Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 822/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie Sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Asesor WSA Katarzyna Korycka (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 października 2021 r. sprawy ze skargi R. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. znak: [...], Burmistrz C. odmówił przyznania skarżącemu R. D. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem S. D., legitymującym się – jak wskazał organ - orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2019 r., kwalifikującym go jako niezdolnego do samodzielnej egzystencji od dnia [...] października 2019 r., tj. od 49 roku życia. Odmowę przyznania ww. świadczenia organ uzasadnił nieziszczeniem się w sprawie przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływanej jako "uśr"), podnosząc przy tym, że pomimo stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny (TK) w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności części normy prawnej wynikającej z tego przepisu, organy obowiązane są przestrzegać norm obowiązującego prawa.

Od powyższej decyzji skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł odwołanie zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b uśr poprzez jego błędne zastosowanie, bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wydania ww. wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w T. decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, powołując w podstawie rozstrzygnięcia przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a uśr. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w całości przychylił się do stanowiska pełnomocnika skarżącego, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki w żaden sposób nie wpływa negatywnie na prawo jej opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego. Niemniej, wniesione odwołanie nie zasłużyło zdaniem SKO na uwzględnienie z uwagi na nieprzedłożenie w sprawie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki osoby wymagającej opieki - L. D., będącej osobą spokrewnioną z S. D. w pierwszym stopniu. Kolegium wyjaśniło przy tym, że w toku postępowania odwoławczego organ - z uwagi na ustalenie na podstawie akt sprawy, że matka wymagającego opieki S. D. jest osobą schorowaną – podjął czynności w celu ustalenia czy legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, kierując w tym celu (pismami z dnia: [...] grudnia 2020 r. i [...] marca 2021 r.) bezskutecznie zapytanie do pełnomocnika skarżącego wraz z wnioskiem o przedłożenie stosownego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie organ wskazał, że jeżeli na przeszkodzie do sprawowania opieki staje stan zdrowia osoby spokrewnionej z chorym w pierwszym stopniu, to winna ona legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a brak tego dokumentu nie może być zastąpiony postępowaniem wyjaśniającym przeprowadzonym przez organ, który nie ma wiadomości specjalnych, pozwalających na ocenę czy dane schorzenie uniemożliwia sprawowanie opieki. Wobec tego, SKO, mając na uwadze nieprzedłożenie w sprawie ww. orzeczenia o niepełnosprawności L. D., nie znalazło podstaw do uchylenia i zmiany zaskarżonej decyzji.

Na powyższą decyzję skarżący, za pośrednictwem pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się uchylenia tej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Skarżący zarzucił naruszenie: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a uśr poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się brata, będącego opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowana przez matkę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia; oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej jako "kpa"), polegające na niewyjaśnieniu czy matka niepełnosprawnego ze względu na swój wiek oraz schorzenia jest w stanie zapewnić całodobową opiekę nad niepełnosprawnym synem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej powoływanej jako "ppsa") wykazała, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja SKO z dnia [...] kwietnia 2021 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza C. z dnia [...] lipca 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania R. D. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem S. D..

W niniejszej sprawie przyczyną odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji była okoliczność, że niepełnosprawność wymagającego opieki S. D. nie powstała przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, ale nie później niż przed 25 rokiem życia (a więc przesłanka z art. 17 ust. 1b uśr), co zakwestionowane zostało jednak przez SKO. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wskazał bowiem, że argumentacja organu I instancji, pomijająca okoliczność utraty konstytucyjności części art. 17 ust. 1b uśr jest wadliwa i nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niemniej jednak, organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji i wskazał jednocześnie na inną przyczynę odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia – stanowiącą istotę sporu w przedmiotowej sprawie – tj. niespełnienie w sprawie łącznie warunków koniecznych dla przyznania wnioskowanego świadczenia, wynikających z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a uśr, z uwagi na to, że S. D., czyli osoba niepełnosprawna wymagająca opieki, ma matkę, która jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu z S. D. (a więc w bliższym stopniu niż skarżący) i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przechodząc zatem do oceny zasadności wydanych w sprawie rozstrzygnięć, w pierwszej kolejności za prawidłowe Sąd uznał stanowisko Kolegium w zakresie dotyczącym braku możliwości odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przesłankę z art. 17 ust. 1b uśr. Należy bowiem wyjaśnić, że w związku z wydanym dnia 21 października 2014 r. wyrokiem TK o sygn. akt K 38/13, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związanego z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się zaś z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b uśr za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b uśr nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 1600/16 – dostępne na stronie https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query). W związku z tym za wadliwą uznać należało powołaną przez Burmistrza C. podstawę odmowy wnioskowanego świadczenia – co też prawidłowo na gruncie zaskarżonej decyzji stwierdził organ II instancji.

