Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 14/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2023-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 26 ust.1 i ust.4,
journal: Dz.U. 2022 poz 1681
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j.)
article: art. 23
journal: Dz.U. 2022 poz 1360
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Krzysztof Sobieralski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 lutego 2023 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 21 listopada 2022 r., nr SO.I.6231.3.2022.ECZ w przedmiocie odmowy wydania kserokopii dokumentów z akt zbiorowych rejestracji zgonu 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Nysie z dnia 19 września 2022 r., nr USC.1634.61.2022, 2) zasądza od Wojewody Opolskiego na rzecz skarżącego M. D. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez M. D. (dalej zwanego też "skarżącym") jest decyzja Wojewody Opolskiego (dalej zwanego też "organem odwoławczym") z dnia 21 listopada 2022 r., nr SO.I.6231.3.2022.ECZ, utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Nysie (zwanego dalej też: "organem pierwszej instancji" lub "Kierownikiem USC w Nysie") z dnia 19 września 2022 r., nr USC.1634.61.2022, o odmowie wydania uwierzytelnionych kopii dokumentów z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego do aktu zgonu oraz karty zgonu Z. P.

Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2022 r., powołując się na art. 23 ustawy Kodeks cywilny oraz wyrok WSA w Opolu z dnia 17 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Op 108/22, M. D. wystąpił o wydanie kserokopii dokumentów stanowiących akta zbiorowe do aktu zgonu brata jego babci – Z. P. Wywodząc swój interes prawny wskazał na art. 23 Kodeksu cywilnego i dobro osobiste w postaci kultu czci i pamięci zmarłych członków rodziny.

Pismem z dnia 5 września 2022 r. Kierownik USC w Nysie zawiadomił skarżącego o zakończeniu postępowania w sprawie i jednocześnie, na podstawie art. 79a K.p.a. poinformował o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz złożenia wyjaśnień poprzez wykazanie interesu prawnego.

W odpowiedzi na wezwanie, w piśmie z dnia 12 września 2022 r., skarżący wyjaśnił, że jego interes prawny został wywiedziony z prawa do czci i pamięci zmarłych członków rodziny, jako dobra osobistego w rozumieniu art. 23 Kodeksu cywilnego. Dla potwierdzenia interesu prawnego przedłożył kopie odpisów aktów stanu cywilnego dokumentujących jego pokrewieństwo, tj. akt małżeństwa pradziadków I. P. i K. K.; akt urodzenia babci J. P. - siostry Z. P.; akt urodzenia Z. P.; akt małżeństwa dziadków J. P. i B. W.; akt małżeństwa swoich rodziców oraz własny akt małżeństwa.

