy wyjątkowych okoliczności, w kontekście powołanego rozporządzenia krajowego, w szczególności jego § 1a .

W konsekwencji wskazane błędy proceduralne dotyczące oceny dowodów i błąd subsumcji skutkowały – zdaniem Sądu - w okolicznościach niniejszej sprawy uchyleniem decyzji organu II instancji w zaskarżonej części ( tj. w zakresie utrzymania w mocy decyzji organu I instancji w części dotyczącej odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2010 r. z tytułu pakietu K01b ). Jednocześnie Sąd wskazał, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie ocena stanu faktycznego sprawy w zakresie przyczyn niewykonania siewu międzyplonu ozimego w kontekście powołanych wyżej przepisów prawa. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył organ. Wyrokiem z dnia 2 lipca 2013r. wydanym w sprawie sygn. akt II GSK 405/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił powyższą skargę kasacyjną organu. W uzasadnieniu powyższego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż mimo że rozporządzenie nr 73/2009, jak też przyjęty do niego akt wykonawczy rozporządzenie nr 1122/2009 odnoszą się do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, to w ograniczonym zakresie przepisy tych aktów znajdują zastosowanie również do pomocy w ramach systemu wsparcia rozwoju obszarów wiejskich. Powyższe znajduje oparcie w określonych w preambule założeniach i przepisach rozporządzenia nr 73/2009 i wynika z jednej, przyjętej przez Unię, strategii działania pomocowego na rzecz wsi i rolników (jej założeniem jest stopniowe odchodzenie od płatności bezpośrednich jako głównego sposobu pomocy pomocowego na rzecz działań pomocowych w ramach wsparcia obszarów wiejskich np. pkt 10 preambuły do cyt. rozporządzenia), której służy zintegrowany system administrowania i kontroli, w szczególności przepisy dotyczące skomputeryzowanej bazy danych, systemu identyfikacji działek rolnych wniosków rolników o pomoc oraz zharmonizowanego systemu kontroli. Ponadto jak zostało przewidziane w zamieszczonym w rozdziale 4 "Zintegrowany system administrowania i kontroli" art. 26 ust. 1 rozporządzenia nr 73/2009, w celu stosowania systemów wsparcia wymienionych w załączniku VI państwa członkowskie zapewniają, aby procedury administrowania i kontroli stosowane do tych systemów były kompatybilne z systemem zintegrowanym w zakresie: 1) skomputeryzowanej bazy danych, b) systemów identyfikacji działek rolnych i c) kontroli administracyjnych. W załączniku VI płatności rolnośrodowiskowe wymienione są jako jedne z kompatybilnych systemów wsparcia, o których mowa w art. 26. Dodać należy, że art. 37 cyt. wspólnotowego aktu prawnego stanowi, iż obszar odpowiadający liczbie kwalifikujących się hektarów, w odniesieniu do którego złożono wniosek o płatność jednolitą, może stanowić także podstawę do złożenia wniosku o każdą inną płatność bezpośrednią, jak również o każdą inną pomoc nieobjętą przepisami niniejszego rozporządzenia, o ile przepisy te nie stanowią one inaczej. Z omówionych powodów - w ocenie NSA - nie można przyjąć, że przypadki siły wyższej i szczególnych okoliczności, które wedle twierdzenia wnioskującego o pomoc rolnika, skutkowały niewywiązaniem się z przyjętych zobowiązań, miałyby być rożnie regulowane dla wskazanych systemów pomocy. Omówiony wyżej art. 31 rozporządzenia nr 73/2009 wskazał poważną klęskę żywiołową, która w dużym stopniu dotknęła grunty gospodarstwa rolnego, jako przypadek siły wyższej czy nadzwyczajnych okoliczności, które powinny być uznawane przez właściwy organ dla celów tego rozporządzenia. Celami, o których mowa jest m.in. stworzenie procedur administrowania i kontroli, co odnosi się również do płatności rolnośrodowiskowych i co oznacza, że niekorzystne dla wnioskującego o pomoc rolnika wyniki kontroli, powinny uwzględniać wskazywane przez tego rolnika okoliczności niezachowania przewidzianych prawem norm ( wymogi w zakresie zarządzania lub zasad dobrej kultury rolnej), właściwych dla danego zobowiązania. NSA podkreślił ponadto , że przepisy unijne dotyczące wsparcia rozwoju obszarów wiejskich jednoznacznie nakazują stosować wszelkie sankcje, gdy stwierdzony w wyniku kontroli niezgodny z przepisami i zobowiązaniem stan rzeczy spowodowany został przez wnioskodawcę. Wskazać tu należy na przepis art. 51 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE Nr L 277 z dnia 21 października 2005 r., s. 1 określanego dalej jako rozporządzenie nr 1698/2005 ), który nakazuje redukować całą należną lub przyznaną już płatność jeżeli nie są przestrzegane podstawowe wymogi w zakresie zarządzania lub zasady dobrej kultury rolnej, lecz tylko wówczas gdy jest to wynikiem działania lub zaniechania, które można przypisać rolnikowi składającemu wniosek o płatność w danym roku. Z przepisem tym współbrzmi art. 75 rozporządzenia nr 1122/2009. Stąd nie może być wątpliwości, że prawo do powołania się wnioskującego o płatność rolnika na siłę wyższą lub szczególne okoliczności jako uzasadniające niewywiązanie się z określonych zobowiązań, przewidziane w art. 75, co znajduje oparcie w art. 26 i 31 rozporządzenia nr 73/2009 i jest zgodne z przyjętą w art. 51 rozporządzenia nr 1698/2005 zasadą zachowania prawa do pomocy w razie, gdy niewypełnienie m.in. zobowiązania rolnośrodowiskowego nastąpiło z przyczyn niezależnych od rolnika. NSA wskazało również , iż jako problematyczne w świetle zarzutów skargi kasacyjnej jawi się dowiedzenie przez rolnika wystąpienia okoliczności nadzwyczajnych lub siły wyższej. Kwestionowane jest zastosowanie przepisów rozporządzenia MRiRW z dnia 12 marca 2007 r. z uwagi na to, że podjęte zostało jako akt wykonawczy do ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (płatności bezpośrednich) i dlatego, zdaniem kasatora, nie może mieć zastosowania do wsparcia w ramach zobowiązań z ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Po pierwsze wypada zauważyć, że składającym kasację jest organ, który nie miał żadnych wątpliwości, iż przepisy tego rozporządzenia m.in. § 1 pkt 3b i § 1a nie podlegają wyłączeniu z powodu wskazanego w skardze kasacyjnej, lecz dlatego że pierwszy z nich w dniu wydania decyzji pierwotnej nie obowiązywał, z kolei drugiego przepisu organ jakby nie dostrzegł. W ocenie Sądu I instancji dla oceny, czy rolnik prawidłowo i w oparciu o przewidziane przepisami dokumenty dowiódł zaistnienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, należało zastosować przepis § 1a dodanego rozporządzeniem z dnia 9 lipca 2010 r. NSA pogląd ten podziela. Sąd bowiem trafnie zauważył, że utrata z dniem 15 marca 2011 r. mocy obowiązującej art. 20 ust. 3 ustawy o płatnościach stanowiącego podstawę wydania aktu wykonawczego oznacza utratę mocy obowiązującej tego aktu z tym samym dniem. Trafna jest również uwaga, że na mocy art. 4 ustawy zmieniającej ustawę o płatnościach z dnia 4 lutego 2011 r. do postępowań w sprawach wymienionych przepisem płatności stosuje się przepisy dotychczasowe z określonymi wyłączeniami, wśród których brak jest art. 20 ust. 3 ustawy o płatnoościach. Oznacza to, że wydając decyzję ostateczną, organ powinien był brać pod uwagę przepisy rozporządzenia MRi RW z dnia 12 marca 2007 r. w tym także § 1a tego aktu prawnego. Co do niestosowania wyżej wymienionych przepisów do płatności rolnośrodowiskowej niebędącej żadną z form płatności bezpośrednich, należy przypomnieć o konieczności kompatybilności obu systemów pomocowych dla wsi. Należy zatem zauważyć, że wzajemne przenikanie i uzupełnianie się wspólnotowych regulacji systemów płatności bezpośrednich i udzielanych w ramach wsparcia obszarów wiejskich musi znajdować wyraz w regulacjach krajowych. Jeżeli zatem krajowe unormowania właściwe dla płatności w ramach wsparcia obszarów wiejskich nie regulują kwestii związanych z ogólnie rzecz ujmując procedurami w zakresie administrowania i kontroli, a stosowne regulacje przewidziano w systemie płatności bezpośrednich, należy wzorem unormowań unijnych, sięgać do tych regulacji. Powyższy nakaz wynika choćby z obowiązku zabezpieczenia dla wnioskujących o pomoc finansową w ramach dwóch systemów pomocy jednakowych zasad uznawania określonych zdarzeń za siłę wyższą lub okoliczności nadzwyczajne. Nie można również nie dostrzegać, że skarżący, powołując się na zdarzenie nadzwyczajne jako uzasadniające niedotrzymanie zobowiązania rolnośrodowiskowego i składając w określonym czasie wniosek o płatność i zawiadomienie o zdarzeniu wraz z niezbędnymi dokumentami, związany był przepisami obowiązującymi w danym czasie. Jeżeli zatem obowiązujący wówczas przepis nakazywał przedstawienie określonych dowodów na okoliczność zaistnienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, rolnik obowiązany był przedstawić dokładnie takie wymagane dokumenty, a nie inne. Reasumując, NSA wskazał, iż organ zobowiązany będzie uwzględnić dokonaną przez Sąd I instancji oraz NSA wykładnię prawa i rozważyć w świetle § 1a rozporządzenia MRiRW z dnia 12 marca 2007 r. obowiązującego w dacie składania wniosku, czy zdarzenie na jakie wskazuje skarżący mogło zostać uznane za poważną klęskę żywiołową, o której stanowi art. 31 rozporządzenia nr 73/2009, określoną w § 1a odwołującym się do tego artykułu jako powódź, a następnie rozważyć, czy złożone przez skarżącego dowody mieszczą się w dyspozycji § 1a pkt 1) lub 2) rozporządzenia z dnia 12 marca 2007 r. i mogą uzasadniać zachowanie prawa do pomocy przez skarżącego. Rozpatrując sprawę ponownie Dyrektor OR ARiMR decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] uchylił w całości decyzję Kierownika BP ARiMR z dnia [...] maja 2011r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wskazując, iż zarówno WSA w Gorzowie Wlkp. jak i NSA nakazały ponowną ocenę stanu faktycznego w zakresie przyczyn niewykonania siewu międzyplonu ozimego w kontekście przepisów rozporządzenia MRiRW z dnia 12 marca 2007 r. Stosownie zaś do treści art. 20 ustawy o płatnościach Kierownik Biura Powiatowego Agencji jest właściwy w sprawach uznania przypadków siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 31 rozporządzenia nr 73/2009.

Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] Kierownik BP AR i MR przyznał wnioskodawcy płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości tj. w zakresie wariantu P01a02 - półnaturalne łąki jednokośne - wykaszanie mechaniczne do powierzchni 2,92 ha w wysokości 1168,00 zł, zaś w zakresie wariantu P01b - półnaturalne łąki dwukośne do powierzchni 7,98 ha w wysokości 7022,40 zł, odmawiając przyznania płatności w zakresie wariantu K01b - międzyplon ozimy.

Jednakże decyzję tą uchylił w całości Dyrektor OR ARiMR decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...]. W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał, że organ I instancji pominął wskazania co do dalszego postępowania w sprawie zawarte w orzeczeniach sądów administracyjnych orzekających w niniejszej sprawie. Podkreślił również, iż wydana przez ten organ decyzja nie czyni zadość wymaganiom określonym w art. 107 k.p.a.

Rozpatrując sprawę ponownie Kierownik BP ARiMR decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] umorzył postępowanie prowadzone w sprawie przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości tj. w zakresie wariantu P01a02 - półnaturalne łąki jednokośne oraz wariantu P01b - półnaturalne łąki dwukośne. Natomiast odmówił przyznania płatności w zakresie wariantu K01b - międzyplon ozimy. Kierownik BP ARiMR stwierdził przede wszystkim, iż zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a należało umorzyć postępowanie w zakresie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w odniesieniu do pakietu P01- Utrzymanie łąk ekstensywnych, ponieważ G.G. w odwołaniu zakwestionował decyzję organu I instancji jedynie częściowo, tj. w zakresie obejmującym odmowę przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2010 w ramach pakietu K01b- Ochrona gleb i wód. Organ wskazał, że w dniach [...] września 2010r. oraz [...] października 2010 r. w gospodarstwie G.G. zostały przeprowadzone kontrole na miejscu w zakresie wspieranie przedsięwziąć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt przez Regionalne Biuro Kontroli na Miejscu zgodnie z przepisami tytułu III rozporządzenia nr 1122/2009 w obecności G.G.. Z wyników przeprowadzonych kontroli został sporządzony raport nr [...]. W powyższym raporcie wskazane zostały następujące nieprawidłowości: w przypadku działek rolnych oznaczonych literami: D, F, H, I, J, K, M, P, W, AG, Ali, Al, AJ, AK, AL, AM, AN, AO, AR, AS inspektorzy terenowi wskazali kod nieprawidłowości W28 - nie stwierdzono zasiewu uprawy na dzień kontroli KO1b oraz kod W 31 - brak siewu do dnia 10 października.

Ponadto organ podkreślił, iż producent rolny G.G. podjął dobrowolne zobowiązanie pięcioletnie na podstawie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ze środków Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L160 z 26.06.1999, z późn. zm. określanego dalej jako rozporządzenie nr 1257/1999 ).

Warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej zostały zdefiniowane w § 2 ust. 1 rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004 r. następująco: Płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu, który prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni wynoszącej co najmniej 1 ha użytków rolnych i zobowiąże się do: 1) przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 23 rozporządzenia nr 1257/1999 oraz art. 13 i 20 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004r. "ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia nr 1257/1999/WE (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004); 2) realizacji pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej; 3) w przypadku realizacji pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2 pkt 1 i 3-6 - prowadzenia rejestru działań realizowanych w ramach programu rolnośrodowiskowego (rejestr działalności rolnośrodowiskowej), zawierającego wykaz wypasów zwierząt oraz działań agrotechnicznych, w tym zastosowania nawozów i wykonania zabiegów przy użyciu środków ochrony roślin; rejestr prowadzi się na formularzu udostępnionym przez ARiMR. § 3 ust. 1 rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004 r. stanowi, że płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, użytkowanych jako grunty orne, łąki lub pastwiska. Rada Ministrów w § 16 rozporządzenia z dnia 20 lipca 2004 r. zdefiniowała sankcje za brak realizacji poszczególnych zadań następująco: jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, płatność rolnośrodowiskowa podlega w danym roku zmniejszeniu o wysokości określone w załączniku nr 5 do rozporządzenia, w części przyznanej producentowi polnemu, do 1) działek rolnych lub 2) zwierząt, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2, lub 3) stref buforowych, o których mowa w § 1 ust. 2 pkt 6 - w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie. Jeżeli ponownie zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów o których mowa w § 1 ust. 2, płatność rolnośrodowiskowa podlega zawieszeniu w danym roku i w roku następnym. Płatność rolnośrodowiskowa podlega w danym roku zawieszeniu również wówczas, gdy producent rolny nie prowadzi rejestru działalności rolnośrodowiskowej. Producent rolny, składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w dniu 17 maja 2010 r. zadeklarował, między innymi, wykonanie zadań określonych dla wariantu K01b - międzyplon ozimy. Istotą i celem programu rolnośrodowiskowego - ochrona gleb i wód, jest ograniczenie działań erozyjnych skutkujących wyjałowieniem i zubożeniem gruntów rolnych oraz zminimalizowanie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzenia rolniczego. Realizacja wyżej wymienionych celów następuje poprzez utrzymywanie na gruntach ornych w okresie zimowym okrywy roślinnej - tzw. poplonów i międzypłonów ( w okresie zimy bowiem grunty te najbardziej narażone są na działanie niekorzystnych czynników atmosferycznych i klimatycznych- silne wiatry, mrozy itp.). Tym samym można więc stwierdzić, iż w zasadzie wszystkie działania podejmowane przez producentów rolnych biorących udział w tym programie (obsianie pól w odpowiednim terminie, dobór właściwych roślin, odpowiednia pielęgnacja) zmierzają ku temu, aby utrzymać jak największą część gruntów ornych gospodarstwa w okresie zimowym okrytych roślinnością tzw. "zielone pola zimą". Natomiast podczas kontroli na miejscu w dniach [...] września 2010r. nie stwierdzono dokonania zasiewu międzyplonu ozimego w gospodarstwie G.G.. Podczas powtórnej kontroli w dniu [...] października 2010 r. także nie stwierdzono dokonania zasiewu roślin właściwych dla międzyplonu ozimego. Organ wskazał, że w dniu 11 października 2010 r. do BP ARiMR wpłynęły oświadczenia:

- G.G. o wystąpieniu powodzi w 2010 r., który wskazał cyt. " Ja niżej podpisany oświadczam, że powódź stanowiąca siłę wyższą lub nadzwyczajną okoliczność wystąpiła na terenie mojego gospodarstwa położonego w obrębie wsi [...]. Wystąpienie powodzi spowodowało zbyt duże wysycenie gleby wodą, co uniemożliwiło wjazd w pole sprzętem oraz terminowy siew poplonów".

- P.S., który oświadczył, że cyt. "w gospodarstwie rolnym Pana G.G. w dniach [...] września wystąpiły nadzwyczajne okoliczności: bardzo ulewne deszcze, zamykanie śluzy na rzece [...]. Pan P.S. oświadczył również, że pola w obrębie [...] są zaorane lub potalerzowane".

- J.K., który oświadczył, że cyt. "w gospodarstwie rolnym Pana G.G. w dniach [...] września wystąpiły nadzwyczajne okoliczności: bardzo ulewne deszcze, zamykanie śluzy na rzece [...]". Pan J.K. oświadczył również, że pola w obrębie [...] są zaorane lub potalerzowane". W swoim oświadczeniu Pan J.K. pominął grunty rolne leżące w obrębie [...].

W celu wyjaśnienia rozbieżności w dniu [...] marca 2011r. w obecności pracowników ARiMR przeprowadzono rozprawę administracyjną. W trakcie rozprawy przesłuchano G.G. oraz świadków P.S. i J.K.. Pan P.S. potwierdził, iż na działkach ([...]) było mokro i żaden sprzęt rolniczy by nie wjechał. P.S. wskazał też, że niecałe pola były zaorane i potalerzowane. J.K. potwierdził, że na działkach było mokro i Pan G. nie zasiał poplonu. Ponadto świadek wskazał, iż "działki na [...] są mu znane. Natomiast co do działek położonych w [...] nic nie wie, ponieważ nie był tam". G.G. zeznał, że oświadczenie złożone w dniu 11 października 2010 r. dotyczy tylko i wyłącznie gruntów, na których miał być posiany poplon. Strona dodatkowo dołączyła do akt sprawy wykaz opadów atmosferycznych wg stacji meteorologicznej w [...].

Organ podkreślił, iż nie uznał siły wyższej na gruntach położonych w obrębie wsi [...], na działkach rolnych AL, AM, AN, AO. W odniesieniu do tych działek, drugi ze świadków nie potwierdził wystąpienia siły wyższej, w związku z tym należy traktować, że złożono oświadczenia rolnika i tylko jedno oświadczenie świadka. Tymczasem przepis § 1 pkt 3 b rozporządzenia MRiRW z dnia 12 marca 2007 r. stanowi natomiast, iż dowodami potwierdzającymi wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności jest pisemne oświadczenie potwierdzające wystąpienie szkody w uprawach rolnych, spowodowanej przez ryzyka, o których mowa w pkt 3, sporządzone (...) przez dwóch świadków, którzy nie są domownika rolnika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników- w przypadku gdy komisja, o której mowa w pkt 3, nie została powołana oraz uprawy nie zostały objęte umową ubezpieczenia, o której mowa w pkt 3a. Organ podkreślił, że podczas rozprawy administracyjnej G.G. dołączył do sprawy wykaz opadów atmosferycznych wg stacji meteorologicznej w [...]. Nie wnosi on jednak nic do sprawy, dotyczy bowiem miejscowości [...], oddalonej w linii prostej od gruntów pana G. o ok. 80 km. Załączona tabela zawiera dane miesięczne od 1977 r. do 2010 r. Wynika z nich, że w 2010 r. w miesiącach - maju, sierpniu, wrześniu i listopadzie opady wynosiły ok. 100 mm/m2. Dokument ten, w ocenie Kierownika BP ARiMR , nie jest bezpośrednim dowodem na wystąpienie powodzi w gospodarstwie G.G.. Kierownik BP ARiMR, kierując się oceną i powołanymi powyżej wyrokami WSA w Gorzowie Wlkp oraz NSA , niewykonanie przez rolnika siewu międzyplonu ozimego rozpoznał w kontekście rozporządzenie MRiRW z dnia 12 marca 2007 r. Przy czym zgodnie ze wskazaniem NSA pisemne oświadczenie rolnika jest wystarczającym dowodem na uznanie siły wyższej, tylko w sytuacji zaistnienia powodzi w roku 2010, stanowiącej silę wyższą lub nadzwyczajne okoliczności, o których mowa w art. 31 rozporządzenia nr 73/2009. W ocenie Kierownika BP ARiMR w gospodarstwie rolnym G.G. nie miała miejsca powódź. W świetle zebranych dowodów, wyjątkowe okoliczności, które wskazała strona (trzydniowe ulewne deszcze w dniach [...] września 2010 r.) nie można uznać za powódź. Nie można więc uznać siły wyższej tylko na podstawie oświadczenia rolnika, w odniesieniu do działek położonych w obrębie [...]. Oprócz oświadczenia rolnika powinny być złożone dwa oświadczenia świadków potwierdzających wystąpienie siły wyższej. W przypadku działek położonych w obrębie wsi [...] wymóg ten został spełniony. Natomiast w przypadku działek położonych w obrębie [...] nie został spełniony. Jeden ze świadków nie potwierdził bowiem wystąpienia siły wyższej na tych gruntach.

