Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1191/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Geodezja i kartografia
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego I Kartograficznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz postanowienie organu II instancji
Powołane przepisy: article: art. 183, 134 par. 1, art. 141 par. 4, art. 151,188,203 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 24 ust. 3, art. 24 ust. 5 pkt 3, art. 20 ust. 2 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2010 nr 193 poz 1287
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jednolity
article: art. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 46, 31 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz Protokolant: asystent sędziego Iwona Rzucidło-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 stycznia 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 1117/13 w sprawie ze skargi K. C. na postanowienie Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Łodzi z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych z ewidencji gruntów i budynków 1/ uchyla zaskarżony wyrok i uchyla postanowienie Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Łodzi z dnia [...] września 2013 r. nr [...]; 2/ zasądza od Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Łodzi na rzecz K. C. kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 24 stycznia 2014 r., III SA/Łd 1117/13 oddalił skargę K. C. na postanowienie Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Łodzi z dnia [...] września 2013 roku nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych z ewidencji gruntów i budynków.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

Pismem z dnia 29 maja 2013r. pełnomocnik K. C. wystąpił do Łódzkiego Ośrodka Geodezji z wnioskiem o wydanie informacji zawierającej numer działki ewidencyjnej oraz numer księgi wieczystej nieruchomości, której współwłaścicielem jest K. C. Jako podstawę sformułowanego żądania pełnomocnik wskazał art. 24 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 17 maja 1989r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz.U. z 2010r., nr 193, poz. 1287 ze zm.).

W odpowiedzi na powyższy wniosek, pismem z dnia 24 czerwca 2013r. Łódzki Ośrodek Geodezji wezwał pełnomocnika wnioskodawcy do wskazania przepisu prawa materialnego, z którego wywodzi swój interes prawny uprawniający do uzyskania wnioskowanych informacji.

W piśmie z dnia 1 lipca 2013r. pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, że wniosek stanowi wykonanie zarządzenia Sądu Rejonowego w Ostrowie Wielkopolskim I Wydział Cywilny z dnia 23 maja 2013r., sygn. akt I Ns 519/13. Zarządzenie to wydane zostało w toczącej się sprawie o podział majątku wspólnego. Jako podstawę prawną żądania pełnomocnik wskazał art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 24 ust. 5 pkt 3 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013r., nr [...], wydanym na podstawie art. 24 ust. 5 pkt 3 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz art. 219 K.p.a. - Prezydent Miasta Łodzi odmówił K. C. wydania zaświadczenia potwierdzającego informację, że K. C. jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej położonej na terenie miasta Łodzi. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 5 pkt 3 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne, starosta udostępnia dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków zawierające dane osobowe podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 i art. 51 oraz wydaje wypisy z operatu ewidencyjnego, zawierające takie dane osobowe, na żądanie:

1) właścicieli oraz osób i jednostek organizacyjnych władających gruntami, budynkami lub lokalami, których dotyczy udostępniany zbiór danych lub wypis;

2) organów administracji publicznej albo podmiotów niebędących organami administracji publicznej, realizujących, na skutek powierzenia lub zlecenia przez organ administracji publicznej, zadania publiczne związane z gruntami, budynkami lub lokalami, których dotyczy udostępniany zbiór danych lub wypis;

3) innych podmiotów niż wymienione w pkt 1 i 2, które mają interes prawny w tym zakresie.

