Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2447/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 4b
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant asystent sędziego Tomasz Muszyński po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 czerwca 2014 r. sygn. akt IV SA/Wr 65/14 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. odstępuje od zasądzenia na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. od M. B. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z 4 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 65/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z [...] listopada 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, (1) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; (2) orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy.

M. B. (skarżąca) wnioskiem z [...] września 2013 r. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. o przyznanie na córkę – M. B., zasiłku rodzinnego na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego.

Kierownik GOPS decyzją z [...] września 2013 r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. W uzasadnieniu podał, że dochód na jedną osobę w rodzinie wynosi [...] zł miesięcznie, a zatem przekracza kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku rodzinnego w kwocie 623 zł. Wyjaśniono, że do dochodu wliczono kwotę należnych alimentów – 500 zł miesięcznie oraz wynagrodzenie za drugi miesiąc z tytułu uzyskania pracy zarobkowej w kwocie [...] zł.

Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, podnosząc, że zasądzonych alimentów od ojca dziecka nie otrzymywała. Wobec tego nie zgadza się z decyzją organu pierwszej instancji i wnosi o przyznanie wnioskowanych świadczeń.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. (SKO) decyzją z [...] listopada 2013 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z [...] września 2013 r. W uzasadnieniu wskazało, że zgodnie art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) – dalej: u.ś.r. – zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka i przysługuje rodzicom lub jednemu z rodziców. W myśl art. 5 ust. 2 u.ś.r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych, w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 623 zł.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r., z uwzględnieniem zmian wprowadzanych przez rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych, zasiłek rodzinny przysługuje co do zasady do ukończenia przez dziecko 18 roku życia, a wysokość zasiłku na dziecko w wieku powyżej 5 lat do ukończenia 18 roku życia wynosi 106 zł. Na podstawie art. 23 ust. 1 u.ś.r. ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują na wniosek uprawnionej osoby. Zgodnie z art. 24 ust. 1 i art. 3 pkt 10 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, którym jest okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Dodać jednak trzeba, że w myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Zgodnie z art. 3 u.ś.r. do dochodu zalicza się między innymi:

- przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. nr 51, poz. 307, ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, czyli na przykład przychody z uzyskiwane ze stosunku pracy,

- inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym alimenty na rzecz dzieci.

Z akt sprawy wynika, że dochód rodziny wnioskodawczyni w 2012 r. wynosił 6.000 zł i składał się z alimentów zasądzonych na rzecz dziecka od ojca w kwocie 500 zł., czyli miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni w 2012 r. wynosił 500 zł. Do tego dochodu należy doliczyć dochód z tytuły wynagrodzenia za pracę podjętą od 1 lipca 2013 r. w firmie N. sp. z o. o. w kwocie [...] zł. Zatem dochód na jednego członka rodziny wynosi [...] zł ([...] zł : 2 = [...] zł), czyli dochód ten przekracza kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania zasiłku rodzinnego (623 zł).

Do dochodu rodziny nie zaliczono przychodów wnioskodawczyni z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego w firmach B. sp. z o. o. oraz S. sp. z o. o., ponieważ dochody te są dochodami utraconymi w rozumieniu art. 3 pkt 23 u.ś.r. SKO odnosząc się zaliczenia do dochodu nieotrzymanych alimentów od ojca dziecka, podało, że mogłoby to mieć wpływ na sposób ustalania dochodu jedynie w sytuacji, gdyby wnioskodawczyni podjęła się egzekucji zaległych alimentów, a egzekucja byłaby bezskuteczna. SKO wskazało, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 5 lit. (i) oraz lit. (j) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013, poz. 3), dokumentami stwierdzającymi wysokość dochodu rodziny są przekazy lub przelewy pieniężne dokumentujące wysokość zapłaconych alimentów, jeżeli członkowie rodziny są zobowiązani orzeczeniem sądu, ugodą sądową lub ugodą zawartą przed mediatorem do ich płacenia na rzecz osoby spoza rodziny. Natomiast w przypadku gdy osoba uprawniona nie otrzymała alimentów albo otrzymała je w wysokości niższej od ustalonej w orzeczeniu sądu, ugodzie sądowej lub ugodzie zawartej przed mediatorem:

- zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów, a także o wysokości wyegzekwowanych alimentów, lub

- informację właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności, w szczególności w związku z brakiem podstawy prawnej do ich podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą, jeżeli dłużnik zamieszkuje za granicą.

