Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1921/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 319 par. 1, par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 94 poz 1037
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.
article: art. 42 par. 2, art. 56 par. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 133 poz 848
law: Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia - tekst jednolity.
article: art. 202 par. 2 i par. 5
journal: Dz.U. 1997 nr 89 poz 555
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
article: art. 12, art. 39 pkt 5, art. 57a par. 1, art. 59 par. 1, art. 64 par. 1, art. 76 par. 1 i par. 2, art. 85
journal: Dz.U. 1997 nr 88 poz 553
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.
article: art. 199 par. 1 pkt 2, art. 333-338, art. 379 pkt 3, art. 386 par. 3, art. 477 zn. 2 par. 1, art. 1098, art. 1099, art. 1124 par. 3, art. 1125, art. 1165 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 75i ust. 1, art. 75a ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia NSA Zofia Borowicz (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Skupień Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 maja 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 302/11 w sprawie ze skargi G. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od G. W. na rzecz Ministra Sprawiedliwości 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 maja 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 302/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę G. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] wydaną w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką. Wyrok ten zapadł na tle następującego stanu faktycznego sprawy.

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] września 2010 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w S. stwierdziła, że G. W., otrzymując z testu 98 punktów, uzyskał negatywny wynik z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy. Organ uznał za bezzasadne podniesione przez skarżącego w odwołaniu zarzuty dotyczące pytań nr 2, 3, 12, 24, 31, 64, 68, 91, 94 jako niezgodne z art. 75i ust. 1 i 75j ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm., dalej: ustawy – Prawo o adwokaturze).

Przypomniał, że pytanie nr 2 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem karnym, sąd stosuje (obligatoryjnie) nadzwyczajne obostrzenie kary:

A. skazując sprawcę za występek o charakterze chuligańskim,

B. jeżeli sprawca skazany za przestępstwo umyślne na karę pozbawienia wolności popełnia w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary umyślne przestępstwo podobne do przestępstwa, za które był skazany,

C. jeżeli sprawca dopuszcza się przestępstwa, podejmując dwa lub więcej zachowań, w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru".

Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "B", wskazując, że powołany w odpowiedziach art. 57a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm., dalej: k.k.) nie zawiera określenia "nadzwyczajne obostrzenie kary" i na określenie to nie ma w kodeksie legalnej definicji, kodeks posługuje się pojęciem "nadzwyczajnego złagodzenia kary". Pojęcie "nadzwyczajne obostrzenie kary" pojawia się jedynie w doktrynie. W kluczu odpowiedzi prawidłowa odpowiedź została wskazana pod pkt "A". Według organu obecnie obowiązujący przepis art. 57a k.k. zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie, jest rozumiany jednolicie, jako nakładający na sąd obowiązek nadzwyczajnego obostrzenia kary.

Pytanie nr 3 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem karnym, skazanie na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania (bez orzeczenia grzywny i środka karnego) za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajowości, jeżeli pokrzywdzony był małoletnim poniżej 15 lat:

A. ulega zatarciu z mocy prawa z upływem 6 miesięcy od zakończenia okresu próby,

B. ulega zatarciu dopiero z upływem 10 lat od uprawomocnienia się wyroku,

C. nie podlega zatarciu".

Zdaniem skarżącego pytanie sformułowane zostało wieloznacznie z naruszeniem art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, przedstawione w formie niedopuszczalnego w teście kazusu. W pytaniu nie wskazano, czy doszło do zarządzenia wykonania kary. Organ wskazał, że jako poprawną należało zaznaczyć odpowiedź "A" opartą na art. 76 § 1 k.k. Zakreślając odpowiedź "C" skarżący błędnie przyjął, że pytanie odwoływało się do art. 106a k.k. Zawarte w nawiasie pytania założenie – bez orzeczenia grzywny i środka karnego – miało na celu ułatwienie udzielenia odpowiedzi poprawnej wobec treści art. 76 § 2 k.k. Czyli miało na celu wykluczenie tej ewentualności sprowadzając odpowiedź wyłącznie do przesłanek z art. 76 § 1 k.k. Sugestia skarżącego, że w pytaniu nie dodano informacji o niezarządzeniu wykonania kary, była oderwana od treści pytania. Organ podkreślił, iż pytanie nie było kazusem – co wykluczyło rozbudowywanie pytania o dodatkowy stan faktyczny, a do poprawnej odpowiedzi wystarczyła znajomość k.k.

Zakwestionowane pytanie nr 12 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem karnym, w razie skazania za jedno ze zbiegających się przestępstw na karę ograniczenia wolności i za drugie ze zbiegających się przestępstw na karę grzywny, sąd:

A. nie wymierza kary łącznej,

B. wymierza karę łączną ograniczenia wolności, przyjmując, że jedna dzienna stawka grzywny równa się jednemu dniowi kary ograniczenia wolności,

C. wymierza karę łączną grzywny, przyjmując, że jeden dzień kary ograniczenia wolności równa się dziennym stawkom grzywny".

Prawidłową odpowiedzią na to pytanie według klucza odpowiedzi była odpowiedź "A", oparta na treści art. 85 k.k. Skarżący udzielił na powyższe pytanie odpowiedzi "C". Zdaniem organu pytanie nie miało formy kazusu. Zasadą wyrażoną w art. 85 k.k. jest, że połączeniu podlegają kary tego samego rodzaju, natomiast pytanie zawierało informację o różnych karach niebędących karami tego samego rodzaju.

Zakwestionowane pytanie nr 24 brzmiało: "Kodeks postępowania karnego nie przewiduje możliwości wydania przez Policję, nawet pod warunkiem zatwierdzenia przez prokuratora, postanowienia o:

A. wszczęciu śledztwa,

B. odmowie wszczęcia śledztwa,

C. umorzeniu śledztwa".

Prawidłową odpowiedzią na to pytanie według klucza odpowiedzi była odpowiedź "A", oparta na treści art. 305 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 ze zm., dalej: k.p.k.) i takiej to odpowiedzi udzielił skarżący uzyskując za to punkt.

Pytanie nr 31 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania w sprawach o wykroczenia, w razie uzasadnionych wątpliwości co do stanu psychicznego obwinionego powołuje się:

A. biegłego psychiatrę,

B. dwóch biegłych psychiatrów,

C. dwóch biegłych psychiatrów i psychologa".

Organ wskazał, że na powyższe pytanie należało udzielić odpowiedzi "A", a nie "B" wskazanej przez zdającego. Odpowiedź oparta została na art. 42 § 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 133, poz. 848 ze zm., dalej: k.p.s.w.). Przepis ten wskazuje określoną w nim liczbę pojedynczą na powołanie jednego, a nie kilku biegłych. W postępowaniu wykroczeniowym można powołać drugiego biegłego tylko wówczas, gdy pierwsza opinia nie odpowiada wymaganiom art. 202 § 5 k.p.k.

Pytanie nr 64 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa została już prawomocnie osądzona, sąd:

A. oddali powództwo,

B. umorzy postępowanie,

C. odrzuci pozew".

Prawidłową odpowiedzią na to pytanie według klucza odpowiedzi była odpowiedź "C". Skarżący udzielił na powyższe pytanie odpowiedzi "B". W ocenie skarżącego w pytaniu nie określono jakiej fazy postępowanie dotyczyło, a więc czy chodziło o pierwotną przeszkodę procesową, czy o przeszkodę następczą. Organ wyjaśnił, że pytanie zawierało bezpośrednie sformułowanie treści przepisu art. 199 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm., dalej: k.p.c.). Niewłaściwe było odwoływanie się do art. 355 § 1 k.p.c. stanowiącym o umorzeniu postępowania, jeżyli wykonanie wyroku stało się zbędne lub niedopuszczalne.

