Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 2/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 49 ust. 1, 2, 2a, 3 i art. 49a, art. 50 i art. 51
journal: Dz.U. 2004 nr 8 poz 67
law: Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin( - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 18 lutego 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Sędzia NSA Janusz Nowacki Protokolant specjalista Aneta Brzezińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2015 roku sprawy ze skargi S. K. – K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] r., [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-G. z dnia z [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec S.K.-K.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

W dniu 9 lipca 2007r. Zakład Emerytalno - Rentowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wystawił wobec S.K. – K. tytuł wykonawczy Nr [...] obejmujący zaległość z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rentowego i skierował go do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.-B., w celu przymusowej realizacji w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji.

W dniu 2 sierpnia 2007r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.-B. na podstawie ww. tytułu wykonawczego skierował do J.P. zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego S.K.-K. stanowiącego wynagrodzenie za pracę. Powyższe zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w trybie art. 44 K.p.a..

Pismem z dnia 17 grudnia 2008r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.-B. przekazał tytuł wykonawczy Nr [...] zgodnie z właściwością miejscową Naczelnikowi Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-G., wskazując, że zobowiązana zamieszkuje w Ł., przy ul. A. [...] m. 48.

Zawiadomieniem z dnia 24 maja 2010r. dokonano zajęcia prawa majątkowego S.K.-K. stanowiącego wierzytelność pieniężną. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-G. na podstawie ww. tytułu wykonawczego dokonał zajęcia nadpłaty wynikającej z zeznania podatkowego za rok 2009 w wysokości 2412 zł. Kolejnym zawiadomieniem z dnia 30 grudnia 2010r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-G. dokonał zajęcia prawa majątkowego S.K.-K. stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w Kredyt Banku S.A. Powyższe zawiadomienie o zajęciu bank odebrał w dniu 10 stycznia 2011r., natomiast zobowiązanej ww. zawiadomienie uznano za doręczone w trybie art. 44 K.p.a.

W odpowiedzi na ww. zawiadomienie dłużnik zajętej wierzytelności pismem z dnia 18 stycznia 2011r. poinformował, że dokonał blokady środków pieniężnych na rachunku lecz wysokość salda uniemożliwia realizacje zajęcia.

W dniu 11 kwietnia 2013r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-G. dokonał zajęcia prawa majątkowego zobowiązanej w Urzędzie Skarbowym w B. w postaci nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012r. Na podstawie powyższego zawiadomienia Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. przekazał środki pieniężne w wysokości 2 452.40 zł.

Pismem z dnia 30 października 2013r. S.K.-K. wystąpiła do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-G. o umorzenie postępowania egzekucyjnego, z uwagi na przedawnienie zaległości, objętych ww. tytułem wykonawczym. Zdaniem strony, w niniejszej sprawie zastosowanie ma art. 84 ust. 7 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, który przewiduje 10 letni okres przedawnienia nienależnie pobranych świadczeń. Ponadto termin ten biegnie od daty wymagalności żądania zwrotu, tj. od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej wysokość kwot nienależnie pobranych świadczeń. Z uwagi na fakt, że decyzja zastała doręczona stronie w sierpniu 2001r., w ocenie strony, roszczenie w chwili obecnej jest przedawnione i nie podlega egzekucji administracyjnej.

Pismem z dnia 29 listopada 2013r. Zakład Emerytalno-Rentowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych poinformował jako wierzyciel, że zgodnie z ustawą o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranych, świadczeń nie przedawnia się, bowiem brak jest przepisów, które przewidywałyby możliwość przedawnienia takich należności.

Postanowieniem z dnia 2 stycznia 2014r., Nr [...] Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-G. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 9 lipca 2007r., Nr [...] obejmującego zaległość z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rentowego za okres od października 1998 do lutego 1999r. oraz od października 1999r. do listopada 2000r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny, powołując się na stanowisko wierzyciela zawarte w piśmie z dnia 29 listopada 2013r. wskazał, że nie zaistniała przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie zaległości. Ponadto zauważył, że na podstawie art. 49 ust. 4 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, organ emerytalny może odstąpić od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych w całości lub części, zmniejszyć wysokość potrąceń z tego tytułu ustaloną na podstawie ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub zawiesić dokonywanie tych potrąceń na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności.

