Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2054/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4 w zw. z art. 153, art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 136 i art. 11
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 24 ust. 7
journal: Dz.U. 2007 nr 75 poz 493
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie: Sędzia NSA Robert Sawuła (spr.) Sędzia del. WSA Dorota Chobian po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 26/16 w sprawie ze skargi A. G. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 maja 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 26/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Warszawie - po rozpoznaniu skargi A.G. - uchylił postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (GDOŚ) z dnia [...] października 2015 r. nr [...] i utrzymane nim w mocy postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (RDOŚ) w Krakowie z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.

A.G. na podstawie ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz.U. Nr 75, poz. 493 ze zm., Uzsś) pismem z dnia 11 kwietnia 2011 r. zgłosiła szkodę w środowisku spowodowaną przez właścicieli nieruchomości o nr [...] i [...] w m. [...] przez nielegalne odprowadzanie ścieków bytowych do wód gruntowych, co skutkowało zanieczyszczeniem wód ujmowanych w lokalnych studniach. W toku postępowania C. i S. S. w piśmie z dnia 13 maja 2011 r. przyznali, że na posesji nr [...] w m. [...] , prowadzona jest działalność gospodarcza, w okresie zimowym z powodu awarii miał miejsce wyciek nieczystości płynnych. L. i B. G. właściciele posesji nr [...] w piśmie z dnia 16 maja 2011 r. przyznali, że w okresie zimowym 2011 r. z powodu awarii część ścieków odprowadzana była w obrębie działki. Wójt Gminy Trzcianka w piśmie z dnia 18 października 2010 r. wskazał, że komisja po przeprowadzeniu kontroli urządzeń sanitarno-kanalizacyjnych stwierdziła nieprawidłowości na ww. posesjach, ustalając, że ścieki z posesji nr [...] odprowadzano rurą do lasu. W dniu 7 czerwca 2011 r. RDOŚ w Krakowie przeprowadził oględziny w m. [...] i [...], którą objęto zbiornik na nieczystości płynne na posesji nr [...] - działce nr [...] - stanowiącej własność C. i S. S., jar przebiegający od posesji nr [...] - działki nr [...] - stanowiącej własność L. i B. G., do posesji A.G. obok posesji C. K. oraz teren lokalizacji studni i zbiornika na nieczystości płynne na posesji A.G.. W trakcie wizji nie stwierdzono odprowadzania ścieków do rowu, ani śladów po ich wcześniejszym odprowadzaniu. Na początku jaru stwierdzono wylot rury o śr. 10 cm, która według A.G. służyła do odprowadzania ścieków z posesji nr [...] i [...] do rozlewiska znajdującego się na początku jaru. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bochni w piśmie z dnia 29 września 2011 r. wskazał, iż w dniu 15 lipca 2010 r. po powodzi wykonano badanie próbki wody ze studni znajdującej się na posesji wnioskodawczym, które wykazało, że jakość wody odpowiada wymogom rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. (Dz. U. nr 61, poz. 417, ze zm.). A.G. w dniu 28 października 2011 r. przedstawiła raport badań nr [...] 0/Z wody pobranej z instalacji wodociągowej budynku na posesji nr [...] w m. [...], wskazujący na zanieczyszczenie wody Enterokokami, co jest niezgodne z wymogami ww. rozporządzenia.

Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2011 r. RDOŚ w Krakowie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wystąpienia szkody w środowisku w powierzchni ziemi i w wodach podziemnych, w wyniku nieprawidłowego odprowadzania ścieków z posesji nr [...] i [...] w miejscowości [...] .

W zażaleniu A.G. zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 2 ust. 1 pkt 1 Uzsś poprzez bezpodstawne uznanie, że nie wystąpiła szkoda w środowisku spowodowana przez działalność podmiotu korzystającego ze środowiska oraz naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący.

