Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 1427/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 15 § 1, art. 59 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 24 ust. 4, art. 24 ust. 5a i 5b, art. 84 ust. 7
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca), WSA Andrzej Niezgoda Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi I. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.) - po rozpatrzeniu zażalenia z dnia [...] lipca 2015 r. na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. Inspektorat w R. P. o numerach [...] i [...] - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynika, że prawomocną decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. ustalił obowiązek zwrotu przez I. N. bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 lutego 2000 r. do 31 sierpnia 2002 r. w kwocie 4.800 zł wraz z odsetkami w kwocie 1.563,71 zł.

W dniu [...] lutego 2003 r. na ww. należność wierzyciel wystawił upomnienie egzekucyjne, które zostało doręczone w dniu 20 marca 2003 r. Następnie, w dniu [...] maja 2003 r. ZUS wystawił tytuły wykonawcze o numerach: [...] oraz [...] obejmujące ww. należności oraz odsetki od tej należności. Odpisy przedmiotowych tytułów wykonawczych zostały doręczone przez poborcę skarbowego w dniu 10 października 2003 r. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych z uwagi na niemożność wyegzekwowania należności.

Następnie, po skierowaniu uprzednio upomnienia z dnia [...] sierpnia 2004 r. (odebranego przez pełnoletniego domownika w dniu 13 sierpnia 2004 r.) ZUS wystawił kolejne tytuły wykonawcze o numerach [...] oraz [...], którymi ponownie objęto nienależnie pobrane świadczenia alimentacyjne oraz odsetki od ww. należności. Odpisy ww. tytułów wykonawczych zostały doręczone I. N. w dniu 17 października 2005 r.

W celu wyegzekwowania należności objętych ww. tytułami wykonawczymi, zawiadomieniem z dnia 3 października 2005 r., organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego - podjął próbę zajęcia rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w M. Zawiadomienie o zajęciu Bank otrzymał w dniu 7 października 2005r., zaś zobowiązana w dniu 17 października 2005 r. Natomiast, zawiadomieniem z dnia 29 maja 2006 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia w Urzędzie Skarbowym w Ł. wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty. Odpis zawiadomienia doręczono zobowiązanej w dniu 1 czerwca 2006 r. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne.

Decyzją z dnia [...] ZUS, działając z upoważnienia Prezesa ZUS Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego, po rozpatrzeniu wniosku zobowiązanej z dnia 15 stycznia 2007 r. rozłożył na raty należności z tytułu bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od lutego 2000 r. do sierpnia 2002 r. wraz z odsetkami. Wobec nie przystąpienia przez zobowiązaną do realizacji decyzji, układ ratalny został zerwany w dniu 21 lipca 2007 r., tj. w dniu upływu terminu zapłaty trzeciej kolejnej raty. Pismem z dnia 8 sierpnia 2007 r. ZUS poinformował, że decyzja ratalna straciła moc, a zadłużenie zostało skierowane do egzekucyjnej realizacji w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Kolejną decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu wniosku z dnia 10 listopada 2011 r. Prezes ZUS ponownie rozłożył na raty nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wraz odsetkami. Decyzja została odebrała w dniu 27 grudnia 2011 r. Natomiast decyzją z dnia [...] której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, uchylono ww. decyzję z dnia [...] o rozłożeniu na raty należności z tytułu bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, z uwagi na niespełnienie warunków układu ratalnego (niezapłacenie kolejnych trzech rat spowodowało zerwanie układu ratalnego w dniu 11 września 2013 r.)

W piśmie z dnia 24 grudnia 2014 r. zobowiązana podniosła zarzut przedawnienia dochodzonych należności. W jej ocenie, według obowiązujących przepisów należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych przedawniają się z upływem 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Ponieważ decyzja została wydana w 2002 r., należności z niej wynikające przedawniły się.

W odpowiedzi, pismem z dnia 9 stycznia 2015 r. ZUS poinformował, że w sprawie wystąpiły okoliczności zawieszające bieg terminu przedawnienia, a więc przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu i nadal podlegają dochodzeniu.

Pismem z dnia 25 lutego 2015 r. zatytułowanym "wniosek o zakończenie postępowania w sprawie" zobowiązana zwróciła się o stwierdzenie, że należności wynikające z decyzji z dnia [...] uległy przedawnieniu. W jej ocenie samo wydanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji określającej wymiar i wysokość zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek nie stanowi "pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek", o której mowa w art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Egzekwowanie należności rozpocznie się dopiero w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji. Każda bowiem wcześniejsza czynność nie zmierza do wyegzekwowania należności. Dochodzone należności uległy zatem przedawnieniu, gdyż od chwili wydania decyzji ustalającej wysokość nienależnie pobranego świadczenia do dnia dzisiejszego nie nastąpiło przerwanie bądź zawieszenie biegu przedawnienia.

W odpowiedzi, pismem z dnia 30 marca 2015 r. ZUS wyjaśnił, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. Organ wskazał na okoliczności mające wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia tych należności, tj.: układ ratalny udzielony decyzją z dnia [...] oraz postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...], umorzone postanowieniem z dnia [...].