Na powyższe postanowienie S.K.-K. wniosła zażalenie zarzucając naruszenie art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 118 oraz art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego poprzez jego niezastosowanie, stanowiące konsekwencję wadliwego przyjęcia, że zobowiązania z tytułu nienależnie pobranych świadczeń emerytalnych, pobieranych w trybie i na zasadach przewidzianych, w przepisach ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, nie ulegają przedawnieniu. Zdaniem strony brak uregulowania w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji odrębnego terminu przedawnienia roszczeń nie wyłącza możliwości ustalenia, że roszczenia te ulegają przedawnieniu. W tym zakresie należy stosować poprzez analogię przepisy Kodeksu cywilnego, zgodnie z którymi gdy przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. W ocenie strony cywilne normy prawne należy uznać za uniwersalne, stanowiące punkt wyjścia do ustanowienia odmiennych uregulowań w innych aktach prawnych. Ponadto strona powołując się na zagwarantowaną konstytucyjnie zasadę równości wobec prawa, wskazała, że nieprzedawnienie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia przyznanego na podstawie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, prowadziłoby do uprzywilejowania w relacjach, z organami rentowymi osób pobierających świadczenia w trybie i na zasadach przewidzianych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, w której ustanowiono 10 letni termin przedawnienia nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Ponadto, zdaniem, strony, odwołanie się do Kodeksu cywilnego służy zarówno interesom organu jak i drugiej stronie zobowiązania. Powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego skarżąca stwierdziła, że w przypadku świadczeń będących, przedmiotem sporu, dla oceny kwestii przedawnienia należałoby stosować w drodze analogii terminy przedawnienia z innych dziedzin prawa. W sytuacji braku możliwości zastosowania przepisów Kodeksu cywilnego dla oceny tej kwestii, zdaniem strony, nic nie stoi na przeszkodzie aby w drodze analogii zastosować przepis art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tym bardziej, że wskazana ustawa w niemalże analogiczny sposób określa sposób procedowania w zakresie zwrotu nienależnie pobieranych świadczeń.

Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymując zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy wskazał, że strona wystąpiła z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-G. w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony przez Zakład Emerytalno-Rentowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Kwestie dotyczące zwrotu nienależnie pobranych świadczeń zostały uregulowane w Dziale VII ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2013r. poz. 667). Zgodnie z art. 49 ust. 1 ww. ustawy, osoby, które pobierały świadczenia pieniężne pomimo istnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo ograniczenie ich wysokości, są obowiązane do zwrotu nienależnych im świadczeń, jeżeli były pouczone w formie pisemnej przez organ emerytalny o obowiązku zawiadomienia o tych okolicznościach. W myśl ust. 2 ww. artykułu, osoba, która pobierała świadczenia pieniężne ustalone i wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów albo w innych wypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu emerytalnego, jest obowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych, wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Z kolei stosownie do ust. 2a ww. artykułu, za nienależnie pobrane świadczenia pieniężne uważa się również świadczenia wypłacone, z przyczyn niezależnych od organu emerytalnego, osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu.

Zgodnie z art. 50 ww. ustawy, organ emerytalny dokonuje potrąceń ze świadczeń, pieniężnych w wysokości i na zasadach określonych w przepisach ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast z treści art. 51 ww. ustawy wynika, że ze świadczeń pieniężnych prowadzi się egzekucje w wysokości i na zasadach określonych w przepisach ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W powołanych powyżej przepisach zostały wskazane przypadki, w których pobrane przez funkcjonariusza świadczenie może zostać uznane przez organ emerytalny za nienależnie pobrane. Konsekwencją uznania takiego świadczenia za nienależnie pobrane jest obowiązek jego zwrotu wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach określonych w przepisach prawa cywilnego.

