Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 173/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-08-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 86 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 23 sierpnia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Mariusz Golecki po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 2 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Wr 1072/21 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego we W. z dnia 20 sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie rozliczenia w podatku od towarów i usług za miesiące od maja do listopada 2018 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 2 maja 2022 r., I SA/Wr 1072/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przywrócenia terminu M. M. (dalej: "skarżąca") w sprawie na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego we W. w przedmiocie rozliczenia w podatku od towarów i usług za miesiące od maja do listopada 2018 r.

W motywach postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, iż w przedmiotowej sprawie, w odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, wskazując na uchybienie terminu do wniesienia skargi. Zdaniem organu zaskarżona decyzja została doręczona stronie w dniu 26 sierpnia 2021 r. (poz. 20 akt odwoławczych); trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi upłynął 27 września 2021 r., w poniedziałek; strona nadała zaś skargę do tut. Sądu dopiero w dniu 28 września 2021 r. Ww. odpowiedź na skargę została doręczona stronie w dniu 1 grudnie 2021 r. (potwierdzenie odbioru k. 46 akt sądowych).

Pismem z 8 grudnia 2021 r. skarżąca reprezentowana przez doradcę podatkowego wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. We wniosku podniesiono, że pełnomocnik skarżącej w dniu 26 sierpnia 2021 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym. Pierwszym dniem pracy po powrocie był 30 sierpnia 2021 r. Po weryfikacji, czy dostęp do skrzynki EPUAP mogła mieć osoba nieupoważniona stwierdzono, że mógł to być pracownik kancelarii pełnomocnika. Pracownik ten przyznał, że "w dniu 30 sierpnia 2021 r. bez zgody pracodawcy odebrał z platformy EPUAP decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno- Skarbowego we W. z dnia 20 sierpnia 2021 r.

Zażalenie od tego postanowienia wniosła Skarżąca zarzucając mu naruszenie art. 86 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") i wniosła o zmianę postanowienia, poprzez przywrócenie terminu do wniesienia skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Tytułem wstępu wymaga przypomnienia, że stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). W świetle art. 86 § 1 p.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto (co podkreślił NSA w postanowieniu z 6 lipca 2011 r., II FZ 320/11, CBOSA), rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy.

Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy (na co wskazywał już sąd pierwszej instancji) i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się w orzecznictwie m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z 28 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 179/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). W orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, zgodnie z którym przeszkodę uprawdopodabniającą brak winy w uchybieniu terminu może stanowić nagła choroba strony lub jej pełnomocnika. Równocześnie wskazuje się jednak, że sama choroba, nawet udokumentowana zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczająca dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, gdyż należy w takiej sytuacji wykazać również, że jej rodzaj uniemożliwiał dokonanie konkretnej czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy osoby trzeciej przy dokonaniu tej czynności (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 5 lutego 2014 r., sygn. akt I FZ 508/13; z 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OZ 329/14; z 20 maja 2014 r., sygn. akt I OZ 383/14; z 8 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OZ 643/14; CBOSA).