GDOŚ postanowieniem z dnia [...] lutego 2012 r., znak: [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 697/12 uchylił zaskarżone postanowienie GDOŚ z dnia [...] lutego 2012 r. Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa, gdyż oparte zostało na mylnej wykładni przepisów prawa materialnego (Uzsś), które skutkowało istotnym wpływem na wynik sprawy, gdyż prowadziło do naruszenia przepisów procesowych w zakresie właściwego wyjaśnienia sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2500/12 oddalił skargę kasacyjną organu od powyższego wyroku sądu wojewódzkiego. Sąd stwierdził, że w tej sprawie rolą organu jest wyjaśnienie, czy doszło do zagrożenia środowiska powodującego jego degradację i jaki ma to wpływ na zdrowie skarżącej. Z przedłożonych sprawozdań Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Krakowie z dnia 20 maja i 10 września 2013 r. wynika bowiem, że badane próbki wody pod względem mikrobiologicznym nie spełniają wymagań określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, z uwagi na obecność bakterii grupy coli.

GDOŚ opisanym na wstępie postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Po ponownym przeanalizowaniu zebranych w sprawie materiałów, w tym zgromadzonych w dodatkowym postępowaniu prowadzonym w trybie art. [...] K.p.a., organ ten wskazał, że w przedmiotowej sprawie źródłem zgłaszanej szkody w środowisku w wodzie i w powierzchni ziemi miały być zanieczyszczenia pochodzące ze ścieków bytowych, wytwarzanych na posesjach nr [...] i [...] w m. [...] oraz gnojówki. Organ stwierdził, że przedmiotowe przydomowe oczyszczalnie ścieków nie wymagają uzyskania na ich eksploatację pozwolenia wodnoprawnego, w konsekwencji ich eksploatatorzy nie są podmiotami korzystającymi ze środowiska i nie podlegają w tym zakresie przepisom Uzsś. Wskazał, że działania P. S. wykraczają poza zwykłe korzystanie z wód z uwagi na odprowadzanie ścieków do jaru z własnej posesji, a to oznacza, że wymagane było uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego na odprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi i objęte zostają przepisami Uzsś. Organ stwierdził, że analogicznie zrzut ścieków przez B. G. do rowu przydrożnego rowu (miejsce zrzutu oznaczone pkt 1 na mapie nr 3) również wykracza poza zwykłe korzystanie z wód i objęty jest obowiązkiem uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na odprowadzenie ścieków do wód lub ziemi. Zatem działalność ta kwalifikuje jej wykonawcę jako podmiot korzystający ze środowiska - art. 3 pkt 20 lit. c ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawa ochrony środowiska (Dz.U. z 2013 r., poz. 1232 ze zm., Poś) w zw. z art. 6 pkt 9 Uzsś, prowadzący działalność stwarzają ryzyko zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4a Uzsś. W ocenie GDOŚ ilość ścieków zrzucana do rowu zarówno przez właścicieli działki nr [...] , jak i działki nr [...] nie mogła przekraczać obecnej maksymalnej 0,52 m3/d wydajności oczyszczalni zbudowanych na tych działkach. Organ stwierdził, że należy wziąć pod uwagę, iż część zrzucanych ścieków mogła wsiąkać w powierzchnię lub stagnować wokół rury nie przemieszczając się wzdłuż rowu, na co wskazywały opisy zastoisk ścieków odprowadzanych rurą do jaru. Zdaniem organu z uwagi na różnicę poziomów pomiędzy ciekiem w jarze a studnią na posesji A.G. wynoszącą ok. 50 m, nie jest możliwe spowodowanie zanieczyszczenia wód studni na posesji [...] w [...] ściekami ewentualnie płynącymi jarem. GDOŚ podkreślił, że wyniki przedstawionych przez skarżącą badań wody, jak i ostatnie badań wykonanych przez [...] w Krakowie nr [...] nie kwalifikują zaistniałego zdarzenia mającego znaczący wpływ na potencjał ekologiczny, stan ekologiczny, chemiczny lub ilościowy wód. Brak spełnienia ustawowej przesłanki w przedmiotowej sprawie powoduje brak uzasadnienia do analizowania w niniejszej sprawie kryteriów wynikających z rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 30 kwietnia 2008 r. w sprawie kryteriów oceny wystąpienia szkody w środowisku (Dz. U. Nr 82, poz. 501, rozporządzenie z 2008), a co za tym idzie nie jest uzasadnione wszczynanie postępowania w niniejszej sprawie.