W analizowanej sprawie fakt pobrania przez stronę nienależnego świadczenia został stwierdzony przez Zakład Emerytalno-Rentowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji i na etapie wniesionego zażalenia skarżąca nie kwestionowała istnienia zobowiązania. Kwestią sporną jest przedawnienie zaległości objętej tytułem wykonawczym z dnia 9 lipca 2007r. Z całokształtu regulacji zawartej Dziale VII ww. ustawy, nie wynika okres przedawnienia dla zobowiązań z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. W ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...), brak jest przepisów, które przewidywałyby możliwość przedawnienia należności organu emerytalno-rentowego z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Biorąc powyższe pod uwagę, organ egzekucyjny uznał, że nie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że organ emerytalno-rentowy, w każdym czasie może domagać się ich zwrotu, w ograniczonej przez ustawę wysokości. Nieprzedawnienie tych należności należałoby zatem odczytywać jako konsekwencje braku przepisów regulujących powyższą kwestie. Wbrew twierdzeniom skarżącej za stosowaniem w drodze analogii przepisu art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie przemawia gwarantowana konstytucyjnie równość wobec prawa. System zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy służb mundurowych jest odrębnym systemem od systemu ubezpieczeń społecznych, co oznacza, że dla ustalenia terminu przedawnienia brak jest podstaw do stosowania w drodze analogii przepisów dotyczących terminów przedawnienia zawartych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych lub w Kodeksie cywilnym. Brak regulacji instytucji przedawnienia w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy nie może zostać konwalidowany przez art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. tylko dlatego, że ustawodawca jako jedną z przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazał wygaśniecie obowiązku na skutek przedawnienia zaległości.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie

- art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 49 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin w związku z art. 118 Kodeksu cywilnego poprzez ich niezastosowanie wobec wadliwego przyjęcia, że odesłanie do przepisów Kodeksu cywilnego, zawarte w przepisach ww. ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym nie dotyczy kwestii przedawnienia tychże zobowiązań,

- art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich niezastosowanie w konsekwencji wadliwego przyjęcia, iż zobowiązania z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rentowych, pobieranych w trybie i na zasadach przewidzianych w przepisach ustawy. o zaopatrzeniu emerytalnym (...), nie mogą ulec przedawnieniu wobec braku możliwości zastosowania w tymi zakresie, w drodze analogii, przepisów prawnych, regulujących kwestię "dawności", przewidzianych w przepisach ustawy systemowej.

W uzasadnieniu skargi ponownie podkreśliła, że brak uregulowań w ww. przepisach dotyczących odrębnego terminu przedawnienia roszczeń objętych wnioskiem w żadnej mierze nie wyłącza możliwości ustalenia, iż roszczenia te ulegają przedawnieniu. Skarżąca przyznała, że zastosowanie w analizowanej sprawie przepisów Kodeksu cywilnego jest dyskusyjne, niemniej jednak wobec braku wyraźnej regulacji, za dopuszczalne należy uznać zastosowanie w przedmiotowej sprawie przepisów Kodeksu cywilnego w oparciu o odesłanie zawarte w art. 49 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym.

Skarżąca podniosła, że uznanie za prawidłowy pogląd o nieprzedawnianiu się należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń przyznanych na podstawie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji prowadziłoby do uprzywilejowania w relacjach z organami rentowymi osób pobierających świadczenia w trybie i na zasadach przewidzianych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, w której ustanowiono 10 letni termin przedawnienia nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego, co jest sprzeczne z gwarantowaną konstytucyjnie zasadą równości wobec prawa. Zobowiązana podkreśliła przy tym, że wbrew uzasadnieniu zawartemu w zaskarżonym postanowieniu, przedawnienie nie stanowi wyłącznie wyrazu polityki ustawodawcy, lecz służy równej stabilizacji stosunków społecznych, która jak najbardziej winna być traktowana w kategoriach wartości chronionych ustawą zasadniczą. Tymczasem, w analizowanej sprawie - zdaniem skarżącej - jej sytuacja prawna podlega zróżnicowaniu w stosunku do sytuacji osób pobierających świadczenia na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych, pomimo iż trudno doszukać się jakichkolwiek racjonalnych powodów, które mogłyby uzasadnić swoiste uprzywilejowanie tej kategorii podatników.