Informacje z państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, nawet jeśli nie przybierają formy wypisu, czy wyrysu z operatu ewidencji gruntów i budynków przybierają formę zaświadczenia w rozumieniu art. 217 K.p.a. Zdaniem organu złożony w niniejszej sprawie wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem żadna z przesłanek wymienionych w ww. przepisie nie została przez wnioskodawcę spełniona. Wnioskodawca nie wskazał żadnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, z którego wynikałaby konieczność lub potrzeba pozyskania zaświadczenia o stanie posiadania dłużnika oraz nie wykazał interesu prawnego uprawniającego do wystąpienia z takim żądaniem. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym i doktrynie przyjmuje się, że mieć interes prawny to znaczy ustalić przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na podstawie którego określony podmiot może skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami tego podmiotu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 1999 r., IV SA 1285/98, LEX nr 47898 oraz A. Wróbel, M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, str. 255 i nast.). Przedmiotem żądania nie jest uzyskanie zaświadczenia o konkretnej treści, lecz w istocie poszukiwanie majątku nieruchomego dłużnika, co świadczy o istnieniu interesu faktycznego, a nie interesu opartego na prawie uzyskania urzędowego potwierdzenia informacji w formie zaświadczenia na podstawie art. 217 K.p.a. Ponadto poszukiwanie majątku dłużnika jest to czynność z zakresu prawa cywilnego i nie można jej dochodzić w postępowaniu administracyjnym na podstawie przepisów ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne. Organ wyjaśnił, że informacje dotyczące nieruchomości należących do dłużnika udzielane są komornikowi w trakcie procedury egzekucyjnej, gdyż to komornik jest właściwy do ustalenia majątku dłużnika na zlecenie wierzyciela, a nie organy administracji. Ewidencja gruntów i budynków, zgodnie z art. 2 pkt 8 i art. 20 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne stanowi jednolity dla kraju, systematycznie aktualizowany zbiór informacji o gruntach, budynkach i lokalach. Ewidencja służy zapewnieniu prawidłowej gospodarki gruntami. Zawarte w niej dane są podstawą między innymi planowania przestrzennego, wymiaru podatków, oznaczenia nieruchomości w księgach wieczystych (art. 21 ust. 1 ustawy). Celem ewidencji jest ujawnianie danych faktycznych i prawnych o nieruchomości. Obejmują one w szczególności położenie, granice, klasy gleboznawcze użytków gruntowych, położenie i przeznaczenie budynków oraz położenie i funkcje użytkowe lokali. Jeżeli chodzi o dane prawne, to w ewidencji wpisuje się właściciela nieruchomości, jeżeli jest on znany. Wpis takich danych ma jedynie znaczenie informacyjne. Z takim wpisem do ewidencji nie jest związane (tak, jak w przypadku ksiąg wieczystych) domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym. To zapisy w księgach wieczystych, a nie w operacie ewidencyjnym, mogą dostarczyć wierzycielowi niezbędnych danych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a dane osobowe uczestników tego postępowania powinny być pozyskane od organu prowadzącego ewidencję ludności. Fakt prowadzenia przez wierzyciela postępowania egzekucyjnego zmierzającego do ustalenia majątku dłużnika, bądź konieczność ustalenia danych osobowych uczestników postępowania egzekucyjnego nie stanowi interesu prawnego w rozumieniu przepisów ogólnego postępowania administracyjnego oraz prawa geodezyjnego i kartograficznego i jako takie nie mogą być traktowane jako przesłanka do żądania od organu wydania zaświadczenia lub wypisu z ewidencji gruntów. Ponadto zgodnie z art. 24 ust. 4 pkt 5 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne informacje zawarte w wypisie z operatu ewidencyjnego zawierające dane osobowe należą do informacji prawem chronionych i mogą być udostępnianie wyłącznie po spełnieniu warunków wskazanych w cytowanym wyżej przepisie.

Na powyższe postanowienie pełnomocnik strony złożył zażalenie. Zarzucił rażące naruszenie art. 20 ust. 2 pkt 1, art. 24 ust. 5 pkt 3 i art. 51 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz art. 46 k.r.o. oraz wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu podniósł, że strona nie występowała w niniejszej sprawie o wydanie zaświadczenia potwierdzającego, że K. C. jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej, lecz jedynie o podanie numeru ewidencyjnego nieruchomości i numeru księgi wieczystej, której współwłaścicielem w 1/3 części jest K. C. Wniosek został "zdeterminowany" przez zarządzenie Sądu Rejonowego w Ostrowie Wielkopolskim w związku z toczącą się sprawą o podział majątku wspólnego. Organ administracji pominął natomiast fakt, że skarżąca z mocy prawa w trakcie trwania małżeństwa w ramach wspólności ustawowej stała się współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości.

