Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 1097/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2016-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 5
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2016 r. sprawy ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]", działająca z upoważnienia Burmistrza Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej orzekła o uchyleniu od dnia 22 lutego 2016 r. decyzji nr "[...]" z dnia "[...]" (zmienionej wielokrotnie) przyznającej M. W. zasiłek stały wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne. Jest to kolejna decyzja organu pierwszej instancji o uchyleniu decyzji w przedmiocie zasiłku stałego, bowiem poprzednie trzy decyzje organu pierwszej instancji zostały uchylone przez organ odwoławczy.

W uzasadnieniu wskazano, że M. W. na mocy orzeczenia

o stopniu niepełnosprawności z dnia 11.03.2012r., zaliczony został przez

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a orzeczenie wydane zostało do dnia 31.03.2017 r. Natomiast decyzją z dnia "[...]", działająca z upoważnienia Burmistrza, Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, po rozpatrzeniu wniosku strony przyznała M. W. - od dnia 01/02/2012 r., zasiłek stały w kwocie 377 zł miesięcznie. Wysokość przedmiotowego zasiłku była kilkukrotnie zmieniana i ostatecznie decyzją z dnia "[...]", od dnia 01.10.2015 r., ustalona została w kwocie 604 zł miesięcznie.

Odwołanie od decyzji z dnia "[...]" wniósł M. W.. Podniósł, że uchylając decyzję z dnia "[...]" o przyznaniu zasiłku stałego organ I instancji stwierdził, iż występują istotne dysproporcje między jego deklarowaną sytuacją materialną, a rzeczywistą sytuacją majątkową. Za niewiarygodne uznane zostało jego oświadczenie, że usługi są świadczone innym osobom nieodpłatnie. Nie wiadomo, na jakiej podstawie MOPS uznał jego oświadczenie za niewiarygodne. Zdaniem odwołującego się, zaskarżona decyzja wydana została bez rozważenia wszystkich okoliczności sprawy. Podniósł, że MOPS za wszelką cenę próbuje pozbawić go prawa do zasiłku stałego. Poprzednia próba zgodnie z decyzją Kolegium z dnia "[...]" była nieudana. Powyższe okoliczności wskazują, że działanie MOPS ma charakter szykany, co nie może zasługiwać na aprobatę. Uważa, że ustalenia MOPS są dowolne. Podniósł, że w uzasadnieniu decyzji nie podaje się jakie są rzekome dysproporcje pomiędzy deklarowaną, a jego rzeczywistą sytuacją majątkową. Stwierdził, że takie dysproporcje nie istnieją. Z ustaleń MOPS wynika, że wartość zakupów w Federacji Rosyjskiej wahała się w granicach 1200 - 1500 zł miesięcznie. Jego sytuacja materialna nie pozwala mu na tego rodzaju wydatki. Pieniądze na zakupy otrzymuje od znajomego. Towary zakupione w Federacji Rosyjskiej przekazuje znajomemu. Oświadczył, że za tego rodzaju usługi nie pobiera żadnego wynagrodzenia. Niezrozumiały jest zarzut dotyczący bieżącego regulowania należności z tytułu kosztów utrzymania mieszkania. Podniósł, że jedynym jego źródłem utrzymania jest zasiłek stały, a nie jak twierdzi MOPS, pomoc rodziny. Podał, że

