Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 868/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Asesor WSA - Joanna Gierak, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2007 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) listopada 2006 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z (...) listopada 2006 r., nr (...) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływany dalej jako ,,Prezes Zakładu--), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) marca 2005 r., nr (...) odmawiającą A. S. umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie (...) zł.

Orzeczenie wydane zostało w następującym stanie faktycznym:

Pismem z 11 stycznia 2005 r. A. S. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddziału w K., o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację finansową spowodowaną przewlekłą chorobą. Zaznaczył również, że na utrzymaniu ma czwórkę dzieci i niepracującą żonę.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z (...) marca 2005 r., nr (...) odmówił umorzenia dłużnikowi wnioskowanych należności w łącznej kwocie (...) w tym składek na ubezpieczenia społeczne, za okres 01-02 2000 r. w łącznej kwocie (...) zł.; składek na Fundusz Pracy za okres 01-02 2000 r. w łącznej kwocie (...) zł oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01-02 2000 r. w łącznej kwocie (...) zł. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r., Nr 137, poz. 887 ze zm); powoływanej dalej jako ,,u. s. u. s--.

Uzasadniając decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołał się na treść przepisów art. 28 ust. 2, ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. regulujących umarzanie należności z tytułu składek, a także Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytuł składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zdaniem organu w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie zachodziła całkowita nieściągalność należności obciążających zobowiązanego. Małżonkowie S. posiadają bowiem dochód z własnego gospodarstwa rolnego o powierzchni ponad (...) ha, posiadają także działkę i dom wraz z zabudowaniami gospodarczymi. A. S. posiada także inne, stałe i regularne źródło dochodu w postaci świadczenia rentowego.

Podsumowując Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że w niniejszej sprawie możliwa jest spłata zadłużenia w dogodnym systemie ratalnym, która nie pozbawi wnioskodawcy możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu decyzją z (...) maja 2005 r., nr (...), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071) - dalej jako "k.p.a.", utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie umorzenia należności.

Uzasadniając decyzję Prezes Zakładu stwierdził, że wnioskodawca nie złożył żadnych nowych dokumentów mogących wnieść istotne dla sprawy okoliczności, które umożliwiłyby pozytywne rozpatrzenie sprawy. W świetle powyższego brak było zatem przesłanek do umorzenia należności z powodu ich całkowitej nieściągalności, ani przesłanki do umorzenia w przypadku braku całkowitej nieściągalności.

Rozpoznający skargę na ww. decyzję z dnia (...) maja 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 grudnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 2336/05 stwierdził jej nieważność ze względu na naruszenie przez Prezesa Zakładu przepisów o właściwości.

Po ponownym przeanalizowaniu sprawy Prezes Zakładu decyzją z dnia (...) listopada 2006 r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) marca 2005 r.

Uzasadniając takie rozstrzygnięcie organ II instancji zauważył, że umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną w szczególnych przypadkach zagrażających egzystencji dłużnika i jego rodziny. Prezes Zakładu podkreślił ponadto, iż rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia następuje w drodze uznania, co oznacza, że decyzja o umorzeniu należy do organu, orzekającego na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji.

Jak zauważył organ odwoławczy A. S. prowadzi wraz z niepracującą żoną gospodarstwo rolne, zajmując się uprawą zbóż i hodowlą zwierząt na własne potrzeby. Główne źródło dochodu stanowi świadczenie rentowe w wysokości (...) zł. Ponadto dodatkowym dochodem są zasiłki rodzinne otrzymywane na dwoje dzieci. Zobowiązany jest także wraz z żoną właścicielem nieruchomości o znacznej wartości i otrzymał z tego tytułu dopłaty unijne w wysokości (...) zł.

Końcowo organ zaznaczył, że przedmiotem postępowania są należności publicznoprawne, a organ rozpatrujący sprawę nie ma możliwości swobodnego rozporządzania nimi. Podkreślił, że o zaistnieniu przesłanek do umorzenia należności płatnika składek nie mogą decydować jego subiektywne przekonania, lecz kryteria zobiektywizowane zgodne z powszechnie akceptowana hierarchią wartości. Nie można bowiem oczekiwać, aby umorzenie nieopłaconych składek było traktowane jako wsparcie socjalne osób borykających się z trudnościami finansowymi.