Postanowieniem z dnia [...] września 2013r., nr [...] Łódzki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Łodzi utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik podtrzymał zarzuty postawione w zażaleniu, tj. naruszenie art. 20 ust. 2 pkt 1, art. 24 ust. 5 pkt 3 i art. 51 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz art. 46 k.r.o. Ponadto wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podkreślił, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem informacje o gruntach i lokalach, o których mowa w art. 24 ust. 2 ustawy mają charakter przedmiotowy, a więc są jawne i powszechnie dostępne. Udzielenie informacji na podstawie art. 24 ust. 2 ustawy nie wymaga wykazania interesu, lecz wskazania konkretnego gruntu, budynku lub lokalu. Skarżąca, wbrew wywodom organu, nie poszukuje majątku byłego męża. Stan posiadania jest jej znany, ponieważ majątek został nabyty w trakcie trwania małżeństwa, a więc jest jego współwłaścicielką ipso iure.

W odpowiedzi na skargę Łódzki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Łodzi wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżonym wyrokiem oddalił skargę. Sąd wskazał, że ewidencja gruntów i budynków gromadzi dane przedmiotowe - obejmujące opisowe i graficzne informacje o gruntach, budynkach i lokalach, bez względu na osobę właściciela, oraz dane podmiotowe – obejmujące informacje o osobach fizycznych i prawnych oraz jednostkach organizacyjnych, w których władaniu znajdują się grunty, budynki i lokale lub ich części. Przedstawiony wyżej podział informacji znalazł odzwierciedlenie w przepisach art. 24 ust. 2 - 5 Prawa geodezyjnego i kartograficznego, regulujących dostęp do informacji zawartych w operacie ewidencyjnym. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy informacje o gruntach, budynkach i lokalach zawiera operat ewidencyjny, który składa się z bazy danych ewidencji gruntów i budynków oraz zbioru dokumentów uzasadniających wpisy do bazy danych (mapy, dokumenty uzasadniające wpisy do rejestrów). W ust. 2 tego przepisu ustawodawca przewidział, że informacje zawarte w operacie ewidencyjnym są jawne. Natomiast zgodnie z ust. 4 tego przepisu, każdy, z zastrzeżeniem ust. 5, może żądać udostępnienia informacji zawartych w operacie ewidencyjnym. stosownie zaś do treści ust. 5 art. 24 p.g.k. - starosta udostępnia dane z ewidencji gruntów i budynków zawierające dane osobowe podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 i 2 i art. 51, oraz wydaje wypisy z operatu ewidencyjnego, zawierające takie dane osobowe, na żądanie:

1) właścicieli lub osób fizycznych i prawnych, w których władaniu znajdują się grunty, budynki lub lokale będące przedmiotem wypisu;

2) podmiotów publicznych lub podmiotów niebędących podmiotami publicznymi, realizującymi zadania publiczne na podstawie odrębnych przepisów albo na skutek powierzenia lub zlecenia przez podmiot publiczny, które związane są z gruntami, budynkami lub lokalami będącymi przedmiotem wypisu;

3) innych podmiotów, niż wymienione w pkt 1 i 2, które mają interes prawny w tym zakresie.

