Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 815/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2010-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6560
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 1 pkt 60, art. 16 ust. 1 pkt 61, art. 16 ust. 7b
journal: Dz.U. 2000 nr 54 poz 654
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr) sędzia WSA Leszek Kleczkowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Synakiewicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 października 2010r. sprawy ze skargi G. Sp. z o.o. w B. na interpretację Ministra Finansów z dnia [...] nr [...] w przedmiocie w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych 1. uchyla zaskarżoną interpretację, 2. określa, że zaskarżona interpretacja nie może być wykonana w całości, 3. zasądza od Ministra Finansów na rzecz G. Sp. z o.o. w B. kwotę 440 zł (czterysta czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 29 marca 2010 r. spółka z o.o. "G." złożyła wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie, dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie stosowania art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r., Nr 54, poz. 654 ze zm.) dotyczących niedostatecznej kapitalizacji.

Spółka podała, że zaciągnęła dwie pożyczki od podmiotu będącego jej udziałowcem, który to posiada w spółce więcej niż 25% udziałów oraz pożyczkę od podmiotu, w którym ten sam udziałowiec posiada nie mniej niż 25% udziałów w obu podmiotach (tj. zarówno u pożyczkodawcy jak i pożyczkobiorcy).

Na podstawie hipotezy art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (przepisy dot. tzw. cienkiej kapitalizacji) strona oceniła, iż odsetki od przedmiotowych pożyczek ze względu na osoby pożyczkodawców mogą doznać ograniczenia w zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów. W związku z czym w dniu zapłaty odsetek ustaliła kolejne wielkości niezbędne do określenia, jaka część odsetek powinna być z tych kosztów wyłączona.

Spółka najpierw ustaliła tzw. krąg kwalifikowanych pożyczkodawców oraz wielkość swojego zadłużenia wobec jej udziałowców oraz wobec innych podmiotów.

Oceniając "wartość zadłużenia" spółka wzięła pod uwagę wszelkiego rodzaju zadłużenie istniejące w dniu zapłaty odsetek, w tym zadłużenie z tytułu zobowiązań handlowych, wynikających z obrotu gospodarczego oraz pożyczek wraz z odsetkami. A potem porównała, zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy, ustaloną wartość zadłużenia z trzykrotnością własnego kapitału zakładowego, dzięki czemu mogła ocenić, czy w przedmiotowym stanie faktycznym zajdzie konieczność zastosowania powołanych przepisów. Ponieważ łączna wartość zadłużenia przekroczyła trzykrotność kapitału zakładowego, spółka dokonała wyłączenia z kosztów uzyskania przychodów - wartości zapłaconych odsetek, od tej części pożyczki (pożyczek) w jakiej pożyczka przekracza tę wartość zadłużenia (rozumianą jako trzykrotność kapitału zakładowego).

W związku z przedstawionym stanem faktycznym Spółka zadała 2 pytania:

1. Czy określając wartość zadłużenia wobec udziałowców i innych podmiotów określonych w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych Spółka powinna brać pod uwagę zadłużenie wyłącznie z tytułu pożyczek (kredytów) w rozumieniu art. 16 ust. 7b ustawy, czy raczej powinna ustalić wartość zadłużenia wynikającą z wszelkich tytułów prawnych (np. również zadłużenie z tytułu dostaw towarów i usług)?

2. Czy Spółka prawidłowo ustaliła kwotę odsetek podlegających wyłączeniu z kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, tj. w części, w jakiej pożyczka (w stanie faktycznym kilka pożyczek, od których w danym dniu płacono odsetki) przekracza trzykrotność kapitału zakładowego Spółki?

Strona odnośnie pierwszego pytania przedstawiła swoje stanowisko i wskazała, że ustawodawca nie wskazał w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, jakiego rodzaju zadłużenie należy uwzględniać przy ustalaniu wartości zadłużenia wobec udziałowców i innych podmiotów określonych w tym przepisie.

Mając jednak na uwadze cel wprowadzenia przedmiotowych przepisów, zdaniem spółki, Ustawodawca miał na myśli zadłużenie wyłącznie z tytułu pożyczek (kredytów) zdefiniowanych w art. 16 ust. 7b ustawy.

Spółka zatem określając wartość zadłużenia wobec udziałowców

i innych podmiotów określonych w powołanych przepisach powinna była wziąć pod uwagę wyłącznie zadłużenie z tytułów określonych w art. 16 ust. 7b ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, a zatem pożyczki rozumianej jako umowa, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy a także rozumianej jako emisja papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokata.

