Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1412/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Miron, Asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2007 roku sprawy ze skargi Z. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) maja 2007 r. nr (...) w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz Z. Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 15 135 (piętnaście tysięcy sto trzydzieści pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia (...) maja 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta. W. z dnia (...) czerwca 2005 r., na podstawie której wymierzono "Z." sp. z o.o. z siedzibą w W. administracyjną karę pieniężną w wysokości 1 498 524, 42 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 16 sztuk drzew, znajdujących się na działce ewidencyjnej nr (...), z obrębu (...) przy ul. (...)., róg (...) w W.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji powołując się na przepisy art. 83 ust. 1 , art. 88 ust. 1 pkt. 2 oraz art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2004 r., nr 92, poz. 880) wskazał, że organ administracji publicznej ma obowiązek nałożenia kary za usunięcie drzew lub krzewów, a zobowiązanym do jej poniesienia jest osoba, która była uprawniona do otrzymania zezwolenia. Organ podał również, że art. 83 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy odnosi się do posiadania nieruchomości. Jeżeli posiadacz nie jest właścicielem, w przypadku stosunków zobowiązaniowych, prawo do występowania o zezwolenie na usunięcie drzewa musi wynikać z umowy zawartej pomiędzy właścicielem, a posiadaczem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podało ponadto, że w dniu 2 grudnia 2003 r. "Z." sp. z o.o. w W. złożyła wniosek o wydanie zezwolenia na wycięcie drzew i krzewów, znajdujących się na działce nr (...), obrębu (...), położonej przy ul.(...) róg (...) w W. Spółka "Z." była użytkownikiem wieczystym opisanej działki. Wskazano, że organ I instancji nie wydawał decyzji zezwalającej na usunięcie drzew i krzewów. Następnie, w dniu 14 czerwca 2004 r. do organu I instancji wpłynął wniosek o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew i krzewów z wymienionej powyżej działki, złożony przez J. Z. Organ podał, że wnioskodawczyni została wezwana do uzupełnienia braków podania poprzez przedłożenie decyzji o pozwoleniu na budowę i kserokopii umowy dzierżawy, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Braki formalne nie zostały uzupełnione, natomiast w dniu 18 sierpnia 2004 r. organ I instancji stwierdził usunięcie drzew z przedmiotowej działki. Organ wskazał również, że po wszczęciu postępowania w sprawie

Sygn. akt IV SA/Wa 1412/07

wymierzenia kary za usunięcie drzew bez zezwolenia, organ I instancji zwrócił się do "Z." sp. z o.o. w W. o okazanie umowy dzierżawy, zawartej pomiędzy Spółką, a J. Z. Organ podał, że pomimo zawiadomień wydawanych w trybie art. 10 k.p.a. skarżąca Spółka nie okazała umowy dzierżawy. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, skoro strona pomimo wezwań nie okazała posiadanego dokumentu i miała możliwość wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz przeprowadzonych dowodów zgodnie z art. 81 k.p.a., to należało uznać, iż spełnione zostały przesłanki uzasadniające nałożenie kary pieniężnej za wycięcie drzew bez wymaganego zezwolenia na "Z." sp. z o.o. w W. Organ wyjaśnił również, że znajdująca się w aktach sprawy cesja z dnia 14 czerwca 2004 r., zawarta pomiędzy "Z." sp. z o.o. w W. a J. Z. przenoszącą na J. Z. wszelkie prawa i obowiązki wynikające z pozwolenia na budowę nr (...) z dnia (...) listopada 2003 r. nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy, gdyż skutecznie można przenieść prawa i obowiązki wynikające z pozwolenia na budowę wyłącznie w drodze decyzji administracyjnej w trybie art. 40 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2003 r., nr 207, poz. 2016 ze zm.)

W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) maja 2007 r. "Z." sp. z o.o. w W. wniosła o jej uchylenie oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta W. z dnia (...) czerwca 2005 r. wymierzającej skarżącemu karę pieniężną. Ponadto Spółka wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący zarzucił, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie rozpoznało sprawy merytorycznie, a w szczególności nie zgromadziło materiału dowodowego niezbędnego do jej wyjaśnienia, zatem nie zastosowało się do wymogów wynikających z art. 7, 77 § 1 , 80, 107 § 3 k.p.a. W ocenie skarżącego, skoro organ II instancji uznał za istotny dla rozstrzygnięcia sprawy fakt istnienia umowy dzierżawy, powinien był zwrócić się do "Z." sp. z o.o. w W. o wydanie przedmiotowej umowy. Spółka pozostawała w przeświadczeniu, że umowa została złożona przez J. Z. Ponieważ tak się nie stało, skarżący dołączył do skargi kopię umowy dzierżawy zawartej w dniu

Sygn. akt IV SA/Wa 1412/07

14 czerwca 2004 r. pomiędzy "Z." sp. z o.o. w W. a J. Z.