Wobec powyższego, wskazać, zdaniem sądu, należy, że informacje o gruntach, budynkach i lokalach, a więc informacje przedmiotowe, o których mowa w art. 20 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 3 i 4 powyższej ustawy są jawne i powszechnie dostępne. Natomiast dane ewidencji gruntów zawierające dane osobowe właścicieli, czyli podmiotów wskazanych w art. 20 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, oraz wypisy z operatu ewidencyjnego zawierające takie dane osobowe, starosta udostępnia tylko na żądanie podmiotów wskazanych w art. 24 ust. 5 pkt 1 i pkt. 2, a na żądanie innych podmiotów - tylko w przypadku wykazania się w tym zakresie interesem prawnym. Skarżąca kwestionuje stanowisko, którego wynikiem jest zakwalifikowanie przez organy w kontrolowanym postępowaniu jej wniosku o wskazanie numeru działki ewidencyjnej oraz numeru księgi wieczystej działki, jako wniosku o udostępnienie informacji o charakterze podmiotowym - przedmiotowym, a więc w istocie zawierającej dane osobowe podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 i 2 i art. 51 p.g.k. Wskazania więc, w ocenie sądu, wymaga, że zgodnie z przepisem art. 1 ust.1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 707 ze zm.) księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Przez stan prawny nieruchomości należy rozumieć prawa i roszczenia wpisane w działach II – IV księgi wieczystej, a więc własność, użytkowanie wieczyste, ograniczone prawa rzeczowe, a także prawa osobiste i roszczenia, o których mowa w art. 16 ust. 2 tej ustawy. Skoro księga wieczysta zawiera powyższe dane, to nie może ulegać wątpliwości, że udostępnienie przez starostę numeru księgi wieczystej nieruchomości jest równoznaczne z udostępnieniem danych o charakterze podmiotowym, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 i art. 51 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Księga wieczysta zawiera nie tylko powyższe dane, ale i dane o charakterze przedmiotowym zawarte w dziale I. Zatem informacje zawarte w księdze wieczystej są danymi o charakterze przedmiotowo-podmiotowym. Stanowisko takie nie budzi wątpliwości w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 czerwca 2010 r., I OSK 1096/09, dostępny https://cbois.nsa.gov.pl/, wyrok z dnia 21 lipca 2010 r., I OSK 1312/09, LEX nr 694346, z 13 kwietnia 2010 r., I OSK 828/09, LEX nr 595560). Informacja dotycząca numeru działki ewidencyjnej oraz numeru księgi wieczystej nieruchomości zawiera w rzeczywistości dane o charakterze podmiotowym – przedmiotowym, czyli dane, które poprzez przedmiot (numery ksiąg wieczystych lub numer ewidencyjny) pozwalają zidentyfikować dane podmiotowe (dane o tożsamości) właścicieli lub innych osób. Wobec powyższego, jeżeli żądanie podania informacji dotyczy numerów ksiąg wieczystych nieruchomości, których właścicielem bądź użytkownikiem wieczystym jest określony podmiot, to dotyczy ono danych o charakterze podmiotowo –przedmiotowym, a nie przedmiotowym jak twierdzi skarżąca. Prawo geodezyjne i kartograficzne przewidują dalej idącą ochronę niż przepisy ustawy o ochronie danych osobowych (tak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny z wyroku z dnia 10 czerwca 2010 r., I OSK 1097/09 (LEX nr 594889). W sytuacji żądania udzielenia informacji zawierających dane, o których mowa w art. 24 ust. 5 p.g.k. obowiązkiem organu jest badanie posiadania przez podmiot wnioskujący interesu prawnego, ponieważ organy prowadzące