Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1110/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędzia WSA Magdalena Durzyńska po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K.P.B.i A. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...]; 2. zasadza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz K.P.-B. i A.B. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] marca 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] , po rozpatrzeniu zażalenia K. P.i A. B., utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 2017 r. nr [...] o zawieszeniu z urzędu postępowania w sprawie o podział nieruchomości położonej w [...] przy zbiegu ul. [...] i ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...]z obrębu [...], wszczętego na wniosek ujawnionych w księdze wieczystej właścicieli tej nieruchomości, do czasu rozstrzygnięcia przez sąd powszechny sprawy nabycia własności nieruchomości przez Skarb Państwa na skutek zasiedzenia.

Postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydane zostało przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawną sprawy.

Położona w [...] u zbiegu ulic [...] i [...] nieruchomość, uregulowana w księdze wieczystej nr [...], oznaczona geodezyjnie jako działka nr [...], stanowi własność małżonków A. B. i K. P., którzy nabyli ją aktem notarialnym z [...] maja 2017 r. rep. A nr [...] od R. C., który z kolei nabył ją w 2016 r. od H. L.. Przedwojennym właścicielem terenu obejmującego przedmiotową nieruchomość był M. P., po którym w drodze kolejnych sukcesji dziedziczył H. L., który został ujawniony jako jej właściciel przy zakładaniu ww. księgi wieczystej, co miało miejsce w 2015 r.

Pismem z 16 maja 2017 r. A. B. i K. P.wystąpili do Prezydenta Miasta [...] o wydanie opinii w przedmiocie zaproponowanego przez nich projektu podziału działki nr [...], a w dalszej kolejności decyzji zatwierdzającej ów podział.

Równolegle od 2016 r. przed Sądem Rejonowym w [...] prowadzone jest, zainicjowane wnioskiem Skarbu Państwa – reprezentowanego przez Starostę [...], postępowanie o stwierdzenie nabycie przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia na podstawie art. 34 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U Nr 13, poz. 87 ze zm.). W postępowaniu tym postanowieniem z [...] czerwca 2017 r. [...] Sąd udzielił zabezpieczenia roszczeń poprzez dokonanie w dziale III księgi wieczystej wpisu ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu. Samo natomiast postępowanie w sprawie zasiedzenia nieruchomości przez Skarb Państwa, postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r. Sąd Rejonowy w [...] zawiesił do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy prowadzonej przed Sądem Rejonowym dla [...] w przedmiocie zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po M. P.W tym ostatnim postępowaniu również wydane zostało postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia roszczeń poprzez wpisanie w dziale III księgi wieczystej nr [...] ostrzeżenia o tym postępowaniu (postanowienie z [...] kwietnia 2017 r. [...])

Mając na względzie powyższe ustalenia Prezydent Miasta [...], działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., postanowienie z [...] lipca 2017 r., utrzymanym w mocy postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] marca 2018 r., zwiesił z urzędu postępowanie podziałowe, oceniając że rozpatrzenie tej sprawy zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia przez sąd powszechny zagadnienia wstępnego jakim jest kwestia staniu prawnego nieruchomości, a więc nabycia jej własności przez Skarb Państwa oraz podważenia wcześniejszych czynności przenoszących własność.

Zdaniem organów ustalenie, że nieruchomość nabył Skarb Państwa oraz rozstrzygnięcie o zmianie postanowienia spadkowego po M.P., stanowią w sprawie o podział nieruchomości zagadnienie wstępne, gdyż mogą zmienić stan prawny tej nieruchomości. Dokonanie zaś jej podziału przed zakończeniem przywołanych postępowań (do przeprowadzenia których właściwy jest sąd powszechny) może spowodować szkodę na rzecz Skarbu Państwa, gdyż podzielona nieruchomość może być przedmiotem obrotu prawnego.