W odpowiedzi na pytanie drugie spółka przedstawiając swoje stanowisko podała przykład obrazujący sposób określenia przez nią kwoty odsetek, którą należało wyłączyć z kosztów uzyskania przychodów w oparciu o art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Spółka uważa, że dokonała tego ustalenia w sposób prawidłowy. Według strony powołane przepisy wskazują na dwie zasadnicze czynności, które musi wykonać podatnik, aby określić czy w ogóle wystąpią przesłanki do zastosowania przepisów o cienkiej kapitalizacji, a jeśli tak, w jakiej części zapłacone odsetki od pożyczek nie będą mogły być zaliczone do kosztów podatkowych.

Dlatego zdaniem strony podatnik po pierwsze musi określić, czy wartość zadłużenia spółki wobec określonych w tych przepisach podmiotów osiągnie łącznie trzykrotność kapitału zakładowego. Jeśli odpowiedź jest twierdząca, wówczas podatnik nie zaliczy do kosztów uzyskania przychodów odsetek od pożyczek "w części, w jakiej pożyczka przekracza tę wartość zadłużenia", przy czym przez "tę wartość zadłużenia" (określenie użyte po myślniku w pkt 60 i 61 ust. 1 art. 16) należy rozumieć jako "trzykrotność kapitału zakładowego" spółki.

Przyjęcie innego stanowiska, według którego przez "tę wartość zadłużenia" ustawodawca jakoby rozumiał wartość zadłużenia spółki wobec udziałowców i innych podmiotów określonych w powoływanych tu przepisach prowadziłoby w efekcie do sytuacji, w której przepisy dotyczące cienkiej kapitalizacji nigdy nie znalazłyby zastosowania , bo z matematycznego punktu widzenia, wartość pożyczki nie byłaby większa od "wartości zadłużenia" albowiem "wartość zadłużenia" obejmuje również pożyczkę, od której akurat podatnik reguluje odsetki. W tej sytuacji spółka uważa, że słusznie wyłączyła z kosztów podatkowych wartość zapłaconych odsetek od pożyczek od tzw. kwalifikowanych pożyczkodawców w części, w jakiej pożyczka (pożyczki) przekroczyła trzykrotność kapitału zakładowego Spółki. W ten sposób zdaniem strony został spełniony cel jaki chciał osiągnąć ustawodawca, mianowicie ograniczyć finansowanie podmiotów przez udziałowców w inny sposób niż kapitał zakładowy.

Interpretacją indywidualną z dnia [...] nr [...] Minister Finansów stwierdził, że stanowisko Spółki zawarte we wniosku, zarówno w zakresie pierwszego pytania jak i drugiego, jest nieprawidłowe.

W uzasadnieniu organ wskazał, że koszty pożyczki, tj. naliczone odsetki od pożyczki, mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów w momencie ustalonym zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 10 lit. a lub art. 16 ust. 1 pkt 11 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, czyli dopiero w momencie ich faktycznej zapłaty lub kapitalizacji, jednakże pod warunkiem, że nie zachodzą m.in. okoliczności, o których mowa art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 tej ustawy. Organ wskazał, że z brzmienia art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 ustawy wynika, że przepis ograniczający niedostateczną kapitalizację znajduje zastosowanie do odsetek od pożyczek (kredytów), udzielonych spółce przez określonych pożyczkodawców ("pożyczkodawcy kwalifikowani"), jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec grona określonych tzw. "znaczących udziałowców" osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego (akcyjnego) spółki - pożyczkobiorcy.

Odpowiadając na pytanie pierwsze, organ stwierdził, że przytoczony art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych ma zastosowanie w przypadkach, kiedy zadłużenie spółki (pożyczkobiorcy) wobec podmiotów w tych przepisach wymienionych przekroczy pułap liczony w stosunku do wielkości kapitału zakładowego pożyczkobiorcy. Ponieważ, użyte w ww. przepisach pojęcie "wartości zadłużenia", nie zostało zdefiniowane w prawie podatkowym, przy jego interpretacji organ posłużył się wykładnią językową i wskazał, że zadłużenie to suma długów. Dług z kolei oznacza zaciągniętą pożyczkę, zwykle pieniężną, obowiązek dłużnika do spełnienia oznaczonego świadczenia, zobowiązanie do określonych świadczeń pieniężnych lub w naturze. O długu mówi się wtedy, kiedy po stronie dłużnika istnieje zobowiązanie ("Popularny Słownik Języka Polskiego" pod red. prof. Bogusława Dunaja, Wydawnictwo Wilga 2003). Ponadto organ zwrócił uwagę, iż w przepisach tych jest mowa o zadłużeniu, a nie o zadłużeniu z jakiegoś jednego tytułu.