Decyzją z dnia 19 września 2022 r., nr USC.1634.61.2022, działając na podstawie art. 26 ust. 4, art. 44 ust. 1 pkt 1 i art. 45 w związku z art. 2 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1681 ze zm.) zwanej dalej "ustawą", Kierownik USC w Nysie odmówił wydania skarżącemu kserokopii dokumentów znajdujących się w aktach zbiorowych do aktu zgonu oraz karty zgonu Z. P.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że skarżący nie należy do kręgu osób czy podmiotów, o których mowa w art. 26 ust. 4 i art. 45 ustawy, a zatem wydanie dokumentów z akt zbiorowych wymaga wykazania interesu prawnego, którego pierwotnym źródłem musi być stosunek prawny, na istnienie lub kształt którego wpływ ma zgon tej osoby. Dodał, że w 2019 r. strona wnioskowała już o wydanie kserokopii akt zbiorowych dotyczących zgonu Z. P., powołując się na dokonanie czynności genealogicznych. Sprawa zakończyła się wydaniem decyzji odmownej, a wnioskodawca prawidłowo pouczony o możliwości wniesienia odwołania od ww. decyzji, nie skorzystał z tego prawa. Organ zauważył też, że stan prawny w zakresie wydania kopii dokumentów z akt zbiorowych czy odpisów aktów stanu cywilnego na przestrzeni ostatnich lat nie uległ zmianie. Natomiast dokumenty zawierające dane przetwarzane dla potrzeb statystyki publicznej, zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej, objęte są bezwzględną ochroną, a udostępnienie ich w celu innym niż podane w ustawie jest zabronione, co wynika z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. Ponieważ art. 144 oraz art. 76 ustawy zawierają wyliczenie danych zamieszczonych w karcie urodzenia, karcie zgonu oraz zapewnieniu o braku okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa, które są wykorzystywane dla potrzeb statystyki publicznej, dobro szczególne jakim jest tajemnica statystyczna, będzie stanowiło przesłankę odmowy wydania kserokopii z akt zbiorowych, nawet w przypadku podmiotu, który spełnia przesłanki z art. 26 ustawy. Zdaniem organu, z uwagi na literalne brzmienie art. 26 ustawy, kierując się art. 7 Konstytucji RP, w obecnym stanie prawnym należy stosować art. 26 ustawy, zgodnie z katalogiem podmiotów tam wymienionych. Natomiast udostępnienie danych osobom nieupoważnionym może budzić poważne wątpliwości i prowadzić do naruszenia dóbr osobistych, a także ustawy o ochronie danych osobowych (tu: żyjącego współmałżonka). W odniesieniu do powołanego wyroku WSA w Opolu, organ wskazał, że przeprowadził postępowanie administracyjne i ustalił, że w aktach zbiorowych znajduje się "karta zgonu (dla celów USC)", która w ówczesnym czasie była przekazywana zgodnie z jej przeznaczeniem do instytucji statystycznej i nie stanowiła akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego oraz "notatka z wglądu do aktu zgonu nr (...) sporządzonego w USC w Nysie", która ma charakter wewnętrzny, albowiem dokument ten nie był wymagany obligatoryjnie a praktyka w urzędach stanu cywilnego w tym zakresie była niejednolita. Stąd w aktach zbiorowych urzędów można odnaleźć różne dokumenty wewnętrzne mające charakter obiegowy, potwierdzające dokonane czynności. Organ zauważył też, że Sąd nie wskazał wprost, jak twierdzi strona, że art. 23 Kodeksu cywilnego stanowi legitymację do otrzymania kopii dokumentów z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, a stwierdził tylko, że naruszenia organów wydających decyzje w pierwszej i drugiej instancji "(...) uniemożliwiały Sądowi dokonanie oceny merytorycznej co do tego, czy skarżąca ma interes prawny w uzyskaniu żądanych dokumentów". W konsekwencji organ uznał, że prawomocność wyroku Sądu Administracyjnego w Opolu, sygn. akt II SA/Op 108/22, odnosi się do uchylenia ww. decyzji i zarządzenia ponownego przeprowadzenia postępowania w tym zakresie biorąc pod uwagę wytyczne sądu z tego wyroku. Natomiast w prowadzonym postępowaniu organ nie dopatrzył się wykazania interesu prawnego, a raczej interesu faktycznego - bowiem kult pamięci po zmarłych przodkach jest wyrazem legitymowania się interesem faktycznym. Odwołując się do art. 23 Kodeksu cywilnego wskazał też organ, że dobra osobiste, tj. zdrowie, wolność, cześć swoboda sumienia, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza pozostają pod ochroną prawa cywilnego i odnoszą się do osoby żyjącej. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o wydanie dokumentów z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego z uwagi na kult pamięci po zmarłych przodkach, zatem wnioskodawca nie domaga się ochrony własnego dobra. Zdaniem organu, wnosząc o wydanie kopii dokumentów z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego brata babci, nie jest zatem wystraczające odwołanie się do art. 23 Kodeksu cywilnego, gdyż przepis ten winien być łączony z konkretnymi działaniami, które miałyby na celu ochronę dobra, które zostało naruszone lub też wskazaniu sytuacji w związku z postępowaniem toczącym się przed sądem lub innym organem administracji publicznej. Wnioskodawca nie wskazał natomiast, aby żądane dokumenty były mu niezbędne do prowadzonych postepowań przed innymi organami, a do ochrony miejsca wiecznego spoczynku i rzeczy nie są one wymagane. Stosownie do tego organ uznał, że skarżący nie udokumentował interesu prawnego i wniosek nie spełnia wymogów określonych w art. 26 ust. 4 ustawy.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, że nie trzeba należeć do kręgu osób wstępnych czy zstępnych osoby zmarłej, aby posiadać dobro osobiste w postaci kultywowania czci i pamięci po niej. Dodał, że swoje pokrewieństwo wykazał przesyłając do organu pierwszej instancji odpisy aktów stanu cywilnego. Podniósł też, że pamięć po zmarłych krewnych nie wyraża się tylko w dbaniu o miejsce ich wiecznego spoczynku, nie wnioskował przy tym o kopie z akt zbiorowych do tego celu oraz, że organ pierwszej instancji w toku postepowania nie wskazał, jakie dokumenty składają się na akta zbiorowe do aktu zgonu jego wujka. W związku z powyższym wniósł o uchylenie w całości decyzji organu pierwszej instancji