Na postanowienie to K.P.i A. B. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając mu naruszenie:

1) przepisów postępowania, tj.:

a) art. 7. art. 77 § 1. art. 78 i art. 80 w zw. z art. 15 i art. 136 k.p.a. polegające na odmowie uwzględnienia (całkowitym zlekceważeniu) informacji wynikających z treści - prowadzonej dla ww. nieruchomości księgi wieczystej nr [...] (wnosząc jednocześnie o dopuszczenia dowodu z odpisu zupełnego tej księgi załączonego do skargi), a dotyczących chwili ujawnienia w księdze wzmianki o wnioskach o wpisanie ostrzeżenia o toczących się postępowaniach sądowych oraz dacie nabycia przez skarżących prawa własności nieruchomości, w konsekwencji czego organy wadliwie nie uwzględniły, że nabyli oni prawo własności przed pojawieniem się tych wzmianek, a więc w warunkach objętych rękojmią publicznej wiary ksiąg wieczystych, prowadzących do zastosowania art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2017 r., poz. 1007) dalej: "u.k.w.h";

b) art. 107 § 3, art. 7, art. 8 i art. 11 w zw. z art. 140 k.p.a. przez rażąco lakoniczne uzasadnienie prawne zaskarżonego postanowienia, które w ogóle nie odnosi się

nawet jednym zdaniem do zarzutu nieuwzględnienia, że skarżący nabyli prawo własności nieruchomości przed pojawieniem się w księdze wieczystej wzmianek o ostrzeżeniach oraz, że nie brali udziału w postępowaniach, w których Sądy orzekły o udzieleniu zabezpieczenia przez wpisanie ostrzeżenia, a także nie odniesienia się do zarzutu niedoniesienia się w jakikolwiek sposób do orzecznictwa oraz poglądów doktryny powołanych w zażaleniu. Skutkiem zaś tego naruszenia, strona została w praktyce pozbawiona prawa do instancji odwoławczej w postępowaniu administracyjnym;

2) przepisów prawa materialnego, tj. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, polegające na:

a) ich niezastosowaniu przejawiającym się w uznaniu, że wskazane w treści zaskarżonych postanowień postępowania sądowe (tj. w przedmiocie zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po M. P. i stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i niemieckich) mogą zmienić stan prawny przedmiotowej nieruchomości oraz, że między przedmiotową sprawą administracyjną a tymi postępowaniami sądowymi istnieje bezpośredni związek. Podczas gdy, zastosowanie ww. przepisów (konieczne przy uwzględnieniu wynikających z treści księgi wieczystej informacji o datach wzmianek dotyczących ostrzeżeń i dacie nabycia nieruchomości przez skarżących) wyklucza możliwość zmiany stanu prawnego i bezpośredni związek między sprawami sądowymi, a przedmiotową sprawą;

b) wadliwym uznaniu, że dokonany w tym postanowieniu podział nieruchomości może spowodować szkodę po stronie Skarbu Państwa, z uwagi na możliwy dalszy obrót prawny nieruchomością, podczas gdy możliwość obrotu nieruchomością istnieje cały czas i jest całkowicie niezależna od bytu i etapu postępowania w przedmiocie jej podziału;

c) przejęciu przez organy administracji kompetencji sądów powszechnych, które jako jedyne są władne w kwestiach określenia sposobu zabezpieczania zgłoszonych do ich rozpoznania roszczeń; to więc do sądów powszechnych, nie zaś do organów administracji, należy udzielanie zabezpieczenia także przez ustanowienie zakazu podziału nieruchomości, a takiego zabezpieczenia sądy nie udzieliły.

Skarżący wnioskowali jednocześnie o dopuszczenie dowodu z załączonych do skargi poświadczonych kopi: pisma z dnia 21 września 2015 r., z adnotacją Urzędu Miasta w [...] oraz obwieszczenia Sądu Rejowego w [...], na okoliczność, że Skarb Państwa - Starosta [...], który zainicjował oba ww. postępowania sądowe, przynajmniej od końca września 2015 r. wiedział, że dla przedmiotowej nieruchomości jej ówczesny właściciel H. L. zamierza założyć księgę wieczystą (do czego następnie doszło).

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w obszernych motywach skargi, wnieśli oni o uchylenie zaskarżonego postanowienia jak też poprzedzającego go postanowienia Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 2017 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z 26 czerwca 2018 r. skarżący zawnioskowali o dopuszczenie dowodu z odpisu postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z [...] grudnia 2017 r. [...] uchylającego zabezpieczenie orzeczone postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] kwietnia 2017 r., tj. ostrzeżenie o toczącym się postępowaniu prowadzonym przed Sądem Rejonowym dla [...] w przedmiocie zmiany postanowienia spadkowego po M. P..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił wnioski dowodowe zawarte w skardze oraz uzupełniającym ją piśmie procesowym i zważył, co następuje:

skarga jest zasadna.

