Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2411/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 190
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Irena Kamińska (spr.), Sędzia NSA Ewa Dzbeńska, Sędzia del. NSA Roman Ciąglewicz, Protokolant asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak, po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2015r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.S. i H.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 716/13 w sprawie ze skargi K.S. i H.S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 14 października 2010 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w sprawie odmowy stwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

H.S. i K.S. zwróciły się do Wojewody Warmińsko – Mazurskiego z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i E. J. nieruchomości we wsi B., gmina R., powiat Ł., dawne województwo wołyńskie.

Wojewoda Pomorski decyzją z dnia 8 września 2009 r. nr [...]odmówił potwierdzenia H.S. oraz K.S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W.J. gospodarstwa rolnego we wsi B. w gminie R. w powiecie łuckim, w dawnym województwie wołyńskim.

Na skutek wniesionego odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia 9 grudnia 2009 r. nr [...]) utrzymał w mocy przedmiotową decyzję Wojewody Pomorskiego.

Od ww. decyzji Ministra Skarbu Państwa strony nie wniosły skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Pismem z dnia 2 marca 2010 r. Departament Reprywatyzacji i Rekompensat Ministerstwa Skarbu Państwa przekazał akta przedmiotowej sprawy do rozpoznania Wojewodzie Pomorskiemu.

W toku postępowania organ pierwszej instancji stwierdził, że H.S. oraz K.S. złożyły wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za "mienie zabużańskie" po upływie terminu wskazanego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty (Dz. U. nr 169, poz. 1418 ze zm.) z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto w ocenie organu pierwszej instancji H.S. oraz K.S. w oświadczeniach złożonych w dniu 30 grudnia 2009 r. w trybie art. 3 ust. 2 ww. ustawy nie dokonały skutecznego scedowania prawa do rekompensaty na rzecz swojego brata tj. W.J. s. Jana. Zdaniem Wojewody Pomorskiego H.S. oraz K.S. nie mogły tego uczynić, gdyż nigdy nie nabyły tego prawa.

Mając na uwadze powyższe Wojewoda Pomorski decyzją z dnia 24 czerwca 2010 r., nr [...], odmówił H.S. oraz K.S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i E. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Od ww. decyzji K.S. oraz H.S. złożyły odwołania do Ministra Skarbu Państwa.

Decyzją z dnia 14 października 2010 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołań K.S. oraz H.S. uchylił decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 24 czerwca 2010 r., nr [...] odmawiającą H.S. oraz K.S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i E. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz umorzył postępowanie przed organem Pierwszej instancji w stosunku do K.S. i H.S.

W toku postępowania odwoławczego organ drugiej instancji zauważył, że sprawa zainicjowana wnioskiem H.S. oraz K.S. była już przedmiotem rozstrzygnięcia Wojewody Pomorskiego. Ze znajdujących się w Ministerstwie Skarbu Państwa akt zastępczych sprawy wynika, że K.S. oraz H.S. złożyły odwołania od decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 8 września 2009 r. nr [...]. Powodem odmownej decyzji organu wojewódzkiego było złożenie wniosku z dnia 9 marca 2009 r. po terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy "zabużańskiej". Na skutek wniesionych odwołań Minister Skarbu Państwa wydał decyzję z dnia 9 grudnia 2009 r. nr [...] utrzymującą w mocy ww. decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 8 września 2009 r. Jak wyżej wspomniano od przedmiotowego rozstrzygnięcia organu odwoławczego nie wniesiono skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Z powyższego wynika zatem, że Wojewoda Pomorski wydając po raz kolejny decyzję z dnia 24 czerwca 2010 r. ponownie odmówił K.S. oraz H.S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tej samej przyczyny oraz na podstawie tego samego wniosku, który był przedmiotem wcześniejszego postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody Pomorskiego z dnia 8 września 2009 r.

Powyższe wskazywało w ocenie organu na to, że organ wojewódzki wydał decyzję z dnia 24 czerwca 2010 r. na podstawie wniosku, który już został rozstrzygnięty ostateczną decyzją Wojewody Pomorskiego z dnia 8 września 2009 r.