Decyzją z dnia 21 listopada 2022 r., nr SO.I.6231.3.2022.ECZ, Wojewoda Opolski utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu, powołując art. 26 ust. 4 ustawy, wskazał, że warunkiem wydania dokumentu z akt zbiorowych rejestracji aktów stanu cywilnego jest istnienie po stronie wnioskodawcy interesu prawnego. W przypadku wątpliwości co do jego istnienia okoliczność ta podlega badaniu przez organ. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne organ odwoławczy wyjaśnił, że interes prawny musi wynikać z konkretnego stosunku prawnego i mieć swoje umocowanie w przepisach prawa materialnego. Jest on indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w przepisach prawa materialnego. Oznacza to, że osoba wnosząca o wydanie kserokopii akt zbiorowych aktu stanu cywilnego powinna swoje żądanie powiązać z okolicznością uzasadniającą ich wydanie, chociażby poprzez przedłożenie zobowiązania Sądu do wskazania określonych informacji, zawartych w tych dokumentach, gdyż od pozyskania tych informacji zależna będzie możliwość kontynuowania postępowania. Dodatkowo organ podkreślił, że treść akt zbiorowych, które zawierają dane szczególnie wrażliwe, podlega ochronie nie tylko na podstawie ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, lecz również na podstawie art. 10 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 459 ze zm.) oraz art. 11 ust. 7 ustawy z 31 marca 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1947). Oznacza to, że dane zawarte w aktach zbiorowych aktu zgonu stanowią tajemnicę prawnie chronioną i mogą być wykorzystane jedynie dla potrzeb statystyki publicznej oraz w postępowaniu sądowym. Z przedłożonych przez stronę dokumentów wynika wyłącznie, że skarżący jest w odległy sposób spokrewniony z Z. P. (bratem jego babci). Nie przedłożono natomiast dowodu na to, że posiada interes prawny w wydaniu kserokopii akt zbiorowych aktu jego zgonu. Powołując się na podglądy doktryny organ odwoławczy wywiódł, że utrwalanie pamięci o zmarłym i dbanie o jego dobre imię nie stanowi interesu prawnego dla uzyskania kserokopii akt zbiorowych, a może jedynie stanowić interes faktyczny.

W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu M. D. powtórzył argumentację przedstawioną w odwołaniu. Dodatkowo wskazał, że w wyroku z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt I OSK 346/08 Sąd Najwyższy przesądził, że prawo do kultywowania pamięci osoby zmarłej jest uznawane powszechnie za samoistne, jurydycznie samodzielne dobro osobiste bliskich zmarłego. Dla niego, jak wskazał skarżący, jako dla osoby zajmującej się genealogią, spisywana przez niego kronika rodzinna ma upamiętnić jego zmarłych przodków, krewnych, powinowatych nie tylko przez sporządzenie ich poszczególnych biogramów, opisów ich życia, ale także udokumentowanie i opisanie w monografii rodziny informacji o ich odejściu i miejsca ich pochówku.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Opolski powołał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd stwierdza z kolei nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, a stosownie do art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a. stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach. W przypadku braku wskazanych uchybień, skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Dodać jeszcze trzeba, że zgodnie z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie, uwzględniając stanowisko skarżącego w zakresie rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym i organu, który nie zgłosił żądania rozpoznania sprawy na rozprawie, Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na zgodny wniosek stron. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd w przedmiotowej sprawie, według podanych powyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że akty te wydano z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia o odmowie wydania skarżącej uwierzytelnionych kopii dokumentów z akt zbiorowych do aktu zgonu jej prababci stanowił art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 1681), nadal zwanej ustawą. Zgodnie z tym przepisem dokumenty z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, na żądanie sądu, prokuratora, osoby, której akt stanu cywilnego dotyczy, lub osoby mającej interes prawny, mogą być wydawane: 1) na piśmie utrwalonym w postaci elektronicznej albo odwzorowania cyfrowego poświadczonego za zgodność z oryginałem przez kierownika urzędu stanu cywilnego kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo 2) w postaci kopii albo wydruku dokumentu elektronicznego poświadczonych za zgodność z oryginałem przez kierownika urzędu stanu cywilnego podpisem własnoręcznym.