Odnosząc się do dowodu w postaci zestawienia opadów ze stacji [...] oddalonej o 15 km od gospodarstwa G.G., przedłożonego przez IMiGW, organ uznał, iż opady te nie były tak intensywne jak wskazywał beneficjent Dodatkowo z danych wynika, że w dniach od 30 września do 10 października 2010r. nie występowały na terenie gospodarstwa G.G. żadne opady. Podczas prowadzonego postępowania administracyjnego G.G. nie przedstawił żadnych innych dowodów, potwierdzających wystąpienie powodzi w gospodarstwie. W dniu 20 stycznia 2014 r. wysłano do beneficjenta kolejne pismo na podstawie art. 10 k.p.a, na które nie odpowiedział. Reasumując organ I instancji wskazał, iż dokumenty zgromadzone w sprawie tj. m.in. sporządzona podczas wizytacji terenowej dokumentacja fotograficzna, brak zapisów w rejestrze rolnośrodowiskowym, zeznania świadków jak i strony potwierdzają, iż na działkach zgłoszonych do pakietu K01b przez G.G. nie został wykonany siew poplonu zgodnie z zasadami agrotechnicznymi. Kierownik BP ARiMR uznał działanie siły wyższej na podstawie oświadczenia rolnika oraz oświadczeń dwóch świadków, w odniesieniu do działek położonych w obrębie [...]. Natomiast nie mógł uznać siły wyższej w przypadku działek rolnych AL, AM, AN, AO położonych w obrębie [...]. Jeden z dwóch świadków nie potwierdził bowiem wystąpienia siły wyższej na tych gruntach. Tym samym nie zostały spełnione wymagania określone w §1 pkt 3b rozporządzenia MRiRW z dnia 12 marca 2007 r. Organ uznał bowiem, że w gospodarstwie G.G. nie wystąpiła powódź, a w konsekwencji nie mógł zastosować § 1 a powołanego powyżej rozporządzania i uznać siły wyższej tylko na podstawie oświadczenia rolnika i jednego świadka. Biorąc pod uwagę fakt, że kontrola na miejscu w kampanii 2009 r. również stwierdziła brak siewu polonu do dnia 10 października na działkach AL, AM, AN i AO to Kierownik BP ARiMR nie miał możliwości zastosowania innego przepisu prawa niż § 16 ust. 2 rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004 r. Stanowi on bowiem, iż jeżeli ponownie zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, płatność rolnośrodowiskowa podlega zawieszeniu w danym roku i w roku następnym. W związku z powyższym odmówiono przyznania płatności w ramach pakietu K01b.

Wnosząc odwołanie od powyższej decyzji G.G. zarzucił jej naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. określanej dalej jako p.p.s.a.) poprzez pominięcie przez organ I instancji oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 07 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Go 791/11, naruszenie prawa materialnego art. 75 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009 oraz naruszenie prawa procesowego polegającego na niedoręczeniu pełnomocnikowi strony decyzji Dyrektora OR ARiMR wydanej w następstwie odwołania z dnia [...] listopada 2013 r. Na tej podstawie skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanych płatności zgodnie wnioskiem, bądź ewentualnie uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie organowi I instancji sprawy do ponownego rozpoznania Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Dyrektor OR ARiMR na podstawie art.138 § 1 pkt. 1 k.p.a. , art. 3 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2 ustawy o wspieraniu rozwoju , § 2 ust. 1, § 11 ust. 1 rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004 r. utrzymał w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR nr [...] z dnia [...] marca 2014r. o umorzeniu postępowania w części i odmowie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych.

Dyrektor OR ARiMR po przeanalizowaniu całości dokumentacji zgromadzonej w sprawie wniosku G.G. o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolno środowiskowych i poprawy dobro stanu zwierząt (PROW 2004-2006) stwierdził, iż zaskarżona decyzja została wydana przez Kierownika BP ARiMR zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Warunki i tryb udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych regulują przepisy rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004 r. Zgodnie z § 1 ust. 1 powyższe rozporządzenie określa szczegółowe warunki i tryb udzielania, wstrzymywania, zawieszania, zwracania i zmniejszania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt, zwane dalej "programem rolnośrodowiskowym ", objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, zwanym dalej "Planem", a także przestrzenny zasięg wdrażania tego działania. Na podstawnie ust. 2 pkt 5 pomoc finansowa, o której mowa w ust. 1, jest udzielana do wysokości limitu stanowiącego równowartość w złotych kwoty w euro przewidzianej w Planie, w ramach pakietu ochrony gleb i wód. Pakiety mogą dzielić się na warianty. W ramach pakietów lub wariantów wyodrębnia się zadania. Zadania są realizowane w cyklu rocznym (ust. 3). Zgodnie z ust. 4 wykaz pakietów, wariantów i zadań określa załącznik nr 1 do rozporządzenia. Kwestię sporną w niniejszej sprawie stanowi okoliczność niewykonania w terminie do 30 września 2010 r. przez skarżącego wskazanego obowiązku siewu poplonu na zadeklarowanych we wniosku działkach, ich charakter i wpływ na prawo do płatności w ramach zadeklarowanego pakietu K01b. W szczególności istotne pozostawało rozstrzygnięcie - co w swoim wyroku podkreślił WSA w Gorzowie Wlkp. - czy okoliczności powoływane przez skarżącego jako niezależne od niego (niekorzystne warunki atmosferyczne w postaci intensywnych opadów deszczu, uniemożliwiające wykonanie zasiewu poplonu ze względu na niemożność wjazdu sprzętem rolniczym) stanowiły przypadek siły wyższej lub innych szczególnych okoliczności. Organ podkreślił, iż z dokumentów zgromadzonych w niniejszej sprawie wynika, że w gospodarstwie G.G. w roku gospodarczym 2009 przeprowadzone były czynności kontrolne na terenie gospodarstwa, podczas których wykazano, iż G.G. nie wywiązywał się z zadań wynikających z rozporządzenia tj. wykazano następujące nieprawidłowości W31-brak siewu do dnia 10 października oraz W28 - nie stwierdzono zasiewu uprawy na dzień kontroli. Beneficjent o wystąpieniu nieprawidłowości w 2009 został poinformowany w decyzji z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] o przyznaniu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolno środowiskowych w pomniejszonej wysokości. Powyższy stan ma znaczenie z uwagi na to, iż zgodnie z § 16 ust 2. rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004 r. jeżeli ponownie zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, płatność rolnośrodowiskowa podlega zawieszeniu w danym roku i w roku następnym.