W niniejszej sprawie, mimo wyroku z dnia [...] grudnia 2011 r. uprawniającego do egzekucji alimentów (co wynika z klauzuli z dnia [...] stycznia 2012 r. naniesionej na wyroku), skarżąca wniosek do komornika sądowego o wszczęcie egzekucji zaległych alimentów złożyła w dniu [...] kwietnia 2013 r., czyli przez prawie 15 miesięcy wnioskodawczyni nie podejmowała żadnych czynności.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Zdaniem skarżącej do dochodu nie powinno zaliczać się alimentów, których nie otrzymała.

Uwzględniając skargę wskazanym na wstępie wyrokiem z 4 czerwca 2014 r., IV SA/Wr 65/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że spór w sprawie sprowadza się do kwestii sposobu wyliczenia dochodu rodziny skarżącej, w tym do sposobu zaliczenia do dochodu wynagrodzenia za pracę podjętą przez skarżącą od dnia 1 lipca 2013 r. w firmie N. sp. z o. o. w kwocie [...] zł. Zdaniem Sądu I instancji organy orzekające dokonały błędnych wyliczeń, naruszając w tym względzie obowiązujące przepisy prawa materialnego.

Przepisy u.ś.r. uzależniają przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego od spełnienia kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 5 ust. 1 zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (a więc rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka albo osobie uczącej się), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 539 zł. W przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 623 zł (art. 5 ust 2). Stosownie do art. 3 pkt 2 u.ś.r. dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny. Z kolei w myśl art. 3 pkt 2a u.ś.r. "dochód członka rodziny" oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4 - 4b.

Świadczenia rodzinne są formami pomocy państwa skierowanymi do rodzin o najniższych dochodach. Ustalenie przeciętnego miesięcznego dochodu przypadającego na jedną osobę w rodzinie, w celu ustalenia prawa do świadczenia rodzinnego, odbywa się poprzez zsumowanie dochodów wszystkich członków rodziny uzyskanych w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, a otrzymaną w ten sposób kwotę dzieli się przez 12, a także na liczbę osób w rodzinie. Jednakże taki sposób obliczenia dochodu rodziny może mieć miejsce w sytuacji, gdy dochody rodziny są stałe, czyli nie nastąpiło ani uzyskanie dodatkowego dochodu, ani też jego utrata, bowiem wówczas ustawodawca przewiduje inny sposób obliczenia dochodu. Instytucję utraty oraz uzyskania dochodu reguluje art. 5 ust. 4 - 4b u.ś.r. zastrzegając, że należy ją uwzględnić przy obliczaniu dochodu członka rodziny. Służą one urealnieniu wysokości dochodu rodziny na dzień ubiegania się o prawo do świadczenia rodzinnego w stosunku do dochodów uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, w związku ze zmianą sytuacji finansowej wynikającą z uzyskania albo utraty dochodu. Ustawodawca w art. 3 pkt 24 u.ś.r. enumeratywnie określił sytuacje obligujące organ do uwzględnienia uzyskania dochodu.

Stosownie do art. 5 ust. 4a u.ś.r. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. W myśl art. 5 ust. 4b u.ś.r. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych.

Z powołanych przepisów wynika, że w sytuacji zmian w wysokości dochodu, spowodowanych zarówno jego zwiększeniem, jak i zmniejszeniem, przy obliczeniu przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny, od którego uzależnione jest prawo do świadczeń rodzinnych należy wziąć pod uwagę uzyskanie dochodu lub jego utratę w roku następującym po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, pomiędzy 1 stycznia tego roku aż do dnia złożenia wniosku, nie wcześniej jednak niż do 1 października, czyli do początku okresu zasiłkowego. W rozpoznawanej sprawie podjęcie pracy przez skarżącą od dnia 1 lipca 2013 r. w firmie N. sp. z o. o. zwiększyło dochód z tytułu wynagrodzenie w kwocie [...] zł.