Pytanie nr 68 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa, zasądzając roszczenie uznane przez pozwanego:

A. sąd z urzędu nada wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności,

B. sąd nada wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności na wniosek powoda za zabezpieczeniem,

C. sąd nie nada wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności".

Zdający zaznaczył odpowiedź "A" przy prawidłowej "C" opartej na art. 355 § 2 k.p.c. Skarżący wskazał, że pytanie nie uwzględniało art. 4772 § 2 k.p.c., który odnosi się również do zasądzenia należności od Skarbu Państwa. Organ zauważył, że co do zasady przy uznaniu powództwa przez pozwanego właściwą byłaby odpowiedź "A", jednakże podkreślił, że w pytaniu pozwanym był Skarb Państwa. Według organu powołany przez skarżącego art. 4772 k.p.c. nie miał zastosowania do sytuacji wskazanej w pytaniu, jako że przepis ten ma zastosowanie w postępowaniu szczególnym (w sprawach z zakresu prawa pracy) i tylko wówczas, gdy powodem jest pracownik. Zgodnie z tym przepisem sąd nadaje rygor tylko w części podanej w tym przepisie, a w pytaniu takie ograniczenie nie występowało.

Pytanie nr 91 brzmiało: "Zgodnie z ustawą – Prawo zamówień publicznych, w wypadku postępowania w trybie zapytania o cenę:

A. nie prowadzi się negocjacji w sprawie ceny, a każdy z wykonawców może zmienić zaproponowaną cenę przed upływem terminu składania ofert,

B. prowadzi się negocjacje w sprawie ceny, a wykonawcy mogą zmieniać zaproponowaną cenę,

C. nie prowadzi się negocjacji w sprawie ceny, a wykonawcy nie mogą zmienić zaproponowanej ceny".

Zdający udzielił odpowiedzi "A" przy prawidłowej "C", uznając, że odpowiedzi "A" i "C" były poprawne. Organ podkreślił, iż poprawna odpowiedź "C" wywodzi się wprost z art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 113, poz. 759). Przepis art. 72 ust. 1 zamieszczono w Rozdziale 6: zapytanie o cenę, jako przepis stanowiący normę szczególną w stosunku do art. 84 ust. 1 prawa zamówień publicznych. W ocenie organu skarżący określał sytuację złożenia oferty dodatkowej, gdzie występują wówczas dwie oferty, co do których nadal będzie obowiązywał przepis art. 72 ust. 1 prawa zamówień publicznych.

Ostatnie zakwestionowane pytanie nr 94 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, w przypadku gdy wszystkie akcje w spółce akcyjnej zostają nabyte – po zarejestrowaniu spółki – przez jednego akcjonariusza, zarząd zgłasza tę okoliczność do sądu rejestrowego w terminie:

A. trzech tygodni od dnia, w którym dowiedział się, że wszystkie akcje spółki zostały nabyte przez jedynego akcjonariusza,

B. trzydziestu dni od dnia, w którym dowiedział się, że wszystkie akcje spółki zostały nabyte przez jedynego akcjonariusza,

C. trzydziestu dni od dnia, w którym wszystkie akcje spółki zostały nabyte przez jedynego akcjonariusza".

Na powyższe pytanie należało udzielić odpowiedzi "A" opartej na przepisie art. 319 § 1 i § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm., dalej: k.s.h.), a nie odpowiedzi "C" wskazanej przez zdającego. Skarżący uznał, że w pytaniu użyto konstrukcji nieznajdującej się w k.s.h. przez co wprowadzało to zdającego w błąd. Skarżący zwrócił uwagę, że pytanie odnosiło się do "jednego akcjonariusza" a odpowiedzi do "jedynego akcjonariusza". Zdaniem organu w pytaniu powtórzono literalne brzmienie przepisu, a użycie określenia "jednego" odpowiadało określeniu "przez akcjonariusza". Natomiast wyrażenie "jedynego" zawarte w odpowiedziach przeniesione zostało bezpośrednio z przepisu.

G. W. zarzucił w skardze do WSA w W. niezgodność z art. 75i ust. 1 prawa o adwokaturze zakwestionowanych pytań, wskazując na ich niejednoznaczność, mylący charakter, błędy redakcyjne i brak wyłącznie jednej prawidłowej odpowiedzi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę na powyższą decyzję stwierdził, że postępowanie przed organami I jak i II instancji zostało przeprowadzone zgodnie z wymaganiami ustawowymi. Sąd podkreślił, że zgodnie z pouczeniem zawartym w pkt 4 arkusza testu zdającemu nie wolno było dokonywać dodatkowych założeń, wykraczających poza treść pytania. Sąd nie podzielił zarzutu skarżącego o tym, że pytania testowe miały charakter kazusów. Nie były to pytania problemowe, gdyż zawsze odwoływały się do konkretnego aktu normatywnego wskazując w odpowiedziach do jakich sytuacji zawartych w tych aktach się odnosiły.

Odnośnie pytania nr 2, Sąd I instancji uznał, że użycie zwrotu "nadzwyczajne obostrzenie kary" przy jednoczesnym podaniu w pytaniu, że "sąd stosuje (obligatoryjnie)" owo "nadzwyczajne obostrzenie kary" nie czyniło pytania niejasnym, a w szczególności wadliwym. Obowiązek nałożony na sąd przepisem art. 57a § 1 k.k. wymierzenia kary za występek chuligański został wyraźnie sprecyzowany w kierunku obostrzenia (podniesienia) jej wysokości. Zatem odpowiedź na to pytanie zawarta w pkt "A" wprost odwoływała się do wymienionego przepisu określającego obowiązek sądu w zakresie surowości orzekania. Wskazana przez skarżącego odpowiedź "B" odnosiła się do sytuacji regulowanej art. 64 § 1 k.k., w której sąd może, a nie jest obowiązany, jak przy występkach o charakterze chuligańskim (art. 57a § 1 k.k.), do zaostrzenia wymiaru kary.

Sąd I instancji omawiając pytanie nr 3 wskazał, że prawidłowa odpowiedź oparta była na treści art. 76 § 1 k.k. – "skazanie ulega zatarciu z mocy prawa z upływem 6 miesięcy od zakończenia okresu próby". Pytanie wskazując na nieorzeczenie w stosunku do sprawcy grzywny i środka karnego, wyłączało zastosowanie § 2 tego przepisu – "jeżeli wobec skazanego orzeczono grzywnę lub środek karny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed ich wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem ich wykonania; nie dotyczy to środka karnego wymienionego w art. 39 pkt 5". Pytanie było w ocenie Sądu kompletne dla udzielenia poprawnej odpowiedzi i nie wymagało dodatkowego zastrzeżenia o wykonaniu kary, skoro, jak podkreślał Minister Sprawiedliwości, w swej treści stanowiło o warunkowym zawieszeniu jej wykonania. Sąd podzielił argumentację organu administracji o właściwym użyciu w pytaniu koniunkcji "i" zamiast spójnika "lub" wyrażającego możliwość wzajemnej wymienności lub wyłączanie się określeń użytych w zdaniu – to lub to lub oba razem.

