Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1649/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28ust 2 i 3
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1649/15 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 grudnia 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki (spr.), Sędziowie: WSA Paweł Dąbek, WSA Stanisław Grzeszek, Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2015 r., sprawy ze skargi J. B., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 23 września 2015 r. Nr [...], w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia, , , - s k a r g ę o d d a l a -, ,


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Kr 1649/15.

UZASADNIENIE.

Decyzją z dnia 23 marca 2015r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił J.B. umorzenia całości zadłużenia powstałego z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

J.B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podając, iż samochody tj. Fiat 125p z 1982r., Polonez 1,5 z 1989r. oraz Ford Transit 2.5D z 1990r. zostały zezłomowane, na co nie posiada stosownego dokumentu. Potwierdził fakt zarejestrowania się w Urzędzie Pracy w W., jednocześnie stwierdzając, że dokonał tego wyłącznie w celu uzyskania ubezpieczenia zdrowotnego. Posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do świadczeń. Ponadto oświadczył, że odbył konsultację z doradcą zawodowym, który po zapoznaniu się z dokumentacją medyczną stwierdził, iż na obecnym etapie, do czasu orzeczenia stopnia niepełnosprawności, nie jest w stanie pomóc w znalezieniu pracy. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności możliwe będzie po zakończeniu badań specjalistycznych przeprowadzonych w klinice w Poznaniu i dopiero wówczas będzie możliwe złożenie odpowiedniego wniosku. Aktualnie jest pod stałą opieką medyczną mającą na celu ustabilizowanie słuchu, brak jest jednak przesłanek pozwalających mieć nadzieję, że wyzdrowieje i będzie mógł podjąć pracę zarobkową. Podał, iż jest osobą samotną, nie posiada rodziny i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W uzupełnieniu do wniosku w dniu 20 kwietnia 2015r. złożył pismo, w którym potwierdził, że zameldowany jest na pobyt stały w P.. Z uwagi na fakt, iż lekarze w K. nie byli w stanie pomóc w odzyskaniu słuchu podjął poszukiwania i znalazł klinikę w Poznaniu zajmującą się tego typu schorzeniami. Aktualnie jest na etapie badań diagnostycznych prowadzonych przez tamtejszą klinikę. Dalsza rehabilitacja uzależniona jest od wyników badań laryngologicznych i neurologicznych. Z uwagi na okoliczność, że jest leczony w Poznaniu przewiduje przeprowadzenie się do tego miasta. W tej chwili korzysta z gościnności znajomych zamieszkałych w Poznaniu. Oświadczył, że korzysta z pomocy MOPS w N. i tam złożona jest dokumentacja medyczna oraz, że ponosi koszty prywatnych wizyt lekarskich po ok. 150 zł każda i przejazdów do P.

Po rozpatrzeniu wniosku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 23 września 2015r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, utrzymał w mocy decyzję z dnia 23 marca 2015r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że podziela ustalenia organu I instancji. Jedynym wykazanym źródłem utrzymania odwołującego się są zasiłki z opieki społecznej, przy prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego. Wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych zostały oszacowane łącznie na kwotę 400.00 zł, w tym koszty związane z potrzebami mieszkaniowymi 300,00 zł, a związane z leczeniem 100,00 zł. W zakresie stanu zdrowia organ wskazał na niedosłuch ok. 50%, szumy w uszach i pozostawanie pod stałą opieką lekarską, co wynika ze złożonej dokumentacji medycznej. Jednakże nie ma orzeczonej niepełnosprawności, ani czasowej niezdolności do pracy.

Dokonując oceny kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ odwoławczy uznał, iż okoliczności sprawy wskazują, że jakkolwiek skarżący ma kłopoty zdrowotne to na dzień złożenia wniosku i podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności, a będąc jednocześnie zarejestrowanym jako bezrobotny można uznać, że wykazuje wolę podjęcia zatrudnienia, co nie pozwala przyjąć, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto fakt zarejestrowania przez Powiatowy Urząd Pracy, jako bezrobotnego wskazuje, że stan zdrowia nie stoi na przeszkodzie podjęciu zatrudnienia. Sytuacja taka oznacza, że wnioskujący może w każdej chwili podjąć zatrudnienie i uzyskiwać z tego tytułu dochody pozwalające na poprawę sytuacji materialnej, a w dalszej kolejności na spłatę zobowiązania. Skarżący nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku kieski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Nie przedstawił żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia w/w. zdarzeń. Za takie zdarzenie nie można uznać choroby, czy pozostawanie bez dochodu. Przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą na własne ryzyko, co skutkuje w ten sposób, że przyczyny powstania zadłużenia w związku z prowadzeniem tej działalności, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, nie mogą stanowić wystarczającej przesłanki do umorzeniem należności i nie są przedmiotem badania przez Zakład w ramach prowadzenia postępowania. Nie wykazano również wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W przedmiotowej sprawie za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek przemawia interes społeczny, który należy rozumieć nie tylko, jako korzyść służącą ogółowi ubezpieczonych, czyli respektowanie wartości wspólnych dla społeczeństwa, takich jak solidarność społeczna, czy sprawiedliwość. Przez interes społeczny należy również rozumieć zapewnienie maksymalnych dochodów budżetowi państwa, ale również ograniczenie jego ewentualnych wydatków. Zakład podkreślił, że składki opłacane przez płatników przeznaczone są na zapewnienie bieżącej ochrony ubezpieczeniowej, co należy rozumieć, jako zagwarantowanie wypłaty świadczeń i bezpłatnej opieki zdrowotnej.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się J.B., wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i podnosząc, że w dniu 28 sierpnia 2015r. uzyskał orzeczenie o zaliczeniu do lekkiego stopnia niepełnosprawności, z którego wynika zalecenie pracy lekkiej, nie w hałasie, a nadto przedłożył zaświadczenia z leczenia w okresie lipca i sierpnia 2015r. Skarżący wskazał również, iż organ bezpodstawnie uznał, iż egzekucja może być skuteczna, co nie zostało potwierdzone ściągnięciem należności, a nadto przy określaniu wydatków organ nie uwzględnił kosztów wyżywienia i odzieży.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r., poz. 270 - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a. skargę oddala.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a wobec tego zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie może być wyeliminowane z obiegu prawnego. W kontrolowanej sprawie postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ czyniło zadość wymogom art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Organ zebrał pełny materiał dowodowy, dokonał jego prawidłowej oceny, oraz wyczerpująco uzasadnił rozstrzygnięcie, wypełniając treści art. 107 § 3 kpa.

Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.) należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wskazanych w ust. 3. Wskazania te są wyczerpujące i stanowią zamknięty katalog. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W sytuacjach, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne.

W świetle analizy akt poddanej sądowej kontroli sprawy nie budzi wątpliwości, że wobec skarżącego nadal toczy się postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, jest ono przy tym skuteczne, gdyż pewna kwota zadłużenia z tytułu składek została już wyegzekwowana, nie stwierdzono w toku egzekucji braku majątku, zobowiązany, jako bezrobotny zarejestrowany jest w powiatowym urzędzie pracy i nie orzeczono wobec niego, jak dotąd, stopnia niepełnosprawności. W obliczu tych okoliczności organ zasadnie uznał, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Biorąc zatem pod uwagę powyższe ustalenia Zakład zasadnie przyjął, że brak jest wystąpienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a tym samym brak podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. Należy dodatkowo wskazać, iż w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99).

Ponadto zgodnie z przywołanym art. 28 ust.3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi jedynie wtedy, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, o czym stanowi art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. I tak Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności i 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie sądu, w niniejszej sprawie, na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności, jak również nie zaistniała żadna z przesłanek uprawniających do umorzenia należności składkowych, mimo braku całkowitej nieściągalności. Jest wszak poza sporem, że wobec skarżącego wciąż toczyło się skuteczne postępowanie egzekucyjne. Organy rozstrzygające sprawę nie posiadały także innych danych wskazujących na podstawy umorzenia przedmiotowych należności, gdyż dane te nie zostały ujawnione. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji zdrowotnej zobowiązanego i jego niezdolności do pracy. Obowiązek udokumentowania rzeczonych okoliczności obciąża wnioskodawcę, a nie jest rzeczą organu domyślać się ich istnienia na podstawie innych pośrednich danych. Organy oceniły powyższe fakty zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Zważyć należy, iż niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swych zobowiązań w sposób należyty i terminowy, chociażby w systemach spłat ratalnych, które zostały ustalone na ich wniosek, a przy tym dostosowane do ich bieżącej sytuacji. Wedle sądu, ocena organu, co do istnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana po wszechstronnym i wystarczająco wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz wszechstronna analiza ustawowych przesłanek umorzenia składek nie pozwalają postawić zaskarżonej decyzji zarzutu dowolności. Pomimo bowiem okoliczności mogących świadczyć o niełatwej sytuacji materialnej strony, organ przedstawił ważne okoliczności przemawiające przeciwko uwzględnieniu wniosku, z którymi nie można się nie zgodzić. W przedmiotowej sprawie sytuacji materialno-bytowej skarżącego brak jest niewątpliwie cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe.

Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje choćby potencjalna możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne ( wyrok WSA w Olsztynie z 13.06.2012r., I SA/Ol 192/12.)

Z kolei uzasadnione przekonanie zobowiązanego o dolegliwości egzekucji nie zostało wymienione w w/w przepisach. W takich sytuacjach teoretycznie może nastąpić przypadek określony w art. 28 ust.3 pkt 5 lub 6 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję lub jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednakże w rozpatrywanej sprawie taki przypadek na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie wystąpił. Należy wskazać w tym miejscu, iż w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99).

Zważyć w końcu należy, iż ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów skargi, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Naczelny Sąd Administracyjny w jednym z wyroków stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia podatku obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99).

Jeżeli ustalone przez organ, powołane wyżej okoliczności w istotnej części uległyby zmianie, np. w postaci pogorszenia się ustalonej sytuacji materialnej już po wydaniu kontrolowanej decyzji, może skutkować to kolejnym wnioskiem o umorzenie należności, a decyzja wydana w następstwie rozpoznania tego wniosku zmiany te winna uwzględnić. Nie zmienia to jednak oceny, że w chwili wydawania zaskarżonego rozstrzygnięcia decyzja organu o odmowie umorzenia składek nie nosiła znamion dowolności, a w konsekwencji skarga, wobec nie stwierdzenia naruszeń prawa podlegać musi oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.