Skarżąca podkreśliła zatem, iż nawet gdyby uznać, że w analizowanej sprawie nie mają zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego to nic nie stoi na przeszkodzie, aby w drodze analogii zastosować przepisy art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W końcowej części swojego wystąpienia strona podniosła, iż w orzecznictwie sądowym jako przesłankę stosowania w drodze analogii przepisów z innych dziedzin wskazuje się konieczność usunięcia ewidentnych naruszeń porządku konstytucyjnego, które w analizowanej sprawie sprowadzają się do naruszenia art. 2, art. 21 i art. 32 Konstytucji RP prowadząc do dysproporcji pomiędzy sytuacją podatników dokonujących czynności podlegające opodatkowaniu jedynie poprzez kryterium czasu, w jakim wykonywane były te czynności. Skarżąca podkreśliła również, iż przyjęcie uzasadnienia przedstawionego przez Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. za prawidłowe spowodowałoby, że przepis art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w przypadku świadczeń pobieranych na zasadach opisanych w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym (...) na etapie postępowania egzekucyjnego dotyczącego zwrotu nienależnie pobranych świadczeń byłby przepisem martwym. Ponadto zaznaczyła, że skutkowałoby to dożywotnią egzekucją przedmiotowych należności, co - jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 8 października 2013r. kwestionującym konstytucyjność art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej - budzi zastrzeżenia z punktu widzenia nakazu sprawnego działania instytucji publicznych oraz zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł. – G. z dnia 20 stycznia 2014 r.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego ewentualnie stwierdzenie jego wydania z naruszeniem prawa.

Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, Sąd stwierdził, że postanowienie to jest prawidłowe, tj. nie narusza prawa.

Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia były przepisy ustawy z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. 2013.667 ze zm. – dalej ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy ).

Na wstępie rozważań przede wszystkim należy podnieść, iż tytuł wykonawczy, na podstawie którego prowadzona jest egzekucja wobec skarżącej, został wystawiony w oparciu o decyzję nr [...] z 30 października 2001r., którą organ stwierdził pobranie przez skarżącą nienależnego świadczenia rentowego.

Decyzja ta została wydana na podstawie art. 49 ust. 1 ,2,2a i 3 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy , zgodnie z którym osoby, które pobierały świadczenia pieniężne pomimo istnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo ograniczenie ich wysokości, są obowiązane do zwrotu nienależnych im świadczeń, jeżeli były pouczone w formie pisemnej przez organ emerytalny o obowiązku zawiadomienia o tych okolicznościach.

W tym miejscu Sąd podkreśla, iż powyżej wskazana decyzja pozostaje w obrocie prawnym. Obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia wynika więc z prawomocnego orzeczenia i przepisów prawa materialnego na podstawie, których orzeczenie to zostało wydane. Postępowanie egzekucyjne zostało zaś wszczęte w celu doprowadzenia do realizacji przez zobowiązaną obowiązku wynikającego z ostatecznej decyzji, pozostającej w obrocie prawnym. Podkreślić przy tym trzeba, że decyzja ta została wydana w ramach innego postępowania i nie może być podważona w toku postępowania egzekucyjnego. W toku postepowania skarżąca nie kwestionowała faktu iż pobrane przez nią świadczenie było nienależne.

Za zasadne Sąd uznał stanowisko zarówno wierzyciela oraz organów egzekucyjnych – będące przedmiotem sporu w niniejszej sprawie – dotyczące kwestii przedawnienia spornych należności. Sąd podziela wyrażony w zaskarżonej decyzji pogląd, że brak jest przepisów regulujących instytucję przedawnienia nienależnie pobranego świadczenia przez funkcjonariusza Policji. Wobec powyższego zgodnie z ustawą o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń nie przedawnia się. Oznacza to, że organ w każdym czasie może domagać się ich zwrotu, w ograniczonej przez ustawę wysokości. Zatem organy trafnie oceniły, że zarzut przedawnienia jest bezpodstawny.

W tym miejscu godzi się podnieść, że zgodnie z art. 1ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy: Funkcjonariuszom Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej, zwanym dalej "funkcjonariuszami", zwolnionym ze służby, przysługuje z budżetu państwa, na zasadach określonych w ustawie, zaopatrzenie emerytalne z tytułu wysługi lat lub w razie całkowitej niezdolności do służby, a członkom ich rodzin - w razie śmierci żywiciela. W świetle art. 2 ust. 1 tej ustawy w ramach zaopatrzenia emerytalnego przysługują na zasadach określonych w ustawie świadczenia pieniężne: emerytura policyjna, policyjna renta inwalidzka, policyjna renta rodzinna, dodatki do emerytury lub renty, zasiłek pogrzebowy. Tym samym ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy w sposób autonomiczny uregulowała zasady przyznawania świadczeń emerytalnych i rentowych m.in. funkcjonariuszom Policji.