Omawiając pytanie nr 31 Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 42 § 2 k.p.s.w. "w razie uzasadnionych wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego obwinionego sąd lub prokurator działający na podstawie art. 56 § 1 powołuje biegłego psychiatrę. Przepis art. 202 § 5 k.p.k. stosuje się odpowiednio". W argumentacji organu administracji Sąd I instancji nie dopatrzył się nieprawidłowości uzasadniających wadliwość tego pytania lub jego niezgodność z art. 75i ust. 1 p.o.a.

Sąd I instancji wskazał, że pytanie nr 68 wynikało z przepisu art. 335 § 2 k.p.c. – "natychmiastowa wykonalność nie będzie również orzeczona nawet za zabezpieczeniem w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa". Sąd podzielił wyjaśnienia organu odwoławczego i wskazał, że w pytaniu pozwanym był Skarb Państwa, co sprawiało wyłączenie odpowiedzi A z odpowiedzi poprawnych w świetle wyjątku wskazanego w powyższym przepisie. Powoływanie przez skarżącego art. 4772 § 1 k.p.c. uzasadniającego udzielenie odpowiedzi A nie było trafne, ponieważ przepis ten ma zastosowanie w postępowaniu szczególnym (w sprawach z zakresu prawa pracy) i tylko wówczas, gdy powodem jest pracownik.

Odnosząc się do pytania nr 91 Sąd I instancji wskazał, że wprowadzenie w odpowiedzi "A" informacji o terminie składania ofert, mogło być mylące, a niewątpliwie było nieprecyzyjne. W ocenie Sądu I instancji obie propozycje odpowiedzi na pytanie nr 91 zawarte w pkt "A" i "C" można było uznać za prawidłowe, bowiem odnosiły się do różnych stanów faktycznych, które mogą wystąpić w postępowaniu w trybie zapytania o cenę. Zatem omawiane pytanie nr 91 i propozycje odpowiedzi na to pytanie nie spełniały kryterium z art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, co powinno wyrażać się następstwem w podejściu do oceny odpowiedzi skarżącego na to pytanie.

Odnosząc się do pytań kwestionowanych w odwołaniu (nr 12, 24, 64, 94), Sąd I instancji podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości o ich zgodności z art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze.

Jak stwierdził Sąd I instancji pytanie nr 12 wskazywało na zbieg przestępstw, za które orzeczono różne kary (ograniczenia wolności i karę grzywny). Zatem prawidłowa odpowiedź "A" wynikała wprost z art. 85 k.k.

Na pytanie nr 24 zdający odpowiedział poprawnie i otrzymał za nie punkt, zatem w ocenie Sądu jego omawianie było zbędne.

Omawiając pytanie nr 64 Sąd I instancji wskazał, że odpowiedź na to pytanie wynikała wprost z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. - sąd odrzuci pozew jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona. Dodatkowe założenia, jakie przyjął zdający odpowiadając na to pytanie, niedopuszczalne zgodnie z zastrzeżeniem zawartym w pkt 4 arkusza testu, doprowadziły do zakreślenia odpowiedzi błędnej.

Odnosząc się do pytania nr 94 Sąd I instancji wyjaśnił, że pytanie oparte zostało na art. 319 § 1 i § 2 k.s.h. W pytaniu chodziło o podanie terminu zgłoszenia do sądu rejestrowego faktu nabycia w spółce akcyjnej wszystkich akcji przez jednego akcjonariusza, który jak zasadnie wywodził Minister Sprawiedliwości z tą chwilą stał się "jedynym akcjonariuszem" spółki. Organ administracji przeprowadził jasny wywód o rozumieniu znaczenia określenia "jeden" i "jedyny" akcjonariusz, wyjaśniając, że pytanie było jednoznaczne co do jego rozumienia w świetle art. 319 § 2 k.s.h., a więc nie sprawiało trudności w udzieleniu odpowiedzi poprawnej.

Sąd mimo stwierdzenia niezgodności pytania 91 z art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze uznał, że skarżący w dalszym ciągu nie uzyskał wymaganej ilości punktów, co sprawiło, że naruszenie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

W skardze kasacyjnej G. W. zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a., ewentualnie na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do WSA w W. do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania wedle norm obowiązujących. Zaskarżonemu wyrokowi wnoszący skargę kasacyjną zarzucił naruszenie:

I. Przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze w odniesieniu do pytania nr 64 poprzez błędną wykładnię, tj. niezasadne uznanie, że sposób sformułowania pytania i propozycja odpowiedzi odpowiada wymaganiom art. 75 i ust. 1 w zakresie w jakim na postawione pytanie możliwa jest jedna poprawna odpowiedź spośród trzech wskazanych, w sytuacji gdy na ww. pytanie możliwe są dwie poprawne odpowiedzi bądź żadna odpowiedź nie jest prawidłowa.

2) art. 75 i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze w odniesieniu do pytania nr 68 i 31 poprzez błędną wykładnię, tj. niezasadne uznanie, że sposób sformułowania pytań i propozycje odpowiedzi odpowiadają wymaganiom art. 75i ust. 1 w zakresie w jakim na postawione pytania możliwa jest jedna poprawna odpowiedź spośród trzech wskazanych, w sytuacji gdy na pytania żadna ze wskazanych odpowiedzi nie jest poprawna.

3) art. 75 i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze w odniesieniu do pytania nr 2 poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu za dopuszczalne posługiwanie się w treści pytania zwrotem, który wymaga od kandydata uczynienia dodatkowych założeń i dokonania wykładni systemowej art. 57a § 1 k.k.

4) art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pytania nr 3, 12, 94 zostały sformułowane prawidłowo, w sytuacji gdy sposób konstrukcji pytań oraz propozycje odpowiedzi jest niejasny, nieprecyzyjny i niejednoznaczny

II. Przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

5) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione pominięcie w rozważaniach i nieodniesienie się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku do zarzutów zgłoszonych przez skarżącego w pisemnej skardze z dnia [...] stycznia 2011 r. odnośnie braku prawidłowej odpowiedzi spośród 3 wskazanych na pytanie nr 68 oraz czy sformułowanie nadzwyczajne obostrzenie kary w kontekście art. 57a § 1 k.k. w ogóle mogło być użyte w treści pytania nr 2, podczas gdy rozpoznanie tych zarzutów miało istotne znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji oraz stanowiło podstawę do jej uchylenia,

6) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia przez organ przepisów postępowania, tj. art. 7, 77, 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie poprzez błędne ustalenie okoliczności faktycznych sprawy, m.in. poprzez przyjęcie, że wszystkie kwestionowane pytania i propozycje odpowiedzi, z wyjątkiem pytania nr 91, są zgodne z prawem, podczas gdy sposób sformułowania tych pytań, bądź przyjęciu w kluczu odpowiedzi są wadliwe.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Minister Sprawiedliwości podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, wyjaśniając, iż nie podziela jedynie oceny dokonanej przez Sąd I instancji co do pytania nr 91, jednakże zgadza się z argumentacją, że nie ma to wpływu na ostateczny wynik egzaminu i w konsekwencji nie może wpływać na rozstrzygnięcie sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), która w sprawie nie wystąpiła.