W skardze na powołane wyżej postanowienie do WSA w Warszawie A.G. zarzuciła naruszenie:

1) art. 27 ust. 5 i 7 Uzsś poprzez błędne uznanie, że niemożliwe jest wszczęcie postępowania w sprawie nałożenia obowiązku przeprowadzenia działań, o których mowa w art. 15 ust. 2 Uzsś;

2) art. 2 ust. 1 pkt 1 Uzsś poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że działania przez nią wskazane, nie pozwalają na zastosowanie przepisów ustawy szkodowej;

3) art. 15 ust. 1 pkt 2 Uzsś poprzez nienałożenie obowiązku podjęcia działań, mających na celu wyeliminowanie zagrożenia powstania szkody w środowisku;

4) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.

5) art. [...] § 1 pkt 1 K.p.a.

Skarżąca wskazując na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i ewentualnie orzeczenia organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 10 maja 2016 r. A.G., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu r.pr. M. S., wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa radcowskiego udzielonego z urzędu z uwagi na nieuiszczenie ich przez skarżącą w całości ani w części.

WSA w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 17 maja 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 26/16, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r., poz. 270 ze zm., Ppsa), uchylił postanowienie GDOŚ z dnia [...] października 2015 r. i utrzymane nim w mocy postanowienie RDOŚ w Krakowie z dnia [...] grudnia 2011 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wojewódzki podkreślił, że zaskarżone postanowienie zostało wydane po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 2014 r., sygn. akt II OSK 2500/12, oddalającym skargę kasacyjną organu od wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 697/12, uchylającego poprzednie postanowienie GDOŚ z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. W takim przypadku w rozpoznawanej sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 153 Ppsa, zgodnie z którym w brzemieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 6[...] ), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Sąd a quo wskazał, iż w powołanym wyżej wyroku z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2500/12, Naczelny Sąd Administracyjny za trafne uznał stanowisko sądu I instancji przedstawione w wyroku z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 697/12, że organ powinien ustalić, czy chodzi wyłącznie o rozszczelnienie szamba, to wówczas konieczne byłoby wykluczenie przypadku zwykłego korzystania z wód w granicach art. 36 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz.U. z 2012 r., poz. 145 z późn. zm., uPw), na co nie jest wymagane pozwolenie, a więc nie mają zastosowania przepisy o szkodach lub też odprowadzanie ścieków specjalnie przygotowaną instalacją na grunty osób trzecich, gdzie wobec braku wyłączeń, wymagane byłoby uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego. NSA stwierdził, że w tej sprawie rolą organu jest wyjaśnienie, czy doszło do zagrożenia środowiska powodującego jego degradację i jaki ma to wpływ na wynik skarżącej. Z przedłożonych sprawozdań Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Krakowie z dnia 20 maja 2013 r. oraz z dnia 10 września 2013 r. wynika bowiem, że badane próbki wody ze studni A.G. pod względem mikrobiologicznym nie spełniają wymagań określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, z uwagi na obecność bakterii grupy coli. Analiza akt administracyjnych prowadzi do wniosku, że organ II instancji podjął działania mające na celu zadośćuczynienie zaleceniem sądu, jednakże okazały się one niewystarczające dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. W dalszym ciągu nie zostało wyjaśnione czy działania polegające na odprowadzeniu ścieków do jaru spowodowały zagrożenie w środowisku w powierzchni ziemi, a więc czy w miejscu, w którym ścieki były odprowadzane doszło do zanieczyszczenia gruntu w jarze, w następstwie czego doszło do zanieczyszczenia bakteriologicznego wód w studni wody skarżącej znajdującej się na działce nr [...] w [...]. W celu wyjaśnienia tych kwestii konieczne było przeprowadzenie stosownych badań gleby w miejscu zrzutu ścieków, jak i badań jakości wody w studni skarżącej. Dopiero wyniki tych będą mogły stanowić podstawę do wydania stosownego rozstrzygnięcia. Na tej podstawie sąd wojewódzki stwierdził, że pomimo ponownego rozpatrzenia, organ nie wykonał w pełni wytycznych NSA, nie dokonał koniecznych ustaleń do wydania właściwego rozstrzygnięcia zmierzającego do zakończenia przedmiotowej sprawy.

