Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1041/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 170
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust 3
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 22 lutego 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska (spr.) Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Izabela Paluszyńska Protokolant: ref. staż. Marta Chocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

A. K. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem [...] lutego 2013 r. decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres od listopada 2011 do września 2012 roku wraz z odsetkami. Organ rentowy stwierdził, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, to jest nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności składek. Zakład rozważył także możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy i przeanalizował w tym zakresie, czy nie zachodzą przypadki wymienione w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Organ ten ustalił, że strona prowadzi działalność gospodarczą i za okres styczeń-październik 2012 roku osiągnęła przychód w kwocie [...]zł. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe ale koszty utrzymania ponoszą jego siostry. Nie posiada środków na ewentualne koszty leczenia, płaci zobowiązania kredytowe – [...] zł miesięcznie i kartę kredytową [...] zł miesięcznie. Ma zasądzone alimenty na rzecz córki w kwocie [...]zł ale płaci [...] zł. Nie pobiera świadczeń rodzinnych ani świadczeń z pomocy społecznej. Organ rentowy wyjaśnił ponadto, że umorzenie na podstawie powyższych przepisów ma charakter uznania administracyjnego co pozwala, po wszechstronnym wyjaśnieniu sprawy, odmówić umorzenia nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek przez zobowiązanego.

Strona złożyła do ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc nowe okoliczności, mianowicie, że została uznana przez PUP za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku na mocy decyzji z [...] stycznia 2013 r. Od [...] grudnia 2012 r. zobowiązany utrzymuje się tylko z pomocy społecznej MOPR.

Decyzją z [...] kwietnia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] utrzymał w mocy decyzję podjętą w I instancji.

Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne poczynione w postępowaniu pierwszoinstancyjnym odnośnie braku podstaw do umorzenia spornych należności. Wskazał także, że zobowiązany jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Otrzymał z MOPR zasiłek celowy [...] zł na zakup żywności oraz zasiłek okresowy za luty-kwiecień 2013 roku w kwocie [...]zł. Mieszka w pokoju ale nie ponosi kosztów jego wynajmu. Nie płaci aktualnie zobowiązań finansowych ani alimentów na córkę. Organ uznał, że sytuacja zobowiązanego jest trudna ale jest on osobą poszukującą pracy i w dalszej perspektywie będzie mógł uiścić sporne zadłużenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 6 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Po 908/13, oddalił skargę wywiedzioną od powyższej decyzji.

Sąd podzielił stanowisko, że w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ustawy z 13 października 1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, podkreślając, że system kontroli decyzji o charakterze uznaniowym, jak ta w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS, sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. W omawianej sprawie Sąd stwierdził, że organ rentowy zadziałał prawidłowo i przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Jednocześnie Sąd wskazał, że na rozprawie [...] listopada 2013 r. skarżący stwierdził, że pracuje na umowę zlecenia, otrzymując jako kierowca [...] zł netto. Umożliwia mu to dokonanie spłaty przedmiotowego długu w dłuższej perspektywie czasowej w formie układu ratalnego. Organ zasadnie więc uznał, że skarżący ma perspektywę na zatrudnienie w przyszłości i możliwości zarobkowania, skoro nie powoływał się na czynniki zdrowotne.

Na skutek złożonej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 19 czerwca 2015 r., sygn. akt II GSK 1124/14, uchylił wyrok Sądu I instancji, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania.

Sąd kasacyjny podniósł, że niejasny i błędny pogląd Sądu I instancji co do zakresu kontroli decyzji uznaniowych legł u podstaw bardzo powierzchownej kontroli zaskarżonej decyzji.

Rzeczywiście, w ocenie Sądu II instancji, decyzja ZUS o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej, bowiem wbrew poglądom Sądu I instancji i organu rentowego, ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ rentowy musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej jak i interes publiczny. W sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być przy tym rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się nadto, iż z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego nie wynika prymat ani przewaga interesu społecznego.

Użyty w art. 28 ust. 1 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zwrot "składki mogą być umarzane" w sytuacjach określonych w tych przepisach, należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia ZUS do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim, że w innych sytuacjach ZUS nie ma prawa składek umarzać. Jednak ustalenie istnienia przesłanek umorzenia określonych w ustawie lub rozporządzeniu nie pozwala na podjęcie decyzji odmownej z powołaniem się wyłącznie na uznanie administracyjne, bowiem każde takie rozstrzygnięcie podjęte bez wnikliwej analizy obu omawianych interesów będzie naruszać art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd II instancji powołał się przy tym na pogląd, że jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek.