W myśl art. 26 ust. 1 ustawy akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego stanowią dokumenty stanowiące podstawę sporządzenia aktu stanu cywilnego lub dokumenty złożone po sporządzeniu aktu stanu cywilnego, stanowiące podstawę do dołączenia wzmianki dodatkowej do aktu stanu cywilnego lub stanowiące podstawę zamieszczenia przypisku przy innych aktach stanu cywilnego.

W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o wydanie kopii dokumentów stanowiących akta zbiorowe do aktu zgonu jego wujka. Stosownie do art. 26 ust. 4 ustawy prawidłowo organy ustaliły, że dla uzyskania dostępu do dokumentów z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego konieczne było wykazanie przez skarżącego posiadania interesu prawnego w wydaniu żądanych kopii dokumentów. Słusznie też organy przyjęły, na gruncie art. 28 K.p.a., że interes prawny musi wynikać z określonego przepisu prawa odnoszącego się wprost do sytuacji danego podmiotu, a więc musi dotyczyć sfery prawnej tego podmiotu bezpośrednio. Powinien mieć charakter bezpośredni, zindywidualizowany, obiektywny i realny. Istotą tak rozumianego interesu prawnego jest ustalenie związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawną, a sytuacją konkretnego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy więc to samo, co ustalić przepis prawa materialnego, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu, sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania.

W niniejszej sprawie skarżący wskazał, że jego interes prawny wynika z art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1366), zwanej Kodeks cywilny, zgodnie z którym dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Na tej podstawie, jako dobro osobiste wskazał kult pamięci i czci po zmarłych przodkach.

Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela stanowisko wyrażane w wyroku tut. Sądu z dnia 17 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Op 108/22, który zapadł w podobnym stanie faktycznym. W wyroku tym Sądu uznał, że kult pamięci osoby zmarłej, jest samoistnym, jurydycznie samodzielnym dobrem osobistym bliskich zmarłego, które występuje w pewnego rodzaju koincydencji z czcią, jaka zostałaby okazana zmarłemu za życia. Kult pamięci stanowi bowiem indywidualną wartość, silnie wiążącą się z osobowością człowieka, w szczególności sferą jego uczuć i pamięci. Właśnie ta pamięć o całokształcie życia osoby zmarłej, niezwykle charakterystyczna dla tego dobra osobistego, stanowi łącznik z czcią zmarłego, która zostałaby mu okazana za życia. Kult pamięci zmarłego - który jest odrębnym, chronionym prawnie dobrem osobistym, podobnie jak cześć człowieka, posiada dwa aspekty. Pierwszy wyrażający się w stricte osobistej więzi danej osoby z pamięcią o zmarłym, mowa tu o pamięci mającej swoje podstawy w osobistych wspomnieniach oraz uczuciach, jakimi była darzona osoba zmarła za życia. Drugi aspekt to cześć zewnętrzna mająca swoje przedłużenie w kulcie pamięci osoby zmarłej, która jest nakierowana na pielęgnację szeroko pojętej pamięci o zmarłym, w tym jego dobrego imienia, wobec społeczeństwa, a także ochronę tej dobrej pamięci" (tak Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z 26 stycznia 2021 r., sygn. akt I ACa 799/19, LEX nr 3121276).

Sąd wskazał też, że dobro osobiste w postaci kultu pamięci osoby zmarłej podlega ochronie na gruncie polskiego prawa cywilnego. Istota tego dobra osobistego sprowadza się do ochrony bliskiej relacji, szczególnej więzi emocjonalnej i uczuciowej, jaka istnieje pomiędzy osobą dochodzącą ochrony a osobą zmarłą, bliską uprawnionemu. Jednym z przejawów tego prawa przysługującego osobie bliskiej osoby zmarłego jest prawo do niczym niezakłóconego kultywowania pamięci o zmarłym. Z tak ogólnie określonego prawa podmiotowego możliwe jest wywiedzenie dwóch zasadniczych uprawnień - prawa do "dobrej pamięci" o zmarłym oraz prawa do "pamięci prawdziwej", to jest niezafałszowanej i nieprzekłamanej. Pierwszemu z tych uprawnień odpowiada obowiązek osób trzecich respektowania dobrego imienia osoby zmarłej, drugiemu - obowiązek podawania prawdziwych informacji dotyczących zmarłego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2018 r., sygn. akt VI ACa 595/17, LEX nr 2593593).

