Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2114/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13ha ust. 1, art. 13hc ust. 1, art. 40a ust. 5, art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 131 ust. 1 pkt 2.
journal: Dz.U. 2013 poz 260
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity
article: par. 3 ust. 1, par. 5 ust. 2 pkt 1 i 2, par. 7.
journal: Dz.U. 2011 nr 91 poz 524
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania  opłat elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego
article: art. 7, 8, 77 par. 1, 80, 107 par. 3.
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędzia WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2014 r. sprawy ze skarg I. S. na decyzje Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2013 r. nr [...], z dnia [...] maja 2013 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie kar pieniężnych 1. uchyla zaskarżone decyzje; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego I. S. kwotę 2211 (dwa tysiące dwieście jedenaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej jako: "GITD") decyzjami z dnia [...] maja 2013 r. o numerach: [...],[...] oraz decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu spraw zakończonych decyzjami GITD z dnia [...] marca 2013 r. odpowiednio o numerach: [...],[...] oraz [...] o nałożeniu kar pieniężnych każdą z tych decyzji w wysokości 3.000 złotych, na skutek wniosków I. S. o ponowne rozpatrzenie spraw – utrzymał w mocy zaskarżone decyzje.

Podstawę prawną wskazanych rozstrzygnięć stanowił art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2013 r., poz. 260, dalej jako: "u.d.p.") oraz odpowiednio załącznik nr 2 i nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz.U. z 2011 r. nr 80, poz. 433 ze zm, dalej jako: "rozporządzenie z dnia 22 marca 2011 r.") oraz art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b, art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2012 r. poz. 1265, dalej jako: "u.t.d.").

Natomiast podstawę faktyczną decyzji z dnia [...] marca 2013 r. stanowiło wykonywanie przejazdów po drogach krajowych wymienionych w rozporządzeniu z dnia 22 marca 2011 r., bez uiszczenia opłaty elektronicznej, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. odpowiednio w dniu [...] lutego 2012 r. o godz. 21:20:42 po drodze krajowej nr [...] na odcinku [...] (granica państwowa) – [...], w dniu [...] lutego 2012 r. o godz. 20:37:05 na odcinku autostrady [...][...] (granica państwowa)-węzeł [...] oraz w dniu [...] lutego 2012 r. o godz. 09:30 na odcinku drogi ekspresowej [...][...] ([...]) - [...].

Strona złożyła w każdej ze spraw zakończonych decyzjami z dnia [...] marca 2013 r. wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Podniosła, że nabywając urządzenie viaBOX – dokonała przedpłaty w wysokości 120 zł, a ponadto uzyskała informację, że urządzenie wystarczy umieścić na przedniej szybie, gdyż jest bezobsługowe i posiada własne zasilanie. Zaznaczyła, że nie została poinstruowana o konieczności jego włączenia, a do urządzenia nie została dołączona ulotka, która wskazywałaby na obowiązek zmiany trybu pracy urządzenia w celu jego poprawnego działania.

GITD ponownie rozpoznając sprawy przypomniał, że w dniu [...] lutego 2012 r. o godz. 9:30 na drodze krajowej [...] na odcinku [...] ([...]) - [...] w [...], inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli mobilnej zespół pojazdów: samochód ciężarowy marki [...] o nr rej. [...] wraz z przyczepą ciężarową marki [...] o nr rej. [...]. Pojazdem samochodowym kierował I. S., a dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3,5 t.

Podał, że w trakcie kontroli pojazdu stwierdzono brak uiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej, co zostało zarejestrowane przez skaner urządzenia kontrolnego znajdującego się na wyposażeniu mobilnej jednostki kontrolnej Inspekcji Transportu Drogowego w dniu [...] lutego 2012 r. o godzinie 21:20:42 na drodze krajowej nr [...] na odcinku [...] (granica państwowa) – [...], w dniu [...] lutego 2012 r. o godz. 20:37:05 na odcinku autostrady [...][...] (granica państwowa)-węzeł [...] oraz w dniu [...] lutego 2012 r. o godz. 09:30 na odcinku drogi ekspresowej [...][...] ([...]) - [...].