Minister Skarbu Państwa wskazał również, że z materiału dowodowego sprawy wynika również to, że jedynym wnioskiem K.S. oraz H.S. w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty był wyżej wspomniany wniosek z dnia 9 marca 2009 r. W ocenie Ministra Skarbu Państwa nie było podstaw do wszczęcia nowego postępowania administracyjnego oraz wydania decyzji orzekającej co do istoty sprawy. Z odwołań stron wynika również, że strony nie składały nowego wniosku w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Minister Skarbu Państwa uznał również, że organ wojewódzki wydając ponowną decyzję w stosunku do H.S. oraz K.S. naruszył tzw. zasadę powagi rzeczy osądzonej, gdyż organ wojewódzki wydał rozstrzygnięcie w tym samym stanie faktycznym i prawnym, a także orzekał ponownie co do tego samego prawa, które było przedmiotem rozstrzygnięcia decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 8 września 2009 r. Powstaje zatem sytuacja, w której zachodzi tożsamość spraw rozstrzygniętych po sobie dwiema kolejnymi decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że z uwagi na brak nowego wniosku K.S. oraz H.S., a także ze względu na tożsamość sprawy rozstrzygniętej decyzją Wojewody Pomorskiego z dnia 8 września 2009 r. (utrzymanej w mocy przez Ministra Skarbu Państwa decyzją z dnia 9 grudnia 2009 r.), a następnie decyzją Wojewody Pomorskiego z dnia 24 czerwca 2010 r., zaskarżona decyzja organu wojewódzkiego jest wadliwa i powinna zostać uchylona, a postępowanie w stosunku do skarżących jako bezprzedmiotowe umorzone. Niezależnie od powyższego Minister Skarbu Państwa zwrócił uwagę, że wydana decyzja nie narusza uprawnień spadkobierców J.J. (który złożył wniosek w terminie pismem z dnia 28 maja 1991 r. do Urzędu Rejonowego w Malborku). Dlatego też, organ wojewódzki obowiązany jest wydać decyzję co do istoty sprawy tj. decyzję potwierdzającą bądź odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty w stosunku do J.J., W.J. oraz S.J..

Od powyższej decyzji K.S. i H.S. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia.

K.S. i H.S. podkreśliły, że Minister Skarbu Państwa wydał decyzję w postępowaniu toczącym się bez wniosku go inicjującego, a ponadto uchylił decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie, w sytuacji gdy zachodziły przesłanki do stwierdzenia jej nieważności, gdyż decyzja Wojewody Pomorskiego została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W szczególności zaznaczyły, że oświadczenie strony z dnia 22 listopada 2009 r., o wstąpieniu do postępowania z wniosku W.J. zostało potraktowane przez oba organy jako jedyne pismo podtrzymujące wniosek z dnia 9 marca 2009 r. Jest to kwalifikacja błędna, gdyż w oświadczeniu z dnia 22 listopada 2009 r., strony wskazały wprost, iż wstępują do postępowania toczącego się z wniosku innego uprawnianego do rekompensaty, to jest bratanka W.J. W żadnym momencie nie wskazały, że złożone w listopadzie 2009 r. pismo miało na celu reaktywację ich własnego wniosku z marca 2009 r. Ponadto skarżące podniosły, że uchylając decyzję i umarzając postępowanie organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisu art. 139 k.p.a. gdyż naruszył zapisany w nim zakaz reformationis in peius. Skarżące zauważyły, że decyzja organu pierwszej instancji, jakkolwiek wadliwa, jedynie odmawiała stronie prawa do potwierdzenia prawa do rekompensaty nie zamykając drogi do dalszego procedowania. Natomiast umorzenie postępowania przez organ odwoławczy prowadzi do stwierdzenia bezprzedmiotowości złożonych oświadczeń pozbawiając postępowanie jego istoty, esencji i uznając, że nie ma ona racji bytu, że nie istnieje w ogóle sprawa administracyjna, która mogłaby być przedmiotem postępowania przed organem administracyjnym. Skarżące zauważyły również, że Minister Skarbu Państwa w zaskarżonej decyzji ograniczył bezpodstawnie przedmiot rozpoznania jedynie do 4 ha lasu pozostawionego przez rodziców skarżących na wschodzie, gdy tymczasem według ich wiedzy pozostawiony majątek obejmował nie tylko 4 ha lasu, ale również ponad 20 ha gruntów rolnych oraz budynki mieszkalne i gospodarcze.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Zaznaczył również, że dopóki orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w sposób oczywisty bezprzedmiotowe. Dodał również, że dopuszczalność umorzenia postępowania przed organem pierwszej instancji dotyczącego sprawy rozstrzygniętej już decyzja ostateczną jest uzasadniona tym, że w postępowaniu odwoławczym nie stwierdza się nieważności decyzji nawet wówczas, gdy istnieje przyczyna, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2460/10 oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, że skoro Wojewoda Pomorski rozpoznając ten sam wniosek decyzją z dnia 24 czerwca 2010 r. ponownie odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP to oznacza to, że kwestia dotycząca potwierdzenia K.S. i H.S. prawa do rekompensaty była przedmiotem wcześniejszej decyzji Wojewody Pomorskiego a po raz drugi organ administracji nie może orzekać w tej samej sprawie. A zatem w ocenie Sądu Minister Skarbu Państwa dokonał prawidłowej oceny, że w sprawie niniejszej naruszona została zasada powagi rzeczy osądzonej.

