Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 123/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku: Oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. art 6 ust 1, art 3
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), asesor WSA Anna Fyda-Kawula, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 maja 2022 r. sprawy ze skarg [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] i Starosty [...] na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia w części oraz stwierdzenie wydania orzeczenia z naruszeniem prawa w części oddala skargi.


UZASADNIENIE

Minister Rozwoju, Pracy i Technologii decyzją z 12 listopada 2020 r. nr DP-III.025.1.3.2020.MD/20 utrzymał w mocy decyzję Ministra Rozwoju z 23 grudnia 2019 r. nr DP-III.025.1.24.2018.JW (DP-III-025-33-16-JW/19) stwierdzającą w części nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z 11 lutego 1949 r. Nr 69 o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. [...] oraz stwierdzającą, że w części orzeczenie wydane zostało z naruszeniem prawa.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

M. M. wnioskiem z 19 października 2016 r. wystąpiła o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr 69 Ministra Przemysłu i Handlu z 11 lutego 1949 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...], w zakresie parcel wchodzących w skład nieruchomości ozn. jako "[...]", księga hipoteczna [...], stanowiącej własność H. M. (parcele nr [...] o pow. 1230 m², nr [...] o pow. 1051 m², nr [...] o pow. 1157 m², nr [...] o pow. 1541 m² i nr [...] o pow. 1478 m²) oraz F. M. (parcele nr [...] o pow. 1202 m² i nr [...] o pow. 392 m²).

Minister Rozwoju decyzją z 23 grudnia 2019 r. stwierdził nieważność orzeczenia z 11 lutego 1949 r. w zakresie przejętej wraz z ww. przedsiębiorstwem nieruchomości ozn. jako "[...]", księga hipoteczna [...], stanowiącej własność H. M.(ww. dawne parcele nr [...],[...],[...],[...],[...]) oraz F. M. (ww. dawne parcele nr [...] i [...]), z wyłączeniem części objętej nacjonalizacją nieruchomości położonej w P., odpowiadającej aktualnie części działki nr [...] o łącznej pow. 149 m² (KW Nr [...]), wchodzącej w skład drogi powiatowej oraz stwierdził, że orzeczenie w zakresie objętej nacjonalizacją ww. nieruchomości - działka nr [...] zostało wydane z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu decyzji Minister Rozwoju wskazał, że w świetle art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. R.P. Nr 3, poz. 17), dalej - ustawa nacjonalizacyjna, przejęcie przedsiębiorstwa na podstawie art. 3 tej ustawy nie obejmowało przejścia na własność Państwa składników, które stanowiły własność osób trzecich, niezależnie od tego, czy składniki te były niezbędne do funkcjonowania przedsiębiorstwa.

W toku postępowania ustalono, że w skład przejmowanego przedsiębiorstwa, poza nieruchomościami stanowiącymi własność "Spółki Akcyjnej - [...]", wchodził majątek nieruchomy stanowiący własność H. M. (dawne parcele nr [...], [...],[...],[...],[...]) oraz F. M. (dawne parcele nr [...] i [...]), a zatem nieruchomość osób trzecich wobec przedsiębiorstwa.

W tym zakresie organ powołał uchwałę składu 7 sędziów NSA z 5 listopada 2007 r. sygn. akt I OPS 2/07, zgodnie z którą przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa na podstawie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej.

Z uwagi na powyższe Minister Rozwoju stwierdził wydanie orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z 11 lutego 1949 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. [...] S.A. [...], w zakresie przejętej wraz z ww. przedsiębiorstwem nieruchomości stanowiącej własność osób trzecich, tj. H. M. i F. M., z rażącym naruszeniem prawa.

Jednocześnie, oceniając skutki prawne jakie wywołała ta decyzja, organ stwierdził, że w zakresie objętej nacjonalizacją nieruchomości położonej w P., odpowiadającej aktualnie części działki nr [...] o łącznej pow. 149 m² wchodzącej w skład drogi powiatowej, wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, a tym samym orzeczenie to ww. części wydane zostało z naruszeniem prawa.

[...] sp. z o.o. z siedzibą w P. oraz Starosta [...] wystąpili z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Minister Rozwoju, Pracy i Technologii rozpoznając sprawę przytoczył przepisy kpa oraz stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne odnoszące się do postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i podkreślił, że obowiązany jest do oceny decyzji nacjonalizującej przedsiębiorstwo pn. [...] S.A. [...], w zakresie przejętej wraz z ww. przedsiębiorstwem nieruchomości oznaczonej, jako "[...]", księga hipoteczna [...], pod względem zaistnienia przesłanki rażącego naruszenia przepisów ustawy nacjonalizacyjnej.

Organ nadzoru zaznaczył, że z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego we wskazanym zakresie może wystąpić jedynie osoba będąca stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. Interes prawny M. M. do występowania w niniejszym postępowaniu w charakterze strony został wykazany na podstawie:

- aktu notarialnego z 17 października 1935 r. Rep. Nr [...] sprzedaży nieruchomości pn. "[...]" o pow. 1202 m² (działka nr [...]) na rzecz P. M. (używającego imienia F.),

- aktu notarialnego z [...] stycznia 1937 r. Rep. Nr [...] sprzedaży nieruchomości pn. "[...]" o pow. 392 m² (działka nr [...]) na rzecz F. M.,

- aktu notarialnego z [...] grudnia 1937 r. Rep. Nr [...] sprzedaży nieruchomości pn. "[...]", tj. działek nr [...] o pow. 1230 m², nr [...] o pow. 1157 m², nr [...] o pow. 1541 m² i nr [...] o pow. 1478 m² na rzecz H. M.,

- aktu notarialnego z [...] lipca 1939 r. Rep. Nr [...] sprzedaży nieruchomości pn. "[...]" o pow. 1057 m² (działka nr [...]),

- postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z 26 października 1990 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po P. M. przez żonę E. M. i wnuczkę M. M.;

- postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w W. z 22 listopada 1990 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po E. M. przez wnuczkę M. M.;

- postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z 20 maja 1991 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po H. M. i A. M. przez córkę M. M..

Tym samym organ II instancji za bezzasadne uznał podnoszone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzuty dotyczące niewyjaśnienia czy wnioskodawczyni może być stroną postępowania.