W dniu [...] kwietnia 2015 r. wierzyciel - ZUS ponownie wystawił na przedmiotowe należności tytuły wykonawcze o numerach [...] i [...]. Następnie, zawiadomieniem z dnia 14 kwietnia 2015 r. ZUS dokonał zajęcia rachunku bankowego w G. N. Bank S.A. Odpis zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanej w dniu 21 kwietnia 2015 r. W odpowiedzi z dnia 29 kwietnia 2015 r. bank poinformował, że realizacja zajęcia będzie dokonywana w miarę wpływu środków na rachunek dłużnika, przy uwzględnieniu środków niepodlegających egzekucji.

Wnioskiem z dnia 26 maja 2015 r. zobowiązana zwróciła się o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wystawionych przez wierzyciela - likwidatora funduszu tytułów wykonawczych o numerach: [...]. W uzasadnieniu pisma wskazała, że ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych uchyliła ustawę z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym. Ponieważ przepisy ustawy o funduszu alimentacyjnym nie regulowały odrębnie kwestii przedawnienia należności, zatem w tej materii zastosowanie mają przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. art. 84 oraz art. 24. Podkreśliła, że w okresie do dnia 1 stycznia 2003 r. nie zostały podjęte żadne czynności, które uzasadniałyby przerwanie biegu przedawnienia. Natomiast od 1 stycznia 2003 r. do 1 lipca 2004 r. przerwanie lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia nie było możliwe, ponieważ odesłanie z art. 84 ust. 7 ograniczone było tylko do art. 24 ust. 4 i 5. W tym okresie, w niniejszej sprawie wystawione zostały tytuły wykonawcze w dniu [...] maja 2003 r. doręczone 10 października 2003 r., a postępowanie egzekucyjne wszczęte na ich podstawie umorzono [...] października 2003 r. co jednak nie spowodowało zawieszania lub przerwania biegu przedawnienia. Zwrócono uwagę, że od 1 lipca 2004 r. podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń nie skutkowało przerwaniem, ale zawieszeniem terminu przedawnienia.

W ocenie zobowiązanej postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte dopiero na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] maja 2005 r. Doręczenie tytułów nastąpiło 3 października 2005 r., co jednak nie skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, taki skutek wywołuje dopiero przystąpienie do czynności egzekucyjnej. Postępowanie w tych sprawach zakończyło się umorzeniem w dniu [...] października 2006 r. zatem maksymalny okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia wyniósł rok, jeśli jednocześnie z doręczeniem tytułów podjęto czynności egzekucyjne.

Zobowiązana nie zgadza się także ze stanowiskiem, że układ ratalny określony w decyzji z dnia [...] spowodował zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Przepis art. 24 ust. 5a stanowi o umowie, o której mowa w art. 29 ust. 1a, który wskazuje, że odroczenie terminu płatności oraz rozłożenie zaległych składek na raty następuje w formie umowy. W art. 24 ust. 5a ustawodawca ograniczył zatem przesłankę zawieszenia terminu przedawnienia tylko do zawarcia umowy, pomijając swym zakresem decyzję. Z kolei w art. 68 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca nie wskazał, że rozłożenie na raty następuje w drodze umowy.

Wskazała także, że organ nie ma podstaw do dochodzenia odsetek za opóźnienie za okres sprzed wydania i doręczenia decyzji ustalającej obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 lutego 2010 r., sygn. akt 1 UK 210/09. Ponadto, art. 10 ustawy o funduszu alimentacyjnym mówi o zwrocie bezpodstawnie pobranych świadczeń, nie wskazując, że zwrotu należy dokonać z odsetkami. Dlatego dochodzona kwota powinna być pomniejszona o naliczone odsetki, co skutkuje koniecznością przeliczenia dokonanych już wpłat.

Postanowieniem z dnia [...] ZUS odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie wystąpiły okoliczności zawieszające bieg przedawnienia: postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów z dnia [...] maja 2005 r. oraz układy ratalne udzielone decyzjami z dnia [...] oraz z [...] co spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia łącznie na okres 2 lat 11 miesięcy i 19 dni. Ponadto, postępowanie zostało zawieszone w wyniku wszczęcia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów z dnia [...] kwietnia 2015 r. od dnia ich doręczenia, tj. 21 kwietnia 2015 r. i trwa do dziś. Wyjaśniono także, iż naliczenie odsetek od dochodzonych należności jest w pełni uzasadnione, wynika to bowiem z art. 84 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Na powyższe postanowienie zobowiązana złożyła zażalenie, w którym domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia i umorzenia egzekucji.

Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L.

Organ przypomniał, iż w sytuacji uchylania się przez zobowiązanego od obowiązku zapłaty ciążących na nim zobowiązań, ustawowym obowiązkiem wierzyciela jest podjęcie czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych w celu jak najszybszego wyegzekwowania należności. Obowiązkiem zaś organu egzekucyjnego jest podjęcie działań, których celem jest doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków.

Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Zgodnie bowiem z art. 26 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. W myśl art. 26 § 4 ustawy egzekucyjnej, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego.

Podkreślono, iż zobowiązanemu - na każdym etapie postępowania egzekucyjnego - przysługuje prawo do złożenia wniosku o umorzenie prowadzonego postępowania. Katalog przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego ustawodawca ustalił w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne obowiązków o charakterze pieniężnym umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) (...);

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Organ zauważył, iż w art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej ustawodawca sformułował zamknięty katalog przesłanek obligujących do umorzenia postępowania, co oznacza, że organ egzekucyjny nie może wydać postanowienia w tym zakresie w przypadku, gdy żadna z ww. przesłanek nie wystąpi.

