Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2519/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6274 Nabywanie nieruchomości przez cudzoziemca
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 i 1a
journal: Dz.U. 2014 poz 1380
law: Ustawa z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Korzeniowski, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant ref. staż. Magdalena Dębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2017 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zezwolenia na nabycie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lipca 2016r. Nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23), art. 1 ust. 1 i lb, art. 1 ust. 4 oraz art. la ust. 4 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (Dz.U. z 2014 r. poz. 1380 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku spółki [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. utrzymał w mocy decyzję własną Nr [...] z dnia [...] maja 2016 roku, odmawiającą w/w spółce wydania zezwolenia na nabycie, w drodze połączenia ze spółką [...] S.A. z siedzibą w W., prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonych w miejscowości M., gmina N., woj. [...], składających się z działek nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha. (dla nieruchomości tych Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgi wieczyste KW nr [...]).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy wskazał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, pełnomocnik strony skarżącej zarzucił decyzji I instancji naruszenie przepisów art. 1 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 1 oraz art. 7 ust 3 i 3a, a także art. 1 a ustawy z dnia 24 marca 1920 roku o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (Dz. U. z 2014 r., poz. 1380), przepisów art. 7, 8 oraz 9 kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów art. 365 § 1 oraz 366 kodeksu postępowania cywilnego. Wobec wskazanych naruszeń pełnomocnik Skarżącej wniósł o zmianę wydanej decyzji i wydanie zezwolenia na nabycie przez Wnioskodawcę nieruchomości objętych wnioskiem.

Minister wskazał, że stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców nabycie nieruchomości przez cudzoziemca wymaga zezwolenia. Zezwolenie o którym mowa powyżej zgodnie z art. 1a ust.1 wyżej wymienionej ustawy, jest wydawane na wniosek cudzoziemca, jeżeli:

1. nabycie nieruchomości przez cudzoziemca nie spowoduje zagrożenia obronności, bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego, a także nie sprzeciwiają się temu względy polityki społecznej i zdrowia społeczeństwa;

2) wykaże on, że zachodzą okoliczności potwierdzające jego więzi z Rzeczpospolitą Polską.

Nieruchomości opisane w sentencji decyzji zostały nabyte przez wnioskodawcę w 2010 r. w drodze połączenia się ze spółką [...] S.A. z siedzibą w W., w trybie art. 492 § 1 w związku z art. 515 § 1 oraz w związku z art. 516 § 6 Kodeksu spółek handlowych. W wyniku połączenia spółek, cały majątek spółki [...] S.A., w skład którego wchodziło prawo użytkowania wieczystego ww. nieruchomości, został przeniesiony na rzecz wnioskodawcy, jako spółkę przejmującą. Z zaświadczenia Urzędu Gminy N. wynika, że dla działek nr [...] brak jest miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Zgodnie zaś z wypisami z rejestru gruntów działka nr [...] stanowi grunty orne i łąki, natomiast działka nr [...] stanowi łąki i rowy. Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, iż działki te stanowią nieruchomości rolne. Zatem w przedmiotowej sprawie wnioskodawca obowiązany był legitymować się zezwoleniem ministra właściwego do spraw wewnętrznych na nabycie w 2010 roku ww. nieruchomości rolnych w drodze łączenia się spółek.

Przepis art. 1 ust. 4 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców stanowi, iż nabyciem nieruchomości w rozumieniu ustawy jest nabycie prawa własności nieruchomości lub prawa wieczystego użytkowania na podstawie każdego zdarzenia prawnego. Nie budzi wątpliwości, iż nabycie nieruchomości w drodze łączenia się spółek również wymaga uzyskania stosownego zezwolenia ministra właściwego do spraw wewnętrznych. W związku z tym, stosownie do dyspozycji art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców nabycie nieruchomości rolnej przez wnioskodawcę będącego przedsiębiorcą państwa strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym w drodze łączenia się spółek dokonanego w 2010 roku, wymagało uzyskania zezwolenia ministra właściwego do spraw wewnętrznych.

Podkreślono, że zezwolenie na nabycie nieruchomości wymagane jest bezwzględnie i musi mieć charakter uprzedni w stosunku do nabycia. Brak zezwolenia przed dokonaniem nabycia prowadzi zaś do bezwzględnej nieważności nabycia nieruchomości - art. 6 ust. 1 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców.