Organ nadzoru zaznaczył, że na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie ustalono, że przedsiębiorstwo [...] S.A. [...], stanowiło własność osoby prawnej - Spółki Akcyjnej [...]" S.A. z siedzibą w W. przy ul. [...], zawiązanej przez F. M., H. M. i J. H., na mocy statutu spółki akcyjnej zeznanego przed notariuszem W. P. z [...] grudnia 1929 r., N [...]. Jak wynika z odpisu z księgi rejestru handlowego [...] oraz aktu notarialnego z [...] grudnia 1929 r. N [...], przedmiotem działalności spółki było przejęcie i prowadzenie ww. przedsiębiorstwa należącego uprzednio do F. M..

Zarządzeniem Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. z 14 marca 1947 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo zostało umieszczone w trzecim wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa na zasadzie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej. Zarządzenie to wraz z ww. wykazem, zostało ogłoszone w [...] Dzienniku Urzędowym Nr [...] z dnia [...] marca 1947 r.

Zgodnie z §§ 27, 28 i 32 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. R.P. Nr 16, poz. 62) dalej - rozporządzenie z 30 stycznia 1947 r., właściciele przedsiębiorstw mogą zgłosić zarzuty, że przedsiębiorstwo nie przechodzi, albo nie podlega przejęciu na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego, w terminie 30 dni od daty ogłoszenia wykazu. W odniesieniu do przedmiotowego przedsiębiorstwa takie zarzuty nie zostały zgłoszone.

Organ podkreślił, że zarzuty związane z procedurą nie mogą stanowić przesłanki ocenianej w kontekście trybu nieważnościowego, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zamknięcie drogi do skorzystania z trybu nieważnościowego w związku z brakiem zgłoszenia zarzutów w postępowaniu nacjonalizacyjnym, nie jest dopuszczalne. Zgodnie z § 34 rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r. w przypadku zgłoszenia praw lub zarzutów przewodniczący Głównej Komisji wyznaczy termin posiedzenia Głównej Komisji dla ich rozpoznania. Przywołane wyżej przepisy nie obligowały właścicieli przedsiębiorstw do zgłaszania zarzutów.

Organ nadzoru zaznaczył, że orzeczeniem z 11 lutego 1949 r. Minister Przemysłu i Handlu, działając na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 65 ust. 1 pkt a i § 71 rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r., stwierdził przejście przedsiębiorstw na własność Państwa, w tym przedsiębiorstwa pn. [...] S.A. [...].

Objęcie poszczególnych składników majątkowych tego przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z [...] grudnia 1950 r. Ogłoszenie o terminie jego sporządzenia zostało opublikowane, na podstawie § 73 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w Dzienniku Wojewódzkim [...] z dnia 15 grudnia 1950 r. Nr [...] poz. [...].

Zgodnie z treścią ww. protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] grudnia 1950 r., w skład przejmowanego przedsiębiorstwa, poza nieruchomościami stanowiącymi własność "[...]", wchodzi majątek nieruchomy stanowiący własność innych osób, w tym m.in. [...] ks. hip. [...] pow. [...], wydzielona z księgi wieczystej [...] z numeracją działek: [...],[...],[...],[...],[...] i [...] o pow. 7584,5 m², stanowiąca własność F. i H. M.. W przedmiotowym protokole zdawczo- odbiorczym, w odniesieniu do działki nr [...] wskazano, że objęta jest księgą wieczystą "[...]" - Ks. hip. Nr [...] oraz stanowi własność Spółki Akcyjnej - [...].

Orzeczeniem z 7 stycznia 1958 r., Minister Przemysłu Chemicznego, na podstawie § 75a rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r. ustalił, że składniki majątkowe objęte protokołem zdawczo-odbiorczym z [...] grudnia 1950 r. stanowią część znacjonalizowanego przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa.

Odnosząc się do zarzutu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy spółki [...] sp. z o.o., dotyczącego braku kwestionowania i objęcia wnioskiem nieważnościowym ww. orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z 7 stycznia 1958 r. Minister wskazał, że organ administracji publicznej działa na wniosek i wbrew twierdzeniu odwołującej się Spółki wniosek inicjujący niniejsze postępowanie dotyczył wyłącznie stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z 11 lutego 1949 r. w zakresie nieruchomości. Organ nie jest uprawniony do zmiany zakresu żądania.

Ponadto orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego posiada jedynie prawnoprocesowy a nie prawnomaterialny charakter. W związku z tym nie wywołuje skutków prawnomaterialnych w sferze rzeczowej, lecz pełni jedynie rolę procesowego uznania protokołu zdawczo-odbiorczego za odpowiadający normatywnym wymogom jego sporządzenia. Skutki prawnomaterialne w sferze rzeczowej wywołuje natomiast orzeczenie o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, wydane na podstawie przepisów ustawy nacjonalizacyjnej, które stanowi podstawę wpisu prawa własności w księdze wieczystej (wyrok NSA w Warszawie z 1 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 1926/10).

Minister zaznaczył, że zasadniczym celem przejęcia przedsiębiorstw na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej nie było odebranie majątku, ale przede wszystkim to, aby przejęte przedsiębiorstwa dalej funkcjonowały, z tym że w zarządzie Państwa albo samorządu terytorialnego lub spółdzielni, ponieważ przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie art. 2 lub art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, przechodziły na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w celu ich dalszego prowadzenia.

Składników majątkowych należących do osób trzecich, wchodzących w skład przedsiębiorstwa, Państwo nie mogło znacjonalizować, natomiast wchodziło w prawa przedsiębiorcy do tych składników w takim zakresie, w jakim przysługiwały one właścicielowi znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Państwo stawało się bowiem na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej właścicielem przedsiębiorstwa jako odrębnego przedmiotu, a nie każdego ze składników przedsiębiorstwa z osobna.

Powyższe stanowisko potwierdza uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. I OPS 2/07. Minister przytoczył treść ww. uchwały i podkreślił, że ma ona tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pośrednie związanie mocą prawną uchwał zarówno organów administracji publicznej, jak i stron postępowania, skutkuje koniecznością uznania w niniejszej sprawie za wiążącą wykładnię przepisów ustawy nacjonalizacyjnej oraz rozporządzenia wykonawczego do niej, zawartą w ww. uchwale.

Z uwagi na powyższe za pozbawione podstaw prawnych organ nadzoru uznał podnoszone zarzuty dotyczące błędnej oceny organu w zakresie § 75a rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r. oraz niewyjaśnieniu, na jakiej podstawie prawnej opierało się "funkcjonowanie na nieruchomości". Wskazana wyżej uchwała NSA jednoznacznie rozstrzyga te kwestie. Jednocześnie organ nie podzielił stanowiska, że koniecznym jest dokonanie analizy charakteru rozporządzeń wydawanych w 1947 r. w kontekście ww. rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r., wobec jego wydania na podstawie art. 2 ust. 7, art. 3 ust. 5 i art. 10 ustawy nacjonalizacyjnej.