W myśl art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Stosownie do art. 59 § 3 ww. ustawy, w przypadkach, o których mowa w § 1, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Art. 59 § 4 tej ustawy stanowi zaś, iż postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu.

Organ zwrócił uwagę, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpi, gdy zostaną zgłoszone na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela przeszkody lub wady postępowania albo wtedy, gdy okoliczności te zostaną ujawnione w toku kontroli postępowania prowadzonej z urzędu przez organ egzekucyjny. Istotą umorzenia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Przyczyny uzasadniające umorzenie zostały enumeratywnie wymienione w przytoczonym wyżej art. 59 ustawy egzekucyjnej.

Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że przedmiotem decyzji wykonywanej w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym są należności wynikające z decyzji z dnia [...] w której na podstawie art. 10 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz. U. z 1991 r. nr 45, poz. 200, z 1997 r. nr 121, poz. 770, z T998 r. nr 106, poz. 668, z 1999 r. nr 90, poz. 1000, z 2001 r. nr 154, poz. 1791) w związku z art. 84 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.) ZUS Oddział w L. ustalił obowiązek zwrotu przez zobowiązaną bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 lutego 2000 r. do 31 sierpnia 2002 r. w kwocie [...] zł wraz z odsetkami w kwocie [...] zł.

Wskazał, iż zgodnie z ww. art. 10 ust. 1 ustawy o funduszu alimentacyjnym, osoba, która bezpodstawnie pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego, obowiązana jest do zwrotu tych świadczeń. Kwoty bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ustalone prawomocną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podlegają 1) potrąceniu przez organ rentowy z wypłacanych emerytur i rent. 2) ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - w pozostałych przypadkach.

Organ nadzoru zauważył, że kwestia przedawnienia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (jako sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych) została uregulowana w ww. ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, przytaczając w zaskarżonym postanowieniu stosowne przepisy prawa.

W zaskarżonym postanowieniu Dyrektor Izby Skarbowej dokonał oceny przedawnienia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, która przedstawia się następująco: w dniu 18 listopada 2002 r. doręczono zobowiązanej decyzję z dnia [...] którą ZUS ustalił obowiązek zwrotu bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Decyzja ta stała się prawomocna w dniu [...] grudnia 2002 r. Zatem, zgodnie z obowiązującym wówczas art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności te przedawniłyby się z dniem [...] grudnia 2007 r.

Skutku przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia dochodzonych należności nie spowodowało wydanie ww. decyzji z dnia [...] Na bieg termu przedawnienia nie miało również wpływu postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu [...] maja 2003 r. (doręczonych w dniu 10 października 2003 r.), zakończone wydaniem postanowienia z dnia [...] o umorzeniu tego postępowania egzekucyjnego (nie wywołało skutku w postaci zawieszenia lub przerwania biegu terminu przedawnienia). Jak wynika bowiem z przedstawionego powyżej stanu prawnego, do dnia 1 lipca 2004 r. art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odsyłał tylko do art. 24 ust. 4 i 5 (które to w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. nie przewidywały wówczas przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia na skutek podjęcia czynności egzekucyjnych lub innych zmierzających do wyegzekwowania należności).

Z dniem 1 lipca 2004 r., zgodnie z art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, okres przedawnienia dochodzonej należności został wydłużony do 10 lat licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności.

Organ nadzoru wskazał, że skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia dochodzonych należności wywołało natomiast postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wystawionych w dniu [...] maja 2005 r. tytułów wykonawczych, poprzedzone skierowaniem do zobowiązanej upomnienia przedegzekucyjnego z dnia 11 sierpnia 2004 r., (odebranego w dniu 13 sierpnia 2004 r.). Postępowanie to zostało zakończone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o umorzeniu postępowania z uwagi na bezskuteczność egzekucji.

Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, iż zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mającym odpowiednie zastosowanie na mocy art. 84 ust. 7 ww. ustawy, od dnia 1 lipca 2004 r., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został - zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego, co skarżąca podniosła w przedmiotowej skardze. W związku z powyższym za pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności w niniejszej sprawie należy uznać pisemne upomnienie skierowane do dłużnika, albowiem bez doręczenia upomnienia nie jest możliwe wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Nie ulega wątpliwości, że doręczenie upomnienia zmierza do wyegzekwowania należności, ponieważ zgodnie z art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej jest ono elementem obligatoryjnym postępowania egzekucyjnego, bez którego egzekucja skutecznie nie może być wszczęta i prowadzona. Ponadto istota upomnienia sprowadza się do ujawnienia przez wierzyciela zamiaru egzekucji należności.

Organ nadzoru wyjaśnił, że stosownie do art. 24 ust. 5a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązującym w tym brzmieniu od 1 lipca 2004 r. odpowiednio stosowanym do nienależnie pobranych świadczeń na mocy art. 84 ust. 7 bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. W myśl ww. art. 29 ust. 1a cyt. ustawy, odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty następuje w formie umowy.