Kwestię sporną w sprawie stanowi zaś sposób wyliczenia dochodu rodziny skarżącej. Zdaniem organów orzekających uzyskany dochód z tytułu zatrudnienia, stosownie do art. 5 ust. 4b u.ś.r., w przeliczeniu na jednego członka rodziny wnioskodawczyni wyniósł [...] zł, wobec tego przekroczył kryterium dochodowe, warunkujące przyznanie przedmiotowego świadczenia. W orzecznictwie podkreśla się jednak, że z literalnego brzmienia art. 5 ust. 4b u.ś.r. wynika wprawdzie, że w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę do ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, zastosowanie jednakże tego przepisu z pominięciem reguł wynikających z ustawy (ustalenie przeciętnego miesięcznego dochodu na członka rodziny w roku kalendarzowym) oznaczałoby, iż o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego decydowałyby nie wielkości określone w ustawie, lecz suma przeciętnego miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie (uzyskanego uprzednio w roku kalendarzowym) oraz dochodu uzyskanego przez członka rodziny za pełny przepracowany miesiąc. Natomiast, skoro ustawową podstawą do przyznania świadczenia rodzinnego jest dochód rodziny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego, to zasada ta winna mieć zastosowanie również w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a zatem w sytuacji określonej w art. 5 ust. 4b u.ś.r., dochód ten należy liczyć w stosunku rocznym. Dochód uzyskany powinien być więc doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny. W ten sposób zostanie obliczony dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód, jak stanowi art. 5 ust. 4b u.ś.r. w sposób realizujący cele ustawy, umożliwiający uzyskanie świadczenia. Nie może bowiem dochodzić do sytuacji, kiedy uzyskany przez stronę czy członka rodziny dodatkowy, a późniejszy dochód z jednego miesiąca będzie w sposób zasadniczy decydował o prawie do zasiłku rodzinnego za okres wcześniejszy. Sąd przywołał na tę okoliczność orzeczenia, w których wypowiedziano podobny pogląd.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 4 czerwca 2014 r., IV SA/Wr 65/14, wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciło mu naruszenie:

1. przepisów prawa procesowego mające wpływ na treść wydanego orzeczenia, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., poprzez zastosowanie tego przepisu, kiedy to skarga jako niezasadna na mocy art. 151 p.p.s.a. winna być oddalona;

2. przepisów prawa materialnego, tj. błędną wykładnię art. 5 ust. 4b u.ś.r. polegającą na mylnym uznaniu, że z normy prawnej tego przepisu wynika, że w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód ten [z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty] należy doliczyć do dochodu rodziny za rok poprzedzający, a całość podzielić następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny, podczas gdy z przepisu tego jednoznacznie wynika, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód obejmujący kwotę miesięcznego dochodu następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty, doliczany jest do kwoty przeciętnego miesięcznego dochodu osiągniętego przez członka rodziny w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, tj. dochodu członka rodziny.

Zarzucając powyższe SKO wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono między innymi, że przywołany w zaskarżonym wyroku kierunek orzeczniczy ukształtowany został w poprzednim stanie prawnym. Obecnie obowiązujące przepisy u.ś.r. nie przewidują liczenia dochodu rodziny w sposób wskazany w zaskarżonym wyroku, czyli przez zsumowanie dochodów członków rodziny za rok poprzedzający okres zasiłkowy z dochodem uzyskanym i podzielenia uzyskanej kwoty przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny. Właśnie takie liczenie dochodu rodziny, wbrew twierdzeniu Sądu I instancji, powoduje iż ustalona sytuacja dochodowa rodziny jest niezgodna ze stanem faktycznym i nie oddaje faktycznej sytuacji dochodowej rodziny. Gdyby przyjąć, dla potrzeb niniejszej sprawy, że sporny dochód uzyskany przez stronę w roku 2013, skarżąca uzyskała w roku poprzedzającym okres świadczeniowy (czyli w 2012 r.), to tak właśnie jak obecnie, należałoby dodać jej dochód ([...] zł) do miesięcznego dochodu rodziny z tytułu alimentów (500 zł), co daje kwotę [...] zł i podzielić przez ilość dwóch osób w rodzinie, co dałoby taką samą kwotę dochodu członka rodziny, czyli jak obecnie wyliczoną kwotę [...] zł dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie.