Kwestię zwrotu świadczeń nienależnych, potrąceń i egzekucji ze świadczeń oraz odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczeń ustawodawca uregulował w Dziale VII art. 49 – 51 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. W świetle tych przepisów:

Art. 49. 1. Osoby, które pobierały świadczenia pieniężne pomimo istnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo ograniczenie ich wysokości, są obowiązane do zwrotu nienależnych im świadczeń, jeżeli były pouczone w formie pisemnej przez organ emerytalny o obowiązku zawiadomienia o tych okolicznościach.

2. Osoba, która pobierała świadczenia pieniężne ustalone i wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów albo w innych wypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu emerytalnego, jest obowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych, wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.

2a. Za nienależnie pobrane świadczenia pieniężne uważa się również świadczenia wypłacone, z przyczyn niezależnych od organu emerytalnego, osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu.

3. Nie można żądać zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych za okres:

1) dłuższy niż 12 miesięcy od dnia wydania decyzji, jeżeli osoba pobierająca świadczenie zawiadomiła właściwy organ emerytalny o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były jej nadal wypłacane;

2) dłuższy niż 3 lata od dnia wydania decyzji w pozostałych przypadkach.

3a. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych w związku z osiągnięciem przychodów, o których mowa w art. 41, podlegają zwrotowi za okres nie dłuższy niż jeden rok kalendarzowy poprzedzający rok, w którym wydano decyzję o rozliczeniu świadczenia, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie powiadomiła organ emerytalny o osiągnięciu przychodu, w pozostałych zaś przypadkach - za okres nie dłuższy niż trzy lata kalendarzowe poprzedzające rok wydania tej decyzji.

4. Organ emerytalny może odstąpić od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych w całości lub w części, zmniejszyć wysokość potrąceń z tego tytułu ustaloną na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub zawiesić dokonywanie tych potrąceń na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności.

Art. 49a. Jeżeli organ emerytalny nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia w terminach określonych w ustawie, jest zobowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia na zasadach określonych w art. 85 ust. 1, 1a i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Art. 50. Organ emerytalny dokonuje potrąceń ze świadczeń pieniężnych w wysokości i na zasadach określonych w przepisach ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Art. 51. Ze świadczeń pieniężnych prowadzi się egzekucję w wysokości i na zasadach określonych w przepisach ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zdaniem Sądu analiza przepisów ustawy będącej podstawą zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że ustawodawca w sposób kompletny uregulował kwestię zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a fakt, że nie wskazał okresu przedawnienia zwrotu tych należności nie dowodzi luki w prawie, a wskazuje na zamierzone działanie ustawodawcy podyktowane właśnie autonomią tychże uregulowań. Odesłania zawarte w art. 49 ust. 2 art. , 49a, art. 50 i art. 51 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy świadczą o zakresie w jakim ewentualnie należy stosować przepisy innych ustaw i dotyczą odpowiedniego stosowania przepisów prawa cywilnego do ustalania wysokości i zasad zwrotu odsetek od nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych, przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych do zasad wypłaty odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczeń oraz przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do zasad prowadzenia egzekucji ze świadczeń pieniężnych. Przepisy do których odsyła ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy nie regulują jednak kwestii przedawnienia zobowiązania z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Brak jest zatem w tej sytuacji, jak chce tego skarżąca, analogicznego zastosowania art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który reguluje termin przedawnienia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W tym aspekcie Sąd podziela również stanowisko organów, że autonomia przepisów emerytalnych funkcjonariuszy uprawnia do twierdzenia, że nie można mówić o nierównym dyskryminującym traktowaniu emerytów służb mundurowych w zakresie terminu przedawnienia w stosunku do emerytów korzystających z powszechnego systemu emerytalnego. Fakt, że przepis art. 49 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy brzmi podobnie jak art. 84 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jednak przeciwnie do art. 84 nie reguluje kwestii terminu przedawnienia i zawiera odesłania do stosowania odpowiednich przepisów, wśród których nie ma przepisu regulującego termin przedawnienia, był w ocenie sądu zamierzonym zabiegiem. W tym miejscu należy podkreślić, że nie tylko w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy brak jest uregulowania kwestii przedawnienia dochodzenia nienależnie pobranych świadczeń. W taki sam sposób tzn. nie wskazując terminu przedawnienia, uregulowano bowiem kwestie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w art. 48 ustawy z dnia 10 grudnia 1993r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz.U. 2013 poz.666 ze zm.) Oznacza to zdaniem Sądu, że przyjmując, iż ustawodawca jest racjonalny powyższe regulacje są konsekwencją odmiennego, niezależnego od powszechnego systemu emerytalnego, uregulowania systemu zaopatrzenia emerytalnego wszystkich służb mundurowych i funkcjonariuszy.

