Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1971/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 123
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura, Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Protokolant ref. staż. - Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2012 r. sprawy ze skarg K. L. na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... kwietnia 2012 r. nr ... oraz z dnia ...czerwca 2012 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. stwierdza nieważność obydwu zaskarżonych decyzji


UZASADNIENIE

Przedmiotem skarg wniesionych przez K. L.(zwaną dalej Skarżącą) są: 1) decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej Zakładem lub ZUS) z ... czerwca 2012r., nr ... uchylająca decyzję Zakładu z ... kwietnia 2012r., znak ... i odmawiająca umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od ... oraz umarzająca postępowanie w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne za okres od ... r. z uwagi na ich przedawnienie, 2) decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... kwietnia 2012r., znak ... utrzymująca w mocy decyzję własną z ... stycznia 2012r. nr ... w zakresie odmowy umorzenia zadłużenia obejmującego należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od ... r. oraz umarzająca postępowanie odwoławcze w zakresie odmowy umorzenia zadłużenia obejmującego należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od ... r. z uwagi na ich przedawnienie.

Zaskarżone decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym.

Pismem z ... maja 2011 r. Skarżąca zwróciła się do Zakładu o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne w okresie przebywania na urlopie macierzyńskim i wychowawczym.

Następnie pismem z ... października 2011 r., uzupełnionym pismem z ... grudnia 2011r. Skarżąca zwróciła się z prośbą o umorzenie całego zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne wraz z naliczonymi odsetkami za zwłokę za okres od ... r.

Decyzją z ... stycznia 2012 r., nr ... Zakład odmówił umorzenia zadłużenia obejmującego należności finansowane przez płatnika za siebie na ubezpieczenia społeczne za okres od ... r. Natomiast decyzją z ... stycznia 2012 r. o nr ... Zakład umorzył postępowanie w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od ..., z uwagi na ich przedawnienie.

Pismem z 3 lutego 2012 r. Skarżąca zwróciła się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z ... stycznia 2012 r., nr ....

Zakład w odniesieniu do zaległości dotyczących okresu przebywania przez Skarżącą na urlopie macierzyńskim i wychowawczym decyzją z ... marca 2012 r. umorzył zaległe składki za ten okres, tj. od ...08.2006 do ..11.2006 r. i od ...04.2007 do ...08.2007r.

Zakład rozpoznając sprawę na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zaskarżoną decyzją z ... kwietnia 2012 r. utrzymał w mocy decyzję z ... stycznia 2012 r. w zakresie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 04.2002 r. do 07.2011 r. oraz umorzył postępowanie odwoławcze w zakresie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 01.2002 r. do 03.2002 r. z uwagi na ich przedawnienie.

Pismem z 25 maja 2012r. Skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję ZUS z ... kwietnia 2012r. wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej z ... stycznia 2012r. W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że zaskarżona decyzja ZUS z ... kwietnia 2012 r. zawiera błąd polegający na wskazaniu nieprawidłowego okresu zaległych składek, tj. od 04.2002 do 07.2011r. Skarżąca zauważyła, że decyzją ... marca 2012 r. ZUS umorzył jej należne składki wraz z odsetkami za czas urlopu macierzyńskiego i urlopu wychowawczego, tj. od ...08.2006r. do ...11.2006r. oraz od ...04.2007r. do ...08.2007r.

Ponadto Skarżąca zauważyła, ze kwoty zaległych składek na ubezpieczenie społeczne podawane w kolejnych decyzjach ZUS różniły się.

Decyzją z ... czerwca 2012r. Zakład uchylił decyzję własną z ... kwietnia 2012r. i odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 06.2002 r. do 08.2006 r., od 11.2006r. do 03.2007r., od 01.2008r. do 07.2011r. oraz umorzył postępowanie w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 01.2002 r. do 05.2002 r. z uwagi na ich przedawnienie

Pismem z 31 lipca 2012r. Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z ... czerwca 2012r. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że po zakwestionowaniu przez Skarżącą w skardze na decyzję ZUS z ... kwietnia 2012r. prawidłowości obliczenia zaległych składek oraz okresów ich niepłacenia ZUS decyzją z ... czerwca 2012r. uchylił decyzję z ... kwietnia 2012r. i orzekł ponownie.