Na powyższą decyzję Prezesa Zakładu skarżący, pismem z 28 grudnia 2006 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W uzasadnieniu skargi stwierdził, że znajduje się pod stałą opieką lekarską i musi pokrywać wysokie koszty leczenia. Podniósł również, iż w jego ocenie odmawiając mu umorzenia należności z tytułu składek ZUS nie wziął pod uwagę aktualnej sytuacji społeczno-ekonomicznej panującej na polskiej wsi.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

Sąd stwierdził, iż decyzja Prezesa Zakładu wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się przepisy k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Stosownie zaś do art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Nie budzi zatem wątpliwości, iż w sprawach umarzania należności decyzje wydawane są przez dwa różne organy, tj. w pierwszej instancji - Zakład, a następnie przez Prezesa Zakładu. Złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym przypadku (odmiennie niż przy decyzjach podejmowanych przez np. ministra) ma ten skutek, że sprawa podlega rozpatrzeniu przez inny organ.

W sprawie niniejszej decyzję organu pierwszej instancji podpisał z upoważnienia Prezesa Zakładu Zastępca Dyrektora Oddziału Zakładu J. D.. Organem pierwszej instancji był jednakże Zakład. Zgodnie zaś z art. art. 73 ust. 1 u.s.u.s. Prezes Zakładu kieruje Zakładem i reprezentuje go na zewnątrz.

Ta sama osoba - pracownik organu pierwszej instancji, podpisała również decyzję wydaną po rozpatrzeniu sprawy przez inny organ (Prezesa Zakładu), ponownie rozpatrujący sprawę w postępowaniu, do którego stosuje się przepisy o postępowaniu odwoławczym.

W rezultacie ta sama osoba podpisała obie wydane w niniejszej sprawie decyzje, pochodzące od różnych organów.

Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W świetle tego przepisu J. D. nie mógł zatem podpisać decyzji w imieniu Prezesa Zakładu, działającego jako organ ponownie rozpatrujący sprawę.

Wydanie decyzji ostatecznej, z upoważnienia organu, przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a., stanowi przesłankę wznowienia postępowania przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Zdaniem Sądu przesłanka ta wystąpiła w niniejszej sprawie.

Zaskarżona decyzja podpisana został przez pracownika podlegającego wyłączeniu. Uchylenie decyzji nastąpiło więc wyłącznie z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek skarżącego o umorzenie należności uznano za zasadny bądź niezasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny Prezesa Zakładu, który winien uwzględnić pogląd Sądu co do naruszenia omówionych powyżej przepisów formalnych. Prezes Zakładu winien ustalić także, czy stan faktyczny ustalony w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym nie uległ istotnej zmianie tj. wyjaśnić czy w sprawie - już po wydaniu zaskarżonej decyzji - nie wystąpiły okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3 oraz w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - dające podstawę do rozważenia możliwości umorzenia wnioskowanych przez A. S. należności. Zasady prowadzenia postępowania odwoławczego wymagają przy tym nie tylko dokonania kontroli postępowania organu pierwszej instancji (Zakładu), ale też ustosunkowania się do wszystkich ewentualnie podnoszonych przez stronę okoliczności i zarzutów dotyczących istoty sprawy.

Na koniec Sąd dostrzega, iż całkowicie chybione i niepotrzebne jest wskazanie "Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych" w nagłówku decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej w dniu (...) marca 2005 r. Nie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał bowiem tą decyzję, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie zaś z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja winna zawierać oznaczenie organu, który ją wydał. Chociaż w sentencji ww. decyzji stwierdzono, że "...Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) odmawia umorzenia należności..." to jednak wskazanie Prezesa Zakładu w nagłówku decyzji mogło wprowadzić skarżącego w błąd.

Podsumowując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił tę decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.