W tym miejscu podkreślenia wymaga fakt ( potwierdzony w wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. w sprawie o sygn. akt II SA/Go 791/11), iż " powołany powyżej przepis § 16 ust. 1 i 2 rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004 r. oraz załącznik nr 5 rozporządzenia nie zawierają przy regulacjach dotyczących sankcji za niewykonanie zadeklarowanych w pakietach obowiązków, rozróżnienia na okoliczności zależne i niezależne od rolnika." Z uwagi na powyższe w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie miało rozstrzygnięcie, czy okoliczności powoływane przez skarżącego jako niezależne od niego (niekorzystne warunki atmosferyczne) stanowiły przypadek siły wyższej lub innych szczególnych okoliczności. G.G. nie dokonał siewu międzyplonu ozimego na działkach zadeklarowanych w wariancie K01b - międzyplon ozimy. Jednak pomimo, że okoliczność braku wysiewu jest rozstrzygnięta w opinii organu II instancji należy wskazać, iż wyniki (kody pokontrolne) zawarte w protokole mają zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy z uwagi na powołany powyżej przepis § 16 rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004 r. Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 75 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009 jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia nr 73/2009, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. Ponadto właściwych obniżek nie stosuje się, jeżeli niezgodność będąca następstwem siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych dotyczy wzajemnej zgodności. Natomiast w myśl art. 75 ust. 2 rozporządzenia nr 1122/2009 przypadki siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych w rozumieniu art. 31 rozporządzenia nr 73/2009 wraz z odpowiednią dokumentacją wymaganą przez właściwy organ zgłaszane są temu organowi na piśmie w terminie dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskuje taką możliwość. Podkreślenia wymaga fakt, iż w polskim systemie prawnym ogólnie przyjmuje się, że siła wyższa - "vis maior" - to czynnik zewnętrzny, nadzwyczajny, niezależny od woli człowieka, któremu nie można zapobiec, np. śnieżyca, powódź, ciężka choroba, epidemia czy wojna. Zgodnie natomiast z powołanym wyżej art. 31 rozporządzenia nr 73/2009 państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta i obejmują w szczególności: a) śmierć rolnika; b) długookresową niezdolność rolnika do pracy; c)poważną klęskę żywiołową w znacznym stopniu dotykającą grunty rolne gospodarstwa; d) zniszczenie budynków inwentarskich gospodarstwa w drodze wypadku; e) epidemię dotykającą część lub cały inwentarz rolnika. Powyższy katalog zdarzeń, które mogą stanowić w danym przypadku działanie siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajne, jest katalogiem otwartym. Oznacza to, możliwość uznania przez Kierownika BP ARiMR, w wyniku indywidualnego rozpatrzenia danej sprawy, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów występujących w sprawie, innego zdarzenia za przypadek działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności. W niniejszej sprawie faktem jest, iż w dniu 11 października 2010 r. do BP ARiMR wpłynęły oświadczenia G.G., P.S. i J.K., zacytowane powyżej. Wskazane wyżej osoby przesłuchano również w toku przeprowadzonej rozprawy administracyjnej. Z powyższych zeznań wynika wprost, iż w przypadku działek położonych w obrębie wsi [...] (identyfikator działek rolnych D, F, H, I, J, K, M, O, P, W, AG, AH, Al, AJ, AK, , AR, AS) zarówno strona jak i dwóch świadków tj. J.K. oraz P.S. potwierdzili wystąpienie siły wyższej. W opinii Dyrektora OR ARiMR organ I instancji postąpił prawidłowo ponieważ w myśl § 1 pkt 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 12 marca 2007r. w brzmieniu obowiązującym od 16 lipca 2010 r. - dowodami potwierdzającymi działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności mogą być pisemne oświadczenia potwierdzające wystąpienie szkody w uprawach rolnych, spowodowanej przez ryzyka, o których mowa w pkt 3b, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia oraz sporządzone zgodnie ze wzorem zamieszczonym na stronie internetowej administrowanej przez Agencję udostępnionym przez Prezesa ARiMR w BIP tej Agencji przez dwóch świadków, którzy nie są domownikami rolnika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organ II instancji podzielił zatem stanowiska Kierownika BP ARiMR z którego wynika, iż w przypadku działek rolnych położonych w obrębie wsi [...] (identyfikator działek rolnych AL, AM, AN, AO) nie może zastosować wyżej wymienione przepisu prawa ponieważ tylko jeden świadek potwierdził w sposób określony § 1 rozporządzenia MRiRW z dnia 12 marca 2007 r. działanie siły wyższej na wyżej wskazanych działkach rolnych.

Dyrektor OR ARiMR oceniając zgromadzony materiał stwierdził bowiem , że iż trzydniowe ulewne deszcze nie można uznać za powódź. Powyższe skutkowało, iż Kierownik BP ARiMR nie mógł uznać siły wyższej na działkach rolnych położonych w obrębie wsi [...] (identyfikator działek rolnych AL, AM, AN) tylko na podstawie oświadczenia rolnika oraz jednego świadka. Natomiast wnioskodawca nie przedłożył żadnych innych dowodów potwierdzających fakt wystąpienia negatywnego zjawiska na terenie wskazanych działek.

Organ podkreślił, iż pomimo braku aktywności strony poprzez dołączenie dowodów potwierdzających wystąpienie okoliczności uniemożliwiających zasiew poplonów na działkach oznaczonych identyfikatorami AL, AM, AN, AO, Kierownik BP ARiMR wystąpił do IMGW-PIB Oddział o materiały meteorologiczne z okresu wrzesień - październik 2010 r. z których wynika, iż rzeczywiście wystąpiły w dniach [...] września oraz [...] września 2010r. na spornym terenie deszcze, co zdaniem organu pozwalało benificjentowi wykonać zasiew przez pozostałe 20 dni września. Analizując zgromadzone dokumenty organ II instancji wskazał również, iż z ustaleń zawartych w powyższym raporcie wynika, że na działkach rolnych AL, AM, AN, AO nie stwierdzono powodzi. Zgromadzony materiał w opinii Dyrektora OR ARiMR potwierdza prawidłowość ustaleń inspektorów terenowych oraz uzasadnienia zawartego w decyzji Kierownika BP ARiMR, iż na wyżej wymienionych działkach nie wystąpiła powódź rozumiana jako czasowe pokrycie wodą terenu, który w normalnych warunkach nie jest pokryty wodą. Ponadto podkreślenia wymaga fakt, iż w przedmiotowym raporcie z kontroli brak jest wzmianki kontrolerów o tym, że grunty są podmokłe lub zalane (nie zastosowano kodów nieprawidłowości, które by wskazywały, że nie można przeprowadzić kontroli ze względu na powódź czy silę wyższą - DR27). Na dołączonych do raportów zdjęciach, nie widać również, aby grunty podczas kontroli tj. przed złożeniem oświadczenia rolnika w dniach [...] wrześniu 2010 r. oraz po złożeniu oświadczenia w dniu 20 października 2010 r. były zalane. Co więcej dokumentacja fotograficzna w opinii Dyrektora OR ARiMR nie potwierdza również stwierdzenia strony dotyczącego wysycenia profilu glebowego wodą uniemożliwiającego siew poplonu w terminie do dnia 30 września. W trakcie kontroli na miejscu w dwóch kolejnych latach przeprowadzonych w gospodarstwie rolnym G.G. stwierdzono wystąpienie nieprawidłowości w realizacji zadań dokonywanych w ramach pakietu Ochrona Gleb i Wód - wariant K01b. Zadania te określone są w załączniku nr 2 rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004 r. i obejmują m.in. właśnie obowiązek w zależności od uprawianych gatunków roślin w plonie głównym - obsiew pola w terminie do dnia 30 września. Z uwagi na powyższe Dyrektor OR ARiMR stwierdził, iż Kierownik BP ARiMR w zaskarżonej decyzji trafnie zastosował § 16 ust. 2 rozporządzenia RM z dnia 20 lipca 2004 r. który stanowi, iż jeżeli ponownie zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, płatność rolnośrodowiskowa podlega zawieszeniu (odmowie) w danym roku i w roku następnym. Odnośnie zaś do umorzenia postępowania w zakresie pakietu P01 - Utrzymanie łąk ekstensywnych na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Dyrektora OR ARiMR stwierdził, iż postępowanie Kierownika BP ARiMR było prawidłowe. Wskazał bowiem, iż postępowanie w tym zakresie było bezprzedmiotowe z uwagi na wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. w sprawie o sygn. akt II SA/Go 791/11, który uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pakietu K01b - międzyplon ozimy Wnosząc skargę na powyższą decyzję do WSA w Gorzowie Wlkp. G.G. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez pominięcie przez organ I instancji oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 7 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Go 791/11, naruszenie prawa materialnego art. 75 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009, § 1a rozporządzenia MRiRW z dnia 12 marca 2007 r. i to w brzmieniu obowiązującym od 16 lipca 2010r., polegające na nieuwzględnieniu jako dowodu potwierdzającego wystąpienie w 2010r. powodzi, stanowiącej siłę wyższą lub nadzwyczajne okoliczności, pisemnego oświadczenie o jej wystąpieniu sporządzonego przez rolnika oraz naruszenie prawa procesowego polegającego na niedoręczeniu pełnomocnikowi strony decyzji Dyrektora OR ARiMR wydanej w następstwie odwołania z dnia [...] listopada 2013 r.