Zatem, wbrew stanowisku Sądu I instancji, decyzje uznaniowe wymagają szczególnie wnikliwej kontroli celem ustalenia, czy wszystkie okoliczności sprawy zostały należycie wyjaśnione i ocenione pod kątem realizacji przesłanek umorzenia oraz czy podjęte rozstrzygnięcie jest należycie uzasadnione pod względem faktycznym i prawnym, przy należytym wyważeniu interesu indywidualnego i dobrze rozumianego interesu publicznego. W tym miejscu przypomnieć trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Sąd kasacyjny zauważył także, że z punktu widzenia interesu społecznego nie jest zasadne pozbawienie zobowiązanego wszelkiej możliwości wyjścia z trudnej sytuacji życiowej w celu doprowadzenia do zapłaty choćby części zaległej należności. Podjęcie przez zobowiązanego niestabilnego zatrudnienia i osiągnięcie niewielkich dochodów nie jest naganne i nie może przekreślać szansy na umorzenie zadłużenia. Odmowa umorzenia należności, powodująca narastanie zadłużenia, zniechęca do podjęcia starań o powrót do samodzielnej egzystencji, pogrąża w nieodwracalnym ubóstwie i bezradności oraz zmusza do korzystania z pomocy społecznej, co jak wskazano wyżej nie jest zgodne z interesem publicznym. Zatem wszystkie powyższe okoliczności powinny być brane pod uwagę przez Sąd przy ocenie decyzji uznaniowej o odmowie umorzenia.

Sąd II instancji uznał w konsekwencji za usprawiedliwiony zarzut dotyczący naruszenia prawa procesowego i akceptacji przez Sąd I instancji naruszenia przez organ rentowy art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nierozważenie całokształtu sytuacji zobowiązanego.

Naczelny Sąd Administracyjny podniósł w dalszej kolejności, że organ rentowy rozpoznając wniosek w sprawie niniejszej powinien ustalić i uzasadnić to ustalenie, czy występuje nieściągalność spowodowana okolicznościami wskazanymi przez wnioskodawcę a określonymi w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (pkt 3 - zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, pkt 5 - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i pkt 6 jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne). Organ powinien także ustalić, czy występuje przesłanka umorzenia określona § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, to jest czy w świetle poczynionych okoliczności opłacanie należności pozbawi wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Oba powyższe ustalenia wymagają odniesienia się do realiów ustalonych w postępowaniu dowodowym w konkretnej sprawie i nie mogą być oparte na ogólnikach, w szczególności organ rentowy powinien wyjaśnić na czym opiera przekonanie o efektywności egzekucji oraz dlaczego uważa, że w sytuacji finansowej zobowiązanego spłata należności nie pobawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Sąd kasacyjny w pełni zaakceptował pogląd, zgodnie z którym konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej strony z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, jakie zdaniem organu byłyby wystarczające do pokrycia zadłużenia. Zatem w każdej sprawie dotyczącej umorzenia należności organ rentowy powinien realnie wskazać, na czym opiera przekonanie o możliwości spłaty zadłużenia bez narażenia strony na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, natomiast ogólniki nie przystające do ustalonych okoliczności nie powinny być akceptowane.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Sąd I instancji winien ocenić prawidłowość rozstrzygnięcia w świetle dokonanych ustaleń, z których wynika, że dłużnik ma [...] lata, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest zawodowym kierowcą, od [...] roku prowadził własną działalność gospodarczą, jako kierowca taksówki opłacając terminowo składki na ubezpieczenie społeczne przez 25 lat, działalność ta "załamała się" we wrześniu 2011 roku i przestała przynosić dochód umożliwiający płacenie zobowiązań składkowych, co spowodowało narastanie zadłużenia, od grudnia 2012 roku dłużnik zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż jego samochód uległ wypadkowi, w dacie wydawania kontrolowanej decyzji wnioskodawca był zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, nie miał żadnego majątku, miał zobowiązania alimentacyjne wobec córki w kwocie [...]zł miesięcznie jednak była przeciwko niemu prowadzona egzekucja świadczeń alimentacyjnych tylko w kwocie [...]zł miesięcznie, zaległości alimentacyjne przekraczały [...] zł, posiadał niespłacane zadłużenie w dwóch bankach na kwotę przekraczającą [...] zł, korzystał z pomocy MOPR dostając okresowe zapomogi na zakup żywności, co świadczy o tym, że spełniał kryterium dochodu mniejszego niż [...] zł miesięcznie. Sąd weźmie też pod uwagę, że w postępowaniu sądowym nie jest uprawiony do czynienia samodzielnych ustaleń i nie może na nich opierać rozstrzygnięcia, zaś powzięta na rozprawie informacja o podjęciu przez wnioskodawcę zatrudnienia i osiągnięciu zarobków może, co najwyżej, powodować konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez organ z uwzględnieniem tych zarobków i dokonania oceny, czy ich wysokość w całokształcie sytuacji i przy wysokości zadłużeń (w szczególności alimentacyjnych) może powodować, że spłata zadłużenia wobec ZUS będzie realna i nie spowoduje niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd weźmie pod uwagę, że celem instytucji umorzenia składek osobom będącym ich płatnikami jest umożliwienie tym osobom wyjścia z życiowego impasu. Prawidłowo stosowane umorzenie składek powinno mobilizować do aktywności w poszukiwaniu pracy i dawać nadzieję na powrót do samodzielnej egzystencji. Wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego. Prawidłowa kontrola sądowa powinna zatem w każdym przypadku koncentrować się na sprawdzeniu, czy interes obywatela i interes publiczny były przez organ należycie rozumiane i należycie wyważone. Rozstrzygnięcia spychające obywatela na margines i powodujące konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej naruszają prawo, gdyż celem omawianych uregulowań jest ochrona interesów jednostki i rodziny, nie zaś finansów ZUS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 24 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Po 822/15, uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z [...] kwietnia 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Sąd I instancji podniósł, że poza ustaleniami, które z mocy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wiążą sąd rozpoznający sprawę, uwzględnić jeszcze należy przy konstruowaniu stanu faktycznego, że skarżącemu już w lutym 2013 roku, a więc dwa miesiące po zamknięciu działalności gospodarczej przyznano zasiłek okresowy, przesądzając tym samym, że jego dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samodzielnie gospodarującej. Przyznano go z tytułu bezrobocia, był więc on jego wyłącznym dochodem. Skarżący będąc świadomym swej sytuacji niezwłocznie zarejestrował się jako bezrobotny i wystąpił o zasiłek.

