Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 668/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 24 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 8 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2012 roku sprawy ze skargi B. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 668/12

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...](Nr [...]), wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) [dalej ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych] oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Zakład Ubezpieczeń Społecznych – w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy – utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję nr [...]z dnia [...]o odmowie umorzenia B.K. nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o następujący stan prawny i faktyczny:

W dniu 9 grudnia 2012 r. B. K. złożyła wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2010 r. do października 2011 r.

W uzasadnieniu wniosku wskazała, że w kwietniu 2009 r. zarejestrowała jednoosobową działalność gospodarczą, jednak z uwagi – jak podniosła – na kryzys finansowy nie była w stanie na bieżąco regulować należności z tytułu składek i stąd powstało zadłużenie. Wskazała ponadto, że obecnie poszukuje zatrudnienia, składa liczne oferty na wolne stanowiska pracy. Z uwagi na znaczne zobowiązania w banku, nie może natomiast zaciągnąć kolejnego kredytu na spłatę należności.

Podważyła zasadność zabezpieczenia należności z tytułu składek wpisem hipoteki przymusowej w księdze wieczystej dotyczącej mieszkania – jak wyjaśniła otrzymanego w wyniku spadku – gdyż, w jej ocenie, istnieje inna możliwość odzyskania długu. Dokonanie zabezpieczenia należności jest bardzo krzywdzące dla jej rodziny. Nadmieniła, że w mieszkaniu tym samodzielne gospodarstwo domowe prowadzi jej córka.

Poinformowała również, że od listopada 2011 r. uzyskuje niewielkie przychody z prowadzonej działalności gospodarczej i w związku z tym mogła uregulować na bieżąco składki za listopad i grudzień. Dochód ten nie jest jednakże stały i nie daje gwarancji stabilnej poprawy jej sytuacji.

Nadmieniła, że aby zdobyć niezbędne środki finansowe na spłatę zaległych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, czyni starania w celu podjęcia zatrudnienia.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą od 09.04.2009 r. W roku 2011 uzyskała dochód w łącznej kwocie 3.555,38 zł. Nie uzyskuje innych dochodów. Dysponuje spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu mieszkalnego o powierzchni 42,36 m2 oraz mieszkaniem (spadek po zmarłych rodzicach), w którym zamieszkuje i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe jej córka, zgodnie z wolą spadkodawców. Posiada zobowiązania finansowe: z tytułu kredytu bankowego, spłacanego w ratach miesięcznych po 320,18 zł (kwota pozostała do spłaty na dzień składania oświadczenia przez skarżącą – 27.01.2012 wynosiła 12.406,42 zł), a w regulowaniu tych należności pomaga jej córka. Posiada także zobowiązania wobec ZUS z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne za lata 2010-2011, dochodzone poprzez zajęcie konta bankowego oraz wobec biura rachunkowego w kwocie 515 zł, spłacane nieregularnie i wobec córki M. K. – 320,18 zł miesięcznie. Podała, że ponosi stałe wydatki z tytułu bieżącego utrzymania: czynsz, woda, gaz i centralne ogrzewanie – 343,50 oraz energię elektryczną – od 53,23 do 75,84 zł. Nie wskazała żadnych wydatków związanych z leczeniem. Wyjaśniła, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, który uzyskuje dochody roczne w kwocie 2.865,06 zł.

Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym dostarczonego przez wnioskodawczynię uprzednio w 2011 r., organ I instancji wydał w dniu [...]decyzję [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek: na ubezpieczenia społeczne za okres 03.2010 r. - 10.2011 r. w kwocie 4.651,78 zł i odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień 09.12.2011 r. w kwocie 303,00 zł oraz kosztów upomnień w kwocie 26,40 zł; na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01.2010 r. – 10.2011 r. w kwocie 5.003,47 zł i odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień 09.12.2011 r. w kwocie 573,00 zł oraz kosztów upomnień w kwocie 26,40 zł.

Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnioskodawczyni wnosiła o uchylenie zakwestionowanej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu wskazała, że z dokumentów finansowych, które złożyła na wniosek Zakładu wynika, że jej dochód na koniec 2011 r. wynosił 3.309,68 zł, natomiast dochód męża 2.865,06 zł, co w sumie daje sumę 6.174,74 zł na rodzinę. Zatem na rodzinę przypadało 514,56 zł miesięcznie, a analogicznie na 1 osobę pozostającą w gospodarstwie domowym 257,28 zł. Poinformowała także, że z uwagi na to, że sytuacja taka trwa z małymi przerwami od kilku lat, doprowadziła jej rodzinę do ubóstwa.

Zdaniem odwołującej, argumenty Zakładu nie odzwierciedlają całkowicie powagi sprawy i nie odnoszą się do sytuacji, w której się znalazła, zaprzeczają również przepisom art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej.

Zakwestionowała również ustalenia faktyczne poczynione przez organ wskazując, iż nie są one zgodne z prawdą - wyjaśnieniami dotyczącymi kwestionowanej kwoty podanej na zajęciach na dzień wpisu hipoteki przymusowej z dnia 27 października 2011 r. na łączną sumę 13.524,67 zł, która nie odzwierciedla prawdy i jest znacznie zawyżona w stosunku do faktycznie wyliczonej.

Dalej podniosła, że organ egzekucyjny dokonał czynności polegających na złożeniu wniosku o wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości otrzymanej w spadku po zmarłych rodzicach, gdzie jest zameldowana, mieszka i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe jej córka, w znacznie zawyżonej kwocie niż wynikało to z dokumentu będącego podstawą wpisu, co czyni – w jej ocenie - ten wpis nieuzasadnionym i z uwagi na nierzetelne podanie kwoty zajęcia, brak jest podstawy prawnej do dokonania wpisu w takiej wysokości, dlatego też należy wpis hipoteki przymusowej usunąć.

Kolejny zarzut dotyczy kwestii aktualizacji danych w związku z – jak to określiła – nie dokonaniem przez Zakład aktualizacji danych, co skutkowało tym, że od 2001 r. do 2011 r. w Kompleksowym Systemie Informatycznym istniały błędne informacje co do jej statusu, tj. figurowała przez ten okres jako podmiot gospodarczy, o czym nie miała pojęcia, a co jest według niej poważnym naruszeniem prawa wobec jej osoby.

Odwołująca podniosła także zarzuty naruszenia art. 35 k.p.a. oraz zarzut, iż w toku postępowania organ nie uwzględnił i nie zajął się jej wnioskiem o wyłączenie pracownika ZUS zajmującego jej sprawą.

Organ w wyniku ponownego rozpoznania sprawy stwierdził, że decyzja z dnia [...] wydana została prawidłowo i decyzją z dnia [...]utrzymał ją w mocy.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ stwierdził, że w sytuacji odwołującej nie ma podstaw do umorzenia zadłużenia. Wyjaśnił, że umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu. Ciężar wykazania tych okoliczności należy do osoby zobowiązanej. Podstawą prawną decyzji są art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie z tymi przepisami należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązania się z zobowiązań wobec ZUS. Zakład uznał, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Organ wyjaśnił przy tym, że Zakład nie jest zobligowany do umorzenia należności w każdym przypadku potwierdzenia całkowitej nieściągalności należności, a organ działa w tym zakresie w ramach uznania administracyjnego.

Organ podkreślił, że postępowanie wyjaśniające prowadzone przez Zakład sprowadza się do ustalenia istnienia lub nieistnienia przesłanek określonych we wskazanych wyżej przepisach. Zaznaczył, że Zakład nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej dłużnika, pod uwagę bierze również możliwości odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego, czy też rozważa możliwość udzielenia ulgi w spłacie w postaci układu ratalnego zawartego na dogodnych warunkach. Trudności finansowe dłużnika nie mogą bowiem stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności. Zakład ustosunkowując się do sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej jest zobligowany uwzględnić zasady umarzania wskazane w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych , jak i fakt, że jest dysponentem funduszów publicznych. Nie może z instytucji umorzenia czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia płatnika z obowiązku opłacania składek. Umorzenie należności jest wyrazem ostatecznej rezygnacji z określonych kwot, które wolą ustawodawcy, jako powinności publicznoprawne powinny zasilać poszczególne fundusze celowe wchodzące w skład polskiego systemu zabezpieczenia społecznego.