Przy zastosowaniu powołanych norm ważne jest zatem, iż wartość zadłużenia na dzień zapłaty odsetek, którą porównuje się do trzykrotności kapitału zakładowego ustala się po uwzględnieniu każdego zadłużenia spółki wobec udziałowców, to jest zarówno :

1. z tytułu pożyczek,

2. odsetek od tych pożyczek,

3. jak z innych zobowiązań (np. z tytułu dostaw towarów i usług, transakcji kupna-sprzedaży walut).

Z tego też względu, przepisy te znajdują zastosowanie w przypadku wypłaty odsetek od pożyczek (kredytów), kiedy zadłużenie spółki z jakiegokolwiek tytułu wobec wspomnianych podmiotów powiązanych przekroczy odpowiedni poziom, określony na dzień zapłaty odsetek od pożyczki (kredytu). Zatem do kwoty zadłużenia należy zaliczyć zarówno zadłużenie z tytułu pożyczek, jak również wszelkie inne zadłużenia. Innymi słowy w celu prawidłowego określenia stosunku, w jakim wartość zadłużenia spółki powinna pozostawać do wartości jej kapitału zakładowego, należy wziąć pod uwagę ogólną wartość zadłużenia spółki z jakiegokolwiek tytułu prawnego, łącznie wobec wszystkich podmiotów zaliczonych do grupy "znaczących udziałowców", nie zaś tylko zadłużenie z tytułów, o których mowa w art. 16 ust. 7b ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych tj. pożyczki rozumianej jako umowa, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy a także rozumianej jako emisja papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokata.

W związku z powyższym organ stwierdził, że stanowisko skarżącej odnośnie pytania pierwszego, w świetle którego w przepisach art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych ustawodawca miał na myśli zadłużenie wyłącznie z tytułu pożyczek (kredytów) zdefiniowanych w art. 16 ust. 7b ustawy, jest nieprawidłowe.

Odnosząc się natomiast do pytania drugiego, czyli kwestii określenia kwoty odsetek jaka może nie zostać uznana za koszt uzyskania przychodu, organ wyróżnił kilka sytuacji. Wskazał, że cienka kapitalizacja nie dotyczy sytuacji gdy zadłużenie wobec podmiotów określonych w art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych będzie niższe niż trzykrotność kapitału zakładowego pożyczkobiorcy. To wówczas całość odsetek od pożyczki może zostać uznana za koszt uzyskania przychodu. Do ograniczenia dochodzi zatem gdy na dzień zapłaty odsetek od pożyczki całkowite zadłużenie wobec tych podmiotów przekracza trzykrotność kapitału zakładowego pożyczkobiorcy. W sytuacji gdy zadłużenie to przekracza o kwotę wyższą od kwoty tej pożyczki lub jest równe kwocie pożyczki, odsetki od tej pożyczki w całości nie mogą zostać uznane za koszty podatkowe. Jeżeli z kolei całkowite zadłużenie pożyczkobiorcy wobec wskazanych wyżej podmiotów przekroczy trzykrotność kapitału zakładowego pożyczkobiorcy, ale o kwotę niższą niż wysokość pożyczki, w takim przypadku za koszt uzyskania przychodu nie uznaje się kwoty odsetek w takiej proporcji w jakiej pozostaje wartość tej nadwyżki do całej kwoty pożyczki.

W konsekwencji organ stwierdził, iż Spółka nieprawidłowo ustaliła kwotę odsetek podlegających wyłączeniu z kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, bowiem ustalając nadwyżkę zadłużenia wobec tzw. "znaczących udziałowców" nad trzykrotnością kapitału zakładowego, której to wartość w stosunku do wartości pożyczki decyduje o wartości odsetek nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów w stosunku do całości płaconych w danym dniu odsetek, Spółka uwzględniła jedynie zadłużenie z tytułu pożyczek, nie natomiast ogólną sumę długów z wszystkich tytułów wobec grona tzw. "znaczących udziałowców".

W wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej i wydanie nowej, uwzględniającej stanowisko zaprezentowane we wniosku.

Zaskarżonej interpretacji zarzuciła naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa z dnia [...] nr [...] Minister Finansów stwierdził brak podstaw do zmiany wydanej interpretacji indywidualnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych i w rezultacie nie uznanie stanowiska skarżącej wyrażonego we wniosku o interpretację.

W ocenie Skarżącej, podstawę dla błędnej interpretacji przedmiotowego stanu faktycznego stanowi fakt, iż organ podatkowy całkowicie nieprawidłowo odtworzył dyspozycję normy art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Zdaniem skarżącej, z przepisów tych wynika, że podatnik nie zaliczy do kosztów uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych spółce przez określony krąg jej udziałowców i innych podmiotów, jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec tzw. "znaczących udziałowców" osiągnie łącznie trzykrotność kapitału zakładowego spółki - w części, w jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia.