oprócz zasiłku stałego nie osiąga żadnych dochodów. Uważa, że bezduszne i bezwzględne działania pracowników MOPS, nie mogą pozbawić go prawa do zasiłku. Wskazując na powyższe zwrócił się z prośbą o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium nie podzieliło zarzutów odwołania, że zaskarżona decyzja wydana została bez rozważenia wszystkich okoliczności sprawy. Według organu II instancji informacje uzyskane z Izby Celnej o ilości przekroczeń granicy w Bezledach z Federacją Rosyjską w 2015r. przez M. W., jak też o ilości i rodzaju przywiezionych towarów objętych akcyzą, adnotacje o dwóch mandatach karnych za przemyt wyrobów tytoniowych (pismo z dnia 4 lutego 2016r.), jak i informacje z Sądu Rejonowego na okoliczność uiszczonych kar grzywny, ich wysokości, oraz zamiany na zastępczą karę prac społecznie użytecznych (pisma z dnia: 14.01.2016r. oraz z dnia 17.02.2016r.) obligowały organ pierwszej instancji do wszczęcia postępowania z urzędu i oceny aktualnej sytuacji osoby, która otrzymuje wsparcie ze środków pomocy społecznej. Tym samym przekonanie M. W., że działania MOPS ukierunkowane są na pozbawieniu podopiecznego prawa do zasiłku stałego, są błędne.

Nie bez znaczenia na rozstrzygnięcie w sprawie ma również to, że w dniu 28.12.2015 r. M. W. uiścił w Sądzie Rejonowym tytułem kary grzywny kwotę 1.000 zł, a za okres od 1.I.2013 r. do X 2014 r. - jak sam przyznał – łączna wysokość należności tytułem kary grzywny stanowiła kwotę 11.250 zł, w sytuacji gdy jako źródło dochodu deklarował jedynie zasiłek stały w kwocie 604 zł miesięcznie.

Zwrócić należy uwagę na to, że karę grzywny w kwocie 1.000 zł w grudniu 2015 r. - jak sam odwołujący się oświadczył - uregulowała rodzina, a danych tych osób nie ujawnia. Z kolei wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 4 ustawy o pomocy społecznej M. W. odmówił złożenia wyjaśnienia, czy była to forma pożyczki, czy darowizny. Tymczasem zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej pomoc finansowa uzyskana od rodziny, na potrzeby prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, jako dochód bez względu na tytuł i źródło jej uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, podlega wliczeniu do dochodu osoby otrzymującej świadczenia z pomocy społecznej, której to okoliczności organy orzekające w niniejszej sprawie, również nie mogły pominąć.

W ocenie Kolegium zmiana sytuacji dochodowej M. W. stanowiła kolejną przesłankę ustawową określoną w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, która przemawiała za uchyleniem decyzji przyznającej odwołującemu się zasiłek stały wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne.

Skargę na ww. decyzję wywiódł M. W., wnosząc o jej uchylenie. W skardze podkreślono, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 80 kpa. Kolegium dokonując ustaleń dotyczących zmiany jego sytuacji dochodowej oparło się na domniemaniach. Strona skarżąca wskazała, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że rzeczywiście wielokrotnie przekraczał granicę Federacji Rosyjskiej i deklarował przywóz towarów objętych akcyzą. Nie ma jednak żadnych dowodów potwierdzających dokonywanie zakupów towarów za własne środki i na jego rzecz. Nie ma również żadnych dowodów potwierdzających sprzedaż przywożonych towarów i osiąganie z tego tytułu dodatkowych dochodów. Oznacza to, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji naruszono art. 77 § 1 kpa. Skarżący podkreślił, że Kolegium rozpatrywało sprawę rzekomego osiągania przez niego dochodów w związku z wyjazdami do Federacji Rosyjskiej. Z uzasadnienia decyzji z dnia 11.05.2015r. wynika, że nie ma żadnych dowodów potwierdzających osiąganie dochodu z tytułu przewożonych towarów. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do ustaleń, że nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej skarżącego, uzasadniająca pozbawienie go prawa do zasiłku stałego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu wniesiona w niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane zgodnie z prawem.

Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej zostały uregulowane w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.). W myśl art. 2 ust. 1 powołanej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przepis ten przewiduje zastosowanie pomocy społecznej przy łącznym spełnieniu dwóch przesłanek: występowanie trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. Najczęstsze powody powstania tych sytuacji określa art. 7 cyt. ustawy. Ocena trudnej sytuacji należy do pracowników organów pomocy społecznej, którzy zajmują się ukierunkowaniem wsparcia. Natomiast druga przesłanka przyznania pomocy, wynikająca z zasady subsydiarności, odnosi się do niemożliwości samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. W art. 4 w/w ustawy ustawodawca zastrzegł jednak, iż osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Uzupełnienie tego przepisu stanowi art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest więc nienależna wówczas, gdy jednostka (rodzina) nie wykorzystuje własnych uprawnień, zasobów i możliwości, gdy nie chce zrobić z nich użytku. Bierność potencjalnego świadczeniobiorcy w wykorzystywaniu własnych możliwości i uprawnień może stanowić przesłankę odmowy przyznania pomocy.

Należy podkreślić, że zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 7 omawianej ustawy, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Natomiast rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach instytucji pomocy społecznej.

Stosownie natomiast do art. 106 ust. 5 decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

W przedmiotowej sprawie organy administracyjne za podstawę zastosowania art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej uznały zmianę sytuacji dochodowej skarżącego z uwagi na uzyskiwanie dochodów na skutek sprzedaży towarów zakupionych podczas licznych wyjazdów do Rosji.

Podkreślić w tym miejscu należy, że możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej przewidują oprócz art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej również inne przepisy, w szczególności zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego takie jak: art. 155, art. 161 lub art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), dalej k.p.a. Wskazane tryby zmiany lub uchylenia decyzji stanowią odstępstwo od fundamentalnej zasady ochrony praw nabytych oraz od zasady trwałości decyzji administracyjnych. Przepis art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej jest zatem lex specialis (przepisem specjalnym) w stosunku do uregulowań zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, dopuszczającym przełamanie zasady ochrony praw nabytych na zasadach innych niż ustanowione w przepisach postępowania administracyjnego.

Ustawodawca w redakcji art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej konsekwentnie posługuje się pojęciami: "zmienia" i "uchyla" decyzję. Oznacza to, że zarówno zmiana decyzji pierwotnej przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, jak i jej uchylenie mają charakter konstytutywny, bo tworzy, zmienia lub uchyla stosunki prawne, przy czym ta zmiana konkretnej sytuacji prawnej następuje z mocy samej decyzji (por. M. Kotulski w: Zmiana lub uchylenie decyzji z zakresu pomocy społecznej; Samorząd Terytorialny nr 3/2008).

Konstytutywny charakter decyzji z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej przesądza więc, że tego rodzaju decyzja może wywierać tylko skutki ex nunc, tj. na przyszłość (podobnie jak decyzje z artykułów 155 i 161 k.p.a.).

Na gruncie niniejszej sprawy organy prawidłowo ustaliły, że sytuacja dochodowa strony skarżącej uległa istotnej zmianie.