GDOŚ, reprezentowany przez r.pr. J. K., wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 maja 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 26/16. Organ zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 24 ust. 7 Uzsś, poprzez uznanie, iż może istnieć uzasadnienie do wszczęcia postępowania na podstawie art. 24 ust. 5 Uzsś, podczas gdy wyjaśnienia organu odwoławczego wyeliminowały możliwość uznania zdarzenia za szkodę w środowisku i w pełni potwierdziły konieczność zastosowania art. 24 ust. 7 Uzsś w niniejszej sprawie, bowiem nie zachodził związek przyczynowy pomiędzy działalnością prowadzoną w jarze przy pomocy zainstalowanej rury, a zanieczyszczeniem wody w studni skarżącej, tym samym sąd pierwszej instancji w sposób nieuprawniony zastosował art. 115 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa, ponieważ winien skargę oddalić na podstawie art. 151 Ppsa.

2) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 Ppsa, art. [...] K.p.a. i art. 11 K.p.a. poprzez dokonanie nieprawidłowej oceny, że stopień niewyjaśnienia sprawy przez organy administracji jest tak duży, że należało uchylić orzeczenia organów obu instancji, podczas gdy organy te ustaliły w pełni stan faktyczny, wykazując brak związku przyczynowego pomiędzy działalnością prowadzoną w jarze przy pomocy zainstalowanej rury, a zanieczyszczeniem wody w studni skarżącej, tym samym sąd I instancji winien skargę oddalić na podstawie art. 151 Ppsa;

- art. 141 § 4 w zw. z art. 153 Ppsa poprzez dokonanie sprzecznej oceny prawnej z oceną prawną wynikającą z wcześniej wydanych w sprawie wyroków WSA w Warszawie z dnia 10 lutego 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 697/12 oraz NSA z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2500/12, polegające na:

• przyjęciu przez sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu prawnym, że organ II instancji nie wypełnił wyroków poprzez niedokonanie badań gleby w miejscu zrzutu ścieków, jak i badań jakości wody w studni skarżącej, zaznaczając jednocześnie, iż czynności te wykraczają poza zakres postępowania, które na podstawie art. [...] K.p.a. może wykonać organ II instancji, podczas gdy wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 lutego 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 697/12 wyraźnie wskazywał na obowiązek dokonania wyjaśnień w powyższym zakresie, nie wskazując na potrzebę przeprowadzenia badań gleby w miejscu zrzutu ścieków i studni skarżącej, które to, co należy podkreślić, mogłoby stanowić część postępowania wyjaśniającego, ale po wszczęciu postępowania, skoro jednak organ odwoławczy wykluczył, że zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zainstalowaną instalacją w jarze, a studnią skarżącej, to nie było podstaw do wszczęcia postępowania administracyjnego i prowadzenia dalszych ustaleń faktycznych;