Jeżeli zaś chodzi o wskazaną przez SKO przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – tj. okoliczność niespełnienie w sprawie w sposób łączny warunków wynikających z przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a uśr - wskazać należy, że Sąd podzielił wyrażone w tym zakresie stanowisko SKO, uznając, że w sprawie nie zaszły warunki, które w świetle ww. regulacji pozwoliłyby zaktualizować dla potrzeb ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obowiązek alimentacyjny skarżącego względem brata przed obowiązkiem alimentacyjnym matki, jako osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu z S. D. (a więc bliższym niż skarżący), która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 uśr, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie w myśl art. 17 ust. 1a uśr osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Ze wskazanych unormowań wynika, że okoliczność faktycznego sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja lub nie podejmowanie z tego powodu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny, który stosowanie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm., dalej powoływanej jako "kro") obciąża - krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, ale też w świetle przepisów art. 23 i art. 27 kro w zw. z art. 60 i 130 kro - małżonków. Przepisy kro ustalają przy tym następującą kolejność zobowiązanych: małżonkowie, zstępni przed wstępnymi, wstępni przed rodzeństwem, przy czym bliżsi stopniem wyprzedają dalszych stopniem. Jednocześnie określają one, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 kro). W świetle art. 129 § 1 kro obowiązek alimentacyjny wstępnych wyprzedza obowiązek alimentacyjnych rodzeństwa. Z rozwiązaniem tym koresponduje regulacja określona w art. 17 ust. 1a uśr, z której wynika prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności dla osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, a dopiero w następnej kolejności dla osoby obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym, innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu. Matka i syn są osobami obciążonymi obowiązkiem alimentacyjnym, która są spokrewnione w pierwszym stopniu (dzieli jej jedno urodzenie). Między rodzeństwem nie ma pierwszego stopnia pokrewieństwa, ponieważ rodzeństwo dzielą zawsze dwa urodzenia. Tym samym stwierdzić należy, iż zarówno na tle przepisów kro, jak i uśr, obowiązek alimentacyjny matki względem syna, wyprzedza obowiązek alimentacyjny braci. Nie budzi też wątpliwości, że obowiązek alimentacyjny obciążonego w dalszej kolejności aktualizuje się dopiero w sytuacji niemożność wypełnienia obowiązku alimentacyjnego przez zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności. Przy czym dla potrzeb ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca wprost i enumeratywnie wyszczególnił przypadki, kiedy taka sytuacja zachodzi. Stanowi o tym przepis art. 17 ust. 1a uśr, wskazując jednoznacznie, że osobom na których ciąży obowiązek alimentacyjny innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są kumulatywnie przesłanki wymienione w pkt 1-3, w tym i przesłanka określono w pkt 1, tj. warunek aby rodzice osoby wymagającej opieki nie żyli, byli pozbawieni praw rodzicielskich, małoletni lub legitymowali się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z powyższego wynika, że w sytuacji, gdy osoba wymagając opieki ma osobę spokrewnioną z nią w pierwszym stopniu, tj. w sprawie rodzica, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wykluczony jest krewny obciążony obowiązkiem alimentacyjnym inny niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Wynika to wprost z przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a uśr. Zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, dopiero bowiem wtedy, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18 – dostępny jw.).

