Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 346/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Koziński Sędziowie Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.) Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda Protokolant Asystent sędziego Paweł Pijewski po rozpoznaniu w Łodzi na rozprawie w dniu 23 września 2010 r. przy udziale --- sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

I SA/Łd 346/10

UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 5 listopada 2009 r. J. S. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za lata 1999-2009 oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres, gdy była zarejestrowana w Urzędzie Pracy, który taką składkę opłacał.

Decyzją z dnia [...] roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił J. S. umorzenia odsetek za zwłokę oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Pismem z dnia 22 grudnia 2009 r., J. S. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek. W odwołaniu zakwestionowała decyzję i wniosła o jej zmianę poprzez umorzenie odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek i umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zarzuciła, że nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności w sprawie i stwierdziła, że są błędy w ustaleniach faktycznych. Wskazała, że spełnia wszystkie przesłanki do umorzenia należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż ma 57 lat, choruje (od dłuższego czasu leczy się psychiatrycznie), nie jest zdolna do wykonywania pracy, opiekuje się schorowanym 90-letnim ojcem i chorą siostrą, nie posiada majątku i oszczędności, ani źródeł zarobkowania, utrzymuje się z emerytury ojca.

Decyzją z dnia [...] r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, iż we wrześniu 2009 r. wnioskodawczyni zwróciła się z prośbą o umożliwienie spłaty zadłużenia wobec Zakładu w ratach miesięcznych. W piśmie z dnia 28 października 2009 r. wskazała jednak, że z uwagi na trudna sytuację finansową, mogłaby spłacać zaległości po 100,00 zł miesięcznie. Zakład wyraził zgodę na spłatę zadłużenia w ratach, ale J. S. nie podpisała umowy o rozłożeniu na raty należności, gdyż nie zgodziła się z warunkami tej umowy. Organ odwoławczy wskazał, iż pomimo że wnioskodawczyni nie podpisała umowy ratalnej, to w jego ocenie skarżąca może spłacać należności w formie dobrowolnych wpłat, a w związku z powyższym nie można uznać, że należności są całkowicie nieściągalne. Dalej organ wskazał, iż co prawda J. S. w chwili obecnej nie uzyskuje własnych dochodów, to jednakże posiada środki do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a są to dochody ojca w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości 3000 zł netto. Następnie organ odwoławczy zauważył, że pomimo iż skarżąca twierdzi, że musi opiekować się chorą siostrą, to nie dołączyła żadnego dokumentu potwierdzającego, wymóg stałej opieki nad siostrą. Końcowo organ podkreślił, iż obowiązkiem płatnika jest regulowanie należności zgodnie z określonymi terminami płatności. Jako płatnik składek skarżąca powinna zabezpieczać środki na funkcjonowanie działalności gospodarczej, w tym na opłacanie należnych składek. Jeżeli nie uregulowała należnych składek w ustawowym terminie, to obecnie musi je opłacić wraz z odsetkami za zwłokę. W świetle powyższego brak było w ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przesłanek do umorzenia zaległości.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. złożyła J. S., wnosząc o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

rażące naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) polegające na bezpodstawnym uznaniu, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności;

rażące naruszenie przepisów prawa materialnego tj. § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji wypełnienia przez ubezpieczoną przesłanek w nim określonych, uprawniających do skorzystania z prawa umorzenia należności wobec organu rentowego,

rażące naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 87 ust. 1 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 2, art. 73 pkt 7 a także art. 75 ust. 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 ze zm.), poprzez

przyjęcie, iż osoba zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotna obowiązana jest do samodzielnego opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne,

rażące naruszenie art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako kpa), poprzez niewyjaśnienie dlaczego w sytuacji skarżącej nie występuje przypadek, w którym opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

rażące naruszenie art. 7, 77 kpa poprzez pobieżne wyjaśnienie stanu faktycznego, niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz lakoniczne uzasadnienie merytoryczne i prawne decyzji.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo.

W pierwszej kolejności podnieść należy, że warunkiem prawidłowego zastosowania prawa materialnego jest uprzednie właściwe zebranie dowodów, ich ocena niewykraczająca poza granice oceny swobodnej oraz ustalenie stanu faktów mających istotne znaczenie w sprawie.