W związku z powyższym strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Dyrektora OR ARiMR oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast zasadniczo oceny wypełniania przez organy administracji kryteriów słusznościowych ( w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego), ani kryteriów celowościowych, takich jak realizacja określonej polityki stosowania prawa administracyjnego. Zaznaczyć przy tym należy, że kontrolując zaskarżoną decyzję sąd nie ma kompetencji merytorycznego orzeczenia o uprawnieniach i obowiązkach strony określonych w ramach przeprowadzonego postępowania administracyjnego, a tym samym nie posiada on kompetencji do zmiany treści rozstrzygnięcia przyjętego przez organ. Przepisy prawa wyposażają sąd w kompetencje kasacyjne, w sytuacji, gdy stwierdzi, że zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem prawa. Przy czym uchylenie decyzji może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika jednoznacznie z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. W przeciwnym przypadku sąd oddala skargę, jak nieuzasadnioną ( art. 151 p.p.s.a ). Mając na uwadze powyższy zakres kognicji Sąd uznał, iż poddana w niniejszej sprawie kontroli decyzja Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] narusza przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na końcowe rozstrzygnięcie.

W związku z tym, iż kwestia jakie przepisy mają zastosowanie w niniejszej sprawie do płatności rolnośrodowiskowej za 2010 r. dochodzonej przez skarżącego zostało już wyjaśnione w wyroku WSA z dnia 7 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Go 791/11, którego poglądy zostały podzielone przez NSA w wyroku z dnia 2 lipca 2013r., sygn. akt II GSK 405/12, zbędne jest powielanie w tym miejscu rozważań w tym zakresie, zwłaszcza , iż zostały one szeroko przytoczone w części wstępnej, a ponadto Sąd rozpoznając skargę w niniejszej sprawie były nimi związany w zakresie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zgodnie z art. 153 p.p.s.a

W myśl tego przepisu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena ta i wskazania znalazły się w uzasadnieniu tegoż wyroku i w takim znaczeniu uzasadnienie ma moc wiążącą. W tej sytuacji zarówno organ przeprowadzając ponownie postępowanie w sprawie, jak i sąd oceniając obecnie decyzje wydane w tym postępowaniu, co do zasady, nie mogą czynić ustaleń sprzecznych z oceną wyrażoną w uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie ( por. S. Hanausek (w:) System prawa procesowego cywilnego, t. 3, Zaskarżanie orzeczeń sądowych, red. W. Siedlecki, Ossolineum 1986, s. 318). Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za błędne. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych ( por. S. Hanausek, op.cit., s. 319, A. Kabat , B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2005, s. 345).Ponadto ocena prawna, aby była wiążąca musi mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. Stąd też z zakresu związania wyłączyć należy oceny wyrażone w sposób niejednoznaczny, jak też oceny przybierające postać pośrednich wniosków, jakie można wywieść z podanych w uzasadnieniu orzeczenia rozważań (por. wyroki NSA z dnia 15 marca 2012 r., II OSK 1261/10, z dnia 03 lipca 2013r., I FSK 1129/12 i I FSK 1101/12 ). Ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego utraci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny (por. wyrok NSA z dnia 22 września 1999r., I SA 2019/98). Również zmiana okoliczności sprawy może spowodować nieaktualność w części lub w całości oceny sprawy (por. M. Jagielski, J. Jagielski, R. Stankiewicz /w/ R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, s. 594-595 i powołane tamże orzecznictwo).

W niniejszej sprawie po wydaniu przez WSA w Gorzowie Wlkp. wyroku z dnia 7 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Go 791/11 nie nastąpiła zmiana stanu prawnego ani też zmiana okoliczności, która uwalniałaby Sąd w niniejszej sprawie od związania określonego w art. 153 p.p.s.a. Ponadto ocena i wskazania sądu w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 grudnia 2011r. zostały wyrażone w sposób jasny i jednoznaczny.

W ocenie Sądu organy administracji – wbrew zarzutom skargi - nie dopuściły się naruszenia powołanego art. 153 p.p.s.a. Zważyć bowiem należy, iż organy zastosowały art. 75 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1122/09 oraz wspomniane rozporządzenie MRiRW z dnia 12 marca 2007. Przy czym – co należy wyraźnie podkreślić – WSA w Gorzowie Wlkp. w wyroku z dnia 7 grudnia 2011 r. przesądził jedynie zastosowalność powyższych przepisów w sprawie nakazując przy ponownym badaniu ocenę stanu faktycznego sprawy w zakresie przyczyn niewykonania siewu międzyplonu ozimego w kontekście powołanych powyżej przepisów prawa, w szczególności ocenę zaoferowanych przez stronę dowodów przez pryzmat wskazanego rozporządzenia z dnia 12 marca 2007 r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 16 lipca 2010 r. Nie oznacza to, iż sąd przesądził, że w istocie miała miejsce powódź w gospodarstwie rolnym skarżącego, czy też inna siła wyższa i czy przedstawione przez beneficjenta dowody są wystarczające dla przyznania wnioskowanej przez niego płatności rolnośrodowiskowej mimo niewykonania zobowiązania w ramach pakietu K01b .