Z akt sprawy wynika, że wraz z przedsiębiorstwem pn. [...] S.A.[...] przejęto nieruchomości stanowiące własność H. M. (parcele nr [...],[...],[...],[...] i [...]) oraz F. M. (parcele nr [...] i [...]) - osób trzecich wobec właściciela przedsiębiorstwa, którym była spółka akcyjna.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego braku w aktach sprawy dokumentu wskazującego na okoliczność zawarcia przez ww. spółkę umowy najmu, czy dzierżawy nieruchomości z jej właścicielem organ wskazał, że kwestie te również stanowiły przedmiot oceny NSA ww. uchwale z 5 listopada 2007 r., zgodnie z którą nie było możliwe znacjonalizowanie nieruchomości należących do osób trzecich, do których przedsiębiorcy służyły prawa wynikające z zawartych umów (najmu, dzierżawy). Tym bardziej na własność Państwa nie mogła przejść nieruchomość, wprawdzie funkcjonalnie włączona do przedsiębiorstwa, jednak będąca tylko w posiadaniu przedsiębiorstwa bez tytułu prawnego i stanowiąca własność osoby trzeciej. W świetle art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej przejęcie przedsiębiorstwa na podstawie przepisów tej ustawy nie obejmowało przejścia na własność Państwa tych składników, które stanowiły własność osób trzecich, niezależnie od tego, czy składniki te były niezbędne do funkcjonowania przedsiębiorstwa.

W ocenie Ministra podnoszone zarzuty są więc bezpodstawne tym bardziej, że załączone do akt dokumenty wieczystoksięgowe wprost wskazują na osoby fizyczne jako właścicieli przedmiotowych nieruchomości.

Skoro ww. nieruchomości położone w P., ozn. jako "[...]", księga hipoteczna [...], parcele nr [...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] nie były własnością przedsiębiorcy, lecz stanowiły własność osób trzecich, to orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z 11 lutego 1949 r. w części dotyczącej przejęcia nieruchomości stanowiących własność H. M. i F. M., naruszyło rażąco prawo, w szczególności art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, co jest przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji, określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Odnosząc się do oceny skutków prawnych jakie ww. decyzja wywołała, Minister Rozwoju, Pracy i Technologii zaznaczył, że ustaleń w zakresie stanu prawnego nieruchomości objętej procesem nacjonalizacji, organ dokonał na podstawie dokumentów archiwalnych pochodzących z Archiwum Akt Nowych w W., Archiwum Państwowego w W., Archiwum Państwowego w W. Oddział w G., a także dokumentów nadesłanych przez Sąd Rejonowy w P., Starostwo [...] w P., wnioskodawczynię, "Opinii geodezyjnej dotyczącej nieruchomości "[...] - dz. [...],[...], [...],[...],[...],[...],[...]" położonej w P. przy ul. [...]" z [...] lipca 2019 r. sporządzonej przez geodetę uprawnionego inż. S. S.. Dodatkowo oceniony przez organ i skonfrontowany z dotychczas zebranym materiałem dowodowym został nadesłany przez Starostę Powiatowego wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy Plan nieruchomości położonych w P. pow. [...] sporządzony w 1947 r. przez mierniczego przysięgłego inż. E. W.. Organ zwrócił się również do ww. geodety uprawnionego o ustosunkowanie się do danych zawartych w Planie nieruchomości z 1947 r. w stosunku do mapy mierniczego przysięgłego H. S. z 1927 r. załączonej pod Nr [...] do zbioru dowodów ks. Wiecz. Hip. Nr [...] ([...]).

Na podstawie ww. materiału dowodowego, w tym danych przesłanych na wniosek organu przez Starostwo Powiatowe w P., ustalono, że znacjonalizowane nieruchomości weszły w skład działek nr [...] i [...], dla których Sąd Rejonowy w P. prowadził księgę wieczystą KW Nr [...]. Prawo własności do przedmiotowych działek zostało wpisane na rzecz Skarbu Państwa, w zarządzie [...], na podstawie orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z 11 lutego 1949 r., protokołu zdawczo- odbiorczego z [...] grudnia 1950 r. oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z 7 stycznia 1958 r.

Wojewoda Mazowiecki decyzją z 15 grudnia 1995 r. nr 728/95, stwierdził nabycie przez [...] z siedzibą w P. prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Państwa, tj. m.in. przedmiotowych działek nr [...] i [...] (KW [...]) i prawa własności zlokalizowanych na tej nieruchomości budynków (decyzja uwłaszczeniowa). Nieruchomości stanowiące przedmiot ww. decyzji uwłaszczeniowej, objęte niniejszym postępowaniem były następnie przedmiotem dalszych rozporządzeń prawnych i przekształceń geodezyjnych.

W konsekwencji powyższego ustalono, że dawne parcele wskazane w Planie parcelacyjnym sporządzonym przez mierniczego przysięgłego H. S. z 1927 r. (stanowiącym odniesienie dla mapy sporządzonej przez geodetę uprawnionego J. B., na podstawie której założono KW Nr [...]) obecnie odpowiadają:

- parcela nr [...] o pow. 1230 m² - część działek ewid. nr [...] o pow. 1181 m² (KW [...]) - własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W., na podstawie czynności cywilnoprawnych, po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej z 15 grudnia 1995 r. oraz nr [...] o pow. 49 m² (KW [...]) - droga publiczna o kategorii drogi powiatowej (własność Powiatu [...] na podstawie decyzji Wojewody Mazowieckiego z 28 listopada 2018 r. nr 5093/2017 stwierdzającej nabycie własności nieruchomości z mocy prawa);

- parcela nr [...] o pow. 1202 m² - część działek ewid. nr [...] o pow. 1181 m² (KW [...]) - własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W., nr [...] o pow. 637 m² (KW [...]) - własność [...] Sp. z o.o. z siedzibą w O., nr [...] o pow. 60 m² (KW [...]) - własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] Sp. z o.o. z siedzibą w P., na podstawie czynności cywilnoprawnych, po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej z 15 grudnia 1995 r. oraz nr [...] o pow. 49 m² (KW [...]) - droga publiczna o kategorii drogi powiatowej (własność Powiatu [...] na podstawie decyzji Wojewody Mazowieckiego z 28 listopada 2018 r.);

