Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 790/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art.36, art. 36(6) ust. 2, art. 36(8) ust. 11, ust. 12, ust. 14 pkt 4
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 100, art. 230, art. 232, art. 233
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 390
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi T. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego na rzecz skarżącego T. M. kwotę 200 (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą nr [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości powołana w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej jako Komisja II stopnia), działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) kpa, po rozpatrzeniu odwołania T. M. od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] ds. przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Warszawie, w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości powołana do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Warszawie uchwałą nr [...] z dnia z dnia [...] lipca 2010 r. stwierdziła, że T. M. (dalej skarżący) uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdający z części pierwszej egzaminu otrzymał ocenę celującą, z drugiej części egzaminu ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu ocenę niedostateczną z czwartej ocenę dostateczną zaś z piątej ocenę dobrą. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Dokonując oceny zasadności postawionych zarzutów egzaminatorzy wskazali na następujące uchybienia, które skutkowały wystawieniem przez obu egzaminatorów ocen niedostatecznych z części trzeciej (prawo cywilne):

Pierwszy z egzaminatorów R. G. SSA wskazała na błędną kwalifikację umowy łączącej strony. Podkreśliła, że z punktu widzenia ochrony interesów klientów najbardziej korzystna jest konstrukcja umowy deweloperskiej, jako umowy nienazwanej o charakterze mieszanym. Podkreśliła jednak, że powyższa umowa odbiega od klasycznej umowy deweloperskiej, w związku z czym uznała, że nie jest zasadniczym błędem przyjęcie koncepcji umowy przedwstępnej. Jednak w ocenie egzaminatora przyjęcie umowy przedwstępnej pozbawiło klienta możliwości skutecznego dochodzenia roszczenia odszkodowawczego z tytułu utraconych korzyści.

Należało zaskarżyć apelacją wyrok w części oddalającej powództwo o zapłatę odszkodowania za różnicę w stanie majątku powodów (w kwocie 120 000 zł) oraz kosztów kredytu (10 000 zł). Dyskusyjne żądanie zwrotu zadatku (do kwoty 10 000 zł) - uzasadnienie uchwały SN z dnia 25 czerwca 2009 r. III CZP 39/09 OSNC 2010/2/25. Powodowie nie udowodnili wysokości szkody w zakresie ulgi podatkowej, a więc w tej części apelacja podlegałaby oddaleniu. Interes klienta nie został uwzględniony. Pracę egzaminator ocenił jako niedostateczną.

Drugi z egzaminatorów radca prawny W. K. pracę również ocenił jako niedostateczną. Wskazał na niezachowanie wymogów formalnych apelacji. Błędną interpretację umowy łączącej strony.

Przyjęte przez egzaminowanego rozwiązanie problemu prawnego leżącego u podstaw formułowania apelacji jest w całości błędne; egzaminowany przyjął, iż w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z umową przedwstępną nie zaś z umową "realizatorska" czy "deweloperską" w rozumieniu ustalonego - w tym zakresie orzecznictwa SN (wyroki SN z 8.8.2007r., I CSK 177/07; z 3.7.2003r., IV CKN 305/01); w rezultacie wadliwa ocena umowy łączącej strony doprowadziła do sformułowania błędnych żądań procesowych, nie uwzględniających podstawowego roszczenia o znacznej wartości z tytułu utraty różnicy wartości rynkowej mieszkania (150.000) i ograniczających się jedynie do wyrównania uszczerbku z tytułu utraty ulgi podatkowej i kosztów obsługi kredytu. Prawidłowa ochrona interesu mocodawcy wymagała zakwalifikowania łączącego strony stosunku prawnego jako umowy "właściwej" o skutku definitywnym, co możliwe jest - na gruncie stanu faktycznego ocenianej sprawy -po uprzednim zakwalifikowaniu umowy jako "deweloperskiej" lub "realizatorskiej", a więc umowy o skutku "mocniejszym" aniżeli w wypadku "umowy przedwstępnej"; do zabiegu takiego upoważniało egzaminowanego wykształcenie w praktyce obrotu i orzecznictwie SN takich właśnie konstrukcji prawnych, nacelowanych na ochronę praw klientów nieuczciwych deweloperów. Powyższy zabieg pozwoliłby egzaminowanemu także na włączenie w zakres zaskarżenia dalszego roszczenia o zwrot połowy podwójnego zadatku poprzez uzasadnione przyjęcie 10 letniego przedawnienia roszczenia o zwrot zadatku w podwójnej wysokości, do czego - w świetle noweli 2003 do art. 390 k.c- nie był upoważniony w ramach konstrukcji "umowy przedwstępnej".

