Postanowienie WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1227/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-12-28 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.S o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Skarżący P.S., w związku ze skargą na wyżej powołane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą, która obecnie nie przynosi dochodów, gdyż ma zablokowany rachunek bankowy.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną – L.S. i córkami: P.S. (ur. 1997 r.) i W.S.(ur. 2003 r.).

Odnośnie do majątku Skarżący wskazał, że nie posiada nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych ani zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności). Podał, że żona jest właścicielem mieszkania o pow. 50 m kw. Ponadto Wnioskodawca wykazał, że dochody żony wynoszą ok. [...] zł, a także, iż ponosi ona wszystkie wydatki związane z utrzymaniem mieszkania i rodziny.

Pismem z dnia 27 listopada 2015 r., Skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów, obrazujących sytuację finansową jego i rodziny.

Zobowiązanie to obejmowało: zeznanie podatkowe Skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w 2014 roku albo zaświadczenie właściwego organu podatkowego o nieskładaniu zeznania podatkowego; zeznanie podatkowe żony Skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w 2014 roku albo zaświadczenie właściwego organu podatkowego o nieskładaniu zeznania podatkowego; wyciągi

z wszystkich rachunków bankowych Skarżącego za okres od 15 września do 15 listopada br. oraz dokumenty potwierdzające zajęcie rachunków bankowych; wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych żony Skarżącego za okres od 15 września do 15 listopada br.; dokumenty potwierdzające wysokość dochodów Skarżącego z okresu ostatnich sześciu miesięcy (kopia ewidencji przychodów i kosztów oraz ewidencji środków trwałych); dodatkowe oświadczenie Skarżącego o aktualnych źródłach utrzymania żony Skarżącego oraz dokumenty potwierdzające wysokość otrzymywanych dochodów w okresie ostatnich sześciu miesięcy (zaświadczenie pracodawcy żony Skarżącego o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia lub kopia ewidencji przychodów i kosztów w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej); dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem skarżącego i jego rodziny w okresie ostatnich trzech miesięcy.

Wykonując powyższe zobowiązanie, Skarżący nadesłał:

1. wyciągi internetowe z rachunku bankowego Skarżącego w Banku [...] związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą, obejmujące okres od 01.09.2015 r. do 3.12.2015 r., którego saldo końcowe na koniec wym. okresu wynosiło (-)[...] zł; limit kredytowy w kwocie [...] zł;

2. kopie trzech faktur VAT za energię elektryczną za dwumiesięczne okresy rozliczeniowe na kwoty [...] zł, kopię faktury VAT za energię elektryczną na kwotę [...] zł, informacja spółdzielni mieszkaniowej o wysokości opłat za użytkowanie lokalu w kwocie [...] zł oraz niedopłacie w kwocie [...] zł;

3. kopię zawiadomienia o zajęciu przez organ egzekucyjny wierzytelności

z rachunku bankowego z 19.11.2015 r. na kwotę [...] zł,

4. wyciąg z rejestru sprzedaży opodatkowanej VAT za miesiące wrzesień 2015 r. (w którym sprzedaż wyniosła [...] zł brutto) i październik 2015 r. (w którym sprzedaż wyniosła [...] zł brutto);

5. wydruk deklaracji na zaliczkę kwartalną na podatek dochodowy według stawki 19% za IV/2015, w której wpisano przychód w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i dochód [...] zł, podstawę obliczenia podatku [...] zł, podatek w kwocie [...] zł;

6. kopie informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2014 r. (PIT-11) L.S., z którego wynika, że uzyskała przychód ze stosunku pracy w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w kwocie [...] zł.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – o co się ubiega Skarżący w niniejszym postępowaniu - następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja

o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże".

Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje,

z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA

z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). Bierność wnioskodawcy

w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa

w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05 niepubl.).

Mając powyższe na uwadze, a także to, że Skarżący jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia kosztów sądowych tytułem wpisów od skarg w zainicjowanych 15 sprawach o sygn. akt I SA/Sz 1108 - I SA/Sz 1111/15 i I SA/Sz 1227/15 – I SA/Sz 1236/15 w łącznej wysokości [...] zł, stwierdzić należy, że wniosek Skarżącego, nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób dostatecznie przekonujący, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dołączonych dokumentów wynika, że czteroosobowa rodzina Skarżącego utrzymuje się z dochodów żony w wysokości [...] zł. Prowadzona przez Skarżącego działalność gospodarcza nie przynosi dochodów z uwagi na zablokowany rachunek bankowy. Skarżący nie posiada żadnego majątku (w tym oszczędności), zaś jego żona posiada mieszkanie o pow. 50 m kw. Oświadczono, że wyłącznie żona Skarżącego ponosi wszystkie wydatki na konieczne utrzymanie mieszkania i rodziny.