Odnosząc się do zarzutów podnoszonych przez B. K. wyjaśnił, że udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek może stanowić pomoc publiczną o ile zostaną spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ( Dz.U. UE C 83 z 30.03. 2010 r) i dlatego wnioski w tym zakresie badane są pod kątem podlegania przepisom o pomocy publicznej.

Wskazał, że zadłużenie, które figuruje na koncie odwołującej, zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podlega ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. W związku z tym, że nie zostało zakończone postępowanie egzekucyjne, brak jest potwierdzenia nieściągalności zobowiązań, a tym samym podstaw do uznania należności jako całkowicie nieściągalnych. Zdaniem organu, nawet gdyby organ egzekucyjny ustalił, że odwołująca nie posiada majątku, to i tak nie oznacza to, że należności z tytułu składek muszą być umorzone. Organ wyjaśnił także, że w celu zapewnienia zabezpieczenia spłaty wierzytelności publicznoprawnych jest zobowiązany i uprawniony do podejmowania działań zmierzających do ustanowienia na składnikach majątkowych dłużnika stosownych zabezpieczeń. Zgodnie z art. 26 pkt 3 ustawy z dnia 13 .10. 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dla zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakładowi przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika. Podstawą ustanowienia hipoteki przymusowej jest doręczona decyzja określająca wysokość należności z tytułu składek. Decyzja z dnia [...]określająca wysokość zadłużenia skarżącej została jej doręczona 11.10. 2011 r. i nie wniosła ona od niej odwołania, co stanowiło podstawę wniosku o wpis hipotek przymusowych. Zaznaczono także, że fakt uzyskiwania przez odwołującą i jej współmałżonka dochodów pozwala na realizację obowiązków wobec ZUS, np. w formie przewidzianych w prawie ulg.

Organ wskazał dalej, że ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że odwołująca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wymiarze ¼ etatu w wysokości 350,00 zł brutto. Odwołująca osiąga przychody z prowadzonej działalności, a z przedstawionej przez nią dokumentacji wynika, że okresowo działalność przynosi również niewielkie dochody. Pomimo, że obecna sytuacja materialna jest trudna, nie nosi znamion wyjątkowej. W opinii Zakładu, trudności finansowe nie mają charakteru trwałego i pogłębiającego się.

Ponadto, zdaniem organu, odwołująca nie udowodniła, że posiada przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy. Nie załączyła zaświadczenia lekarskiego, bądź orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które potwierdziłoby ograniczenie możliwości wykonywania pracy zarobkowej. Z dokumentacji sprawy nie wynika też, że z powodu konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie może pozyskiwać dochodów niezbędnych do opłacenia należności z tytułu składek.

Odnosząc się do zarzutu, że pozbawiono odwołującą prawa do czynnego udziału w każdym stadium postępowania organ uznał go za bezzasadny, albowiem – jak wskazał – przed wydaniem decyzji umożliwiono jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ nadmienił także, iż odwołująca wielokrotnie z tego prawa korzystała w toku prowadzonych postępowań wyjaśniających.

Odnosząc się do natomiast kwestii dotyczącej braku możliwości wypowiedzenia się w sprawie z uwagi na fakt, iż dostęp do akt, które zostały zgromadzone w Wydziale Rozliczeń Kont Płatników Składek nastąpił dopiero 16 lutego 2012 r., a w Referacie Ulg i Umorzeń 9 lutego 2012 r. Zakład wyjaśnił, że uwagi dotyczące zgromadzonego materiału dowodowego zawarte w piśmie odwołującej z dnia 20.02.2012 r., zostały uwzględnione w Decyzji nr [...]. Tak więc zarzut, że ww. decyzja została wydana z naruszeniem art. 35 k.p.a. również uznał za bezpodstawny. Podkreślił, że sprawa o umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na konieczność przeprowadzenia dodatkowych ustaleń i wyjaśnienia stanu faktycznego jest sprawą szczególnie skomplikowaną i w celu zapewnienia wyczerpujących wyjaśnień wymagała wnikliwej analizy. Wskazał również, że zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. odwołująca została poinformowana o przyczynie zwłoki, jednocześnie podano jej nowy termin załatwienia sprawy.