Przy określeniu zakresu zaskarżenia na poziomie 25. 000 z powyższych tytułów egzaminowany zamknął drogę mocodawcy, wiodącą do odzyskania należnej mu kwoty 150. 000.

Odwołanie od w/w uchwały wniósł zdający T. M. Uchwale tej zarzucił:

1. Odwołujący trafnie sporządził apelację zamiast opinii prawnej o niezasadności jej wnoszenia. Tym samym odwołujący się, w stanie faktycznym będącym podstawą zadania egzaminacyjnego, trafnie dokonał podstawowego rozstrzygnięcia, działając w interesie strony, którą zgodnie z treścią zadania reprezentował.

2. Apelacja sporządzona przez odwołującego się nie zawierała braków formalnych, ani jakichkolwiek uchybień skutkujących jej odrzuceniem przez Sąd II instancji.

3. Odwołujący się prawidłowo podniósł i sformułował zarzuty z zakresu prawa procesowego. Zarzucił Sądowi Okręgowemu naruszenie art. 233 k.p.c. w zw, z art. 230 k.p.c. poprzez uznanie, że strona powodowa nie udowodniła wysokości poniesionej przez siebie szkody, jak również przez oparcie się na zawartym w odpowiedzi na pozew ogólnym zaprzeczeniu pozwanej wszelkim twierdzeniom pozwu, co nie może być uznane za zaprzeczenie skuteczne.

4. Umowa zawarta przez strony postępowania mogła zostać zinterpretowana, jako umowa przedwstępna. Obaj egzaminatorzy wskazali, że podstawową przyczyną wystawienia odwołującemu się oceny niedostatecznej była błędna kwalifikacja prawna umowy łączącej strony.

5. Odwołujący się dokonał prawidłowej interpretacji przepisów prawa materialnego regulujących zakres roszczeń powodów, tj. art. 390 k.c.

6. W świetle dokonanej oceny stanu prawnego zaproponowane rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego nie może być uznane za nieuwzględniające interesu strony, którą zgodnie z treścią zadania odwołujący się reprezentował. Obok zarzutu niewłaściwego zakwalifikowania umowy wiążącej strony egzaminatorzy wskazali, jako na zarzut podstawowy, że przyjęcie koncepcji umowy przedwstępnej pozbawiło stronę, którą odwołujący się w myśl zadania egzaminacyjnego reprezentował, podstawowego roszczenia, o wyrównanie uszczerbku w postaci różnicy w stanie majątku powodów.

W uzasadnieniu odwołania skarżący wskazał, że zagadnienie stanowiące podstawę opracowania zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa cywilnego co najmniej od kilku lat jest przedmiotem sporu i dyskusji. W świetle powyższego zaproponowane rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego nie może być uznane za nieuwzględniające interesu strony.

Obok zarzutu niewłaściwego zakwalifikowania umowy wiążącej strony egzaminatorzy wskazali, jako na zarzut podstawowy, że przyjęcie koncepcji umowy przedwstępnej pozbawiło stronę, którą odwołujący się w myśl zadania egzaminacyjnego reprezentował, podstawowego roszczenia, o wyrównanie uszczerbku w postaci różnicy w stanie majątku powodów.

W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i stwierdzenie, że skarżący uzyskał pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, w tym pozytywną ocenę z części trzeciej egzaminu.

W uzasadnieniu uchwały z dnia [...] stycznia 2011 r. Komisja II stopnia odnosząc się do zarzutów odwołania podniosła, że autor apelacji zaskarżył wyrok w części oddalającej powództwo co do kwoty 10 tyś. zł. (koszty obsługi kredytu) oraz 15 tyś. zł. (koszty utraconej ulgi podatkowej).

