Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1377/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art 1a pkt 2
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Teza: Okoliczność, która mogła być podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie może być podstawą skargi na czynność egzekucyjną. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, że przy każdej kolejnej skardze organ miałby po raz kolejny badać prawidłowość doręczenia, które mieści się w definicji czynności egzekucyjnych zamieszczonej w art. 1a pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

TEZY

Okoliczność, która mogła być podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie może być podstawą skargi na czynność egzekucyjną. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, że przy każdej kolejnej skardze organ miałby po raz kolejny badać prawidłowość doręczenia, które mieści się w definicji czynności egzekucyjnych zamieszczonej w art. 1a pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Borkowski (sprawozdawca), Sędziowie NSA Bogdan Lubiński, del. WSA Andrzej Jagiełło, Protokolant Anna Dziosa, po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 2900/08 w sprawie ze skargi G. J. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 22 lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności zabezpieczające 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od G. J. na rzecz Ministra Finansów kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I. Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:

1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G., będący jednocześnie wierzycielem wobec majątku G.J. wszczął postępowanie zabezpieczające na podstawie zarządzenia zabezpieczenia z dnia 25 października 2007 r. obejmującego zobowiązanie podatkowe z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego za 2001 r. od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych. Przybliżona kwota tego zobowiązania określona została w decyzji ww. organu z dnia 24 października 2007 r. zarządzającej dokonania zabezpieczenia przybliżonej kwoty 24.992,00 zł na poczet przyszłego zobowiązania podatkowego z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego za 2001 r.

2. Zawiadomieniem z dnia 12 listopada 2007 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia zabezpieczającego prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego organem rentowym. Naczelnik Urzędu Skarbowego G. przesłał również zawiadomienia z dnia 14 listopada 2007 r. do Banku [...] o zajęciu zabezpieczającym prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego. Zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych doręczone zostały bankom odpowiednio w dniu 14 grudnia 2007 r., 20 grudnia 2007 r. oraz 3 grudnia 2007 r., natomiast odpisy tych zawiadomień doręczono stronie w dniu 10 grudnia 2007 r.

3. Pismami z dnia 10 grudnia 2007 r. strona wystąpiła ze skargami na ww. czynności zabezpieczające, w których zarzuciła naruszenie art. 79 § 1-5 oraz art. 80 § 1-3 w związku z art. 166 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej "u.p.e.a.") podnosząc, iż zarządzenie zabezpieczenia, na podstawie, którego dokonano zakwestionowanych czynności zabezpieczających, nie funkcjonuje w obrocie prawnym, gdyż nie zostało doręczone w prawidłowy sposób.

4. Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej w G., na podstawie art. 54 § 5 u.p.e.a., skargę oddalił, jako nieuzasadnioną. Zajęcie zabezpieczające świadczenia z ubezpieczenia społecznego dokonane zostało w dniu 22 listopada 2007 r., tj. w dniu doręczenia organowi rentowemu – Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. zawiadomienia z dnia 12 listopada 2007 r. Z kolei zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w [...] nastąpiło w dniu 3 grudnia 2007 r., w Banku [...] – w dniu 4 grudnia 2007 r., w [...] Banku S.A. – w dniu 20 grudnia 2007 r., tj. w dniach doręczenia zawiadomień o zajęciu do banków. Odnosząc się do zarzutu niedoręczenia decyzji organ nadzoru wskazał, iż przepisy powołanej ustawy nie zawierają szczególnych rozwiązań dotyczących doręczania zobowiązanym pism, w tym odpisów zarządzeń zabezpieczenia. Odmowa przyjęcia pisma rodzi takie same konsekwencje prawne, jak jego doręczenie, bowiem negatywne stanowisko adresata w przedmiocie przyjęcia pisma nie może udaremnić prawnego jego doręczenia oraz wstrzymywać całego biegu postępowania. Zatem adresat nie może przez odmowę przyjęcia pisma uchylić się od skutków prawnych doręczenia.

5. W zażaleniu na postanowienie organu nadzoru skarżąca zarzuciła naruszenie art. 42 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 w związku z art. 166b u.p.e.a., naruszenie art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 w związku z art. 166b u.p.e.a., naruszenie art. 47 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 18 w związku z art. 166b u.p.e.a., naruszenie art. 54 w związku z art. 80 § 1-3 w związku. z art. 164 § 4 u.p.e.a., naruszenie art. 54 w związku z art. 79 § 1-5 w związku z art. 164 § 4 u.p.e.a., naruszenie art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 17 § 1 i art. 18 w związku z art. 166b u.p.e.a.