Istota zarzutów zawartych w pkt 1, 2, 3, 4 i 6 petitum skargi kasacyjnej sprowadza się do twierdzenia, że Sąd I instancji z naruszeniem art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. uznał, iż organ wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy i w konsekwencji trafnie przyjął, że sposób sformułowania pytań i propozycji odpowiedzi w odniesieniu do pytań nr 2, 3, 12, 31, 64, 68 i 94 egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką odpowiada wymogom określonym w art. 75i ust. 1 ww. ustawy. Treść powyższych zarzutów wraz z ich uzasadnieniem wskazuje, że skarżący w istocie kwestionuje prawidłowość oceny Sądu I instancji, iż ww. pytania testowe zostały sformułowane zgodnie z wymogami art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze.

Należy zatem przypomnieć, że art. 75i ust. 1 powołanej ustawy (w stanie prawnym obowiązującym w dacie przystąpienia skarżącego do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacją) stanowił, iż: egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Z kolei art. 75i ust. 3 tejże ustawy stanowił, że pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał co najmniej 100 punktów. Z powołanego przepisu art. 75i ust. 1 i ust. 3 ustawy – Prawo o adwokaturze wynika wprost, że konsekwencją wprowadzenia reguły testu jednokrotnego wyboru jest wykluczenie pytań zawierających propozycje odpowiedzi, z których więcej niż jedną należałoby uznać za prawidłową. Wprowadzając takie rozwiązanie prawne ustawodawca przesądził, że test egzaminacyjny, sprawdzający wiedzę w zakresie niezbędnym do skutecznego ubiegania się o przyjęcie na aplikację adwokacką, nie może zawierać pytań obejmujących kwestie sporne w doktrynie i orzecznictwie, jak też pytań, na które udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi uzależnione jest od przyjęcia dodatkowych założeń, niewynikających z treści pytania, ani też pytań obejmujących zagadnienia prawne, na które więcej niż jedna odpowiedź może zostać uznana za prawidłową.

Przy ocenie czy konkretne pytanie testowe spełnia wymagania określone w art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, należy także mieć na uwadze art. 75a ust. 3 powołanej ustawy, z treści którego wynika, że egzamin wstępny polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego, radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej. Z przepisu tego wynika, że celem egzaminu wstępnego jest sprawdzenie wiedzy kandydata z zakresu wskazanych dziedzin prawa. Słowo "wiedza" oznacza: "ogół wiadomości zdobytych dzięki uczeniu się; zasób wiadomości z jakiejś dziedziny, gałąź nauki" (por. "Słownik języka polskiego" pod red. prof. M. Szymczaka, Wyd. PWN, Warszawa 1983, t. III, s. 700). Egzamin wstępny na aplikację adwokacką polegający na rozwiązaniu testu o jakim mowa w art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, jest więc egzaminem sprawdzającym znajomość prawa w zakresie określonym w art. 75a ust. 3 powołanej ustawy. Należy przy tym mieć na uwadze, że kandydat przystępujący do tego rodzaju egzaminu jest absolwentem wydziału prawa, a zatem powinien dysponować zasobem wiadomości wymaganych na studiach prawniczych. Tego rodzaju wiedza z pewnością powinna obejmować rozumienie w podstawowym zakresie instytucji funkcjonujących w danych dziedzinach prawa oraz znajomość podstawowych pojęć łączących się z daną gałęzią prawa. Powyższe prowadzi do wniosku, że wiedza, którą musi się wykazać kandydat na egzaminie wstępnym na aplikację adwokacką nie może być utożsamiana wyłącznie z umiejętnością literalnego odtworzenia treści przepisów z danej dziedziny prawa. Egzamin na aplikację adwokacką jest bowiem sprawdzeniem predyspozycji intelektualnych kandydata do zawodu prawniczego, a zatem zdający muszą legitymować się umiejętnością logicznego rozumowania.

Uwzględniając powyższe rozumienie art. 75i ust. 1 oraz art. 75a ust. 3 ustawy – Prawo o adwokaturze, zarzuty kwestionujące prawidłowość oceny Sądu I instancji w odniesieniu do pytań nr 2, 3, 12, 31, 54, 68 i 94 należało uznać za bezzasadne.

Skarżący zakwestionował ocenę Sądu I instancji odnośnie pytania nr 64, zarzucając, że na tak sformułowane pytanie możliwe są dwie poprawne odpowiedzi spośród trzech wskazanych, bądź żadna ze wskazanych odpowiedzi nie jest prawidłowa (pkt 1 petitum skargi kasacyjnej).

Zdaniem skarżącego nie jest trafny pogląd, że poprawność odpowiedzi "C" wynika wprost z treści art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., gdyż treść pytania nr 64 stanowi też przytoczenie treści przepisu art. 379 pkt 3 k.p.c., co w świetle art. 386 § 3 k.p.c. także daje podstawę do umorzenia postępowania. Zatem za prawidłową można też uznać odpowiedź "B". Z kolei w świetle art. 1098 § 1 k.p.c. żadna odpowiedź nie jest poprawna.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższa argumentacja nie daje podstaw do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji.

Przepis art. 379 pkt 3 k.p.c. stanowi, że nieważność postępowania zachodzi, jeżeli o to samo roszczenie między tymi samymi stronami toczy się sprawa wcześniej wszczęta albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona. Z kolei w myśl art. 386 § 3 k.p.c., jeżeli pozew ulega odrzuceniu albo zachodzi podstawa do umorzenia postępowania, sąd drugiej instancji uchyla wyrok oraz odrzuca pozew lub umarza postępowanie. W art. 379 k.p.c. wyliczone są przyczyny nieważności postępowania, a wśród nich – wypadki rozpoznania sprawy pomimo braku przesłanek procesowych lub istnienia przesłanek procesowych negatywnych – gdy pozew podlega – stosownie do art. 199 k.p.c. – odrzuceniu (wprost lub w razie nieuzupełnienia braków). W art. 379 pkt 3 k.p.c. wskazano, że nieważność postępowania zachodzi w sytuacji, o której mowa w art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. Z kolei przepis art. 386 § 3 k.p.c. wskazuje na sposób rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji, gdy zachodziły podstawy do odrzucenia pozwu lub umorzenia postępowania. Oczywistym jest, że pytanie nr 64 w swej treści, określającej tzw. okoliczności faktyczne sprawy, nie nawiązuje do instytucji nieważności postępowania ani do sposobów rozstrzygnięcia sprawy przez sąd drugiej instancji, gdyż tych zagadnień prawnych pytanie to po prostu nie dotyczy. Treść pytania nr 64 jest jasna, chodzi w nim o udzielenie odpowiedzi, jakie rozstrzygnięcie jest zobowiązany wydać sąd w razie stwierdzenia powagi rzeczy osądzonej (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.). Wbrew zarzutom skarżącego sposób skonstruowania pytania poprzez zawarcie w jego treści sformułowania: "została już..." wskazuje jednoznacznie, że przyczyna ta istniała pierwotnie. W takiej sytuacji także sąd drugiej instancji jest zobligowany uchylić wyrok i odrzucić pozew (art. 386 § 3 w zw. z art. 379 pkt 3 k.p.c.).

