Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1813/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 37 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
article: art. 7, art. 77, art. 105
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Przesław, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2014 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia K. z siedzibą w S. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 18 października 2012 r, Komitet O. wniósł do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w B. o natychmiastowe wstrzymanie robót oraz podjęcie niezbędnych czynności w celu przywrócenia na koszt inwestora fragmentu ostoi do poprzedniego stanu, wskazując iż wyniki badań nad głuszcem jednoznacznie dokumentują negatywny wpływ dróg leśnych na kondycję, przeżywalność ptaków i jakość siedliska. Jednocześnie wniósł o umożliwienie uczestnictwa we wszystkich postępowaniach prowadzonych przez Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska w B. dotyczących spraw głuszca i cietrzewia. Ponadto pismem z dnia 26 października 2012 r. Klub P. (dalej: "skarżący") wniósł o wszczęcie postępowania w trybie art. 37 ustawy o ochronie przyrody w sprawie budowy przez Nadleśnictwo [...] drogi leśnej biegnącej przez biotop głuszca, w pobliżu strefy ochronnej tokowiska (oddziały leśne [...],[...],[...],[...]) oraz remoncie drogi biegnącej granicą strefy ochronnej głuszca.

Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w B. decyzją z dnia [...] marca 2013 r., umorzył postępowanie w sprawie natychmiastowego wstrzymania prac i podjęcia niezbędnych czynności w celu przywrócenia stanu poprzedniego, dla działań prowadzonych przez Nadleśnictwo [...] polegających na budowie drogi leśnej biegnącej przez biotop głuszca i remoncie dróg biegnącej granicą strefy ochronnej głuszca zlokalizowanych w granicach obszaru Natura 2000 Puszcza [...] ([...]).

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że w przypadku przebudowy dojazdu pożarowego nr [...] inwestycja realizowana przez Nadleśnictwo [...] nie miała aż tak szerokiego zakresu jak wskazywały organizacje przyrodnicze, tj. nie polegała na budowie nowej drogi leśnej, a przebudowie już istniejącej. Dlatego też trudno jest mówić o powstaniu, zagrożenia dla zachowania populacji głuszca w postaci całkiem nowego obiektu powodującego fragmentację siedliska oraz pojawienie się zjawiska, jakim jest ruch drogowy. Odnośnie natomiast remontu drogi leśnej nr [...] stwierdził, iż z uzyskanych od Nadleśnictwa [...] informacji wynika, że polegał on będzie jedynie na uzupełnieniu żwirem głębokich dołów i kolein, bez ingerowania w nasypy oraz skarpy drogowe. Ponadto inwestycje na etapie realizacji nie będą oddziaływały znacząco na głuszca, gdyż zostały wykonane pozą okresem lęgowym tych ptaków.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. uchylił ww. decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w B. i przekazał sprawę do ponownego rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy wskazał, aby podczas ponownego rozpatrywania sprawy organ i instancji w niebudzący wątpliwości sposób określił i wyjaśnił wpływ skumulowanego oddziaływania na przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 Puszcza [...] zarówno prac przy przebudowie i remoncie dróg, jak i wykonanych zrębów w ostoi głuszca.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w B. decyzją z dnia [...] października 2013 r., umorzył w całości postępowanie administracyjne w sprawie natychmiastowego wstrzymania prac i podjęcia niezbędnych czynności w celu przywrócenia stanu poprzedniego, dla działań prowadzonych przez Nadleśnictwo [...] polegających na przebudowie drogi leśnej biegnącej przez biotop głuszca, remoncie drogi biegnącej granicą strefy ochronnej głuszca w granicach obszaru Natura 2000 Puszcza [...].