Ponadto z art. 5 ust. 4b u.ś.r. wynika, że nie chodzi tu o dochód uzyskiwany tylko przez jeden miesiąc. Doliczeniu podlega bowiem dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty. Jednomiesięczne zatrudnienie nie spowodowałoby zatem nigdy doliczenia dochodu uzyskanego, bo nie byłoby miesiąca następującego po miesiącu osiągnięcia dochodu. Zauważyć również należy, iż przepis ten zawiera zastrzeżenie, iż ów dochód uzyskany (po roku poprzedzającym okres zasiłkowy) dolicza się do dochodu członka rodziny tylko wtedy, gdy jest on uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. W przypadku utraty takiego dochodu, należałoby dochód rodziny pomniejszyć o utracony dochód, zgodnie z art. 5 ust. 4 u.ś.r. Tak więc, wbrew twierdzeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, dochód uzyskany przez jeden miesiąc w ogóle nie wpłynie na prawo do świadczeń rodzinnych, natomiast uzyskany przez okres dłuższy, będzie miał wpływ na to prawo tylko przez okres jego otrzymywania (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 stycznia 2014 r., I OSK 2094/13).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. B. wniosła o jej odrzucenie. Podkreśliła, że przedmiotem sporu nie jest to, według których paragrafów powinno się wyliczyć dochód w przeliczeniu na jednego członka rodziny dla osób ubiegających się o świadczenia rodzinne, ale to, że w ogóle doliczono kwotę 500 zł miesięcznie do dochodu jej rodziny. Bez tej kwoty spełniłaby wymagane kryterium 623 zł. Doliczono ją niesłusznie, gdyż kwoty tej nie otrzymywała i nie otrzymuje do dnia dzisiejszego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 183 § 1 p.p.s.a. stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły, zatem należało odnieść się do zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach kasacyjnych (art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). W związku z tym rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., poprzez zastosowanie tego przepisu, kiedy skarga jako niezasadna na mocy art. 151 p.p.s.a. winna być oddalona, można jednak odnieść się krótko. Obydwa te przepisy mają charakter wynikowy. Warunkiem ich zastosowania jest spełnienie hipotezy w postaci odpowiednio stwierdzenia czy niestwierdzenia przez sąd naruszeń prawa przez organ administracji publicznej. Przepisy te nie mogą zatem stanowić samoistnej podstawy skargi kasacyjnej. O tym, czy w niniejszej sprawie naruszony został art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. zdecydować może dopiero ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Przechodząc więc do zarzutu naruszenia art. 5 ust. 4b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) przytoczyć należy najpierw brzmienie tego przepisu z dnia wydawania zaskarżonej decyzji. Stanowił on, że "W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych."

W rozpoznawanej sprawie odmowa przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego nastąpiła z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 5 ust. 2 u.ś.r. oraz rozporządzeniem Rady Ministrów z 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (stan prawny z dnia wydawania decyzji) – w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 623 zł.

Według organu odwoławczego dochód rodziny wnioskodawczyni w 2012 r. wyniósł 6.000 zł i składał się z alimentów zasądzonych na rzecz dziecka od ojca w kwocie 500 zł miesięcznie. Do tego dochodu, zdaniem SKO, należy doliczyć dochód wnioskodawczyni z tytułu wynagrodzenia za pracę podjętą od dnia 1 lipca 2013 r. w firmie N. sp. z o. o. w kwocie [...] zł. Zatem dochód na jednego członka rodziny w dniu ustalania prawa do zasiłku wyniósł [...] zł ([...] zł : 2 = [...] zł.), czyli przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania zasiłku (623 zł).

Sąd Wojewódzki wskazał natomiast w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że dochód uzyskany w 2013 r. w związku z dodatkowym zatrudnieniem członka rodziny od lipca 2013 r. został doliczony do dochodu z 2012 r. w sposób nieprawidłowy. W ocenie Sądu I instancji w przypadku art. 5 ust. 4b u.ś.r., przeciętny miesięczny dochód przypadający na jednego członka rodziny powinien być liczony w ten sposób, że do rocznego dochodu uzyskanego roku poprzedzającym okres zasiłkowy (2012 r.) należy doliczyć dochód uzyskany w 2013 r. i dopiero od tak zsumowanego dochodu liczyć dochód miesięczny rodziny, a następnie dochód przypadający na jednego członka rodziny. Sąd I instancji zaznaczył przy tym, że nie może dochodzić do sytuacji, aby uzyskany przez członka rodziny dodatkowy dochód z jednego czy z dwóch miesięcy był decydujący dla uzyskania zasiłku rodzinnego.