Nie można zatem zgodzić się z argumentacją skarżącego, że w pytaniu niesprecyzowano, czy przeszkoda procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej miała charakter pierwotny, czy następczy. Okoliczność, że sąd poweźmie wiadomość o fakcie prawomocnego osądzenia sprawy między tymi samymi stronami o to samo roszczenie dopiero w toku postępowania, wbrew zarzutom skarżącego, nie oznacza, że w takiej sytuacji umarza postępowanie. Istotna jest bowiem okoliczność, czy przyczyna uniemożliwiająca rozpoznanie sprawy przez sąd, określona w art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. istniała od początku postępowania, a nie to kiedy sąd powziął wiedzę na ten temat. Taki wniosek wynika też z treści powoływanego przez skarżącego "Komentarza do Kodeksu postępowania cywilnego" pod red. T. Erecińskiego (t. 1, Warszawa 2007, LexisNexis, s. 496), w którym się stwierdza, że odrzucenie pozwu jest obligatoryjne w sytuacjach, w których od samego początku istnieje brak określonych dodatnich przesłanek procesowych lub występują określone ujemne przesłanki procesowe (art. 199 oraz art. 1099, art. 1124 § 3 i art. 1165 § 1).

Całkowicie chybione jest też twierdzenie, że skoro w pytaniu nr 64 nie doprecyzowano, czy zawisłość sporu nastąpiła przed sądem polskim czy sądem zagranicznym, to żadna odpowiedź nie jest prawidłowa. Wskazywanie w tego rodzaju argumentacji na art. 1098 k.p.c. nie jest uzasadnione. Przepis ten stanowi, że jeżeli sprawa o to samo roszczenie między tymi samymi stronami zawisła przed sądem państwa obcego wcześniej niż przed sądem polskim, sąd polski zawiesza postępowanie. Sąd nie zawiesza jednak postępowania, jeżeli orzeczenie, które ma wydać sąd państwa obcego, nie będzie spełniało przesłanek jego uznania w Rzeczypospolitej Polskiej lub nie można oczekiwać, że postępowanie przed sądem państwa obcego zostanie prawomocnie zakończone w rozsądnym terminie (§ 1). Z kolei w myśl § 2 tego przepisu po zakończeniu postępowania przed sądem państwa obcego, sąd umarza postępowanie, jeżeli orzeczenie sądu państwa obcego podlega uznaniu w Rzeczypospolitej Polskiej; w przeciwnym przypadku sąd postanowi podjąć postępowanie. Powołany przepis reguluje całkowicie odmienną sytuację prawną, od tej która została określona w pytaniu nr 64. Kodeks postępowania cywilnego reguluje różne stany faktyczne w zakresie odnoszącym się do instytucji odrzucenia pozwu, co wynika z art. 199 k.p.c., art. 1099 k.p.c., 1125 k.p.c. czy art. 1165 § 1 k.p.c. Nie oznacza to, że w pytaniu nr 64 żadna z trzech propozycji odpowiedzi nie była prawidłowa, skoro treść pytania jednoznacznie odnosiła się do sytuacji procesowej uregulowanej w art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.

Skarżący (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej) zarzucił, że w przypadku pytań nr 68 i 31 żadna ze wskazanych odpowiedzi nie jest poprawna.

Zdaniem skarżącego pytanie nr 68 jest nieprecyzyjne, gdyż nie wprowadzono do jego treści informacji, że chodzi o zasadę albo o przewidziany od niej wyjątek. W tej sytuacji nie istniały kryteria, według których możliwe było dokonanie obiektywnej oceny prawidłowości udzielonej odpowiedzi. Skarżący zarzucił, że nie można zgodzić się z twierdzeniem WSA w W., że przepis art. 4772 § 1 k.p.c., przy tak niejednoznacznym pytaniu, nie odnosi się do sytuacji wskazanej w treści pytania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można argumentacji skarżącego uznać za trafną. W pytaniu nr 68 nie ma błędu rodzącego wątpliwość przy wyborze jednej spośród trzech wskazanych wyżej odpowiedzi. Z treści art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze nie wynika, aby przy formułowaniu pytań i odpowiedzi należało w ich treści precyzować czy chodzi o zasadę ogólną, czy też o wyjątek od zasady ogólnej. Treść pytania musi być jedynie tak skonstruowana, aby udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi nie było uzależnione od przyjęcia dodatkowych założeń, nie wynikających z treści pytania.

W pytaniu nr 68 wskazano na dwie istotne okoliczności faktyczne, które zakreślały relacje pomiędzy odpowiedzią prawidłową a pytaniem odnoszącym się do niej. Z treści pytania wynikało jednoznacznie, że stroną pozwaną jest Skarb Państwa i nastąpiło uznanie roszczenia przez tegoż pozwanego. Te i tylko te okoliczności należało mieć na uwadze przy wyborze jednej z trzech przedstawionych propozycji odpowiedzi. Zdający egzamin, w tym wypadku skarżący, winien mieć przy tym na uwadze treść pouczenia zawartego w pkt 4 arkusza testu, iż nie wolno mu było dokonywać dodatkowych założeń wykraczających poza treść pytania. Przy uwzględnieniu tych zasad nie może budzić wątpliwości, że w przypadku pytania nr 68 odpowiedź "C" odnosi się wprost do treści art. 335 § 2 k.p.c., w myśl którego natychmiastowa wykonalność nie będzie również orzeczona nawet za zabezpieczeniem w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa. Przepis ten normuje wyjątek od zasady nadawania przez sąd z urzędu wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności, gdy w sprawie nastąpiło uznanie roszczenia przez pozwanego, mający miejsce w sytuacji, gdy pozwanym jest jednostka organizacyjna Skarbu Państwa.

Wbrew zarzutom skarżącego przepis art. 4772 § 1 k.p.c. nie uzasadniał udzielenia odpowiedzi "A" w stanie faktycznym wynikającym z treści pytania nr 68. Zgodnie z art. 4772 § 1 k.p.c. zasądzając należność pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy, sąd z urzędu nada wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności w części nie przekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika. Przepis art. 334 § 4 i art. 335 § 1 zdanie drugie stosuje się odpowiednio; nie stosuje się przepisu art. 335 § 2. Powołany art. 4772 § 1 k.p.c. jest przepisem szczególnym w stosunku do regulacji zawartych w art. 333–338 k.p.c. Przewidziane w tym przepisie wyłączenie stosowania art. 335 § 2 k.p.c. oznacza, że w zakresie wskazanym w art. 4772 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. jest dopuszczalne nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności także w stosunku do pracodawców będących jednostkami organizacyjnymi Skarbu Państwa. Rzecz jednak w tym, że jako przepis szczególny w stosunku do wyjątku określonego w art. 335 § 2 k.p.c., art. 4772 § 1 k.p.c. odnosi się do ściśle wskazanych w nim okoliczności faktycznych. Tymi odrębnymi okolicznościami wynikającymi z treści powołanego przepisu jest sytuacja, gdy powodem jest pracownik zaś pozwanym jako pracodawcą jest jednostka organizacyjna Skarbu Państwa. W takiej tylko sytuacji sąd nada wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności z urzędu, ale – tak jak to wynika także z dalszej treści art. 4772 § 1 k.p.c. – wyłącznie w części nie przekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika. Takie okoliczności nie zostały zaś podane w treści pytania nr 68. Podobnie jak i to, że treść tego pytania nie dotyczyła zasady ogólnej wskazanej w art. 333 § 1 pkt 2 k.p.c., zgodnie z którą sąd z urzędu nadaje wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności, jeżeli zasądza roszczenie uznane przez pozwanego. Nie oznacza to jednak, że pytanie nr 68 zostało sformułowane nieprecyzyjnie. Wręcz przeciwnie, gdyż z jego treści wynika, że dotyczyło innej sytuacji faktycznej, tzn. takiej, w której pozwanym jest Skarb Państwa, który uznał roszczenie powoda. Relacja pomiędzy odpowiedzią a pytaniem była w tym przypadku sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, tj. art. 335 § 2 k.p.c. Pytanie nr 68 było więc jednoznaczne, a rozszerzenie jego granic o warunki uregulowane w art. 4772 § 1 k.p.c. uznać należało za nieuprawnione.