Jedynie w art. 7 ust. 1, ust. 3, ust. 3a oraz ust. 5 ustawy ustawodawca dokładnie określił zakres wyłączeń spod obowiązku uzyskania zezwolenia, natomiast w art. 8 przewidział zwolnienia z obowiązku uzyskania zezwolenia. Poza wynikającymi z art. 7 wyłączeniami oraz z art. 8 zwolnieniami, ustawodawca wprowadził dla cudzoziemca obligatoryjny obowiązek uzyskania zezwolenia. Orzecznictwo sądowe potwierdza, że wyjątki przewidziane w ustawie o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców nie mogą być interpretowane rozszerzająco (wyrok Sądu [...] w Warszawie z [...].04.2015 r., [...]). Gdyby więc intencją ustawodawcy było wprowadzenie możliwości uzyskania zezwolenia na nabycie nieruchomości w drodze łączenia się spółek już po połączeniu, okoliczność ta zostałaby uwzględniona w przepisach ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, jak ma to miejsce w przypadku nabycia nieruchomości na podstawie testamentu.

W art. 7 ust. 3 i 3a ustawodawca przewidział i uregulował również sytuację, w której cudzoziemiec nie uzyska zezwolenia. W przypadku łączenia spółek, nabycie nieruchomości następuje w wyniku zdarzenia prawnego, które to zdarzenie następuje w wyniku zamierzonych, przewidywalnych i planowanych działań podmiotów uczestniczących w zdarzeniu, w tym nabywcy. Tym samym nie ma przeszkód, aby cudzoziemiec wystąpił z wnioskiem do ministra właściwego do spraw wewnętrznych o wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości przed zaistnieniem wskazanego zdarzenia prawnego.

Wydanie zatem w sprawie zezwolenia ex post, w ocenie organu jest nieuprawnione w świetle uregulowań zawartych w ustawie o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, przeczyłoby jej celowi, a co więcej, stanowiłoby zagrożenie dla pewności i bezpieczeństwa obrotu gospodarczego, gdyż, nie każde postępowanie z wniosku o wydanie zezwolenia kończy się decyzją pozytywną. Specyfika nabycia nieruchomości w drodze łączenia się spółek poprzez przejęcie w trybie przepisów kodeksu spółek handlowych sprowadza się do sytuacji, iż spółka przejmowana przestaje istnieć. Biorąc pod uwagę okoliczność, iż często łączą się spółki kapitałowe o bardzo dużej wartości rynkowej, posiadające nieruchomości o znacznej wartości, prowadziłoby to do sytuacji w której w razie wydania decyzji odmownej, naraziłoby te podmioty na wielomilionowe straty, co naruszałoby pewność obrotu gospodarczego. Dlatego też, jak wskazano powyżej, proces łączenia się spółek jest procesem zamierzonym, wieloetapowym, przygotowywanym przez profesjonalistów, gdzie tworzony jest m. in. plan połączenia, projekty uchwał o połączeniu, czy też projekt umowy spółki przejmującej. W ocenie organu przepisy ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia, regulują również sytuację nabycia nieruchomości przez cudzoziemca w drodze łączenia się spółek poprzez przejęcie, dlatego też nie można się zgodzić z zarzutem strony skarżącej, że przy wydaniu decyzji odmownej organ naruszył art. art. 1 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 1 oraz art. 7 ust. 3 i 3a oraz 1 a ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców.

Odnosząc się do zarzutu strony skarżącej, iż przy wydaniu zezwolenia minister właściwy do spraw wewnętrznych naruszył art. 365 § 1 oraz 366 k.p.c., organ wskazał, że zarzut ten należy uznać za niezasadny. Sąd [...] w W. w wyroku z [...] marca 2016 r. (sygn. akt [...]) stwierdził, iż: "skoro nie wiadomo obecnie czy pozwana uzyska zgodę Ministra na nabycie nieruchomości, to nie można już w tej chwili przesądzić, czy nabycie nieruchomości nastąpiło wbrew przepisom ustawy". Na podstawie powyższego stanowiska można jedynie twierdzić, iż Sąd [...] uznał okoliczność zakończenia przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji postępowania administracyjnego z wniosku o wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości przez spółkę za istotną dla rozstrzygnięcia sprawy cywilnej dotyczącej ewentualnego stwierdzenia nieważności nabycia nieruchomości i do czasu zakończenia ww. postępowania nie można przesądzić, czy nabycie nieruchomości nastąpiło wbrew przepisom ustawy. Dodatkowo Sąd [...] stwierdził, że: "Minister - przed rozpoznaniem wniosku pozwanej nie ma interesu publicznoprawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności nabycia przedmiotowych nieruchomości, bowiem postępowanie o udzielnie zgody jest w toku". W ocenie organu Sąd [...] w W. nie zajął żadnego stanowiska co do kierunku rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, pozostawiając tę kwestię - zgodnie z właściwością - organowi administracji. Dlatego też nie można zasadnie podnosić zarzutu naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. oraz 366 k.p.c. z uwagi na wydanie przez Organ decyzji negatywnie rozstrzygającej żądanie strony. Jest to bowiem decyzja merytorycznie rozpatrująca sprawę i kończąca postępowanie administracyjne.