Organ zwrócił uwagę, iż w cyt. wyżej art. 84 ust. 7, do nienależnie pobranych świadczeń ustawodawca nakazuje stosowanie przepisów art. 24 ust. 5-5c nie wprost, lecz odpowiednio, to jest z uwzględnieniem specyfiki wynikającej z rodzaju należności, której dotyczy. Podkreślił, że odpowiednie stosowanie art. 24 ust. 5a w niniejszej sprawie oznacza zatem, że stosować go należy przy uwzględnieniu specyfiki (rodzaju) egzekwowanej należności, tj. mając na uwadze, że są to nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których zwrotu skarżąca została zobowiązana prawomocną decyzją ZUS.

Dalej organ wywodził, że w art. 68 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustawodawca dla rozłożenia na raty nienależnie pobranych świadczeń zastrzegł formę decyzji, mając na względzie charakter i rodzaj tej należności oraz obowiązek jej zwrotu.

Zwrócono uwagę, że w art. 29 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mowa jest o składkach i to właśnie dla nich (wyłącznie) zastrzeżona została forma umowy w sytuacji rozłożenia ich na raty (tym samym ustawodawca postanowił, że bieg terminu przedawnienia należności zawiesza umowa ratalna, ale tylko wówczas, gdy należnościami tymi są składki, a nie inne należności). Mając powyższe na uwadze, w niniejszej sprawie "odpowiednie stosowanie" art. 24 ust. 5a odnosi się zatem do samego faktu rozłożenia należności na raty, bez znaczenia natomiast jest w jakiej formie: decyzji czy umowy to nastąpiło. Wobec powyższego, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej rozłożenie na raty należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w formie decyzji wywołuje skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia, zgodnie z art. 24 ust. 5a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Dalej organ wywodził, że decyzją z dnia [...] Prezes ZUS Likwidator Funduszu Alimentacyjnego rozłożył na raty należności z tytułu bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Wobec nie dotrzymania warunków spłaty rat zawartych w ww. decyzji pismem z dnia 8 sierpnia 2007 r. ZUS poinformował, że decyzja ta straciła moc, a pozostałe zadłużenie zostało skierowane do egzekucyjnej realizacji w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dniem zerwania układu ratalnego, zgodnie z pkt. 7 ww. decyzji, jest dzień następny po dniu, w którym wystąpiła okoliczność powodująca utratę mocy tej decyzji, tj. dzień [...] lipca 2007 r.

Kolejną decyzją z dnia [...] ZUS ponownie rozłożył na raty ww. należności. Natomiast decyzją z dnia [...] ZUS uchylił decyzję z dnia [...] o rozłożeniu na raty należności z tytułu bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi na niespełnienie warunków układu ratalnego. Ponieważ zobowiązana dokonała wpłaty tylko 17 rat i częściowo 18 raty, dniem zerwania układu ratalnego jest zatem 11 wrzesień 2013 r.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w niniejszej sprawie decyzje ratalne, zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych spowodowały skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia od dnia wydania decyzji do dnia poprzedzającego dzień zerwania układu ratalnego, tj. od [...] kwietnia 2007 r. do [...] lipca 2007 r. oraz od [...] grudnia 2011 r. do [...] września 2013 r.

Okolicznością zawieszającą bieg terminu przedawnienia jest także wystawienie w dniu [...] kwietnia 2015 r. przez ZUS tytułów wykonawczych, którymi ponownie objęto należności wynikające z ww. decyzji oraz odsetki. W ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 14 kwietnia 2015 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w G. N. Bank S.A. Ponieważ tutaj pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności było wystawienie tytułów wykonawczych w dniu [...] kwietnia 2015 r., zdarzenie to spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia, które to, wobec toczącego się wciąż postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułów, trwa nadal.

Konkludując organ wskazał, że na ocenę przedawnienia należności wpływ miały następujące okresy zawieszenia postępowania egzekucyjnego:

- od 11 sierpnia 2004 r. (dzień wystawienia upomnienia przedegzekucyjnego) do [...] (dzień wydania postanowienia o umorzeniu egzekucji), tj. w wyniku postępowania egzekucyjnego - art. 24 ust. b, tj. łącznie 784 dni,

- [...](wydanie decyzji ratalnej) do 20 lipca 2007 r. (dzień poprzedzający zerwanie układu ratalnego) - art. 24 ust. 5a, tj. łącznie 88 dni,

- [...](wydanie decyzji ratalnej) do 10 września 2013 r. (dzień poprzedzający zerwanie układu ratalnego) - art. 24 ust. 5a, tj. łącznie 631 dni, to jest razem 1.503 dni.

Oznacza to, iż 10 - letni okres przedawnienia dochodzonych należności, liczony od [...] grudnia 2002 r., tj. dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej obowiązek zwrotu tych należności wraz z odsetkami, który upłynąłby z dniem 19 grudnia 2012 r. został wydłużony o czas zawieszonego postępowania. Tym samym, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, należności wynikające z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...] nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.

Odnosząc się do zawartego we wniosku zarzutu bezpodstawnego dochodzenia odsetek za opóźnienie, organ stwierdził, że stosownie do art. 84 ust. 1 ww. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (na podstawie którego wydana została decyzja z dnia [...]) osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Organ nadzoru zauważył, iż powołany we wniosku wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2010 r. sygn. akt I UK 210/09 porusza kwestię oceny terminu wymagalności nienależnie pobranego świadczenia, a w konsekwencji terminu, od którego można żądać odsetek. Natomiast sam obowiązek ich uiszczenia i ustalenia w decyzji nie budzi wątpliwości.