• wskazaniu organowi I instancji przy ponownym rozstrzyganiu sprawy obowiązku uwzględnienia wytycznych zawartych we wszystkich wyrokach sądów wydanych w tej sprawie, podczas gdy organ odwoławczy wykonał zalecenia zawarte we wcześniej zapadłych prawomocnych wyrokach sądów i i II instancji, jednocześnie wykluczając prawdopodobieństwo zaistnienia szkody w środowisku polegającej na zanieczyszczeniu studni skarżącej, tym samym odmowa wszczęcia postępowania przez organy była prawidłowa,

• niewykazaniu przez sąd I instancji dlaczego ustalenia faktyczne oraz przeprowadzone na ich podstawie rozumowanie organu odwoławczego były nieprawidłowe, co powoduje uchylenie przez sąd I instancji orzeczeń organów administracji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 Ppsa było co najmniej przedwczesne, tym samym Sąd naruszył także art. 151 Ppsa, gdyż w takiej sytuacji powinien był skargę oddalić.

W oparciu o powyższe, wniesiono o rozpoznanie skargi i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez sąd pierwszej instancji. Ponadto wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 203 pkt 2 Ppsa. Skarżący kasacyjnie również oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawy.

W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie organ wskazuje, że różnica poziomów pomiędzy ciekiem w jarze a studnią na posesji A.G., zgodnie z zapisem w protokole z dnia 4 grudnia 2014 r. (pkt 13) wynosi ok. 50 m. Biorąc pod uwagę głębokość studni – 7 m, woda na posesji nr [...] jest pobierana i tak ok. 40 m powyżej cieku, którym płynęły do 2011 r. ścieki zrzucane przez p. S. W ocenie organu odwoławczego nie jest możliwe, przy takiej różnicy poziomów, spowodowanie zanieczyszczenia wód studni na posesji nr [...] w [...] ściekami ewentualnie płynącymi jarem.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, A.G., reprezentowana przez r.pr. M. P., wniosła o jej oddalenie, zasądzenie od GDOŚ na rzecz A.G. zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych, obejmującego koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej A. G. z urzędu z uwagi na nieuiszczenie przez skarżącą tych kosztów w całości ani w części oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 Ppsa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 Ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. [...] § 1 Ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które − zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną − zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. [...] § 1 Ppsa, obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, opubl. ONSAiwsa z 2010 r., nr 1, poz. 1).

W niniejszej sprawie żadnej z wymienionych w art. [...] § 2 Ppsa przesłanek nieważności postępowania Sąd się nie dopatrzył, wobec czego kontrola ograniczyć się musiała wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

A. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia przepisu postępowania, tj. art. 141 § 4 w zw. z art. 153 Ppsa poprzez dokonanie sprzecznej oceny prawnej z oceną prawną wynikającą z wcześniej wydanych w sprawie wyroków WSA w Warszawie z dnia 10 lutego 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 697/12 oraz NSA z dnia 13 maja 2014 r. sygn. akt II OSK 2500/12.

Podkreślić trzeba, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla tego sądu oraz organu administracji, zarówno gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego. W konsekwencji oznacza to, że organ II instancji był obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniach wyroków WSA w Warszawie z dnia 10 lutego 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 697/12 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2014 r. sygn. II OSK 2500/12. Norma prawna wyrażona w art. 153 Ppsa ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które byłyby sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem. Oznacza to, że skutki wydanego orzeczenia sądowego wykraczają poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, rzutując tak na ponownie prowadzone postępowanie administracyjne w danej sprawie, jak też na ewentualne postępowanie sądowoadministracyjne w razie ponownego zaskarżenia kolejnego rozstrzygnięcia ostatecznego (por. m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2015 r. sygn. akt II OSK 541/14 - Lex nr 1990855).

Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Powszechnie przyjmuje się, że od takiej oceny prawnej można odstąpić np. gdy stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować inne przepisy prawa, odmienne od wyjaśnionych w poprzednio wydanym wyroku (por .m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 września 2008 r. sygn. akt I OSK 1311/07, CBOSA), lub gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia, zmienił się stan prawny (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2005 r. sygn. akt II OSK 342/05, CBOSA).

