Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1649/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 9, art. 28
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2013 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. S., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2012 r. znak [...], po rozpoznaniu wniosku K. K. (dalej: "skarżąca") o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] maja 2012r., znak [...] sprostowaną postanowieniem Ministra Rolnictwa i rozwoju Wsi z [...] maja 2012r., nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta B. z [...] sierpnia 1976r., nr [...], orzekającej o przejęciu "na własność Państwa" działki gruntu oznaczonej numerem [...] o pow. [...] ha., położonej w G., stanowiącej własność S. i W. małż. D. - utrzymał w mocy decyzję własną.

Podstawą wydania decyzji były następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna.

Prezydent Miasta B. decyzją z [...] sierpnia 1976 roku przejął na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha., położonej w G., stanowiącej własność S. i W. małż. D.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji wystąpiła skarżąca, jako spadkobierczyni byłych właścicieli (akty poświadczenia dziedziczenia po S. D. oraz W. D., sporządzone odpowiednio [...] lutego 2012 r., Rep. [...] oraz [...] kwietnia 2012r., Rep. [...]). We wniosku podniosła, że gospodarowała wraz z rodzicami na przejętym gospodarstwie i jako strona zainteresowana nie została poinformowana o decyzji Prezydenta Miasta B. z [...] sierpnia 1976 r., co stanowi rażące naruszenie prawa.

Rozpoznając wniosek skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta B. z [...] sierpnia 1976 r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] maja 2012 r. odmówił stwierdzenia nieważności w/w decyzji, a następnie po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] czerwca 2012r. decyzję tę utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że podstawę prawną decyzji Prezydenta Miasta B. z [...] sierpnia 1976 r. stanowił art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 ze zm.; dalej: "ustawa"). Rozważając przesłanki z art. 28 ustawy organ stwierdził, że ze znajdującego się w aktach sprawy aktu własności ziemi z [...] grudnia 1974r. wynika, że jedynymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości byli D. i S. małż. D. Zatem w świetle przepisów ustawy z 29 maja 1974 r. tylko oni mogli wystąpić z wnioskiem o przejęcie posiadanej nieruchomości za spłaty pieniężne. Byli właściciele nie spełniali warunków do uzyskania renty, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy, gdyż w dniu wydania decyzji Prezydenta Miasta B. oboje mieli ukończone 53 lata. W aktach znajduje się wniosek małżonków D. z 20 sierpnia 1976 r., o przejęcie na własność Państwa, za spłaty pieniężne, nieruchomości położonej w G., oznaczonej jako działka ewid. Nr [...]. Organ podniósł, ze w aktach sprawy nie znaleziono również żadnych dokumentów, na podstawie których byli właściciele kwestionowaliby fakt przejęcia przedmiotowej działki przez Państwo, nie wnosili żadnych zarzutów i roszczeń, co wskazuje, że przejęcie nastąpiło za ich wiedzą i zgodą.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej, jakoby nie była poinformowana o decyzji Prezydenta Miasta B., organ stwierdził, że zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, zgoda zstępnych na przejecie nieruchomości na rzecz Państwa nie była wymagana, jeżeli praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła ich utrzymania. Organ zauważył, że w dacie wydania decyzji Prezydenta Miasta B. skarżąca zatrudniona była w Spółdzielni [...] w P., na stanowisku głównej księgowej, natomiast w okresie od 17 stycznia 1976 r. przebywała na urlopie macierzyńskim oraz urlopie bezpłatnym na wychowanie dziecka do lat 3. Mąż skarżącej zatrudniony był w P. na stanowisku mechanika. Z powyższego wynika, zdaniem organu, iż praca skarżącej w przejmowanym gospodarstwie nie stanowiła głównego źródła jej utrzymania, zatem nie była wymagana jej zgoda na przejęcie nieruchomości na rzecz Państwa.