Należy, co do zasady, podzielić zarzut zdającego, iż ze stanu faktycznego kazusu będącego przedmiotem egzaminu radcowskiego nie wynika, że kategorycznie należało przyjąć, iż zawarto umowę developerską, a nie przedwstępną. Zagadnienie jest problematyczne z uwagi na rozbieżności poglądów doktryny i orzecznictwa dotyczących nienazwanej umowy developerskiej, jej podobieństw i różnic z uregulowaną w kodeksie cywilnym w art. 389 i 390 umową przedwstępną. Odpowiednio przeprowadzona argumentacja pozwala zatem, co powinno zostać ocenione pozytywnie, na obronę poglądu, iż zadanie egzaminacyjne dotyczyło umowy przedwstępnej.

Wymogi formalne apelacji, co do zasady zostały zachowane - zarówno wynikające z art. 126 k.p.c. (wymogi pisma procesowego) oraz art. 368 k.p.c. (wymogi formalne apelacji). Poprawnie również skonstruowane zostały wnioski apelacyjne na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. (poza zbyt kolokwialnym sformułowaniem wniosku o "podwyższenie kwoty"). Trafne są wnioski egzaminatorów, iż sporządzona apelacja nie zawiera ,,uzasadnienia" Wkomponowanie wywodu jurydycznego w treść zarzutów dotyczących uchybień sądu I instancji powoduje, że cała apelacja jest nieczytelna i chaotyczna.

Należy podnieść, iż brak jest podstaw do formułowania zarzutów apelacyjnych naruszenia prawa procesowego tj. art. 232 i 233 k.p.c. Przepis art. 232 k.p.c. nie nakłada obowiązku na sąd rozpoznający sprawę dopuszczania określonych dowodów, niezawnioskowanych w sprawie przez stronę (przepis nie obliguje sądu do działania z urzędu). Wynika z niego, iż sąd jedynie "może dopuścić dowód niewskazany przez stronę".

Zdający poza tym błędnie zaskarżył rozstrzygnięcie, co do kwoty 15.000 złotych tytułem utraconej ulgi podatkowej w związku z niezawarciem umowy rozporządzającej prawem własności lokalu. Roszczenie to nie zostało wykazane (udowodnione) przez powodów przed sądem I instancji (art. 6 k.c). Należy w tym zakresie podzielić stanowisko egzaminatorów oceniających pracę.

Mając na uwadze stan faktyczny zadania egzaminacyjnego z trzeciej części egzaminu radcowskiego przy niejednoznacznych poglądach orzecznictwa sądowego i doktryny prawa, istniały przesłanki do przyjęcia przez zdających, iż umowa będąca przedmiotem kazusu egzaminacyjnego była umową przedwstępną, bądź deweloperską (art. 65 § 2 k.c). Zgodnie z przywołanym przepisem w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Poza tym informacja udostępniona osobom przystępującym do egzaminu radcowskiego mogła wprowadzić zdających w błąd. Zgodnie z wytycznymi przedstawionymi na jednej z pierwszych kart "zestawu egzaminacyjnego" wynikało, że umowa między stronami została "ważnie zawarta", co dodatkowo uzasadniać mogło przyjęcie przez zdającego, że była to umowa przedwstępna.

Nie można dyskwalifikować pracy tylko z powodu przyjęcia, iż w stanie faktycznym będącym przedmiotem egzaminu strony zawarły umowę przedwstępną. W stanie faktycznym sprawy istniały podstawy do zaskarżenia rozstrzygnięcia sądu I instancji oddalającego roszczenie o odszkodowanie z tytułu różnicy w cenie lokalu objętego przedmiotem umowy. Zdający podniósł, iż na podstawie art. 390 § 1 k.c, powodowie mogli domagać się jedynie odszkodowania w ramach tzw. ujemnego interesu umownego.

