Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 492/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 1, 2
journal: Dz.U. 1989 nr 58 poz 348
law: Obwieszczenie Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 października 1989 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.
article: art. 7, art. 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Sędzia WSA Kaja Angerman (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Protokolant Renata Puchalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2010 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) sierpnia 2008 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia (...) kwietnia 1993 roku nr (...); 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego S. M. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] kwietnia 1993 r.

W uzasadnieniu Minister wskazał, iż postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008 r. przywrócony został termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej pismem organu naczelnego z dnia [...] kwietnia 1993 r. uznanym za decyzję administracyjną, bowiem zawierało ono elementy typowe dla decyzji wydanej w trybie nadzoru na podstawie art. 156 k.p.a. Wskazaną wyżej decyzją odmówiono A. S. stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] marca 1960 r., orzekającej o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej położonej w G., zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w S., KW nr [...], dawniej G., wykaz [...], na właściciela K. S..

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że podstawę prawną przejęcia wspomnianego gospodarstwa rolnego stanowiły przepisy art. 9 ust. 1 (obecnie art. 16 ust. 1) ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (t.j. Dz. U. z 1989 r., Nr 58, poz. 348 oraz z 1990 r., Nr 34, poz. 198). Organ ustalił, iż K. S. - właściciel nieruchomości ziemskiej o pow. 94, 25 ha, położonej we wsi G., w grudniu 1948 r. przekazał nieruchomość wraz z zabudowaniami w zagospodarowanie byłemu Urzędowi Gminy B. od dnia [...] stycznia 1949 r. sam natomiast opuścił G. i zamieszkał na terenie powiatu s. w województwie k.. Część gruntów została przekazana przez miejscowe władze w użytkowanie indywidualnym rolnikom, a w dniu [...] listopada 1953 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S., przekazało je Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu - Zespół [...] w S.. Organ wskazał, iż tego rodzaju władanie trwało także w dniu [...] kwietnia 1958 r., tj. w dniu wejścia w życie powołanej powyżej ustawy z dnia 12

Sygn. akt IV SA/Wa 492/10

marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Powyższe okoliczności - zdaniem organu - sprawiły, że zaistniały przesłanki do przejęcia przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., bowiem do dnia 5 kwietnia 1958 r. nieruchomość pozostawała we władaniu Państwa.

Minister wskazał, że materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że w stosunku do opisanej nieruchomości miał zastosowanie przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., dotyczący wyłączenia z przejęcia nieruchomości oddanych w zagospodarowanie na podstawie dekretu z dnia 9 lutego 1953r. Dotyczył on bowiem nieruchomości przekazanych w zagospodarowanie w czasie jego obowiązywania, tymczasem objęcie w zagospodarowanie gruntów K. S. nastąpiło formalnie w grudniu 1948r., z mocą obowiązującą od stycznia 1949r., a więc na cztery lata przed wejściem w życie dekretu. Materiał dowodowy zdaniem organu nie wskazuje również na to, by nieruchomość została przejęta w zagospodarowanie w trybie obowiązującego w tym czasie dekretu z dnia 30 marca 1945 r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych. Gdyby taki fakt miał miejsce to i tak nieruchomość nie podlegałaby już działaniu wydanego później dekretu z dnia 9 lutego 1953r. r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych. Minister, powołując się na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lutego 1991 r. wskazał, iż przejęcie na własność Państwa nieruchomości położonej w G. nastąpiło zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2008 r. S. M., reprezentowany w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik

Sygn. akt IV SA/Wa 492/10

sprawy, tj. art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie, iż decyzja Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] marca 1960 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem skarżącego w konsekwencji powyższej argumentacji - zostały naruszone art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, w związku z przepisami dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, w szczególności przepisów art. 1,6,7 dekretu. Skarżący zarzucił błędną wykładnię wyżej wymienionych przepisów polegającą na przyjęciu, że jeżeli nieruchomość została przekazana przez właściciela w zagospodarowanie przed wejściem w życie dekretu, a następnie - po wejściu w życie dekretu - przekazana w użytkowanie Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu, to nie podlega wyłączeniu spod nacjonalizacji w trybie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1953 r. W ocenie skarżącego przepisom dekretu podlegało przekazywanie w użytkowanie nie tylko tych nieruchomości, które były odbierane ich właścicielowi, lecz także te, które były odbierane każdemu innemu posiadaczowi gruntu.