Od ww. decyzji odwołanie złożył Klub P. (skarżący) oraz Komitet O. Skarżący w odwołaniu wskazał, iż realizacja przedmiotowych przedsięwzięć mogła i może znacząco negatywnie oddziaływać na populację głuszca. W ocenie skarżącego zostały spełnione przesłanki zastosowania art. 37 ustawy o ochronie przyrody. Ponadto poddał w wątpliwość twierdzenie Nadleśnictwa [...], że przebudowane drogi nie będą użytkowane z większym natężeniem niż dotychczas. Zarzucił także brak prawidłowego odniesienia się organu I instancji do zagadnienia wykonania w latach 2010-2012 zrębów w ostojach głuszca. Komitet O. wskazał natomiast, że organ I instancji nie przedstawił żadnego uzasadnienia merytorycznego w decyzji, a zawarta w decyzji ocena ryzyka oddziaływania na głuszca jest błędna. W ocenie Komitetu istotna jest nie tylko wysokość skarp czy szerokość korony drogi, ale zmiana środowiska powodująca, że dwie drogi dotychczas nieprzejezdne dla samochodów osobowych po przeprowadzonych modernizacjach umożliwiają poruszanie się z dużą prędkością wszelkiego rodzaju pojazdów. Stwierdził, że organ przedstawił szereg błędnych założeń i uzasadnień merytorycznych, które przyjął za podstawę umorzenia postępowania m.in.: deklarację Nadleśnictwa [...], że dojazd pożarowy nr [...] do wywozu drewna będzie wykorzystywany tylko w razie absolutnej konieczności, gdy nie będzie możliwości transportu surowca innymi drogami; informację, że drogi leśne są zamknięte dla ruchu niezwiązanego z prowadzeniem gospodarki leśnej. Przepisy prawne w tej kwestii nie mają żadnego znaczenia dla oceny wpływu inwestycji na głuszca, gdyż użytkowanie ulepszonych dróg leśnych przez osoby nieuprawnione na terenach leśnych jest powszechne. W ocenie Komitetu niezgodnie ze stanem faktycznym w decyzji podano, że podczas wizji terenowej Nadleśnictwo [...] w celu dalszej ochrony głuszca na terenie Puszczy [...] wyraziło chęć zainstalowania szlabanów umożliwiających wjazd na przebudowaną drogę oraz do monitoringu jej uczęszczania. Zdaniem Komitetu organ wyrywkowo przedstawił dane o liczebności głuszca z 2008 r.r jako dane aktualne (nie podał źródła danych). Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w B. analizując dane Raportu z inwentaryzacji tokowisk w Puszczy [...] w 2013 r. błędnie i niezgodnie z treścią tego dokumentu stwierdził, że inwestycja zrealizowana na tokowisku nie wpłynęła negatywnie na liczebność głuszca. Komitet wskazał, że "Zalecenia dla praktyki leśnej dotyczące O. leśnych" zostały opracowane kilkanaście lat temu na bazie wiedzy już częściowo zdezaktualizowanej i sprzecznej z wytycznymi Zasad Hodowli Lasu z 2012 r. Powoływanie się na powyższe zalecenia nie może stanowić podstawy umorzenia postępowania.

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. utrzymał w mocy decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w B. z dnia [...] października 2013 r.

W uzasadnieniu decyzji, odnosząc się do zarzutu, iż nieprawdziwe jest twierdzenie Nadleśnictwa [...], że przebudowywane drogi nie będą użytkowane z większym natężeniem niż dotychczas, wskazał, że na drodze pożarowej nr [...] zamontowano szlabany przez Nadleśnictwo [...] zarówno przed jak i za strefą ochronną głuszca jak również oznakowano drogę znakiem drogowym informującym o zakazie wjazdu na tę drogę. Podał, że przed remontem tej drogi szlabanów nie było, co oznaczało, że każdy mógł się poruszać pojazdem mechanicznym. Obecnie z drogi może korzystać tylko administracja Lasów Państwowych, jak również w przypadku wystąpienia zagrożenia pożarowego - bojowe wozy strażackie. W związku z powyższym, pomimo wyremontowania drogi nie nastąpi wzrost intensywności ruchu, a wręcz przeciwnie zmaleje jego intensywność, ponieważ zamontowano ww. szlabany.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego wykonania w latach 2010-2012 zrębów przez Nadleśnictwo [...] w ostojach głuszca stwierdził, że prowadzenie gospodarki leśnej na analizowanym terenie (wykonanie zrębów w oddziałach leśnych [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]) odbywało się zgodnie z dokumentem "Zalecenia dla praktyki leśnej" dotyczącym O. leśnych. Dokument ten jest wynikiem prac pt. "Wpływ gospodarki leśnej na populacje głuszca i cietrzewia" realizowanych na zlecenie DGLP w W. i opracowanych przez dr M. K. z SGGW przy współpracy D. Z. Oznacza to, że wszelkie prace wykonywane w ostojach głuszców, m.in. okres prowadzenia prac, sposób ich prowadzenia, czy jednorazowy zasięg tych prac, były dostosowywane do zaleceń ww. dokumentu. Podał, że zgodnie z aktualnym planem urządzenia lasu dla Nadleśnictwa [...] osobniki głuszca, będącego przedmiotem ochrony obszaru Natura 2000 Puszcza [...], stwierdzono w 86 wydzieleniach leśnych, w tym również na obszarach poza wyznaczonymi strefami ochrony. Bez jakichkolwiek zabiegów gospodarczych pozostawiono ok. 60 ha lasów stanowiących miejsce bytowania głuszca. Z kolei ok. 350 ha wskazano tylko do prowadzenia prac pielęgnacyjnych, a więc bez wykonywania jakichkolwiek zrębów. Na ok 34 ha powierzchni zaprojektowano rębnie I, w ramach której mają zastosowanie rębnie zupełne, jednakże poza obszarami leśnymi stanowiącymi wyznaczone ostoje głuszców. Ponadto lokalizacja zrębów zupełnych została zaplanowana w oddziałach leśnych w znacznym oddaleniu od drogi nr [...], co oznacza, że ewentualny transport drewna z lasu będzie odbywał się innymi drogami, nie naruszając granic ostoi głuszca. Wskazał, że zgodnie z prognozą oddziaływania tego planu urządzenia lasu, ww. zabiegi gospodarcze nie generują negatywnego oddziaływania na osobniki głuszca. Ponadto duża powierzchnia bez zabiegów gospodarczych, minimalna powierzchnia zastosowania rębni I oraz pozostawianie kęp starodrzewów na zrębach, a także zakaz wprowadzania podszytu i prac w okresie toków i wysiadywania w ostojach głuszca całkowicie minimalizuje negatywny wpływ na ten gatunek. Spójność wewnętrzna obszaru, wyrażająca się m.in. w zachowaniu siedlisk właściwych dla tych gatunków, zabezpieczeniu okresów lęgów i wychowu młodych, a także ochronie elementów środowiska powiązanych z ww. gatunkami, będzie zachowana. Plan w swych zapisach w żaden sposób nie narusza również spójności zewnętrznej, polegającej na ingerencji w elementy środowiska mające znaczenie dla funkcjonowania populacji gatunków również poza obszarem Natura 2000.