6. Po rozpatrzeniu zażalenia Minister Finansów postanowieniem z dnia 22 lipca 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G..

7. Strona zaskarżyła powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w G. doręczonego na niewłaściwy adres, niezgodny ze zgłoszeniem aktualizacyjnym NIP-3 z dnia 12 grudnia 2007 r. przesłanym do Urzędu Skarbowego w G. w dniu 13 grudnia 2007 r. Powyższe uchybienie uzasadniało uchylenie ww. postanowienia. W skardze podtrzymano również zarzuty odnoszące się do kwestii nieprawidłowego doręczenia zarządzenia zabezpieczenia, w konsekwencji dokonania niezgodnych z prawem czynności zabezpieczających w postępowaniu, które w ocenie skarżącej nie zostało prawidłowo wszczęte. Jednocześnie skarżąca zarzuciła naruszenie przez organy obu instancji art. 62 k.p.a. poprzez rozpatrzenie w drodze jednego postanowienia dwóch skarg na czynności zabezpieczające. Odnosząc się do czynności zabezpieczających skarżąca wskazała na uchybienia polegające na powołaniu w zawiadomieniach o zajęciu zarządzenia zabezpieczenia, które w jej ocenie, nie funkcjonowało w obrocie prawnym, a ponadto wysłane zostały do banków, w których skarżąca nie posiadała rachunków bankowych. Skarżąca w złożonej skardze powieliła zarzuty naruszenia przepisów K.p.a. w związku z przepisami u.p.e.a. oraz argumentację przedstawioną w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji. Podniosła także, że zaskarżone postanowienie Ministra Finansów nie zawiera prawidłowego uzasadnienia.

8. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za niezasadną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) oddalił ją.

W uzasadnieniu wyroku podkreślono, że Sąd po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznał, iż postępowanie organów administracyjnych i wydane w sprawie postanowienia w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne były zgodne z przepisami prawa.

Organy administracji w przedmiotowej sprawie miały za zadanie rozpatrując skargę strony zbadać prawidłowość podjętych czynności zabezpieczających dokonanych na majątku zobowiązanej przez organ egzekucyjny – Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., w postaci zajęcia zabezpieczającego świadczenia z ubezpieczenia społecznego, oraz wierzytelności z rachunków bankowych. Z akt sprawy wynikało, iż w ramach zastosowanych środków zabezpieczających zostały wykonane czynności przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zajęcie zabezpieczające świadczenia z ubezpieczenia społecznego dokonane zostało w dniu 22 listopada 2007 r., tj. w dniu doręczenia organowi rentowemu – Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. zawiadomienia z dnia 12 listopada 2007 r. Z kolei zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych nastąpiło w dniu 3 grudnia 2007 r., w dniu 4 grudnia 2007 r. oraz w dniu 20 grudnia 2007 r., tj. w dniach doręczenia zawiadomień o zajęciu do banków. W kontekście skuteczności powyższych czynności zabezpieczających Sąd zgodził się z organami administracji, iż z dyspozycji art. 80 § 2 u.p.e.a. wynika, iż zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego następuje w dniu doręczenia do banku zawiadomienia o zajęciu. Zatem bez wpływu na sam fakt prawidłowego dokonania czynności egzekucyjnej pozostaje okoliczność, czy czynność ta okazała się skuteczna i efektywna, tzn. czy bank prowadzi rachunek bankowy zobowiązanej oraz czy znajdują się na nim środki pieniężne.