Na skutek skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1496/11 uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji przekazując mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wyroku Sąd kasacyjny wskazał, że Sąd pierwszej instancji choć przyjął, iż Wojewoda Pomorski wydając decyzję z dnia 24 czerwca 2010 r. odwołał się do wniosku skarżących z dnia 9 marca 2009 r., który to wniosek został podtrzymany przez skarżące w ich piśmie o przystąpieniu do postępowania z dnia 22 listopada 2009 r. jednak nie wskazał, w uzasadnieniu wyroku, na czym oparł swoje stanowisko o tożsamości spraw rozstrzygniętych wskazanymi decyzjami Wojewody Pomorskiego. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że z sentencji decyzji znajdujących się w aktach sprawy wynika bowiem, że decyzja z dnia 8 września 2009 r. zawiera rozstrzygnięcie o odmowie potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W.J. gospodarstwa rolnego we wsi B., natomiast decyzja z dnia 24 czerwca 2010 r. – z tytułu pozostawienia lasu. A z akt sprawy wynika, że W.J. pozostawił we wsi B. gospodarstwo rolne, ale także las. Co do gospodarstwa rolnego znajdują się stosowne dokumenty wydane przez władze radzieckie zawierające dane co do powierzchni, sposobu użytkowania, a także rodzaju zabudowy. Natomiast ustalenia co do pozostawienia poza granicami Polski również lasu zostały dokonane wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Elblągu z dnia 26 kwietnia 1991 r. (sygn. akt [...]). Sąd kasacyjny podkreślił, że wniosek skarżących z dnia 9 marca 2009 r. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty odnosi się do pozostawionych w Baszowie, nie wskazując konkretnie tych nieruchomości, co oznacza, że dotyczy zarówno gospodarstwa rolnego, jak i lasu. Sąd I instancji w żaden sposób nie odniósł się do tej kwestii, a ma ona zasadnicze znaczenie dla oceny prawidłowości zastosowania przez organ art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę wyrokiem z dnia 26 czerwca 2013 r. o sygn. akt I SA/Wa 716/13 oddalił skargę.

Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia 14 października 2010 r. w przedmiocie uchylenia decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 24 czerwca 2010 r. oraz umarzająca postępowanie przed organem I instancji nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Wobec faktu uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku wydanego w przedmiotowej sprawie przez WSA w Warszawie w dniu 11 maja 2011 r., Sąd I instancji rozpatrując sprawę ponownie, wobec treści art. 190 p.p.s.a. związany był wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA i obowiązany był zastosować się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu tego Sądu. Sąd I instancji zobligowany został do dokonania oceny wniosku skarżących z dnia 9 marca 2009 r. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, który odnosi się do pozostawionych w Baszowie, nie wskazując konkretnie tych nieruchomości, co oznacza, że dotyczy zarówno gospodarstwa rolnego jak i lasu. Kwestia oceny w/w wniosku ma zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnicze znaczenie dla oceny prawidłowości zastosowania przez organ art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i tym samym rozważenia czy zachodzą przesłanki bezprzedmiotowości postępowania. Zgodnie z zaleceniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdził, że poza sporem pozostaje, że skarżące złożyły jeden wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty opatrzony datą 9 marca 2009 r. We wniosku tym mowa jest o rekompensacie z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonymi w Baszowej ówczesne województwo Wołyńskie – obecnie Ukraina. Z treści wniosku niewątpliwie wynika, że obejmuje on całość nieruchomości stanowiących własność poprzednika prawnego wnioskujących – grunty orne i lasy, gospodarstwo rolne. Taki też wniosek (innego pochodzącego od skarżących nie było) rozpoznawał Wojewoda Pomorski decyzją z dnia 8 września 2009 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia 9 grudnia 2009 r. Nie budzi zdaniem Sądu wątpliwości okoliczność, że w/w wniosek stanowił podstawę wszczęcia przedmiotowego postępowania i tym samym stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie Wojewody Pomorskiego z dnia 8 września 2009 r., objęło całość żądania wnioskujących. Taka konkluzja wynika choćby z treści uzasadnienia decyzji z dnia 8 września 2009 r., w którym organ wskazuje, że "w toku postępowania administracyjnego w aktach sprawy zgromadzono kserokopię opisu mienia pozostawionego, z którego wynika, że Pan W.J. był właścicielem gospodarstwa rolnego pozostawionego we wsi [...], dawne województwo wołyńskie w związku z rozpoczętą wojną". W opisie mienia przywołanego przez organ wskazane są bowiem zarówno grunty orne, grunty leśne, zabudowania i inne nasienia budowlane, które wchodziły w skład pozostawionego przez W.J. (poprzednika prawnego skarżących) mienia - słusznie wobec przytoczonego opisu, określonego przez organy w decyzji z dna 8 września 2009 r. gospodarstwem rolnym. Takie rozumienie ww. rozstrzygnięcia koresponduje z przyjętą normatywną definicją gospodarstwa rolnego, za które uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeśli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (art. 553 k.c.).