W ocenie Spółki, określenie "wartość zadłużenia" wobec "znaczących udziałowców" użyte przed myślnikiem w treści normy prawnej wyrażonej w art. 16 ust. 1 pkt 60 jak i 61 ustawy nie jest pojęciem tożsamym ze zwrotem "wartość zadłużenia" użytym po myślniku. Podejście odmienne, niż przyjęte przez Spółkę, zakładające, że "wartość zadłużenia wobec znaczących udziałowców" obejmuje zadłużenie z tytułu pożyczki (wraz z odsetkami) oraz zadłużenie z każdego innego tytułu (np. zobowiązania handlowe) prowadziłoby do sytuacji, w której dyspozycja wyrażona po myślniku "w części, w jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia" nigdy by nie miała zastosowania, a to godziłoby w zasadę racjonalności ustawodawcy.

W ocenie skarżącej, nie jest możliwa w praktyce sytuacja, aby pożyczka przekraczała wartość zadłużenia, skoro owo zadłużenie zawiera również wartość tej pożyczki. Dlatego też Spółka, w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym rozstrzygającym wyrokiem z dnia 06 października 2005 r., sygn. FSK 2126/04 uważa, że ustawodawca przez "tę wartość zadłużenia" (zwrot użyty po myślniku treści przedmiotowej normy prawnej), którą pożyczka przekracza, rozumiał wartość równą trzykrotności kapitału spółki (pożyczkobiorcy). Powyższej wykładni Spółka dokonała nie tylko w oparciu o dosłowne brzmienie słów ale przede wszystkim w oparciu o cel jaki chciał uzyskać ustawodawca, którym było ograniczenie finansowania podmiotów przez udziałowców w inny sposób niż kapitał zakładowy. Ponadto skarżąca mając na uwadze istotę cienkiej kapitalizacji oraz cele jakie chciał osiągnąć ustawodawca wywiodła, że skoro ograniczeniu podlegają koszty związane z otrzymywaniem przez podatnika pożyczek (kredytów) zdefiniowanych w art. 16 ust. 7b ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, to określenie wartości zadłużenia spółki wobec udziałowców powinno obejmować wyłącznie zadłużenie z tytułów wymienionych w powołanym przepisie. Rozszerzanie wartości zadłużenia spółki wobec udziałowców, na inne rodzaje zobowiązań (np. handlowych), zdaniem Spółki, nie jest uzasadnione, gdyż wypacza istotę cienkiej kapitalizacji, która bazuje na wskaźniku wielkości zadłużenia z tytułu pożyczek do wielkości kapitału zakładowego. Wobec tego Spółka nie zgodziła się z twierdzeniem organu, że do wartości zadłużenia wobec "znaczących udziałowców" należy zaliczyć zadłużenie z wszelkich tytułów. Skarżąca uważa, iż argumentacja organu w sprawie sposobu wyznaczenia kwoty odsetek od pożyczek nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów jest niezgodna z literą prawa. Spółka zgodziła się z twierdzeniem organu wyłącznie co do pierwszej, opisanej przez organ sytuacji, a mianowicie, że w przypadku gdy na dzień zapłaty odsetek od pożyczki, zadłużenie wobec podmiotów określonych w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy będzie niższe niż trzykrotność kapitału zakładowego pożyczkobiorcy, całość odsetek może zostać uznana za koszt uzyskania przychodów.

Natomiast dalsze argumenty organu (kolejno opisane dwie sytuacje), w ocenie skarżącej, zupełnie nie znajdują logicznego uzasadnienia albowiem organ uzależnia kwotę odsetek podlegającą zaliczeniu bądź nie, do kosztów uzyskania przychodów od tego, czy kwota nadwyżki wartości zadłużenia wobec znaczących udziałowców nad trzykrotnością kapitału zakładowego spółki jest większa, równa bądź mniejsza od kwoty pożyczki. Zdaniem skarżącej, ustalanie takiej zależności nie znajduje odzwierciedlenia w przepisach prawa podatkowego, tym samym organ podatkowy dopuścił się swego rodzaju prawotwórstwa, kreując metodologię liczenia odsetek, której nie da się też pogodzić z istotą cienkiej kapitalizacji ani celem, jaki przyświecał ustawodawcy wprowadzającemu rzeczone przepisy. Skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, iż prawidłowe odczytanie treści zawartej w przepisach art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy, uwzględniające cel ustawodawcy, sprowadza się do konkluzji, że odsetki od pożyczek, o których mowa w omawianych przepisach, nie są kosztem uzyskania przychodów w przypadku spełnienia się przesłanek określonych w tych przepisach - w części, w jakiej pożyczka przekracza "tę wartość zadłużenia" (przy czym przez "tę wartość zadłużenia" należy rozumieć trzykrotność kapitału zakładowego). W ocenie Spółki, jakiekolwiek inne podejście prowadziłoby albo do niemożności zastosowania rzeczonych przepisów, co godziłoby w zasadę racjonalności ustawodawcy, albo, biorąc pod uwagę sposób kalkulacji rzeczonych odsetek zaproponowany przez organ, do nieuprawnionego stanowienia prawa. Podsumowując, Spółka stwierdziła, że stoi na stanowisku, iż wykładnia normy prawnej zawartej w przepisach art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych powinna odnosić się również do celu, jaki chciał osiągnąć ustawodawca. Dlatego też zdaniem Spółki, wartość zadłużenie wobec tzw. "znaczących udziałowców" powinna obejmować zadłużenie wyłącznie z tytułów zdefiniowanych w art. 16 ust. 7b ustawy, które to zadłużenie należy porównać z trzykrotnością kapitału zakładowego spółki. Z kolei sama kalkulacja odsetek od pożyczek, które podlegają wyłączeniu z kosztów uzyskania przychodów opiera się na wytycznych przedstawionych w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 po myślniku, tj. jako relacja pożyczki do trzykrotności kapitału zakładowego spółki.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej interpretacji indywidualnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez m. in. kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem wydawanych przez nią decyzji, postanowień bądź innych aktów.