Wyjaśnił, że w pojeździe znajdowało się urządzenie służące do pobierania opłat elektronicznych, jednakże w chwili kontroli miało wyłączony przełącznik przyczepy, tj. pracowało w trybie dla pojazdu o dopuszczalnej masie całkowitej poniżej 3,5 tony.

Odcinki dróg krajowych, po których ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu zostały wyszczególnione w załączniku nr 2 pkt 5, załączniku nr 1 pkt 3 lit. a oraz załączniku nr 1 pkt 7 lit. b rozporządzenia z dnia 22 marca 2011 r.

Podczas kontroli przesłuchano stronę, która zeznała, że w dniu [...] lutego 2012 r. o godzinie 21:20:42 na drodze krajowej nr [...], w dniu [...] lutego 2012 r. o godz. 20:37:05 na autostradzie [...] oraz w dniu [...] lutego 2012 r. o godz. 9:30 na drodze krajowej [...] na odcinku drogi ekspresowej [...][...] ([...]) – [...] osobiście prowadziła zespół pojazdów składający się z samochodu ciężarowego o nr rej. [...] oraz przyczepy ciężarowej o nr rej. [...].

Następnie GITD przytoczył treść przepisów regulujących zasady pobierania opłat elektronicznych za przejazdy po drogach krajowych oraz nakładania kar pieniężnych za wykonywanie przejazdów bez ich uiszczenia.

Organ stwierdził, że z całokształtu materiału dowodowego w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że kontrolowany pojazd samochodowy poruszał się po drogach wymienionych w rozporządzeniu z dnia 22 marca 2011 r., a za przejazdy po nich nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. Dodał, że strona niniejszego postępowania została ustalona prawidłowo, gdyż jest nią osoba, która kierowała kontrolowanym pojazdem samochodowym, stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p.

GITD przyznał, że kontrolowany zespół pojazdów był wyposażony w urządzenie viaBox służące do pobierania opłaty elektronicznej. Jednocześnie jednak zauważył, że było ono ustawione na tryb pracy jak dla pojazdu samochodowego o dopuszczalnej masie całkowitej (DMC) poniżej 3,5 t bez przyczepy, co skutkowało niepobraniem opłaty za przejazdy po wymienionych drogach krajowych. Dodał, że okoliczność tę potwierdza pismo Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. z dnia [...] września 2012 r. z którego wynika, że powodem niepobrania opłaty elektronicznej za kontrolowany przejazd był brak zmiany trybu pracy (z poniżej 3,5 ton na powyżej/równa 3,5 ton) przez użytkownika na urządzeniu viaBox.

GITD wyjaśnił, że zgodnie z art. 13ha ust. 3 u.d.p. rozróżnia się trzy kategorie pojazdów w celu określenia stawki opłaty elektronicznej, a załącznik nr 3 do rozporządzenia z dnia 22 marca 2011 r. określa stawki opłaty elektronicznej za przejazd 1 kilometra drogi krajowej zróżnicowane ze względu na DMC pojazdu oraz klasę pojazdu EURO, ustalaną w zależności od limitów emisji spalin. W konsekwencji użytkownik kierujący kontrolowanym pojazdem ciężarowym marki [...] o nr rej. [...] o klasie emisji spalin EURO 3, którego dopuszczalna masa całkowita liczona łącznie z dopuszczalną masą całkowitą przyczepy marki [...] o nr rej. [...] wynosiła 5440 kg, zobowiązany był do uiszczenia opłaty elektronicznej w wysokości 0,35 złotych za 1 kilometr przejechany drogą krajową.