Co do zarzutu dotyczącego zawyżonej kwoty na zajęciach w stosunku do decyzji, organ wyjaśnił, że zadłużenie wykazane w decyzjach rzeczywiście nie odzwierciedla całości zadłużenia, gdyż każda decyzja dotyczy wybranych miesięcy. Suma zaległości podanych na decyzjach oraz w wysyłanych upomnieniach wskazuje całość zadłużenia. Wobec powyższego argument odwołującej, że nie ma podstawy prawnej do dokonania wpisu w takiej wysokości jest bezzasadny.

Kolejny zarzut o braku zaktualizowania danych, a w szczególności nazwy firmy nie skutkuje brakiem bądź zmianą zadłużenia figurującego na jej koncie. Ponadto jak wyjaśniono w decyzji z dnia[...] podstawowymi dokumentami są wydruki rozliczeń z Kompleksowego Systemu Informatycznego. W załączniku do wniosku o umorzenie tworzonym ręcznie w komputerze wpisano pomyłkowo o jedną cyfrę więcej. Inne kwestionowane przez odwołującą wyliczenia wynikają z różnic w kwocie odsetek i okresach zaległości uwzględnianych w rozliczeniach ze względu na wyliczanie bieżącego zadłużenia oraz poszczególnych rozliczeń na dzień składania wniosków. Wobec powyższego zarzut, że zawyżanie wysokości zaległości przez pracownika Wydziału Rozliczeń Kont Płatników Składek stanowi naruszenie jej interesu prawnego organ uznał za bezzasadny.

Zakład nie znalazł także podstaw do wykluczenia M. C. - pracownika Wydziału Kont Płatników Składek oraz osób z nią powiązanych z prowadzenia sprawy, albowiem – zdaniem organu – nie zachodziły żadne z przesłanek zawarte w art. 24 § 1 k.p.a. Brak ze strony odwołującej zaufania co do wiarygodności i intencji Zakładu nie może skutkować wyłączeniem ww. osób z prowadzonych spraw.

Reasumując, organ stwierdził, że po przeanalizowaniu całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, kierując się słusznym interesem społecznym, mając na względzie zabezpieczenie wypłat świadczeń dokonywanych przez ZUS uznał, że w sytuacji odwołującej nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu. Ciężar wykazania tych okoliczności należy do osoby zobowiązanej. Ponadto ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, że odwołująca nie mogła uregulować należności z tytułu składek z powodu nadzwyczajnych zdarzeń losowych lub klęsk żywiołowych. Zaległości powstały z uwagi na to, że nie opłacała w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca powyższej decyzji zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych poprzez niesłuszne przyjęcie, że w jej przypadku nie przysługuje umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia zdrowotne za okres 01.2010 do 06.2012 r. powstałych na skutek braku wystarczających przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej nie z jej winy, a w wyniku wielokierunkowych zaniedbań przez różne instytucje państwowe.

Jednocześnie skarżąca zgłosiła "naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych przez pracowników Wydziału Realizacji Dochodów Referat Zabezpieczeń i Sankcji w I Oddziale ZUS w Ł. w związku z prowadzonym postępowaniem w sprawie złożonego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] Nr[...], co spowodowało zagrożenie jej bezpieczeństwa.

Wniosła o zmianę zaskarżonych decyzji i uznanie jej roszczeń w całości oraz o odszkodowanie za poniesione szkody materialne oraz moralne spowodowane przez pracowników ZUS I Oddział w Ł.

W uzasadnieniu skargi podnosiła, że z powodu przewlekłego i biurokratycznego załatwiania jej spraw przez pracowników ZUS, zmuszania jej do składania dokumentów i wyjaśnień na piśmie i osobistego stawiennictwa w terminie 7 dni, a także wnoszenia wielu odwołań, musiała całą swoją aktywność i środki finansowe skierować na odwołania i wyjaśnienia , co doprowadziło do zaniedbań w funkcjonowaniu jej firmy i w konsekwencji przyczyniło się do jej upadłości.