W piśmie z dnia 4 lutego 2016r. (akta adm., k. – 70) Zastępca Dyrektora Izby Celnej załączył wykaz, z którego wynika, że M. W. przekracza granice z Federacją Rosyjską w Bezledach i deklaruje towary akcyzowe. Szczegółowe dane na temat przejazdów znajdują się w wykazie załączonym do pisma, które zawiera 7 kart, 369 pozycji z przejścia granicznego w Bezledach, na których znajdują się rubryki obejmujące dane: Nr rej. pojazdu, data wjazdu, paszport, nazwisko W., imiona – M., typ towaru: zbiornik z paliwem, paliwo Benzyna, papierosy, alkohol pow. 22%, ilość, jedn. Z zamieszczonej informacji wynika też to, że w przedmiotowym okresie odnotowano dwa mandaty karne za przemyt wyrobów tytoniowych. Jak ustalił organ pierwszej instancji tylko w miesiącu grudniu 2015r. M. W. wwiózł z Federacji Rosyjskiej na teren Polski towary objęte akcyzą, tj. benzynę w ilości 590 litrów, papierosy 80 sztuk (4 paczki) oraz alkohol w ilości 2 litrów. Z ww. wykazu wynika również i to, iż w miesiącu grudniu 2015r. M. W. przekraczał granicę z Federacją Rosyjską 13 razy. Przyjmując średnią wartość kursu rubla rosyjskiego (0,0567 zł – grudzień 2015r.), M. W. wydał średnio, przyjmując ceny rubla rosyjskiego w danym miesiącu: paliwo-benzynę w wys. 1244,45 zł, papierosy w wys. 14,27 zł, alkohol w wys. 71,44 zł. Podobnie przedstawia się zestawienie dotyczące przywozu ww. towarów z Federacji Rosyjskiej, jakie zaprezentował w motywach uzasadnienia decyzji organ pierwszej instancji z miesiąca listopada 2015 r., w którym to miesiącu M. W. przekraczał granicę z Federacją Rosyjską 14 razy oraz w miesiącu październiku 2015r., w którym to miesiącu M. W. przekraczał granicę z Federacją Rosyjską 15 razy. Szczegółowe dane na temat przejazdów M. W. zamieszczone są na 7 stronach wykazu, obejmują 369 pozycji i poza styczniem 2015r. obejmują wszystkie pozostałe miesiące 2015 roku.

Niewątpliwie zatem skarżący regularnie, bo kilkanaście razy w miesiącu, jeździł do Federacji Rosyjskiej. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że nie były to wyjazdy turystyczne tylko zarobkowe. Nawet zaś jeśliby przyjąć mało przekonujące twierdzenia skarżącego, że wyjazdy związane były z zakupem towarów dla innych osób, to przecież M. W. musiał dysponować środkami pieniężnymi na te zakupy. Twierdzenia zaś strony w tym zakresie są niewiarygodne.

Wskazać ponadto należy, że kary grzywny i mandaty jakimi skarżący był karany za przywożenie towarów akcyzowych ponad obowiązujące normy, były sukcesywnie płacone, a były to sumy znaczące (np. 2 tys, 1500 zl), zdecydowanie przekraczające deklarowane możliwości finansowe strony. Trudno zaś uznać za prawdziwe tłumaczenia, że to brat finansował spłatę tych grzywien.

Zgodzić się należy, że w procedurze administracyjnej regułą jest, że to na organie spoczywa ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, jednakże również na stronie ciąży obowiązek współdziałania z organem i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń, zwłaszcza, gdy nieudowodnienie konkretnych okoliczności może prowadzić do wydania decyzji dlań niekorzystnej.

Niewątpliwie trudno dać wiarę wyjaśnieniom strony odnośnie do charakteru jej częstych i regularnych wyjazdów do Federacji Rosyjskiej. Tłumaczenia strony są zupełnie niespójne i nielogiczne. Podobnie nie sposób uznać za racjonalne tłumaczenie, że to brat strony regularnie płaci nałożone na nią grzywny. Skarżący nie potrafił przy tym wyjaśnić na rozprawie przed tut. Sądem dlaczego pieniądze od brata przeznacza na mandaty, a nie na własne potrzeby (protokół rozprawy, akta sądowe, k.–16). Gdyby dać wiarę tłumaczeniom strony skarżącej, to należałoby uznać, że jej postępowanie jest całkowicie nieracjonalne.

Reasumując, z poczynionych przez organy ustaleń i ujawnionych okoliczności wynika, że wyjazdy skarżącego miały charakter wielokrotny i zarobkowy, przyczyniając się do znacznej zmiany jego deklarowanej sytuacji majątkowej i finansowej. To zaś miało wpływ na zaistnienie przesłanek z przepisu art. 106 ust. 5, uzasadniających zmianę decyzji o przyznaniu mu zasiłku celowego.

Mając powyższe na uwadze, należało skargę, jako nieuzasadnioną, oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.