Ustosunkowując się do wyjaśnień strony co do braku wiedzy o konieczności przełączania urządzenia viaBox na tryb pracy z przyczepką w sytuacji gdy zespół pojazdów był równy/przekraczał 3,5 t – GITD stwierdził, że nie stanowią one podstawy do umorzenia postępowania. Organ wywodził, że kierowca prowadzący pojazd, co do którego istnieje obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd po drodze krajowej, przed rozpoczęciem jazdy po tej drodze winien podjąć wszelkie możliwe czynności zmierzające do wyeliminowania istniejących nieprawidłowości mających wpływ na elektroniczny pobór opłaty za przejazd po płatnym odcinku drogi, inaczej świadomie naraża się na odpowiedzialność administracyjnoprawną za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. W ocenie organu nawet gdyby przyjąć, że do urządzenia viaBox dołączona została instrukcja obsługi, która nie informowała o sposobie zmiany trybu jego pracy, to nie może ona stanowić okoliczności mającej wpływ na ustalenie odpowiedzialności administracyjnej. Zaznaczył, że może stać się ona najwyżej podstawą roszczeń odszkodowawczych, gdyby okazało się, że nałożenie kary administracyjnej nastąpiło z winy podmiotu, który wydał niewłaściwą lub niekompletną instrukcję, narażając kierującego na szkodę. Tak samo błędna informacja dotycząca funkcjonowania urządzenia pokładowego viaBox uzyskana od pracownika Punktu Obsługi Klienta nie ma w ocenie organu znaczenia dla sposóbu załatwienia niniejszych spraw.

Ponadto GITD wskazał, że ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalający na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13 k ust. 1 i 2 u.d.p. w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej, a wina i stopień ewentualnego zawinienia nie są przesłankami odpowiedzialności administracyjnej. Wyjaśnił także czym wyróżnia się system elektronicznego poboru opłat oraz na czym polega kontrola stacjonarna oraz mobilna.

W skargach na decyzje GITD z dnia [...] maja 2013 r. o numerach: [...],[...] oraz decyzję GITD z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie I. S. zwany dalej "skarżącym" zaskarżonym decyzjom zarzucił:

1) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez bezpodstawne utrzymanie w mocy decyzji GITD z dnia [...] maja 2013 r. w sytuacji, gdy organ zobligowany był na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. do uchylenia zaskarżonych decyzji w całości i przekazania spraw do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, z uwagi na zebrany w sprawie materiał dowodowy, a naruszenie to miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia;

2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. w zw. z postanowieniami Dyrektywy nr 1999/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe (Dz. U. L 187 z dnia 20 lipca 1999 r., str. 42) oraz Dyrektywy nr 2006/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 maja 2006 r. zmieniającej Dyrektywę nr 1999/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe - polegające na niewłaściwym zastosowaniu powołanych przepisów prawa skutkujące nałożeniem na stronę zaskarżonymi decyzjami kar pieniężnych w kwocie po 3.000 złotych każdą z nich za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd, pomimo braku podstaw do wydania takich rozstrzygnięć;

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 13i ust. 4a pkt 1 u.d.p. poprzez uznanie, iż skarżący nie dopełnił obowiązku włączenia urządzenia podczas przejazdów po drogach, na których pobiera się opłatę w sytuacji, gdy z instrukcji obsługi dołączonej do urządzenia wynikało, iż urządzenie to jest bezobsługowe i posiada własne zasilanie, a ulotka, która miałaby zawierać odmienną informację nie została dołączona do zakupu;

4) naruszenie art. 7 i 77 i 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia spraw, w tym niewyjaśnienie, czy w trakcie zakupu urządzenia viatoll zostały wydane wszelkie instrukcje informujące o prawidłowym sposobie użytkowania sprzętu;

5) naruszenie art. 8 i 107 § 3 K.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonych decyzji z uwagi na zawarcie w nich zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonych decyzji, w szczególności błędnym wskazaniu w treści uzasadnień decyzji, iż strona na "urządzeniu włączała przełącznik przyczepy" podczas, gdy takie zdarzenia nie miały w ogóle miejsca oraz niewyjaśnienie dlaczego pomimo dokonania przez stronę przed rozpoczęciem jazd wszelkich możliwych czynności zmierzających do wyeliminowania istniejących nieprawidłowości mających wpływ na elektroniczny pobór opłaty za przejazd po płatnym odcinku drogi i tak skarżący został ukarany karami pieniężnymi w niebagatelnej kwocie po 3.000 zł.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonych decyzji w całości;

2) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skarg skarżący wskazał, że GITD nie przeprowadził w sposób właściwy postępowań wyjaśniających, czego wynikiem było wydanie wadliwych decyzji. Zarzucił, że GITD nie odniósł się do wszystkich zarzutów podniesionych we wnioskach o ponowne rozpatrzenie spraw, w tym w szczególności zarzutu naruszenia art. 13i ust. 4a pkt 1 u.d.p. poprzez uznanie, iż skarżący nie dopełnił obowiązku włączenia urządzenia podczas przejazdów po drogach, na których pobiera się opłatę w sytuacji, gdy z instrukcji obsługi dołączonej do urządzenia wynikało, iż urządzenie to jest bezobsługowe i posiada własne zasilanie, a ulotka, która zawierać miała by odmienną informację nie została dołączona do zakupu.

Dodał, że w tym zakresie nie zostało przeprowadzone postępowanie wyjaśniające.

Skarżący przyznał, że nie neguje, iż ciążył na nim obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej. Wyjaśnił, że w dniu 30 czerwca 2011 r. w Punkcie Dystrybucji na Stacji Paliw [...] zakupił urządzenie viaBOX o numerze kodu kreskowego [...], w celu wykorzystywania podczas jazdy samochodem z przyczepą, bowiem masa samochodu bez przyczepy wynosiła DMC 3490. Podkreślił, że z informacji uzyskanej od sprzedawcy nie wynikało, iż urządzenie to trzeba w jakiś sposób włączyć, aby było możliwe pobieranie opłat za przejazd. Wręcz przeciwnie, otrzymał informację, że urządzenie jest już sprawne i wystarczy je jedynie umieścić na przedniej szybie, gdyż jest to urządzenie bezobsługowe, posiadające własne zasilanie. Taka też informacja wynikała z załączonej jedynej instrukcji.

Jego zdaniem znaczący również jest fakt, że wraz z zakupem urządzenia dokonał przedpłaty w wysokości 120,00 zł na poczet przyszłych opłat za korzystanie z dróg krajowych i autostrad. Przesądza to o tym – jak podkreślał, że intencją jego w żadnym razie nie było unikanie dokonywania opłat i niewywiązywanie się z obowiązku, jaki nałożył na niego ustawodawca. Skarżący wywodził, że zakup sprzętu i dokonanie przedpłaty świadczy o tym, że wywiązał się z wszelkich obowiązków, aby uniknąć sytuacji w której nałożona byłaby na niego jakakolwiek kara pieniężna za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Pomimo jednak podjętych czynności okazało się w trakcie kontroli, że użytkowany viaBOX działał nieprawidłowo. Dodał, że żadne sygnały nie wskazywały jakoby urządzenie to działało w sposób wadliwy, a informacja przekazana przez sprzedawcę urządzenia była błędna. W trakcie użytkowania urządzenia podczas przejazdu drogami krajowymi i autostradami wydawało ono dźwięki zgodne z instrukcją. Stwierdził, że do urządzenia została dołączona jedynie instrukcja bez ulotki, która wskazywałaby na konieczność włączenia tego urządzenia. Zaznaczył, że w toku postępowania został poinformowany, iż do instrukcji wydawanych w początkowym okresie działania systemu dołączane były niezależnie również informacje w postaci ulotki wyjaśniające sposób ustawienia urządzenia viaBOX. Wraz z zestawem viaBOX skarżący nie otrzymał żadnej ulotki.