- parcela nr [...] o pow. 1051 m² - część działek ewid. nr [...] o pow. 877 m² (KW [...]) - własność [...] Sp. z o.o. z siedzibą w O., nr [...] o pow. 143 m² (KW [...]) - własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] Sp. z o.o. z siedzibą w P., na podstawie czynności cywilnoprawnych, po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej z 15 grudnia 1995 r. oraz nr [...] o pow. 49 m² (KW [...]) - droga publiczna o kategorii drogi powiatowej (własność Powiatu [...] na podstawie decyzji z 28 listopada 2018 r.);

- parcela nr [...] o pow. 1157 m²- część działek ewid. nr [...] o pow. 226 m² i nr [...] opow. 705 m² (KW [...]) -własność [...] Sp. z o.o. z siedzibą w O., nr [...] o pow. 196 m² (KW [...]) - własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] Sp. z o.o. z siedzibą w P., na podstawie czynności cywilnoprawnych, po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej z 15 grudnia 1995 r. oraz nr [...] o pow. 49 m² (KW [...]) - droga publiczna o kategorii drogi powiatowej (własność Powiatu [...] na podstawie decyzji Wojewody Mazowieckiego z 28 listopada 2018 r.);

- parcela nr [...] o pow. 1541 m² - część działek ewid. nr [...] o pow. 24 m² i nr [...] o pow. 456 m² (KW [...]) - własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] Sp. z o.o. z siedzibą w P., na podstawie czynności cywilnoprawnych, po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej z 15 grudnia 1995 r.;

- parcela nr [...] o pow. 1478 m² - część działek ewid. nr [...] o pow. 339 m² (KW [...]) - własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W., nr [...] o pow. 196 m² (KW [...]) - własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] Sp. z o.o. z siedzibą w P., na podstawie czynności cywilnoprawnych, po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej z 15 grudnia 1995 r.;

- parcela nr [...] o pow. 392 m² - część działek ewid. nr [...] o pow. 344 m² (KW [...]) - własność [...] Sp. z o.o. z siedzibą w O., nr [...] o pow. 48 m² (KW [...]) - własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] Sp. z o.o. z siedzibą w P., na podstawie czynności cywilnoprawnych, po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej z 15 grudnia 1995 r.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego błędu w ustaleniach faktycznych, co do prawa własności części nieruchomości organ wyjaśnił, że błędne wskazanie w treści decyzji organu I instancji, że przedsiębiorstwu [...] Sp. z o.o w O. przysługuje prawo użytkowania wieczystego ww. działek, zamiast prawa własności, nie ma wpływu na rozstrzygnięcie, w szczególności na ustalenie zakresu podmiotowego postępowania i ocenę skutków prawnych orzeczenia nacjonalizacyjnego.

W związku z nadesłaniem przez Starostę [...] wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy Planu nieruchomości położonych w P. pow. [...] z 1947 r. sporządzonego przez mierniczego przysięgłego inż. E. W., organ dokonał analizy tego dokumentu, a także uzyskał stanowisko biegłego inż. S. S. w zakresie weryfikacji numerów działek i ich powierzchni wskazanych na ww. Planie z 1947 r. w stosunku do mapy z 1927 r. W konsekwencji szczegółowej analizy organ ustalił, że na Planie nieruchomości z 1947 r.:

- działka nr [...] (pow. 1473,7 m²) odpowiada działce nr [...] na planie parcelacyjnym z 1927 r. (pow. 1478 m²),

- działka nr [...] (pow. 2752,6 m²) odpowiada działkom nr [...] i [...] na planie parcelacyjnym z 1927 r. (1230 m² i 1541 m²),

- działka nr [...] (pow. 1198,1 m²) odpowiada działce nr [...] na planie parcelacyjnym z 1927 r. (pow. 1202 m²),

- działka nr [...] (pow. 2160,1 m²) odpowiada działkom nr [...] i [...] na planie parcelacyjnym z 1927 r. (pow. 1051 m² i 1157 m²),

- działka nr [...] (pow. 416 m²) odpowiada działce nr [...] na planie parcelacyjnym z 1927 r. (pow. 392 m²).

Na Planie nieruchomości z 1947 r. nastąpiła zmiana dotychczasowej numeracji działek, w tym połączenie czterech działek w dwie. Pomiary dokonane przez mierniczego przysięgłego inż. E. W. wskazują na niewielkie rozbieżności w powierzchni działek mieszczących się, w ocenie organu, w dopuszczalnych granicach zmian mogących wynikać z nowych pomiarów geodezyjnych, tj. w odniesieniu do dawnych działek nr [...] i [...] różnica wynosi 18,4 m²; nr [...] różnica wynosi 3,9 m²; nr [...] różnica wynosi 4,9 m²; nr [...] i [...] różnica wynosi 47,9 m²; nr [...] różnica wynosi 24 m².

Ustalenia organu są zgodne również z dodatkową opinią biegłego geodety inż. S. S. z 19 czerwca 2020 r., zgodnie z którą granice działek zmieniły się w niewielkim stopniu poprzez zmianę długości boków w odniesieniu do planu parcelacyjnego. Powyższe zmiany nie wpłynęły na ustalenia, co do aktualnych właścicieli/użytkowników wieczystych przedmiotowej nieruchomości.

Organ zaznaczył, że księga wieczysta Nr [...], w której znacjonalizowane nieruchomości weszły w skład działek nr [...] i [...], została utworzona w odniesieniu do granic nieruchomości z planu parcelacyjnego z 1927 r., zaś Plan nieruchomości położonych w P. pow. [...] z 1947 r. sporządzony przez mierniczego przysięgłego inż. E. W. nie był podstawą założenia ww. księgi wieczystej.

Odnosząc się do kwestionowanej przez Starostę [...] Opinii geodezyjnej sporządzonej przez inż. S. S. z [...] lipca 2019 r. organ wskazał, że biegły (posiadający uprawnienia zawodowe nr [...] w zakresach: 1 - geodezyjne pomiary sytuacyjno- wysokościowe, realizacyjne i inwentaryzacyjne, 2 - rozgraniczenia, podziały nieruchomości oraz sporządzanie dokumentacji do celów prawnych) przy opracowaniu map geodezyjnych określających granice i powierzchnie poszczególnych nieruchomości wraz z ich rozliczeniem w obecnych działkach ewidencyjnych oparł się na następujących dokumentach: badaniach hipotecznych dawnych nieruchomości wykonanych w Wydziale Ksiąg Wieczystych w Sądzie Rejonowym w P. oraz Archiwum Państwowym [...] Oddział w G., badaniach hipotecznych wszystkich ksiąg wieczystych, do których zostały odpisane części rozpatrywanych nieruchomości w Wydziale Ksiąg Wieczystych w Sądzie Rejonowym w P., danych z operatów ewidencji gruntów dla obrębu nr [...] w P. oraz danych z operatów archiwalnych znajdujących się w zasobach Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w P..

