Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 4105/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka /spr./ Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Asesor sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant Staż. Dobrosława Sobczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2004 r. sprawy ze skarg 1/ Z.W., 2/G.S. na decyzję Wojewody z dnia [...] października 2001 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości; o d d a l a s k a r g i /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ G.Radzicka /-/ A.Łaskarzewska MK


UZASADNIENIE

Starosta decyzją z dnia [...] lipca 2001 r. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości o powierzchni [...] m2, położonej w J., przy ulicy [...], nabytej przez Skarb Państwa od S.D. na cele użyteczności publicznej.

W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że Z.W. i G.S. wystąpiły z wnioskiem o zwrot nieruchomości wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] września 1951 r. nr [...] na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 (Dz.U. nr 20 poz. 138 ze zm.).

Nieruchomość, której zwrotu domagały się wnioskodawczynie od [...] grudnia 1990 r. znajduje się z mocy prawa w użytkowaniu wieczystym Telekomunikacji Polskiej S.A. Rejon Techniczny w P. i prawo to w 1994 r. ujawnione zostało w księdze wieczystej KW [...]. Uznając, że zostały spełnione przesłanki art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. nr 46 poz. 543) i roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje – na podstawie art. 105 § 1 kpa postępowanie umorzono.

W odwołaniu od decyzji Z.W. i G.S. zarzuciły, że w decyzji brak jest odniesienia do merytorycznych aspektów sprawy, zakwestionowały także stwierdzenie, że sprawa jest bezprzedmiotowa jak i to, że sprawa została załatwiona z naruszeniem przepisów art. 35 § 3 kpa.

W wyniku rozpoznania odwołania Wojewoda decyzją z dnia [...] października 2001 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stanął na stanowisku, że pomimo literalnego brzmienia nazwy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r., w istocie nie można zakwalifikować tego aktu prawnego do kategorii "ustaw wywłaszczeniowych", w odniesieniu do których możliwe byłoby zastosowanie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, regulujących instytucję zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. W ustawie bowiem przyjmuje się, iż wywłaszczenie może nastąpić w celu realizacji przyszłych inwestycji. Świadczą o tym przepisy aktów prawnych regulujących materię wywłaszczenia nieruchomości, do których zalicza się: rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz.U. z 1934 r. nr 86 poz. 776 ze zm.), dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1949 r. nr 4 poz. 31 ze zm.), ustawę z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1958 r. nr 17 poz. 70 ze zm.), ustawę z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (tekst jednolity: Dz.U. z 1991 r. nr 30 poz. 127 ze zm.) i ustawę z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r. nr 46 poz. 543).

W tym duchu ukształtowana została konstrukcja prawna instytucji "zbędności nieruchomości". W myśl art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany (pkt 2). W ocenie organu odwoławczego w przedstawionym stanie prawnym nie jest możliwe posługiwanie się przesłankami zbędności sformułowanymi przez ustawodawcę w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, odnośnie sprawdzenia zbędności nieruchomości wywłaszczonych w trybie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., bowiem w sytuacji, gdy orzekano o wywłaszczeniu nieruchomości w trybie tego dekretu, podstawową przesłanką był fakt, iż nieruchomość zajęta była już na określone cele.

Zgodnie z art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

Ustalenie istnienia tej przesłanki stwarza obowiązek zakończenia postępowania przez umorzenie, ponieważ brak jest podstaw do rozstrzygnięcia sprawy, co do istoty, a dalsze prowadzenie postępowania stanowiłoby o jego wadliwości.

Prowadzenie postępowania dopuszczalne jest gdy łącznie występują następujące elementy: istnieje podstawa materialnoprawna do jego prowadzenia, organ orzekający jest właściwy i zdefiniowane są strony postępowania. Ponieważ Wojewoda uznał, że w rozstrzyganej sprawie nie zachodzi pierwszy z tych trzech elementów utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Niezależnie od powyższego, organ odwoławczy podkreślił, iż w przypadku gdyby uznać, że dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. jest aktem prawnym, do którego mają zastosowanie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. dotyczące zwrotów wywłaszczonych nieruchomości, to w rozstrzyganej sprawie zastosowanie znajdzie przepis art. 229 tej ustawy stanowiący, iż roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana, albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, bowiem nieruchomość wypełnia przesłanki art. 229.

Skoro więc roszczenie nie przysługuje organ administracyjny i w takiej sytuacji musiał postępowanie w sprawie umorzyć.

W skargach do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z.W. i G.S. zakwestionowały zasadność zastosowania przez organ administracyjny art. 105 kpa, a nadto podniosły wadliwość poglądu prezentowanego przez organ odwoławczy, iż w sprawie nie mają zastosowania przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, w szczególności art. 136 i 137. Zarzucając również naruszenie przepisów art. 7 i 77 § 1 kpa skarżące wnosiły o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargi organ administracyjny wniósł o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi nie są uzasadnione. Jest niespornym, że nieruchomość – działkę [...] o powierzchni [...] m2 położoną w J., uprzednio wchodzącą w skład nieruchomości należących do S.D. w czasie II wojny światowej zabrał okupant, na której następnie zbudowano stację telekomunikacyjną.

