Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2997/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędzia WSA Łukasz Trochym po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] października 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] września 2021 r. nr [...] odmawiającą przyznania T. C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad M. M..

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

T. C. wnioskiem z 20 sierpnia 2021 r. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad M. M..

Wójt Gminy [...] decyzją z [...] września 2021 r. odmówił T. C. przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego podnosząc, że niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki nie powstała w wieku, który został określony w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), tj. nie nastąpiło to przed ukończeniem 18–go roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25-go roku życia.

T. C. wniósł odwołanie od powyższej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa.

Organ odwoławczy przytoczył przepisy ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b i zaznaczył, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, że wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad M. M. (ur. [...] czerwca 1949 r.) zwrócił się jego siostrzeniec T. C., który na dzień złożenia wniosku wszczynającego postępowanie w sprawie, był osobą nieaktywną zawodowo, rezygnującą i niepodejmującą zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad wujem. Nie posiadał on prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej, socjalnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, zasiłku stałego i nauczycielskiego, świadczenia kompensacyjnego. Będąc rolnikiem złożył oświadczenie z [...] sierpnia 2021 r. o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od [...] sierpnia 2021 r. M. M. jest samotnym kawalerem. Na podstawie orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z [...] listopada 2017 r. nr [...] stwierdzona u niego została trwała niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia [...] października 2017 r.

SKO w [...] przytoczyło wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443), którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Organ odwoławczy powołując stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne zaznaczył, że w przedmiotowej należy uwzględnić fakt, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment ww. przepisu, czego nie uwzględnił organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję. Rozstrzyganie o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego winno nastąpić zatem z pominięciem tej części art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która utraciła moc obowiązującą. Skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy jest stwierdzenie, że opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być przez ustawodawcę traktowani jako podmioty należące do tej samej klasy. Nie mogą być zatem - co do zasady - traktowani w sposób odmienny. W stanie prawnym sprzed wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego ich sytuacja prawna była zróżnicowana. Zróżnicowanie było powiązane z określeniem momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jako istotnego kryterium regulacji prawnej prowadząc do arbitralnego zróżnicowania w obrębie tej samej grupy podmiotów podobnych. Rozpoznając natomiast wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ww. ustawy, jednakże z wyłączeniem tej części przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Kolegium podkreśliło, że skoro ww. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych utracił moc prawną w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, to data potwierdzonej orzeczeniem niepełnosprawności i tym samym znacznego stopnia niepełnosprawności u M. M., w wieku ukończonych przez niego 68 lat, nie mogła stanowić przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego T. C., jako osobie sprawującej nad nim opiekę, oczywiście przy jednoczesnym spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych.

W ocenie SKO w [...] w rozpoznawanej sprawie zaistniała jednak inna przeszkoda w przyznaniu T. C. świadczenia pielęgnacyjnego, której organ I instancji nie ocenił w zaskarżonej decyzji, a której nie można pominąć w postępowaniu odwoławczym. Istotne w sprawie jest bowiem, że osoba wymagająca opieki jest wujem T. C., czyli krewnym, z którym pozostaje on w trzecim stopniu pokrewieństwa w linii bocznej.

Organ zaznaczył, że z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje "innym osobom", na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 - dalej "k.r.o") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei art. 17 ust. 1a ustawy stanowi, że osobom o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki świadczenie przysługuje, gdy spełnione są łącznie warunki określone w pkt 1-3.

W pierwszej kolejności rozważenia zatem wymaga, czy odwołujący może być w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych kwalifikowany jako "inna osoba", na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec M. M..

Kolegium podkreśliło, że w świetle art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. O kolejności ponoszenia tego obowiązku stanowi art. 129 § 1 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem skierowane do kogokolwiek z rodziny - w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej w tym przepisie kategorii osób. Oznacza to, że krewnych osoby takich jak wuj, ciotka, stryj, stryjenka nie obciąża obowiązek alimentacyjny. Krewni, ci w stosunku do danej osoby pozostają, bowiem w trzecim stopniu pokrewieństwa w linii bocznej. Pokrewieństwo tego stopnia nie wyklucza oczywiście możliwości dobrowolnej pomocy ze strony tych osób. Nadto, istotne dla rozpoznawanej sprawy jest to, że art. 128 k.r.o. wprost wskazuje na osoby zobowiązane do alimentacji, przez co pozwala organowi administracji na dokonanie własnej oceny, na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, okoliczności bycia osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym według reguł zapisanych tym przepisem i w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ odwoławczy zaznaczył, że warunkiem przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym ww. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest przede wszystkim okoliczność, że ciąży na nich obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Na poparcie stanowiska Kolegium przytoczyło uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 9 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 5/13, gdzie stwierdzono, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem SKO w [...] przedstawiony pogląd jest nadal aktualny i adekwatny do okoliczności rozpoznawanej sprawy. T. C. nie należy do kręgu osób obciążonych wobec swojego wuja obowiązkiem alimentacyjnym, o którym stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z uwzględnieniem art. 128 k.r.o. Nawet trudna i szczególna sytuacja osoby wymagającej opieki, jaka ma miejsce w przedmiotowej sprawie, nie daje podstawy uznania odwołującego za osobę, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie opieki na rzecz osoby niepełnosprawnej, której udziela odwołujący swojemu wujowi, kierując się moralnym obowiązkiem, nie jest zależne od przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W świetle powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nie znalazło podstawy do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji organu I instancji.

T. C. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że jest ona wadliwa. Skarżący podkreślił, że opiekuje się wujem od ponad 9 lat i nie ma nikogo innego, kto mógłby podjąć się opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zdaniem Sądu skarga nie jest zasadna.

Sąd w pełni aprobuje stanowisko organu II instancji zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie stosowania przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia. Znajduje ono bowiem oparcie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela je i przyjmuje jako własne.

Istota sporu sprowadza się do kwestii czy Skarżący może skutecznie ubiegać się o przyznanie wnioskowanego świadczenia z uwagi na pokrewieństwo łączące go z M. M..

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Nie jest sporne w sprawie, że M. M. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a więc osobą w związku z opieką nad którą może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne. Z zacytowanego powyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika jednak, że świadczenie takie może przysługiwać osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej. Skarżący jest siostrzeńcem M. M. co zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym oznacza, że nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec jego wujka.

Wątpliwości, które pojawiły się w orzecznictwie administracyjnym, dotyczące ewentualnej możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13, stwierdzając, że osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

W wyniku nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych przepis, który obecnie normuje warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej, zamieszczony jest w art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy. Nie ma to jednak żadnego znaczenia dla uznania aktualności poglądu zawartego we wskazanej wyżej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W świetle powyższego, świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) oddalił skargę jako bezzasadną.

Stosownie do treści art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.