Skarżąca stanęła na stanowisku, że podane w zaskarżonej decyzji z ... czerwca 2012r. dwie skrajne daty okresów zaległych składek są błędne. Wskazano bowiem okresy: "do 08.2006" oraz "od 11.2006" r., co sugeruje, że zalega ona za cały sierpień i listopad 2006r., natomiast zgodnie z decyzją ZUS z ... marca 2012 r., składki zostały jej umorzone "od 2 sierpnia 2006 r. do 21 listopada 2006 r." W związku z tym podanie w decyzji tylko miesięcy bez dni było nieprawidłowe.

Dodatkowo Skarżąca odniosła się do merytorycznej strony decyzji i nie zgodziła się z ustaleniami dokonanymi przez ZUS.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji z ... czerwca 2012r., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa oraz wniósł o oddalenie skargi na decyzję ZUS z ... kwietnia 2012r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że Sąd kierując się treścią art. 111 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270) zwanej dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku, postanowił połączyć sprawę o sygn. akt V SA/Wa 1971/12 ze sprawą o sygn. akt V SA/Wa 1972/12 do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia i dalej ją prowadzić pod sygn. akt V SA/Wa 1971/12. Sąd uznał bowiem, że sprawy te pozostają ze sobą w ścisłym związku zarówno podmiotowym (osoba Skarżącej), jak i przedmiotowym (umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne) .

Dokonując oceny decyzji Zakładu z ... czerwca 2012 r. Sąd uznał, że decyzja ta obarczona jest wadą skutkującą stwierdzeniem jej nieważności. Ocenę taką Sąd sformułował mając na względzie stan faktyczny i prawny, jaki towarzyszył decyzji w dacie jej podjęcia.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które nie zostały w niej podniesione.

Zdaniem Sądu, decyzja z ... czerwca 2012 r. została wydana przez Zakład z rażącym naruszeniem przepisów, przez co wypełnia przesłankę stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; powoływanej dalej jako "k.p.a.").

Zgodnie z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc do postępowania przed Zakładem stosuje się k.p.a., w szczególności jego art. 15, który stanowi, iż postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne.

Przenosząc wskazane uwagi ogólne na grunt rozpoznanej sprawy należy zauważyć, iż decyzja Zakładu z ... czerwca 2012 r. stanowi oczywiste i wyraźne zaprzeczenie niebudzących wątpliwości interpretacyjnych w zakresie mającym w sprawie zastosowanie przepisów postępowania administracyjnego. Zakład bowiem po złożeniu skargi z 25 maja 2012r. winien bądź na podstawie art. 54 § 2 p.p.s.a. przekazać skargę sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia, bądź na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. uwzględnić skargę w całości.

W przedmiotowej sprawie natomiast Zakład decyzją z ... czerwca 2012r. orzekł jakby "w trzeciej instancji", gdyż uchylił swoją decyzję z ... kwietnia 2012r. i orzekł na nowo. Decyzja z ... czerwca 2012r. niewątpliwie nie stanowi decyzji, o której mowa w art. 54 § 3 p.p.s.a., gdyż nie uwzględnia w całości skargi. Przesłanka materialna samokontroli na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. przybiera postać uznania, że skarga zasługuje w całości na uwzględnienie. Ustalenie jej zaistnienia wymaga ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy będącej przedmiotem decyzji ostatecznej, a następnie zestawienia ponownego rozstrzygnięcia z żądaniem strony. Ze skargi z 25 maja 2012r. wynika, iż Skarżąca wnosiła o uchylenie decyzji z ... kwietnia 2012r. w całości oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej z ... stycznia 2012r. i umorzenie należności z tytułu składek powstałych w okresie od kwietnia 2002 r. do lipca 2011 r. Tymczasem Zakład zaskarżoną decyzją z ... czerwca 2012r. uchylił swoją decyzję z ... kwietnia 2012r. i odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 06.2002 r. do 08.2006 r., od 11.2006r. do 03. 2007r., od 01.2008r. do 07.2011r. oraz umorzył postępowanie w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 01.2002 r. do 05.2002 r. z uwagi na ich przedawnienie. Rozstrzygnięcie tej treści nie może zatem mieścić się w uprawnieniach określonych w art. 54 § 3 p.p.s.a.