Na rozprawie w dniu 25 października 2012 r. skarżąca złożyła pismo procesowe, w którym wskazała, w jaki sposób, w jej ocenie , na skutek nieprawidłowego działania różnych instytucji państwowych, w tym ZUS, znalazła się w trudnej sytuacji finansowej. Do pisma załączyła kserokopie 46 pism . Następnie przy piśmie złożonym po zamknięciu rozprawy skarżąca załączyła kolejnych 6 załączników.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosił o oddalenie skargi argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanej ustawy). W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej ustawa p.p.s.a.] Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oznacza to, że sąd administracyjny rozpoznając sprawę bada czy postępowanie w wyniku którego wydany został zaskarżony akt, dokonana czynność, przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami je regulującymi oraz czy ustalenia faktyczne mają oparcie w zebranym w sprawie materiale i czy ustalony stan faktyczny wyczerpuje dyspozycję przepisu powołanego przez organ jako podstawa prawna rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd administracyjny nie prowadzi przy tym postępowania dowodowego – poza wypadkami, kiedy przeprowadzenie dowodu z dokumentu uzna za służące wyjaśnieniu i przyspieszeniu rozpoznania sprawy – lecz orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach sprawy; nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem, że nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 133 § 1 i art. 134 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a.).

Rozpoznawana sprawa dotyczy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz na ubezpieczenia zdrowotne.

Podstawę materialno – prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) [dalej ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych] oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.) [dalej: rozporządzenie].

W art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych sformułowana została zasada, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Z kolei w ust. 3 art. 28 ustawodawca zdefiniował sytuacje, w których organ może uznać, że zachodzi całkowita nieściągalność należności wskazanych w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Równocześnie w art. 28 ust. 3a ustawy przewidziana została także możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie do upoważnienia ustawowego zawartego w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego miał określić, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania należności, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie "biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych"

Przepis § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r. stanowi, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Użycie przez ustawodawcę zarówno w ust. 2 jak i w ust. 3a art. 28 zwrotu "mogą być umarzane" oznacza dopuszczenie możliwości orzeczenia o umorzeniu składek, przy zaistnieniu okoliczności wskazanych w tym akcie prawnym. Dopuszczenie możliwości orzeczenia o umorzeniu należności nie oznacza, że wystąpienie okoliczności mogących stanowić przesłankę orzeczenia o umorzeniu należności obliguje organ do wydania decyzji orzekającej umorzenie zaległych, należnych składek. Przez użycie sformułowania "mogą być umarzane" ustawodawca usankcjonował możliwość wydawania decyzji tzw. "uznaniowych". Oznacza to, że pomimo zaistnienia przesłanek, które pozwoliłyby na ewentualne umorzenie zaległości, organ nie musi tych zaległości umorzyć. Jest natomiast zobligowany do wykazania dlaczego orzekł o odmowie umorzenia zaległych należności, co wymaga należytego ustalenia wszystkich okoliczności sprawy.

Z uwagi na uwarunkowania prowadzące do możliwości orzeczenia o umorzeniu należności wymienione w powołanych wyżej aktach prawnych w pierwszej kolejności ocenić należało, czy organ przeprowadził postępowanie w sposób pozwalający na dokonanie poprawnych ustaleń faktycznych i czy te ustalenia faktyczne zostały prawidłowo ocenione.

Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek są bowiem – jak wskazano wyżej – podejmowane na zasadzie uznania administracyjnego. Podlegają one kontroli sądowej, ale ze względu na specyficzny charakter spraw, których dotyczą, kontrola ta ma ograniczony zakres. Jeżeli zatem organ poprawnie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, to samo wyprowadzenie wniosku przesądzającego o wyniku sprawy jest zagadnieniem natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd administracyjny bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza jedynie do ustalenia czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2006, s. 505).

