Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 474/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Kazimierz Brzeziński (spr.), Sędziowie NSA Rafał Batorowicz, Andrzej Kuba, Protokolant Agnieszka Romaniuk, po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt I SA/Bk 307/04 w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku z dnia 17 sierpnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie wymiaru cła oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt I SA/Bk 307/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę K. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 17 sierpnia 2004 r., którą organ ten utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 1 lipca 2004 r. Nr [...] odmawiającą uchylenia decyzji Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku z dnia 14 maja 2003 r. Nr [...] wydanej w wyniku odwołania K. W. od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Suwałkach uznającej zgłoszenie celne za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że w dniu 4 grudnia 2001 r. objęto procedurą dopuszczenia do obrotu używany samochód osobowy marki Volkswagen Golf z zastosowaniem obniżonej stawki celnej w wysokości 5%, na podstawie dołączonej do zgłoszenia umowy kupna samochodu z zamieszczoną na niej deklaracją sprzedawcy – M. B., stwierdzającą pochodzenie samochodu z Unii Europejskiej. Wobec powzięcia wątpliwości co do autentyczności tego dowodu, organ celny zwrócił się do niemieckich władz celnych o jego weryfikację. Niemieckie władze celne ustaliły, że M. B. nie sprzedał wymienionego w umowie kupna samochodu do Polski oraz że umowa ta wraz z deklaracją pochodzenia zostały sfałszowane.

W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Celnego w Suwałkach decyzją z dnia 14 marca 2003 r. Nr [...] uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe, ustalił wartość celną na podstawie art. 29 Kodeksu celnego w nowej wyższej wysokości, odmówił zastosowania stawki celnej obniżonej oraz określił kwotę wynikającą z długu celnego z zastosowaniem stawki celnej autonomicznej 35% minimum 2.500 EUR. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku.

W piśmie z dnia 6 czerwca 2003 r. K. W. złożył wniosek o wznowienie postępowania, powołując na uzasadnienie tego wniosku nowy dowód w postaci wystawionego retrospektywnie świadectwa przewozowego EUR.1 Nr [...]. Dyrektor Izby Celnej w Białymstoku wznowił postępowanie zakończone swoją decyzją z dnia 14 maja 2003 r. i wobec wątpliwości co do autentyczności powyższego świadectwa przedstawił go do weryfikacji przez niemieckie władze celne. W wyniku przeprowadzonej weryfikacji niemieckie władze celne wyjaśniły w piśmie z dnia 9 czerwca 2004 r. Nr [...], że eksporter (Michael Brinsa) wymieniony w świadectwie pochodzenia EUR.1 Nr [...] nie występował z wnioskiem o wystawienie świadectwa, nie podpisał wniosku oraz nie udzielił pełnomocnictwa do wystawienia wniosku. W związku z tym niemieckie władze celne stwierdziły, że nie mogą potwierdzić, że przedmiotowy pojazd jest towarem pochodzenia unijnego w rozumieniu Układu Europejskiego.

Wskazując, że wynik weryfikacji świadectwa pochodzenia, przeprowadzonej przez niemieckie władze celne, jest wiążący dla władz celnych kraju importera, Dyrektor Izby Celnej w Białymstoku odmówił uchylenia swojej decyzji ostatecznej z dnia 14 maja 2003 r., a następnie po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy tę decyzję.

Oddalając skargę K. W. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że stosowanie obniżonej stawki celnej związane jest z przedstawieniem przez importera dowodu pochodzenia towaru, o którym mowa w art. 16 Protokołu 4 Układu Europejskiego. Dowodami takimi są: świadectwo przewozowe EUR.1, wystawione wg wzoru określonego w załączniku, deklaracja złożona przez eksportera na fakturze, specyfikacji lub innym dokumencie handlowym. W pierwotnym postępowaniu stwierdzono, iż deklaracja na fakturze nie może być uznana za wiarygodny dowód pochodzenia towaru wobec jej sfałszowania, natomiast w postępowaniu wznowieniowym za dowód pochodzenia towaru nie może być uznane przedłożone świadectwo EUR.1 wobec jego negatywnego zweryfikowania przez niemieckie władze celne. Wskazując, że wynik weryfikacji jest wiążący dla polskich organów celnych Sąd uznał, że organy celne prawidłowo nie uznały świadectwa przewozowego EUR.1 za dowód stwierdzający pochodzenie towaru z Unii Europejskiej oraz że skarżący nie może skutecznie powoływać się na zamieszczony, w negatywnie zweryfikowanym świadectwie EUR.1, zapis o pochodzeniu samochodu z Republiki Federalnej Niemiec, jak też na ustalenia wynikające z postanowienia Prokuratury Rejonowej w Suwałkach o umorzeniu śledztwa w sprawie sygn. akt 4Ds 35/04/Sp, gdyż dowody te nie dają podstawy do uznania, iż towar pochodzi z Unii Europejskiej. Sąd stwierdził, że przepisy Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego nie przewidują możliwości ustalania pochodzenia towaru na podstawie innych okoliczności, z wyjątkiem wymienionych w pkt 2 art. 16 tegoż Protokołu, które w sprawie nie zachodzą.