Skarżący w uzasadnieniu wskazał, iż nie kwestionuje ustaleń faktycznych, a nie zgadza się jedynie z wykładnią prawa materialnego. Skarżący wskazał, że niedopuszczalne było wydanie decyzji wywłaszczeniowej w oparciu o przepis art. 9 ustawy z 1958 r. w sytuacji, gdyby taka decyzja miała dotyczyć gruntów, o których mowa w art. 2 ustawy z 1957 r. Skarżący wskazał, że jeżeli dana nieruchomość została przekazana w użytkowanie oraz przekazanie w użytkowanie zostało dokonane w oparciu o przepisy dekretu z 1953 r. to niedopuszczalne było wydanie decyzji o wywłaszczeniu na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. Zarzucił, że niezasadne jest stanowisko organu, zgodnie z którym przepisom dekretu podlegały tylko i wyłącznie te nieruchomości, które były odbierane bezpośrednio właścicielowi. Powołując się na przepis art. 1 dekretu - wskazał, że dekret odnosi się nie tylko do nieruchomości znajdujących się we władaniu właścicielskim, ale do wszystkich nieruchomości, także tych, które były dzierżawione bądź użytkowane przez inne osoby niż właściciel. W ocenie skarżącego, przedmiotem weryfikacji prowadzonej

Sygn. akt IV SA/Wa 492/10

przez organy administracji publicznej były nie tylko nieruchomości władane bezpośrednio przez właściciela, a także znajdujące się we władztwie innych podmiotów, niezależnie od podstawy władania nimi, a w szczególności organy sprawdzały czy osoby fizyczne, którym przekazano nieruchomości odebrane uprzednio ich właścicielom podołały obowiązkom ich należytego zagospodarowania. Skarżący wskazał, iż taka sytuacja wystąpiła w przypadku K. S., którego nieruchomość oddano na próbę drobnym rolnikom, a po wejściu w życie dekretu ustalono, że nie podołali oni ciężarowi należytego zagospodarowania. W wyniku takich ustaleń przekazano następnie sporną nieruchomość Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu w S.. Skarżący podkreślił, że przepis art. 9 ust. 2 ustawy z 1958 r. posługuje się wyłącznie przesłanką o charakterze przedmiotowym i dotyczy jedynie określonej kategorii gruntów, a nacjonalizacji w trybie art. 9 ustawy z 1958 r. nie podlegały grunty przekazane w użytkowanie na podstawie dekretu, niezależnie od tego, czy przekazanie w użytkowanie nastąpiło po ich odebraniu poprzedniemu właścicielowi czy też innymi osobom.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wcześniej wyrażone stanowisko w sprawie.

Wyrokiem z dnia 25 listopada 2008r.(sygn. akt IV SA/Wa 1577/08) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 grudnia 2009r. (sygn. akt I OSK 369/09) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I instancji nie wyjaśnił prawidłowo czy w przedmiotowej sprawie zachodziły przesłanki z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958r. Dowody znajdujące się w aktach sprawy w postaci dokumentów pochodzących od Prezydium Gminnej Rady Narodowej, Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej oraz byłego wójta Gminy B. wskazują, że ponownie powinna być zbadana przesłanka przekazania przedmiotowej nieruchomości w trybie dekretu z dnia 9 lutego 1953r o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych. Jest to konieczne dla oceny prawidłowości zastosowania przez organy w danym stanie faktycznym dyspozycji art. 9 ust. 1

