Wyrok NSA, sygn. akt OSK 1329/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: ogólnie
journal: Dz.U. 1948 nr 20 poz 138
law: Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.
article: art. 136, art. 137, art. 216
journal: Dz.U. 2000 nr 46 poz 543
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, Sędziowie NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.), Joanna Runge - Lissowska, Protokolant Katarzyna Baran, po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2005 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Grażyny S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 marca 2004 r., sygn. akt II SA/Po 4105-4106/01 w sprawie ze skargi Zofii W., Grażyny S. na decyzję Wojewody W. z dnia 1 października 2001 r., (...) w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 marca 2004 r. II SA/Po 4105-4106 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu skarg Zofii W. i Grażyny S. na decyzję Wojewody W. z dnia 1 października 2001 r. (...) w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddalił skargi.

Wyrok ten wydano w następujących okolicznościach sprawy:

Starosta J. decyzją z dnia 10 lipca 2001 r. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości o powierzchni 0,5262 m2, położonej w J., przy ulicy W., nabytej przez Skarb Państwa od Stanisława D. na cele użyteczności publicznej.

W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że Zofia W. i Grażyna S. wystąpiły z wnioskiem o zwrot nieruchomości wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia 22 września 1951 r. (...) na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. /Dz.U. nr 20 poz. 138 ze zm./.

Nieruchomość, której zwrotu domagały się wnioskodawczynie od 5 grudnia 1990 r. znajduje się z mocy prawa w użytkowaniu wieczystym "TP" S.A. Rejon Techniczny w P. i prawo to w 1994 r. ujawnione zostało w księdze wieczystej KW (...). Uznając, że zostały spełnione przesłanki art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543/ i roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje - na podstawie art. 105 par. 1 Kpa postępowanie umorzono.

W odwołaniu od decyzji Zofia W. i Grażyna S. zarzuciły, że w decyzji brak jest odniesienia do merytorycznych aspektów sprawy, zakwestionowały także stwierdzenie, że sprawa jest bezprzedmiotowa.

W wyniku rozpoznania odwołania Wojewoda W. decyzją z dnia 1 października 2001 r. (...) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stanął na stanowisku, że pomimo literalnego brzmienia nazwy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r., w istocie nie można zakwalifikować tego aktu prawnego do kategorii "ustaw wywłaszczeniowych", w odniesieniu do których możliwe byłoby zastosowanie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, regulujących instytucję zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. W ustawie bowiem przyjmuje się, iż wywłaszczenie może nastąpić w celu realizacji przyszłych inwestycji. Świadczą o tym przepisy aktów prawnych regulujących materię wywłaszczenia nieruchomości, do których zalicza się: rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym /Dz.U. 1934 nr 86 poz. 776 ze zm./, dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych /Dz.U. 1949 nr 4 poz. 31 ze zm./, ustawę z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1958 nr 17 poz. 70 ze zm./, ustawę z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości /t.j. Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ i ustawę z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /t.j.: Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543/.

W tym duchu, jak wyjaśniono, ukształtowana została konstrukcja prawna instytucji "zbędności nieruchomości". W myśl art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu /pkt 1/ albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany /pkt 2/. W ocenie organu odwoławczego w przedstawionym stanie prawnym nie jest możliwe posługiwanie się przesłankami zbędności sformułowanymi przez ustawodawcę w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, odnośnie sprawdzenia zbędności nieruchomości wywłaszczonych w trybie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., bowiem w sytuacji, gdy orzekano o wywłaszczeniu nieruchomości w trybie tego dekretu, podstawową przesłanką był fakt, iż nieruchomość zajęta była już na określone cele.

Wyjaśniono, że zgodnie z art. 105 par. 1 Kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

Ustalenie istnienia tej przesłanki stwarza obowiązek zakończenia postępowania przez umorzenie, ponieważ brak jest podstaw do rozstrzygnięcia sprawy, co do istoty, a dalsze prowadzenie postępowania stanowiłoby o jego wadliwości.