Zakwalifikowanie przez autora pracy umowy jako przedwstępną, doprowadzić go mogło do wniosku, że jeżeli strona zobowiązana do zawarcia umowy przyrzeczonej uchyla się od jej zawarcia, druga strona może żądać naprawienia szkody, którą poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej w zakresie tzw. ujemnego interesu umownego. Przyjmuje się, że pojęciem tym objęte są zarówno straty (damnum emergens), jak również utracone korzyści (lucrum cessans) - poniesione w związku z zawarciem umowy przedwstępnej (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14.10.2005 r., sygn. akt III CK 103/05). Ponadto w literaturze wyrażony został pogląd (A. Rembieliński, w: Kodeks..., s. 355; M. Wrzołek-Romańczuk, Umowa..., s. 100), że omawiane odszkodowanie obejmuje także lucrum cessans, tj. korzyści, jakie poszkodowany uzyskałby, gdyby szkoda nie została wyrządzona (tak też wyrok SN z 19 listopada 2003 r., V CK 471/2002, LexPolonica nr 1631508, z glosą J. Grykiel, Rej. 2008, nr 3, s. 123) - tak S. Dmowski, M. Sychowicz, H. Ciepła, C. Żuławska Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga III. Zobowiązania. Warszawa 2009. W takim wypadku zdający winien rozważyć interes reprezentowanej strony i zdecydować o podstawach w dochodzeniu zasądzenia na rzecz powodów kwoty 150 tys. złotych wyrażających się w różnicy wartości lokalu. Poza tym, jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22.06.2004 roku, sygn. akt IV CK 454/03 z okoliczności, że umowa łącząca strony zawiera pewne postanowienia charakterystyczne dla umowy przedwstępnej nie można wysnuwać wniosku, zgodnie z którym oznacza to ograniczenie obowiązku naprawienia szkody wynikającej z niewykonania zobowiązania jedynie do tzw. ujemnego interesu umownego.

Należy podnieść, iż przyjęcie koncepcji umowy deweloperskiej dawało szersze możliwości zabezpieczenia interesu powodów, niż przy umowie przedwstępnej. Przy umowie deweloperskiej można było domagać się (nie napotykając na rozbieżności poglądów doktryny i orzecznictwa) pełnego odszkodowania zarówno w zakresie rzeczywistych strat, jak i utraconych korzyści (art. 471 i art. 474 k.c), jak również podnieść zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 394 k.c. poprzez uznanie, iż roszczenie o zwrot zadatku uległo przedawnieniu z upływem roku (w wypadku umowy deweloperskiej należy przyjąć ogólne terminy przedawnienia roszczenia o zadatek). Praca nie powinna zostać zdyskwalifikowana nawet w sytuacji, gdyby zdający sporządził apelację "broniąc" twierdzenia, iż strony zawarły umowę przedwstępną. Odpowiednio zatem poprowadzona argumentacja prawna pozwalała na podważenie stanowiska sądu okręgowego oddalającego roszczenie powodów wyrażające się w różnicy cen lokalu, nawet w sytuacji przyjęcia założenia, że strony zawarły umowę przedwstępną. Zdaniem Komisji nie podjęcie zatem próby zaskarżenia wyroku w zakresie utraconych przez powodów korzyści (nawet przy koncepcji umowy przedwstępnej) należy uznać za poważny mankament pracy, a za samą apelację za zachowawczą.

Zaskarżenie wyroku sądu I instancji jedynie, co do kwoty 25 tys. złotych, nie zabezpiecza należyty sposób interesu powodów, a co za tym idzie sporządzoną apelację należy uznać zbyt zachowawczą. Ponadto apelacja została sporządzona niestarannie, a jej uzasadnienie jest lakoniczne i pozbawione odpowiedniej argumentacji jurydycznej. Podkreślenia wymaga, iż pominięto część zarzutów naruszenia prawa materialnego, a niektóre zarzuty dotyczące prawa procesowego są nietrafne.

Reasumując Komisja Egzaminacyjna utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Skargę na powyższą uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł T. M. Domagał się uchylenia powyższej uchwały, której zarzucił:

1. naruszenie art. 77 § 1 oraz art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 ze zm.) "k.p.a.") poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia, tj. ustalenie niezgodnej ze stanem faktycznym treści pracy skarżącego z zakresu prawa cywilnego poprzez:

a. ustalenie, że skarżący w swojej pracy egzaminacyjnej sformułował wniosek apelacyjny posługując się "zbyt kolokwialnym sformułowaniem wniosku o »podwyższenie kwoty«" podczas, gdy w żadnym miejscu swojej pracy egzaminacyjnej skarżący nie posłużył się tym sformułowaniem;

b. ustalenie, że skarżący w swojej pracy egzaminacyjnej sformułował zarzut naruszenia przez sąd orzekający prawa procesowego, tj. art. 232 k.p.c. podczas, gdy w żadnym miejscu swojej pracy egzaminacyjnej skarżący nie podniósł takiego zarzutu, co miało wpływ na wynik postępowania, gdyż za jedną z podstaw niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia sprawy podana została nietrafność postawionych zarzutów naruszenia prawa procesowego.

2. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. poprzez wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały niepoddających się weryfikacji i ocenie prawnej kryteriów podjęcia decyzji, tj. oparcie rozstrzygnięcia m. in. o zarzut niestaranności pracy egzaminacyjnej.

3. naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez:

a. przekroczenie uznania administracyjnego, tj. podanie jako jednej z podstaw uzasadniającej niekorzystne dla skarżącego rozstrzygnięcie sprawy rzekomej niestaranności pracy egzaminacyjnej;

b. nieprawidłowe zastosowanie zawartych w tym przepisie zasad oceny rozwiązań zadań egzaminacyjnych.

W uzasadnieniu skargi podtrzymał zarzuty podniesione w odwołaniu. Wskazując na naruszenie art. 77 kpa w zw. z art. 7 kpa podniósł, że w żadnym miejscu przygotowanej przez siebie apelacji skarżący nie posłużył się kolokwialnym sformułowaniem: "podwyższonej kwoty" co wskazano na str. 6 zaskarżonej uchwały, a ponadto skarżący nie postawił Sądowi I instancji zarzutu naruszenia art. 232 kpc, który został szeroko skomentowany w zaskarżonej uchwale.

Nie polemizując nawet zatem z trafnością rozstrzygnięcia Komisji uznać należy, że stan faktyczny stanowiący podstawę tego rozstrzygnięcia został ustalony nieprawidłowo. Co więcej, wskazane w uzasadnieniu motywy utrzymania w mocy uchwały organu I instancji w sposób jednoznaczny wskazują, że wady postępowania dowodowego wpłynęły na wynik sprawy, skoro w uzasadnieniu wskazano, że "niektóre zarzuty prawa procesowego są nietrafne" (s. 9 Uchwały).

Wskazując na naruszenie art. 107 § 3 skarżący podniósł, że w Uchwale Komisja nie wskazała, które z przyczyn i w jakiej części w istocie zadecydowały o niekorzystnym dla skarżącego rozstrzygnięciu sprawy. Wskazała jednak dodatkowo na fakt, że w jej ocenie praca egzaminacyjna skarżącego "została sporządzona niestarannie, a jej uzasadnienie jest lakoniczne i pozbawione odpowiedniej argumentacji jurydycznej." Zarzut w postaci lakoniczności pracy, czy jej niestarannosci nie poddaje się jakiejkolwiek weryfikacji. Z istoty swej jest bowiem subiektywnym odczuciem osoby wydającej decyzję. Tym samym nie może stanowić podstawy rozstrzygnięcia, gdyż stwierdzenie takie nie poddaje się weryfikacji prawnej ani faktycznej. Uzasadnienie Uchwały w oparciu o powyższą motywację stanowi zatem naruszenie wskazanych wyżej przepisów postępowania a ponadto prowadzi do naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa wyrażonej w art. 8 k.p.a.

W ocenie skarżącego doszło również do naruszenia art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, gdyż

a) zadanie egzaminacyjne zostało przygotowane w oparciu o kontrowersyjny i niejednoznaczny stan prawny, co potwierdza późniejsze postanowienie trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 sierpnia 2010 r., sygn. akt S 3/2010 stwierdzające istnienie luki prawnej i sygnalizujące Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej i Radzie Ministrów potrzebę podjęcia inicjatywy ustawodawczej w zakresie regulacji stosunków między stronami umowy deweloperskiej w celu ochrony praw nabywców lokali oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie o sygn. III CZP 104/10;

b) zadanie egzaminacyjne stawiało zdającego przed dokonaniem wyboru miedzy maksymalną obroną interesów mocodawców z jednej, a prawidłowym zastosowaniem przepisów z drugiej strony, przy czym wybór jednej z dróg postępowania narażał zdającego na zarzut nieznajomości przepisów prawa (ich błędnego zastosowania albo nieprawidłowej wykładni) albo też na zarzut zbytniej zachowawczości apelacji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Odnosząc się szczegółowo jedynie do zarzutu naruszenia art. 365 ust. 2 u.r.p.