W przedmiotowej opinii, wbrew twierdzeniom Starosty [...], biegły geodeta prawidłowo określił stan właścicielski działek nr [...],[...] i [...].

Tym samym, w ocenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii, opinię geodezyjną z [...] lipca 2019 r. inż. S. S., należy uznać za wiarygodną i rzetelną, zaś zarzuty Starosty [...] dotyczące błędów w ustaleniach faktycznych i prawnych sprawy za niezasadne. Starosta [...] nie przedłożył również dokumentów i wyjaśnień, wskazujących na odmienne ustalenia geodezyjne, które mogłyby mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia przez biegłego geodetę obowiązków wynikających z art. 12a ustawy z 17 maja 1989 r. prawo geodezyjne i kartograficzne w jego nowym brzmieniu obowiązującym od 31 lipca 2020 r. (wprowadzonym przez ustawę z dnia 16 kwietnia 2020 r. o zmianie ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz niektórych innych ustaw) Minister Rozwoju, Pracy i Technologii zaznaczył, że zarzut ten może być ewentualnie skierowany wobec geodety, zaś opracowanie z [...] lipca 2019 r. może stanowić dowód dotyczący stanu prawnego nieruchomości objętej postępowaniem.

Przechodząc do oceny skutków prawnych orzeczenia nacjonalizacyjnego w zakresie nieruchomości przejętej wraz z przedsiębiorstwem, Minister powołał uchwałę składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 1996 r. sygn. akt OPS 7/96 i zaznaczył, że w niniejszej sprawie, w odniesieniu do nieruchomości objętych postępowaniem, które weszły w skład części działek nr: [...] o pow. 226 m², [...] o łącznej pow. 3047 m², [...] o pow. 24 m², [...] o pow. 344 m², [...] o łącznej pow. 2219 m² oraz [...] o łącznej pow. 2042 m², należało odróżnić skutki prawne wywołane deklaratoryjną decyzją Wojewody Mazowieckiego od skutków prawnych wywołanych decyzją, na podstawie której Skarb Państwa nabył na własność przedmiotową nieruchomość. Jak wskazano skutkiem ocenianego orzeczenia nacjonalizacyjnego było przejęcie ww. przedsiębiorstwa na własność Skarbu Państwa, natomiast fakt objęcia składników majątkowych tego przedsiębiorstwa (ww. nieruchomości objętych nacjonalizacją wraz z ww. przedsiębiorstwem) w użytkowanie wieczyste, czy też nabycie prawa własności przez inne podmioty było następstwem ww. decyzji uwłaszczeniowej oraz dokonywanych następnie czynności cywilnoprawnych, które mogą być oceniane (również pod względem nieodwracalności skutków prawnych), ale w odrębnym postępowaniu na wniosek uprawnionych stron.

Tym samym organ uznał, że orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z 11 lutego 1949 r., nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. w odniesieniu do działek stanowiących własność/znajdujących się w użytkowaniu wieczystym: [...] Sp. z o.o. z O., [...] Sp. z o.o. w P. oraz [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W..

Nieodwracalne skutki prawne zaskarżonego orzeczenia powstały w odniesieniu do objętej postępowaniem części działki nr [...] o łącznej pow. 149 m², która stanowi drogę publiczną (ul. [...]) o kategorii drogi powiatowej - własność Powiatu [...]. Okoliczność ta wynika z danych przekazanych przez Starostwo Powiatowe w P., księgi wieczystej KW [...] (kategoria DR - drogi), a także z badania przeprowadzonego przez biegłego geodetę inż. S. Skubiszewskiego z dokumentów włączonych do ksiąg wieczystych oraz ewidencji gruntów.

Organ zaznaczył, że zgodnie z treścią ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 470 ze zm.) drogi publiczne stanowią własność Skarbu Państwa lub właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy - art. 2a ustawy. W myśl art. 1 ww. ustawy drogą publiczną jest droga zaliczona na podstawie tej ustawy do jednej z kategorii dróg, z której może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych. Droga powiatowa jest jedną z kategorii dróg publicznych.

Powyższe oznacza, że z chwilą zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną, z mocy prawa przechodzi ona na własność Państwa. Stanowisko takie potwierdza również Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do wyroku z 21 września 2011 r. sygn. akt I CSK 719/10. Publiczny charakter własności dróg oznacza wyłączenie ich z obrotu prawnego. Nie podlegają zatem zwrotowi, nie mogą być zbyte, podlegać egzekucji, a więc przejść na własność innego podmiotu - sprzeciwia się temu powołany przepis art. 2a ustawy o drogach publicznych. Tym samym, na dzień wydania niniejszej decyzji, a także decyzji z 23 grudnia 2019 r., w odniesieniu do nieruchomości zajętej pod drogę, organ orzekający obowiązany był do orzeczenia w tym zakresie o nieodwracalnych skutkach prawnych.

Zarówno Minister Rozwoju, Pracy i Technologii, jak i jakikolwiek inny organ administracji publicznej, nie jest uprawniony, w ramach swych kompetencji, do "odwrócenia" zaistniałego wyżej wskazanego stanu prawnego. W konsekwencji skutkuje to stwierdzeniem, że oceniane orzeczenie w zakresie określonym w pkt II decyzji z 23 grudnia 2019 r. wywołało nieodwracalne skutki prawne, w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., co organ rozpatrujący sprawę w II instancji w całości podziela.

Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniesione zostały przez [...] Sp. z o.o. w P. oraz Starostę [...].