Organ odwoławczy podkreślił, iż prowadzenie postępowania dopuszczalne jest gdy łącznie występują następujące elementy: istnieje podstawa materialnoprawna do jego prowadzenia, organ orzekający jest właściwy i zdefiniowane są strony postępowania. Ponieważ Wojewoda uznał, że w rozstrzyganej sprawie nie zachodzi pierwszy z tych trzech elementów utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Niezależnie od powyższego, organ odwoławczy dodatkowo podkreślił, iż w przypadku gdyby uznać, że dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. jest aktem prawnym, do którego mają zastosowanie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. dotyczące zwrotów wywłaszczonych nieruchomości, to w rozstrzyganej sprawie zastosowanie znajdzie przepis art. 229 tej ustawy stanowiący, iż roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana, albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, bowiem nieruchomość wypełnia przesłanki art. 229.

Skoro więc roszczenie nie przysługuje organ administracyjny i w takiej sytuacji musiał postępowanie w sprawie umorzyć.

W skargach do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zofia W. i Grażyna S. zakwestionowały zasadność zastosowania przez organ administracyjny art. 105 Kpa, a nadto podniosły wadliwość poglądu prezentowanego przez organ odwoławczy, iż w sprawie nie mają zastosowania przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, w szczególności art. 136 i 137. Zarzucając również naruszenie przepisów art. 7 i 77 par. 1 Kpa skarżące wnosiły o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargi organ administracyjny wniósł o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie uwzględnił wniesionych skarg.

Przyznano, iż jest niespornym, że nieruchomość - działkę 62/14 o powierzchni 5262 m2 położoną w J., uprzednio wchodzącą w skład nieruchomości należących do Stanisława D. w czasie drugiej wojny światowej zabrał okupant, na której następnie zbudowano stację telekomunikacyjną.

Po zakończeniu wojny ówczesne Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. w dniu 22 września 1951 r. wydało orzeczenie administracyjne (...) o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa parceli 72/14 o powierzchni 5.262 m2 i to na podstawie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie 1939-1945 r. /art. 1 i 4 dekretu/.

Następnie w oparciu o decyzję z 17 lutego 1994 r. (...) Wojewoda K. stwierdził nabycie działki nr 893 /uprzednio nr 72/14/ z dniem 5 grudnia 1990 r. przez "P." w P. z mocy prawa - użytkowania wieczystego gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, po czym użytkownik wpisał swoje prawo do księgi wieczystej KW (...) dnia 17 maja 1994 r.

W dniu 25 maja 1999 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją (...) po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z 16 stycznia 1998 r. (...), w której odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia 22 września 1951 r.

Sąd wykazał, że powyżej opisany stan faktyczny nie jest sporny, jak również nie jest sporne to, że Stanisław D. nie występował o odszkodowanie za wywłaszczoną działkę na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 6 cytowanego dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.

Przechodząc do istoty sporu, a mianowicie, czy zasadnym było umorzenie postępowania w oparciu o przepisy art. 105 Kpa wobec wystąpienia przesłanek z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /t.j. Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543 ze zm./ - jak to przyjął organ I instancji, czy też jak to przyjął Wojewoda W. brak było w sprawie podstawy materialnoprawnej do jej prowadzenia - Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że prawidłowy pogląd prezentuje w sprawie organ odwoławczy, natomiast stanowisko organu I instancji nie znajduje podstaw prawnych w obowiązujących przepisach.

Zauważono, iż ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami regulująca w art. 136 zasady zwrotu nieruchomości, odnosi się do wszelkich przypadków wywłaszczenia nieruchomości na podstawie indywidualnej decyzji administracyjnej.