Ponadto organ wskazał, że minister właściwy do spraw wewnętrznych w żadnym ze swoich pism nie twierdził, iż możliwe jest wydanie w przedmiotowej sprawie zezwolenia ex post zdarzenia. Należy w tym zakresie przywołać pisma organu z [...].09.2012 r. i [...].04.2013 r. w których minister właściwy do spraw wewnętrznych prosił wnioskodawcę, m.in. o przedłożenie dokumentów potwierdzających podjęcie działań zmierzających do ujawnienia rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości w księgach wieczystych. Tym samym Organ jednoznacznie nie uznawał stanowiska wnioskodawcy, w myśl którego nabycie nieruchomości w drodze połączenia spółek nastąpiło zgodnie z obowiązującymi przepisami. Ponadto w piśmie z [...].07.2013 r. Organ wprost podnosił okoliczność nieważności nabycia nieruchomości.

Reasumując organ uznał, że art. 1 ust. 1 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców nakłada na wnioskodawcę obowiązek uzyskania zezwolenia na nabycie nieruchomości, na podstawie każdego zdarzenia prawnego (art. 1 ust. 4 ww. ustawy). Zezwolenie to ma mieć charakter uprzedni w stosunku do zdarzenia prawnego na podstawie, którego cudzoziemiec nabywa nieruchomość, gdyż w innym wypadku naruszałoby to cel i sens ustawy. Z uwagi na fakt, iż przepisy cytowanej ustawy zawierają ściśle określony katalog wyjątków polegających na wyłączeniu zastosowania ustawy, bądź zwolnieniu z obowiązku uzyskania zezwolenia, obowiązek uprzedniego uzyskania zezwolenia nie ulega wyłączeniu w zależności rodzaju zdarzenia prawnego skutkującego nabyciem nieruchomości przez cudzoziemca. Dlatego też nie można zgodzić się ze stanowiskiem pełnomocnika strony skarżącej, zgodnie z którym możliwe jest wydanie zezwolenia ex post zdarzenia jakim jest nabycie przez cudzoziemca nieruchomości w drodze łączenia się spółek. Z uwagi na fakt, iż wniosek w przedmiotowej sprawie wpłynął do ministra właściwego do spraw wewnętrznych już po połączeniu się spółek i po nabyciu przez stronę skarżącą nieruchomości, wydanie zezwolenia w przedmiotowej sprawie nie było możliwe.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Spółka [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. ("Skarżąca" lub "[...]"), zarzucając jej naruszenie:

1. Przepisów art. 365 § 1 oraz 366 k.p.c. w zw. z art. 7 i 8 ustawy z 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (Dz.U. z 2014 r., poz. 1380 - dalej: "ustawą"), poprzez zignorowanie przez Organ wiążącego go wyroku sądowego;

2. Przepisów art. 1 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 oraz art. 7 ust. 3 i 3a, a także art. 1 a. - przez wydanie decyzji na podstawie przesłanek, których rozstrzyganie nie należało do organu;

3. Przepisów art. 1 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 4 ustawy poprzez bezpodstawne przyjęcie przez organ, że Skarżącą obowiązywało uzyskanie zezwolenia na połączenie przez inkorporację spółki [...] S.A, mimo braku przesłanek takiego obowiązku w wymienionych przepisach;

4. Naruszenie art. 1a UNNC poprzez brak rozważenia przesłanek, które mogłyby uzasadniać odmowę wydania zezwolenia na połączenie spółek in casu;

5. Naruszenie art. 7-9 k.p.a. przez symulowanie woli rozstrzygnięcia sprawy zgodnie ze słusznym interesem strony, a nadto przez rozmyślne przewlekanie sprawy;

6. Naruszenie zasad demokratycznego państwa prawnego, w szczególności art. 2, w zw. z art. 21 ust. 1 oraz 64 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, przez wyzucie Skarżącej z prawa użytkowania wieczystego, które przybrało postać sankcji za drobne uchybienia proceduralne.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi oraz uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także na podstawie art. 135 P p.p.a również o uchylenie decyzji wydanej w I instancji.