Rozróżnienie to ma istotne znaczenie w świetle rozporządzenia MRiRW z dnia 12 marca 2007r. W myśl bowiem § 1 a tego rozporządzenia dopuszcza się jako dowód potwierdzający wystąpienie w 2010 r. powodzi, stanowiącej siłę wyższą lub nadzwyczajne okoliczności, o których mowa w art. 31 rozporządzenia nr 73/2009 pisemne oświadczenie o jej wystąpieniu sporządzone przez rolnika albo pisemne oświadczenia o jej wystąpieniu sporządzone przez dwóch świadków, którzy nie są domownikami rolnika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Natomiast w przypadku innych sił wyższych i nadzwyczajnych okoliczności takich jak susza, grad, deszcz nawalny, ujemne skutki przezimowania, przymrozki wiosenne, powódź, huragan, piorun, obsunięcie się ziemi lub lawinę takimi dowodami są : 1/ protokół oszacowania szkód w uprawach rolnych spowodowanych przez wyżej wymienione ryzyka w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, sporządzony przez komisję powołaną przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkód, o której mowa w przepisach w sprawie realizacji niektórych zadań ARiMR ( § 1 pkt 3 rozporządzenia ) ; 2) dokument potwierdzający wystąpienie szkody w uprawach rolnych, z którego wynika powierzchnia upraw, na których wystąpiła szkoda spowodowana przez ryzyka, o których mowa w pkt 3, sporządzony przez zakład ubezpieczeń, z którym rolnik zawarł umowę ubezpieczenia upraw co najmniej od jednego z tych ryzyk ( § 1 pkt 3 a rozporządzenia ) ; 3) pisemne oświadczenia potwierdzające wystąpienie szkody w uprawach rolnych, spowodowanej przez ryzyka, o których mowa w pkt 3, sporządzone zgodnie ze wzorem udostępnionym przez Prezesa ARiMR w Biuletynie Informacji Publicznej tej Agencji przez dwóch świadków, którzy nie są domownikami rolnika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników - w przypadku gdy komisja, o której mowa w pkt 3, nie została powołana oraz uprawy nie zostały objęte umową ubezpieczenia, o której mowa w pkt 3a ( § 1 pkt 3 b rozporządzenia ) . W przypadku bowiem wystąpienia powodzi wystarczające było przedstawienie pisemnego oświadczenia rolnika potwierdzającego wystąpienie szkody w uprawach albo oświadczenia dwóch świadków, którzy nie są domownikami rolnika, potwierdzającego powyższą okoliczność. Przy czym przepis ten używa alternatywy rozłącznej, a tym samym wystarczające było dla stwierdzenia szkód spowodowanych powodzią przedłożenie jedynie oświadczenia rolnika albo jedynie oświadczeń dwóch świadków. Natomiast w przypadku innych sił wyższych lub nadzwyczajnych okoliczności wymienionych w § 1 pkt 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 12 marca 2007 r. w przypadku braku powołania komisji przy wojewodzie lub nieobjęcia umową ubezpieczenia upraw konieczne było przedłożenie oświadczeń dwóch świadków, którzy nie są domownikami rolnika. W odniesieniu do działek położonych w [...] skarżący przedłożył jedynie własne oświadczenie oraz jeszcze jednego rolnika. O ile w przypadku wystąpienia szkód w następstwie powodzi spełniony został warunek określony w § 1 a pkt 1 rozporządzenia MRiRW z dnia 12 marca 2007r., natomiast w przypadku wystąpienia szkód w następstwie okoliczności wskazanych w § 1 pkt 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 12 marca 2007 r. przedłożenie oświadczenia rolnika i jednego świadka było niewystarczające. Powyższe rozwiązania zawarte w rozporządzeniu MRiRW z dnia 12 marca 2007 stanowią ułatwienie dowodowe dla rolników wnioskujących o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, mimo niewykonania zobowiązań wynikających z danego pakietu. Tak jak bowiem wskazał NSA wyroku wydanym w sprawie II GSK 405/12 , rolnik obowiązany był przedstawić dokładnie takie wymagane dokumenty (jak szczegółowo wymienione w rozporządzeniu MRiRW z dnia 12 marca 207 r. ), a nie inne. Nie oznacza to jednak , iż takie pisemne oświadczenie rolnika o wystąpieniu powodzi nie podlega ocenie jako dowód w sprawie zgodnie z art. 80 k.p.a. Oznacza to, iż w przypadku powzięcia wątpliwości co do zaistnienia okoliczności stwierdzonych oświadczeniem rolnika, organ może przeprowadzić postępowanie dowodowe w celu wyjaśnienia tych wątpliwości i w konsekwencji doprowadzić do podważenia tego dowodu jako wiarygodnego źródła dowodowego – mając na uwadze obowiązki wynikające z art. 7 i 77 k.p.a. Zwrócić bowiem należy uwagę, iż żaden przepis nie statuuje zakazu przeprowadzenia dowodu przeciwko takiemu oświadczeniu. Zresztą odmienne stanowisko stanowiłoby pole do nadużyć i czyniłoby iluzorycznym obowiązek kontroli udzielenia i wykorzystania pomocy w zakresie zgodności z prawem i ustaleniami planu, nałożony na ARiMR w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju. Zatem Agencja przeprowadzając takie postępowania mające na celu sprawdzenie wiarygodności oświadczenia powinna uczynić to w sposób wyczerpujący i wszechstronny ( art. 7 i 77 k.p.a ) , aby móc skutecznie podważyć przedstawiony przez rolnika dowód , iż istotnie na spornym terenie była powódź. Niestety w niniejszej sprawie postępowanie zarówno organu I i II instancji mimo pozorów wnikliwości nie spełnia tych wymogów. Należy zwrócić bowiem uwagę na następujące okoliczności : Po pierwsze, organ weryfikując oświadczenie rolnika posłużył się danymi ze stacji meteorologicznej oddalonej, jak sam przyznał o 15 km od gospodarstwa rolnika, co przy występowaniu często punktowych silnych opadów i lokalnych powodzi może nie oddawać sytuacji hydrologicznej na spornej nieruchomości w [...]. Po drugie, organ nie uwzględnił sytuacji, iż nie tylko występowanie opadów na określonym terenie może powodować występowanie powodzi , ale również sytuacja hydrologiczna na będących w pobliżu rzekach i rowach melioracyjnych, niosących masy wody z innych terenów na których występowały opady. Zwrócić bowiem należy uwagę, iż z oświadczenia świadka P.S. wynika, iż na rzece [...] doszło do zamykania śluz.

Po trzecie, przeprowadzone przesłuchania świadków, zwłaszcza świadka S. mającego informacji na temat sytuacji na działce [...] oraz samej strony są wyjątkowo lakoniczne i powierzchowne w odniesieniu do występujących nadzwyczajnych okoliczności i ich kwalifikacji jako powodzi, czy tylko jako nawalnych deszczy. Po czwarte, przeprowadzone kontrole zostały dokonane albo na kilka dni przed dużymi opadami ([...] września 2010r.) albo 3 tygodnie po ich wystąpieniu ([...] października 2010r.), stąd wyniki tych kontroli nie mogą mieć charakteru rozstrzygającego.

Po piąte, nie jest trafny zarzut organu, iż rolnik mógł wykonać prace już we wrześniu kiedy było 20 dni bezdeszczowych. Zważyć bowiem należy, iż rolnik obowiązany był wykonać prace w terminie określonym jako "do dnia", stąd wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności w ostatnim dniu, kiedy powinien je wykonać może uwalniać go od odpowiedzialności za niewykonanie terminowo wszystkich prac przewidzianych danym pakietem. Mając na uwadze powyższe organ powinien zebrać szerszy materiał dowodowy, jeżeli zamierza wykazać nieprawdziwość oświadczenia skarżącego, iż na działce w [...] doszło do powodzi pod koniec września 2010 r. Przede wszystkim powinien ponownie w sposób wyczerpujący przesłuchać na tą okoliczność skarżącego i świadka P.S. oraz ewentualnie zebrać dodatkowe dowody od instytucji i organów monitorujących wielkość opadów i stan wód oraz zajmujących się likwidacją klęsk żywiołowych .

Odnosząc się do zarzutu doręczenia decyzji Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] z pominięciem jego pełnomocnika, a tym samym naruszenia art. 40 § 2 k.p.a., zważyć należy, iż decyzja ta uwzględniała odwołanie skarżącego i przekazywała sprawę organowi I instancji, a tym samym nie pociągała za sobą negatywnych konsekwencji dla skarżącego i brak tego doręczenia pozostawał bez wpływu na kolejne rozstrzygnięcia zapadłe w sprawie.