Z akt administracyjnych wynika, że organ podejmował działania zmierzające do dokładnego wyjaśnienia sprawy, przy czynnym udziale wnioskodawczyni, m.in. analizował szczegółowo dochody i wydatki strony, jej możliwości zarobkowe, sytuację zdrowotną z punktu widzenia możliwości podjęcia zatrudnienia i osiągnięcia w związku z tym dodatkowych dochodów, jej sytuację rodzinną (w tym uzyskiwane przez jej męża dochody). Informacje uzyskane odnośnie stanu majątkowego skarżącej legły u podstaw dokonania przez organ ustaleń faktycznych, a stan majątkowy był przedmiotem szczegółowych rozważań organu.

Z zestawienia akt administracyjnych z uzasadnieniami decyzji wynika, że przedmiotem ustaleń faktycznych i rozważań organu był cały zebrany w sprawie materiał dowodowy. W uzasadnieniach decyzji wskazano podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia.

W takim stanie rzeczy stwierdzić należało, że postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W ocenie Sądu, organ działał na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a przyjęte stanowisko zostało szczegółowo uzasadnione.

Nie stwierdzono także uchybienia art. 24 k.p.a., statuującego przesłanki wyłączenia pracownika organu administracji publicznej rozpoznającego sprawę od udziału w postępowaniu. Skarżąca zarzuciła bowiem organowi, że naruszył zasady z tego przepisu w związku z niewyłączeniem od rozpoznawania sprawy pracownika ZUS – M. C. Odnosząc się w związku z tym do podniesionego zarzutu stwierdzić należy, że co do zasady złożenie wniosku o wyłączenie pracownika organu administracji po przeprowadzeniu czynności kontrolnych, a przed wydaniem decyzji, nie zwalnia tego organu od jego rozpatrzenia przed podjęciem merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. W rozpatrywanej sprawie wniosek w wykluczenie pracownika Wydziału Rozliczeń Kont Płatników Składek M. C. ze względu na nierzetelne prowadzenie dokumentacji, zwarty został w piśmie skarżącej z dnia 26 kwietnia 2012 r., a więc już po złożeniu przez nią wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pracownik ten złożył oświadczenie, z którego wynika, że nie zachodziły przesłanki z art. 24 § 1 k.p.a. Natomiast ustosunkowanie się do tego wniosku miało miejsce dopiero w uzasadnieniu decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpoznania sprawy. Odnosząc się do tego zarzutu, w pierwszej kolejności ocenić należy, czy nierozpatrzenie wzmiankowanego wniosku o wyłączenie pracownika przed wydaniem decyzji miało, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na treść rozstrzygnięcia, albowiem dopiero takie ustalenie mogłoby stanowić o stwierdzeniu istotnego naruszenia prawa.

Jak wynika z akt sprawy, ten konkretny pracownik przygotowywał pismo związane z prowadzoną sprawą z wniosku skarżącej o umorzenie zaległości informując o wysokości istniejących zaległości (np. pismo z 1 grudnia 2011 r.). Zauważyć należy, że ten pracownik nie brał udziału w wydawaniu jako takiej decyzji w sprawie. Mamy do czynienia jedynie z pracownikiem konkretnej komórki ZUS, i jak wynika z akt sprawy ma on "nad sobą" Kierownika Referatu, który zgodnie z zasadą nadrzędności służbowej kontrolował jego czynności faktyczne dokonywane w toku postępowania wyjaśniającego. Świadczą o tym m.in. podpisy pod dokumentami przygotowywanymi przez wskazanego pracownika. Tym samym brak odrębnego rozpatrzenia wniosku o wyłączenie pracownika organu nie mógł mieć – w ocenie Sądu – w tej niniejszej sprawie, w analizowanym stanie faktycznym wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Sąd nie stwierdził także, by zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie.