Na podstawie art. 200 P.p.s.a wniosła o zwrot przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Skarżącej kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu strona skarżąca przedstawiła stan faktyczny sprawy i wskazała, że w 2010 r. spółka prawa polskiego pod firmą "[...] Sp. z o.o." ("[...]"), której jedynym udziałowcem była [...], spółka założona i działająca w [...], sukcesywnie nabywała na giełdzie akcje [...] S.A. (dalej: "[...] S.A."). W efekcie końcowym tego procesu [...] została jedynym akcjonariuszem [...] S.A., po czym we wrześniu 2010 r., wycofała [...] S.A. z obrotu giełdowego. Następnie, [...] połączyła się z [...] S.A. poprzez jej przejęcie. Wskutek którego, [...] S.A. została wykreślona z rejestru i tym samym zakończyła swój byt prawny. [...] natomiast zmieniła firmę na obecną tj. [...] Sp. z o.o. W majątku spółki przejmowanej znajdowały się także nieruchomości położone w M. (działki nr [...]; księgi wieczyste: [...]), których dotyczy skarżona decyzja.

Wnioskiem z [...] września 2012 r., zwróciła się ona o wydanie zezwolenia na nabycie Nieruchomości. We wniosku wskazano, że wobec braku regulacji ustawowej, zagadnienia nabycia nieruchomości w ramach sukcesji uniwersalnej, Minister powinien sięgnąć po analogię z art. 7 ust. 3 ustawy. Analogia ta znajduje uzasadnienie w tym, że wykreślenie z rejestru osoby prawnej jest ze swej istoty zdarzeniem podobnym do śmierci osoby fizycznej (ze względu na skutek w postaci ustania bytu prawnego). Możliwe zatem jurydycznie jest udzielenie ex post zezwolenia na nabycie nieruchomości w ramach sukcesji uniwersalnej, identycznie jak udziela się ex post zezwolenia cudzoziemcowi na nabycie nieruchomości w drodze dziedziczenia (art. 7 ust. 3 ustawy).

Niezależnie od wniosku złożonego do Ministra Spraw Wewnętrznych, Skarżąca podjęła inne próby uporządkowania swojej sytuacji prawnej. W szczególności wystąpiła na drogę sądową z wnioskami o: a) wykreślenie z urzędu, na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy o KRS wpisu o wykreśleniu W [...] S.A. z rejestru spółek handlowych, oraz b) otwarcie uzupełniającej likwidacji Spółki. Intelektualną podstawą składanego wniosku był pogląd wyrażony przez SN w uchwale z 24 stycznia 2007 r., III CZP - 143/06, stosownie do którego, w razie ujawnienia się dodatkowego majątku po wykreśleniu spółki z KRS należy - stosując per analogiam przepisy o spółce w organizacji - przeprowadzić uzupełniającą likwidację spółki.

Tak więc kroki wymienione powyżej Skarżąca czyniła w celu uzyskania zezwolenia na nabycie Nieruchomości w toku uzupełniającej likwidacji Spółki.

W postępowaniu dotyczącym uzupełniającej likwidacji spółki, sprawa dotarła do Sądu Najwyższego. W Postanowieniu z [...] listopada 2014 r., [...] (lex [...]) SN wprawdzie oddalił skargę kasacyjną, jednakże motywem tego oddalenia było wskazanie, że przejście majątku na spółkę przejmującą (Skarżąca w obecnym postępowaniu) wraz z prawem użytkowania wieczystego obu Nieruchomości stało się definitywne (uzasadnienie, akapit ostatni).