Z uwagi na powyższe skarżący stwierdził, że brak było podstaw do nałożenia na niego kary pieniężnej za stwierdzone naruszenie, albowiem wywiązał się z wszelkich obowiązków nałożonych na niego u.d.p., a ponadto niezwłocznie po zakupie urządzenia umieścił je za przednią szybą pojazdu mając świadomość, iż (czasami jadąc z przyczepą) porusza się pojazdem przekraczającym masę 3,5 tony.

Zdaniem skarżącego to na sprzedawcy i dystrybutorze urządzeń ciążyć winien obowiązek wykazania, że należycie przygotowali zestawy viaBox i udzielili wszelkich niezbędnych informacji kupującym. Podkreślił, że z informacji powszechnie dostępnych, także mediów, wiadomo, że jego przypadek nie jest odosobniony i system viatoll na początku nie działał sprawnie, niewłaściwy był także obieg informacji oraz przygotowanie personelu i osób korzystających. Nakładanie tak poważnych konsekwencji finansowych w opisanych okolicznościach stanowi w jego ocenie nadużycie prawa.

Skarżący zarzucał, że organ nie uzyskał od Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. kluczowych w jego sprawie informacji, tj. tych, które były przekazywane osobom nabywającym urządzenie viatoll w miejscu i czasie gdy zakupu dokonywał skarżący oraz nie wyjaśnił jakie dokumenty znajdowały się w pudełku z urządzeniem. Jedyną informacją uzyskaną od tego podmiotu przez organ rozpoznający sprawę było, to że: "powodem niepobrania opłaty elektronicznej za ww. przejazd był brak zmiany trybu pracy przez użytkownika na urządzeniu viabox". Skarżący zaznaczył, że informacja ta nigdy nie była przez niego kwestionowana, a istotne jest dlaczego doszło do braku zmiany trybu pracy przez użytkownika na urządzeniu viabox. Organ jednak nie wyjaśnił w sposób rzetelny tej kwestii uznając, iż nie ma znaczenia dla przedmiotowej sprawy. Zdaniem jednak skarżącego jest to okoliczność istotna, gdyż nie może on ponosić odpowiedzialności za zaniedbania innego podmiotu.

W odpowiedzi na skargi GITD wniósł o ich oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawach.

Na rozprawie w dniu 15 maja 2014 r. Sąd postanowił na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") połączyć do wspólnego rozpoznania i wspólnego rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 2114/13, VI SA/Wa 2115/13 oraz VI SA/Wa 2116/13 i dalej je prowadzić pod sygn. akt VI SA/Wa 2114/13.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 p.p.s.a.

Rozpoznając sprawy z punktu widzenia powyższych kryteriów stwierdzić należy, że skargi zasługują na uwzględnienie albowiem zaskarżone decyzje GITD z dnia [...] maja 2013 r. oraz z [...] czerwca 2013 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik postępowania.

Z przepisu art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. wynika dla korzystających z dróg publicznych obowiązek ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. Opłata ta, w myśl art. 13ha ust. 1 u.d.p. jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6. Natomiast jej wysokość ustala się jako iloczyn liczby kilometrów przejazdu i stawki tej opłaty za kilometr dla danej kategorii pojazdu, według art. 13ha ust. 2 u.d.p.

Należy podkreślić, że przepisy u.d.p. przewidują możliwość uiszczenia opłaty elektronicznej jedynie w systemie elektronicznego poboru opłat, zgodnie z art. 13i (art. 13hc ust. 1 u.d.p.).

Zasadą jest, że pobranie opłaty następuje poprzez urządzenie na potrzeby pobierania tych opłat instalowane w pojeździe samochodowym. Obowiązek oferowania takowego urządzenia spoczywa na podmiotach pobierających opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru, zgodnie z art. 13i ust. 3 u.d.p.