Podzielając zatem powyższe stanowisko skład orzekający uznał - bez przesądzania tej kwestii, że interes prawny w rozumieniu art. 26 ust. 4 ustawy może wynikać z art. 23 Kodeksu cywilnego, który gwarantuje osobie bliskiej prawo do kultywowania pamięci zmarłego członka rodziny. Zdaniem Sądu, na akceptację zasługuje pogląd wyrażony w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Wr 469/21, że uprawnienie do kultywowania w rodzinie oraz w następnych pokoleniach pamięci zmarłej osoby, gromadzenia po niej pamiątek i pisania historii rodziny, stanowi element prawa związanego z dobrem osobistym, którym jest kult pamięci osoby zmarłej. Takie dobro osobiste przysługuje wszystkim osobom bliskim zmarłego. W przypadku dobra osobistego, jakim jest kult pamięci osoby zmarłej, przy jego ocenie, nie można ograniczać się do uprawnień związanych z szeroko rozumianymi ceremoniami religijnymi, czy też praktykami funeralnymi. W przypadku prawa osobistego do kultu pamięci osoby zmarłej w rzeczywistości nie chodzi o jedno prawo podmiotowe, ponieważ w zależności od sytuacji danej osoby, a zwłaszcza jej potrzeb i przekonań, składa się ono z uprawnień o różnym charakterze, których realizacji można domagać się od organu administracyjnego.

Mając na uwadze powyższe - zdaniem Sądu - należy przyjąć, że jeżeli strona wykaże pokrewieństwo z osobą zmarłą winna być uznana za osobę legitymującą się dobrem osobistym w postaci kultu pamięci osoby zmarłej, a w konsekwencji ze względu na powiązane z nim prawo do znajomości własnego pochodzenia, poznania historii rodziny, może być uznana za osobę legitymującą się interesem prawnym w rozumieniu art. 26 ust. 4 ustawy. Podkreślić jednak należy, że dokonanie oceny w tym zakresie wymaga ustalenia jakie dokumenty znajdują się w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego i których z nich dotyczy wniosek. Bez wiedzy w tym zakresie nie sposób ustalić, czy ze względu na swą treść mają one związek z prawem skarżącego do czci i kultu pamięci osoby zmarłej.

W niniejszej sprawie organy nie ustaliły, jakie dokumenty zawarte są w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego objętych wnioskiem skarżącego, w tym czy mają wewnętrzny, obiegowy charakter, czy też z uwagi na ich treść mogą faktycznie obejmować informacje związane z prawem do kultywowania pamięci osoby zmarłej. Co prawda organ pierwszej instancji wskazał, że w aktach zbiorowych znajduje się "karta zgonu (dla celów USC)", która była przekazywana zgodnie z jej przeznaczeniem do instytucji statystycznej i nie stanowiła akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego oraz "notatka z wglądu do aktu zgonu nr (...) sporządzonego w USC w Nysie" - która ma charakter wewnętrzny. Jednocześnie organ ten stwierdził, że w aktach zbiorowych urzędów można odnaleźć różne dokumenty wewnętrzne mające charakter obiegowy, potwierdzające dokonane czynności. Organ nie wskazał jednak, o jakie konkretnie dokumenty chodzi. Dlatego nie jest możliwe rozstrzygnięcie - także przez Sąd, o interesie prawnym skarżącego, a dokonaną przez organy ocenę uznać należy za wadliwą.

Na tej podstawie Sąd uznał, że brak ustaleń w zakresie dokumentów znajdujących się w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego skutkował w niniejszej sprawie naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z art. 7 K.p.a. wynika bowiem obowiązek podejmowania przez organy administracji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Przepis art. 77 § 1 K.p.a. nakłada z kolei na organy obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, który zgodnie z art. 80 K.p.a. w całości powinien być podstawą dokonywanej przez organ oceny. Skoro organy nie ustaliły jednoznacznie treści dokumentów nie mogły dokonać prawidłowej oceny co do tego, czy skarżący posiada interes prawny w ich udostępnieniu wywodzony z art. 23 K.c.