K. W. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając, że został wydany z naruszeniem:

1) art. 7 i art. 91 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez nierozpoznanie istoty sprawy, a także niepodanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia,

2) art. 194 § 1 i 3 ustawy z dnia 13 listopada 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 ze zm.), art. 2 ust. 1 pkt b, art. 29 ust. 1, art. 32 ust. 5 i 6 Porozumienia z dnia 24 czerwca 1997 r. w formie wymiany listów między Rzeczypospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi w sprawie zmiany Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, z drugiej strony, dotyczącego definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej (załącznik do Dz.U. z 1997 r. Nr 104, poz. 662 ze zm.).

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania,

2) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że Sąd I instancji wbrew przepisowi art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie rozważył na czym polegała weryfikacja dokumentu EUR.1, z jakimi wątpliwościami zwróciły się do niemieckich władz celnych polskie organy celne i czy wynik weryfikacji dawał podstawy do zakwestionowania pochodzenia towaru w rozumieniu art. 2 Protokołu Nr 4.

Wskazując, że w oparciu o art. 7 Konstytucji organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa oraz że stosownie do art. 91 ust. 1 Konstytucji ratyfikowana umowa międzynarodowa po ogłoszeniu jej w Dzienniku Ustaw RP stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, skarżący podniósł, że żaden przepis Protokołu Nr 4, stanowiącego materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia, nie daje podstawy do przyjęcia, że wynik weryfikacji jest bezwarunkowo wiążący dla polskich organów celnych.

Art. 2 Protokołu Nr 4 definiuje "produkty pochodzące" dla celów realizacji tej umowy międzynarodowej. Stosownie do art. 32 ust 1 i 5 Protokołu Nr 4 dodatkowa weryfikacja jest przeprowadzana wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprawdzonych produktów. Wyniki weryfikacji muszą być takie, żeby umożliwiły wyraźne ustalenie, czy dokumenty są autentyczne i czy sprawdzane produkty można uznać za pochodzące ze Wspólnoty lub Polski i czy spełniają inne wymogi Protokołu. Niemieckie władze celne mogły wystawić świadectwo EUR.1 z mocą wsteczną tylko po sprawdzeniu, że podane we wniosku eksportera informacje są zgodne z informacjami znajdującymi się w odpowiednich dokumentach źródłowych.

Skarżący podniósł, że niemieckie władze celne nie zakwestionowały faktu wystawienia dowodu EUR.1, lecz podały, że eksporter wymieniony w świadectwie pochodzenia nie wnioskował jego wystawienia, nie podpisywał go oraz nie udzielił pełnomocnictwa do wystawienia wniosku i na tej podstawie nie potwierdziły, że przedmiotowy samochód jest produktem pochodzącym ze Wspólnoty.

Skarżący stwierdził, że z dokumentu EUR.1 wynika, że wniosek o jego wystawienie złożyła firma spedycyjna [...] z Hanoweru, która posiadała upoważnienie od niemieckich władz celnych. Okoliczność, że upoważniony eksporter w rozumieniu art. 22 Protokołu Nr 4 nieprawidłowo wypełnił wniosek nie może obciążać skarżącego. Stwierdzenie drobnych niezgodności między oświadczeniami złożonymi w dowodzie pochodzenia i oświadczeniami podanymi w dokumentach przedłożonych w urzędzie celnym, zdaniem skarżącego, nie czyni ipso factum dowodu pochodzenia nieważnym, jeżeli zostało w pełni dowiedzione, że odpowiada on przedłożonym produktom.