Odnosząc się do zarzutów Komitetu dotyczących braku merytorycznego uzasadnienia decyzji I instancji w zakresie braku konieczności przeprowadzenia pełnej procedury oceny oddziaływania na środowisko na etapie opiniowania projektu inwestycji Nadleśnictwa [...] wskazał, iż w niniejszej sprawie powyższa kwestia nie ma znaczenia. Wyjaśnił, że art. 37 ustawy o ochronie przyrody ustawodawca przyznał regionalnemu dyrektorowi ochrony środowiska możliwość władczej ingerencji, jeżeli działania mogące znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000 zostały podjęte bez uzyskania wymaganych przepisami prawa zezwoleń lub decyzji. Oznacza to, że w sytuacji stwierdzenia podjęcia tego typu działań, organ ochrony środowiska dysponuje instrumentem prawnym do nakazania natychmiastowego ich wstrzymania i restytucji stanu poprzedniego. W przypadku ustalenia, że nastąpiło wypełnienie dyspozycji normy omawianego przepisu, regionalny dyrektor ochrony środowiska jest obowiązany do zastosowania sankcji w nim przewidzianych. Przy jego stosowaniu należy mieć zawsze na uwadze cel w jakim został on ustanowiony tj. stworzenie warunków do wywiązania się ze zobowiązań wynikających z akcesji Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej w zakresie zachowania we właściwym stanie ochrony siedlisk przyrodniczych i gatunków (lub przywrócenia ich do tego stanu) będących przedmiotem ochrony w obszarach sieci Natura 2000. Zdaniem organu odwoławczego przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy uznać, że Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w B. słusznie stwierdził brak zaistnienia przesłanek uzasadniających zastosowanie dyspozycji normy art. 37 ustawy o ochronie przyrody.

Ustosunkowując się do zarzutu w zakresie oceny ryzyka oddziaływania analizowanych inwestycji na osobniki głuszca stwierdził, że organ I instancji w sposób wyczerpujący i wystarczający dokonał analizy oddziaływania spornej inwestycji na przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 Puszcza [...], jak również na siedliska przyrodnicze, gatunki roślin oraz zwierząt, stanowiące przedmiot ochrony obszaru mającego znaczenie ww. obszaru Natura 2000. Ponadto organ I instancji ustalając stan faktyczny i oceniając teren, na której znajduje się sporna inwestycja pod kątem występowania na niej przedmiotów ochrony obszaru Natura 2000 wziął pod uwagę: lokalizację spornej inwestycji, sposób użytkowania istniejącej drogi oraz terenów sąsiednich, uwarunkowania ekologiczne chronionych w granicach ww. obszaru Natura 2000 siedlisk przyrodniczych i gatunków roślin i zwierząt, wyniki oględzin terenu, rejestr stref ochronnych, wyniki inwentaryzacji obszaru Natura 2000 Puszcza [...], dane z rejestru gruntów oraz informacje pochodzące od skarżącego jak również Nadleśnictw położonych w Puszczy [...]. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji, ustalając stan faktyczny i oceniając wpływ przedsięwzięcia na przedmioty ochrony obszaru Natura 2000, dysponował zgromadzonym na potrzeby postępowania obszernym i pełnym materiałem dowodowym.