Przedstawione we wniosku dane i dołączone dokumenty okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny oraz ich możliwości płatniczych. Natomiast Skarżący, wezwany do przedstawienia wyżej wskazanych dokumentów i oświadczeń, nie wywiązał się w sposób należyty z nałożonego na niego zobowiązania, co sprawia, że jego oświadczenia są niepełne, bądź nie poddają się weryfikacji, a to – z kolei – uniemożliwia przyjęcie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Przede wszystkim Skarżący nie potwierdził wykazanej w formularzu okoliczności braku dochodów z uwagi na blokadę rachunku bankowego. Skarżący nie nadesłał w tym zakresie ewidencji przychodów i kosztów za bieżący rok podatkowy, co uniemożliwia dokonanie ustaleń co do wysokości uzyskiwanych obecnie przychodów z prowadzonej działalności. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem dotyczącym prawa pomocy, w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest kategoria dochodu czy straty, lecz wartość przychodu. Dlatego też wnioskodawca będący przedsiębiorcą powinien przedstawić dokumenty obrazujące wysokość przychodów. Wskazanych dokumentów źródłowych nie może zastąpić przedłożony wydruk z deklaracji kwartalnej na zaliczkę na podatek dochodowy, który nie może stanowić wiarygodnego dowodu o wysokości przychodów, w sytuacji gdy skarżący nie ma obowiązku składania takich deklaracji w urzędzie skarbowym. Ponadto Skarżący nie nadesłał wyciągu z rejestru zakupów, a jedynie

z rejestru sprzedaży, co także uniemożliwia ustalenie pełnych obrotów z działalności gospodarczej.

Natomiast o braku środków pieniężnych nie mogą świadczyć wyciągi

z zablokowanego rachunku bankowego, gdyż brak obrotów na koncie z powodu jego zajęcia egzekucyjnego, czy też ujemne saldo tym spowodowane nie oznacza, że Skarżący w ramach działalności gospodarczej, nie uzyskuje środków pieniężnych poza tym rachunkiem.

Nie jest także możliwa weryfikacja oświadczenia Skarżącego o posiadanych źródłach przychodu oraz o braku oszczędności z uwagi na brak rocznego zeznania podatkowego za 2014 r.

Ponadto Skarżący nie przedłożył kompletnej dokumentacji dotyczącej dochodów i możliwości płatniczych swojej żony.

W tym miejscu należy wskazać, że okoliczność pozostawania w związku małżeńskim ma istotne znaczenie dla oceny zdolności finansowych Wnioskodawcy.

Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788, ze zm., dalej: "k.r.o.") oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09), obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Obowiązku tego nie wyłącza zatem nawet rozdzielność majątkowa małżeńska, która w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art.61 4 § 1 k.r.i.o., por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, opubl. w Lex pod nr 582903).

Z tych względów, skoro Skarżący pozostaje w związku małżeńskim, powinien przedłożyć dokumenty źródłowe konieczne do zbadania także sytuacji majątkowej jego żony. Nakaz zbadania jej sytuacji wynika także z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 255 p.p.s.a.

Tymczasem Skarżący, nie przedłożył ani wyciągów z rachunków bankowych żony ani zaświadczenia jej pracodawcy o wysokości zarobków ani także rocznego zeznania podatkowego za 2014 r. Braki te uniemożliwiają dokonanie ustaleń w zakresie możliwości płatniczych rodziny. Natomiast nadesłana kopia PIT-11 za 2014 r., jest jedynie informacją o kwocie przychodu osoby zatrudnionej, wystawianą przez konkretnego płatnika (w tym przypadku S. Sp. z o.o.), nie może zatem zastąpić ww. dokumentów źródłowych. Dokument ten bowiem nie stanowi dowodu wystarczającego do ustalenia wysokości przychodów ze wszystkich źródeł przychodów określonych w rocznym zeznaniu podatkowym, w tym ewentualnych przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej ani też nie jest dla rozpoznającego wniosek potwierdzeniem wysokości wynagrodzenia otrzymanego w okresie ostatnich sześciu miesięcy.

Mając powyższe na uwadze, należało zatem stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, ponieważ Skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się

w trudnej sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania z takiego prawa. Skoro Skarżący nie wykonał nałożonego w niniejszym postępowaniu zobowiązania do nadesłania wszystkich istotnych dokumentów obrazujących pełną sytuację finansową

i majątkową całej rodziny ani też w żaden sposób nie ustosunkował się do niego, to nie jest możliwe pozytywne załatwienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Dopiero bowiem po wyjaśnieniu wątpliwości co do stanu majątkowego, wszystkich źródeł i wysokości dochodów rodziny i ich możliwości zarobkowych będzie można ustalić, czy Skarżący ma realne możliwości, aby samodzielnie (z własnych dochodów, oszczędności) czy przy pomocy małżonki ponieść koszty sądowe.

W rozpoznawanej sprawie brak jest zatem podstaw do rozważenia ewentualnego uwzględnienia złożonego wniosku, dopóki Skarżący nie przedstawi pełnej informacji o swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej, możliwościach płatniczych i nie uzupełni wniosku o określone dokumenty.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak

w sentencji.