Organ odniósł się do uzyskanych z urzędu, jak też do przedłożonych przez skarżącą dowodów. Dokonana została ocena dowodów dotyczących stanu majątkowego, możliwości zarobkowych i zdrowia skarżącej i po ich analizie organ stwierdził, iż w stosunku do B. K. nie istnieją uzasadnione powody do stwierdzenia, że nie jest lub nie będzie ona w przyszłości w stanie spłacić zaległości wobec ZUS. Ocenie tej nie można postawić w świetle poczynionych ustaleń zarzutu dowolności. Organ rozważając sytuację majątkową i rodzinną skarżącej miał podstawy do uznania, że sytuacja finansowa skarżącej choć jest trudna, nie nosi znamion wyjątkowej. Organ miał podstawy do uznania, że trudności finansowe skarżącej nie muszą mieć charakteru trwałego i możliwa jest w przyszłości poprawa jej sytuacji finansowej i uregulowanie powstałych zaległości chociażby w ratach. Istotny jest także fakt posiadania majątku nieruchomego, z którego istnieje możliwość zaspokojenia należności.

Zakład w pierwszej kolejności rozważył przesłanki z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który daje możliwość umorzenia należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W tym zakresie organ słusznie wskazał, że nie zostało zakończone postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej, a zatem brak jest potwierdzenia nieściągalności zobowiązań. Nie spełniona została zatem przesłanka do umorzenia.

Zakład był zatem w pełni uprawniony do odmowy umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i co za tym idzie rozważenia przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.

Również na gruncie tych przepisów organ zasadnie nie dopatrzył się okoliczności, które byłyby przesłanką wystarczającą do orzeczenia o umorzeniu należności.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko organu, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Norma § 3 ust. 1 wymaga od dłużnika wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną zapaść bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, gdy osoba zobowiązana wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie należności, problemy w znalezieniu pracy, czy brak w chwili obecnej stałego wynagrodzenia. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Trzeba mieć w takim przypadku na uwadze całokształt okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji materialnej i zdrowotnej podmiotu ubiegającego się o umorzenie zaległych należności. Aktualnie trudna sytuacja osoby zobowiązanej nie wyklucza bowiem możliwości jej poprawy w przyszłości, natomiast umorzenie należności zwalnia ostatecznie osobę zobowiązaną z obowiązku spłaty zadłużenia. Uwzględnienie wniosku o umorzenie należności w zasadzie powinno być możliwe dopiero wówczas, gdy polepszenie sytuacji umożliwiające spłatę nawet części zobowiązań będzie mało prawdopodobne. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

Za zajętym przez organ stanowiskiem przemawiał m.in. fakt prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej, z której uzyskiwała ona niewielkie co prawda, ale jednak stałe dochody. Zgodzić się należy z organem, że fakt uzyskiwania obecnie ograniczonych dochodów z tej działalności nie wyklucza, iż w niedalekiej przyszłości działalność ta może przynosić większe zyski. Ponadto, jak wskazała sama skarżąca, podejmuje ona obecnie działania zmierzające do podjęcia zatrudnienia w ramach umowy o pracę, co w przypadku jej podjęcia także polepszy jej sytuację materialną. Zasadnie też Zakład podniósł fakt bieżącego regulowania przez skarżącą rat zaciągniętego kredytu bankowego. Organ słusznie uwzględnił fakt spłacania przez skarżącą rat kredytu i trafnie zauważył, że regulowanie tych rat oznacza, iż skarżąca dysponuje możliwościami finansowymi w ramach swojego budżetu domowego, pozwalającymi na takie obciążenie. Podnieść w związku z tym należy, że spłata rat kredytu nie może mieć pierwszeństwa w stosunku do obowiązku uregulowania należności publicznoprawnych tym bardziej, że niniejsza sprawa dotyczy nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, z którego skarżąca sama korzysta. Ponadto, niewątpliwie decyzja o zaciągnięciu kredytu w momencie jej podejmowania uwzględniała rzeczywiste możliwości finansowe kredytobiorcy. Zauważyć poza tym należy, że po zakończeniu spłaty przedmiotowego kredytu kwota regulowanych rat pozostanie do dyspozycji skarżącej zwiększając jej możliwości finansowe, które będzie mogła przeznaczyć na spłatę swoich zobowiązań wobec ZUS.