Sygn. akt IV SA/Wa 492/10

zamiast art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958r. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na fakt, że przedmiotowa nieruchomość dopiero w dniu 10 listopada 1953r, a więc po wejściu w życie dekretu z dnia 9 lutego 1953r. została przekazana przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu w S.. Sąd I instancji zobowiązany był odnieść się do powyższych okoliczności faktycznych i prawnych, czego jednak nie dokonał, a brak w tym zakresie ustaleń tak faktycznych, jak też prawnych uniemożliwił prawidłową kontrolę odmowy zastosowania przez organy dyspozycji art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja, jak też poprzedzająca ją decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] kwietnia 1993 r. naruszają przepisy art. 7 i 77 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Podstawę prawną przejęcia na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania nieruchomości rolnej położonej w G., o pow. 94,25 ha stanowił przepis art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. z Nr 17, poz. 71). Przewidywał on, że nieruchomości rolne będące w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu Państwa lub przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym, podlegają przejęciu na własność skarbu Państwa bez odszkodowania. Stosownie jednak do unormowania przewidzianego w art. 9 ust. 2 tej ustawy powyższy przepis nie znajdował m.in. zastosowania do gruntów wymienionych w art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 173). Wskazany przepis art. 2 ustawy przewidywał, że grunty, które zostały na podstawie dekretu przekazane w użytkowanie, zwraca się poprzedniemu posiadaczowi po upływie terminu na jaki zostały oddane w użytkowanie (zagospodarowanie). W przypadku, gdy jednostki gospodarki uspołecznionej dokonały inwestycji budowlanych na gruntach, otrzymanych w użytkowanie na podstawie dekretu, grunty te mogą być przejęte na własność Skarbu Państwa, wolne

Sygn. akt IV SA/Wa 492/10

od obciążeń, w zamian za przyznanie właścicielowi innych gruntów o przybliżonej wartości.

Ustalenie w sposób bezsporny, że grunt został przekazany w użytkowanie na podstawie dekretu z dnia 9 lutego 1953r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych po pierwsze wyłączało możliwość nieodpłatnego przejęcia gruntu na własność Skarbu Państwa, a więc w trybie przewidzianym w art. 9 ust. 1 ustawy, po drugie zobowiązywało Skarb Państwa albo do faktycznego zwrotu gruntu poprzedniemu posiadaczowi, albo do przejęcia gruntu na rzecz Skarbu Państwa w zamian jednak za przyznanie właścicielowi gruntów o przybliżonej wartości w sytuacji, gdy na gruncie przejętym w użytkowanie dokonano inwestycji budowniczych.

Organ wydając decyzję z dnia [...] marca 1960r. stwierdził, że K. S. nie przekazał gruntu w użytkowanie Państwa na podstawie dekretu z dnia 9 lutego 1953r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, a zatem w sprawie nie znajduje zastosowania wyjątek z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958r., dlatego też grunt podlega nieodpłatnemu przejęciu na rzecz Skarbu Państwa.

Kwestią najistotniejszą podlegającą kontroli organu badającego w niniejszej sprawie czy zachodzą przesłanki do stwierdzenia istotnej wady kontrolowanej decyzji było ustalenie czy organ wydający decyzję prawidłowo ustalił stan faktyczny w sprawie i czy dokonując wskazanej oceny prawnej dopuścił się rażącego naruszenia prawa.

W ocenie Sądu, przy dokonywaniu której uwzględniono wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ kontrolny mimo, iż zobowiązany jest do zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego dotyczącego wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy i jego wszechstronnej oceny, nie wywiązał się należycie z tego obowiązku. W swych ustaleniach poprzestał właściwie na stwierdzeniu i analizie bezspornego w sprawie faktu jakim było dobrowolne przekazanie przedmiotowej nieruchomości rolnej w zagospodarowanie byłemu Urzędowi Gminy B. w 1948r. Organ nie odniósł się jednak do znajdujących się w sprawie dokumentów, tak twierdzeń K. S. o