ewidencję gruntów i budynków, udostępniające informacje zawarte w operacie ewidencyjnym, działają na podstawie przepisów ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Uzyskanie tych danych jest więc uzależnione od wykazania własnego, indywidualnego interesu prawnego uzasadniającego ich wydanie. Kategoria interesu prawnego jest kategorią materialnoprawną i dlatego dla wykazania takiego interesu należy wskazać przepis prawa materialnego zobowiązujący organ do wydania dokumentu lub uprawniający wnioskującego do jego otrzymania. W związku z tym starosta mógłby skarżącej udostępnić dane z ewidencji gruntów zawierające dane osobowe właścicieli nieruchomości lub innych osób, w których władaniu znajduje się nieruchomość (art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy), tylko wówczas gdyby okazało się, że skarżąca ma interes prawny związany z nieruchomością, której dane wpisane są do ewidencji gruntów i budynków (art. 24 ust. 5 Prawa geodezyjnego i kartograficznego). Skarżąca, jako podmiot nie spełniający przesłanek z art. 24 ust. 5 pkt 1 i 2 p.g.k., nie wykazała jednak istnienia po swojej stronie interesu prawnego w uzyskaniu żądanej informacji, do czego była obowiązana na podstawie pkt 3 ust. 5 tego przepisu. Nie można bowiem uznać za przepis uzasadniający interes prawny strony powołanego przez skarżącą art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W postanowieniu z dnia 8 lipca 1998 r., III CKU 30/98 Sąd Najwyższy wskazał, że w postępowaniu o podział majątku wspólnego małżonków z mocy odesłania zawartego w art. 46 k.r. i o. i przez odesłanie przewidziane w art. 688 k.p.c., znajduje odpowiednie zastosowanie przepis art. 617 k.p.c., w świetle którego, przy uwzględnieniu odmienności stosunków między małżonkami, we wniosku o podział majątku dorobkowego należy dokładnie określić rzeczy należące do tego majątku, oraz przedstawić dowody prawa własności. Tylko też ten majątek, który był przedmiotem wspólności ustawowej małżeńskiej podlega podziałowi - art. 46 k. r. i o. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie przedstawiła dowodu, że jest współwłaścicielem nieruchomości, co do której żąda ujawnienia numeru ewidencyjnego oraz numeru księgi wieczystej. Trafne jest zatem stwierdzenie organów administracji, że skarżąca nie wykazała swojego interesu prawnego, uzasadniającego uzyskanie żądanych informacji od organu prowadzącego ewidencję gruntów i budynków. Skoro żądanie podania informacji o numerze księgi wieczystej i numerze ewidencyjnym konkretnej nieruchomości, których właścicielem jest konkretny podmiot dotyczy danych o charakterze podmiotowo-przedmiotowym, a treść ksiąg wieczystych jest powszechnie dostępna, to ujawnienie ich numerów pozwala jednocześnie na ujawnienie danych osobowych wpisanych w tych księgach właścicieli nieruchomości. Można zatem stwierdzić, że dane ewidencji gruntów i budynków dotyczące numerów ksiąg wieczystych zawierają dane osobowe podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego. Podobnie udostępnienie numeru ewidencyjnego działki pozwala ustalić dane osobowe jej właściciela. Organ ewidencyjny prawidłowo zatem, bo zgodnie z art. 24 ust. 5 Prawa geodezyjnego i kartograficznego, uzależnił udzielenie skarżącej informacji od wykazania interesu prawnego. Skoro interes prawny nie został przez skarżącą przedstawiony, to zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w tym także powołanych w skardze przepisów prawa materialnego.