Skarżąca wskazuje na ewentualne zastosowanie przepisów kodeksu cywilnego w zakresie instytucji przedawnienia zwrotu nienależnie pobranego przez nią świadczenia. Sąd nie podzielił jednak również tego stanowisko, bowiem z utrwalonego orzecznictwa sądów powszechnych na tle art. 84 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika jednoznacznie, że odesłanie do "prawa cywilnego" zgodnie z art. 84 ust. 1 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczy wyłącznie zasad zapłaty i wysokości odsetek, a nie zasad zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Nie ma żadnych podstaw do stosowania przepisów prawa cywilnego do oceny wymagalności czy przedawnienia samego nienależnie pobranego świadczenia (por. np. wyrok SN z dnia 16 grudnia 2008r. sygn. akt I UK 154/08, wyrok SN z dnia 3 lutego 2010r. sygn.. akt I UK 210/09). W wyroku z dnia 3 lutego 2010r. SN stwierdził "(...)Druga kwestia związana z wykładnią art. 84 ust. 1 ustawy systemowej dotyczy rozumienia tego odesłania do prawa cywilnego. Skarżący rozumie to odesłanie tak szeroko, że miałoby ono umożliwiać poszukiwanie w prawie cywilnym terminu wymagalności świadczeń podlegających zwrotowi a w konsekwencji terminu, od którego można żądać odsetek. Nie ma podstaw do tak szerokiego rozumienia odesłania. Przede wszystkim sprzeciwia się temu wykładnia językowa. "Zasady prawa cywilnego", których dotyczy odesłanie, odnoszą się jedynie do odsetek".

W tym miejscu należy wskazać, że również NSA w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 roku sygn. akt II GSK 245/09 stwierdził, że "zgodnie z ustawą o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń nie przedawnia się, bowiem w omawianej ustawie brak przepisów, które przewidywałyby możliwość przedawnienia należności organu emerytalno-rentowego z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Oznacza to, że organ w każdym czasie może domagać się ich zwrotu, w ograniczonej przez ustawę wysokości".

Wobec powyższego nieuzasadnione są zarzuty naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, bowiem nie doszło do przedawnienia zobowiązania, które zgodnie ze wskazaną podstawą skutkuje umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

Na marginesie sprawy należy dodatkowo podnieść, że wskazywany przez skarżącą przepis art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, którego zastosowania w drodze analogii domaga się skarżąca, składa się z dwóch zdań. Zdanie pierwsze, eksponowane przez skarżącą reguluje dziesięcioletni termin przedawnienia dochodzenia nienależnie pobranych świadczeń. Należy jednak wskazać na bardzo istotne zdanie drugie, które brzmi: Przepisy art. 24 ust. 5-5c stosuje się odpowiednio. Odesłanie do odpowiedniego stosowania art. 24 ust. 5-5c oznacza konieczność uwzględnienie wskazanych w tych przepisach sytuacji mających wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia, wśród nich przepisu art. 24 ust. 5b w brzmieniu: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Abstrahując więc od zajętego w niniejszej sprawie stanowiska, że nienależnie pobrane świadczenie przez funkcjonariusza Policji nie ulega przedawnieniu, to rozpoznanie takiej samej sprawy zobowiązanego na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wymagałoby analizy instytucji przedawnienia z uwzględnieniem prowadzonego postępowania egzekucyjnego a nie automatycznego zastosowania dziesięcioletniego terminu.

Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że oceniając legalność zaskarżonego do sądu administracyjnego rozstrzygnięcia sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącej dotyczących konieczności analogicznego zastosowania przepisów regulujących instytucję przedawnienia z innych dziedzin prawa - z przyczyn wskazanych w treści przedmiotowego uzasadnienia. Z tych samych powodów za nieuprawnione sąd uznał stanowisko skarżącej wskazujące na niekonstytucyjność przyjętych rozwiązań prawnych. Sąd nie dopatrzył się więc naruszenia prawa skutkującego wyeliminowaniem z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.

Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a Sad skargę oddalił.

bg