Organ stwierdził, że w sprawie nie zaistniała również sytuacja, o której mowa w art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, zgodnie z którym postępowanie może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Organ pouczył zobowiązaną, że jeżeli chciałaby uzyskać informację o wysokości dokonanych już wpłat lub wyegzekwowanych kwot może ona zwrócić się z odrębnym wnioskiem do organu egzekucyjnego. W niniejszym postępowaniu, dotyczącym wniosku o umorzenie prowadzonej egzekucji, organ nadzoru nie ma prawnych i faktycznych możliwości do dokonania tej weryfikacji i przedstawienia zestawienia tych kwot.

Powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia:

- art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji pomimo naruszenia przez ten organ art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego;

- art. 84 ust. 7 w związku z art. 24 ust. 5a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez ich niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że układ ratalny określony decyzją powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia;

2. naruszenie prawa materialnego:

- art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego;

- art. 24 ust. 5a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że pisemne upomnienie, o którym mowa jest pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż organy obu instancji niezasadnie odmówiły umorzenia postępowania, czym naruszono w sposób istotny art. 59 § 1 pkt 2 ww. ustawy.

Ponadto, stwierdzenie organów, że układ ratalny określony decyzją z dnia [...] spowodował zawieszenie biegu terminu postępowania jest niezasadne. Przepis art. 24 ust. 5a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi o umowie, o której mowa w art. 29 ust. 1a, który wskazuje, że odroczenie terminu płatności oraz rozłożenie na raty zaległych składek następuje w formie umowy. Zgodnie z ogólną zasadą postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 6 kpa. (odzwierciedloną w art. 7 Konstytucji) organy administracji publicznej działają na podstawie prawa. Oznacza to, że w państwie praworządnym wszelka działalność władcza wymaga podstaw prawnych. Sposób wykorzystania kompetencji przez organy państwowe nie jest wyrazem arbitralności ich działania, lecz wynikiem realizacji przekazanych im uprawnień. Nie ma tu więc pola dla decyzji samowolnych, ani też nadmiernego marginesu swobody w działalności organu. Kompetencji organu nie można domniemywać i to nawet, gdyby konkretne działanie było wskazane ze względu na ochronę wartości konstytucyjnych.

Skarżąca podkreśla, że umowa jest zupełnie czymś innych niż decyzja administracyjna. Umowa stanowi akt o prawnie doniosłych skutkach, który zaistnieje tylko wtedy, gdy dwie strony czynności prawnej złożą zgodne oświadczenie woli, podczas gdy decyzja administracyjna jest jednostronną czynnością z zakresu prawa administracyjnego, która dochodzi do skutku poprzez złożenie oświadczenia woli przez organ administracji publicznej. Nie można zatem uznać, że należy odpowiednio stosować przepisy mówiące o umowie do kwestii rozstrzyganych decyzją. Zauważa, że przerwanie lub zawieszenie terminu przedawnienia jest możliwe tylko i wyłącznie na podstawie jasno określonych w ustawie okoliczności. Zasadą jest, że należności wygasają z upływem terminu przedawnienia, zatem wszystkie przepisy ograniczające tę zasadę muszą być wykładane ściśle. W art. 24 ust. 5a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca ograniczył przesłankę zawieszenia terminu przedawnienia tylko do zawarcia umowy, pomijając swym zakresem wszelkie inne prawnie doniosłe czynności. Z kolei, w art. 68 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca nie wskazał, że rozłożenie na raty następuje w drodze umowy. Nieporadność tekstu ustawy wynikająca z częstych i doraźnych zmian nie może być interpretowana na niekorzyść obywatela. Nie jest również dopuszczalne dedukowanie kompetencji organu administracji publicznej na podstawie celu, jakiemu dana norma ma służyć

Dalej skarżąca wywodzi, iż od dnia 1 lipca 2004 r. podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności nienależnie pobranych świadczeń nie skutkowało przerwaniem, ale zawieszeniem terminu przedawnienia. Oznacza to, że zawieszenie nie niweczy rozpoczętego przedawnienia, które biegnie nadal z chwilą ustania przyczyny zawieszenia lub upływu okresu, o którym mowa w tym artykule. W tym sensie zawieszenie przesuwa skutek przedawnienia o czas zawieszenia.

W skardze zwrócono uwagę, iż postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte dopiero na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] maja 2005 r. Doręczenie tytułów nastąpiło 3 października 2005 r., co jednak nie skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, taki skutek wywołuje dopiero przystąpienia do czynności egzekucyjnej. Postępowanie w tych sprawach zakończyło się umorzeniem w dniu [...] października 2006 r., zatem maksymalny okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia wyniósł rok, jeśli jednocześnie z doręczeniem tytułów podjęto czynności egzekucyjne. Pisemne upomnienie nie jest pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania świadczenia. Ono jedynie warunkuje skuteczne podjęcie pierwszej czynności.