Sygn. akt IV SA/Wa 492/10

okolicznościach i przyczynach przekazania gospodarstwa, jak też innych dowodów m.in. dokumentów w postaci zaświadczeń wystawionych przez Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej z dnia [...] września 1958r., Prezydium Gminnej Rady Narodowej z dnia [...] sierpnia 1950r. oraz oświadczenia byłego wójta Gminy B. wystawionego w dniu [...] września 1958r,. dotyczących najistotniejszych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności. Nie poddał też zdaniem Sądu wnikliwej ocenie dokumentu w postaci protokołu z dnia [...] listopada 1953r. dotyczącego przekazania nieruchomości przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej na rzecz P.G.R, traktując go z założenia jako techniczną czynność przekazania gospodarstwa innej osobie prawnej. Nie zbadał jakie były przesłanki decydujące o tym, że w dniu 10 listopada 1953r. podjęto decyzję o przekazaniu przedmiotowej nieruchomości właśnie P.G.R., mimo że wcześniej była ona przekazana w użytkowanie osobom fizycznym (wg ówczesnego określenia chłopom mało i średniorolnym). Organ nie zbadał zatem czy podstawą tej czynności nie był fakt, że nieruchomość ta w dalszym ciągu, w tej dacie nie była dostatecznie zagospodarowana przez dotychczasowych posiadaczy, jak wymagały obowiązujące wówczas przepisy i czy przekazanie gruntu P.G.R. nie nastąpiło z tego względu, że tylko ta jednostka organizacyjna zdolna była "podjąć zobowiązanie zagospodarowania przedmiotowego gruntu" (w oparciu o regulację z art. 6 dekretu z dnia 9 lutego 1953r.). Kwestia niedostatecznego zagospodarowania nieruchomości w dacie [...] listopada 1953r. wynika niewątpliwie tak z treści samego protokołu przekazania nieruchomości na rzecz P.G.R zespołu nr [...] w S. przez Prezydium PRN, jak też z pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lipca 1959r. kierowanego do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., z którego wynika m.in., że " Obyw. S. gospodarował do 1949r., gdzie zdał całe gospodarstwo wraz z budynkami do Zarządu Gminnego w B.. Gospodarstwo to zostało oddane w zagospodarowanie chłopom indywidualnym, jednak z powodu niemożności odpowiedniego zabezpieczenia budynków i nierozdysponowania wszystkich gruntów w 1953r. protokołem z dnia [...].11.1953r. przekazane zostało do P.G.R w całości ...". Co więcej w piśmie tym organ wskazywał, że choć w jego ocenie nie ma podstaw do zwrotu obyw. S. danego gospodarstwa, to jednak odnosząc się do złożonego przez K.

Sygn. akt IV SA/Wa 492/10

S. dowodu w postaci oświadczenia wójta Gminy B., organ wskazał, że " w razie uznania zeznania b. wójta Gminy B., że obyw. S. oddał w zagospodarowanie i należy mu się zwrot albo ekwiwalent, to jedynym obiektem mogącym służyć na ekwiwalent jest resztówka B., która jest w posiadaniu P.G.R, a która odpowiada tak ilości hektarów oraz jakością gleby i zabudowaniami". Podobnie rozważań dotyczących zwrócenia K. S. zamiennego gospodarstwa rolnego dotyczy pismo Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] sierpnia 1958r. kierowane do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. Organ kontroli nie dokonał żadnej oceny powyższych dokumentów wskazujących na rozważanie przez organy administracji państwowej zasadności zwrócenia K. S. ekwiwalentu jego gospodarstwa rolnego w związku z jego wystąpieniem o zwrot gospodarstwa, na rok i dwa lata przed wydaniem kontrolowanej decyzji, co mogło mieć ewentualnie miejsce w przypadku przejęcia nieruchomości w trybie dekretu z dnia 9 lutego 1953r. Nadto fakt niezagospodarowania nieruchomości stanowiącej własność K. S. wynika z treści pisma Inspektoratu Państwowych Gospodarstw Rolnych w S. z dnia [...] maja 1958r. kierowanego do Wojewódzkiego Zarządu Państwowych Gospodarstw Rolnych, którego przedmiotem był zakres poczynionych nakładów na przejęte gospodarstwo rolne. Z pisma tego wynika, że " PGR przejmując w 1953r. odłogi bez jakichkolwiek pozostałości po użytkownikach ob. S. K. musiało przez przeciąg pierwszych 2 lat dokonywać bardzo poważnych nakładów w grunta po ob. S. jak: zwiększone nakłady w robociznę, dokonywanie głębokich orek, odchwaszczanie gleb, silne wynawiezienia ich nawozami sztucznymi oraz doprowadzenia do jako takiej kultury".

Z okoliczności sprawy wynika, że przekazanie Gminie B. nieruchomości w zagospodarowanie przez K. S. nastąpiło w 1948r., ze skutkiem od stycznia 1949r. Potwierdza ten fakt niewątpliwie dokument w postaci oświadczenia byłego wójta Gminy B. S. B. z dnia [...] września 1958r. oraz zaświadczenie Prezydium Gminnej Rady Narodowej z dnia [...] sierpnia 1950r., z którego dodatkowo wynika, że celem zagospodarowania grunty przekazano w użytkowanie mało i średniorolnym chłopom.