W przedmiotowej sprawie nie uległ zmianie stan faktyczny, a do jej rozpoznania nie mają zastosowania inne przepisy prawa. W świetle wcześniejszych rozważań nie ma zatem podstaw, aby organ mógł odstąpić od zastosowania się do zaleceń WSA w Warszawie i NSA. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko sądu pierwszej instancji, że organ winien był przede wszystkim ustalić czy dane działanie objęte zgłoszeniem prowadziło do bezpośredniego zagrożenia powstaniem szkody w środowisku lub czy już doprowadziło do jej powstania. Należy bowiem podkreślić, że WSA w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 lipca 2012 r., jak i NSA w wyroku z dnia 13 marca 2014 r. wyraźnie nakazywały podjęcie ustaleń "czy doszło do zagrożenia środowiska powodującego jego degradację". W rozpoznawanej sprawie przed wydaniem postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania organ przeprowadził szereg czynności i zgromadził materiał, który następnie poddał ocenie. Organ II instancji stosownie do wytycznych Sądów wyjaśnił, że działania właścicieli działek ew. nr [...] i [...] położonych w m. [...] polegające na odprowadzeniu ścieków do jaru, ze zrzutem na działce nr [...] w m. [...] , wymagały uzyskania zezwolenia wodnoprawnego na odprowadzanie ścieków do wód lub ziemi i objęte są zostają przepisami Uzsś. Wskazał też m.in., że z przedstawionych przez skarżącą badań wody, które można zakwestionować z powodu poboru próbek przez nią a nie przez akredytowaną jednostkę, wynika trend spadkowy zanieczyszczenia zaobserwowany pomiędzy 2013 a 2014 r. Ostatnie badanie wykonane przez [...] S.A. w Krakowie nr [...] wskazuje na wykrycie bakterii coli i Enterokoków na poziomie 1 jtk/100 ml co może świadczyć o braku tego zanieczyszczenia, gdyż wynik jest w granicach błędu metody badawczej. Natomiast w dalszym ciągu nie zostało wyjaśnione – na co słusznie zwrócił uwagę sąd wojewódzki - czy działania te spowodowały zagrożenie w środowisku w powierzchni ziemi, a więc czy w miejscu w którym ścieki były odprowadzane doszło do zanieczyszczenia gruntu w jarze, w następstwie czego doszło do zanieczyszczenia bakteriologicznego wód w studni wody skarżącej znajdującej się na działce nr [...] w m. [...]. Na pełną aprobatę zasługiwała więc argumentacja zawarta w zaskarżonym wyroku wskazująca na brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i ustalenia powyższych faktów, w tym w szczególności wpływu odprowadzania ścieków na stan gruntu, a także badań jakości wody w studni skarżącej. Dopiero bowiem te wszystkie ustalenia będą mogły stanowić podstawę do wydania stosownego rozstrzygnięcia. Należało zatem stwierdzić, iż mimo ponownego rozpatrzenia sprawy, organ nie wykonał w pełni wytycznych w ww. wyrokach, nie dokonał koniecznych ustaleń do wydania właściwego rozstrzygnięcia zmierzającego do zakończenia przedmiotowej sprawy.

Trudno zatem zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego kasacyjnie organu, że skoro wytyczne zawarte w uprzednio wydanych wyrokach nie zawierały katalogu czynności dowodowych, do przeprowadzenia których zobowiązane były organy, to jest to równoznaczne z brakiem obowiązku przeprowadzenia takich czynności.

B. Skoro zatem organ odwoławczy nie wykonał w pełni wszystkich zaleceń w uzasadnieniach wcześniej zapadłych wyrokach i nie dowiódł, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy prowadzoną działalnością przy pomocy rury zainstalowanej w jarze, a zanieczyszczeniem wody w studni skarżącej, tym samym sąd pierwszej instancji zasadnie wykazał, że organy administracji naruszyły przepisy postępowania administracyjnego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy i miał podstawy do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 i [...] K.p.a. Z tych przyczyn nie jest uzasadniony zarzut naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 Ppsa, art. [...] K.p.a. i art. 11 K.p.a.