Na zakończenie skarżąca wskazuje, iż przepisy różnicujące zagadnienie przedawnienia należności nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych są niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia dla zróżnicowania sytuacji osób, które pobrały nienależnie świadczenia alimentacyjne pod rządami różnych ustaw. Świadczenia są tego samego rodzaju, przyznano je osobom w takiej samej sytuacji, brak jest jakichkolwiek racjonalnych kryteriów różnicujących tę grupę osób. Nie jest jasne, dlaczego część tych należności przedawnia się po upływie 10 lat, a część po upływie 3 lat.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przypomnieć należy, że zobowiązanemu, na każdym etapie postępowania egzekucyjnego, przysługuje prawo do złożenia wniosku o umorzenie prowadzonego postępowania. Katalog przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego ustawodawca zamieścił w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 ww. ustawy postępowanie egzekucyjne obowiązków o charakterze pieniężnym umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał.

Skarżąca nie zgadza się z przedstawionym w zaskarżonym postanowieniu stanowiskiem, że należności objęte tytułami numer [...] i [...] nie uległy przedawnieniu. Zauważa, że do dnia 1 stycznia 2003 r. nie zostały podjęte żadne czynności, które uzasadniałyby przerwanie biegu przedawnienia, gdyż postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] maja 2003 r. i umorzone postanowieniem z dnia [...] takiego skutku nie wywołało. Uważa także, że układ ratalny zawarty decyzją z dnia [...] nie spowodował zawieszenia biegu terminu przedawnienia, gdyż art. 29 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że rozłożenie zaległych składek na raty następuje w formie umowy, a nie decyzji.

Przechodząc do kontroli zaskarżonego postanowienia i oceny podniesionych w skardze zarzutów należy podkreślić, że postępowanie egzekucyjne, którego umorzenia domaga się skarżąca dotyczy należności wynikających z prawomocnej decyzji ZUS z dnia [...] w której na podstawie art. 10 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz. U. z 1991 r. nr 45, poz. 200, z 1997 r. nr 121, poz. 770, z T998 r. nr 106, poz. 668, z 1999 r. nr 90, poz. 1000, z 2001 r. nr 154, poz. 1791) w związku z art. 84 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.) ustalono obowiązek zwrotu przez skarżącą bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 lutego 2000 r. do 31 sierpnia 2002 r. w kwocie [...] zł wraz z odsetkami w kwocie [...] zł.

Zgodnie z ww. art. 10 ust. 1 ustawy o funduszu alimentacyjnym, osoba, która bezpodstawnie pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego, obowiązana jest do zwrotu tych świadczeń. Kwoty bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ustalone prawomocną decyzją ZUS podlegają 1) potrąceniu przez organ rentowy z wypłacanych emerytur i rent. 2) ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - w pozostałych przypadkach.

Kwestia przedawnienia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (jako sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych) została uregulowana w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl zatem art. 84 ust. 1 ww. ustawy (w brzmieniu obowiązującym w czasie pobierania nienależnych świadczeń, a także w dniu wydania decyzji), osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.

Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń, w myśl ust. 2 uważa się:

1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia.

Kwoty nienależnie pobranych świadczeń, ustalone prawomocną decyzją, podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń, a jeżeli prawo do świadczeń nie istnieje - ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym (art. 84 ust. 4 ww. ustawy).

Zgodnie z art. 84 ust. 7 ww. ustawy, należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej należność. Przepisy art. 24 ust. 4 i 5 stosuje się odpowiednio. Natomiast w myśl art. 24 ust. 5 ww. ustawy bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Od dnia 1 stycznia 2003 r. przepis art. 24 ust. 4 i 5 uległ zmianie. Zgodnie z art. 24 ust. 4 ww. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w nowym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d, nie mającym w rozpoznawanej sprawie znaczenia.

Ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r., nr 121 poz. 1264), w art. 10 ust. 27 b dokonano zmiany art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która weszła w życie od dnia 1 lipca 2004 r. - wydłużono okres przedawnienia nienależnie pobranych świadczeń (które nie wygasły przed 1 lipca 2004 r.) do 10 lat oraz zmieniono zakres odpowiedniego stosowania ww. art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zmienionym brzmieniu (od 1 lipca 2004 r.). należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. Przepisy art. 24 ust. 5-5c stosuje się odpowiednio. Stosownie do art. 24 ust. 5a, bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. W myśl art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Z dniem 1 maja 2004 r. weszła w życie ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2003 r. nr 228, poz. 2255). Zgodnie z art. 63 ust. 1 tej ustawy, z dniem wejścia w życie ustawy fundusz alimentacyjny, zwany dalej "funduszem", przechodzi w stan likwidacji, jego aktywa i pasywa stały się aktywami i pasywami Skarbu Państwa, a likwidatorem funduszu "w zakresie spraw o świadczenia z funduszu, do których prawo powstało przed dniem wejścia ustawy w życie" został Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 63 ustawy). Do jego kompetencji należy, między innymi, prowadzenie bieżących spraw, ściąganie wierzytelności i wykonywanie zobowiązań likwidowanego funduszu oraz reprezentowanie w tych sprawach Skarbu Państwa (art. 64 ust. 2 ustawy). Sprawy o świadczenia z funduszu, do których prawo powstało do dnia wejścia ustawy w życie podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w dotychczasowych przepisach (art. 65 ustawy). Na zasadach i w trybie określonych w dotychczasowych przepisach podlegają rozpatrzeniu i dochodzeniu także sprawy o bezpodstawnie pobrane świadczenia z funduszu (art. 66 ust. 2 ustawy).

Z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego wynika, że w dniu 18 listopada 2002 r. doręczono skarżącej decyzję z dnia [...] którą ZUS ustalił obowiązek zwrotu przez skarżącą bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Decyzja ta stała się prawomocna w dniu [...] grudnia 2002 r.