Prawidłowo zatem zdaniem Sądu uznał Minister Skarbu Państwa, że zachodzą przesłanki bezprzedmiotowości postępowania, gdyż organy w postaci Wojewody Pomorskiego (decyzja z dnia 8 września 2009 r.) i Ministra Skarbu Państwa (decyzja z dnia 9 grudnia 2009 r.) rozstrzygały tożsamą sprawę w oparciu o ten sam wniosek. Wobec powyższego Minister Skarbu Państwa prawidłowo przyjął, że Wojewoda Pomorski naruszył powagę rzeczy osądzonej, gdyż poprzednio wydana przez ten organ decyzja, dotycząca tego samego przedmiotu i tych samych stron stała się ostateczna.

Mając na uwadze wszystkie wyżej podniesione okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270 ze zm.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli skarżący, zaskarżając go w całości. Postawili w niej następujące zarzuty:

a) naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 105 § 1, art. 138 § 1 pkt. 2 oraz art. 156 § 1 pkt. 2 i 3 i art. 157 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niezauważenie przez Sąd rozpoznający sprawę naruszenia przez organy administracji ww. przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego skutkujące uznaniem przez Sąd rozpoznający sprawę za zgodne z prawem umorzenie postępowania przed organami administracji jako bezprzedmiotowego, pomimo istnienia podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji i złożenia takiego wniosku przez strony;

b) naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 6 i art. 61 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 5 ust. 2 i 4 oraz art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 08 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej ustawa zabużańska), mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niedostrzeżenie dokonania przez organy rozpoznające sprawę wadliwej wykładni przepisów ustawy zabużańskiej oraz wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy, tj. wadliwej oceny prawnej złożonego przez skarżące oświadczenia z dnia 22 listopada 2009 roku, jako prośby o reaktywację wniosku skarżących z dnia 09 marca 2009 roku pomimo braki takiej woli stron, uznania, iż wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty powinien być złożony przez wszystkich spadkobierców w terminie do dnia 31 grudnia 2008 roku wbrew literalnemu brzmieniu ustawy, która przewiduje w art. 5 ust. 2, że wniosek taki składa "spadkobierca", co koresponduje z brzmieniem art. 5 ust. 6 ustawy oraz nakłada na organy rozpoznające sprawę obowiązek wezwania pozostałych zainteresowanych do wzięcia udziału w sprawie (art. 6 ust. 6 ustawy zabużańskiej);

c) naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 5 ust. 2 i 4 oraz art. 6 ust. 6 ustawy zabużańskiej, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niedostrzeżenie niedokładnego wyjaśnienia przez organy rozpoznające sprawę stanu faktycznego sprawy, tj. w szczególności uznanie oświadczenia stron z dnia 22 listopada 2009 roku jako oświadczenia o podtrzymaniu (reaktywacji) wniosku z dnia 09 marca 2009 roku pomimo braku takiej woli stron, skutkujące nieuwzględnieniem interesu skarżących w prowadzonej z wniosku W.J. sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty i niedopuszczeniem ich do udziału w sprawie;

d) naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 11 i art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niedostrzeżenie wadliwego uzasadnienia przez organy rozpoznające sprawę wydanych decyzji i tym samym nie wyjaśnienia stronom przesłanek, którymi kierowały się przy wydawaniu decyzji, w szczególności nieustosunkowania się do oświadczenia stron z dnia 22 listopada 2009 roku i wydania decyzji wbrew jednoznacznemu stanowiskowi stron wynikającemu z tego oświadczenia, tj. w oparciu o wniosek stron z dnia 09 marca 2009 roku a także nie odniesienia się przez Ministra Skarbu Państwa do wniosku stron o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 14 czerwca 2010 roku pomimo złożenia go w toku postępowania przed Ministrem Skarbu Państwa;

e) naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niedostrzeżenie wydania przez organ II instancji decyzji na niekorzyść strony odwołującej się pomimo istnienia ustawowego zakazu;

f) naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania, tj. art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 105, art. 138 § 1 pkt. 2 oraz 156 § 1 pkt. 2 i 3 i art. 157§2 Kodeksu postępowania administracyjnego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nierozpoznanie sprawy w jej całokształcie i niedostrzeżenie naruszenia przez organy rozpoznające sprawę z art. 105, art. 138 § 1 pkt. 2 oraz art. 156 § 1 i art. 157 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego skutkujące umorzeniem postępowania administracyjnego pomimo istnienia przesłanek stwierdzenia nieważności postępowania;

g) naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania, tj. art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 6 i 61 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 5 ust. 2 i 4 ustawy zabużańskiej mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nierozpoznanie sprawy co do istoty, tj. całkowicie nieuprawnione przyjęcie, iż oświadczenie stron z dnia 22 listopada 2009 roku stanowiło wniosek o reaktywację wniosku stron o wszczęcie postępowania z dnia 09 marca 2009 roku a także nieustosunkowanie się do twierdzeń i zarzutów stron poniesionych w skardze, skutkujące utrzymaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w mocy decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia 14 października 2010 roku, pomimo istnienia przesłanek do stwierdzenia nieważności zarówno tej decyzji, jak i decyzji organu I instancji;

h) naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 3 ustawy Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi mogące mieć istotny wpływ ma wynik sprawy poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia wyroku, tj. poprzestanie na ustosunkowaniu się do wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku z dnia 08 stycznia 2013 roku i nie odniesienie się w żadnym stopniu do zarzutów skarżących podniesionych zarówno w skardze, jak i w piśmie skarżących z dnia 24 czerwca 2013 roku, nie zweryfikowanie charakteru oświadczenia stron z dnia 22 listopada 2009 roku oraz wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 14 czerwca 2010 roku złożonego przed Ministrem Skarbu Państwa, jak również nie podanie żadnych motywów rozstrzygnięcia a w konsekwencji uniemożliwienie skarżącym kontroli zapadłego wyroku;

i) naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 145 §1 pkt. 2 w związku z art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez oddalenie skargi pomimo istnienia przesłanek do niestwierdzenia nieważności obu decyzji wydanych w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Pierwszy i szósty oraz dziewiąty zarzut skargi kasacyjnej nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie była obarczona wadą nieważności. Organ prawidłowo bowiem istotnie wadliwie zainicjowane postępowanie administracyjne, gdyż nie miało prawa się ono toczyć. Wynikało to jednak nie z braku wniosku strony – taki wniosek, o czym dalej, został bowiem złożony przez skarżące w dniu 9 marca 2009 r. – lecz z faktu, że w sprawie już zapadła ostateczna decyzja. Ponowne zatem prowadzenie postępowania było bezprzedmiotowe, a zatem wymagało umorzenia na postawie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2000 r., I SA/Ke 2247/98).

Drugi zarzut skargi kasacyjnej uznać można za częściowo zasadny, jednak nie mógł prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Racje mają bowiem skarżący, że w świetle art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nie istnieje wymóg, aby wniosek określony art. 5 ust. 1 tej ustawy złożyć musieli wszyscy spadkobiercy. Złożenie wniosku w terminie przez jednego ze spadkobierców odnosi zatem skutek wobec pozostałych spadkobierców (zob. wyroki NSA z dnia 7 lutego 2014 r., I OSK 1739/12 i I OSK 2019/12). Okoliczność ta rzutować mogła jednak jedynie na ocenę decyzji wydanej z wniosku W.J. Skoro skarżące uważały, że powinny być stroną postępowania zakończonego ww. decyzją w przedmiocie rekompensaty – choć organ je wadliwie za strony nie uznał – to powinny były złożyć wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Pominięcie strony postępowania administracyjnego jest bowiem przesłanką wznowieniową, a nie nieważnościową. W myśl jednak art. 148 § 2 k.p.a. miesięczny termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. A zatem termin ten skarżącym już upłynął.

