Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 307/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-10-11 00:00:00+02:00 ()
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art. 246 par 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Antoniuk po rozpoznaniu w dniu 11 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W.S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 18 czerwca 2012 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy -


UZASADNIENIE

W.S. wnioskiem z dnia 7 września 2012 r. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu, w sprawie ze skargi na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 18 czerwca 2012 r. o udostępnienie informacji publicznej (przesłania kopii uchwały Rady Gminy z dnia [...] października 1990 r. nr [...] wraz z załącznikami oraz pisma Zarząd Gminy K. do Wojewody O. z dnia [...] kwietnia 1991 r.) .

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, czwórką małoletnich dzieci oraz ojcem i matką. Oświadczył, że na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego rodziców (Z. - 859,26 zł i J. - 859,26 zł) oraz zasiłki rodzinne na czworo dzieci – w łącznej wysokości 341 zł oraz 160 zł zasiłku na trzecie i czwarte dziecko z tytułu wychowywania dzieci w rodzinie wielodzietnej, a łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2.219,52 zł brutto miesięcznie. Dodatkowo wskazał, że posiada dom o powierzchni 200 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne, którym zajmuje się z żoną nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że jego żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje 100 – 150 zł miesięcznie, opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie około 400 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Dodatkowo oświadczył, że jego obecny stan zdrowia nie pozwala mu na wykonywanie ciężkiej pracy na roli. Na powyższe okoliczności skarżący przedstawił szereg dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania (...). Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 określonej powyżej ustawy). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 powołanej ustawy). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 powyżej przytoczonego przepisu).

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Ustawodawca użył w tym przepisie określenia " gdy wykaże ", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 powołanej ustawy (por. " Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz" ; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554).

Należy wskazać, iż przyznanie przez Sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11).

Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia.

W ocenie Sądu wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Co prawda deklarowany dochód rodziny w kwocie 2.219,52 zł po odliczeniu wskazanych wydatków (prąd i gaz) ok. 550 zł miesięcznie wynosi 1669,52 zł, co w przeliczeniu na członków rodziny daje ok. 238,50 zł, to należy jednak zwrócić uwagę, że skarżący sam wskazał, że jest właścicielem nieruchomości – domu, w którym mieszka o powierzchni 200 m² oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu), która, jak wynika z oświadczenia, nie przynosi dochodu, zaspakaja jedynie bieżące potrzeby rodziny.

Zgodnie z orzecznictwem sądowym posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Skoro wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne, to może rozporządzać nim w sposób przynoszący mu dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Należy też mieć na uwadze, że powyższa nieruchomość położona jest w sąsiedztwie dużego miasta, co niewątpliwie wpływa na jej "atrakcyjność gospodarczą" i daje dużo możliwości jej wykorzystania. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie NSA z 18 lutego 2010 r. sygn. I OZ 110/10, postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się z kolei do stanu zdrowia wnioskodawcy należy stwierdzić, że załączone do wniosku kserokopie badań świadczą jedynie o tym, że cierpi on na pewne dolegliwości zdrowotne, leczy się i rehabilituje, a przedstawione zwolnienia lekarskie nie są aktualne, ponieważ dotyczą 2011 r. Należy podkreślić, że ani w stosunku do wnioskodawcy, jak również w stosunku do jego żony nie zostały wydane orzeczenia o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy. Tym samym skoro prowadzone przez nich gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów, to brak jest przeszkody do poszukiwania przez nich innych źródeł zarobkowania.

Jednocześnie należy wskazać, iż wnioskodawca od lat realizuje swoje konstytucyjne prawo dostępu do informacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 z późn. zm.).

W ocenie Sądu, wynikającej z analizy niniejszej sprawy, jak i spraw wcześniejszych, w których stroną był wnioskodawca wynika, że posiada on zdolność do jasnego, precyzyjnego formułowania swoich żądań. Żądania wnioskodawca uzasadnia poprzez wskazanie przepisów prawa, do których organ powinien się zastosować. Okoliczność ta świadczy o tym, że nie jest on pozbawiony możliwości samodzielnego działania.

Wnioskodawca jasno formułuje żądania w zakresie udzielenia przez organ informacji publicznej, a następnie realizuje swoje prawa w zakresie przysługujących mu środków prawnych tj. wezwanie do wykonania wyroku i wywiedzenie skargi do sądu administracyjnego.

Ocenić należy, że sprawa, która zawisła przed Sądem nie jest sprawą przekraczającą możliwości działania wnioskodawcy samodzielnie, jak również poniesienia przez niego kosztów postępowania.

Skoro wnioskodawca decyduje się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej, to powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych wnioskodawca sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać.

Nadto należy zauważyć, że sytuacja majątkowa skarżącego i jego możliwości płatnicze były również przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w takim samym - niezmienionym - stanie faktycznym. Postanowieniami z dnia 18 września 2012 r. o sygn. akt I OZ 678/12, I OZ 679/12 oraz I OZ 680/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenia W.S. na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.