Jednocześnie mając na uwadze treść zażalenia - zakreślić należy granice sporu w sprawie poddanej rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny na skutek zażalenia Skarżącej. Podkreślenia zatem wymaga, że przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 2 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Wr 1072/21, o odmowie przywrócenia terminu. Badaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega zatem wyłącznie prawidłowość tego orzeczenia, a tut. Sąd nie może odnieść się do badania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny w przedstawionym sporze podziela stanowisko sądu pierwszej instancji. Powołana okoliczność w postaci pomyłki pracownika kancelarii nie usprawiedliwia braku winy w uchybieniu terminu do dokonania danej czynności procesowej. Sąd pierwszej instancji trafnie w tym zakresie wywiódł, że niespornym jest, że pełnomocnik przekroczył termin do złożenia skargi, co wynika z akt sprawy. Pełnomocnik strony skarżącej winien był sprawdzić, czy kiedy decyzja została mu doręczona. Stanowisko takie jest ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Tytułem przykładu wskazać można na postanowienie NSA z dnia 26 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 679/14 (LEX nr 1465298), w którym to orzeczeniu NSA stwierdził: "Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto zaniedbania osób, którymi posługuje się pełnomocnik, obciążają jego samego, a zatem nie uwalniają strony od winy w niezachowaniu terminu. W szczególności dotyczy to błędów organizacyjnych w pracy kancelarii profesjonalnego adwokata lub radcy prawnego". Podobnie w postanowieniu z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OZ 336/14 (LEX nr 1461922): "(...) ustanowiony pełnomocnik odpowiada za błędy i zaniechania pracownika kancelarii", czy w postanowieniu z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 310/13 (LEX nr 1320749): "Fachowy pełnomocnik zobowiązany jest (...) w taki sposób zorganizować pracę prowadzonej przez siebie kancelarii, aby z powodu jego nieobecności reprezentowane przez niego strony nie poniosły szkody związanej z uchybieniem terminu do dokonania czynności procesowych. Trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, że "pracownik, którego pełnomocnik próbuje obwinić o przekroczenie terminu podaje, że decyzję mógł odebrać pełnomocnik w dniu 30 sierpnia 2021 r., a decyzja podatkowa została odebrana już 26 sierpnia 2021 r. Zatem wskazać należy, iż właściwa organizacja wewnętrznej pracy w kancelarii jest traktowana jako miernik dochowania należytej staranności warunkującej brak winy w uchybieniu terminu.

Wnosząca zażalenie Skarżąca powołuje się też na wagę negatywnych skutków procesowych związanych z odmową przywrócenia terminu i na fakt, że w ten sposób zostaje de facto pozbawiona prawa do sądu. Z argumentacją taką nie sposób się zgodzić. Jak już wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 19 marca 2008 r., sygn. akt II FZ 105/18: "istnieją trzy zasadnicze elementy składające się na wyrażone w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawo do sądu: 1) prawo dostępu do sądu, tj. prawo uruchomienia procedury przed sądem - organem o określonej charakterystyce (niezależnym, bezstronnym i niezawisłym); 2) prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności; 3) prawo do wyroku sądowego, tj. prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd. (...) Prawo do sądu może podlegać ograniczeniom, między innymi przez ustanowienie terminów, po których upływie uruchomienie procedury sądowej nie będzie możliwe. O znaczeniu i wadze prawa do sądu świadczy ustanowienie, we wszystkich procedurach sądowych, instytucji przywrócenia terminu, której celem jest usunięcie ujemnych następstw procesowych wynikłych wskutek uchybienia terminu procesowego, gdy strona lub uczestnik postępowania nie ponoszą winy w uchybieniu. Istnienie określonych wymogów w zakresie terminów, jak też kosztów postępowania nie uchybia przy tym postulatowi rzetelności postępowania. Żadne postępowanie nie mogłoby skutecznie toczyć się bez wymogów proceduralnych zabezpieczających je przed nadużywaniem praw procesowych przez strony. Stąd uchybienia terminom zarówno w procedurze cywilnej, administracyjnej i sądowoadministracyjnej, jak i innych procedurach powoduje bezskuteczność czynności procesowych strony, jeżeli odpowiednie rozwiązanie ustawowe przypisuje niezachowaniu terminu takie konsekwencje prawne".

Na marginesie powyższych rozważań NSA zauważa też, że podkreślana przez Skarżącą, a wcześniej przez jej pełnomocnika okoliczność błędu pracownicy kancelarii, która uchybiła terminowi, nie miałaby w ogóle miejsca, gdyby profesjonalny, starannie działający pełnomocnik nadał skargę z zachowaniem terminu.

W takim stanie rzeczy stwierdzić należało, że skoro strona nie wykazała, aby dochowała należytej staranności, zasadnie WSA odmówił przywrócenia terminu.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.