Zawieszone kwestionowanym postanowieniem postępowanie administracyjne miało za przedmiot podział nieruchomości dokonywany na wniosek strony, regulowany przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r., poz. 121), dalej: "u.g.n. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie sposobu i trybu dokonywania podziałów nieruchomości (Dz.U. Nr 268, poz. 2663). Podstawę prawną postanowienia o zawieszeniu postępowania w ww. sprawie stanowił natomiast art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnieniem tym miała być zaś kwestia ustalenia w ramach prowadzonego przed sądem powszechnym odrębnego postępowania, że własność nieruchomości mającej ulec geodezyjnemu podziałowi (uzyskanej przez skarżących w następstwie umowy zawartej [...] maja 2017 r. z ujawnionym wówczas w księdze wieczystej jej właścicielem – R. C.) nabył z dniem [...] stycznia 1956 r. Skarb Państwa w drodze zasiedzenia, na podstawie art. 34 ust. 1 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich.

W tym stanie rzeczy w pierwszym rzędzie zauważyć wypada, że "zagadnienie wstępne", o jakim mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zwane także zagadnieniem prejudycjalnym" stanowi materialnoprawną przeszkodę powstającą lub ujawniającą się w toku postępowania jurysdykcyjnego, której usunięcie warunkuje rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej, tj. zależy od niej zarówno treść przyszłego rozstrzygnięcia administracyjnego, jak i w ogóle możliwość kontynuowania postępowania jurysdykcyjnego. Musi zatem istnieć wyraźny i bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a tym zagadnieniem. W przypadku braku takiego związku, zawieszenie postępowania na tej podstawie nie jest dopuszczalne (por. wyroki NSA z dnia 27.04.2010 r. sygn. akt II OSK 628/09, Lex nr 597734; z dnia 29.04.2011 r. sygn. akt II OSK 760/10, Lex nr 1081888; z dnia 24.11.2011 r. sygn. akt II OSK 1655/10 Lex nr 1151976). Innymi słowy o wystąpieniu w konkretnej sprawie zagadnienia wstępnego, będzie można mówić jedynie wówczas gdy wyłoni się w nim zagadnienie prawne, bez rozstrzygnięcia którego (do czego właściwy jest sąd lub inny organ) wykluczona jest możliwość merytorycznego zakończenie postępowania administracyjnego - zarówno w sposób pozytywny jak i negatywny dla strony.

Tego rodzaju zależność pomiędzy wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie o zatwierdzenie podziału nieruchomości położonej w[...] , oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...] ( zainicjowanej wnioskiem K.P.i A.B., których tytuł prawnorzeczowy ujawniony jest wpisem jawnym w księdze wieczystej nr [...]), a oczekiwanym rozstrzygnięciem sprawy o nabycia własności tej nieruchomości przez Skarb Państwa w następstwie jej zasiedzenia (zainicjowanej przed Sądem Rejonowym w [...]), nie zachodzi. Przede wszystkim bowiem skutkiem uruchomienia tego ostatniego postępowania, jak też wpisania o nim ostrzeżenia w dziale III ww. księgi wieczystej (co miało miejsce [...] lipca 2017 r.), nie jest pozbawienie skarżących przynależnych im do nieruchomości praw podmiotowych, w tym także prawa do rozporządzania nią – na co skądinąd wprost wskazał Sąd Rejonowy w [...] w uzasadnieniu postanowienia z [...] czerwca 2017 r. [...] o udzieleniu zabezpieczenia roszczeń. Sama wszak okoliczność, iż przed sądem powszechnym toczy się postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia prawa własności nieruchomości nie wywołuje skutku w postaci wyłączenia wynikającego art. 3 ust. 1 u.k.w.h. domniemania zgodności prawa ujawnionego wpisem jawnym z rzeczywistym stanem prawnym. Zatem fakt jego uruchomienia nie może także podważyć interesu prawnego skarżących (wywodzonego z przepisów regulujących treść i zakres ochrony prawa własności) legitymującego ich do skutecznego zainicjowania, po myśli art. 97 ust. 1 u.g.n., postępowania w sprawie o podział nieruchomości. Po wtóre - na co trafnie zwrócono uwagę w skardze - nawet uzyskanie przez Skarb Państwa stwierdzenia nabycia własności przedmiotowej nieruchomości w drodze zasiedzenia, nie będzie prowadziło automatycznie do ujawnienia Skarbu Państwa jako jej właściciela w treści księgi wieczystej. Konieczne będzie bowiem wówczas uruchomienie kolejnego postępowania sądowego w trybie art. 10 u.k.w.h., gdzie z kolei zaktualizuje się zagadnienie prawnej ochrony obecnie ujawnionych właścicieli, wynikające z działania rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 5 u.k.w.h.), która - co istotne - w dacie zawierania przez nich umowy nabycia tej nieruchomości ([...] maja 2017 r.), zważywszy na datę złożenia wniosku o wpisanie ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu sądowym ([...] lipca 2017 r.) nie była wyłączona (por. art. 8 powołanej ustawy). Wynik zatem postępowania prowadzonego obecnie przed Sądem Rejonowym w [...] – wbrew temu co sugerują organy - nie będzie prowadził do zmiany stanu prawnego ww. nieruchomości. Nie istnieje zatem nie tylko bezpośredni, ale nawet pośredni związek pomiędzy postępowaniem w przedmiocie podziału ww. nieruchomości, a postępowanie o nabycie jej własności przez Skarb Państwa. Także bez znaczenia prawnego w sprawie o podział nieruchomości oznaczonej jako działka ew. nr [...] pozostaje kwestia ewentualnej zmiany postępowania spadkowego po przedwojennym właścicielu nieruchomości, której część stanowi owa działka -na co również powoływały się organy w swoich rozważaniach. Tym bardziej, że umieszczone pierwotnie ostrzeżenie o tym postępowaniu w księdze wieczystej nr [...] zostało uchylone postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] z [...] grudnia 2017 r. sygn. akt [...].