Zasadnie również, w ocenie Sądu, podniósł organ, że takie okoliczności takie jak fakt otrzymywania przez męża skarżącej, pozostającego z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, dochodów (choć niewielkich) z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz fakt uzyskiwania przez sama skarżącą - niewielkich wprawdzie – obecnie dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, nie świadczą o faktycznej całkowitej niemożliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przepisy nie wyjaśniają co prawda co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, o którym stanowi pkt 1 rozporządzenia, jednakże dokonując wykładni gramatycznej należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o zabezpieczenie zaspokojenia potrzeb na przeciętnym, uśrednionym poziomie. W tym względzie, jak słusznie podniósł organ, w kontekście prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, że trudności finansowe nie mają charakteru trwałego i pogłębiającego się, a co za tym idzie istnieje szansa na poprawę sytuacji finansowej skarżącej i jej rodziny.

Trzeba mieć również na uwadze, że skarżąca dysponuje dwoma mieszkaniami, w tym jednym w którym faktycznie zamieszkuje wraz mężem (prowadząc z nim w tym mieszkaniu wspólne gospodarstwo domowe) oraz drugim, w którym – jak wyjaśniła – zameldowana jest jej córka. Fakt podnoszony w związku z tym przez skarżącą, iż wzmiankowane drugie mieszkanie zajmuje – zgodnie z wolą spadkodawców je córka – nie zmienia faktu, iż – jak wskazała sama skarżąca w swoim oświadczeniu majątkowym – zaliczyła je do swojego majątku nieruchomego, a z którego możliwe jest uzyskiwanie dochodów.

Sąd podziela przy tym stanowisko organu, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły także okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia. Skarżąca nie poniosła bowiem strat materialnych wywołanych klęską żywiołową lub wskutek innego nadzwyczajnego zdarzenia, których efektem byłby brak funduszy na opłacenie składek. Jak wskazano powyżej skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, nie została ona wyrejestrowana, a ponadto uzyskuje z niej określone dochody. Sama skarżąca nie powoływała się też we wniosku o umorzenie na nadzwyczajne zdarzenia losowe wywołane przez czynniki zewnętrzne.

Zasadnie również organ wykluczył możliwość zastosowania przesłanek umorzenia zaległości określonych w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Norma ta stanowi o możliwości umorzenia należności w sytuacji, gdy zobowiązany wykaże, iż sytuacja taka jest spowodowana przewlekłą chorobą zobowiązanego lub koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ prawidłowo ustalił, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby którykolwiek z członków jej rodziny legitymował się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Mając zatem na względzie fakt, że decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jest decyzją o charakterze uznaniowym, Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organ wydając obie decyzje rozważył sytuację rodzinną i majątkową skarżącej wynikającą z zebranego w sprawie materiału i ocenił ją w aspekcie art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. W ocenie Sądu organ właściwie wyważył słuszny interes strony i interes społeczny, dając w okolicznościach rozpatrywanej sprawy pierwszeństwo temu drugiemu. Zdaniem Sądu brak jest uzasadnionych podstaw do kwestionowania zgodności z prawem tej oceny, wyrażonej w zaskarżonej decyzji.

Zaskarżona decyzja nie zamyka skarżącej drogi do złożenia nowego wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w przypadku zmiany okoliczności faktycznych (np. niemożności wykonywania pracy, stwierdzenia konieczności stałej opieki nad członkiem rodziny), czy też możliwości wystąpienia z wnioskiem o rozłożenie zaległych należności na raty.

Odnosząc się końcowo do zarzutów skarżącej zawartych w skardze, a dotyczących naruszenia przepisów ustawy o ochronie danych osobowych, wskazać należy, że w tym postępowaniu do Sądu nie należała ocena, czy sposób dysponowania danymi osobowymi skarżącej przez organ odbywał się z naruszeniem przepisów ustawy o ochronie danych osobowych. Sąd administracyjny nie jest również właściwy do rozpoznawania roszczeń odszkodowawczych ( zakres właściwości sądu administracyjnego określa art. 3 § 2 p.p.s.a.) , gdyż w tym zakresie właściwe są sądy powszechne.

Mając na uwadze wszystkie powyższe ustalenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę. k.ż.