Następnie odnosząc się do zarzutu, iż organ I instancji przedstawił dane o liczebności głuszca wyrywkowo z 2008 r., jako dane aktualne (nie podając źródła danych) stwierdził, że informacja ta wskazuje, że spadek liczebności głuszca w Puszczy [...] z [...] osobników w 2008 r. do [...] do 2013 r. był dowodem na dobrą kondycję gatunku i stanowi argument za budową dróg przez tokowiska.

r Podał, że głuszec występuje w Polsce w czterech izolowanych populacjach, a łączna liczebność gatunku wynosi ok. 380-500 ptaków (Żurek i Armatys 2011). We wszystkich ostojach nizinnych utrzymuje się stały trend spadkowy (Zawadzka i in. 2009), przy czym ostoje górskie charakteryzuje większa stabilizacja, szczególnie na obszarach objętych ochroną bierną. Na wszystkich krajowych stanowiskach liczebność gatunku przekracza 1% populacji krajowej, w większości oscyluje powyżej poziomu 10% (Cichocki i in. 2008, Zawadzka i in. 2009, Wilk i in. 2010). Najliczniejsza populacja występuje w Karpatach Zachodnich, na obszarach Natura 2000: Beskid Sądecki, Tatry, Gorce, Beskid Wyspowy, Babia Góra wraz z Policą, Beskid Żywiecki, Beskid Śląski. Populacja karpacka jest podzielona, w różnym stopniu izolowana i funkcjonuje jako metapopulacja. Druga pod względem wielkości izolowana populacja głuszca zasiedla ostoje Natura 2000 Puszcza Solska i Lasy Janowskie. Do niedawna jej liczebność szacowana była tam na ok. 100-130 osobników (M. Piotrowska — mat niepubl.), jednak ostanie dane wskazują na spadek liczebności (LTO 2010). Zagęszczenie we wschodniej części kompleksu leśnego jest dość wysokie i stabilne, natomiast w zachodniej części (w Lasach Janowskich), następuje szybki spadek liczebności i kurczenie się zasięgu (Piotrowska 2008, A. Wediuk — inf. ustna). Populacja podlaska zachowała się tylko we wschodniej części

ostoi Natura 2000 Puszcza [...], gdzie w 2012 r. stwierdzono 16 kogutów, czyli ok. 30—35 osobników, a tempo spadku liczebności wynosi ok. 3% rocznie (Zawadzki i Zawadzka 2012). Głuszec jest gatunkiem osiadłym. Ze względu na skomplikowany system rozrodczy (ścisła poligynia) i strukturę socjalną (grupy skupione wokół tokowisk) ma duże wymagania przestrzenne, a poszczególne grupy zajmują obszary wielkości do kilku tysięcy ha. Najważniejszymi punktami są tokowiska, o stałej lokalizacji przez wiele lat Przeciętna odległość między nimi wynosi 1—5 km, a grupy wokół tokowisk zwykle złożone są z kilku do kilkunastu osobników. Badania telemetryczne wykazały, że tokujące (czyli biorące udział w rozrodzie) koguty zimują w promieniu 1 km wokół tokowiska, na łącznej powierzchni ok. 300 ha (Wegge i Larsen 1987). Można przyjąć, że jest to minimalna powierzchnia odpowiedniego płatu siedliska dla utrzymania prawidłowych procesów rozrodu. Obszar tokowiska obejmuje zazwyczaj powierzchnię od kilku (w górach) do ponad 30 ha (na nizinach). Kury nie mają ścisłych terytoriów, a ich miejsca zimowania częściowo pokrywają się z rewirami kogutów. Całoroczne areały osobnicze wykazują znaczną zmienność sezonową, a ich wielkość rośnie wraz ze spadkiem udziału dogodnego siedliska w obrębie rewiru. W ciągu całego roku kury przebywały średnio w odległości 1,3 km od tokowiska, koguty od grudnia do maja w odległości 0,5 km od tokowiska, a później w promieniu 7,3 km od tokowiska (Storch 1995). Młode koguty wykorzystują większe areały osobnicze niż starsze. U głuszca brak jest podstaw do wyróżnienia oddzielnych siedlisk lęgowych i żerowiskowych. Zajmowany obszar wykorzystywany jest do toków, lęgów, żerowania i pierzenia. Preferowane siedliska na nizinach to stare, ponad 100-letnie bory bagienne i bory wilgotne, poprzetykane płatami borów świeżych o zwarciu przerywanym i umiarkowanym oraz udziale warstwy podszytu w granicach 10-20% pokrycia. Optymalna liczba drzew na 1 ha lasu zamyka się w przedziale od 500 do 1000, średnio ok. 700-800. Na pow. 300-500 ha biotopu drzewostany takie powinny pokrywać ok. 50% powierzchni. Ważny jest także udział niewielkich upraw (o maksymalnej powierzchni do 2 ha), młodników i drągowin, sezonowo wykorzystywanych przez głuszce. Wysokość runa nie powinna przekraczać 40 cm. Najważniejszym elementem runa jest obecność borówki czernicy oraz innych krzewinek wrzosowatych (borówka brusznica, wrzos, żurawina, bagno zwyczajne, borówka bagienna), a w borach bagiennych — wełnianki i turzyce.