Dopóki warunek ten nie jest spełniony zastosowanie prawa materialnego jest jedynie wynikiem supozycji i przypuszczeń organu administracji a nie należycie ustalonego stanu faktycznego w sprawie.

Przenosząc powyższe wywody, mające charakter ogólny, na grunt rozpoznawanej sprawy godzi się podnieść, że organ administracji nie sprostał obowiązkowi poczynienia właściwych ustaleń faktycznych, skutkiem czego stało się naruszenie art. 7 i 77 §1 kpa.

Podnieść należy, że swe przekonanie o posiadaniu przez skarżącą środków do zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych (mimo braku po jej stronie jakichkolwiek dochodów) organy oparły na niekwestionowanym stwierdzeniu, że utrzymuje się ona ze świadczenia emerytalnego swego ojca, z którym zamieszkuje, w wysokości ok. 3000 zł miesięcznie. Zdaniem organów dysponowanie przez skarżącą wymienioną kwotą uniemożliwia przyjęcie, że zachodzi po jej stronie całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zmianami).

Zdaniem sądu I instancji rzecz jednak w tym, że sformułowanie takiego wniosku musi być poprzedzone precyzyjnym ustaleniem wysokości przedmiotowego świadczenia i sposobu jego wydatkowania. Organ nie powinien zadowalać się określeniem skarżącej, iż jest to kwota ok. 3000 zł, lecz winien ustalić ją konkretnie. Ustalenie takie nie jest dla organu rentowego nadmiernie utrudnione. W drugiej kolejności trzeba z równą precyzją ustalić każdomiesięczny sposób wydatkowania tego świadczenia. Nie można zadowalać się jedynie wyrywkowymi danymi przedstawionymi przez skarżącą, a dotyczącymi wysokości comiesięcznych świadczeń. Warunkiem prawidłowej oceny istnienia całkowitej nieściągalności bądź jej braku jest w rozpoznawanej sprawie sposób rozdysponowania tych środków. Dopiero wówczas gdy będzie on znany organowi będzie można dokonać wymienionej oceny.

Nie inaczej wygląda sytuacja dotycząca kolejnej nieustalonej okoliczności. Skarżąca konsekwentnie w toku całego postępowania podnosiła, że sprawuje opiekę nad ojcem – inwalidą wojennym I grupy. Organy obu instancji nie przydały należytego znaczenia tej okoliczności. Tymczasem ma ona niebagatelne znaczenie już choćby w kontekście § 3 ust. 1 punkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365 ze zmianami) zgodnie z którym sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności stanowi przesłankę umorzenia należności. Skoro zatem skarżąca powołuje się na sprawowanie opieki nad ojcem to obowiązkiem organu jest ustalić, czy opieka ta ma charakter zinstytucjonalizowany czy jedynie faktyczny, czy pozbawia skarżącą możliwości uzyskiwania dochodu i to nie jakiegokolwiek, lecz takiego, który pozwala na spłatę należności oraz czy ojciec skarżącej jest osobą przewlekle chorą.

Wyjaśnienia wymaga również sytuacja, w której skarżąca powołuje się na ponoszenie opłat z tytułu użytkowania należącego do niej lokalu, w sytuacji, gdy z jej oświadczeń wynika, że lokal ten zajmuje jej siostra również (podobnie jak ojciec) pobierająca świadczenie emerytalne. Po pierwsze wyjaśnić należy, czy lokal ten ma charakter mieszkalny czy użytkowy (pracownia), po wtóre kto posiada tytuł prawny do niego, a po trzecie jaka jest wysokość świadczenia siostry skarżącej

Nie bez znaczenia jest także i to, czy, co zdaje się sugerować skarżąca, sprawuje ona opiekę nad chora siostrą. Bez wątpienia bowiem nie można bezkrytycznie przyjmować twierdzeń skarżącej co do tego, że jej siostra zamieszkuje w jej pracowni samotnie, z uwagi na agresję spowodowaną schorzeniem psychicznym, na które cierpi. Jeśli zaś, podobnie jak w przypadku ojca organ uważa, że istotne znaczenie ma wysokość i przeznaczenie świadczenia siostry skarżącej to winien i te okoliczności ustalić. Byłoby to uzasadnione choćby tym, że siostra zamieszkuje w lokalu, do którego tytuł prawny posiada skarżąca, co otwiera pola rozważań co do tego, która z sióstr ponosi ciężar świadczeń związanych z tym lokalem. To zaś może mieć istotny wpływ na ustalenia dotyczące sytuacji materialnej skarżącej.