Ponadto skarżący zarzucił, że Kolegium nie rozważyło innych dowodów wskazujących na istnienie przedmiotowej umowy dzierżawy, jak również nie ustosunkowało się do znajdującego się w protokole oględzin drzew i krzewów z dnia 18 sierpnia 2004 r. oświadczenia J. Z., że drzewa wycięła razem z zięciem. Skarżący wskazał, że karę za usunięcie drzew i krzewów wymierza się sprawcy takiego naruszenia przepisów ochrony środowiska. Zdaniem "Z." sp. z o.o. w W., odpowiedzialność za usunięcie drzew powinna zatem obciążać dzierżawcę.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podał, że skarżący sam mógł z łatwością przedłożyć organowi I instancji umowę dzierżawy z dnia 14 czerwca 2004 r., która została dołączona dopiero do skargi. Ponadto organ wskazał, że przedmiotowa umowa wśród czynności, które może wykonywać dzierżawca na nieruchomości nie wymienia prawa lub obowiązku w zakresie usunięcia drzew i krzewów z terenu dzierżawionej nieruchomości. W ocenie organu na tego rodzaju czynność konieczna była zgoda wieczystego użytkownika.

Postanowieniem z dnia 10 września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.

W toku postępowania sądowego strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska, z tym że przedstawiciel organu podał, iż w sytuacji, gdyby skarżąca przedstawiła umowę dzierżawy w toku postępowania administracyjnego, to może zapadłaby inna decyzja w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy,

Sygn. akt IV SA/Wa 1412/07

wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania powyższej decyzji, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153 , poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Ponadto, stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy.

Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych pojęcie "akta sprawy" o jakim mowa w art. 133 § 1 p.p.s.a., nie może być ograniczone tylko do akt sprawy zebranych przez organ i przedstawionych Sądowi pierwszej instancji wraz ze skargą zgodnie z art. 54 § 2 p.p.s.a., gdyż obejmuje również materiał dowodowy zebrany przez sąd (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2006 r., II FSK 1113/05, lex nr 261997). Sąd za podstawę orzekania bierze pod uwagę materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed wymienionymi organami. Sąd bierze ponadto pod uwagę fakty powszechnie znane, a także dowody uzupełniające z dokumentów, o których mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a

Z zasady określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd administracyjny rozpoznaje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie.

W sprawie niniejszej bezsporne jest, iż dokonano bez stosownego zezwolenia, o którym mowa w art. 83 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2004 r., nr 92, poz. 880) usunięcia 16 sztuk drzew rosnących na działce nr (...), położonej przy ul. (...), róg (...) w W.

Również nie budzi wątpliwości, iż wycinki drzew dokonano na polecenie J. Z.

Sygn. akt IV SA/Wa 1412/07

Kwestią zasadniczą, mającą istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie właściwego podmiotu, któremu należy wymierzyć karę pieniężną w trybie art. 88 w/w ustawy.

Podstawą materialnoprawną decyzji Prezydenta W. jest przepis art. 88 w/w ustawy. Przepis ten określa organ uprawniony do wymierzenia kary pieniężnej za enumeratywnie wymienione w punktach 1 - 3 działania, w tym za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia (pkt. 2).

Z art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody wynika, że opłaty za usunięcie drzew lub krzewów ponosi posiadacz nieruchomości. Pomimo, że omawiany przepis, tj. art. 88 nie posługuje się wprawdzie pojęciem posiadacza jako adresata decyzji, ale właśnie posiadacza wskazuje się jako uprawnionego do złożenia wniosku o zezwolenie na wycięcie drzewa. Kara za wycięcie drzewa bez zezwolenia może być więc wymierzona jedynie posiadaczowi (samoistnemu bądź zależnemu).

Odpowiedzialność z art. 88 ust.1 pkt. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, przewidzianą za usunięcie drzew lub krzewów bez zezwolenia może bowiem ponosić jedynie podmiot uprawniony do uzyskania stosownego w tym przedmiocie zezwolenia. Odpowiedzialność w tym zakresie została zobiektywizowana, a do jej ponoszenia wystarczy samo wykazanie związku przyczynowego między działaniem określonego podmiotu a zniszczeniem drzew lub krzewów (por. Gruszecki K. Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, Zakamycze, 2005 , Komentarz do art. 88).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, stanowisko organów orzekających w sprawie, że karę pieniężną za usunięcie bez wymaganego zezwolenia przedmiotowych drzew należy nałożyć na skarżącą Spółkę - nie jest do zaakceptowania.