Niezasadny jest też zarzut, że w pytaniu nr 68 nie chodziło o nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności całemu wyrokowi, gdyż nie wynikało to z jego treści. Wobec takiego zarzutu należy jedynie zauważyć, że treść prawidłowej odpowiedzi w tym pytaniu odpowiada ustawowemu sformułowaniu co do nadania przez sąd z urzędu wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności, w którym nie używa się zwrotu: "w całości" (por. art. 333 k.p.c., art. 334 § 1 k.p.c. czy art. 335 k.p.c.).

Zważywszy na powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pytanie nr 68 zostało skonstruowane zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze. Zarzuty skargi kasacyjnej w tym zakresie są więc niezasadne.

Nie są też trafne zarzuty dotyczące pytania nr 31, co do tego, że brak w nim prawidłowej odpowiedzi, że jest nieprecyzyjne, gdyż nie określono w jego treści ani tego o jaki organ chodzi, ani tego na jakim etapie postępowania powołano biegłego. Istota pytania nr 31 sprowadzała się do odpowiedzi ilu biegłych i jakiej specjalności, zgodnie z kodeksem postępowania w sprawach o wykroczenia, powołuje się w postępowaniu w sprawach o wykroczenia w razie uzasadnionych wątpliwości co do stanu psychicznego obwinionego. Trafnie uznał Sąd I instancji, że podstawę prawną pytania stanowi art. 42 § 2 k.p.w., zgodnie z którym w razie uzasadnionych wątpliwości co do stanu psychicznego obwinionego sąd lub prokurator działający na podstawie art. 56 § 1 powołuje biegłego psychiatrę. Przepis art. 202 § 2 kodeksu postępowania karnego stosuje się odpowiednio. Wobec takiej treści powołanego przepisu oraz treści pytania nr 31 nie może budzić wątpliwości, że prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "A". Z treści przepisu art. 42 § 2 k.p.w. wprost wynika, że w sytuacji w nim określonej powołuje się jednego biegłego psychiatrę. Nie ma tutaj znaczenia czy decyzję o powołaniu podejmuje sąd, czy prokurator, ani też na jakim to następuje etapie postępowania. Natomiast odpowiednie stosowanie art. 202 § 5 k.p.k., do którego odwołuje się w treści art. 42 § 2 zd. drugie k.p.w. oznacza tylko tyle, że opinia biegłego psychiatry powinna spełniać wymogi określone w art. 202 § 5 k.p.k., a więc takie jakie spełnia opinia wydana w postępowaniu karnym. Nie oznacza to jednak, że opinię na potrzeby określone w art. 42 § 2 k.p.w. sporządza jednocześnie dwóch biegłych. To, że opinia sporządzona przez jednego biegłego może nie spełniać wymogów z art. 202 § 5 k.p.k., wobec czego może być powołany dowód z opinii innego, czyli drugiego biegłego psychiatry, nie oznacza, iż pytanie nr 31 zawiera więcej niż jedną poprawną odpowiedź. Stanowisko takie jak prezentuje skarżący nie znajduje żadnego logicznego uzasadnienia i jest oczywiście błędne. Prawidłowo zatem uznał Sąd I instancji, iż za prawidłową należało uznać tylko odpowiedź "A".

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut, w którym skarżący kwestionuje poprawność pytania nr 2 (pkt 3 petitum skargi kasacyjnej). Skarżący zarzuca, że pytanie nr 2 zostało sformułowane wadliwie ze względu na użycie w jego treści określenia: "nadzwyczajne obostrzenie kary". Zdaniem skarżącego odpowiedź "A" uznana przez Sąd I instancji za prawidłową nie mogła wprost odwoływać się do przepisu art. 57a § 1 k.k., gdyż zawiera on tego rodzaju określenia. Ponadto jest spór w doktrynie, czy na gruncie art. 57a § 1 k.k. można w ogóle mówić o nadzwyczajnym obostrzeniu kary. Skarżący zarzucił też, że w pytaniu nr 2 na zdającym spoczywał obowiązek dokonania wykładni systemowej, albowiem za uznaniem, że art. 57a § 1 k.k. stanowi podstawę do nadzwyczajnego obostrzenia kary, przemawia jedynie umieszczenie tego przepisu po art. 57 k.k.

Odnosząc się do tak określonych zarzutów wobec pytania nr 2, stwierdzić na wstępie należy, że użycie w pytaniu sformułowania: "nadzwyczajne obostrzenie kary", które nie jest wprost zawarte w treści art. 57a § 1 k.k., na którym oparta została, uznana za prawidłową, odpowiedź "A" – nie może oznaczać naruszenia art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze. Powołany ostatnio przepis nie wyklucza używania w treści pytań nazw i pojęć instytucji prawnych, które nie są zawarte w treści przepisu, na którym co do zasady jest oparta prawidłowa odpowiedź. Istotne jest tylko to, czy treść normy prawnej związana jest z danym pojęciem prawnym. Sformułowanie "nadzwyczajne obostrzenie kary" podobnie jak tzw. nadzwyczajne złagodzenie kary zostało użyte przez ustawodawcę w art. 57 k.k. Podobnie pojęciem tym operuje ustawodawca w art. 38 k.k. Brak więc podstaw do uznania, że pojęcie "nadzwyczajne obostrzenie kary" funkcjonuje wyłącznie w doktrynie. Instytucja nadzwyczajnego obostrzenia kary, podobnie jak instytucja nadzwyczajnego złagodzenia kary należy do zasadniczych instytucji uregulowanych w kodeksie karnym i zagadnienia te są omawiane w ramach zdobywania wiedzy akademickiej w dziedzinie materialnego prawa karnego. Z kolei treść art. 57a § 1 k.k. stanowi, że skazując za występek o charakterze chuligańskim, sąd wymierza karę przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo w wysokości nie niższej od dolnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. Nie sposób zatem nie uznać, że art. 57a § 1 k.k. przewiduje obligatoryjne zaostrzenie sankcji, tj. podniesienie wysokości kary, za występki o charakterze chuligańskim. Tego rodzaju regulacja ustanowiła zatem dyrektywę nadzwyczajnego obostrzenia (zaostrzenia) kary. Wbrew zatem zarzutom skarżącego analiza treści art. 57a § 1 k.k. nie wymagała dokonywania systemowej wykładni przepisów zawartych w kodeksie karnym. Nie można też uznać, że pytanie nr 2 dotyczyło kwestii spornych w doktrynie, tj. że istnieje aktualnie spór doktrynalny, czy na gruncie art. 57a § 1 k.k. można mówić o nadzwyczajnym obostrzeniu kary. Jak trafnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej do Sądu decyzji, którego to stanowiska Sąd I instancji nie zakwestionował, spór tego rodzaju istniał na gruncie art. 59 § 1 kodeksu karnego z 1969 roku, przy czym już wówczas przeważało stanowisko, iż przepis ten, na którym wzorowano art. 57a § 1 k.k., ustanawia jedynie dyrektywę nadzwyczajnego zaostrzenia kary (por. A. Marek "Kodeks karny. Komentarz", lex 2010, komentarz do art. 57a k.k.). Także wśród innych publikacji już bez wątpliwości wskazuje się, że przepis art. 57a § 1 k.k. określa podstawę nadzwyczajnego obostrzenia kary (por. G. Łabuda [w:] "Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz", J. Giezek, N. Kłączyńska, G. Łabuda, lex 2012).