Do typów siedlisk przyrodniczych z załącznika I Dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory, wykorzystywanych przez głuszce należą: 9410 AcidofiLne bory z jodłą, 9420 Górski bór modrzewiowo-limbowy, 91 DO Bory bagienne.

Zgodnie z prognozą oddziaływania na środowisko do obowiązującego planu urządzenia lasu wykonanie zaprojektowanych w Planie cięć rębnych będzie miało niewielki wpływ na zachowanie właściwego stanu ochrony przedmiotów ochrony obszaru Natura 2000 Puszcza [...]. Zmiana ich powierzchni wynika z naturalnych procesów starzenia się drzewostanów. Wykonanie planu cięć spowoduje natomiast zwiększenie powierzchni upraw leśnych (podklasa wieku la) o ponad 770 ha, w wyniku odnowienia powierzchni po zrębach zupełnych i cięciach uprzątających w rębniach złożonych. Udział najstarszych drzewostanów (powyżej 121 lat) zmniejszy się nieznacznie, natomiast zwiększy się wyraźnie udział klas Va (81- 90 lat) i Vb (91-100 lat) - czyli tych najbardziej optymalnych do rozwoju głuszca.

Końcowo stwierdził, że w przypadku analizy oddziaływania na przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 Puszcza [...] przebudowy dojazdu pożarowego nr [...], organ I instancji dokonał szczegółowej i rzetelnej analizy ww. oddziaływania. W decyzji zawarto wyczerpujące uzasadnienie w zakresie analizy oddziaływania inwestycji na stan zachowania populacji głuszca.

Na powyższą decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 2014 r. Klub P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2013 r.

Skarżący zwrócił uwagę, że organy obu instancji przyznając, że zwiększenie ruchu na przedmiotowej drodze leśnej mogłoby wpłynąć na populację głuszca, uznają że ryzyko takiego wzrostu zostało ostatecznie wyeliminowane przez fakt, że nadleśnictwo zainstalowało na tej drodze szlabany zapobiegające nielegalnym wjazdom. Skarżący podniósł, że szlabany te zostały zainstalowane dopiero w czasie trwającego postępowania. Nawet jeżeli przyjąć, że instalacja szlabanów wyklucza wzrost natężenia ruchu, jaki mógłby mieć miejsce wskutek nielegalnego korzystania z drogi przez ludność miejscową, to przesłanki do zastosowania art. 37 ustawy o ochronie przyrody powinny być oceniane na chwilę wykonania bez odpowiedniego zezwolenia działania mogącego znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000.

Wskazał, że celem istnienia art. 37 w systemie prawnym jest nie tylko naprawa szkód wyrządzonych obszarowi Natura 2000 przez nieuprawnione działania, ale także prewencyjne zniechęcanie do takich działań — przez obligatoryjne eliminowanie "samowoli" polegających na wykonaniu w obszarze Natura 2000 działań mogących negatywnie oddziaływać na ten obszar bez odpowiedniej oceny. Artykuł ten ma spełniać funkcję "zniechęcającą" do takich naruszeń prawa, sprawiając by wykonywanie takich działań nie było "kuszące", wymagając obligatoryjnego usunięcia skutków takich działań, niezależnie od argumentów, jakie stały za tymi działaniami i niezależnie, czy usunięcie tych skutków jest rzeczywiście niezbędne dla ochrony obszaru Natura 2000. Naruszenie będące przedmiotem art. 37 nie może być naprawiane przez późniejsze środki minimalizujące, jak np. późniejsze deklaracje co do sposobów wykorzystywania zmodernizowanych dróg, wzmożonego nadzoru straży leśnej, czy też zainstalowania szlabanów. Takie środki minimalizujące mogłyby być rozważane w procedurze wcześniejszej oceny .oddziaływania zamierzonego przedsięwzięcia. Nie można wykluczyć, że przedsięwzięcie z zastosowaniem tych środków minimalizujących zostałoby uznane za niemogące znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000 i tym samym dopuszczalne. Miejscem na takie rozważania była jednak procedura oceny, która nie została dokonana. Dla oceny przesłanek art. 37 nie mogą mieć znaczenia deklaracje środków minimalizujących, które zostały złożone dopiero w toku postępowania. Zdaniem skarżącego inna interpretacja celu funkcjonowania art. 37 ustawy o ochronie przyrody oznaczałaby, że działania stanowiące naruszenie prawa Unii Europejskiej — art. 6(3) dyrektywy 92/43/EWG w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory, mogą być "zalegalizowane", a ich skutki utrzymane, co stanowiłoby zabronione "korzystanie z owoców naruszenia".