Powoływanie się z kolei na potencjalną szkodę Skarbu Państwa, jaką wywołać może zbycie nieruchomości po jej podziale – jak czyni to Kolegium - jest w okolicznościach faktycznych sprawy o tyle chybione, że podział ów nie wywołuje co do zasady zmian podmiotowych w przedmiocie prawa własności (z wyjątkiem wynikającym z art. 98 ust. 1 u.g.n.). Uszło bowiem uwadze Kolegium, że w sprawie zainicjowanej przez skarżących nie mamy do czynienia z podziałem prawnym, lecz typowym podziałem administracyjnym (geodezyjnym), którego celem jest wyłącznie fizyczne i ewidencyjne dokonanie podziału działki gruntu odrębnie oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków na większą ilość działek. Nie istnieje zatem jakakolwiek prawna relacja między wydaną w tym postępowaniu na podstawie art. 96 ust. 1 u.g.n. ostateczną decyzją administracyjną zatwierdzającą podział nieruchomości, a możliwością jej zbycia przez dotychczasowego właściciela.

Rację mają zatem skarżący, że podjęte w tych uwarunkowaniach faktyczno-prawnych postanowienie o zawieszeniu postępowania, zapadło w sytuacji gdy nie istnieje przeszkoda prawna, w postaci zagadnienia prejudycjalnego, którego rozstrzygnięcie należy do kompetencji sądu powszechnego, uniemożliwiająca zakończenie postępowania zainicjowanego ich wnioskiem 16 maja 2017 r. Tym samym nie było podstaw do jego zawieszenia, co oznacza, że zaskarżone postanowienie i utrzymane przez nie w mocy postanowienie Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 2017 r. zostały wydane z naruszeniem art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 5 u.k.w.h. Naruszenie to zaś niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do nieuprawnionego jej okolicznościami faktycznymi wstrzymania procesu rozpoznawania podania stron, a przez to także naruszenia ustanowionej w art. 12 k.pa. zasady szybkości postępowania. To z kolei prowadzić musiało także do podważenia zaufanie uczestników tego postępowania do władzy publicznej, a przez to naruszenia jednej z fundamentalnych zasad procedury administracyjnej określonej w art. 8 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. art. 202 § 2 i art. 205 § 2 tej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 ze zm.). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 ww. ustawy.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z oceny prawnej wyrażonej w niniejszym wyroku i sprowadzają się do obowiązku dalszego procedowanie sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżących, tj. wyrażenia w formie postanowienia opinii o zgodności proponowanego przez nich podziału z ustaleniami miejscowego planem zagospodarowania przestrzennego (art. 93 ust. 4 i 5 u.g.n.), a w dalszej kolejności, przy uwzględnieniu treści tej opinii, podjęcia merytorycznej decyzji w przedmiocie owego podziału.