Organ w uzasadnieniu z jednej strony wskazuje, że to strona musi wykazać swoje położenie, z drugiej zaś, że nie wystarczy wskazać na uciążliwości i trudności w spłacie narosłych należności. Tymczasem skarżący aktywnie i bez zwłoki wskazywał na wszelkie okoliczności obrazujące jego sytuację materialną, przede wszystkim zaś, że nie jest w stanie w ogóle ich spłacać, a nie, że stanowią one dla niego pewną tylko dolegliwość.

Przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Do nich zalicza się również przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą, jak skarżący, zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie społeczne. Przy umarzaniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych ustawą przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Niemniej przesłanki te winny być brane pod uwagę i to nie tylko w zakresie wskazanym we wniosku. W niniejszym postępowaniu organ przyjął, że wniosek zawiera prośbę o rozważenie przesłanek nieściągalności określonych w pkt 5 i 6 ust. 3 art. 28 ustawy. Tymczasem w ocenie Sądu organ administracji nie jest związany podstawą prawną wskazaną we wniosku zwłaszcza sporządzonego nieprecyzyjnie i bez profesjonalnego pełnomocnika. Organ zobowiązany jest rozpoznać sprawę, gdy mieści się ona w zakresie jego właściwości rzeczowej, czyli ustalić czy załatwienie sprawy jest możliwe na podstawie przepisów prawa materialnego. Winny być ocenione wszystkie przesłanki nieściągalności na podstawie przedłożonej przez stronę dokumentacji, bo taka była przecież intencja strony. Organy w ogóle nie badały przesłanki nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3, nawet wówczas, gdy sytuacja skarżącego uległa zmianie po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej.

Niewystarczające jest samo zebranie materiału dowodowego, konieczne jest jeszcze jego wnikliwe rozpatrzenie. Obowiązkiem organu załatwiającego tego rodzaju sprawy w oparciu o uznanie administracyjne jest załatwienie jej zgodnie z żądaniem obywatela, o ile interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Stanowisko organu musi być więc każdorazowo przekonująco i wyczerpująco uzasadnione, dlaczego stanowisko strony nie zostało uwzględnione. A interes obywatela to także konieczność rozważenia wszelkich możliwych, przewidzianych ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych rozwiązań i okoliczności.