Po zakończeniu wojny ówczesne Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. w dniu [...].09.1951 r. wydało orzeczenie administracyjne nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa parceli [...] o powierzchni [...] m2 i to na podstawie dekretu z [...] kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. (art. 1 i 4 dekretu).

Następnie w oparciu o decyzję z [...] lutego 1994 r. nr [...] Wojewoda stwierdził nabycie działki nr [...] (uprzednio nr [...]) z dniem [...] grudnia 1990 r. przez Polską Pocztę, Telegraf i Telefon Zakład Radiokomunikacji i Teletransmisji w P. z mocy prawa - użytkowania wieczystego gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, po czym użytkownik wpisał swoje prawo do księgi wieczystej KW [...] dnia [...] maja 1994 r.

W 1999 roku, a konkretnie [...] maja Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją nr [...] po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z [...].01.1998 r. nr [...], w której odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...].09.1951 r.

Powyżej opisany stan faktyczny nie jest sporny, jak również nie jest sporne to, że S.D. nie występował o odszkodowanie za wywłaszczoną działkę na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 6 dekretu z 7 kwietnia 1948 r.

Przechodząc do istoty sporu, a mianowicie, czy zasadnym było umorzenie postępowania w oparciu o przepisy art. 105 kpa wobec wystąpienia przesłanek z art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. nr 46 poz. 543 ze zm.) - jak to przyjął organ I instancji, czy też jak to przyjął Wojewoda brak było w sprawie podstawy materialnoprawnej do jej prowadzenia - Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że prawidłowy pogląd prezentuje w sprawie organ odwoławczy, natomiast stanowisko organu I instancji nie znajduje podstaw prawnych w obowiązujących przepisach.

Ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami regulująca w art. 136 zasady zwrotu nieruchomości, odnosi się do wszelkich przypadków wywłaszczenia nieruchomości na podstawie indywidualnej decyzji administracyjnej.

Natomiast w art. 216 tej ustawy przewidziano odpowiednie zastosowanie tej zasady do niektórych innych przypadków odjęcia własności. I tak art. 216 ustawy stanowi, że "Przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie:

– art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. nr 10, poz. 64 i 1982 r. nr 11, poz. 79),

– ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz.U. nr 31, poz. 138 z 1961 r., nr 7, poz. 47 i nr 32, poz. 159 oraz z 1972 r. nr 27, poz. 192),

– ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz.U. z 1969 r. nr 27, poz. 216, z 1972 r. nr 49, po. 312 i z 1985 r. nr 22, poz. 99),

– art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1969 r. nr 22, poz. 159, z 1972 r. nr 27, poz. 193 oraz z 1974 r. nr 14, poz. 84),

– ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. nr 27, poz. 192, z 1973 r. nr 48, poz. 282 i 1985 r. nr 22, poz. 99),

oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego".

Ustawodawca odniósł więc odpowiednie stosowanie zasady zwrotu do nieruchomości przejętych lub nabytych na podstawie pięciu ustaw i wyliczenie zawarte w art. 216 o charakterze enumeratywnym wyklucza możliwość rozszerzającej wykładni tego przepisu, czy stosowania analogii.

Należy jednak zaznaczyć, że z mocy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 24.10.2001 r. (Dz.U. z 2001 r. nr 129 poz. 1447) art. 216 winien być stosowany do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz.U. z 1948 r. nr 35 poz. 240 ze zm. z 1957 r. nr 39 poz. 172) wobec orzeczenia, że art. 216 w zakresie w jakim wyklucza odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami, jest niezgodny z art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Ponieważ orzeczenie to weszło w życie z dniem 12.11.2001 r. należy stwierdzić, że już po rozstrzygnięciu niniejszej sprawy art. 216 musi być stosowany również do ustawy wymienionej w cytowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Żadne z tych enumeratywnych wyliczeń art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami jak i wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie dotyczą sytuacji, gdy odjęcie nieruchomości nastąpiło w oparciu o dekret z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. (Dz.U. z 1948 r. nr 20 poz. 138). Skoro więc odjęcie nieruchomości nastąpiło w innym kontekście prawnym, na inne cele i w innej formie niż to przewidują przepisy art. 216 w związku z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, skarżącym nie przysługuje żądanie zwrotu nieruchomości, gdyż wskazane przepisy prawa takiej możliwości nie przewidują.

Stwierdzenie braku podstawy materialonoprawnej do prowadzenia sprawy o zwrot nieruchomości czyniło postępowanie bezprzedmiotowym stąd zasadnym było umorzenie postępowania w oparciu o przepisy art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 ze zm.). Wprawdzie organ I instancji wskazał na inną podstawę bezprzedmiotowości jednakże organ odwoławczy określił ją prawidłowo i należycie ją uzasadnił, a błędne określenie bezprzedmiotowości sprawy przez organ I instancji nie ma wpływu na istotę sprawy.

Sąd nie stwierdził również, aby w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów art. 7 i 77 kpa.

W niniejszej sprawie zgromadzony materiał w sprawie zezwalał na rozstrzygnięcie sprawy, a zaskarżone orzeczenie w sposób wyczerpujący wyjaśnia skarżącym powody rozstrzygnięcia.

W powyższych okolicznościach na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.

/-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ G.Radzicka /-/ A.Łaskarzewska

MK