Zasady wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania reguluje wydane na podstawie art. 40a ust. 5 u.d.p. rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania opłat elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego (Dz.U. nr 91, poz. 524) dalej jako: "rozporządzenie z dnia 30 kwietnia 2011 r.". Według § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia: przed rozpoczęciem korzystania z sieci dróg krajowych objętych opłatą elektroniczną użytkownik: 1. zawiera umowę z pobierającym opłatę elektroniczną dotyczącą korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków objętych opłatą elektroniczną w formie pisemnej; 2. odbiera od pobierającego opłatę elektroniczną urządzenie; 3. instaluje urządzenie w pojeździe; 4. wnosi przedpłatę - w przypadku wybrania formy wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 1 czyli w formie przedpłaty; 5. ustanawia zabezpieczenie oraz przekazuje pobierającemu opłatę elektroniczną dokument potwierdzający jego ustanowienie - w przypadku wybrania przez użytkownika formy wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 2 czyli płatności okresowej za zabezpieczeniem.

Wniesienie opłaty elektronicznej w formie przedpłaty następuje przed rozpoczęciem korzystania z sieci dróg krajowych objętych opłatą elektroniczną, w kwocie nie mniejszej niż pozwalająca na odbycie planowanego przejazdu w całości, w myśl § 7 ust. 1 rozporządzenia z 30 kwietnia 2011 r. Przez wniesienie opłaty elektronicznej w formie przedpłaty rozumie się wpływ środków na rachunek bankowy, na który wnoszona ma być opłata elektroniczna, określony w umowie między użytkownikiem a pobierającym opłatę, zgodnie z § 7 ust. 2 cytowanego rozporządzenia.

Zgodnie z treścią art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3 000 złotych.

Kary pieniężne, o których mowa w ust. 1 i 2, nakładają, w drodze decyzji administracyjnej, uprawnieni do kontroli, o których mowa w art. 131 ust. 1 (art. 13k ust. 4 u.d.p.). W myśl art. 131 ust. 1 pkt 2 u.d.p. - do kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, w tym kontroli używanego w pojeździe urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3, jeżeli jest ono wymagane, oraz nałożenia i pobierania kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k, są uprawnieni inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego.

W rozpoznawanych sprawach bezsporne jest, że skarżący zawarł umowę z pobierającym opłatę elektroniczną dotyczącą korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków objętych opłatą elektroniczną, odebrał od pobierającego opłatę elektroniczną urządzenie viaBOX, zainstalował je w pojeździe oraz wniósł przedpłatę na poczet realizowanych przejazdów podlegających opłacie elektronicznej. Niesporny jest również fakt, że pomimo wykonania przez skarżącego ciągu wymienionych czynności nie zostały pobrane opłaty za wykonane przez niego przejazdy po drogach krajowych zespołem pojazdów przekraczającym 3,5 t DMC co legło u podstaw nałożenia na skarżącego kar pieniężnych na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p.

Z akt sprawy wynika również, że powodem niepobrania opłat był brak zmiany trybu pracy urządzenia viaBOX.

Skarżący, kwestionując zasadność nałożenia na niego kar pieniężnych, konsekwentnie twierdzi, że zakupując urządzenie viaBOX nie został poinformowany o konieczności dokonywania zmiany trybu pracy tego urządzenia, a do urządzenia nie została załączona ulotka, która wyjaśniała sposób ustawiania urządzenia w przypadku, gdy pojazd lekki ciągnie przyczepę i zespół pojazdów przekracza tym samym 3,5 t.

GITD uznając wyjaśnienia skarżącego za irrelewantne z punktu widzenia odpowiedzialności administracyjnej związanej z obiektywnym stwierdzeniem naruszenia przepisów prawa materialnego zaniechał przeprowadzenia dowodów co do tego, czy skarżący zawierając umowę z podmiotem obsługującym system poboru opłat elektronicznych otrzymał instrukcję co do konieczności zmiany trybu pracy na urządzeniu viaBOX w sytuacji wykonywania przejazdu pojazdem wraz z przyczepą.

Stanowisko GITD jest wadliwe.