Sąd podkreślił przy tym, iż to, że skarżący może się utrzymać wynika tylko z kwoty przyznanej mu pomocy społecznej. Nawet jeśli jest to sytuacja przejściowa, to jednak utrzymywanie się wyłącznie z pomocy Państwa jest sytuacją wyjątkową, pozbawiającą możliwości godnego życia. A jeżeli jest to jedyne źródło dochodu, to jest rzeczą oczywistą, że nie ma możliwości spłacenia zaległości. Organ nie odniósł się do owej niemożności, a przecież jej konsekwencją winna być ocena, jakie to niesie skutki prawne i faktyczne. Przecież zaległe należności rosną, a nie badano i nie odniesiono się do kwestii na ile jeszcze ulegnie pogorszeniu jego sytuacja życiowa, gdy będą biegły terminy spłat i odsetek. Ponadto analiza akt dowodzi i wiadomo Sądowi z urzędu, że wniosek z [...] listopada 2012 r. nie jest jedynym wnioskiem skarżącego (sprawa zakończona prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 30 września 2015 r., o sygn. III SA/Po 823/15). W ocenie Sądu rozważenie interesu indywidualnego skarżącego wymaga odniesienia się wprost do kwestii możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w sytuacji, gdy podejmie on próbę spłaty zaległości. Ale z pola widzenia nie może ujść ich wysokość ani fakt, że istnieją jeszcze inne, do których jest zobowiązany. W ocenie Sądu, nawet stwierdzenie "pasywnej postawy" skarżącego nie może stanowić wyłącznej przyczyny odmowy umorzenia należności. Uznanie, że sytuacja była w całości uzależniona od jego inicjatywy jest uproszczeniem, zaprzeczającym konieczności indywidualizacji każdego przypadku. Nawet gdyby przyjąć pewien stan nieporadności życiowej, to nadal aktualna pozostaje ocena sytuacji życiowej, a przede wszystkim możliwości jej poprawy.

W uzasadnieniu decyzji zabrakło rozważenia i porównania interesu indywidualnego ze społecznym. Na pewno nie stanowi takiego wyważenia uznanie, że działalność gospodarczą prowadzi się na własne ryzyko, a obowiązek przewidywania pogarszającej się sytuacji na rynku czy też osobistej jest wyłączną miarą owego "uznania" organu. Pisząc o sytuacji szczególnie drastycznej jako uzasadniającej umorzenie należności wskazano jako przykład znikome źródła przychodu na utrzymanie. Czy i dlaczego sam zasiłek okresowy nie został przez organ uznany za taki przychód, nie znalazło odzwierciedlenia w uzasadnieniu. Nie wyjaśnia ono też, skąd stanowisko organu, że spłata jest możliwa. Nie wynika to też z ustaleń faktycznych. Nawet bowiem zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych nie przesądza o takiej możliwości. Przy czym tożsamych argumentów na poparcie stanowiska organu użyto w sytuacji, gdy pomiędzy decyzją I i II instancji sytuacja faktyczna skarżącego uległa istotnej zmianie, bowiem zaprzestał on prowadzenia działalności gospodarczej.

Wskazane uchybienia nakazują przyjąć, że ocena wystąpienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia nie została właściwie przeprowadzona i uzasadniona. Tym samym przekracza ona granice uznania administracyjnego. W postępowaniu administracyjnym doszło więc do naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów WSA w Poznaniu na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją z [...] sierpnia 2016 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, 1) uchylił w całości decyzję własną z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, 2) ponownie odmówił umorzenia należności z tytułu składek na: – ubezpieczenie społeczne za okres od listopada 2011 do września 2012 roku w łącznej kwocie [...]zł, w tym odsetek za zwłokę, – ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2011 do września 2012 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym odsetek za zwłokę.

W uzasadnieniu wydanej decyzji Zakład wskazał na dotychczasowy przebieg postępowania. Zaznaczył, że w związku z uprawomocnieniem się wyroku tut. Sądu pismem z [...] lutego 2016 r. wezwał stronę do przedłożenia wszelkich nowych dowodów. W dniu [...] lutego 2016 r. strona wniosła o uwzględnienie wszystkich dotychczas złożonych dokumentów, w tym tych złożonych do odrębnie prowadzonej, kolejnej sprawy przed organem rentowym. Strona przedłożyła także zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w P. z [...] lutego 2016 r. stwierdzające, że od [...] listopada 2015 r. do [...] października 2016 r. pobiera zasiłek w wymiarze [...]%. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podał, że uwzględnił przedłożone wcześniej dokumenty, w tym m.in. wniosek o umorzenie należności z tytułu składek z [...] lutego 2016 r., oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nie prowadzącej działalności gospodarczej z [...] lutego 2016 r.

W trakcie ponownej analizy sprawy organ rentowy stwierdził, że w sposób niepoprawny ustalono wysokość zadłużenia mogącego podlegać umorzeniu, figurującego na koncie na dzień złożenia wniosku o umorzenie należności ([...] listopada 2012 r.). Organ odwoławczy uchylił wobec tego zaskarżoną decyzję w całości i ponownie orzekł w sprawie w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego.