Kryterium, które ustawodawca wskazał bezpośrednio w art. 17 ust. 1a uśr pkt 1 uśr, jako świadczące o braku możliwości sprawowania opieki przez rodzica osoby wymagającej opieki, jest - orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności rodzica. Ocena więc czy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności rodzic nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, powinna być zgodnie z wolą ustawodawcy, wyrażoną w art. 17 ust. 1a pkt 1 uśr, rozstrzygana orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie to stanowi obiektywne kryterium oceny stanu zdrowia, które jest wydawane przez wyspecjalizowany w tym zakresie podmiot, posiadający wiadomości specjalne z zakresu medycyny, których to wiadomości niezbędnych do dokonania prawidłowej oceny czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki, nie posiadają ani organy, ani sądy. Rygoryzm tego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy. W związku z powyższym przyjąć należy, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr inne niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, której rodzice (lub jeden z rodziców) żyją - do sytuacji, w której rodzie (lub jedyny żyjący rodzic) osoby niepełnosprawnej legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi wyjątek, którego nie należy poddawać rozszerzającej wykładni.

Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że w rozpatrywanej sprawie organ II instancji, z uwagi na ustalenie na podstawie akt, że wymagający opieki S. D. ma matkę L. D. z którą wspólnie zamieszkuje wraz z bratem (skarżącym), prawidłowo podjął czynności w celu zweryfikowania, czy matka wymagającego opieki S. D., jako osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowiące – jak podkreślono - obiektywnie kryterium oceny zdolności z uwagi na stan zdrowia do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W tym celu SKO zwróciło się do pełnomocnika skarżącego pismem z dnia [...] grudnia 2020 r. (doręczonym skutecznie [...] grudnia 2020 r. – zob. zwrotne potwierdzenie odbioru ww. pisma – k. 14 akt administracyjnych organu II instancji) o wskazanie czy L. D. złożyła wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności lub czy wydano takie orzeczenie i jakiej jest ono treści (oraz o nadesłanie uwierzytelnionej kopii tego dokumentu w razie jego wydania). Organ poinformował jednocześnie, że przedłożenie ww. dokumentu ma fundamentalne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy z uwagi na treść art. 17 ust. 1a pkt 1 uśr. Następnie pismem z dnia [...] marca 2021 r. (skutecznie doręczonym pełnomocnikowi skarżącej dnia [...] marca 2021 r. – zob. zwrotne potwierdzenie odbioru ww. pisma – k. 13 akt adm. organu II instancji) organ, realizując obowiązek wynikający z art. 79a kpa, ponownie zwrócił się do pełnomocnika skarżącego wzywając go do przedłożenia orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności L. D. i wyjaśniając, że brak tego dokumentu będzie skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącego. Jak wynika z akt sprawy, pełnomocnik nie udzielił odpowiedzi na żadne z ww. pism, skierowanych do niego przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

W tej sytuacji uznać należy, że organ odwoławczy prawidłowo orzekł w oparciu o zgromadzony w aktach materiał dowodowy, że w sprawie nie zostały spełnione warunki wymienione w art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, co uniemożliwiło przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Ustalony na podstawie akt stan faktyczny, pozwala bowiem stwierdzić, że skarżący jako zobowiązany do alimentacji krewny inny niż spokrewniony w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, nie jest objęty zakresem zastosowania rt. 17 ust. 1a pkt 1 uśr, ponieważ osoba wymagająca opieki ma matkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego mogłyby zaś być rozpatrywane dopiero wtedy, gdyby matka niepełnosprawnego S. D. nie była w stanie z przyczyn obiektywnych zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Przy czym, jak już wyjaśniono powyżej, zgodnie z wolą ustawodawcy, rolą organu w zakresie badania stanu zdrowia oraz możliwości sprawowania opieki przez rodzica osoby niepełnosprawnej jest w kontekście art. 17 ust. 1a pkt 1 uśr weryfikacja tego, czy legitymuje się on stosownym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Biorąc zatem pod uwagę okoliczność podjęcia przez organ stosownych działań w celu wyjaśnienia tej kwestii i skierowania w tym celu do pełnomocnika skarżącego - skutecznie doręczonych - wezwań do udzielenia informacji w tym zakresie i jednocześnie braku reakcji pełnomocnika skarżącego na kierowane do niego pisma i nieprzedłożenia orzeczenia, o które wzywał organ, uznać należy, że SKO prawidłowo orzekło w tej sytuacji, że skarżącemu nie może zostać przyznane wnioskowane świadczenie.