W dniu [...] maja 2005 r., po uprzednim doręczeniu skarżącej w dniu 13 sierpnia 2004 r. upomnienia z dnia 11 sierpnia 2004 r., wystawiono tytuły wykonawcze o numerach [...] oraz [...]. Odpisy ww. tytułów wykonawczych zostały doręczone skarżącej w dniu 17 października 2005 r. W celu wyegzekwowania należności objętych ww. tytułami wykonawczymi, zawiadomieniem z dnia 3 października 2005 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w M., o którym skarżąca została zawiadomiona w dniu 17 października 2005 r. Natomiast zawiadomieniem z dnia 29 maja 2006 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia w Urzędzie Skarbowy w Ł. wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty, o którym skarżąca została zawiadomiona w dniu 1 czerwca 2006 r. Postępowanie to zostało zakończone postanowieniem z dnia [...] o jego umorzeniu z uwagi na bezskuteczność egzekucji.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] rozłożył na raty należności z tytułu bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wobec nie przystąpienia przez zobowiązaną do realizacji decyzji, układ ratalny został zerwany w dniu 21 lipca 2007 r. Kolejną decyzją z dnia [...] Prezes ZUS ponownie rozłożył na raty nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wraz odsetkami. Z uwagi na niespełnienie warunków układu ratalnego uległ on zerwaniu z dniem 11 września 2013 r.

W dniu [...] kwietnia 2015 r. ZUS ponownie wystawił na przedmiotowe należności tytuły wykonawcze. Następnie, zawiadomieniem z dnia 14 kwietnia 2015 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w G. N. Bank S.A., o czym zawiadomił skarżącą z dniem [...] kwietnia 2015 r.

Mając na uwadze przedstawiony powyżej stan faktyczny i prawny stwierdzić należy, że Dyrektor Izby Skarbowej dokonał prawidłowej oceny okoliczności faktycznych mających wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń.

Zgodnie z obowiązującym w 2002 r. brzmieniem art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności ustalone decyzją ZUS z dnia [...] przedawniłyby się z dniem 19 grudnia 2007 r. Należy jednak mieć na uwadze, że od dnia 1 lipca 2004 r., zgodnie z art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, okres przedawnienia dochodzonej należności wynosił 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności.

Organ zasadnie wskazał, że w sprawie wystąpiły okoliczności zawieszające bieg przedawnienia łącznie na okres 2 lat 11 miesięcy i 19 dni. Na ocenę przedawnienia należności wpływ miały następujące okresy zawieszenia postępowania egzekucyjnego:

- od 11 sierpnia 2004 r. (dzień wystawienia upomnienia) do [...] października 2006 r. (dzień wydania postanowienia o umorzeniu egzekucji), tj. w wyniku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...] ( art. 24 ust. 5 b), tj. łącznie 784 dni,

- od [...] (wydanie decyzji ratalnej nr [...]) do 20 lipca 2007 r. (dzień poprzedzający zerwanie układu ratalnego - art. 24 ust. 5a, tj. łącznie 88 dni,

- od [...] (wydanie decyzji ratalnej nr [...]) do 10 września 2013 r. (dzień poprzedzający zerwanie układu ratalnego - art. 24 ust. 5a , tj. łącznie 631 dni.

Oznacza to, iż 10 - letni okres przedawnienia dochodzonych należności, liczony od [...] grudnia 2002 r., tj. dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej obowiązek zwrotu tych należności wraz z odsetkami, który upłynąłby z dniem [...] grudnia 2012 r. został wydłużony o czas zawieszonego postępowania.

Ponadto, bieg terminu przedawnienia ponownie uległ zawieszeniu w wyniku wszczęcia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] kwietnia 2015 r. od dnia ich doręczenia, tj. 21 kwietnia 2015 r. i wobec toczącego się postępowania egzekucyjnego trwa nadal.

Prawidłowo też uznał organ nadzoru, że skutku przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia dochodzonych należności nie spowodowało wydanie ww. decyzji z dnia [...]. Na bieg termu przedawnienia nie miało również wpływu postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu [...] maja 2003 r. Jak wynika bowiem z przedstawionego powyżej stanu prawnego, do dnia 1 lipca 2004 r. skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne został przewidziany w art. 24 ust. 5 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, natomiast mający zastosowanie do nienależnie pobranych świadczeń art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odsyłał tylko do art. 24 ust. 4 i 5, które to przepisy nie przewidywały przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia na skutek podjęcia czynności egzekucyjnych lub innych zmierzających do wyegzekwowania należności.

Przechodząc do oceny zarzutów skargi wskazać należy, że zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mającym odpowiednie zastosowanie na mocy art. 84 ust. 7 tej ustawy, od dnia 1 lipca 2004 r. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Wbrew podniesionemu w skardze zarzutowi, za pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności należy uznać upomnienie skierowane do skarżącej, albowiem bez doręczenia upomnienia nie jest możliwe wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Nie ulega wątpliwości, że doręczenie upomnienia zmierza do wyegzekwowania należności, ponieważ zgodnie z art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej jest ono elementem obligatoryjnym postępowania egzekucyjnego, bez którego egzekucja skutecznie nie może być wszczęta i prowadzona. Ponadto istota upomnienia sprowadza się do ujawnienia przez wierzyciela zamiaru egzekucji należności.