Skarżący podniósł, że niemieckie władze celne nie zakwestionowały autentyczności dowodu EUR.1 [...], lecz na podstawie oświadczenia osoby wpisanej przez firmę spedycyjną, jako eksporter stwierdziły, że nie mogą potwierdzić unijnego pochodzenia towaru w rozumieniu Układu Europejskiego.

Skarżący stwierdził, że dokument EUR.1 jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 194 Ordynacji podatkowej i na podstawie § 3 tego przepisu nie jest wyłączona możliwość przeprowadzenia dowodu przeciwnego na okoliczności w nim stwierdzone. Zdaniem skarżącego, niemieckie władze celne nie stwierdziły, że sprowadzony przez niego samochód Volkswagen Golf nie jest "produktem pochodzącym" w rozumieniu Protokołu Nr 4.

W konkluzji skarżący podniósł, że z zaskarżonego wyroku wynika, że wiążącą interpretację Protokołu Nr 4 Sąd pozostawił niemieckim władzom celnym, co rodzi niebezpieczeństwo dowolnego stosowania cytowanych przepisów w zależności od kompetencji urzędników dokonujących weryfikacji. Przypuszczenie takie zdaniem skarżącego jest uzasadnione, bowiem w analogicznej sytuacji Główny Urząd Ceł pismem nr [...] pn. weryfikacja świadectw pochodzenia, skierowanym do Izby Celnej w Białymstoku zajął odmienne stanowisko.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarżący oparł skargę kasacyjną na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a., tj. na naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy oraz naruszeniu prawa materialnego.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę tylko nieważność postępowania w przypadkach wymienionych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Związanie Naczelnego Sadu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, że Sąd ten rozpoznając kasację uwzględnia tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wymienione w skardze kasacyjnej.

W związku z tym, że skarżący oparł skargę kasacyjną na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 P.p.s.a. rozpoznania w pierwszej kolejności wymagają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, gdyż zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być rozważane dopiero wówczas, gdy skarga kasacyjna nie została oparta na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, albo gdy podstawa ta okazała się "nieusprawiedliwiona" (art. 184 P.p.s.a.).

Dla zachowania wymogu przytoczenia podstawy kasacyjnej opartej na zarzucie naruszenia przepisów postępowania nie jest wystarczające samo powołanie przepisów, które zdaniem skarżącego zostały naruszone, ale konieczne jest także uzasadnienie podnoszonej podstawy przez wskazanie na czym to naruszenie polegało oraz wykazanie, że mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty i ich uzasadnienie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie dają podstawy do przyjęcia, że zaskarżony wyrok został wydany z istotnym naruszeniem wskazanych w podstawie skargi przepisów postępowania oraz przepisów konstytucyjnych.

Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działania administracji publicznej, z drugiej zaś strony przez całokształt tylko tych prawnych aspektów sprawy i tylko tego stosunku administracyjnego, który jest objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tak określone granice rozpoznania sprawy zostały zachowane przez Sąd I instancji, ponieważ Sąd ten, wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej, rozpoznał istotną dla wyniku sprawy kwestię pochodzenia towaru ustalając, że przedłożone przez skarżącego świadectwo pochodzenia EUR.1 nie jest dowodem stwierdzającym pochodzenie sprowadzonego samochodu z Unii Europejskiej.

Skarżący ma rację podnosząc, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera rozważań dotyczących wątpliwości z jakimi zwrócił się do niemieckich władz celnych polski organ celny, a także nie ustala na czym polegała weryfikacja świadectwa przewozowego EUR.1 i czy wynik tej weryfikacji dawał podstawę do zakwestionowania tego dowodu. W tym zakresie uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie odpowiada w pełni wymaganiom określonym w art. 141 § 4 P.p.s.a., ponieważ nie zawiera wyczerpującego wyjaśnienia przyjętej podstawy rozstrzygnięcia. Uchybienie to nie miało jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ wniosek polskiego organu celnego o weryfikację świadectwa przewozowego EUR.1 i weryfikacja tego dowodu przez niemieckie władze celne została przeprowadzona na podstawie art. 32 Protokołu 4 do Układu Europejskiego i wykazała, że dokument ten nie spełnia wymogów tego Protokołu, w związku z tym Sąd I instancji miał podstawę do przyjęcia, że świadectwo to nie może być uznane za dowód pochodzenia sprowadzonego samochodu.