Ponadto zwrócił uwagę, że w odwołaniu od decyzji I instancji podnosił, że prowadzono prace budowlane w okresie toków w bezpośrednim sąsiedztwie tokowiska głuszca, co samo w sobie wypełnia przesłankę "możliwości znacząco negatywnego oddziaływania na obszar Natura 2000". Organy nie odniosły się do tego aspektu.

Zarzucił także, że organy nie odniosły się także do jego argumentu, że nawet mimo istnienia szlabanów, droga o znacznie poprawionej jakości może być intensywniej wykorzystywana przez Nadleśnictwo, dysponujące możliwością otwarcia szlabanów, np. do celów wywozu drewna. Podał, że w sprawie podnosił, że mało wiarygodna jest deklaracja o wyłącznie przeciwpożarowym celu inwestycji, wobec faktu, że w minionym dziesięcioleciu w całym nadleśnictwie [...] były 4 pożary, o średniej powierzchni 0,65 ha (dane z projektu Planu Urządzania Lasu dla Nadleśnictwa [...] na lata 2013-2022). Deklaracja nadleśnictwa że "do wywozu drewna droga: będzie używana tylko w razie absolutnej konieczności" nie wyklucza, że użytkowanie takie będzie znaczne, nie jest bowiem jasne, co nadleśnictwo rozumie przez "absolutną konieczność", Wskazał, że w projekcie nowego planu urządzania lasu zaplanowane zostało ponad dwukrotne zwiększenie użytków rębnych, a przebudowywany "dojazd pożarowy" łączy obszary ponad 120-letnich drzewostanów projektowanych do użytkowania rębnego z główną drogą gminną, służącą do wywozu drewna (Rygol-Giby). Konkluzja strategicznej oceny oddziaływania planu urządzenia lasu na środowisko co do braku znaczącego oddziaływania zabiegów (w tym zrębów) na obszar Natura 2000 nie obejmuje oddziaływania wywozu drewna, bowiem wywóz ten nie jest przedmiotem planu urządzenia lasu.

Końcowo zarzucił, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do zarzutu zawartego w odwołaniu, iż organ I instancji nie odniósł się prawidłowo, do ujawnionego w toku postępowania zagadnienia wykonania w latach 2010-2012 r. zrębów w ostojach głuszca. Organ I instancji uznał, że zręby te były zgodne z zaleceniami dla praktyki leśnej i dlatego nie były szkodliwe dla głuszca, nie wyjaśnił jednak, dlaczego dał wiarę Zaleceniom dla praktyki leśnej współautorstwa D. Z., a nie dał wiary opinii tej samej D. Z. - mimo że opinia ta była późniejsza i zindywidualizowana, powinna mieć więc większą wagę od ogólnych zasad.

W odpowiedzi na skargę Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekające w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że w granicach danej sprawy Sąd dokonuje oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami prawa, bez względu na zarzuty podniesione w skardze.

Rozpoznając skargę w świetle wyżej wskazanych kryteriów należy uznać, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd stwierdza, że postępowanie w rozpoznawanej sprawie zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami prawa. Zebrany materiał dowodowy został oceniony w sposób prawidłowy, wyciągnięto z niego logiczne wnioski, które znalazły się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że podstawą do prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody.

Art. 37 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że jeżeli działania mogące znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000 lub obszar znajdujący się na liście, o której mowa w art. 27 ust. 3 pkt 1, zostały podjęte bez uzyskania zezwolenia, o którym mowa w art. 34, lub decyzji, o której mowa w art. 35a, regionalny dyrektor ochrony środowiska, a na obszarach morskich - dyrektor właściwego urzędu morskiego, nakazuje ich natychmiastowe wstrzymanie i podjęcie w wyznaczonym terminie niezbędnych czynności w celu przywrócenia poprzedniego stanu danego obszaru, jego części lub chronionych na nim gatunków.

W świetle przytoczonego art. 37 ust. 1 u. o. p. dla oceny legalności zaskarżonej decyzji rozważenia wymaga, czy organy orzekające w sprawie w stopniu dostatecznym wykazały, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie można było uznać, iż zaistniały przesłanki upoważniające regionalnego dyrektora ochrony środowiska do prowadzenia postępowania odnośnie nakazania natychmiastowego wstrzymania działania oraz podjęcia w wyznaczonym terminie niezbędnych czynności do przywrócenia poprzedniego stanu danego obszaru lub chronionych na nim gatunków.