Zatem w zaskarżonym postanowieniu zasadnie uznano, że bieg terminu przedawnienia, zgodnie z wyżej powołanym art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych został zawieszony w okresie od dnia 11 sierpnia 2004 r. (dzień wystawienia upomnienia) do dnia [...] października 2006 r. (dzień wydania postanowienia o umorzeniu prowadzonego postępowania egzekucyjnego).

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut, że układ ratalny określony decyzją nie spowodował zawieszenia biegu terminu przedawnienia, gdyż skutek taki może wywrzeć tylko układ zawarty w formie umowy ratalnej.

Stosownie do art. 24 ust. 5a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązującym w tym brzmieniu od 1 lipca 2004 r., odpowiednio stosowanym do nienależnie pobranych świadczeń na mocy art. 84 ust. 7 ww. ustawy bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Zgodnie z art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do nienależnie pobranych świadczeń ustawodawca nakazuje stosowanie przepisów art. 24 ust. 5-5c nie wprost, lecz odpowiednio, to jest z uwzględnieniem specyfiki wynikającej z rodzaju należności, której dotyczy. Stosowanie w praktyce "odpowiednio" przepisów, do których odesłano wymaga wnikliwego rozpatrzenia, w jakim zakresie i w jaki sposób należy je stosować. Odpowiednie stosownie prawa oznacza zaś: 1) stosowanie pełne, czyli stosowanie przepisów prawa bez żadnych zmian w ich dyspozycji, lub 2) stosowanie ze zmianami, albo 3) niemożliwość stosowania w ogóle, czyli przepisy te nie mogą być zastosowane przede wszystkim ze względu na ich bezprzedmiotowość lub całkowitą sprzeczność z przepisami ustanowionymi dla normowania tych stosunków, do których miałyby one być stosowane odpowiednio (por. wyroki NSA z dnia 13 października 2005 r. sygn. akt II FSK 157/05 oraz z dnia 2 marca 2012 r., sygn. akt II FSK 1649/10).

Odpowiednie stosowanie art. 24 ust. 5a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w niniejszej sprawie oznacza zatem, że stosować go należy przy uwzględnieniu specyfiki (rodzaju) egzekwowanej należności, tj. mając na uwadze, że są to nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których zwrotu skarżąca została zobowiązana prawomocną decyzją ZUS.

W art. 68 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustawodawca dla rozłożenia na raty nienależnie pobranych świadczeń zastrzegł formę decyzji, mając na względzie charakter i rodzaj tej należności oraz obowiązek jej zwrotu. Rodzaj tej należności i konieczność jej zwrotu determinuje i przesądza zatem o tym, iż rozłożenie na raty następuje w formie decyzji. W art. 29 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mowa jest o składkach i to właśnie dla nich (wyłącznie) zastrzeżona została forma umowy w sytuacji rozłożenia ich na raty (tym samym ustawodawca postanowił, że bieg terminu przedawnienia należności zawiesza umowa ratalna, ale tylko wówczas, gdy należnościami tymi są składki, a nie inne należności).

Mając powyższe na uwadze, w niniejszej sprawie "odpowiednie stosowanie" art. 24 ust. 5a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odnosi się zatem do samego faktu rozłożenia należności na raty, bez znaczenia natomiast jest w jakiej formie: decyzji czy umowy to nastąpiło (w jakiej formie organ administracji rozłożył tę należność na raty). Wobec powyższego, w ocenie Sądu rozłożenie na raty należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w formie decyzji wywołuje skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia, zgodnie z art. 24 ust. 5a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd w pełni podziela stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej, że decyzje ratalne, zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych spowodowały skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia od dnia wydania decyzji do dnia poprzedzającego dzień zerwania układu ratalnego, tj. od [...] kwietnia 2007 r. do [...] lipca 2007 r. oraz od [...] grudnia 2011 r. do [...] września 2013 r.

Zasadnie uznał organ, że okolicznością zawieszającą bieg terminu przedawnienia jest także wystawienie w dniu [...] kwietnia 2015 r. przez ZUS tytułów wykonawczych, którymi ponownie objęto należności wynikające z decyzji z dnia [...]. Ponieważ tutaj pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności było wystawienie tytułów wykonawczych w dniu [...] kwietnia 2015 r., zdarzenie to spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Nie zasługują na aprobatę zarzuty skargi, że przepisy różnicujące terminy przedawnienia nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych są niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Przede wszystkim należy zauważyć, iż zmiany okresu przedawnienia tych należności (wydłużenie z 5 do 10 lat), a także zasady zawieszenia i przerwania biegu terminu przedawnienia tych należności wynikają ze zmian przepisów prawa dokonanych przez ustawodawcę, mających na celu zapewnienie skutecznej egzekucji tych należności. Poszczególne należności przedawniają się w zależności od okresu, w jakim stały się wymagalne oraz od występujących okoliczności mających wpływ na bieg terminu ich przedawnienia, które są ściśle uregulowane w ustawie. Zatem możliwość zróżnicowania okresów przedawnienia dla poszczególnych należności ma swoje uzasadnienie w przepisach prawa i nie oznacza, że przepisy te są niezgodne z Konstytucją.

Mając na uwadze powyższe skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.).