Aktualnie nie można uznać, że nadal istnieje tego rodzaju spór, w sytuacji gdy wobec powszechnie aprobowanego poglądu, wyrażone jest pojedynczo odmienne stanowisko. Trafnie zauważa organ w uzasadnieniu decyzji, iż doktryna jest pojęciem znaczącym, na które składa się przedstawianie naukowo ugruntowanych teorii największych autorytetów. Samo prezentowanie własnych odosobnionych poglądów przez osoby zajmujące się problematyką prawniczą, nie oznacza jeszcze sporu doktrynalnego.

Dodać należy, że w przypadku pytania nr 2 odpowiedź "A" odnosiła się wprost do treści art. 57a § 1 k.k., w myśl którego skazując za występek o charakterze chuligańskim, sąd wymierza karę przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo w wysokości nie niższej od dolnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. Trafnie więc uznał Sąd I instancji, iż odpowiedź "A" na to pytanie była wyłącznie poprawna, gdyż obowiązek nałożony na sąd przepisem art. 57a § 1 k.k. wymierzenia kary za występek chuligański został wyraźnie sprecyzowany w kierunku obostrzenia (podniesienia) jej wysokości. Podzielić też należy argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że wskazana przez skarżącego odpowiedź "B" odnosiła się do sytuacji regulowanej art. 64 § 1 k.k. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli sprawca skazany za przestępstwo umyślne na karę pozbawienia wolności popełnia w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary umyślne przestępstwo podobne do przestępstwa, za które był już skazany, sąd może wymierzyć karę przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. Nie może budzić wątpliwości, że w sytuacji o której stanowi art. 64 § 1 k.k. sąd może (fakultatywnie), a nie musi (obligatoryjnie) obostrzyć karę. Pytanie nr 2 w swej treści wprost odnosiło się do obowiązku (obligatoryjnego) zastosowania przez sąd surowszej kary. Zatem wskazana przez skarżącego odpowiedź "B" nie mogła być uznana za poprawną. Nie mogła też wzbudzać wątpliwości co do braku jej poprawności odpowiedź "C", gdyż w swej treści odnosiła się do tzw. czynu ciągłego (art. 12 k.k.), który nie przewiduje nadzwyczajnego obostrzenia kary. W tym stanie rzeczy brak było podstaw do uznania, że konstrukcja pytania nr 2 nie spełniała wymogów z art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze. Zarzut ten należało uznać za bezzasadny.

Skarżący zarzucił, że błędny jest pogląd Sądu I instancji, iż pytania nr 3, 12 i 94 zostały sformułowane prawidłowo (pkt 4 petitum skargi kasacyjnej).

Zdaniem skarżącego pytanie nr 3 zostało sformułowane niejednoznacznie, gdyż użyty w nim zwrot: "bez orzekania grzywny i środka karnego" nie odpowiada wyrażeniu ustawowemu z art. 76 § 2 k.k. Zdaniem skarżącego zastosowanie w pytaniu spójnika "i" oznacza, że połączone nim słowa są nierozerwalnie związane.

Zarzuty te nie są trafne. Treść pytania nr 3 określała istotne okoliczności faktyczne, tj. sytuację, gdy nastąpiło skazanie na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania za określone szczegółowo przestępstwo, gdy pokrzywdzony był małoletnim poniżej 15 lat. Jednocześnie istotne dla tej sytuacji okoliczności – wynikające wprost z treści pytania – były takie, że w stosunku do sprawcy nie orzeczono grzywny i środka karnego. Wbrew zarzutom skarżącego, taki stan faktyczny wynikający z treści pytania, wyłączał zastosowanie do tej sytuacji art. 76 § 2 k.k. Przepis ten stanowi, że jeżeli wobec skazanego orzeczono grzywnę lub środek karny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed ich wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem ich wykonania; nie dotyczy to środka karnego wymienionego w art. 39 pkt 5. Zatem wszelkie zarzuty skarżącego dotyczące nielogicznego użycia w treści pytania spójnika "i" w tym stanie są chybione, gdyż nie uwzględniają w swej argumentacji o jaką sytuację faktyczną chodzi w pytaniu. Wskazanie w treści pytania sformułowania: "bez orzekania grzywny i środka karnego" przy użyciu koniunkcji "i" wbrew zarzutom skarżącego precyzowało pytanie co do tego, że nie chodzi o sytuację przewidzianą w art. 76 § 2 k.k. Naczelny Sąd Administracyjny w całości podziela stanowisko Sądu I instancji akceptujące argumentację organu o właściwym użyciu w treści pytania koniunkcji "i" zamiast spójnika "lub" wyrażającego możliwość wzajemnej wymienności lub wyłączenia się określeń użytych w zdaniu – to lub to, lub oba razem. W treści pytania chodziło bowiem o precyzyjne określenie, że wobec skazanego nie została orzeczona żadna z kar przewidzianych w art. 76 § 2 k.k., aby w ten sposób doprecyzować, iż odpowiedź "A" odnosi się wyłącznie do treści art. 76 § 1 k.k.

Z tych przyczyn zarzuty dotyczące nieprecyzyjności pytania nr 3 należało uznać za bezzasadne.

Nie jest także trafny zarzut odnoszący się do nieprawidłowości w konstrukcji pytania nr 12. Zdaniem skarżącego pytanie to nie dość, że nie było bezpośrednim powtórzeniem przepisu art. 85 k.k., to miało formę kazusu, co jest niezgodne z art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze. Ponadto pytanie nr 12 nie zawiera niezbędnych informacji do udzielenia prawidłowej odpowiedzi, gdyż nie wskazano czy sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw zanim zapadł pierwszy wyrok.

Istota pytania nr 12 sprowadzała się do odpowiedzi, czy zgodnie z kodeksem karnym w razie skazania za jedno ze zbiegających się przestępstw na karę ograniczenia wolności i za drugie ze zbiegających się przestępstw na karę grzywny, sąd wymierza czy też nie wymierza karę łączną. Okoliczność, że w odpowiedzi "A" – będącej odpowiedzią poprawną – stwierdzono, iż sąd nie wymierza kary łącznej, zaś w pozostałych dwóch propozycjach odpowiedzi wskazano, że sąd wymierza karę łączną, precyzując formy przeliczenia różnych kar, nie oznacza, że pytanie miało charakter kazusu. Jak trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, pytanie nr 12 wskazywało wyraźnie w swej treści na zbieg przestępstw, za które orzeczono różne kary (ograniczenia wolności i karę grzywny). Prawidłowa odpowiedź "A" wynikała wbrew zarzutom skarżącego wprost z treści art. 85 k.k., gdyż w przepisie tym jest mowa o sytuacji, gdy sprawcy wymierzono za popełnione przestępstwa kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu (tzw. realny zbieg przestępstw). Z treści pytania wynikało, że sprawca popełnił dwa przestępstwa, zatem zarzut o braku niezbędnych informacji jest chybiony. Z uwagi na zakres kwestii objętych propozycjami odpowiedzi treść pytania nie wymagała precyzyjnego określenia, że sprawca popełnił dwa przestępstwa zanim zapadł pierwszy wyrok. Istotną dla wyboru prawidłowej odpowiedzi informacją było to jakiego rodzaju kary zostały wymierzone za te przestępstwa. Okoliczność ta precyzyjnie wynikała z treści pytania. Chodziło o różne kary. Zdający musiał się więc wykazać znajomością przepisu art. 85 k.k., z treści którego wynikało, że łączeniu podlegają kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu. W tym wypadku chodziło o kary różnego rodzaju, tj. karę ograniczenia wolności i karę grzywny, które nie podlegają łączeniu. Przepis art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze nie wymaga, aby treść pytania miała być powtórzeniem konkretnej normy prawnej. Istotnym jest aby prawidłowa odpowiedź w połączeniu z pytaniami wynikała z określonych regulacji prawnych. W tym stanie rzeczy brak było podstaw do uznania, że pytanie nr 12 było niejasne, nieprecyzyjne i niejednoznaczne.