Zarzut trzeci, czwarty, siódmy, ósmy podobnie jak i pierwszy, dotyczy w istocie charakteru prawnego wniosku skarżących z dnia 9 marca 2009 r. i 22 listopada 2009 r. Wbrew zatem skarżącym kasacyjnie należy zauważyć, że wniosek K.S. i H.S. nie budzi wątpliwości. Wyraźnie bowiem wynika z jego treści, że jest to "wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej" i dotyczy nieruchomości w Baszowa w województwie Wołyńskim (k. 11 akt administracyjnych). Wbrew stanowisku skarżących kasacyjnie nie może być zatem mowy, że organ prowadził postępowanie bez wniosku stron, skoro taki wyraźny wniosek znajduje się w aktach. Organ kwestię tę dostatecznie wyjaśnił. Inną sprawą jest to, że już wniosek W.J. powinien inicjować postępowanie dotyczące wszystkich spadkobierców, jednak kwestia ta została już wyjaśniona przy analizie zarzutu drugiego. A zatem skoro postępowanie zostało zainicjowane, a wydanie decyzji było bezpodstawne z uwagi na pozostawanie w obrocie ostatecznej decyzji rozstrzygającej już przedmiotową sprawę. Co zaś się tyczy wniosku z dnia 22 listopada 2009 r., to w istocie nie dotyczył on analizowanej w niniejszej sprawie sprawy administracyjnej, lecz sprawy z wniosku W.J. Z tego względu pozostaje irrelewantny prawnie w niniejszej sprawie, nie mógł wszak wpływać na ocenę legalności decyzji, skoro dotyczy innej sprawy.

W kontekście zarzutu ósmego wskazać wypada, że stosownie do art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Wszystkie te elementy zawiera skarżony wyrok. Jak zauważa się w orzecznictwie, wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo wyłącznie w sytuacji, gdy uzasadnienie nie zawiera stanowiska odnośnie do stanu faktycznego przyjętego jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia lub gdy sporządzone jest w sposób uniemożliwiający instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku. Z uzasadnienia wyroku powinno też jasno wynikać z jakich powodów sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne albo niezgodne z prawem przy czym, w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji, uzasadnienie powinno zawierać pouczenie co do dalszego postępowania (wyrok NSA z dnia 27 listopada 2014 r. I GSK 584/13). W niniejszej sprawie orzeczenie odpowiada temu standardowi. Nie można uznać za wadliwe tego, że Sąd skupił się na odniesieniu się do elementów wskazanych w wytycznych wyroku NSA z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1496/11. Skarżący kasacyjnie mogli wszak już we wcześniejszej skardze kasacyjnej podnieść aktualne zarzuty, a skoro Naczelny Sąd Administracyjny wytknął przede wszystkim niedostateczną analizę akt sprawy, to tym samym nie tylko nie jest wadliwe, ale wprost przeciwnie – zwłaszcza w świetle art. 190 p.ps.a. – prawidłowe, że Sąd pierwszej instancji skupił się na tym elemencie.

Kolejno, zdaniem NSA nie doszło w sprawie do naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niedostrzeżenie wydania przez organ II instancji decyzji na niekorzyść strony odwołującej się pomimo istnienia ustawowego zakazu. Wydana bowiem decyzja – będąca przedmiotem skargi – nie pogorszyła sytuacji stron w stosunku do decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 24 czerwca 2010 r., nr [...]. Decyzja organu pierwszej instancji odmawiała wszak H.S. oraz K.S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i E. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a zatem jej uchylenie i umorzenie postępowania administracyjnego przez organ drugiej instancji nie doprowadziło do zmiany sytuacji prawnej skarżących na ich niekorzyść. Ich prawa nie zostały wszak uszczuplone.

Kończąc, w kontekście zarzutu ósmego, dodać wypada, że sprawa wniosku stron w kwestii nieważności decyzji z dnia Ministra Skarbu Państwa z dnia 9 grudnia 2009 r. nr [...]) pozostaje poza granicami niniejszej sprawy, a zatem Sąd nie mógł się do tego odnosić.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.