Poza tym, w trosce o wyjaśnienie całokształtu okoliczności dotyczących sytuacji skarżącej organ nie może przejść do porządku nad otrzymywanymi informacjami dotyczącymi złego stanu zdrowia skarżącej. Okoliczność ta wymaga bezwzględnego wyjaśnienia choćby poprzez zażądanie stosownych dokumentów od skarżącej. Dopiero wówczas, gdy skarżąca mimo stosowanego żądania dokumentów na tę okoliczność nie przedstawi organ będzie uprawniony do zakwestionowania jej twierdzeń jako nieudowodnionych. W innym przypadku będzie zobowiązany do ich oceny. W żadnym razie nie powinien pomijać milczeniem tej okoliczności, jak to uczynił w dotychczasowym postępowaniu.

Zdaniem sądu I instancji, wbrew stanowisku organu wyrażonym w zaskarżonej decyzji nie można przydawać zasadniczego znaczenia dla stwierdzenia całkowitej nieściągalności temu, że skarżąca dążyła do rozłożenia należności na raty. Po pierwsze ostatecznie układ ratalny nie został zawarty, gdyż skarżąca nie była w stanie mu podołać, a po wtóre tego rodzaju niekonsekwencja po stronie skarżącej świadczy nie o posiadanych przez nią środkach co raczej pewnej nieporadności w załatwianiu istotnych spraw życiowych.

Tak więc w toku ponowionego postępowania organ rentowy będzie zobowiązany przeprowadzić stosowne postępowanie wedle wskazań zawartych w niniejszych motywach wyroku. Dopiero zaś gdy ustalone zostaną okoliczności faktyczne, o których mowa wyżej będzie można rozważyć zastosowanie lub odmowę zastosowania właściwego dla skarżącej prawa materialnego.

Dlatego też na obecnym etapie postępowania przedwczesne i niemożliwe jest ustosunkowywanie się do zarzutów skargi w zakresie naruszenia prawa materialnego.

Zanim jednak w toku ponowionego postępowania organ rentowy wypełni powyższe zalecenia winien rozważyć czy w systemie obowiązującego prawa istnieje przepis, zobowiązujący ponad 90 letniego ojca do utrzymywania dojrzałej córki, a zwłaszcza opłacania za nią wieloletnich zaległości w spełnianiu świadczeń na rzecz zakładu ubezpieczeń. Tylko bowiem w przypadku pozytywnej odpowiedzi na powyższe pytanie zasadne okażą się wyłożone powyżej przyczyny uzupełnienia postępowania dowodowego. W takiej sytuacji organ będzie zobligowany do wskazania owej podstawy prawnej wraz z przedstawieniem uzasadnienia swego stanowiska w tym zakresie, czego nie uczyniono w dotychczasowym postępowaniu.

Jeśli zaś taki przepis nie zostanie ujawniony będzie to oznaczało, że ojciec skarżącej przeznacza na jej potrzeby określone środki ze swego świadczenia emerytalnego z dobrej woli a nie przymuszony nakazem prawa. W takiej zaś sytuacji podlegałaby odrzuceniu zasadnicza teza organów, dominująca w dotychczasowym postępowaniu, sprowadzająca się do tezy, że dysponowanie przez skarżącą emeryturą ojca oznacza, że świadczenia te przysługują właśnie jej i, że winno to być uwzględniane przy ustalaniu sytuacji finansowej skarżącej.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe wywody Sądu, dopiero bowiem tak przeprowadzone postępowanie da możliwość właściwego rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności na podstawie art. 145 §1 punkt 1 litera c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami) należało orzec jak w sentencji.

Sz.Ch.