Nie jest trafny zarzut dotyczący pytania nr 94, w którym autor skargi kasacyjnej podnosi, że nie podziela zdania Sądu I instancji co do poprawnego sformułowania tego pytania. Zdaniem skarżącego w pytaniu nr 94 nie uniknięto niejasności spowodowanej użyciem w treści pytania słów "jednego akcjonariusza" natomiast w odpowiedziach na pytanie "jedynego akcjonariusza" W pytaniu zamieszczono mylące zdającego różne określenia, które jedynie według subiektywnej oceny autorów pytania miały to samo znaczenie.

Według takiego uzasadnienia powyższego zarzutu, w którym autor skargi kasacyjnej w istocie rzeczy nie przedstawia jakiejkolwiek argumentacji odnośnie braku prawidłowości i logicznego rozumowania w ocenie Sądu i instancji co do przyjętego stanu faktycznego sprawy oraz oceny prawnej rozstrzygnięcia, zarzut ten wymyka się spod kontroli instancyjnej. Zarzut, iż w pytaniu umieszczono "mylące zdającego różne określenia" nie może być uznany za zasadny, w sytuacji gdy z uzasadnienia stanowiska Sądu wynika, że pytanie było jednoznaczne co do jego rozumienia w świetle art. 319 § 2 k.s.h. Istota pytania sprowadzała się do odpowiedzi poprzez wskazanie terminu zgłoszenia do sądu rejestrowego faktu nabycia w spółce akcyjnej wszystkich akcji przez jednego akcjonariusza, który z tą chwilą stał się jedynym akcjonariuszem spółki. Prawidłową odpowiedzią była odpowiedź "A" oparta o treść art. 319 § 1 i § 2 k.s.h. Zauważyć zatem jedynie należy, że w odpowiedziach nawiązano do ustawowego sformułowania "jedynego akcjonariusza". Natomiast użyte w treści pytania sformułowanie "jednego akcjonariusza" wynikało z potrzeby doprecyzowania okoliczności fatycznych, czyli sytuacji, której dotyczą odpowiedzi określające termin zgłoszenia do sądu rejestrowego faktu nabycia wszystkich akcji przez akcjonariusza. Użycie w treści pytania słowa "jednego" poprzez właściwe dodanie tego słowa do określenia sytuacji przewidzianej w art. 319 § 2 k.s.h. nie może być uznane za mylące zdającego. Wręcz przeciwnie, w ten sposób doprecyzowano, eliminując mogące powstać wątpliwości, czy akcje zostały nabyte po zarejestrowaniu spółki przez jednego akcjonariusza, który był jedynym akcjonariuszem.

Zauważyć należy, że w treści § 2 art. 319 k.s.h. wskazano, że przepis § 1 stosuje się odpowiednio, gdy wszystkie akcje w spółce zostają nabyte przez akcjonariusza (właśnie jednego) po zarejestrowaniu spółki.

Reasumując, z przyczyn wyżej wskazanych za chybione należało uznać zarzuty zawarte w pkt 1, 2, 3, 4 i 6 petitum skargi kasacyjnej co do błędnego ustalenia istotnych okoliczności faktycznych sprawy. W konsekwencji nie są trafne powyższe zarzuty dotyczące naruszenia art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze w zakresie sformułowanym w podstawach kasacyjnych, gdyż brak przesłanek do uznania, że zakwestionowane pytania i propozycje odpowiedzi nr 2, 3, 12, 31, 64, 68 i 94 testu są niezgodne z prawem.

Nie zasługiwał też na uwzględnienie zarzut sformułowany w pkt 5 petitum skargi kasacyjnej.

Skarżący zarzucił, że Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku nie odniósł się do zarzutów zawartych w skardze odnośnie pytania nr 68 i nr 2.

Otóż odniesienie się do zarzutów skargi w uzasadnieniu wyroku nie musi szczegółowo odnosić się do wszystkich argumentów powołanych w skardze, jeżeli argumentacja sądu łącznie przesądza o ich bezzasadności. Mankamenty uzasadnienia wyroku polegające na niedostatecznym rozwinięciu poszczególnych jego elementów, w sytuacji gdy pomimo tego zaskarżony wyrok poddaje się kontroli instancyjnej, nie naruszają art. 141 § 4 p.p.s.a.

Brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do niektórych zarzutów skargi, uznanych przez Naczelny Sąd Administracyjny za nieuzasadnione, nie stanowi naruszenia prawa, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 19 października 2011 r. sygn. akt I GSK 633/10, zbiór lex nr 1069533).

Uwzględniając powyższe, nie jest trafny zarzut, że Sąd I instancji całkowicie pominął w swych rozważaniach dotyczących pytania nr 68 argumentację skarżącego zawartą w skardze, a związaną z art. 4772 k.p.c. Sąd w uzasadnieniu wyroku do tych kwestii odniósł się, akceptując stanowisko organu administracji o funkcjonowaniu tego przepisu w postępowaniu szczególnym, jakim jest postępowanie ze stosunku pracy, a także wskazując, że w oparciu o ten przepis sąd orzeka rygor jedynie co do części roszczenia w nim określonego. Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do argumentacji związanej z art. 4772 k.p.c., wyjaśnił z jakich przyczyn stanowisko skarżącego nie jest trafne. Zatem o naruszeniu przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może być mowy.

Nie jest też trafny zarzut, iż Sąd I instancji w ogóle nie odniósł się do podnoszonych przez skarżącego kwestii związanych z użyciem w pytaniu nr 2 sformułowania "nadzwyczajne obostrzenie kary" w kontekście art. 57a § 1 k.k. Sąd w uzasadnieniu wyroku wprost stwierdził "...użycie tego zwrotu przy jednoczesnym podaniu w pytaniu, że sąd stosuje (obligatoryjnie) owo "nadzwyczajne obostrzenie kary" nie czyniło pytania niejasnym, ...". Wbrew zarzutom skarżącego, także do zagadnień dotyczących instytucji nadzwyczajnego obostrzenia kary ustosunkował się Sąd I instancji. To, że skarżący nie jest usatysfakcjonowany brakiem nadmiernego rozwinięcia tych kwestii w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie dawało podstaw do przyjęcia, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest trafny. W szczególności gdy Naczelny Sąd Administracyjny zarzuty skarżącego w tej kwestii uznał za bezzasadne.

Z przyczyn wyżej wskazanych Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw na podstawie art. 184 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 204 § 1 p.p.s.a.