[...] Sp. z o.o. z siedzibą w P. w złożonej skardze zarzuciła:

1. zaskarżona decyzja nie zawiera żadnego ustalenia popartego dowodami, że nieruchomości ozn. jako "[...], księga hipoteczna [...] stanowiące w przeszłości własność H. M. (dawne parcele nr [...],[...],[...],[...] i [...]) oraz F. M. (dawne parcele nr [...] i [...]) stanowiły w dniu wydania orzeczenia Nr 69 Ministra Przemysłu i Handlu z 11 lutego 1949 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. [...] S.A. [...];

2. zaskarżona decyzja nie uwzględnia faktu, że dla przedsiębiorstwa pn. [...] S.A. [...] w terminie określonym w §§ 28 i 32 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa nie zostały zgłoszone zarzuty;

3. zaskarżona decyzja w dalszym ciągu nie wyjaśnia czy M. M. może być stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., która może wnosić o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia w zakresie przejętej wraz z ww. przedsiębiorstwem nieruchomości oznaczonej jako "[...]", księga hipoteczna [...], w szczególności czy wnioskodawczyni jest następcą prawnym ówczesnego, na dzień wydania decyzji nacjonalizacyjnej, właściciela nieruchomości opisanej w księdze hipotecznej [...];

4. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu wypełnienia w okolicznościach niniejszej sprawy przesłanek stwierdzenia nieważności wynikających z przywołanego przepisu;

5. pominięcie okoliczności, że nie jest kwestionowane objęte wnioskiem o unieważnienie orzeczenie z 7 stycznia 1958 r. Ministra Przemysłu Chemicznego, wydane na podstawie § 75a rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r. ustalające, że składniki majątkowe objęte protokołem zdawczo-odbiorczym z 29 grudnia 1950 r. w sprawie objęcia ww. przedsiębiorstwa, przechodzącego na własność Państwa na podstawie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej stanowią jego część i przechodzą na własność Państwa;

6. błędne uznanie przez organ § 75a rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r. za sprzeczny z ustawą;

7. niewyjaśnienie przez organ istotnego z punktu widzenia rozpoznania sprawy faktu na jakiej postawie prawnej opierało się wspomniane w decyzji "funkcjonowanie na nieruchomości";

8. niewyjaśnienie kwestii dlaczego nieodwracalne skutki prawne orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z 11 lutego 1949 r. wystąpiły tylko w odniesieniu do objętej postępowaniem części działki nr [...] o łącznej powierzchni 149 m². Samo twierdzenie i oparcie się na wyjaśnieniach Starostwa Powiatowego w P., że przedmiotowa nieruchomość stanowi drogę publiczną o kategorii drogi powiatowej — własność Powiatu [...] jest niewystarczające;

9. naruszenie przepisów postępowania dokonując ustaleń na bazie treści opinii biegłego S. S., które zostało 30 maja 2019 r. zgłoszone Staroście [...] bez dopełnienia obowiązku wskazanego w art. 12a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. prawo geodezyjne i kartograficzne bez zgłoszenia zakończenia tej pracy i przekazania jej wyników do zasobu geodezyjnego oraz zawierającej błędy formalne i merytoryczne;

10. dokonanie przez organ błędnego rozliczenia powierzchni parcel wchodzących w skład nieruchomości objętej zakresem wniosku i zaskarżonej decyzji, w szczególności na skutek błędnej oceny rozbieżności w zakresie rozliczenia powierzchni pomiędzy planem parcelacyjnym z 1927 r. a mapą z 1947 r.;

11. niezajęcie przez organ jednoznacznego stanowiska czy podtrzymuje stanowisko zawarte w postanowieniu z 26 lutego 2020 r., którym przywrócono Staroście [...] termin na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy;

12. w kontekście treści art. 40 § 1 Kodeksu handlowego nie zweryfikowanie przez organ w toku rozpoznawania sprawy, jaki tytuł prawny do majątku nieruchomego wchodzącego przed wejściem w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. w skład nieruchomości ozn. jako "[...]", księga hipoteczna [...], stanowiącej w przeszłości własność H. M. oraz F. M., łączył wspomnianą nieruchomość z przedsiębiorstwem pn. [...] S.A.[...]";

13. naruszenie art. 7 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 75 ust. 2 i 3 rozporządzenia z 30 stycznia 1947r. polegające na zaniechaniu ustalenia przez organ czy i w jakim zakresie oraz komu zostało wypłacone odszkodowanie za mienie przejęte z mocy orzeczenia z 11 lutego 1949 r., co pozwoliłoby na ustalenie, czy zostało wypłacone odszkodowanie za nieruchomości ozn. jako "[...]" i na jakiej podstawie, co z kolei mogłoby stanowić dowód faktu, że w dniu 11 lutego 1949 r. znacjonalizowana nieruchomość stanowiła własność przedsiębiorstwa pn. [...] SA [...], lub że przejęcie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło bez odszkodowania w związku ze spełnieniem jednej z kwalifikowanych postaci przejęcia mienia na własność Państwa, wskazanych w ustawie nacjonalizacyjnej.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżącą Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego.

Starosta [...] w złożonej skardze zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 16 § 1 k.p.a. w związku z art. 156 § 2 k.p.a. oraz art. 158 § 2 k.p.a. przez ich niezastosowanie, w stopniu, który miał wpływ na treść skarżonej decyzji polegający na stwierdzeniu nieważności - w miejsce poprzestania na stwierdzeniu przez organ, że decyzja ta wydana została z rażącym naruszeniem prawa (z uwagi na wywołane przez upływ czasu i stan wykorzystywania nieruchomości przez Skarb Państwa a obecnie - przez podmioty trzecie - przedsiębiorców, którym oddano nieruchomości w prawo użytkowania wieczystego) - decyzji Nr 69 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 11 lutego 1949 r., w sytuacji gdy z uwagi na to, że nieruchomości będące przedmiotem decyzji są obecnie wykorzystywane przez ustalonych użytkowników wieczystych oraz że w ciągu ostatnich 70 lat Skarb Państwa dokonał znaczących naniesień na nieruchomościach objętych skarżoną decyzją - powinno zostać uznane, że doszło do nieodwracalnych skutków prawnych i faktycznych uniemożliwiających restytucję w naturze nieruchomości na rzecz następców prawnych byłych właścicieli;

W uzasadnieniu skargi Starosta [...] przytoczył argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji z 23 grudnia 2019 r., a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Minister Rozwoju Pracy i Technologii w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 123/21 postanowił połączyć sprawy o sygnaturach akt I SA/Wa 123/21 ze skargi [...] Sp. z o.o. w P. i I SA/Wa 124/21 ze skargi Starosty [...], w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić pod jedną sygnaturą akt I SA/Wa 123/21.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa w odniesieniu do zaskarżonej decyzji, wobec czego skargi jako niezasadne podlegały oddaleniu.

Przedmiotem skarg jest decyzja Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 12 listopada 2020 r. nr DP-III.025.1.3.2020.MD/20 utrzymująca w mocy decyzję Ministra Rozwoju z 23 grudnia 2019 r. nr DP-III.025.1.24.2018.JW (DP-III-025-33-16-JW/19) stwierdzającą w części nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z 11 lutego 1949 r. Nr 69 o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. [...] S.A.[...] oraz stwierdzającą, że w części orzeczenie wydane zostało z naruszeniem prawa.