W dalszej kolejności Zakład wskazał, że strona prowadziła działalność gospodarczą, jednak [...] stycznia 2013 r. nastąpiło jej zaprzestanie, a jej wykreślenie z ewidencji miało miejsce [...] stycznia 2013 r. Z zebranych dokumentów charakteryzujących aktualne możliwości płatnicze i sytuację materialną strony, jak stwierdził organ rentowy, wynika, że w okresie od [...] września 2013 r. do [...] października 2015 r. strona zatrudniona była na podstawie umowy zlecenie w [...] S.A. Decyzją Starosty [...] z [...] listopada 2015 r. strona została uznana za osobę bezrobotną z uprawnieniem do zasiłku od [...] listopada 2015 r. w wysokości [...] zł brutto miesięcznie w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku, a następnie w wysokości [...] zł brutto miesięcznie w okresie kolejnych dni posiadania tego prawa. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym z [...] lutego 2016 r. wysokość świadczenia z Urzędu Pracy wynosi [...] zł miesięcznie, a od lutego 2016 r. będzie umniejszone w 20% i wynosić będzie [...] zł netto miesięcznie.

Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Za wyjątkiem opłat za telefon w wysokości [...] zł miesięcznie nie ponosi innych wydatków oraz kosztów związanych z leczeniem, w tym opłat z tytułu użytkowania pokoju w mieszkaniu na os. [...], jako że opłaty związane z utrzymaniem mieszkania ponoszą siostry wnioskodawcy, które wynajmują mieszkanie studentom. Na stronie ciąży zobowiązanie alimentacyjne, które wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z [...] marca 2012 r. zostało ustalone na kwotę [...]zł miesięcznie. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym [...] października 2013 r. wydał ograniczenie zajęcia wierzytelności z tytułu umowy zlecenia. Zgodnie z oświadczeniem z [...] lutego 2016 r. łączna kwota zaległości alimentacyjnych od 2013 roku wynosi [...] zł i nie jest regulowana. Ponadto wnioskodawca posiada zobowiązania z tytułu podatków za 2012 rok w kwocie [...]zł, z tytułu zaciągniętych kredytów za 2013 rok w kwocie [...]zł, w bankach także od 2013 roku w kwocie [...]zł, w instytucjach od 2014 roku w kwocie [...]zł Zobowiązania te, zgodnie z wyjaśnieniami strony, dochodzone są w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Komornika Sądowego i tak jak zobowiązania alimentacyjne nie są spłacane. Z postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] z [...] maja 2015 r. wynika, że umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone na wniosek wierzyciela [...] S.A. wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Z przeprowadzonego postępowania wynikało, że dłużnik otrzymuje wynagrodzenie za pracę, lecz jest ono już zajęte na rzecz alimentów.

Wnioskodawca, jak wskazał Zakład, nie pobiera natomiast zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Nie posiada ponadto nieruchomości, ruchomości czy wierzytelności. Strona cierpi na długotrwałe znaczące zwyrodnienie kręgosłupa ograniczające jej zdolności ruchowe.

Organ rentowy wskazał, że wprawdzie strona wniosła o umorzenie należności w oparciu o art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jednak zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku sądowym sprawa rozpatrywana jest w oparciu o wszystkie przesłanki z art. 28 ust. 3 ustawy. W ocenie organu nie zaistniała przesłanka z pkt 3 tej regulacji. Wprawdzie wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i nie posiada majątku ruchomego oraz nieruchomości, a nadto został uznany za osobę bezrobotną z prawem do zasiłku, z którego nie ma obecnie możliwości dochodzenia należności, jednak do października 2015 roku był zatrudniony na podstawy umowy zlecenie, co świadczy o braku przeciwwskazań do podjęcia zatrudnienia. Strona wykazuje czynną postawę w poszukiwaniu pracy, przez co Zakład uznał obecną sytuację za przejściową podnosząc, że w momencie znalezienia zatrudnienia możliwa będzie spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu. Zdaniem Zakładu została jednakże spełniona przesłanka z pkt 5 i 6 powyższej regulacji. Organ wskazał, że w stosunku do posiadanego zadłużenia prowadzone przez Dyrektora [...] postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej na rachunku [...] z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego [...]. Egzekucja ta została w związku z tym przekazana do tego ostatniego organu i do dnia rozstrzygania postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Za spełnieniem powyższych przesłanek przemawia jednak bezskuteczność egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] z wniosku wierzyciela [...] (postanowienie z [...] maja 2015 r.), co nastąpiło z uwagi na zajęcie ówczesnego wynagrodzenia na rzecz alimentów.

Odnosząc się do podstawy umorzenia należności z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne organ rentowy wskazał, że sytuacja wnioskodawcy jest trudna. Dochody osiągane przez stronę nie osiągają poziomu wskazanego dla minimum socjalnego, co formalnie sytuację tę potwierdza. Tym samym uznać trzeba, że został wykazany ważny interes osoby zobowiązanej i przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, mimo że wnioskodawca nie wykazał trudności z regulowaniem bieżących płatności, jak również nie przedłożył zaświadczeń o korzystaniu z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej lub instytucji o podobnych charakterze. Zakład nie znalazł jednak przesłanek, które pozwalałyby uznać, że ziściła się jednocześnie przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 tego rozporządzenia. Sytuacja, w której znalazł się wnioskodawca jest wywołana czynnikami odmiennego rodzaju niż okoliczności o wymiarze klęski żywiołowej, czy innego zdarzenia nadzwyczajnego, a stan zdrowia wnioskodawcy nie został potwierdzony całkowitą niezdolnością do pracy.