Pozwem z [...] lipca 2013 r. Minister Spraw Wewnętrznych wniósł o stwierdzenie nieważności nabycia obu Nieruchomości. Zarazem Minister postanowieniem z [...] października 2013 r. zawiesił postępowanie administracyjne do czasu zakończenia postępowania sądowego. Mimo braku podstaw prawnych do zawieszenia (co staje się ewidentne w kontekście treści skarżonej decyzji) Minister podtrzymał swoje rozstrzygnięcie przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Sąd [...], wyrokiem z [...] marca 2016 r. [...] oddalił powództwo Ministra Spraw Wewnętrznych uznając je za przedwczesne. Sąd [...] w uzasadnieniu swojego wyroku wyraźnie wskazał, że przy łączeniu się spółek możliwe oraz celowe jest stosowanie przez analogię przepisów o dziedziczeniu. Co ważniejsze jednak, Sąd [...] z naciskiem podkreślił, że przy łączeniu się spółek możliwe jest udzielenie zezwolenia na nabycie ex post (zob. uzasadnienie s. 8). Identyczne też było stanowisko SN w uchwale z [...] listopada 2015 r., [...], zapadłej w tej samej sprawie, na skutek pytania prawnego zadanego przez Sąd [...] Sądowi [...].

Mimo przytoczonych werdyktów, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po podjęciu postępowania odmówił Skarżącej zezwolenia na nabycie nieruchomości. Uczynił to decyzją nr [...] z [...] maja 2016 r. Swoje rozstrzygnięcie Minister podtrzymał skarżoną decyzją nr [...] z [...] lipca 2016 r.

Jedynym motywem, powołanym przez Ministra w obu decyzjach, była teza, stosownie do której udzielenie zezwolenia ex post jest niemożliwe. Tym samym Minister podważył stanowisko zajęte w sprawie przez Sąd [...] oraz Sąd [...]. Minister nie próbował nawet wykazać, że w sprawie spełnione zostały przesłanki odmowy udzielenia zezwolenia, wymienione w art. 1a ustawy.

Strona zarzuciła zatem, naruszenie przez Ministra art. 365 i 366 k.p.c. w związku z art. 1 oraz 7 ustawy). Wywodząc, że to do sądu należy rozstrzyganie, czy w przypadku łączenia się spółek dopuszczalne jest wydanie zezwolenia ex post, poprzez przyjęcie analogii z art. 7 ust. 3 ustawy. Minister zaś uczynił jedyną przesłanką swego rozstrzygnięcia zagadnienie prejudycjalne (możliwość udzielenia zezwolenia ex post), któro zostało już rozstrzygnięte w sprawie przez Sąd. Podczas gdy w tym zakresie związany był poglądem Sądu [...], stosownie do którego jego powództwo zostało uznane za przedwczesne. Nie chodziło przy tym o to, że organ administracji nie zakończył postępowania w sensie formalnym. Istotą wyroku Sądu [...] w W. było wskazanie, że w przypadku łączenia się spółek dopuszczalne jest udzielenie zezwolenia ex post, wskutek zachodzącej analogii z przepisami o dziedziczeniu testamentowym.

Skarżąca wskazała, że Minister Spraw Wewnętrznych nie może opierać swej decyzji na kwestionowaniu treści wyroku sądu, którym jest niejako "podwójnie" związany (jako strona postępowania oraz jako organ państwowy). W konsekwencji Minister powinien był rozpatrzyć merytorycznie wniosek, to znaczy dokonać oceny nabycia w świetle przesłanek wskazanych w art. 1a ustawy, tj. czy in casu nie zachodzą negatywne przesłanki uzasadniające odmowę udzielenia zezwolenia. Strona za chybione uważa także wywody uzasadnienia decyzji dotyczące tego, jakoby Sąd [...] w uchwale z [...] listopada 2015 r. [...], ograniczał analogię pomiędzy dziedziczeniem testamentowym a łączeniem spółek tylko do zakresu skutków stwierdzenia nieważności (zob. Decyzja, s. 6 oraz Decyzja I instancji, s. 3). Organ pomija to, że uchwała [...] była odpowiedzią na pytanie prawne dotyczące rozumienia pojęcia "nieważności nabycia". Już z tego powodu nie było żadnych przyczyn zajmowania się innymi zagadnieniami, w tym zakresem analogii pomiędzy dziedziczeniem a łączeniem spółek.