Natomiast w art. 216 tej ustawy przewidziano odpowiednie zastosowanie tej zasady do niektórych innych przypadków odjęcia własności. I tak art. 216 ustawy stanowi, że "Przepis rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie:

- art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 i z 1982 nr 11 poz. 79/,

- ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach /Dz.U. 1961 nr 31 poz. 138; nr 7 poz. 47 i nr 32 poz. 159 oraz z 1972 nr 27 poz. 192/,

- ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi /Dz.U. 1969 r. nr 27 poz. 216, z 1972 r. nr 49 poz. 312 i z 1985 nr 22 poz. 99/,

- art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach /Dz.U. 1969 r. nr 22 poz. 159, z 1972 nr 27 poz. 193 oraz z 1974 nr 14 poz. 84/,

- ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach /Dz.U. nr 27 poz. 192, z 1973 nr 48 poz. 282 i z 1985 nr 22 poz. 99/,

oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego".

Ustawodawca odniósł więc odpowiednie stosowanie zasady zwrotu do nieruchomości przejętych lub nabytych na podstawie pięciu ustaw i wyliczenie zawarte w art. 216 o charakterze enumeratywnym wyklucza możliwość rozszerzającej wykładni tego przepisu, czy stosowania analogii.

Zaznaczono, że z mocy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2001 r. /Dz.U. nr 129 poz. 1447/ art. 216 winien być stosowany do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli /Dz.U. 1948 nr 35 poz. 240 ze zm. z 1957 nr 39 poz. 172/ wobec orzeczenia, że art. 216 w zakresie w jakim wyklucza odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami, jest niezgodny z art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Ponieważ orzeczenie to weszło w życie z dniem 12 listopada 2001 r. Sąd stwierdził, że już po rozstrzygnięciu niniejszej sprawy art. 216 musi być stosowany również do ustawy wymienionej w cytowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Żadne z tych enumeratywnych wyliczeń art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami jak i wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie dotyczą sytuacji, gdy odjęcie nieruchomości nastąpiło w oparciu o dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. /Dz.U. nr 20 poz. 138/. skoro więc odjęcie nieruchomości nastąpiło w innym kontekście prawnym, na inne cele i w innej formie niż to przewidują przepisy art. 216 w związku z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, skarżącym, jak konkludował Sąd, nie przysługuje żądanie zwrotu nieruchomości, gdyż wskazane przepisy prawa takiej możliwości nie przewidują.

Stwierdzenie braku podstawy materialnoprawnej do prowadzenia sprawy o zwrot nieruchomości czyniło postępowanie bezprzedmiotowym stąd zasadnym było umorzenie postępowania w oparciu o przepisy art. 105 par. 1 Kpa. Zaznaczono, iż wprawdzie organ I instancji wskazał na inną podstawę bezprzedmiotowości jednak że organ odwoławczy określił ją prawidłowo i należycie ją uzasadnił, a błędne określenie bezprzedmiotowości sprawy przez organ I instancji nie ma wpływu na istotę sprawy.

Sąd nie stwierdził również, aby w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów art. 7 i 77 Kpa.

Zgromadzony materiał w sprawie, zdaniem Sądu, zezwalał na rozstrzygnięcie sprawy, a zaskarżone orzeczenie w sposób wyczerpujący wyjaśnia skarżącym powody rozstrzygnięcia.

W powyższych okolicznościach na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku za art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./ Sąd I instancji orzekł o oddaleniu skarg.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła Grażyna S. zaskarżając go w całości. Wyrokowi temu zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 105 par. 1 Kpa w ten sposób, że uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy,

2. naruszenie art. 216 i art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /t.j. Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543 ze zm./ poprzez niewłaściwe ich zastosowanie a w konsekwencji naruszenie art. 8, art. 178 ust. 1 oraz art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Powołując się na powyższe zgłoszono wniosek uchylenia w całości zaskarżonego orzeczenia Sądu I instancji ewentualnie o zmianę w całości zaskarżonego orzeczenia i uchylenia decyzji organów obu instancji.