Na podstawie przeprowadzonej analizy akt administracyjnych niniejszej sprawy przedstawionych Sądowi, skład orzekający doszedł do przekonania, iż organy wyjaśniły w sposób wyczerpujący stan sprawy i zasadnie ustaliły, że nie było podstaw do prowadzenia postępowania w trybie art. 37 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody.

Trafnie Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska zauważył w zaskarżonej decyzji, że wiarygodne jest twierdzenie Nadleśnictwa [...], że przebudowywane drogi nie będą użytkowane z większym natężeniem niż dotychczas, co wynika z faktu, iż na drodze pożarowej nr [...] Nadleśnictwo zamontowało szlabany przez zarówno przed jak i za strefą ochronną głuszca jak również oznakowano drogę znakiem drogowym informującym o zakazie wjazdu na tę drogę. Organ ustali, że przed remontem tej drogi szlabanów nie było, co oznaczało, że każdy mógł się poruszać pojazdem mechanicznym. Obecnie z drogi może korzystać tyfko administracja Lasów Państwowych, jak również w przypadku wystąpienia zagrożenia pożarowego - bojowe wozy strażackie. W związku z powyższym Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, że pomimo wyremontowania drogi nie nastąpi wzrost intensywności ruchu, a wręcz przeciwnie zmaleje jego intensywność, ponieważ zamontowano ww. szlabany, co z całą pewnością spowoduje, że oddziaływanie na środowisko w związku z remontem drogi nie zwiększy się.

Odnośnie zarzutu dotyczącego wykonania w latach 2010-2012 zrębów drzew przez Nadleśnictwo [...] w ostojach głuszca Sąd zauważa, że jak wynika z akt sprawy, prowadzenie gospodarki leśnej na analizowanym terenie (wykonanie zrębów w oddziałach leśnych [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]) odbywało się zgodnie z dokumentem "Zalecenia dla praktyki leśnej" dotyczącym O. leśnych. Dokument ten jest wynikiem prac pt. "Wpływ gospodarki leśnej na populacje głuszca i cietrzewia" realizowanych na zlecenie DGLP w W. i opracowanych przez specjalistów z SGGW.

Oznacza to, że wszelkie prace wykonywane w ostojach głuszców, m.in. okres prowadzenia prac, sposób ich prowadzenia, czy jednorazowy zasięg tych prac, były dostosowywane do zaleceń ww. dokumentu. Należy stwierdzić, że zgodnie z aktualnym planem urządzenia lasu dla Nadleśnictwa [...] osobniki głuszca, będącego przedmiotem ochrony obszaru Natura 2000 Puszcza [...], stwierdzono w 86 wydzieleniach obszarach leśnych, w tym również na obszarach poza wyznaczonymi strefami ochrony. Bez jakichkolwiek zabiegów gospodarczych pozostawiono ok. 60 ha lasów stanowiących miejsce bytowania głuszca. Z kolei ok. 350 ha wskazano tylko do prowadzenia prac pielęgnacyjnych, a więc bez wykonywania jakichkolwiek zrębów. Ponadto lokalizacja zrębów zupełnych została zaplanowana w oddziałach leśnych w znacznym oddaleniu od drogi nr [...], co oznacza, że ewentualny transport drewna z lasu będzie odbywał się innymi drogami, nie naruszając granic ostoi głuszca.

Sąd stwierdza, że jak wynika z materiałów sprawy, zgodnie z prognozą oddziaływania planu urządzenia lasu, ww. zabiegi gospodarcze nie generują negatywnego oddziaływania na osobniki głuszca. Ponadto duża powierzchnia bez zabiegów gospodarczych, minimalna powierzchnia zastosowania rębni oraz pozostawianie kęp starodrzewów na zrębach, a także zakaz wprowadzania podszytu i prac w okresie toków i wysiadywania w ostojach głuszca całkowicie minimalizuje negatywny wpływ na ten gatunek.