Komisja II stopnia dokonała oceny prac egzaminacyjnych skarżącego, w tym również pracy z zadania z prawa cywilnego pod kątem przesłanek wymienionych w art. 36[5] ust. 2 ustawy o radcach prawnych i stwierdziła, że sporządzona przez T. M. apelacja zawiera na tyle istotne mankamenty, że nie pozwalały one na wystawienie oceny pozytywnej. Przypomnienia wymaga, że pomimo przyjęcia mniej korzystnej niż było to możliwe konstrukcji umowy będącej podstawą powództwa odpowiednio poprowadzona argumentacja prawna pozwalała na podważenie stanowiska sądu okręgowego oddalającego roszczenie powodów wyrażające się w różnicy cen lokalu, nawet w sytuacji przyjęcia założenia, że strony zawarły umowę przedwstępną. Nie podjęcie w tej sytuacji przez zdającego próby zaskarżenia wyroku nie zabezpieczało w sposób należyty interesów reprezentowanej strony. Błędnie ponadto egzaminowany zaskarżył rozstrzygnięcie sądu I instancji co do kwoty 15.000 złotych tytułem utraconej ulgi podatkowej w związku z niezawarciem umowy rozporządzającej prawem własności lokalu, albowiem roszczenie to nie zostało udowodnione przez powodów. Brak również było podstaw do skutecznego podniesienia zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c. Nie ulega również wątpliwości, że sporządzona przez skarżącego apelacja nie zawiera prawidłowego wywodu jurydycznego na uzasadnienie zarzutów, ponieważ wkomponowanie w uzasadnienie apelacji w treść zarzutów spowodowało jej nieczytelność. Komisja II stopnia prawidłowo zebrała i wszechstronnie rozważyła materiał dowodowy w niniejszej sprawie. Nietrafnie także skarżący wywodzi o naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a. i art. 8 k.p.a., ponieważ uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera wszystkie wymagane przez przepisy prawa elementy, pozwalające na zapoznanie się z motywami podjętego rozstrzygnięcia. Komisja II stopnia w sposób wszechstronny i dokładny zbadała sprawę, w tym również zarzuty zawarte w odwołaniu skarżącego, czemu w sposób jasny, precyzyjny i wyczerpujący dała wyraz w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy nie znajdują zatem uzasadnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżona uchwała narusza prawo procesowe w stopniu Mo gącym mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia .

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10 poz. 65 ze zm.) oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułu aktów prawnych (Dz. U. z 2009 r. nr 70 poz. 606), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 w/w ustawy.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 ustawy o radcach prawnych).

W myśl przepisu art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w sprawie znajduje odpowiednio zastosowanie art. 138 kpa, w myśl którego zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 3 kpa. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę (patrz m.in. wyrok NSA z 22 marca 1996 r. Sa/Wr 1996/95 ONSA 1997, Nr 1, poz. 35, wyrok NSA z 14 sierpnia 1987, IV SA 385/87).

Zgodnie z art. 368 ust. 14 pkt 4 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej.

W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał Rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. 09.164.1314).

Zgodnie z § 5 tegoż rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego.

Rozporządzenie to reguluje m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej, nie zmienia jednak (i nie może zmieniać) norm wynikających z odpowiedniego stosowania przepisów kpa. Rozporządzenie to również wskazuje, że przedmiotem ostatecznej oceny Komisji Odwoławczej jest cała uchwała Komisji Egzaminacyjnej.

Organ odwoławczy rozpatruje więc sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie mając w szczególności na uwadze przepisy art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa tj. ma on obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji a przede wszystkim ustalić w sposób nie budzący wątpliwości stan faktyczny sprawy będący podstawa rozstrzygnięcia.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że werdykt egzaminatora w przedmiocie wystawienia oceny cząstkowej korzysta z "luzu decyzyjnego", na co wskazuje przepis art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w myśl którego, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową, sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego (v. art. 365 ust. 3 ustawy o radcach prawnych).

Luz decyzyjny, z którego korzysta organ jest związany z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter istotny.

Sądowa kontrola uchwały Komisji, polega, zatem na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się istotnych uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to, więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II Stopnia w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie jawnie wyszła poza jego granice stanu faktycznego sprawy co stanowi podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter istotny i mogło wpłynąć na wynik rozstrzygnięcia.