W motywach skargi kasacyjnej zauważono, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie dokonał oceny zastosowanego w sprawie art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, pod względem zgodności z Konstytucją choć nakazywały mu to przepisy art. 8 i 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a było to sygnalizowane na etapie skargi na decyzję Wojewody W. Sąd, jak zauważono, ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. nie zalicza się do ustaw wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także nie jest aktem prawnym, którego dotyczy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2001 r. /Dz.U. nr 129 poz. 1447/. Uznano, iż nie wyjaśniono głębiej stanowiska, że odjęcie nieruchomości na podstawie wspomnianego dekretu nastąpiło w innym kontekście prawnym, na inne cele i w innej formie niż to przewiduje przepis art. 216 w związku z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, i że skarżącym nie przysługuje żądanie zwrotu nieruchomości.

Podkreślono, iż pominięcie w katalogu ustaw wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami - dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. narusza zasady konstytucyjne wyrażone w art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zdaniem strony ustawodawca w tym przepisie zróżnicował sytuację byłych właścicieli nieruchomości według kryterium daty regulacji prawnych stanowiących podstawę dokonanego wywłaszczenia co stanowi naruszenie zasady równości wobec prawa oraz zakazu dyskryminacji w życiu społecznym, politycznym i gospodarczym.

Stwierdzono w skardze, że regulacja art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma charakter wybiórczy, pomija tych właścicieli, którzy utracili własność w drodze działań wywłaszczeniowych, sankcjonujących uprzednie bezprawne i rażąco krzywdzące działanie niemieckich władz okupacyjnych. Jest to zatem jak podkreślono zróżnicowanie bezpodstawne, niesprawiedliwe, dyskryminujące a przez to niezgodne z przepisami Konstytucji.

Jako pogłębiający i wzmacniający wątpliwości co do zgodności art. 216 cyt. ustawy z Konstytucją wskazano wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2001 r. SK 22/01, w którym stwierdzono niekonstytucyjność art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami w jakim przepis ten uniemożliwiał byłym właścicielom i ich następcom prawnym żądania zwrotu nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli /Dz.U. nr 35 poz. 240 ze zm./.

Zaskarżony wyrok jak konkludowano uniemożliwia skarżącej merytoryczne rozpoznanie sprawy w świetle ustawy o gospodarce nieruchomościami co z kolei narusza przepis art. 105 par. 1 Kpa. Działanie takie jest krzywdzące i niesprawiedliwe w szczególności z uwagi na stan faktyczny w jakim obecnie sporna nieruchomość się znajduje.

Wojewoda W. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1/ naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2/ naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 par. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że wytknięte to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymogom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na to, iż skarga kasacyjna jest bardzo sformalizowanym środkiem prawnym jest ona obwarowana przymusem adwokacko-radcowskim /art. 175 par. 1-3 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Opiera się ona na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.

Skargę kasacyjną Grażyny S. oparto na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga ta jednakże nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotowe postępowanie dotyczy zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. /Dz.U. nr 20 poz. 138 ze zm./.

Zgodnie z art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /t.j. Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543 ze zm./ nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości /ust. 1/.

W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości /ust. 2/.

Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiadamiając o tym właściwy organ /ust. 3/.

Niewątpliwie ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami odnosi się we wskazanym art. 136 do wszelkich przypadków wywłaszczania nieruchomości na podstawie indywidualnych decyzji administracyjnych.

Natomiast przepis art. 216 omawianej ustawy o gospodarce nieruchomościami rozszerza zakres nieruchomości podlegających zwrotowi statuując zasadę, iż przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64, ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach /Dz.U. nr 31 poz. 138 ze zm./, ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi /Dz.U. 1969 nr 27 poz. 216 ze zm./, art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach /Dz.U. 1969 nr 22 poz. 159 ze zm./, ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach /Dz.U. nr 27 poz. 192 ze zm./ oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego.

W cytowanym przepisie art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wymieniono jednakże dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. /Dz.U. nr 20 poz. 138 ze zm./.