Niezależnie od wskazanych naruszeń proceduralnych Skarżąca wskazała, że Minister wydaną decyzją naruszył także przepisy art. 1 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 4 ustawy. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy w razie nabycia nieruchomości przez kontrolowaną spółkę prawa polskiego, nie ma bowiem mowy o nabyciu przez podmiot zagraniczny cywilnego prawa podmiotowego (własności bądź prawa użytkowania wieczystego). Tej konstatacji nie zmienia fakt nazywania podmiotu prawa polskiego " cudzoziemcem w rozumieniu ustawy". Z wymienionego powodu w razie nabycia praw do nieruchomości przez spółkę kontrolowaną, cudzoziemiec "nabywa nieruchomość" wyłącznie w sensie przenośnym (dosłownie nabywa ją bowiem podmiot prawa polskiego). Tym nabyciem w znaczeniu przenośnym jest uzyskanie przez podmiot zagraniczny kontroli nad losami nieruchomości położonej w Polsce.

Z powyższego wynika zdaniem skarżącej, że nabycie nieruchomości przez kontrolowaną spółkę prawa polskiego prowadzi do "nabycia nieruchomości" zarówno przez podmiot krajowy, jak też przez podmiot zagraniczny (cudzoziemca w znaczeniu ścisłym). To "podwójne podmiotowo" nabycie dotyczy wszakże różnego rodzaju praw. Z wymienionego względu przy ocenie "nabycia nieruchomości" przez cudzoziemca, należy zawsze mieć na uwadze, o jakie nabycie chodzi in casu. Jest jasne, że w wyniku połączenia spółek, in casu doszło do nabycia przez spółkę prawa polskiego (Skarżącą w niniejszym postępowaniu) prawa użytkowania wieczystego w znaczeniu cywilnego prawa podmiotowego (art. 232 k.c.). Tego prawa cudzoziemiec (w znaczeniu ścisłym) nie nabył. Wobec powyższego powstaje pytanie, czy w wyniku tegoż połączenia doszło do "nabycia w rozumieniu ustawy" to znaczy do uzyskania przez cudzoziemca kontroli nad nieruchomością położoną w Polsce.

W rozpoznawanej sprawie prawo do nieruchomości w znaczeniu cywilnego prawa podmiotowego (użytkowania wieczystego) należało zarówno przed połączeniem, jak i po nim do podmiotu krajowego. Natomiast prawo do nieruchomości w znaczeniu kontroli nad Nieruchomościami tak przed połączeniem, jak i po połączeniu należało do tego samego podmiotu zagranicznego (cudzoziemca w ścisłym tego słowa znaczeniu), tj. do [...], spółki założonej i działającej w [...]. Jest oczywiste, że od siebie samego niczego (w sensie transferu praw) nabyć nie można.

Powyższe w ocenie skarżącej prowadzi do wniosku, że w wyniku połączenia spółek w ogóle nie doszło do nabycia podlegającego zezwoleniu Ministra. Prawo użytkowania wieczystego jako cywilne prawo podmiotowe nabyte zostało bowiem przez spółkę prawa polskiego, nie przez cudzoziemca w ścisłym tego słowa znaczeniu. Z kolei do nabycia przez cudzoziemca Nieruchomości w znaczeniu "przenośnym" to znaczy do nabycia prawa kontroli nad nią także nie doszło, ponieważ nie mogło zostać "nabyte" to, co cudzoziemiec (w ścisłym tego słowa znaczeniu) miał już przed nastąpieniem zdarzenia prawnego. Tym samym stwierdzenie w art. 1 ust. 4 ustawy, że zezwoleniu podlega nabycie prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości "... na podstawie każdego zdarzenia prawnego" oznacza tyle, że żaden rodzaj zdarzenia prawnego nie jest wyłączony spod działania ustawy. Powyższemu nie sprzeciwia się jednak to, że nabycie praw do nieruchomości typu pośredniego (uzyskanie kontroli nad nieruchomością) wymaga zezwolenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji tylko wówczas, gdy uprzednio podmiot zagraniczny kontroli takiej nie sprawował.

Jednocześnie skarżąca wskazała, że nawet gdyby uznać, że zawarty powyżej wywód dotyczący braku in casu konieczności uzyskania zezwolenia Ministra na połączenie spółek jest jurydycznie niepoprawny, zaskarżona Decyzja i tak nie może się ostać. Przesądza o tym rażące naruszenie przez Organ granic swobody uznania administracyjnego zakreślonych w art. 1a ust.1 ustawy, nie można bowiem mówić o zagrożeniu obronności, bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego, polityki społecznej in concreto, skoro z punktu widzenia wpływu cudzoziemca (w ścisłym tego słowa znaczeniu) na losy nieruchomości położonej w Polsce, połączenie spółek nie doprowadziło do jakiejkolwiek zmiany. Na marginesie skarżąca wskazuje, że w kilkustronicowym uzasadnieniu decyzji nie ma nawet słowa o tym, by nabyciu Nieruchomości przez Skarżącą sprzeciwiały się przesłanki wskazane w UNNC.