Sygn. akt IV SA/Wa 492/10

W dacie dobrowolnego przekazania przez K. S. Gminie B. nieruchomości do zagospodarowania, obowiązywał dekret z dnia 30 marca 1945r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych. Stosownie do treści art. 3 tegoż dekretu wszystkie użytki rolne nie zagospodarowane we właściwym czasie przechodziły do użytkowania gromady, zobowiązanej z kolei do ich właściwego zagospodarowania przez własne zabiegi, ewentualnie odstąpienie do dalszego zagospodarowania i użytkowania osobom trzecim (fizycznym lub prawnym). Posiadacz, który utracił użytkowanie mógł je odzyskać po zebraniu plonów przez nowego użytkownika i złożeniu zobowiązania o dokonywaniu upraw. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 10 dekretu posiadacz uchylający się od obowiązku należytego zagospodarowania gruntu podlegał karze pozbawienia wolności. Rozwiązanie przyjęte w dekrecie z dnia 30 marca 1945r. nie wykluczało możliwości dobrowolnego przekazania gospodarstwa w użytkowanie gromady w celu uniknięcia odpowiedzialności karnej. W tej sytuacji zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniu organu, nie można przyjąć, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wyklucza, że przekazanie nieruchomości Gminie do zagospodarowania odbyło się w trybie obowiązujących wówczas przepisów.

Dekret z dnia 30 marca 1945r. utracił moc z chwilą wejścia w życie dekretu z dnia 9 lutego 1953r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, który w sposób szczegółowy regulował warunki przekazywania nieruchomości do zagospodarowania i tryb postępowania.

Stosownie do treści art. 3 i 7 dekretu stan niezagospodarowania nieruchomości stwierdzany był przez Prezydium Gminnej Rady Narodowej na podstawie zgłoszenia przez posiadacza gruntu, który nie mógł go całkowicie i należycie zagospodarować albo przez organ z urzędu. O ile przeszkody w całkowitym i należytym zagospodarowaniu gruntu nie mogły być usunięte przez zastosowanie przewidzianych form pomocy w rolnictwie, to stosownie do regulacji wynikającej z art. 6 dekretu Prezydium Gminnej Rady Narodowej winno zgłosić wniosek do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej o przekazanie gruntu lub jego części w użytkowanie zespołowi uprawowemu, spółdzielni produkcyjnej, mało i średniorolnym chłopom albo innym osobom fizycznym lub prawnym, które podejmą

Sygn. akt IV SA/Wa 492/10

zobowiązanie zagospodarowania gruntu. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej zobowiązane było z kolei wydać orzeczenie o przekazaniu gruntu na okres 3 lat wymienionym w przepisie podmiotom bądź pozostawić wniosek bez rozpoznania z jednoczesnym wskazaniem dalszego sposobu postępowania. Po upływie zakreślonego w orzeczeniu czasu użytkowania, grunt mógł być przywrócony poprzedniemu użytkownikowi, gdy mógł spełnić oczekiwania co do jego zagospodarowania (art. 11 dekretu).

Dekret z dnia 9 lutego 1953r. nie zawierał unormowania regulującego status prawny nieruchomości przekazanych Państwu w jakimkolwiek trybie, w tym do zagospodarowania na podstawie przepisów dekretu z dnia 30 marca 1945r. Brak jest zatem podstaw do uznania, że nieruchomości przekazane do zagospodarowania w oparciu o przepisy uprzednio obowiązującego dekretu, z mocy prawa stały się nieruchomościami objętymi regulacją nowego dekretu. Oczywistym jest więc, że co do objęcia nieruchomości rolnej regulacją dekretu z dnia 9 lutego 1953r. nie był wystarczający fakt wcześniejszego przekazania nieruchomości do zagospodarowania. Nie jest wykluczona jednak zdaniem Sądu możliwość objęcia takiej nieruchomości rolnej regulacją dekretu z dnia 9 lutego 1953r. Celem tak jednej, jak i następnej regulacji prawnej było zobligowanie posiadaczy nieruchomości rolnych do ich całkowitego zagospodarowania pod rygorem zastosowania tak dolegliwych sankcji faktycznych (przejęcie gospodarstwa), jak też karnych.