W związku z tym zauważyć należy, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych (art. 5 ust. 4a u.ś.r.). Natomiast, jak zacytowano wyżej, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych (ust. 4b). Zatem w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku poprzedzającym okres zasiłkowy, przeciętny miesięczny dochód osiągnięty przez niego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy należy powiększyć o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Ustalając natomiast wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, trzeba ustalić dochód każdego z członków rodziny, następnie dochody te zsumować i podzielić przez liczbę osób w rodzinie.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 lipca 2013 r., I OSK 2373/12 – z tym, że w odniesieniu do podobnej konstrukcji norm odnoszących się do świadczeń alimentacyjnych – już zatem będące skutkiem uzyskania nowego źródła dochodu przekroczenie kryterium w jednym miesiącu rzutuje na prawo do świadczeń, zważywszy, że dochody uzyskane w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy stanowią podstawę do ustalenia miesięcznej kwoty dochodu rodziny na cały okres świadczeniowy, przez co nowy uzyskany w trakcie tego okresu dochód wpływa jedynie na wysokość miesięcznego dochodu rodziny, nie zaś na sumę dochodów, ustaloną i wyliczoną w skali roku dla danego okresu świadczeniowego. Natomiast średnia dwunastomiesięczna z roku bazowego (roku kalendarzowego poprzedzającego okres świadczeniowy) jest jedynie punktem wyjścia dla ustalenia dochodu rodziny (miesięcznego) z uwzględnieniem doliczanego do niej dochodu uzyskanego i odliczanego od niej dochodu utraconego, co ustawa ujmuje jako zdarzenie jednostkowe związane z uzyskaniem przez rodzinę nowego źródła dochodu lub utratą dotychczasowego źródła dochodu.

Wbrew twierdzeniom Sądu Wojewódzkiego uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jedynym miesiącu nie wpływa na prawo do zasiłku rodzinnego. Z art. 5 ust. 4b u.ś.r. wynika, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez jeden miesiąc, doliczeniu podlega bowiem dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty. Z kolei zawarte w omawianym przepisie zastrzeżenie, zgodnie z którym dochód uzyskany po roku poprzedzającym okres świadczeniowy dolicza się do dochodu członka rodziny, pod warunkiem że jest on uzyskiwany w dniu ustalania prawa do zasiłku, zakłada doliczenie do dochodu długotrwale uzyskiwanego. Tak więc dochód uzyskany w jednym miesiącu w ogóle nie wpłynie na prawo do świadczeń rodzinnych, natomiast uzyskany na okres dłuższy, będzie miał wpływ na to prawo tylko przez okres jego otrzymywania (zob. wyrok NSA z 28 stycznia 2014 r., I OSK 2094/13, LEX nr 1501755, w odniesieniu do świadczeń alimentacyjnych).

Mając powyższe na uwadze należało uznać, że w rozpoznawanej sprawie organy orzekające prawidłowo zinterpretowały i zastosowały art. 5 ust. 4b u.ś.r., co oznacza, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód obejmujący kwotę miesięcznego dochodu następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty, doliczany jest do kwoty przeciętnego miesięcznego dochodu osiągniętego przez członka rodziny w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, tj. dochodu członka rodziny. Zastosowany przez organy obydwu instancji sposób liczenia dochodu musiał prowadzić zatem do odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do niego, wobec stwierdzonego przekroczenia kryterium dochodowego. W takim stanie sprawy niezasadnie Sąd Wojewódzki uchylił kontrolowane decyzje. Nie mogły odnieść też skutku argumenty podniesione przez M. B. w odpowiedzi na skargę kasacyjną, gdyż powody, dla których kwoty należnych alimentów musiały zostać zaliczone do dochodu za 2012 r., mimo że skarżąca nie otrzymała tych alimentów, zostały w sposób poprawny wyjaśnione przez organ II instancji.

Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę orzekając o jej oddaleniu, zgodnie z art. 151 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparte zostało na art. 207 § 2 p.p.s.a.