Zdaniem organu również fakt zaliczenia małż. D. do jednej z grup inwalidzkich nie miał znaczenia dla prawidłowości przejęcia nieruchomości na własność Państwa w trybie art. 28 ustawy, a więc na wniosek byłych właścicieli za spłaty pieniężne. Fakt zaliczenia rolnika do jednej z grup inwalidzkich, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, miałby znaczenie w sytuacji ubiegania się o rentę na podstawie przepisów ustawy z 29 maja 1974 r. i przekazaniu na własność Państwa wszystkich nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa, obejmujących co najmniej 2 ha. gruntów rolnych i leśnych, w przypadku niespełnienia warunku dotyczącego wieku, o którym mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Pismem z 9 sierpnia 2012 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2012r. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] maja 2012 r. zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 77 kpa poprzez jego niezastosowanie i pominięcie istotnych środków dowodowych oraz art. 86 kpa polegające na jego niezastosowaniu i zaniechaniu przesłuchania strony postępowania, co do faktów mających istotne znaczenie dla sprawy. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 28 kpa w związku z art. 4 ust. 2 ustawy z 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw na własność Państwa za rentę i spłatę pieniężną poprzez przyjęcie, że praca skarżącej w przejmowanym gospodarstwie nie stanowiła jej głównego źródła utrzymania oraz prowadzenie postępowania z pominięciem zstępnej, która – jako mająca interes prawny – powinna brać w nim udział. Ponadto podniosła, że z informacji uzyskanych za życia rodziców wynikało, iż do złożenia wniosku o przejęcie gospodarstwa doszło w wyniku i pod wpływem groźby ze strony "pracownika magistratu". W piśmie uzupełniającym skargę z 1 lutego 2013r. dodatkowo zarzuciła, że decyzję wydano [...] sierpnia 1976r., a wniosek pochodzi z 20 sierpnia 1976r. w związku z czym postępowanie nie powinno być wszczęte i zakończone, małżonkowie D. w dniu wydania decyzji posiadali [...] grupę inwalidzką, co powodowało że spełniali warunki do uzyskania renty, nie wyjaśniono, czy do przejęcia gospodarstwa rolnego potrzebna była zgoda skarżącej nadto decyzję nie doręczono W. K., jedynie S. K., zatem nie mogła stać się ostateczna.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc te same argumenty, co w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji jest ocena, czy rozstrzygnięcie dotknięte jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Przedmiotem sprawy nie jest natomiast powtórne rozstrzygnięcie sprawy załatwionej decyzją merytoryczną. Organy wydając zaskarżone decyzje prawidłowo uznały, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie doszło do naruszenia prawa, które można by kwalifikować, jako rażące.

Należy zauważyć, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wyrażonej w art. 16 kpa. Prowadzi to do wniosku, że przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Dotyczy to również przesłanki stwierdzenia nieważności, jaką jest rażące naruszenia prawa. Koniecznym warunkiem dla ustalenia występowania tej przesłanki jest ustalenie oczywistego charakteru naruszenia normy prawa materialnego przez organ orzekający w sprawie lub dokonanie przez ten organ oceny materiału dowodowego w sposób oczywiście sprzeczny ze zgromadzoną w aktach dokumentacją lub innymi oczywistymi faktami.

Strona skarżąca nieważności decyzji Prezydenta Miasta B. z [...] sierpnia 1976 r. dopatrywała się w przejęciu gospodarstwa rolnego jej rodziców – W. i S. D. bez jej zgody i bez jej udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym, to jest z naruszeniem art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Do uznania naruszenia prawa za rażące niezbędne jest stwierdzenie następujących przesłanek: w sprawie w zakresie objętym decyzją obowiązywał niewątpliwy stan prawny, treść decyzji pozostawała w oczywistej sprzeczności z treścią obowiązującego prawa i, że charakter naruszenia prawa był tego rodzaju, że prowadziłoby to do niemożności zaakceptowania tej decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa.

Wymienione warunki nie zostały wykazane w stosunku do decyzji z [...] sierpnia 1976r. Z jasnego brzmienia art. 4 wymienionej ustawy z 29 maja 1974r. wynika, że zgoda zstępnych na przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu była potrzebna wówczas, gdy na nieruchomościach wchodzących w skład tego gospodarstwa zstępni ci gospodarują. Zgoda taka nie jest natomiast wymagana, jeśli praca w przekazywanym gospodarstwie nie stanowiła ich głównego źródła utrzymania. Odnosząc się do tego zarzutu stwierdzić należy, iż jak wynika z oświadczenia skarżącej w 1976 r. musiała pracować jak i jej mąż, gdyż nie byli właścicielami gruntów będących przedmiotem odwołania, grunty te do końca uprawiali jej rodzice, aby utrzymać rodzinę – odwołanie K. K. z 18 maja 2012r. W tej sytuacji zbędna była jej zgoda na przekazanie gospodarstwa rolnego i słusznie nie brała ona udziału w postępowaniu, jako strona.