Prawidłowości tego stanowiska nie mogą podważać powołane w podstawie skargi kasacyjnej przepisy art. 194 § 1 i 3 Ordynacji podatkowej, gdyż przepisy te nie miały zastosowania w postępowaniu sądowym, w związku z tym nie mogły być naruszone przez Sąd I instancji. Naruszenie tych przepisów w postępowaniu prowadzonym przez organy celne, a nie przez Sąd, nie może stanowić zarzutu skargi kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 1 lipca 2004 r. GSK 125/04, Orzecznictwo NSA i WSA, 3(3). 2004, poz. 67).

W związku z tym, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania okazały się nieuzasadnione, Naczelny Sąd Administracyjny przy ocenie zarzutów prawa materialnego związany jest stanem faktycznym stanowiącym podstawę wydanego wyroku. Dotyczy to w szczególności tych ustaleń faktycznych, które poczyniły niemieckie władze celne, weryfikując autentyczność świadectwa przewozowego EUR.1.

W myśl art. 18 ust. 1 i 2 Protokołu 4 Układu Europejskiego świadectwo przewozowe EUR.1 może być wystawione retrospektywnie po wyeksportowaniu produktów. W tym celu eksporter musi we wniosku podać miejsce i datę wywozu produktów, do których odnosi się świadectwo przewozowe EUR.1 i uzasadnić przyczyny swojego wystąpienia z wnioskiem. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że świadectwo przewozowe EUR.1 może być wystawione w trybie retrospektywnym tylko na wniosek eksportera. Niemieckie władze celne w wyniku wcześniejszej weryfikacji umowy kupna ustaliły, że Michael Brinsa nie sprzedał spornego samochodu do Polski, a więc nie był jego eksporterem i wobec tego nie mógł złożyć wniosku o wystawienie świadectwa przewozowego EUR.1 w trybie retrospektywnym, co władze te potwierdziły weryfikując to świadectwo. Wystawienie świadectwa nie wyklucza jego późniejszej weryfikacji w trybie określonym w art. 32 Protokołu 4 Układu Europejskiego.

Stwierdzenie niezgodności między oświadczeniami złożonymi w dowodzie pochodzenia i oświadczeniami podanymi w dokumentach przedłożonych w urzędzie celnym, w myśl art. 29 ust. 1 Protokołu 4 Układu Europejskiego, nie czynią dowodu pochodzenia nieważnym, ale tylko wtedy gdy są drobne. Przepis ten, wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej, nie miał zastosowania w sprawie, gdyż niezgodności dotyczące osoby eksportera i osoby składającej wniosek o wystawienie świadectwa przewozowego EUR.1 w żadnym wypadku nie mogą być kwalifikowane jako drobne niezgodności.

W sytuacji zatem, gdy przedłożone przez skarżącego świadectwo przewozowe EUR.1 nie spełniało wymagań określonych w Protokole 4 Układu Europejskiego, Sąd I instancji miał podstawę do przyjęcia, że wymieniony w nim pojazd nie jest "produktem pochodzącym" w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. b/ tego Protokołu, co czyni nieuzasadnionym zarzut wydania zaskarżonego wyroku z naruszeniem tego przepisu.

Dla prawidłowości tego rozstrzygnięcia nie mają również znaczenia ustalenia zawarte, w powołanym w skardze kasacyjnej, postanowieniu Prokuratury Rejonowej w Suwałkach, gdyż zgodnie z art. 16 ust. 1 Protokołu 4 Układu Europejskiego produkty pochodzące ze Wspólnoty korzystały w imporcie do Polski z postanowień tej Umowy, a więc m.in. z preferencji celnych pod warunkiem przedłożenia prawidłowych dowodów pochodzenia, wymienionych w tym przepisie pod lit. a/ i b/. Przepisy te nie przewidywały możliwości ustalania pochodzenia towaru na podstawie innych dowodów. Zwolnienia z obowiązku przedłożenia formalnych dowodów pochodzenia dotyczyły tylko produktów przesyłanych w małych paczkach od osób prywatnych do osób prywatnych lub będących częścią bagażu podróżnego (art. 16 ust. 2 w związku z art. 26 Protokołu 4 Układu Europejskiego).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.