Pomimo zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności i ważnego interesu zobowiązanego umożliwiających umorzenie należności Zakład nie skorzystał z tego prawa kierując się uznaniem administracyjnym. Brak majątku w ocenie organu rentowego nie ma trwałego charakteru. Wnioskodawca wykazuje czynną postawę w kierunku podjęcia zatrudnienia i po uzyskaniu źródła dochodu możliwa będzie spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu, chociażby w formie układu ratalnego. Także brak możliwości dochodzenia należności nie wykazuje charakteru trwałego. Zaległości alimentacyjne mają wprawdzie pierwszeństwo zaspokojenia przed innymi należnościami, lecz po ich spłacie będzie możliwe dochodzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, tym bardziej, że nie zostało umorzone prowadzone w stosunku do nich postępowanie egzekucyjne. W ocenie organu umorzenie składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy nie jest realnie możliwe wywiązanie się z ciążącego na zobowiązanym zadłużenia również w dłuższej perspektywie czasu. Istotną granicę dla decyzji o umorzeniu stanowi ponadto kolizja z interesem społecznym, a więc z obowiązkiem Zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza.

Organ rentowy ustosunkował się także do zarzutów zawartych w wyroku tut. Sądu z [...] listopada 2015 r., podkreślając, że skrupulatnie dokonana analiza sprawy pozwoliła powziąć wnioski przedstawione w uzasadnieniu decyzji. Wnioskodawca wykazuje aktywną postawę w kierunku znalezienia zatrudnienia. Zdaniem Zakładu aktualna sytuacja na rynku pracy i brak wykazanych przeciwwskazań do podjęcia zatrudnienia pozwalają uznać, że trudna sytuacja wnioskodawcy ma charakter przejściowy. Wnioskodawca będąc osobą świadomą powinien dążyć do polepszenia swojej sytuacji życiowej. Jego aktualna sytuacja uległa zresztą polepszeniu, gdyż nie korzysta już z pomocy społecznej, a pobiera zasiłek z Urzędu Pracy. Zakład zauważył przy tym, że wnioskodawca chociaż w okresie do października 2015 roku pracował i uzyskiwał dochód, nie wykazał jednak żadnej inicjatywy oraz chęci spłaty zadłużenia w ramach układu ratalnego, co pozwoliłoby na zatrzymanie naliczania dalszych odsetek. Chociaż postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] jest nieskuteczne, nie zostało ono umorzone i nadal istnieje szansa na spłatę zaległości, po spłacie zaległości alimentacyjnych. Ustawowym obowiązkiem Zakładu jest wykorzystanie wszystkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności, natomiast umorzenie tych należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, strona podniosła, że organ rentowy nie wykonał wskazań sądów zawartych w dotychczasowych wyrokach uwzględniających jego żądania. W ocenie skarżącego organ ten w dalszym ciągu uznaje bezwzględny prymat interesu społecznego nad interesem obywatela. Tymczasem postępowanie tego organu prowadzi do znacznych kosztów, a sam organ prowadzi egzekucję, w której jak sam twierdzi nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ ten w żaden sposób nie wykazał, że skarżący może zdobyć zatrudnienie, które umożliwi mu spłatę zadłużenia, a powoływanie się na konieczność trwałego charakteru jego sytuacji, jest przesłanką pozaprawną.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Na rozprawie przed tut. Sądem skarżący wniósł i wywiódł jak w skardze. Wyjaśnił przy tym, że okres zasiłkowy skończył się w listopadzie 2016 roku, w styczniu oraz w lutym otrzymał tytułem pomocy zasiłek celowy. Skarżący podjął także czasowe zatrudnienie na [...] etatu za co ma otrzymać wynagrodzenie w kwocie [...]zł. Wyjaśnił także, że pomimo otrzymywania ofert zatrudnienia nie podpisano z nim umowy o pracę z uwagi na wiek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2016 r. wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") uzasadnia wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że sprawa wywołana wnioskiem skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek była już przedmiotem kontroli sądów administracyjnych czego wyrazem jest prawomocny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 czerwca 2015 r., sygn. akt II GSK 1124/14, oraz prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 24 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Po 822/15.