Odnosząc się do zarzutów strony skarżącej dotyczących braku merytorycznego uzasadnienia decyzji w zakresie braku konieczności przeprowadzenia pełnej procedury oceny oddziaływania na środowisko na etapie opiniowania projektu inwestycji Nadleśnictwa [...], Sąd stwierdza, iż w niniejszej sprawie powyższa kwestia nie ma znaczenia. Należy wskazać, że artykułem 37 ustawy o ochronie przyrody ustawodawca przyznał regionalnemu dyrektorowi ochrony środowiska możliwość władczej ingerencji, jeżeli działania mogące znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000 zostały podjęte bez uzyskania wymaganych przepisami prawa zezwoleń lub decyzji. Oznacza to, że w sytuacji stwierdzenia podjęcia tego typu działań, organ ochrony środowiska dysponuje instrumentem prawnym do nakazania natychmiastowego ich wstrzymania i przywrócenia stanu poprzedniego. W przypadku ustalenia, że nastąpiło wypełnienie dyspozycji normy omawianego przepisu, regionalny dyrektor ochrony środowiska jest obowiązany do zastosowania sankcji w nim przewidzianych. Przy jego stosowaniu trzeba mieć na uwadze cel w jakim został on ustanowiony tj. stworzenie warunków do wywiązania się ze zobowiązań wynikających z akcesji Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej w zakresie zachowania we właściwym stanie ochrony siedlisk przyrodniczych i gatunków (lub przywrócenia ich do tego stanu) będących przedmiotem ochrony w obszarach sieci Natura 2000.

Zdaniem Sądu przenosząc powyższe kwestie na grunt niniejszej sprawy, należy uznać, że organy administracji słusznie uznały, iż brak było przesłanek uzasadniających zastosowanie dyspozycji normy art. 37 ustawy o ochronie przyrody i prowadzenie postępowania w sprawie.

Odnosząc się do zarzutu w zakresie oceny ryzyka oddziaływania analizowanych inwestycji na osobniki głuszca trzeba stwierdzić, że organy administracji w sposób wystarczający dokonały analizy oddziaływania spornej inwestycji na przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 Puszcza [...], jak również na siedliska przyrodnicze, gatunki roślin oraz zwierząt, stanowiące przedmiot ochrony obszaru w tym obszarze. W toku postępowania administracyjnego wzięto pod uwagę: lokalizację spornej inwestycji, sposób użytkowania istniejącej drogi oraz terenów sąsiednich, uwarunkowania ekologiczne chronionych w granicach ww. obszaru Natura 2000 siedlisk przyrodniczych i gatunków roślin i zwierząt, wyniki oględzin terenu, rejestr stref ochronnych, wyniki inwentaryzacji obszaru Natura 2000 Puszcza [...], dane z rejestru gruntów oraz informacje pochodzące od skarżącego jak również nadleśnictw położonych w Puszczy [...].

Zgodnie z prognozą oddziaływania na środowisko do obowiązującego planu urządzenia lasu wykonanie zaprojektowanych w Planie cięć rębnych będzie miało niewielki wpływ na zachowanie właściwego stanu ochrony przedmiotów ochrony obszaru Natura 2000 Puszcza [...]. Zmiana ich powierzchni wynika z naturalnych procesów starzenia się drzewostanów.

Sąd stwierdza, że organy administracji w przypadku analizy oddziaływania na przedmioty ochrony obszaru Natura 2000 Puszcza [...] przebudowy dojazdu pożarowego nr [...], dokonały szczegółowej i rzetelnej analizy ww. oddziaływania. Już w decyzji organu I instancji zawarto wyczerpujące uzasadnienie w zakresie analizy oddziaływania inwestycji na stan zachowania populacji głuszca.

Zasadnie organ administracji podkreślił, że w sprawie niniejszej nie chodzi o nową inwestycje lecz o modernizację istniejących dróg leśnych, która jest konieczna z uwagi na prowadzoną gospodarkę leśną jak też na ochronę przeciwpożarową.

Zamontowanie szlabanów zabezpieczających uniemożliwi wjazd na teren leśny osób nieuprawnionych i w efekcie zmniejszy ruch na przedmiotowym obszarze leśnym, co będzie korzystne dla ochrony przyrody na wskazanym terenie.

Reasumując Sąd stwierdza, że organy administracji zasadnie uznały, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiły działania mogące znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000 lub obszar znajdujący się na liście, o której mowa w art. 27 ust. 3 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody.

Z tego względu zasadne było umorzenie postępowania prowadzonego na podstawie art. 37 ww. ustawy, w sprawie natychmiastowego wstrzymania prac i podjęcia niezbędnych czynności w celu przywrócenia stanu poprzedniego.

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia zasad postępowania administracyjnego Sąd stwierdza, iż materiał dowodowy, zgodnie z art. 7 i 77 k.p.a., został zebrany i rozpatrzony wnikliwie, co znalazło wyraz w uzasadnieniach decyzji obu instancji spełniających wymogi art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze przedstawiony stan faktyczny sprawy, Sąd stwierdza, iż organ dokonał dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, uzasadnił podstawę prawną wskazaną w decyzji i dokonując właściwej interpretacji przepisów wydał decyzję, która nie jest sprzeczna z prawem.

Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270), należało oddalić skargę jako niezasadną.