Stosownie zaś do art. 3 § 1 i § 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m. in. na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach.

Sąd uwzględniając skargę na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego uchyla taką interpretację (art. 146 § 1 p.s.a.). Jednocześnie w myśl art. 134 § 1 p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że zaskarżona interpretacja narusza prawo a zatem na podstawie art. 146 cyt. ustawy winna ulec uchyleniu a skarga zostać uwzględniona.

Interpretacja dotyczy podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie stosowania art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r., Nr 54, poz. 654 ze zm.) – dalej u.p.d.o.p. dotyczących tzw. niedostatecznej kapitalizacji czy też cienkiej kapitalizacji.

Niedostateczna kapitalizacja ma swoje określenia doktrynalne, a także normatywne. Definicje doktrynalne odnoszone są do aspektów prawnopodatkowych. W szerokim ujęciu, niedostateczną kapitalizację, traktuje się jako sytuację, w której podstawowym źródłem finansowania działalności spółki kapitałowej są pożyczki (kredyty) udzielone przez udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki, na skutek czego kapitał zakładowy ograniczony jest do minimum wymaganego dla utworzenia danego podmiotu. W wąskim znaczeniu, niedostateczna kapitalizacja pojmowana jest jako niekorzystny stosunek wartości zadłużenia spółki z tytułu pożyczek (kredytów) pochodzących od udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki, do wartości kapitału zakładowego.

W aspekcie prawnym, przy określeniu niedostatecznej kapitalizacji, określa się wskaźnik, który wyznacza dopuszczalną granicę wewnętrznego zadłużenia spółki wobec jej udziałowców (akcjonariuszy) w stosunku do wartości kapitału zakładowego. Niedostateczna kapitalizacja, występuje wówczas, gdy wartość zadłużenia spółki wobec określonej grupy jej udziałowców lub akcjonariuszy osiąga trzykrotną wartość kapitału zakładowego spółki.

Jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec udziałowców (akcjonariuszy) zaliczonych do kręgu znaczących, przekroczy trzykrotnie wartość kapitału zakładowego, wówczas odsetki od pożyczek (kredytów), udzielonych przez udziałowców, zaliczonych do kręgu kwalifikowanych pożyczkodawców, nie stanowią kosztów uzyskania przychodu, w takiej części, w jakiej pożyczka (kredyt), przekracza wartość zadłużenia ustaloną na dzień zapłaty odsetek.

Zastosowanie tych ograniczeń, uwarunkowane jest spełnieniem, łącznym, dwóch przesłanek. I tak: 1) odsetki są wypłacane przez spółkę z tytułu pożyczek (kredytów) udzielonych spółce przez udziałowców (akcjonariuszy) zaliczonych do grona kwalifikowanych udziałowców; 2) następuje przekroczenie ustawowo określonego wskaźnika 3:1 - wskaźnika wartości zadłużenia spółki wobec jej znaczących udziałowców do wartości jej kapitału zakładowego.