Odnosząc się do zarzutu spełnienia przez małżonków W. i S. D. warunku do uzyskania renty w ocenie Sądu nie jest on słuszny. Jak wynika z treści art. 9 pkt 1 cyt. ustawy z 29 maja 1974r. immanentnym warunkiem przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego za rentę jest przekazanie wszystkich nieruchomości wchodzących w skład tego gospodarstwa obejmujących, co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych. Tymczasem decyzją z [...] sierpnia 1976r. Nr [...] orzeczono o przejęciu działki nr [...] o powierzchni [...] ha, a decyzją Nr [...] z tej samej daty o przejęciu działki nr [...] o powierzchni [...] ha. Powierzchnia przejętych gruntów była zatem mniejsza od wymaganych 2 ha, nadto przedmiotem przejęcia nie były wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, co wynika z aktu własności ziemi Naczelnika Powiatu w [...] Nr [...] z [...] grudnia 1974r., gdzie obok w/w działek figuruje też działka nr [...] położone w G., pow. [...].

Odnosząc się do argumentacji strony skarżącej dotyczącej wydania decyzji bez stosownego wniosku zauważyć należy, iż tak jak wskazano wyżej, w trybie postępowania zwykłego Prezydent Miasta B. wydał dwie decyzje z [...] sierpnia 1976r. w sprawie przejęcia nieruchomości na własność Państwa za spłaty pieniężne, przy czym każda dotyczyła innej działki. W aktach administracyjnych znajdują się także dwa odrębne wnioski rodziców skarżącej o przejęcie za spłaty pieniężne na rzecz Skarbu Państwa: działki nr [...] z [...] sierpnia 1976 r. i działki nr [...] z [...] sierpnia 1976r. Do każdego z wniosków dołączony jest protokół oszacowania nieruchomości rolnych zgodnie z zarządzeniem Ministra Rolnictwa z 22.01.1974r.(M.P. Nr7, poz. 54) oraz z Zarządzeniem Naczelnika Powiatu w [...] z dnia [...].02.1975r.

Analizując powyższe stwierdzić należy, iż materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że decyzja z [...] sierpnia 1976r. Nr [...] wydana została wbrew woli małżonków D. i bez ich wcześniejszego ustnego wniosku w tym zakresie, zaś złożenie wniosku w formie pisemnej, już po dacie decyzji, stanowiło potwierdzenie ich woli w tym przedmiocie. Wskazuje na to brak wykorzystania środków procesowych w stosunku do decyzji, z której treścią strona się nie zgadzała. Wypada wskazać jednocześnie, iż w sprawie nie mogłoby odgrywać kluczowego znaczenia ewentualne uchybienie procedurze przy wydawaniu decyzji z 1976 r. polegające np. na ewentualnym braku potwierdzenia w protokole wniosku złożonego ustnie. Tego rodzaju uchybienie nie mogłoby prowadzić do zniweczenia ówcześnie wyrażonej woli strony. Mogłoby odgrywać określone znaczenie w kontekście wykazania kwalifikowanej wadliwości, o ile ujawniono by dowody wskazujące niezbicie, że przejęcie gospodarstwa było w istocie sprzeczne z wolą strony. W tym kontekście podnoszone w skardze argumenty nie mogą mieć znaczenia – jakoby wniosek złożony był pod wpływem groźby wywłaszczenia bez odszkodowania. Nieracjonalnym byłoby przecież składanie wniosku, po wydaniu decyzji orzekającej o przejęciu gospodarstwa za spłatę.

Odnośnie zarzutu z pisma nie doręczenia decyzji W. D. nie został on udowodniony, bowiem na decyzji Nr [...] widnieją, jako osoby ją otrzymujące D. S. i W. Jakkolwiek w aktach nie zachował się dowód doręczenia decyzji W. D., to oceniając te okoliczność należy mieć na uwadze, iż sprawa dotyczy zdarzeń sprzed ponad 30 lat, a brak jest dokumentów potwierdzających kwestionowanie ówcześnie orzeczenia przez zainteresowanych. Nie ujawniono też wiarygodnych okoliczności, które zamykałyby drogę do podjęcia wówczas takich działań. Nieuprawniona byłaby tez ocena jakoby np. brak wniosku na piśmie ze stosownej daty skutkował nieważnością wydanego wydanej wówczas decyzji, jako rażąco naruszającej prawo. Ewentualne uchybienie nie stanowi o takiej wadliwości, której skutkiem byłby brak możliwości zaakceptowania pozostawienia rozstrzygnięcia w obiegu prawnym, w państwie praworządnym.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała żadna z przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji w związku, z czym Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r, poz. 270) orzekł jak w sentencji.

-----------------------

6