Zgodnie z unormowaną w art. 7 K.p.a. zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej "podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy". Stosownie do tej zasady, organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA1981, nr1, poz. 45). W wyroku z dnia 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, nr 7, poz. 83 Sąd Najwyższy podkreślił, że: "jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.)". Przy czym z zasadą prawdy obiektywnej ściśle wiąże się zawarta w art. 8 k.p.a. zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, która określa wyraźnie to, co implicite jest zawarte w zasadzie praworządności. Z zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. wynika bowiem przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań (por. Jaśkowska Małgorzata, Wróbel Andrzej, Komentarz do art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego /Dz.U.00.98.1071/, [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III).

Przenosząc te rozważania natury ogólnej na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organ dokonując ustaleń co do okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze w niniejszej sprawie nie sprostał stawianym wyżej wymogom.

W aktach sprawy znajduje się pismo z dnia 5 czerwca 2012 r. skierowane przez operatora systemu poboru opłat elektronicznych do skarżącego w niniejszej sprawie, z którego wynika, że w początkowym okresie działania systemu i dystrybucji urządzeń pokładowych viaBOX, do standardowej instrukcji obsługi urządzeń, dołączana była dodatkowa informacja w postaci ulotki, która wyjaśniała sposób ustawienia urządzenia w przypadku, gdy pojazd lekki ciągnie przyczepę, co powoduje, że zespół pojazdów przekracza 3,5 t.

Z pisma tego wynika, że aktualnie dostępna instrukcja została zmieniona i ujednolicona przez dodanie informacji zawartych we wskazanej ulotce.

Nadto z załączonej do akt przez skarżącego instrukcji istotnie wynika, że brak w nim informacji co do sposobu ustawienia urządzenia w przypadku wykonywania przejazdu pojazdem lekkim, do którego po dodaniu przyczepy – powstały zespół pojazdów przekracza 3,5 t.

Zdaniem skarżącego do zakupionego urządzenia viaBOX nie otrzymał ulotki, a jedynie instrukcję, która w czasie zakupu urządzenia nie zawierała odnośnych informacji.

Tymczasem organ nie wyjaśnił powyższej kwestii, ograniczając się do stwierdzenia, że jest ona bez znaczenia na gruncie odpowiedzialności administracyjnej.

Zdaniem Sądu wskazane okoliczności – wbrew twierdzeniu organu - mogą mieć znaczenie w sprawach i przyczynić się do ich pełnego wyjaśnienia.

Sąd podziela pogląd zaprezentowany przez NSA w wyroku z dnia 17 kwietnia 2012 r. sygn. akt II GSK 317/11, LEX nr 1170283, że w postępowaniu o nałożenie na określony podmiot kary administracyjnej szczególnego znaczenia nabiera respektowanie wyrażonej w art. 7 K.p.a. zasady prawdy obiektywnej, a przeprowadzone przez właściwy organ postępowanie administracyjne, aby mogło zakończyć się wydaniem decyzji o nałożeniu kary, musi dowieść w sposób niewątpliwy naruszenie zasad i rygorów określonych obowiązującymi przepisami .

Reasumując stwierdzić należy, że wydając przedmiotowe decyzje organ administracji dopuścił się przede wszystkim - mogącej mieć zasadniczy wpływ na ostateczny wynik sprawy - obrazy przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. - polegającej na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonaniu dowolnej oceny dowodów, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów skarżącego.

Naruszenie wspomnianych przepisów - w ocenie Sądu - mogło mieć istotny wpływ na ostateczny wynik spraw, a więc stanowi dostateczną podstawę prawną do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji GITD.

Mając powyższe na uwadze, należy uznać, iż w toku ponownie przeprowadzonych postępowań GITD wyjaśni, czy urządzenie viaBOX, w które został wyposażony skarżący w niniejszej sprawie zawierało ulotkę informującą o konieczności zmiany trybu pracy "z poniżej 3,5 t na powyżej/równa 3,5 t", dokona wszechstronnej oceny całości zgromadzonego materiału dowodowego oraz ustosunkuje się szczegółowo do wszystkich argumentów skarżącego, co znajdzie wyraz w uzasadnieniu podjętych rozstrzygnięć, zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.