* udziałowiec (akcjonariusz) spółki pożyczkobiorcy, posiadający co najmniej 20%

udziałów (akcji) tej spółki; może to być zarówno osoba fizyczna jak i osoba prawna;

* co najmniej dwaj udziałowcy (akcjonariusze) posiadający łącznie nie mniej niż 25%

udziałów (akcji) w spółce pożyczkobiorcy;

* w odniesieniu do pożyczek (kredytów) udzielonych spółce przez jej spółkę siostrzaną

- spółka siostrzana jest uważana za kwalifikowanego pożyczkodawcę wtedy, gdy ten

sam udziałowiec (akcjonariusz) posiada nie mniej niż po 25% udziałów (akcji) w obu tych podmiotach, tj. 25% udziałów (akcji) w kapitale spółki pożyczkodawcy (spółki siostry), jak i 25% udziałów (akcji) w kapitale spółki pożyczkobiorcy. Pojęcie znaczący udziałowiec obejmuje:

* bezpośrednich udziałowców (akcjonariuszy) spółki, tj. udziałowców (akcjonariuszy)

posiadających co najmniej 25% udziałów (akcji) tej spółki, oraz;

* pośrednich znaczących udziałowców (akcjonariuszy), tj. inne podmioty, posiadające

co najmniej 25% udziałów (akcji) w kapitale udziałowca (akcjonariusza), o którym

mowa w punkcie poprzednim;

* w przypadku pożyczek (kredytów), udzielonych spółce przez jej spółkę siostrzaną,

za znaczących udziałowców uważa się udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki,

posiadających co najmniej 25% jej udziałów (akcji) i inne podmioty (udziałowcy

pośredni), posiadające co najmniej 25% udziałów w kapitale udziałowców

posiadających bezpośrednio 25% udział.

Wskaźnik procentowy tj. wskaźnik 25% posiadanych przez udziałowców (akcjonariuszy) udziałów (akcji) w spółce, określa się na podstawie liczby praw głosu, jakie w związku z posiadanymi udziałami (akcjami) przysługują tym udziałowcom (akcjonariuszom).

Przez pożyczkę, rozumie się każdą umowę, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego, określoną ilość pieniędzy, a biorący pożyczkę, zobowiązuje się zwrócić taką samą ilość pieniędzy. Pożyczką jest także emisja papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy, lub lokata.

Wartość kapitału zakładowego spółki, wartość funduszu udziałowego w spółdzielni, określa się bez uwzględnienia tej części tego funduszu lub kapitału, jaka nie została na ten fundusz lub kapitał faktycznie przekazana lub jaka została pokryta wierzytelnościami z tytułu pożyczek (kredytów) oraz z tytułu odsetek od tych pożyczek (kredytów), przysługujących udziałowcom (akcjonariuszom) wobec tej spółki, lub przysługującymi członkom wobec tej spółdzielni. Oznacza to, że wartość kapitału, a także wartość funduszu, obejmuje swoim zakresem wartość nominalną.

Przepis art. 16 ust. l pkt 60 i 61 updop, wyłącza z pojęcia wartości kapitału zakładowego funduszu udziałowego w spółdzielni) następujące składniki:

• cześć kapitału, jaka nie została na ten kapitał (fundusz) faktycznie przekazana; chodzi o tę część, która nie została w całości opłacona lub pokryta wkładami niepieniężnymi;

• część kapitału (funduszu), jaka została pokryta wierzytelnościami z tytułu pożyczek .(kredytów) oraz z tytułu odsetek od tych pożyczek (kredytów), przysługujących udziałowcom (akcjonariuszom) lub członkom spółdzielni wobec tej spółki (spółdzielni);

• część kapitału (funduszu), która została pokryta wartościami niematerialnymi lub prawnymi, od których nie dokonuje się odpisów amortyzacyjnych zgodnie z przepisami art. 16a-16m.

Za wadę rozwiązań normatywnych uznać należy to, że brak jest w słowniczku ustawowym definicji pojęcia - wartość zadłużenia.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1.

A zatem należy stwierdzić, że przepis art. 16 cyt. ustawy stanowi wyjątek od ogólnej reguły , iż kosztem uzyskania przychodów są wszelkie koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów. W konsekwencji za uzasadniony należy uznać pogląd, że w odniesieniu zaś do wszelkich wyjątków należy w pierwszej kolejności stosować wykładnię językową .

Stosownie do art. 16 ust. 1 pkt 60 ww. ustawy nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych spółce przez jej udziałowca (akcjonariusza) posiadającego nie mniej niż 25 % udziałów (akcji) tej spółki, albo udziałowców (akcjonariuszy) posiadających łącznie nie mniej niż 25 % udziałów (akcji) tej spółki, jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki posiadających co najmniej 25 % udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25 % udziałów w kapitale takiego udziałowca (akcjonariusza) osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki - w części, w jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek (...).