Od tego wyroku skarżąca złożyła skargę kasacyjną, zarzucając mu naruszenie:

1/ prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 24 ust. 1,2 i 5 pkt. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne w zw. z art. 23 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 5 ustawy o ochronie danych osobowych, oraz w zw. z art. 46 k.r. i o. i w zw. z art. 5 k.c. i w zw. z art. 510 § 1 k.p.c. oraz w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że po stronie skarżącej, będącej współwłaścicielką nieruchomości o danych której wnosiła skarżąca brak jest interesu prawnego w uzyskaniu informacji z ewidencji gruntów i budynków o posiadanych przez byłego małżonka skarżącej nieruchomości w Łodzi będącej ich współwłasnością majątkową małżeńską, i na przyjęciu, że przeprowadzany przez skarżącą sądowy podział małżeńskiego majątku wspólnego nie stanowi interesu prawnego w uzyskaniu informacji z ewidencji gruntów i budynków o posiadanych przez byłego małżonka skarżącej nieruchomości w Łodzi tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;

2/ przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 wskazanej ustawy w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez to, że sąd pierwszej instancji nie dostrzegł różnicy pomiędzy powołanymi przez organy przepisami a istotą wniosku skarżącej, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 151 cytowanej ustawy, tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.;

3/ przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. art. 6-12 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez to, że sąd pierwszej instancji w procesie wyrokowania nie uwzględnił zasad zakodowanych w przywołanych powyżej przepisach, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 151 cytowanej ustawy, tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Wniosła o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Przedstawiła treść zagadnień prawnych wymagających wypowiedzi sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), cytowaną dalej jako p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty w niej zawarte zasługują na uwzględnienie. W skardze podniesione zostały zarzuty dotyczące naruszenia zarówno prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Istota sporu dotyczy jednak naruszenia przepisów prawa materialnego, albowiem sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w przedmiotowej sprawie skarżąca spełnia przesłanki pozwalające na uzyskanie od organu prowadzącego ewidencję gruntów i budynków w oparciu o art. 24 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne żądanej informacji dotyczącej nr ewidencyjnego i nr księgi wieczystej nieruchomości o charakterze rolnym położonej w Łodzi, której współwłaścicielem jest były mąż. Wniosek o udzielenie informacji złożony został w związku ze złożonym przez skarżącą w sądzie powszechnym wnioskiem o podział majątku wspólnego małżeńskiego i zarządzeniem sądu o podanie nr księgi wieczystej nieruchomości objętej wnioskiem.

Organy wydając postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia wskazały, że skarżąca nie wykazała interesu prawnego, albowiem nie wskazała żadnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego z którego wynikałby ten obowiązek, a takim przepisem nie jest również art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nadto odwołano się do orzecznictwa i sformułowanego poglądu, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi i ustalenie majątku dłużnika nie stanowi o interesie prawnym wierzyciela, a tym samym nie dopuszczalne jest uzyskanie informacji o nieruchomościach dłużnika w trybie art. 24 ust ust.5 pkt.3 ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne. Sąd I instancji dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia podzielił stanowisko prawne organów.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska prawnego organów i Sądu I instancji. Równocześnie należy wyraźnie podkreślić, że skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje dotychczasowe stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażane w wielu wyrokach, zgodnie z którym nie jest rolą organów ewidencyjnych działających w trybie przepisów art.24 ust.3 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne ustalanie i poszukiwanie nieruchomości należących do dłużników w związku z wszczętym przez wierzyciela postępowaniem egzekucyjnym. Interesu prawnego w rozumieniu art.24 ust. 5 pkt 3 ustawy nie tworzy bowiem toczące się postępowanie egzekucyjne wobec osoby wskazanej we wniosku o udzielenie informacji, taki wierzyciel posiada jedynie interes faktyczny. Ponadto wskazać należy, że właściwym trybem dla poszukiwania majątku nieruchomego dłużnika jest tryb należący do sfery postępowania cywilnego, nie zaś administracyjnego. Właściwe w tej materii będą więc przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące procedury egzekucyjnej tj. art. 785-920 k.p.c. (por. np.wyrok NSA z 22 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 560/06, wyrok NSA z 2 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 1181/09, wyrok NSA z dnia 23 września 2010r. I OSK 1553/09, wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2011r. sygn..akt I OSK 332/10, wyrok NSA z dnia 8 września 2015r. sygn..akt I OSK 2889/13). Tym samym wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie stanowi interesu prawnego o jakim mowa w art. 24 ust.3 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, nie stanowi zatem podstawy do udzielenia wierzycielowi przez organy ewidencyjne informacji dotyczących nieruchomości dłużnika.