W ocenie strony skarżącej w toku postępowania Organ rażąco naruszył także zasady demokratycznego państwa prawnego, w tym zasady przewidziane w art. 7,8, oraz 9 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wydana w oparciu o art. 1 ust. 1 ustawy z 24 maja 1920r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców( Dz . U z 2014r. Nr 1380). Decyzją tą organ odmówił stronie wydania zezwolenia na nabycie, w drodze połączenia ze spółką [...] S.A. z siedzibą w W., prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonych w miejscowości M., gmina N., woj. [...], składających się z działek nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha. (dla nieruchomości tych Sąd [...] w P. prowadzi księgi wieczyste KW nr [...]), z uwagi na to, że wniosek w przedmiotowej sprawie wpłynął do ministra już po połączeniu się spółek i po nabyciu przez stronę skarżącą nieruchomości, wydanie zaś zezwolenia ze skutkiem ex post w przedmiotowej sprawie nie było możliwe.

Rozpoznając przedmiotową sprawę należy w pierwszej kolejności wskazać, że co do zasady Sąd podziela stanowisko Ministra, iż na gruncie przepisów ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, za wyjątkami wskazanymi w art. 7 cudzoziemiec chcący nabyć nieruchomość winien wystąpić do Ministra ze stosownym wnioskiem przed jej nabyciem. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy nabycie nieruchomości przez cudzoziemca wbrew przepisom ustawy (bez stosownej zgody) skutkuje nieważnością nabycia nieruchomości.

W ocenie jednak Sądu, jak słusznie zresztą wskazał organ w toku postępowania w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z pewnym precedensem, który w odbiega od zasad o których mowa powyżej, dlatego też Sąd uwzględnił skargę.

Należy zauważyć, że wniosek strony skarżącej dotyczył wyrażenia zgodny na nabycie w/w nieruchomości, które weszły do majątku spółki w wyniku sukcesji uniwersalnej. Z akt sprawy wynika bowiem i nie jest to kwestionowane przez żadną ze stron, że w 2010 r. spółka prawa polskiego pod firmą "[...] Sp. z o.o." ("[...]"), której jedynym udziałowcem była [...], spółka założona i działająca w [...], sukcesywnie nabywała na giełdzie akcje [...] S.A.. W efekcie końcowym tego procesu [...] została jedynym akcjonariuszem [...] S.A., po czym we wrześniu 2010 r., wycofała [...] S.A. z obrotu giełdowego. Następnie, [...] połączyła się z [...] S.A. poprzez jej przejęcie (Protokół Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z [...] czerwca 2010r. k- 102) . Wskutek którego, [...] S.A. została wykreślona z rejestru i tym samym zakończyła swój byt prawny (stosowny wpis uprawomocnił się [...] lutego 2011r.). [...] natomiast zmieniła firmę na obecną tj. [...] Sp. z o.o. W majątku spółki przejmowanej znajdowały się także nieruchomości położone w M. (działki nr [...]; księgi wieczyste: [...]), których dotyczy zaskarżona decyzja.

Po dokonaniu powyższych czynności wnioskiem z [...] września 2012 r., Skarżąca zwróciła się o wydanie zezwolenia na nabycie Nieruchomości. We wniosku wskazano, że wobec braku regulacji ustawowej, zagadnienia nabycia nieruchomości w ramach sukcesji uniwersalnej, Minister powinien sięgnąć po analogię z art. 7 ust. 3 ustawy. Analogia ta znajduje uzasadnienie w tym, że wykreślenie z rejestru osoby prawnej jest ze swej istoty zdarzeniem podobnym do śmierci osoby fizycznej (ze względu na skutek w postaci ustania bytu prawnego). Możliwe zatem jurydycznie jest udzielenie ex post zezwolenia na nabycie nieruchomości w ramach sukcesji uniwersalnej, identycznie jak udziela się ex post zezwolenia cudzoziemcowi na nabycie nieruchomości w drodze dziedziczenia (art. 7 ust. 3 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców).

Przed rozpoznaniem wniosku Minister wystąpił do sądu [...] o stwierdzenie, zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy , że nabycie przez Skarżącą w skutek połączenia się ze spółką [...] S.A. prawa użytkowania wieczystego, będącej przedmiotem sprawy nieruchomości o nr ewd. [...] jest nieważne.