Z uzasadnienia wynika, że organ I Instancji wskazał, że w świetle art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. R.P. Nr 3, poz. 17), dalej - ustawa nacjonalizacyjna, przejęcie przedsiębiorstwa na podstawie art. 3 tej ustawy nie obejmowało przejścia na własność Państwa składników, które stanowiły własność osób trzecich, niezależnie od tego, czy składniki te były niezbędne do funkcjonowania przedsiębiorstwa.

W toku postępowania ustalono, że w skład przejmowanego przedsiębiorstwa, poza nieruchomościami stanowiącymi własność "[...]", wchodził majątek nieruchomy stanowiący własność H. M. (dawne parcele nr [...], [...],[...],[...],[...]) oraz F. M. (dawne parcele nr [...] i [...]), a zatem nieruchomość osób trzecich wobec przedsiębiorstwa. Organ powołał uchwałę składu 7 sędziów NSA z 5 listopada 2007 r. sygn. akt I OPS 2/07, zgodnie z którą przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa na podstawie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej.1949 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. [...] S.A.[...], w zakresie przejętej wraz z ww. przedsiębiorstwem nieruchomości stanowiącej własność osób trzecich, tj. H. M. i F. M., z rażącym naruszeniem prawa.

Jednocześnie, oceniając skutki prawne jakie wywołała ta decyzja, organ stwierdził, że w zakresie objętej nacjonalizacją nieruchomości położonej w P., odpowiadającej aktualnie części działki nr [...] o łącznej pow. 149 m² wchodzącej w skład drogi powiatowej, wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, a tym samym orzeczenie to ww. części wydane zostało z naruszeniem prawa.

Minister Rozwoju, Pracy i Technologii podzielił ustalenia organu I instancji i utrzymał wydaną przez ten organ decyzję w mocy.

Sąd w pełni akceptuje ustalenia i oceny prawne dokonane przez organ administracji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a także podziela przedstawioną w nim argumentację. Nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego pełnego przytaczania w tym miejscu uzasadnienia.

Odnosząc się do zarzutów skarg podkreślić należy, że nie są one zasadne i podlegają oddaleniu.

W szczególności niezrozumiały jest zarzut [...] Sp. z o.o. z siedzibą w P., że zaskarżona decyzja nie zawiera żadnego ustalenia popartego dowodami, że nieruchomości ozn. jako "[...], księga hipoteczna [...] stanowiące w przeszłości własność H. M. (dawne parcele nr [...],[...],[...],[...] i [...]) oraz F. M. (dawne parcele nr [...] i [...]) stanowiły w dniu wydania orzeczenia Nr 69 Ministra Przemysłu i Handlu z 11 lutego 1949 r. o przejęciu na własność Państwa własność przedsiębiorstwa pn. [...] S.A.[...]". Okoliczność ta wynika bowiem z treści archiwalnych dokumentów hipotecznych takich jak statut spółki akcyjnej zeznany przed notariuszem W. P. z [...] grudnia 1929 r., N [...]., odpis z księgi rejestru handlowego [...], czy też akt notarialny z [...] grudnia 1929 r. N [...].

Bezzasadny jest też podnoszony zarzut, że zaskarżona decyzja nie uwzględnia faktu, że dla przedsiębiorstwa pn. [...] S.A. [...] w terminie określonym w §§ 28 i 32 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa nie zostały zgłoszone zarzuty. Zauważyć trzeba, że zgodnie z §§ 27, 28 i 32 ww. rozporządzenia właściciele przedsiębiorstw mogą zgłosić zarzuty, że przedsiębiorstwo nie przechodzi, albo nie podlega przejęciu na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego, w terminie 30 dni od daty ogłoszenia wykazu. W odniesieniu do przedmiotowego przedsiębiorstwa takie zarzuty nie zostały zgłoszone. Przy czym przepisy, na podstawie których przeprowadzano nacjonalizację nie wiązały z samym faktem złożenia zarzutów skutków prawnych, poza obowiązkiem rozpoznania ich na posiedzeniu Głównej Komisji. Jak wskazał ponadto organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zarzuty związane z procedurą nie mogą stanowić przesłanki ocenianej w trybie nieważnościowym na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja jednoznacznie również wyjaśnia, że M. M. jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. i mogła wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia w zakresie przejętej wraz z przedsiębiorstwem nieruchomości ozn. jako "[...]", księga hipoteczna [...]. Wnioskodawczyni jest bowiem następcą prawnym ówczesnego właściciela nieruchomości, co wynika ze szczegółowo opisanych przez Ministra postanowień spadkowych (str. 6 decyzji).

Organ wyjaśnił również jednoznacznie przesłanki będące podstawą stwierdzenia nieważności orzeczenia z 11 lutego 1949 r. wynikające z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Za bezzasadny uznać także należy podnoszony przez ww. Spółkę zarzut braku kwestionowania i objęcia wnioskiem o unieważnienie orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z 7 stycznia 1958 r., wydanego na podstawie § 75a rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r. Jak słusznie wskazał organ nadzoru w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wniosek inicjujący niniejsze postępowanie dotyczył wyłącznie stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr 69 Ministra Przemysłu i Handlu z 11 lutego 1949 r. i organ nie jest uprawniony do zmiany zakresu żądania. Ponadto orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego posiada jedynie prawnoprocesowy charakter i nie wywołuje skutków prawnomaterialnych w sferze rzeczowej. Orzeczenie z 1958 r. ma jedynie charakter ustalający oraz wtórny wobec wcześniejszego orzeczenia, na podstawie którego doszło do nacjonalizacji.

W ocenie Sądu Minister Rozwoju, Pracy i Technologii należycie wyjaśnił kwestie dotyczące oceny § 75a rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r., a także na jakiej postawie prawnej opierało się "funkcjonowanie na nieruchomości", powołując szczegółowo stanowisko wyrażone w uchwale 7 sędziów NSA z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. akt I OPS 2/07.

Organ nadzoru wyczerpująco także uzasadnił dlaczego nieodwracalne skutki prawne orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z 11 lutego 1949 r. wystąpiły tylko w odniesieniu do objętej postępowaniem części działki nr [...] o łącznej pow. 149 m². Działka ta stanowi drogę publiczną (ul. [...]) o kategorii drogi powiatowej - własność Powiatu [...], co wynika ze znajdujących się w aktach dokumentów, w tym z danych przekazanych przez Starostwo Powiatowe w P., KW nr [...], opinii biegłego geodety. Oczywiste przy tym jest, że z chwilą zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną, z mocy prawa przechodzi ona na własność Państwa. Publiczny charakter własności dróg oznacza wyłączenie ich z obrotu prawnego.