Natomiast w sytuacji, gdy wspólnik /wspólnicy podatnika oraz sam podatnik są kontrolowani przez podmiot trzeci, zastosowanie ma art. 16 ust. 1 pkt 61 ww. ustawy, zgodnie z którym, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych przez spółkę innej spółce, jeżeli w obu tych podmiotach ten sam udziałowiec (akcjonariusz), posiada nie mniej niż po 25 % udziałów (akcji), a wartość zadłużenia spółki otrzymującej pożyczkę (kredyt) wobec udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki posiadających co najmniej 25 % jej udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25 % udziałów w kapitale tych udziałowców (akcjonariuszy) oraz wobec spółki udzielającej pożyczki (kredytu) osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki - w części, w jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek (...). Tyle przepisy

Istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie w jaki sposób należy określić wartość zadłużenia spółki wobec udziałowców, czy należy uczynić to tak, jak wskazał organ, wliczając wszystkie zadłużenia w celu określenia ogólnej wartości zadłużenia spółki, z jakiegokolwiek tytułu prawnego, łącznie wobec wszystkich podmiotów, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61, czy chodzi tu tylko o umowy pożyczki i kredytu. Jak wynika z akt sprawy organy uznały, iż na wartość zadłużenia wobec znaczących udziałowców składają się wszelkiego rodzaju zadłużenia również i te, które wynikają z obrotu handlowego. Zdaniem organu w celu prawidłowego określenia stosunku, w jakim wartość zadłużenia spółki powinna pozostawać do wartości jej kapitału zakładowego, należy wziąć pod uwagę "znaczących udziałowców", nie zaś tylko zadłużenie z tytułów, o których mowa w art. 16 ust. 7b ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych tj. pożyczki. Na podstawie art. 16 ust. 7b ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przez pożyczkę, o której mowa w ust. 1 pkt 60 i 61, rozumie się każdą umowę, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy; przez pożyczkę tę rozumie się także emisję papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokatę.

W ocenie Sądu taki pogląd nie zasługuje na uwzględnienie. Według Sądu organy podatkowe poprzez nadinterpretację naruszyły przepisy prawa materialnego - art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Zgodnie z powołanym przepisem nie uważa się za koszty odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych spółce przez jej udziałowca posiadającego nie mniej niż 25% udziałów tej spółki albo udziałowców posiadających łącznie nie mniej niż 25% udziałów tej spółki , jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec udziałowców tej spółki posiadających co najmniej 25% udziałów i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale takiego udziałowca osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego (akcyjnego) spółki - w części jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek.

Należy wskazać, że Ustawodawca wprowadzając przepis art. 16 jako wyjątek od uwzględnienia wszystkich wydatków w koszty działalności miał na celu ograniczenie finansowania podmiotów gospodarczych, działających w ramach tej samej grupy kapitałowej, którzy zamiast podnoszenia kapitału zakładowego wzajemnie udzielają sobie pożyczek, kredytów a koszty należnych odsetek wliczają w koszty prowadzenia działalności. Dlatego za uzasadniony należy uznać pogląd, ze chodzi tu wyłącznie o pożyczki i kredyty od znaczących udziałowców. Znaczący udziałowcy to ci, o których mowa w cyt. art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61.

A zatem przepis ten odwołuje się do dwóch sytuacji. Pierwsza dotyczy pożyczki udzielanej przez jej wspólnika (akcjonariusza) posiadającego co najmniej 25 % udziałów (akcji) podatnika. Druga sytuacja dotyczy udzielenia pożyczek przez wspólników posiadających łącznie co najmniej 25 % udziałów podatnika. Przesłanką zastosowania tego przepisu jest zatem przekroczenie górnej granicy zadłużenia podatnika wobec udziałowców (akcjonariuszy) podatnika posiadających co najmniej 25 % jego udziałów w kapitale zakładowym spółki akcyjnej.

Do kosztów uzyskania przychodu zaliczane są zatem odsetki do wartości zadłużenia nie przekraczającego trzykrotności kapitału. Jeżeli wartość kredytu lub pożyczek na dzień zapłaty odsetek przekroczy tę kwotę, to wówczas odsetki liczone proporcjonalnie nie będą stanowiły kosztu uzyskania przychodu.

Z kolei przepis art. 16 ust. 1 pkt 61 ma zastosowanie do pożyczek oraz kredytów udzielonych przez spółkę podatnikowi, jeżeli ta ma wspólnego udziałowca posiadającego nie mniej niż po 25 % udziałów spółki i podatnika. Jeśli zadłużenie w stosunku do innych podmiotów (zarówno osób fizycznych jak i prawnych) przekroczy trzykrotność kapitału zakładowego to odsetki od ponad tej sumy liczone proporcjonalnie nie są zaliczane do kosztów uzyskania przychodu. (por. Podatek dochodowy od osób prawnych. Rok 2002, Marciniuk J. (red.), op. cit., str. 345-346).