Wskazane orzeczenia nie pozostają bez wpływu na kontrolę obecnie skarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2016 r. Jak wynika bowiem z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ponadto, stosownie do art. 170 P.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Na gruncie tych regulacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobligowany był zatem w pierwszej kolejności zastosować się do oceny prawnej wyrażonej w powyższych wyrokach sądów administracyjnych, a także do zawartych tam wskazań co do dalszego postępowania.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozpoznając sprawę prawidłowo podjął kroki zmierzające do ustalenia aktualnej – na dzień rozstrzygania – sytuacji osobistej oraz majątkowej skarżącego. Jednakże w aktach administracyjnych brak jest zgromadzonego w ten sposób materiału dowodowego, chociaż jak twierdzi organ rentowy uwzględnił go wydając zaskarżone rozstrzygnięcie. Ocena poczynionych na tej podstawie przez ten organ ustaleń faktycznych wymyka się przez to spod kontroli tut. Sądu. Organ rentowy poza skrupulatnym wymienieniem rzeczonej dokumentacji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie załączył jej do akt administracyjnych sprawy. Brak jest w aktach zwłaszcza najbardziej aktualnego oświadczenia skarżącego z [...] lutego 2016 r. o jego stanie rodzinnym i majątkowym, a także przedłożonych wraz z tym oświadczeniem dokumentów. W tych okolicznościach nie sposób stwierdzić, aby organ rentowy w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy sprawy oraz by ocenił na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, co wprost wskazuje na istotne naruszenie przez ten organ art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: "K.p.a"). Stanowi to jednocześnie wystarczającą podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji ze wskazaniem na konieczność uzupełnienia akt administracyjnych o wszelką dokumentację w oparciu, o którą organ rentowy czyni istotne dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia faktyczne.

Jednakże mając na względzie to, że sprawa skarżącego była już przedmiotem badania zarówno tut. Sądu, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany był zastosować się do oceny prawnej będącej rezultatem tego badania – co na obecnym etapie postępowania podlega kontroli tut. Sąd w pierwszej kolejności – nie można nie zauważyć, że Zakład obowiązkowi temu uchybił.

Przede wszystkim wskazać trzeba, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przeprowadził niedopuszczalną na gruncie art. 153 i art. 170 P.p.s.a. polemikę z oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku tut. Sądu z 24 listopada 2015 r., negatywnie odnosząc się do wykazanych w tym wyroku uchybień przepisom prawa procesowego, które doprowadziły do wyeliminowania z obrotu prawnego uprzednio wydanej przez ten organ decyzji z [...] kwietnia 2013 r.

Takie postępowanie organu rentowego doprowadziło zresztą do naruszenia wskazanej oceny prawnej. Zakład całkowicie pominął, że tut. Sąd już w wyroku z 24 listopada 2015 r., wskazując na konieczność zbadania na ile sytuacja życiowa skarżącego ulegnie pogorszeniu, zwrócił uwagę na wciąż rosnące zadłużenie z tytułu należności wobec Zakładu. Tymczasem organ rentowy definiuje sytuację życiową skarżącego wyłącznie przez pryzmat źródeł jego przychodów i powtarzanej przez ten organ przy każdej sposobności – do czego tut. Sąd odniesie się jeszcze w dalszej części niniejszego uzasadnienia – możliwości znalezienia zatrudnienia. Organ rentowy całkowicie zignorował chociażby to na ile zadłużenie skarżącego wobec Zakładu wzrosło w okresie od wystąpienia przez niego z wnioskiem o jego umorzenie. Podkreślenia przy tym wymaga, że to aktualnie ciążące na skarżącym należności z tytułu składek, powinny kształtować podejmowane przez organ rentowy rozstrzygnięcie w przedmiocie ich umorzenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako podstawę orzekania w kontrolowanej sprawie wziął natomiast należności ciążące na skarżącym na dzień złożenia wniosku. Także pozostałe spoczywające na skarżącym zadłużenie, w tym w szczególności to wynikające z nieopłaconych alimentów lub obowiązków o charakterze publicznoprawnym, powinno być wzięte pod uwagę w stanie istniejącym na dzień rozstrzygania sprawy. Dopiero to pozwoli na prawidłową ocenę przez organ rentowy aktualnej sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego, a przy uwzględnieniu okoliczności jak całe to zadłużenie zmieniało się na przestrzeni lat – od czasu złożenia wniosku przez skarżącego – będzie także podstawą dla rzetelnej oceny realnej możliwości spłaty należności wobec Zakładu w przyszłości – na co organ rentowy kładzie duży nacisk.