W związku z tym, jak wynika z utrwalonych poglądów w judykaturze, nieruchomości wywłaszczone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. nie podlegają zwrotowi tylko dlatego, że art. 216 wymienia zwrot nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ściśle określonych źródeł oraz bez względu na te źródła jeżeli wywłaszczenie nastąpiło na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej i potrzeby Tatrzańskiego Parku Narodowego. Natomiast wywłaszczenie na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. nie ma związku z podstawami wywłaszczeń określonych w art. 216. Dlatego też uznać należy, iż przepisy omawianej ustawy nie przewidują zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.

Zauważyć należy, iż powszechnie przyjmuje się w judykaturze, że art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami konstruuje w wyczerpujący sposób zakres odesłania i zawartego w nim wyliczenia aktów normatywnych odejmujących w swoim czasie własność i nie może być traktowany jako egzemplifikacja lecz jako lista zamknięta. Jest to bowiem norma o charakterze szczególnym nie podlega więc interpretacji rozszerzającej.

W przypadku zgłoszenia roszczenia o zwrot nieruchomości nabytych lub przejętych na podstawie innych aktów prawnych aniżeli wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami organy orzekające w sprawach zwrotu zobowiązane są do wydania decyzji o umorzeniu postępowania w sprawach zwrotu nieruchomości w trybie przepisów cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem brak jest w takiej sytuacji materialnoprawnej podstawy do jego prowadzenia, a więc prowadzenie postępowania administracyjnego w takim przypadku nie jest dopuszczalne.

Dotąd powiedziane prowadzi do wniosku, iż wobec braku przesłanki przedmiotowej nie było w tej sprawie podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego a skoro tak to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawidłowo zatem oddalił skargi Zofii W. i Grażyny S. na decyzje organów administracji rządowej o umorzeniu postępowania administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w pełni także motywy zaskarżonego wyroku.

Zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej nie mogły stanowić skutecznej podstawy do eliminacji z obrotu prawnego kwestionowanego wyroku.

Podkreślić należy, iż przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej można wskazywać w zarzutach skargi kasacyjnej tylko o ile zostały naruszone w sposób bezpośredni przez Sąd I instancji.

W skardze kasacyjnej Grażyny S. zarzucono naruszenie art. 8, 178 ust. 1, art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej bowiem, zdaniem strony, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie dokonał oceny zastosowanego w sprawie art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami pod względem zgodności z Konstytucją RP.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż jak wynika z utrwalonych poglądów w judykaturze bezpośrednie stosowanie Konstytucji nie oznacza kompetencji do kontroli konstytucyjności obowiązującego ustawodawstwa przez sądy i inne organy powołane do stosowania prawa. Tryb tej kontroli został bowiem wyraźnie i jednoznacznie ukształtowany przez samą Konstytucję. Przepis art. 188 Konstytucji zastrzega orzekanie w tych sprawach do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego.

Domniemanie zgodności ustawy z Konstytucją może być obalone jedynie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, a związanie sędziego ustawą, przewidziane w art. 178 ust. 1 Konstytucji obowiązuje dopóty dopóki ustawie tej przysługuje moc obowiązująca /porównaj wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2002 r. V CKN 1456/00 - nie publ./.

Stąd też w powyższych okolicznościach w żadnym wypadku nie można Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, który skontrolował legalność zaskarżonych decyzji przy uwzględnieniu obowiązującego art. 216 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami, zarzucić naruszenia wskazanych wyżej przepisów Konstytucji RP.

Również nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia przepisów postępowania a to art. 105 par. 1 Kpa. Jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawą skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia przepisów postępowania jest naruszenie przez Sąd przepisów postępowania sądowoadministracyjnego /ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Nie mogą natomiast stanowić podstawy kasacji w tym zakresie - zarzuty naruszenia przepisów postępowania Kpa przez organy administracji publicznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznając skargę stron nie stosował przepisów Kpa i tym samym uczyniony zarzut naruszenia art. 105 par. 1 Kpa jawi się jako nieusprawiedliwiony.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie i skargę oddalił na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./.