Zdaniem Sądu w sprawie nie było podstaw do odstąpienia od wykładni literalnej art. 17 ust. 1a pkt 1 uśr. Przede wszystkim co podkreślono powyżej ani sąd, ani organy nie posiadają fachowej wiedzy medycznej do przeprowadzenia oceny czy matka osoby wymagającej opieki z przyczyn obiektywnych dotyczących stanu zdrowia i sprawności może sprawować opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Obiektywne kryterium oceny stanu zdrowia, które ustawodawca wskazał, jako świadczące o braku możliwości sprawowania opieki przez rodzica osoby niepełnosprawnej jest orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydawane przez wyspecjalizowany w tym zakresie podmiot, posiadający wiadomości specjalne z zakresu medycyny. Tymczasem w przedmiotowej sprawie okoliczności dotyczące stanu zdrowia matki S. D. oraz możliwości sprawowania przez nią opieki, stwierdzone zostały wyłącznie w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] lipca 2020 r. sporządzonym przez pracownika socjalnego, nieposiadającego wiadomości specjalnych, umożliwiających mu obiektywne dokonanie oceny stanu jej zdrowia pod kątem możliwości sprawowania opieki. W wywiadzie tym oprócz określenia poszczególnych schorzeń L. D., pracownik socjalny wskazał na stanowisko skarżącego i jego matki, że w ich ocenie wyłącznie skarżący jest w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym bratem. Tego rodzaju ustalenia, jak i ogólnie wyrażona subiektywna ocena skarżącego oraz jego matki, nie mogą zastąpić obiektywnego kryterium oceny stanu zdrowia, wskazanego przez ustawodawcę. Co więcej, stwierdzony w sprawie zakres czynności wykonywanych podczas opieki nad S. D. (stwierdzony w przeprowadzonym w sprawie wywiadzie środowiskowym z dnia [...] lipca 2020 r. – k. 11 akt administracyjnych organu I instancji oraz w opatrzonym podpisem skarżącego piśmie z dnia [...] lipca 2020 r. – k. 6 ww. akt) nie jest w ocenie Sądu na tyle wymagający, aby co do zasady osoba nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie była w stanie go wykonywać. Niepełnosprawny, jak wynika z akt, nie jest bowiem osobą leżącą, a zakres sprawowanej nad nim opieki obejmuje typowe czynności dnia codziennego, które – co należy zauważyć, mając na uwadze osobę wnioskującą o przedmiotowe świadczenie - wykonywane są również przez osoby pracujące zawodowo. Podkreślenia wymaga zatem, że w ocenie Sądu, ustalony w sprawie zakres wykonywanych czynności w ramach opieki nad niepełnosprawnym S. D., mieszkającym wspólnie z matkę, ale też ze skarżącym, nie jest taki któremu zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego, nie byłaby w stanie sprostać osoba nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tym bardziej uwzględniając okoliczność wspólnego zamieszkiwania z S. D. i L. D., także w pełni sprawnego, 30-letniego drugiego syna L. D. tj. skarżącego, który jak wynika z jego oświadczeń angażuje się w faktyczną opiekę nad bratem. W konsekwencji, zdaniem Sądu, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, wynikających ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego, brak jest podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, ponieważ niepełnosprawny ma matkę, co do której nie wykazano w toku postępowania zaistnienia obiektywnych okoliczności, które mogłyby stanowić przesłankę przemawiającą za zaktualizowaniem się obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec jego brata.