W ocenie Sądu stanowisko jakie ostatecznie zawarł Sąd [...] w wyroku z [...] marca 2016 r. sygn. akt [...], było wiążące dla Ministra.

Sąd podzielił zatem w całej rozciągłości argumentację strony skarżącej w zakresie związania organu rozpoznającego niniejszą sprawę w/w wyrokiem Sądu [...] z [...] marca 2016 r. [...], którym oddalono jako przedwczesne powództwo Ministra Spraw Wewnętrznych o stwierdzenie że nabycie przez Skarżącą objętych wnioskiem nieruchomości jest nieważne.

Wbrew stanowisku zaprezentowanemu przez Ministra, Sąd [...] w uzasadnieniu swojego wyroku wyraźnie wskazał, że przy łączeniu się spółek możliwe oraz celowe jest stosowanie przez analogię przepisów o dziedziczeniu. Sąd [...] podkreślił, także że przy łączeniu się spółek możliwe jest udzielenie zezwolenia na nabycie ex post (s. 8-9 uzasadnienia). Powołał się w tym względzie także na stanowisko S[..] zawarte w uchwale z [...] listopada 2015 r., [...], zapadłej w tej samej sprawie, na skutek pytania prawnego zadanego przez Sąd [...] Sądowi [...].

Mimo stanowiska Sądu, Minister odmówił Skarżącej zezwolenia na nabycie nieruchomości, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie stwierdzeniem, że udzielenie zezwolenia ex post jest niemożliwe. Tym samym jak słusznie wskazuje skarżąca Minister podważył stanowisko zajęte w sprawie przez Sąd [...], przez co naruszył art. 365 i 366 k.p.c. w związku z art. 1 oraz 7 ust. 3 ustawy . Dokonał bowiem oceny zasadniczych kwestii prawnych odmiennie od treści orzeczenia, którym był związany. Takie postępowanie organu narusza podstawowe zasady funkcjonowania demokratycznego państwa prawnego.

Stosownie bowiem do art. 365 § 1 k.p.c. prawomocny wyrok sądowy "...wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i inne organy administracji publicznej....". Przy tym, w orzecznictwie podkreśla się, że związanie wydanym orzeczeniem, w razie oddalenia powództwa dotyczy nie tylko samej sentencji wyroku, ale także podstawowych motywów, które przesądziły o oddaleniu powództwa (zob. Post. SN z 18.12.2012 r., I UK 495/12; wyr. SN z 6 marca 2014 r., V CSK 203/13). W przedstawionym kontekście jest oczywiste, że Minister Spraw Wewnętrznych związany był poglądem Sądu [...], stosownie do którego jego powództwo zostało uznane za przedwczesne. Wbrew stanowisku zaprezentowanemu przez organ w wyroku Sąd [...] wskazał wprost, że w przypadku łączenia się spółek dopuszczalne jest udzielenie zezwolenia ex post, wskutek zachodzącej analogii z przepisami o dziedziczeniu testamentowym. Tym samym obowiązkiem Ministra było (w przypadku uznania, ze wniosek wpłynął w terminie określony w art. 7 ust. 3 ustawy) merytoryczne jego rozpoznanie, w świetle przesłanek wskazanych w art. 1 i 1a ustawy, czego organ nie uczynił, naruszając tym samym w stopniu mogącym mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia zarówno wskazane powyżej przepisy k.p.c, jak i zasady demokratycznego państwa prawnego wyrażone w art. 7 i 8 k.p.a., zgodnie z którymi zobligowany on jest do uwzględnienia słusznego interesu stron, jak również pogłębiania zaufania obywateli do organów.

Wbrew zarzutom podniesionym w skardze, z uwagi na okoliczność, iż wydając zaskarżoną decyzję Minister nie rozpoznał sprawy merytorycznie, Sąd nie może obecnie rozstrzygnąć w zakresie spełnienia przez skarżącą lub nie przesłanek określonych w art. 1 i 1a ustawy, powyższe stanowi uprawnienie organu, którego obowiązkiem będzie ponowne rozstrzygnięcie sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 ustawy P.p.s.a., orzekł jak w pkt. 1 sentencji. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów zapadło w oparciu o art. 200 i 205 P.p.s.a

Rozpoznając ponownie sprawę organ zobligowany będzie uwzględnić wytyczne zawarte w niniejszym wyroku.