C. W konsekwencji powyższych wywodów nie mógł zostać uznany za usprawiedliwiony zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. przepisu art. 24 ust. 7 Uzsś, poprzez uznanie, iż może istnieć uzasadnienie do wszczęcia postępowania na podstawie art. 24 ust. 5 Uzsś, podczas gdy wyjaśnienia organu odwoławczego wyeliminowały możliwość uznania zdarzenia za szkodę w środowisku i w pełni potwierdziły konieczność zastosowania art. 24 ust. 7 Uzsś w niniejszej sprawie.

Zgodnie z art. 24 ust. 1 Uzsś, organ ochrony środowiska jest obowiązany przyjąć od każdego zgłoszenie o wystąpieniu bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub szkody w środowisku. Leżący po stronie organu ochrony środowiska obowiązek przyjęcia zgłoszenia nie oznacza, że złożenie odpowiadającego wymogom formalnym, określonym w ust. 3 art. 24, zgłoszenia skutkuje wszczęciem postępowania. Stosownie bowiem do art. 24 ust. 5 omawianej ustawy, organ ochrony środowiska, uznając za uzasadnione zgłoszenie, o którym mowa w ust. 1 i 2, postanawia o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji, o której mowa w art. 15 ust. 1, albo w przypadkach, o których mowa w art. 16, podejmuje działania zapobiegawcze lub naprawcze. Jak wynika z ust. 7 art. 24 Uzsś organ, w drodze postanowienia, może odmówić wszczęcia postępowania.

Posłużenie się przez ustawodawcę w art. 24 ust. 5 Uzsś określeniem "uznając za uzasadnione zgłoszenie", wskazuje, że organ ochrony środowiska jest uprawniony do dokonania wstępnej oceny, czy w sprawie istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub wystąpienia takiej szkody (por. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2013 r., II OSK 417/12, CBOSA). Stwierdziwszy, że prawdopodobieństwo takie istnieje organ powinien wszcząć postępowanie w sprawie wydania decyzji w przedmiocie nałożenia obowiązku przeprowadzenia działań zapobiegawczych lub naprawczych albo podjąć działania zapobiegawcze lub naprawcze, jeżeli wystąpił jeden z przypadków, o których mowa w art. 16. Odmowa wszczęcia postępowania, o której mowa w ust. 7 art. 24 Uzsś, może mieć miejsce wówczas, kiedy zgłoszenie będzie niezasadne, w tym znaczeniu, że w toku wstępnej oceny sprawy nie stwierdzono, aby zaistniało prawdopodobieństwo wystąpienia bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub szkody w środowisku.

Rozpoznając zgłoszenie organ jest zobligowany do podjęcia wszelkich działań mających na celu ustalenie czy działanie objęte zgłoszeniem prowadzi do bezpośredniego zagrożenia powstaniem szkody w środowisku lub czy już doprowadziło do jej powstania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organy obu instancji nie powinny ograniczać rozpoznawania sprawy wyłącznie do ustalenia, czy odprowadzenie nieoczyszczonych ścieków przez uczestników na grunty sąsiednie prowadzi do bakteriologicznego skażenia studni na posesji skarżącej, lecz czy prowadzi do powstania szkody w środowisku lub jego bezpośredniego zagrożenia.

W rozpoznawanej sprawie – co już wyżej wykazano - mimo tego, że nie wyjaśniono wszystkich kwestii dot. ewentualnego wystąpienia zagrożenia szkody w środowisku organ odmówił wszczęcia postępowania.

D. Z powyższych względów i uznając, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 184 Ppsa.

E. Co się tyczy wniosku o wynagrodzenie z tytułu prawa pomocy to właściwym do jego rozpoznania jest WSA w Warszawie.