Na marginesie wskazać można jedynie, że jeżeli jednak – pomimo powyższych okoliczności - skarżący lub jego matka uważają, że L. D. z uwagi na jej stan zdrowia nie jest w stanie obiektywnie sprostać opiece nad synem, nawet przy uwzględnieniu okoliczności wspólnego zamieszkiwania skarżącego z L. D. i osobą wymagającą opieki, to nic nie stoi na przeszkodzie, aby L. D. wystąpiła do właściwego organu o wydanie stosownego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślenia wymaga również, że realizacja obowiązku alimentacyjnego może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki, ale może też mieć wymiar finansowy - sfinansowania osoby, która w miejsce matki (i w ramach jej obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem lub też będzie pomagała matce w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawnym synem. Jak wynika zaś z akt sprawy, L. D. otrzymuje rentę rodzinną po mężu. Akta sprawy wskazują też, że niepełnosprawny S. D. ma liczne rodzeństwo, w tym świadczące zarobkowo pracę, które jest w tym samym stopniu pokrewieństwa z S. D. co skarżący, i tym samym także jest obciążone w tej samej kolejności co skarżący obowiązkiem alimentacyjnym względem niepełnosprawnego brata. Stwarza to potencjalnie możliwość zorganizowania za odpłatnością częściowej pomocy osoby trzeciej w sytuacji nieposiadania przez matkę S. D. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W związku z powyższym, zdaniem Sądu, organ II instancji po przeanalizowaniu zgromadzonego materiału dowodowego, zasadnie uzależnił możliwość przyznania skarżącemu w okolicznościach sprawy wnioskowanego świadczenia od uprzedniego przedłożenia orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki osoby wymagającej opieki, a następnie w konsekwencji jego nieprzedłożenia (po prawidłowym dwukrotnym wezwaniu do tego pełnomocnika skarżącego) odmówił przyznania świadczenia, o które wnioskował skarżący. Okoliczności rozpatrywanej sprawy nie dawały postaw do odstąpienia od określonego w art. 17 ust. 1a pkt 1 uśr wymogu legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez matkę osoby wymagającej opieki. Tym samym, zasadnie SKO uznało, że w niniejszej sprawie nie doszło do zaktualizowania się obowiązku alimentacyjnego skarżącego względem niepełnosprawnego brata i wydało decyzję odmowną.

Za niezasadne uznać należało także zarzuty skargi dotyczące naruszenia w sprawie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa. W ocenie Sądu, wydanie zakwestionowanej decyzji poprzedzone było bowiem ustaleniem wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia, oraz prawidłową oceną tych okoliczności - w takim zakresie, w jakim organ orzekający w sprawie władny był tego dokonać. W przedmiotowej sprawie – w zakresie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1a pkt 1 uśr – organ zobligowany był do zbadania określonej w tym przepisie przesłanki – tj. kwestii legitymowania się przez matkę niepełnosprawnego S. D. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - której zaistnienie lub nie, zgodnie z wolą ustawodawcy, determinuje rozstrzygnięcie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą mającą żyjącego rodzica. W tym celu SKO podjęło należyte działania kierując stosowne pisma do pełnomocnika skarżącego, a następnie -wobec nieudzielenia na nie odpowiedzi i nieprzedłożenia ww. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności - ustalając że matka S. D. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto w zaskarżonej decyzji organ II instancji należycie uzasadnił wydane rozstrzygnięcie, odwołując się przy tym do obowiązujących regulacji prawnych i wyjaśniając skarżącemu zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Prawidłowo zakwestionował także błędną podstawę prawną wskazaną przez Burmistrza w decyzji I-instancyjnej.

W związku z powyższym, Sąd nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniesionej w sprawie skargi i działając na podstawie art. 151 ppsa, orzekł o jej oddaleniu.