Z umowy dzierżawy, zawartej w dniu 14 czerwca 2004 r. (z poświadczonymi podpisami przez notariusza, w tej samej dacie) wynika, że posiadaczem nieruchomości, z której zostały usunięte drzewa była J. Z. Prawidłowo organ zauważył, że skoro ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody nie definiuje pojęcia posiadacza, należy stosować przepisy kodeksu cywilnego. Z art. 336 kodeksu cywilnego wynika, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten,

Sygn. akt IV SA/Wa 1412/07

kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie według kodeksu cywilnego jest szczególnym, pozostającym pod ochroną prawa, stanem faktycznym.

Stan faktyczny, o którym mowa, polega na faktycznym władztwie, przez które rozumie się samą możność władania rzeczą; efektywne w sensie gospodarczym korzystanie z rzeczy (nieruchomości) nie jest konieczną przesłanką posiadania; dla istnienia posiadania bowiem nie jest konieczne rzeczywiste korzystanie z rzeczy, lecz sama możność takiego korzystania (tak Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 3 czerwca 1966 r., III CR 108/66, OSPiKA 10/67, poz. 234). W świetle poczynionych uwag, w niniejszej sprawie, nie budzi wątpliwości, że posiadaczem nieruchomości nr (...), położonej przy zbiegu ul. (...) i (...) w W. nie była "Z." sp. z o.o. w W. Świadczą o tym nie tylko wskazana umowa dzierżawy z dnia 14 czerwca 2004 r., ale również inne okoliczności, które nie zostały uwzględnione przez organ.

W umowie dzierżawy zapisano w § 6 oświadczenie wydzierżawiającego, że zezwala dzierżawcy po uprzednim uzyskaniu zgody wydzierżawiającego na dokonywanie czynności jakie okażą się celowe dla prowadzenia działalności w obiekcie handlowym, a szczególności przebudowę, rozbudowę lub rozbiórkę obiektów budowlanych w postaci budynku handlowego z zapleczem magazynowym, po uzyskaniu niezbędnych zezwoleń i wykonaniu prac zgodnie z odpowiednimi przepisami prawa budowlanego. W aktach sprawy znajduje się natomiast poświadczone notarialnie oświadczenie Spółki - również z dnia 14 czerwca 2004 r., w którym "Z." sp. z o.o. z siedzibą w W. , zgodnie z umową dzierżawy , wyraża zgodę m.in. na wycięcie drzew i krzewów z nieruchomości objętej pozwoleniem budowlanym.

Ponadto w protokole z dnia 18 sierpnia 2004 r. sporządzonym na okoliczność usunięcia drzew znajduje się oświadczenie J. Z., że porządkuje teren pod budowę, nasadziła 15 sztuk brzóz, wycięła klony i 1 roślinę, a ponadto, iż ścięła drzewa razem z zięciem.

Powyższe okoliczności świadczą o tym, że posiadaczem nieruchomości mającym nad działką faktyczne władztwo nie była skarżąca Spółka.

Odnosząc się do argumentu organu II instancji, zawartego w odpowiedzi na skargę, iż skarżący mógł z łatwością przedstawić przed organem I instancji

Sygn. akt IV SA/Wa 1412/07

umowę dzierżawy z dnia 14 czerwca 2004 r.- należy stwierdzić, że pogląd ten nie zasługuje na aprobatę. Po pierwsze - w aktach sprawy znajdują się opisane powyżej dokumenty (protokół oględzin usuniętych drzew, oświadczenie Spółki dotyczące zgody na wycięcie drzew przez J. Z.), które wskazują na fakt, iż to nie "Z." sp. z o.o. w W. sprawuje faktyczne władztwo na działce nr (...), a zatem, że nie jest posiadaczem przedmiotowej nieruchomości. Po drugie - również organ II instancji powinien podjąć próbę uzyskania umowy dzierżawy z dnia 14 czerwca 2004 r. Okoliczność podnoszona przez organ II instancji, iż organy administracji publicznej nie posiadają uprawnień takich jak organy ścigania czy organy kontrolne, tj. przeszukania pomieszczeń czy zabezpieczenia dokumentów - nie zwalnia organów z zebrania w wyczerpujący sposób materiału dowodowego.

Ponadto, w świetle posiadanych przez organ dokumentów nie można było uznać za "udowodniony" - jak wskazał organ w zaskarżonej decyzji - fakt ziszczenia przesłanek do zastosowania kary pieniężnej. Należy jeszcze raz podkreślić, że podstawową przesłanką jest posiadanie nieruchomości. Posiadanie nie jest prawem, ale stanem faktycznym , zatem tytuł prawny do nieruchomości może być jedynie jedną z okoliczności, którą należy wziąć pod uwagę przy ustalaniu osoby będącej posiadaczem.

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien zatem ustalić rzeczywistego posiadacza nieruchomości nr (...), z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy i całości zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Mając powyższe na uwadze - Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść art. 200 i 205 tej ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt. 1 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r., nr 163, poz. 1348 ze zm.).