W tym miejscu należy również podkreślić, że każda uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia jest uchwałą w sprawie indywidualnej, wobec powyższego w każdej uchwale powinien być ustalony prawidłowo indywidualny stan faktyczny sprawy, gdyż zdający składający egzamin mogli w trakcie egzaminu podnosić różne zarzuty natury materialnej i procesowej (różnie je uzasadniając), które to zarzuty stanowią właśnie elementy stanu faktycznego indywidualnej sprawy.

Jak słusznie wskazał skarżący w swojej skardze w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 7, 77 i 107 § 3 kpa. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W swojej apelacji skarżący podniósł następujące zarzuty:

1) zarzut naruszenia art. 233 kpc w zw. z art. 230 kpc poprzez uznanie, że strona powodowa nie udowodniła wysokości poniesionej przez siebie szkody w zakresie obsługi kosztów kredytu bankowego oraz w zakresie utraconej przez powodów ulgi podatkowej

2) zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 390 kc poprzez błędną interpretację

3) zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 100 kpc poprzez wzajemne zniesienie kosztów między stronami.

Zarzuty te skarżący uzasadnił. W całej apelacji jak i w uwagach skarżący nie podniósł zarzuty naruszenia art. 232 kpc. Tymczasem Komisja Egzaminacyjna II stopnia na stronie 6 i 7 zaskarżonej uchwały podniosła, że brak jest podstaw do formułowania zarzutów apelacji naruszenia art. 232 i 233 kpc – tj. prawa procesowego, a następnie szczegółowo odniosła się do naruszenia art. 232 kpc, chociaż takiego zarzutu w apelacji nie było.

Sąd wskazuje również, że zarzut naruszenia art. 233 kpc nie był wskazany w apelacji. Skarżący podniósł w apelacji zarzut naruszenia art. 233 w zw. z art. 230 kpc, co umknęło uwadze Komisji II stopnia. Wobec powyższego uznanie za błędne zarzutu naruszenia art. 233 kpc bez rozpatrzenia go w zw. z zarzutem naruszenia art. 230 kpc jest przedwczesne.

Powyższe działanie świadczy w ocenie Sądu o nie ustaleniu w sposób należyty stanu faktycznego sprawy, to jest naruszenia art. 7, 77, 107 § 3 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, gdyż jak wskazał w reasumpcji uchwały na str. 9 Komisja Egzaminacyjna II stopnia "niektóre zarzuty prawa procesowego są nietrafne".

Ponieważ jak wyżej wskazano sąd administracyjny bada zaskarżoną uchwałę pod względem jej zgodności z prawem, wobec powyższego nie może dokonać własnych ustaleń, czy w wypadku "odpadnięcia" zarzutów naruszenia art. 232 kpc i 233 kpc Komisja wystawiłaby ocenę pozytywną za przedmiotową pracę z prawa cywilnego. Wobec powyższego uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż jak wskazano w uchwale przy ocenie brane były również pod uwagę również nietrafne zarzuty dotyczące prawa procesowego.

Ponadto Sąd z urzędu zauważa, że uzasadnienie uchwały powyższej zawiera szereg błędów natury stylistycznej. Uchwała skierowana jest do skarżącego T. M., a więc nie ulega wątpliwości, że jest to mężczyzna, wobec powyższego rzeczowniki i czasowniki w formie osobowej użyte w niniejszej uchwale, a kierowane do skarżącego, winny być formułowane w rodzaju męskim, a tymczasem na stronie 3 uchwały Komisja wskazuje "zdająca wniosła", str. 5 w "z uzasadnienia ocen cząstkowych (...) oceniających pracę zdającej". Powyższe nie ma oczywiście wpływu na wynik sprawy, świadczy jednak o tym, że Komisja w sposób co najmniej nieuważny sporządziła uzasadnienie uchwały.

Z uwagi na fakt, iż naruszenie art. 7, 77 i 107 § 3 kpa mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozważanie pozostałych zarzutów skargi jest bezcelowe.

Biorąc powyższe pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną uchwałę, o niewykonalności orzeczono w oparciu o art. 152 p.p.s.a., a o kosztach w oparciu o art. 200 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ w sposób prawidłowy ustali stan faktyczny sprawy, a następnie podejmie stosowną uchwałę mając na względzie, że stawiany Skarżącemu zarzut naruszenia art. 232 kpc i 233 kpc nie dotyczył jego apelacji, a więc nie może stanowić podstawy rozstrzygnięcia.