Za bezzasadne uznać także trzeba podnoszone zarzuty kwestionujące opinię biegłego Stanisława Skubiszewskiego. Jak prawidłowo wskazał organ nadzoru w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji biegły posiadający właściwe uprawnienia przy opracowaniu map geodezyjnych określających granice i powierzchnie poszczególnych nieruchomości wraz z ich rozliczeniem w obecnych działkach ewidencyjnych oparł się na licznych dokumentach takich jak badania hipoteczne dawnych nieruchomości wykonane w Wydziale Ksiąg Wieczystych w Sądzie Rejonowym w P. oraz Archiwum Państwowym [...] Oddział w G., badania hipoteczne ksiąg wieczystych, dane z operatów ewidencji gruntów, dane z operatów archiwalnych znajdujących się w zasobach Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w P.. Brak było podstaw do kwestionowania wiarygodności i rzetelności sporządzonej opinii, zwłaszcza w kontekście art. 75 k.p.a. zgodnie, z którym organ jako dowód może dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Zgodzić się ponadto trzeba ze stanowiskiem organu, że zarzut naruszenia przez biegłego geodetę obowiązków wynikających z art. 12a ustawy z 17 maja 1989 r. prawo geodezyjne i kartograficzne może być ewentualnie skierowany wobec geodety.

Zdaniem Sądu wbrew twierdzeniom skarżącej Spółki organ nadzoru dokonał prawidłowego rozliczenia powierzchni parcel wchodzących w skład nieruchomości objętej zakresem wniosku i właściwie ocenił rozbieżności w zakresie rozliczenia powierzchni pomiędzy planem parcelacyjnym z 1927 r. a mapą z 1947 r. szczegółowo wyjaśniając przyjęte stanowisko (str. 15 i 16 decyzji). Powstałe zmiany nie wpłynęły na ustalenia, co do aktualnych właścicieli/użytkowników wieczystych przedmiotowej nieruchomości.

Za bezzasadny uznać również należy podnoszony zarzut dotyczący pojęcia przedsiębiorstwa na gruncie obowiązujących ówcześnie przepisów Kodeku handlowego. Przepisy Kodeksu handlowego (w tym art. 40) nie stanowiły podstawy prawnej przejścia przedsiębiorstw w ramach nacjonalizacji. Z treści uzasadnienia decyzji jednoznacznie przy tym wynika, że wraz z przedsiębiorstwem pn. [...] S.A.[...] przejęto nieruchomości stanowiące własność H. M. (parcele nr [...],[...],[...],[...] i [...]) oraz F. M. (parcele nr [...] i [...]) - osób trzecich wobec właściciela przedsiębiorstwa, którym była spółka akcyjna, na co wskazuje m.in. treść protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] grudnia 1950 r.

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przez organ art. 7 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 75 ust. 2 i 3 rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r. polegającego na zaniechaniu ustalenia czy, w jakim zakresie oraz komu zostało wypłacone odszkodowanie za przejęte mienie. Kwestia odszkodowania nie ma bowiem bezpośredniego wpływu na rozstrzygnięcie dotyczące nacjonalizacji.

Za bezpodstawne Sąd uznał również zarzuty podniesione w skardze Starosty [...]. Zauważyć trzeba, że w uzasadnieniu decyzji organ nadzoru, powołując się na stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne przedstawił szeroką analizę i argumentację odnoszącą się do nieodwracalnych skutków prawnych decyzji nacjonalizacyjnych. Jak wskazuje się w orzecznictwie skutkiem prawnym nacjonalizacji było przede wszystkim odjęcie prawa własności dotychczasowemu właścicielowi i przejście własności na rzecz Państwa, natomiast fakt objęcia składników majątkowych tego przedsiębiorstwa w użytkowanie wieczyste, czy też nabycie ich własności przez inne podmioty było następstwem kolejnych decyzji uwłaszczeniowych oraz dokonywanych czynności cywilnoprawnych, które mogą być ocenione pod względem nieodwracalności skutków prawnych, ale w innym postępowaniu przed właściwym organem. Skutki prawne wywołane przez późniejsze zdarzenia nie mogą stanowić podstawy do oceny, że tym samym decyzja nacjonalizacyjna wydana z rażącym naruszeniem prawa wywołała nieodwracalne skutki prawne, w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Rozróżnienia skutków prawnych, jakie wywołała decyzja administracyjna, na bezpośrednie i pośrednie dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 16 grudnia 1996 r. sygn. akt OPS 7/96. W uzasadnieniu tej uchwały wyjaśniono, że należy odróżnić skutki prawne, które wywołała decyzja kwestionowana w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności, od skutków prawnych dotyczących tego samego przedmiotu, wywołanych późniejszymi decyzjami lub innymi zdarzeniami prawnymi. Analogiczne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniach uchwał z dnia 9 listopada 1998 r. sygn. akt OPK 4/98 (ONSA 1999/1/13) i z dnia 20 marca 2000 r. sygn. akt OPS 14/99 (ONSA 2000/3/93). Podstawą ww. poglądu jest założenie, że skutki prawne wywołane przez późniejszą decyzję w stosunku do tego samego przedmiotu, którego dotyczyła decyzja wcześniejsza, nie mogą być automatycznie utożsamiane ze skutkami prawnymi wywołanymi przez decyzję wcześniejszą. Przyjęcie bowiem odwrotnego założenia oznaczałoby praktycznie wyłączenie możliwości wzruszenia decyzji późniejszej z tego powodu, iż stan prawny ukształtowany decyzją wcześniejszą był prawnie wadliwy.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się ponadto, że wszelkie nakłady poczynione na mieniu przedsiębiorstwa przez aktualnych jego użytkowników podlegająca rozliczeniu pomiędzy stronami lub mogą stanowić przedmiot roszczenia sądowego, nie wywołują jednak zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Zdarzenia faktyczne zaistniałe po wydaniu decyzji nacjonalizacyjnej, w tym i dokonane nakłady, kwalifikują się wyłącznie do sfery faktów, a nie prawa i konsekwencji nie mogą stanowić wystarczającej przeszkody do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji obarczonej ciężkimi wadami.

W świetle powyższego Sądu uznał, że wniesione skargi są bezzasadne i brak jest podstaw do ich uwzględnienia.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 P.p.s.a orzekł jak w sentencji.

Stosownie do treści art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.