Odnosząc się do zasadniczego zarzutu skarżącej dotyczącego niedoręczenia zarządzenia zabezpieczenia Sąd uznał, iż nie zasługiwał on na uwzględnienie. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, iż starszy poborca skarbowy w dniu 7 listopada 2007 r. podjął czynności celem doręczenia skarżącej odpisu zarządzenia zabezpieczenia dnia 25 października 2007r. pod adresem jej zamieszkania. Powyższe czynności zostały opisane w notatce służbowej, z której wynikało, iż poborca skarbowy o godzinie 1945 udał się ponownie do miejsca zamieszkania skarżącej. W domu zastał stronę, która nie otworzyła drzwi wejściowych oświadczając, iż nie przyjmie żadnej korespondencji. Powyższa informacja wynika ze sporządzonej przez pracownika urzędu skarbowego notatki służbowej podpisanej oraz opatrzonej datą i pieczęcią służbową poborcy skarbowego. Odmowa przyjęcia pisma rodzi takie same konsekwencje prawne, jak jego doręczenie, bowiem negatywne stanowisko adresata w przedmiocie przyjęcia pisma nie może udaremnić prawnego jego doręczenia oraz wstrzymywać całego biegu postępowania. Ponadto okoliczności wskazywane przez skarżącą, iż nie przebywała w tym dniu pod adresem swojego zamieszkania, a także powoływane przez nią rzekome nieprawidłowości w działaniach poborców skarbowych nie zostały poparte żadnymi dowodami, które mogły powodować jakiekolwiek wątpliwości, co do prawidłowości zastępczego doręczenia przesyłki, zawierającej zarządzenia stanowiące podstawę prowadzonego postępowania zabezpieczającego. Tym samym zdaniem Sądu nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty skargi wskazujące na to, iż zawiadomienia o zastosowaniu środków zabezpieczających były nieprawidłowe, z uwagi na to, i z wskazują zarządzenie zabezpieczenia, które w ogóle nie funkcjonuje w obrocie prawnym, gdyż nie zostało prawidłowo doręczone. Sąd za nietrafione uznał zarzuty strony, iż postanowienie Ministra Finansów nie zawiera prawidłowego uzasadnienia z uwagi na brak ustaleń dotyczących prawidłowości doręczenia zarządzenia zabezpieczającego. Sąd uznał, iż Minister Finansów w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, utrzymując w mocy postanowienie organu nadzoru w sposób jednoznaczny stwierdził, iż sposób doręczenia przesyłki przez organ prowadzący postępowanie zabezpieczające był prawidłowy.

Za bezzasadne Sąd uznał zarzuty skarżącej, co do naruszenia art. 62 k.p.a. w związku z art. 18 oraz art. 166b u.p.e.a. z uwagi na rozpatrzenie w jednym postanowieniu organu nadzoru dwóch skarg na czynności egzekucyjne. Skargi zostały wniesione dwoma pismami z dnia 10 grudnia 2007 r. W wydanym postanowieniu organu nadzoru odniesiono się do argumentów wskazanych w obu pismach skarżącej. Odnosząc się do drugiego zasadniczego zarzutu podnoszonego przez skarżącą dotyczącego nieprawidłowego doręczenia stronie postanowienia organu nadzoru, Sąd uznał, iż nie zasługiwał on na uwzględnienie. Skarżąca podnosi, iż postanowienie organu pierwszej instancji zostało przesłane na nieprawidłowy adres do doręczeń. Postanowienie organu nadzoru z dnia 17 stycznia 2008 r. zostało przesłane na adres skarżącej w G. przy ul. [...]. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca odebrała przesyłkę w dniu 25 stycznia 2008 r. oraz potwierdziła odbiór przesyłki własnoręcznym podpisem. Od powyższego postanowienia strona wniosła w terminie zażalenie do organu wyższego stopnia. Mimo powyższych okoliczności skarżąca wskazuje, iż organ pierwszej instancji doręczył postanowienie w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne na nieprawidłowy adres do doręczeń. Strona podnosiła, iż w dniu 13 grudnia 2007 r. nadała listem poleconym do Urzędu Skarbowego w G. odpis zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-3 (brak powyższego dokumentu w aktach administracyjnych), w którym wskazała jako aktualny adres do doręczeń S., ul. [...]. Sąd oceniając powyższe okoliczności sprawy uznał, iż skarżąca nie poniosła negatywnych skutków z powodu nie przesłania przez Dyrektora Izby Skarbowej przesyłki na adres wskazany w zgłoszeniu NIP-3. Postanowienie jak już wskazano zostało jej skutecznie doręczona, a strona w terminie skorzystała z przysługującego jej środka zaskarżenia. Skarżąca o zmianie adresu nie poinformowała Dyrektora Izby Skarbowej w G..

9. Skargę kasacyjną wniosła G.J. Wyrok zaskarżyła w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.:

– art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy skarżąca wykazał, że organy obu instancji nieprawidłowo zastosowały przepisy postępowania – art. 41 w związku z art. 42 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 w związku z art. 166b u.p.e.a., art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 i art. 166b u.p.e.a., art. 62 k.p.a. w związku z art. 166b u.p.e.a., art. 54 w związku z art. 79 § 1 i art. 80 § 1 i 3 w związku z art. 164 § 4 u.p.e.a., art. 124 § 1 i 2 w związku z art. 17 § 1 i art. 18 w związku z art. 166b u.p.e.a.,

– art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy organy obu instancji naruszyły art. 9 i art. 41 § 2 i 2 k.p.a. w związku z art. 18 i art. 166b u.p.e.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na braku pouczenia skarżącej w toku postępowania ze skarg na czynności zabezpieczające, że w przypadku zmiany przez skarżącą miejsca zamieszkania jest zobowiązana zawiadomić o tym fakcie organ nadzoru oraz, że w przypadku zaniechania tego obowiązku postanowienia wydane w sprawie skarg zostaną doręczone na ostatnio znany organowi adres,

– art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 41 § 1 k.p.a. w związku z art. 54 § 5 u.p.e.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 i art. 166 u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na sporządzeniu przez Sąd pierwszej instancji nieprawidłowego uzasadnienia wyroku.

Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie prawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

II. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest oczywiście bezzasadna.

1. Jak to prawidłowo wyjaśniono na s. 8 i 9 uzasadnienia wyroku skarga, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. dotyczy konkretnej czynności egzekucyjnej. W sprawie niniejszej były to czynności w postaci zajęcia świadczenia z ubezpieczenia społecznego oraz rachunków bankowych. I tylko te czynności podlegały kontroli przez organ nadzoru, którym – stosownie do art. 23 § 1 ustawy jest organ wyższego stopnia w stosunku do organu wykonującego egzekucję.

Rozpatrując skargę na daną czynność egzekucyjną organ nadzoru nie bada zgodności z przepisami ustawy innych czynności egzekucyjnych, na które skarg takich a także innych przewidzianych w ustawie środków zaskarżenia nie wniesiono.

Prawidłowo wyjaśnił Sąd tę kwestię w uzasadnieniu wyroku ale – niekonsekwentnie w stosunku do wyrażonego tam poglądu – zajął się kwestią prawidłowości doręczenia zawiadomienia zabezpieczającego. Ta kwestia mogła być badana wyłącznie w przypadku wniesienia zarzutu, o którym mowa w art. 33 pkt 1 ustawy. Skarżąca, działając ewidentnie z zamiarem przedłużenia postępowania egzekucyjnego, sama pozbawiła się możliwości skorzystania z tego środka zaskarżenia.

Okoliczność, która mogła być podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie może być podstawą skargi na czynność egzekucyjną. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, że przy każdej kolejnej skardze organ miałby po raz kolejny badać prawidłowość doręczenia, które mieści się w definicji czynności egzekucyjnych zamieszczonej w art. 1a pkt 2 ustawy.

W tej sytuacji należało uznać, że większość wywodów skargi kasacyjnej wykracza poza granice sprawy, o których mowa w art. 134 p.p.s.a., zakreślone treścią zaskarżonego postanowienia.

2. Zupełnym nieporozumieniem jest zarzut naruszenia art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 62 k.p.a.

Kwestię tę prawidłowo wyjaśnił Sąd na s. 11 uzasadnienia wyroku (pkt 13) a skarżąca nie przedstawiła żadnej rzeczowej argumentacji, uzasadniającej przeciwny pogląd. Jedna z podstawowych zasad procedury administracyjnej, zamieszczona w art. 12 k.p.a., nakazuje organom działać "wnikliwie i szybko" przy zastosowaniu najprostszych środków prowadzących do załatwienia sprawy. Ten cel został uzyskany przez łączne załatwienie skarg. Odrębne ich rozpoznanie – przy oczywistej bezzasadności – nie miałoby żadnego wpływu na sposób ich załatwienia a jedynym skutkiem dla skarżącej byłyby wyższe (bo podwójne) koszty postępowań sądowych. Uwzględnienie takiego zarzutu prowadziłoby zatem do pogorszenia sytuacji skarżącej, co wyklucza zarówno procedura administracyjna (art. 139 k.p.a.) jak i sądowa (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

3. Także kwestie związane z zawiadomieniem organu o zmianie adresu skarżącej zostały przez Sąd prawidłowo i wyczerpująco wyjaśnione (pkt 14 uzasadnienia wyroku). Nie wydaje się, by jakikolwiek prawnik mógł podzielić pogląd, że powiadomienie o zmianie adresu może być skierowane nie do tego organu, który prowadzi postępowanie administracyjne. Organem tym był Dyrektor Izby Skarbowej i on powinien to zawiadomienie otrzymać. Na etapie postępowania zażaleniowego powinno być ono skierowane do organu II instancji.

Podniesienie tego zarzutu również jest niezrozumiałe, skoro zaskarżone postanowienie zostało skutecznie doręczone a strona skorzystała z przysługującego jej środka zaskarżenia.

4. Również chybiony okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Jest to przepis o charakterze formalnym, który określa wymogi, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie orzeczenia. W zaskarżonym wyroku wszystkie wymogi zostały spełnione. Błędna – w ocenie skarżącej – wykładnia art. 41 § 1 k.p.a., jak i przyjęcie za podstawę oceny nieakceptowanego przez skarżącą stanu faktycznego nie możne wskazywać na naruszenia tego przepisu.

5. Mając powyższe na uwadze należało na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.