Jednocześnie, zdaniem Sądu, organy dokonały błędnej wykładni art. 26 ust. 4 ustawy w zw. z art. 23 K.c., która zasadniczo sprowadzała się do ogólnego stwierdzenia, że art. 23 K.c. nie może stanowić podstawy interesu prawnego. Takie stanowisko w świetle przedstawionych powyżej, a przyjętych przez Sąd poglądów, uznać należy za wadliwe. Organy nie dokonały bowiem żadnej oceny w odniesieniu do argumentacji strony skarżącej dotyczącej pokrewieństwa - co wynika ze złożonych do sprawy aktów stanu cywilnego oraz prawa do kultu pamięci osoby zmarłej.

Zauważyć też przyjdzie, że w tym zakresie organy nie wyjaśniły swojego stanowiska odwołując się do stosownej argumentacji. Organ odwoławczy wskazał jedynie, że treść akt zbiorowych, które zawierają dane szczególnie wrażliwe podlega ochronie na podstawie art. 10 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 459) oraz art. 11 ust. 7 ustawy z dnia 31 marca 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1947), co oznacza, że dane zawarte w aktach zbiorowych aktu zgonu stanowią tajemnicę prawnie chronioną i mogą być wykorzystane jedynie dla potrzeb statystyki publicznej oraz w postępowaniu sądowym. Takie uzasadnienie nie spełnia jednak standardów wynikających z art. 107 § 3 K.p.a. W myśl art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Jego zadaniem jest zatem dokładne wyjaśnienie dokonanej przez organ oceny.

W niniejszej sprawie organy nie ustaliły, jakie dokumenty wchodzą w skład akt zbiorowych i nie wyjaśniły, jakiego rodzaju treści akt zbiorowych podlegają wskazanej ochronie. Zauważyć natomiast można, że na podstawie wskazanego art. 10 ustawy o statystyce publicznej ochronie podlegają wyłącznie dane jednostkowe identyfikowalne, zebrane w badaniach statystycznych, a na podstawie art. 11 ust. 7 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych ochronie podlegają wyłącznie wyjaśnienia lekarza stwierdzającego zgon i jego przyczyny udzielone dla potrzeb statystyki publicznej na żądanie właściwych organów.

Z ustaleń organów w żaden sposób nie wynika, aby akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego zawierały wyłącznie informacje udzielone dla celów statystycznych. Trudno też bez bliższych wyjaśnień przyjąć takie założenie skoro akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego zawierają dokumenty dotyczące stanu cywilnego, którym zgodnie z art. 2 ust. 1 jest sytuacja prawna osoby wyrażona przez cechy indywidualizujące osobę, kształtowana przez zdarzenia naturalne, czynności prawne lub orzeczenia sądów, lub decyzje organów, stwierdzona w akcie stanu cywilnego. Nie sposób tu zatem dopatrzyć się, bez wyjaśnienia tej kwestii, informacji zebranych dla potrzeb statystyki publicznej.

Reasumując Sąd uznał, że organy dokonały błędnej wykładni art. 26 ust. 4 ustawy w zw. z art. 23 Kodeksu cywilnego oraz nie dokonały wyczerpujących ustaleń faktycznych i prawnych, a następnie prawidłowej oceny, która uzasadniałaby podjęte rozstrzygnięcie. Ponadto uzasadnienia decyzji zawierają istotne braki w zakresie prawidłowego umotywowania podjętego rozstrzygnięcia. W konsekwencji organy istotnie naruszyły art. 26 ust. 4 ustawy w związku z art. 23 Kodeksu cywilnego i obowiązki wynikające z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Naruszenie to było tego rodzaju, że mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto organy dokonały nieprawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, co miało wpływ na podjęte rozstrzygnięcie.

Wskazane naruszenia były przy tym tego rodzaju, że uniemożliwiały Sądowi dokonanie oceny merytorycznej co do tego, czy skarżący ma interes prawny w uzyskaniu żądanych dokumentów. Sąd kontrolując legalność działań organów nie może domyślać się, o jakie dokumenty chodzi skarżącemu i jakie znajdującą się w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a., w pkt 1 wyroku Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a., w pkt 2 wyroku Sąd postanowił natomiast o kosztach postępowania przyjmując, że na koszty te składa się wpis od skargi ustalony w wysokości 100 zł.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.