Zdaniem R. Ciołka (Ciołek R., Niedostateczna kapitalizacja. Zmiany w podatku dochodowym od osób prawnych, P.Pod. 3/1999, str. l) wobec braku ustawowego doprecyzowania pojęcia "wartość zadłużenia" (art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., które należy brać pod uwagę przy określaniu minimalnego wskaźnika kapitału własnego, trzeba będzie porównywać z kapitałem wszystkie zobowiązania spółki wobec (...) grupy "znaczących" udziałowców i ich "znaczących" udziałowców. Liczba pojedyncza użyta jest -w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. jedynie po to, aby wyłączyć z kosztów część właśnie płaconych odsetek od konkretnej pożyczki, natomiast do porównania z trzykrotnością kapitału - w momencie spłaty odsetek - uwzględnić należy sumę wszystkich pożyczek i kredytów od udziałowców posiadających oddzielnie lub łącznie nie mniej niż 25 % udziałów (akcji) lub odpowiednio sumę pożyczek i kredytów od spółek siostrzanych.

Ze względu przy tym na to, że przepisy u.p.d.o.p. nie definiują użytego w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 tej ustawy określenia "zadłużenie", za zasadne uznać należy stanowisko, że przy interpretacji tych przepisów należy odwołać się do wykładni językowej. Według przedstawionej w zaskarżonej w interpretacji w tym zakresie wykładni, za zadłużenie uważa się sumę długów, Z kolei dług oznacza zaciągniętą pożyczkę zwykle pieniężną obowiązek dłużnika do spełnienia oznaczonego świadczenia, zobowiązanie do określonych świadczeń pieniężnych lub w naturze. O długu mówi się wtedy, kiedy po stronie dłużnika istnieje zobowiązanie ("Popularny Słownik Języka Polskiego" pod red. prof. Bogusława Dunaj, Wydawnictwo Wilga 2003),Pojęcie zadłużenia zbliżone jest więc w swoim zakresie do instytucji "zobowiązanie" określonej w przepisach prawa cywilnego i oznacza obowiązek dłużnika do spełnienia oznaczonego świadczenia, a więc świadczenia którego wielkość jest już stronom znana, choć świadczenie takie nie musi być jeszcze na dany moment wymagalne.

Powyższe, zdaniem Sądu, uzasadnia konstatację, że określenia zadłużenie nie można odnosić do wszystkich długów skarżącej z każdego tytułu wobec znaczących bo posiadających nie mniej niż 25% akcji udziałowców. Ponadto wykładnia autentyczna wskazuje, iż wolą Ustawodawcy było objecie sankcją tylko i wyłącznie zadłużenia z tytułu pożyczek, co dodatkowo wynika z treści uzasadnienia do projektu ustawy nowelizującej.

Przepis art. 16 ust. 1 pkt 60 dotyczy dwóch sytuacji. Pierwsza dotyczy pożyczki udzielanej przez wspólnika (akcjonariusza) posiadającego 25% udziałów (akcji) spółki-podatnika. Druga sytuacja dotyczy udzielenia pożyczek przez wspólników posiadających łącznie 25% udziałów spółki-podatnika (por. Podatek dochodowy od osób prawnych, Komentarz 2003 ,Oficyna Wydawnicza "UNIMEX", str. 494). Natomiast przepis in fine , gdzie określono tę część odsetek, których nie uważa się za koszt uzyskania przychodu poprzez ujęcie liczby pojedynczej wskazuje na porównanie z tą wartością zadłużenia (definiowaną jako trzykrotność kapitału) pożyczki od udziałowca (akcjonariusza), a nie pożyczek.

Wykładnia gramatyczna cytowanego przepisu wskazuje, że należy skumulować wszystkie pożyczki i kredyty kwalifikujące się do stosowania ograniczenia i porównać je z wartością zadłużenia. W związku z tym, że w prawie podatkowym prymat w interpretowaniu przepisów należy przyznawać wykładni językowej należy uznać , że interpretacja organów jest całkowicie chybiona. Dodatkowo strona wskazuje na cel wprowadzenia omawianego przepisu , którym była harmonizacja z przepisami OECD. W ocenie strony zastosowanie łącznie wykładni celowościowej i systemowej jak uczynił to organ drugiej instancji jest "absolutnie niedopuszczalne". Po drugie przepis art. 16 ust 1 pkt 60 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych zawiera w istocie swoistą sankcję - mianowicie w określonych sytuacjach spółka musi zapłacić dużo większy podatek niż np. jej kontrahenci którzy zamiast zaciągnąć pożyczkę wzięli kredyt bankowy.

Ze względu na powyższe, Sąd na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) w oparciu o jej art. 146 orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach na podstawie przepisu art. 200 , o wykonalności na podstawie art. 152 cytowanej ustawy.