Oczywiste i rażące naruszenie wskazanych reguł orzekania w postępowaniu po złożeniu skargi stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu z ... czerwca 2012 r., o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.

Przechodząc z kolei do oceny decyzji Zakładu z ... kwietnia 2012r. nie sposób nie zauważyć, że również ta decyzja dotknięta jest wadą nieważności, gdyż wypełnia ona przesłankę stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.

W tym miejscu należy zauważyć, że Zakład ostateczną decyzja z ... marca 2012r. (Skarżąca od tej decyzji nie wniosła środka zaskarżenia – patrz protokół rozprawy z 13 grudnia 2012r.) umorzył Skarżącej nieopłacone składki na ubezpieczenia społeczne za okres od 2 sierpnia 2006r. do 21 listopada 2006r. oraz za okres od 1 kwietnia 2007r. do 31 sierpnia 2007r. Natomiast Zakład w zaskarżonej późniejszej decyzji z ... kwietnia 2012r. utrzymywał w mocy swoją decyzję z ... stycznia 2012r., nr ... w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 2002r. do lipca 2011r. oraz umorzył postępowanie odwoławcze w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia do marca 2002r. z uwagi na ich przedawnienie. Porównując powyższe okresy należy zauważyć, że w ostatecznej decyzji wcześniejszej z ... marca 2012 r. Zakład umorzył należności za okres od 2 sierpnia 2006r. do 21 listopada 2006r. oraz za okres od 1 kwietnia 2007r. do 31 sierpnia 2007r., natomiast w decyzji późniejszej z ... kwietnia 2012r. w stosunku do już umorzonych należności odmówił ich umorzenia. Powyższe niezbicie świadczy, że w decyzji z ... kwietnia 2012r. organ ponownie orzekał merytorycznie (utrzymując w tym zakresie swoją decyzję z ... stycznia 2012r.) w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za wskazane w decyzji z ... marca 2012r. okresy. Dlatego też decyzja z ... kwietnia 2012r. dotknięta jest wadą nieważności wskazaną w art. 156 § 1 okt 3 k.p.a.

Wykazane wady powołanych decyzji sprawiają, że przedwczesnym byłoby rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze. Stwierdzenie nieważności decyzji nie oznacza przy tym., że wniosek Skarżącej o umorzenie powyższych należności uznano za zasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Prezesa Zakładu.

Jednocześnie kierując się treścią art. 141 § 4 p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie wyroku powinno także zawierać wskazania co do dalszego postępowania, poza wyżej już przedstawionym stanowiskiem, Sąd w pierwszej kolejności wskazuje, że Zakład ponownie rozpoznając sprawę winien właściwie określić przedmiot sprawy, tj. okresy dotyczące umorzenia należności składkowych. Ponadto Sąd zwraca uwagę na konieczność przestrzegania zasad ogólnych prowadzenia postępowania administracyjnego. Zasady te wymagają od organu między innymi ustosunkowania się do wszystkich podnoszonych przez Skarżącą okoliczności dotyczących istoty sprawy. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 k.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Uchybienia w tym zakresie - zależnie od ich stopnia - mogą skutkować nawet uchyleniem decyzji obarczonej taką wadą, zwłaszcza, gdy decyzja ma charakter uznaniowy, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku.

Organ orzekający, kierując się regułami postępowania wskazanymi w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ma obowiązek rozpatrzyć i ocenić całokształt zebranego materiału dowodowego, zwłaszcza w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w przepisach rozporządzenia o umarzaniu składek, na które powołuje się Skarżąca. Przed wydaniem decyzji Zakład powinien również, respektując postanowienia zawarte w art. 10 § 1 k.p.a., umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.