Jednak w rozpoznawanej sprawie mamy inny stan faktyczny, albowiem wniosek o udzielenie informacji nie został złożony w związku z wszczętym postępowaniem egzekucyjnym, lecz w związku z postępowaniem o podział majątku wspólnego pomiędzy byłymi małżonkami. Okoliczność ta powoduje potrzebę zwrócenia uwagi na dwie istotne kwestie. Pierwsza kwestia to konieczność dostrzeżenia, że w przypadkach w których wniosek o udzielenie informacji na podst.art.24 ust.5 pkt 3 ustawy został złożony w związku z wszczętym postępowaniem egzekucyjnym, wniosek ten w rzeczywistości służy poszukiwaniu majątku dłużnika z którego może być przeprowadzona egzekucja. Ustalenie zaś majątku dłużnika jest czynnością z zakresu prawa cywilnego, która może być dochodzona jedynie w trybie postępowania cywilnego, nie zaś w postępowaniu administracyjnym na podstawie przepisów art. 24 ustawy. Poszukiwaniu majątku dłużnika służy bowiem specjalna instytucja prawna jaką jest "wyjawienie majątku", która jest instytucją postępowania egzekucyjnego uregulowaną w przepisach art. 913 do art. 920² Kodeksu postępowania cywilnego. Wyjawienie majątku to pomocniczy sposób egzekucji polegający na tym, że dłużnik na polecenie sądu składa wykaz wszystkich części składowych swego majątku, a prawdziwość i zupełność tego wykazu stwierdza przyrzeczeniem (obie te czynności nierozdzielnie składają się na wyjawienie majątku). Celem postępowania w przedmiocie wyjawienia majątku jest uzyskanie przez wierzyciela informacji o majątku dłużnika dla zapewnienia skuteczności egzekucji. Instytucja ta nie ma zaś zastosowania do postępowania o podział majątku wspólnego pomiędzy byłymi małżonkami. Druga istotna kwestia, na którą należy zwrócić uwagę dotyczy pojęcia interesu prawnego (jako kategorii materialnoprawnej) w rozumieniu art. 24 ust. 5 pkt 3 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Mianowicie uzyskanie danych, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 i 2 przez inne podmioty niż wymienione w art. 24 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawodawca uzależnia od istnienia interesu prawnego, ten interes prawny musi być związany z gruntami, budynkami lub lokalami będącymi przedmiotem ewidencji gruntów i budynków. Można zatem stwierdzić, że brzmienie tego przepisu nakazuje ograniczenie prawa dostępu do danych, do tych osób, których prawa i roszczenia mają charakter prawnorzeczowy i jako takie wiążą się z nieruchomością, a takiego charakteru nie mają natomiast roszczenia dochodzone przez wierzycieli w postępowaniu egzekucyjnym. Stąd też zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wypracowanego w orzecznictwie stanowiska, iż prowadzenie przez wierzyciela postępowania egzekucyjnego nie stanowi o posiadaniu przez niego interesu prawnego uzasadniającego uzyskanie informacji o nieruchomościach dłużnika od organu ewidencyjnego w trybie art.24 ustawy, nie można automatycznie przenosić na inne postępowania, które mają odmienny charakter. Takim postępowaniem jest postępowanie o podział majątku wspólnego byłych małżonków. Należy bowiem zwrócić uwagę na istotę ustroju majątkowego jakim jest ustrój wspólności majątkowej ustawowej. Mianowicie zgodnie z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Podkreślić należy, co jednoznacznie wynika z powyższego przepisu, że kryterium zaliczenia konkretnego prawa do majątku wspólnego jest nabycie tego prawa choćby przez jednego z małżonków w czasie trwania ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej. Wejście do majątku wspólnego następuje z mocy prawa i nie zależy od woli, a nawet świadomości, małżonka nabywającego określony składnik majątkowy. Oczywiście o tym, czy dany przedmiot majątkowy nabyty w czasie trwania małżeństwa, w tym przedmiot majątkowy nabyty przez jednego z małżonków wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków będzie decydował sąd powszechny w postępowaniu o podział majątku wspólnego byłych małżonków. Aby jednak sąd powszechny mógł zająć stanowisko w tej kwestii niezbędne jest podanie we wniosku o podział majątku wspólnego składników majątku wspólnego w tym również składnika nabytego przez jednego z małżonków, a który wchodzi w skład majątku wspólnego. Mając na uwadze rozwiązania prawne dotyczące konstrukcji majątku wspólnego małżonków ( wspólności ustawowej), a także fakt, iż to w postępowaniu o podział majątku wspólnego sąd rozstrzyga, czy dany składnik majątkowy nabyty przez jednego z małżonków w czasie trwania małżeństwa wchodzi w skład majątku wspólnego, a orzeczenie o tym składniku jest możliwe wówczas, gdy wnioskodawca przedstawi wymagane informacje dotyczące tego składnika, uzasadnia to przyjęcie stanowiska, iż były małżonek może zwrócić się do organów ewidencyjnych w trybie art.24 ust.5 pkt 3 ustawy o udzielenie informacji dotyczących nieruchomości nabytych przez drugiego małżonka w czasie trwania małżeństwa. Należy bowiem zwrócić uwagę, że w takim przypadku przedmiotem wniosku złożonego w trybie art.24 ustawy jest dążenie do ustalenia majątku własnego, a konkretnie praw rzeczowych do nieruchomości. Oczywiście wydane w takich okolicznościach zaświadczenie jest aktem wiedzy, a nie woli organu i nie ma charakteru prawotwórczego, nie rozstrzyga żadnej sprawy, nie tworzy nowej sytuacji prawnej ani nie kształtuje bezpośrednio stosunku prawnego. Zaświadczeniem organ potwierdza jedynie istnienie określonego stanu na podstawie posiadanych danych, natomiast to sąd powszechny prowadzący postępowanie o podział majątku wspólnego dokona prawnej oceny tego stanu. Nadto należy jeszcze zwrócić uwagę, że interes prawny skarżącej ma charakter bezpośredni, konkretny, realny i znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie prawa materialnego. Interes prawny skarżącej miał również charakter aktualny, a nie był uzasadniany zdarzeniami, czy okolicznościami przewidywanymi, które wystąpią dopiero w przyszłości, skarżąca złożyła wniosek o udzielenie żądanej informacji w związku z zarządzeniem sądu, który wzywał ją o podanie danych nieruchomości, które zostały objęte wnioskiem o podział majątku wspólnego byłych współmałżonków.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna w zakresie zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego tj. przepisów ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne w związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest zasadna, albowiem dokonana przez organy i zaakceptowana przez Sąd I instancji wykładania przepisów nie jest prawidłowa.