Wadliwe było natomiast rozstrzygniecie organu I instancji o umorzeniu postępowania w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej w ramach pakietu P01 w wariantach P01a02 i P01b na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. z powodu tego, iż G.G. zakwestionował decyzję organu I instancji jedynie w zakresie obejmującym płatność w ramach pakietu K01b-Ochrona gleb. Rozstrzygnięcie to utrzymał w mocy organ II instancji podzielając stanowisko Kierownika BP ARiMR. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a organ obowiązany jest umorzyć postępowanie w całości albo w części , gdy stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo części. Z taką bezprzedmiotowością mamy do czynienia w sytuacji, gdy obowiązuje już w obrocie prawnym decyzja rozstrzygająca tożsamą sprawę co do istoty. Wprawdzie skarżący składając odwołanie od decyzji z dnia [...] maja 2011 r. zakwestionował ją jedynie w zakresie odmowy przyznania płatności w ramach pakietu K01b i tylko w tym zakresie nastąpiło uchylenie decyzji Dyrektora OR AR i MR z dnia [...] września 2011 r. przez WSA w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 7 grudnia 2011, jednakże organy obu instancji nie dostrzegły, iż po wydaniu w niniejszej sprawie wyroku z dnia 2 lipca 2013r. przez NSA, Dyrektor OR ARiMR decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] uchylił zupełnie bezrefleksyjnie w całości decyzję Kierownika BP ARiMR z dnia [...] maja 2011 r. nr [...]. Tym samym na dzień wydania decyzji przez organy obu instancji odpowiednio w dniu [...] marca 2014 r. i [...] czerwca 2014 r. brak było w obrocie prawnym decyzji w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej w zakresie pakietu P01 (wariant P01a02 i P01b), a tym samym brak było podstaw do wydania decyzji umarzającej postępowanie w tym zakresie.

Przy czym zaznaczyć należy, iż wspomniana decyzja Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] października 2013 r. w zakresie w jakim uchylała decyzję organu I instancji z dnia [...] maja 2011r. w części dotyczącej płatności w ramach pakietu P01 dotknięta jest wadą nieważności, określoną w art. 156§1 pkt 2 k.p.a. Istotą postępowania odwoławczego zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania jest ponowne merytoryczne rozpoznanie i rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy administracyjnej. Organ odwoławczy ma zatem obowiązek skontrolowania sprawy w jej całokształcie i wydania orzeczenia według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania swej decyzji. Nie jest przy tym związany uzasadnieniem wniesionego środka zaskarżenia. Może on, a nawet powinien skontrolować postępowanie i decyzję organu I instancji z punktu widzenia legalności, a także celowości i słuszności rozstrzygnięcia, niezależnie od tego czy zarzuty w tym zakresie zostały podniesione przez samego odwołującego się. Podkreślić jednak należy, iż postępowanie odwoławcze jest oparte na zasadzie skargowości (art. 127 §1 k.p.a) . Organ II instancji nie może nigdy działać z urzędu. Postępowanie odwoławcze może być uruchomione tylko w wyniku podjęcia przez uprawniony podmiot czynności procesowej – wniesienia odwołania. Nigdy nie może być wszczęte z urzędu. Decyzja organu odwoławczego wydana bez odwołania strony (innego podmiotu działającego na prawach strony) jest nieważna z przyczyn rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a). W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie powszechnie przyjmuje się dopuszczalność zaskarżenia oraz wzruszenia decyzji jedynie w części, w sytuacji gdy pozostałe zawarte w takiej decyzji rozstrzygnięcia mogą samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym (por. wyrok NSA z dnia 21 maja 2007 r. I OSK 556/06 , wyrok NSA z dnia 21 listopada 2012r., I OSK 912/12, wyrok NSA z dnia 21 grudnia 1987r., IV SA 907/87, GAP 1988, nr 12, s. 41, z komentarzem H. Starczewskiego). W rozpoznawanej sprawie skarżący zaskarżył decyzję z dnia [...] maja 2011r. w zakresie odmowy przyznania płatności w ramach pakietu K01b. Brak było zatem podstaw do poddania przez organ odwoławczy kontroli niezaskarżonej części decyzji i rozpatrzenia sprawy także w zakresie rozstrzygniętym niezaskarżoną częścią decyzji tj. w zakresie płatności dotyczących pakietu P01 w wariancie P01a02 i P01b, a w konsekwencji uchylenia w całości zaskarżonej decyzji. Oznaczałoby to bowiem działanie organu odwoławczego w tym zakresie ex officio, bez wniesionego w tej części odwołania.

Mając na uwadze powyższe naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na końcowe rozstrzygnięcie - Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a i art. 135 p.p.s.a - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję Kierownika BP ARiMR z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] ( pkt I wyroku ) .

Jednocześnie należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a w zw. z art. 135 p.p.s.a i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdzić nieważność decyzji Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] października 2013r. nr [...] w zakresie uchylającym decyzję Kierownika BP ARiMR z dnia [...] maja 2011r. nr [...] w części dotyczącej płatności rolnośrodowiskowych określonych w pkt. 2, 2.1, 3. i 3.1 - pakiety o symbolach P01a02 i P01b (pkt II wyroku). Podkreślenia wymaga bowiem, iż zakres pojęcia sprawy użytego w art. 135 p.p.s.a. wymaga ustalenia na potrzeby każdego indywidualnego przypadku, gdyż przepis ten nie zawiera definicji "sprawy". Przyjmuje się jednak, że pojęcie to należy rozumieć szeroko. Jest ono szersze od pojęcia "sprawa administracyjna". Zatem obejmuje ono wszelkie te postępowania i wydane bądź zapadłe w nich rozstrzygnięcia (także akty i czynności) administracyjne, bez względu na to, czy były one zaskarżalne w toku instancji, które - poprzedzając zaskarżone - warunkowały dokonaną w nim konkretyzację stosunku prawnego podlegającego rozstrzygnięciu (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 czerwca 2013 r. , IV SA/Po 397/13). Niezbędność zastosowania przez sąd przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów innych niż zaskarżone, wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy dla końcowego jej załatwienia oznacza zapewnienie "ostatecznego i pełnego załatwienia sprawy". Obowiązkiem sądu administracyjnego jest stworzenie takiego stanu, by w obrocie prawnym nie istniał i funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 18 lipca 2013 r. II SA/Go 506/13). Artykuł 135 p.p.s.a. umożliwia sądowi administracyjnemu wyjście poza granice skargi i zajęcie się wszystkimi postępowaniami prowadzonymi w granicach danej sprawy. Nie ulega przy tym wątpliwości, że chodzi tu o granice materialnoprawne ; sąd może więc sięgnąć również do wadliwych decyzji, wydanych w niższych "warstwach" postępowania ( por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2013 r. , I FSK 1230/12 ) . Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji rozstrzygną ją zatem jedynie w zakresie płatności rolnośrodowiskowej dotyczącej pakietu K01b. – ochrona gleb i wód – międzyplon ozimy, uwzględniając uwagi poczynione przez Sąd powyżej w odniesieniu do tej płatności. Rozstrzygnięcie z pkt. III wyroku znajduje uzasadnienie w art. 152 p.p.s.a., który stanowi, iż w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. Orzeczenie w przedmiocie kosztów postępowania zawarte w pkt. IV wyroku znajduje uzasadnienie w dyspozycji art. 200 p.p.s.a w zw. z art. 205 § 2 i 3 p.p.s.a , § 2 ust. 3 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 461 ). Do podlegających zwrotowi kosztów postępowania, niezbędnych do celowego dochodzenia praw, nie zostały zaliczone przez Sąd koszty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa dla adwokata reprezentującego skarżącą. Wprawdzie bowiem koszty te skarżący faktycznie poniósł ( k- 6 akt sądowych ), jednakże - jak stanowi przepis art. 2 ust. 1 pkt 4 w zw. z pkt 3 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej ( tekst jednolity Dz.U. z 2012 r. poz. 1282 ) - pełnomocnictwo w sprawach dotyczących płatności wolne jest od opłaty skarbowej.