Nie powinno dziwić, że dekret z dnia 9 lutego 1953r. nie zawiera unormowania wskazującego na objęcie tą regulacją wcześniej przejętych nieruchomości do tzw. zagospodarowania, gdyż działania podjęte przez Państwo w stosunku do takiej nieruchomości na podstawie regulacji uprzedniego dekretu z dnia 30 marca 1945r.miały wykluczyć stan niezagospodarowania. O ile więc w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 9 lutego 1953r. nieruchomości znajdujące się we władaniu nowych posiadaczy (tych, którzy uzyskali użytkowanie na skutek działań podjętych w trybie dekretu z dnia 30 marca 1945r.), czy też dotychczasowych właścicieli po ich odzyskaniu (na podstawie art. 4 dekretu z dnia 30 marca 1945r.) spełniały warunek uznania ich za zagospodarowane, z pewnością nie podlegały regulacji dekretu z dnia 9 lutego 1953r. O ile zaś warunku takiego nie spełniały, a zatem działanie Państwa

Sygn. akt IV SA/Wa 492/10

okazało się nieskuteczne, mogły zdaniem Sądu podlegać trybowi postępowania z niezagospodarowanymi nieruchomościami określonemu w dekrecie z dnia 9 lutego 1953r, który w art. 1 stanowił, że posiadacze użytków rolnych obowiązani są całkowicie i należycie je zagospodarować. Nie ma przeszkód, by posiadaczami tymi byli ci, którzy uzyskali użytkowanie na skutek działań Państwa podjętych w trybie dekretu z 1945r.

Nie można wiec wykluczyć, że w konkretnej sytuacji faktycznej nieruchomość rolna mogła podlegać regulacji dekretu z dnia 9 lutego 1953r., mimo że wcześniej objęta była nieskutecznymi działaniami podejmowanymi w trybie dekretu z dnia 30 marca 1945r. Dlatego też okoliczność związana ze stanem zagospodarowania nieruchomości rolnej przekazywanej protokołem z dnia [...] listopada 1953r. przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej na rzecz PGR w S., zdaniem Sądu mogła mieć istotne znaczenie dla oceny czy ostatecznie przejęcie tej nieruchomości we władanie Państwa nie nastąpiło na podstawie przepisów dekretu z dnia 9 lutego 1953r. Tymczasem organ kontroli zaniechał jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie, mimo treści samego protokołu z dnia [...] listopada 1953r., treści innych dokumentów wskazanych wyżej, a także mimo tego, że organem, który dokonywał przekazania nieruchomości było Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, a więc organ upoważniony do wydawania orzeczeń o przekazaniu niezagospodarowanych nieruchomości w użytkowanie konkretnemu podmiotowi.

Nadto należy zauważyć, że organ nie poddał ocenie istotnych dokumentów jak zaświadczenia PGRN z dnia [...] sierpnia 1950r. i oświadczenia byłego wójta z dnia [...] września 1958r. wskazujących, iż gospodarstwo zostało dobrowolnie przekazane do zagospodarowania, a następnie przekazane w użytkowanie mało i średniorolnym chłopom, jak też niezwykle istotnych dla oceny istnienia przesłanki wyłączającej możliwość przejęcia przedmiotowej nieruchomości na własność Skarbu Państwa dokumentów takich jak zaświadczenie Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej z dnia [...] września 1958r, z którego wynika, ze gospodarstwo zostało przejęte w zagospodarowanie właśnie na mocy dekretu z 1953r. oraz pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] maja 1957r. kierowanego do K. S., zawierającego wyjaśnienie, że związku z wnioskiem z dnia [...] maja

Sygn. akt IV SA/Wa 492/10

1957r. o zwrot gospodarstwa, może ono zostać zwrócone o ile wnioskodawca zwróci koszt dokonanych inwestycji, albo może otrzymać gospodarstwo zastępcze.

Nie poddając ocenie powyższych dokumentów i nie gromadząc żadnych innych dowodów w sprawie, organ nie ustalił w sposób jednoznaczny i wnikliwy stanu faktycznego istniejącego w dacie wydania kontrolowanej decyzji. Brak dostatecznych ustaleń w zakresie spełnienia przesłanki określonej w art. 9 ust. 2 ustawy dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, uniemożliwia ocenę czy kontrolowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Rozpoznając ponownie sprawę organ zgodnie z treścią art. 7 i 77 k.p.a. zgromadzi materiał dowodowy pozwalający na ocenę czy decyzja ta dotknięta jest wadą nieważności, w szczególności ustali czy we właściwych archiwach państwowych nie znajdują się dokumenty dotyczące przekazania gospodarstwa rolnego w zagospodarowanie, a następnie dokona wszechstronnej oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.