Chociaż w realiach kontrolowanej sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził zaistnienie podstaw do umorzenia zarówno z art. 28 ust 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm., dalej: "u.s.u.s."), jak i z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), powołując się na uznanie administracyjne przysługujące przy rozstrzyganiu sprawy, wydał negatywną dla skarżącego decyzję. Korzystając z tego uznania organ rentowy pominął jednak ocenę prawną wyrażoną nie tylko przez tut. Sąd w wyroku z 24 listopada 2015 r., lecz przede wszystkim ocenę Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartą w wyroku z 19 czerwca 2015 r., a podjęte przez ten organ rozstrzygnięcie charakteryzuje się nie uznaniem administracyjnym, lecz całkowitą dowolnością. Organ rentowy zobowiązany był bowiem do należytego wyważenia interesu indywidualnego i dobrze rozumianego interesu publicznego

Jak wskazał już Naczelny Sąd Administracyjny z punktu widzenia interesu społecznego nie jest zasadne pozbawienie zobowiązanego wszelkiej możliwości wyjścia z trudnej sytuacji życiowej w celu doprowadzenia do zapłaty choćby części zaległej należności. Podjęcie przez zobowiązanego niestabilnego zatrudnienia i osiągnięcie niewielkich dochodów nie jest naganne i nie może przekreślać szansy na umorzenie zadłużenia. Odmowa umorzenia należności, powodująca narastanie zadłużenia, zniechęca do podjęcia starań o powrót do samodzielnej egzystencji, pogrąża w nieodwracalnym ubóstwie i bezradności oraz zmusza do korzystania z pomocy społecznej, co nie jest zgodne z interesem publicznym.

Celem instytucji umorzenia składek osobom będącym ich płatnikami jest umożliwienie tym osobom wyjścia z życiowego impasu. Prawidłowo stosowane umorzenie składek powinno mobilizować do aktywności w poszukiwaniu pracy i dawać nadzieję na powrót do samodzielnej egzystencji. Wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno, jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego. Rozstrzygnięcia spychające obywatela na margines i powodujące konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej naruszają prawo, gdyż celem omawianych uregulowań jest ochrona interesów jednostki i rodziny, nie zaś finansów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Zakład w kontrolowanej sprawie ewidentnie natomiast dąży do ściągnięcia spoczywających na skarżącym należności "za wszelką cenę" nie licząc się przy tym ani z realną możliwością ich uzyskania, ani z rzeczywistymi kosztami jakie w związku z tym powstają, a jakie będzie musiało ponieść państwo, ergo ogół społeczeństwa. Rozumienie interesu społecznego, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nadal sprowadza się jedynie do dbałości o finanse ubezpieczeń społecznych, co zostało przecież wprost zakwestionowane przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z jednej strony Zakład Ubezpieczeń Społecznych sam przyznaje, że prowadzona wobec skarżącego egzekucja tych należności jest bezskuteczna i oczywiste jest, że w postepowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, aby z drugiej strony powołać się na zupełnie abstrakcyjną, bowiem nie popartą jakimikolwiek dowodami, możliwość uzyskania przez skarżącego zatrudnienia i to takiego zatrudnienia, które finansowo umożliwi mu nie tylko dobrowolną spłatę zaległości wobec Zakładu, lecz także zaspokojenie pozostałych spoczywających na nim długów, w tym mających pierwszeństwo długów alimentacyjnych. Możliwość uzyskania przez skarżącego takiego zatrudnienia nie może wynikać jedynie z przypuszczeń organu rentowego, jak ma to miejsce w kontrolowanej sprawie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie zwrócił się nawet do Urzędu Pracy, w którym zarejestrowany jest skarżący, celem dowiedzenia się czy skarżącemu rzeczywiście są lub mogą być przedstawiane jakieś oferty pracy, nie wspominając już o wykazaniu, że praca podjęta na skutek przyjęcia którejś z tych ofert pozwoli spłacić należności z tytułu składek, chociażby w dłuższej perspektywie. Wobec tego upada wszelka argumentacja organu rentowego, w której powołuje się on na powyższą przesłankę. Nota bene z niezrozumiałych przyczyn argumentacja ta spowodowała także nie stwierdzenie przez organ rentowy podstawy do umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., choć przepis ten w żadnym stopniu nie odwołuje się do przyszłej sytuacji zobowiązanego.

Powyższe świadczy o istotnym naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych uwzględni wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, a także ocenę prawną i wskazania zawarte w wyroku tut. Sądu z 24 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Po 822/15, oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 czerwca 2015 r., sygn. akt II GSK 1124/14. Organ rentowy zobowiązany będzie przy tym ustalić aktualną na dzień rozpoznania sprawy sytuację osobistą i majątkową skarżącego, zwłaszcza, że postępowanie przed tut. Sądem i składane na jego potrzeby wyjaśnienia skarżącego wskazują, iż sytuacja ta uległa zmianie od czasu wydania przez ten organ zaskarżonej decyzji. Zwrócić przy tym trzeba uwagę na konieczność współpracy przez skarżącego przy przeprowadzaniu postępowania wyjaśniającego. Skarżący powinien zwłaszcza informować organ rentowy o zaistniałych w toku postępowania przed tym organem zmianach w jego sytuacji osobistej czy majątkowej, jeżeli zmiany te mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.