Natomiast nieuzasadnione jest powoływanie się w skardze kasacyjnej na naruszenia przepisów ustawy o ochronie danych osobowych, bowiem w przedmiotowej sprawie przepisy te nie miały zastosowania z uwagi na wyczerpujące uregulowania zawarte w ustawie Prawo geodezyjne i kartograficzne. Zgodnie z treścią art. 5 ustawy o ochronie danych osobowych, jeżeli przepisy odrębnych ustaw, które odnoszą się do przetwarzania danych przewidują dalej idącą ich ochronę, niż wynika to z niniejszej ustawy, stosuje się przepisy tych ustaw. Przepisy ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne taką właśnie ochronę przewidują.

Odnosząc się do sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania należy stwierdzić, że są one niezasadne. Niezasadny jest zarzut dotyczący naruszenia art.134 § 1 w zw. z art.141 §4 i art.151 p.p.s.a. Poprzez ten zarzut skarżąca w rzeczywistości kwestionuje stanowisko przyjęte przez Sąd I instancji dotyczące zastosowania przepisów prawa materialnego. Również zarzut dotyczący naruszenia przepisów art.6 – art.12 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art.2 Konstytucji RP, a polegający na nie uwzględnieniu przez Sąd I instancji w procesie wyrokowania powyższych zasad jest niezasadny. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że sąd administracyjny nie stosuje przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, tym samym nie mógł ich naruszyć, ponadto wskazane przepisy regulują ogólne zasady dotyczące postępowania administracyjnego, postępowania o charakterze jurysdykcyjnym, podczas gdy przedmiotem skargi było postanowienie wydane w trybie uproszczonego postępowania w sprawie wydawania zaświadczeń.

Mając powyższe na uwadze, tj. zasadność skargi kasacyjnej dotyczącej zarzutów naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną i uchylił zaskarżony wyrok, a także uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę uchylając zaskarżone postanowienie. Zgodnie bowiem z art.188 p.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Rozpoznając ponownie zażalenie, organ II instancji uwzględni przedstawione stanowisko.

Dlatego też na podstawie art.188 p.p.s.a. w związku z art.145 §1 pkt 1 lit a p.p.s.a. tj. naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.