Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1188/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, par. 2 pkt 1, art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 1 pkt 8 lit. a
journal: Dz.U. 2008 nr 223 poz 1456
law: Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych
article: art. 128
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
article: art. 18, art. 67 ust. 1, art. 71 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dąbek ( spr.) Sędziowie NSA Krystyna Kutzner SO del. Janusz Bociąga Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2013 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 lipca 2012r. nr [....] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

wyroku WSA z dnia 17 września 2013r.

Decyzją z dnia [....] 2011r. Nr [....] Burmistrz Ż. odmówił przyznania M. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem W. K. Organ I instancji ustalił, iż W. K. jest osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i pozostaje w związku małżeńskim. Natomiast M. K. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy. Organ I instancji uznał, iż M. K. spełnia podstawowe przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jako osoba sprawująca opiekę, jednak nie został spełniony warunek dotyczący stanu cywilnego osoby wymagającej opieki, gdyż zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Organ I instancji stwierdził, iż W. K. pozostaje w związku małżeńskim z J. K., która legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a więc może sprawować nad nim opiekę.

Po rozpatrzeniu odwołania M. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [....] 2011r. Nr [....] utrzymało w mocy powyższą decyzję Burmistrza Ż. Kolegium stwierdziło, iż decyzja organu I instancji co do zasady jest prawidłowa, ale nie ma racji organ I instancji wskazując jako podstawę odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego fakt pozostawania przez W. K. w związku małżeńskim z J. K. Zdaniem Kolegium, bezwzględny zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w celu sprawowania opieki nad osobom legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a taki jest sens uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r., sygn. akt P 27/07, w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, nie wytrzymuje krytyki na gruncie wartości konstytucyjnych. Negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje bowiem daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. W ocenie Kolegium, tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. Zdaniem Kolegium, okoliczność, że skarżący wystąpił o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia z uwagi na pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, jeżeli spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie zachodzą przesłanki negatywne, o których mowa w art. 17 ust. 5 ustawy. Kolegium stwierdziło, iż istotne w sprawie jest to, że J. K. może sprawować opiekę nad niepełnosprawnym mężem i jest ona zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowani tej opieki. Kolegium uważa, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia okoliczności ustawowych wyłączających możliwość sprawowania przez nią opieki. M. K. jako syn, mógłby uzyskać przedmiotowe świadczenie w sytuacji, gdyby jego matka J. K. nie mogła sprawować opieki nad swoim mężem np. wskutek posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności bądź niezdolności do samodzielnej egzystencji. Niemniej w niniejszej sprawie taka okoliczność nie zachodzi, gdyż została ona zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym co wyłącza możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia. Zdaniem Kolegium, implikuje to prawidłowość podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia, aczkolwiek nie z przyczyn w nim wskazanych.

Wyrokiem z dnia 22 lutego 2012r., sygn. akt III SA/Kr 1222/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [....] 2011r. Nr [....] oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Ż. z dnia [....] 2011r. Nr [....]. W ocenie Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało w niniejszej sprawie właściwej analizy orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, jednak nie wyciągnęło z tej analizy właściwych dla sprawy wniosków. Skoro bowiem na dzień wydania zaskarżonej decyzji brak było podstaw prawnych i uzasadnienia, by z faktu pozostawania przez W. K. w związku małżeńskim wyciągać wniosek o nieprzysługiwaniu innej osobie z kręgu osób z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenia pielęgnacyjnego, to całkowicie nieuprawnionym, bo nie mającym podstawy prawnej, było uzależnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego M. K. od posiadania przez J. K. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności bądź orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Odmawiając przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organ podał, że M. K. mógłby uzyskać takie świadczenie w sytuacji, gdyby jego matka nie mogła sprawować opieki nad swoim mężem przykładowo na skutek posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności bądź orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Zdaniem Sądu, organ przesądził jednak w istocie, że decydujące znaczenie ma okoliczność pozostawania przez W. K. w związku małżeńskim. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż nie może się ostać tego rodzaju wykładnia, która prowadzi do hipotetycznych stwierdzeń skłaniających do wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne osoby nie będącej małżonkiem uzależnione jest od ewentualnych schorzeń małżonka osoby wymagającej opieki, gdyż decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną. Przesłanki przyznania tego świadczenia są bowiem ściśle określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych i nie ma miejsca na uznanie administracyjne. Zdaniem Sądu, w sytuacji i w stanie prawnym na datę wydania zaskarżonej decyzji, gdy pozostawanie w związku małżeńskim nie decydowało o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – należało przeprowadzić postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie kto faktycznie sprawuje opiekę nad W. K., to znaczy czy skarżący sprawuje wyłączną opiekę, ze względu na schorzenia matki, nie pozwalające jej na wykonywanie szeregu czynności przy chorym mężu, ewentualnie czy istnieją inne okoliczności istotne z punktu widzenia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczności te dotyczyć miały zwłaszcza rodzaju schorzeń i faktycznych możliwości sprawowania przez J. K. opieki nad mężem, niezależnie od legitymowania się określonym stopniem niepełnosprawności. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że już z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności posiadanego przez J. K. wynikało, że wymaga ona korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, oraz zaopatrzenia – według potrzeb – w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające jej funkcjonowanie. W związku z powyższym Sąd uznał, iż orzekające w sprawie organy dopuściły się wskutek powyższego naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób mający wpływ na wynik sprawy, ponieważ odmówiły przyznania M. K. świadczenia pielęgnacyjnego podając za przyczynę przesłankę nie mającą potwierdzenia w przepisach prawa. Sąd nakazał, aby rozpoznając ponownie sprawę, organ I instancji ustalił uprawnienie M. K. zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym na dzień wydania decyzji.

Decyzją z dnia [...] 2012r. Nr [...] Burmistrz Ż. odmówił przyznania M. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem W. K. Organ I instancji stwierdził, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że W. K. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Organ I instancji podał, iż W. K. jest osobą leżącą, u której samodzielna zmiana pozycji niejednokrotnie nie jest możliwa. Dlatego konieczna jest rezygnacja z zatrudnienia przez M. K., gdyż przy wykonywaniu czynności dnia codziennego wymagających użycia siły fizycznej (np. zmiana pozycji leżącego, toaleta ciała, ubieranie się, zakładanie pampersów) niezbędna jest jego obecność, ponieważ matka sama nie jest w stanie ich wykonać. Niektóre z w/w czynności wymagają powtarzania kilka bądź kilkanaście razy dziennie (np. zmiana pozycji leżącego), co uzasadnia konieczność rezygnacji syna z podjęcia zatrudnienia. Organ I instancji wskazał, iż J. K. jest w stanie przygotować i podać posiłek mężowi oraz w wyjątkowych przypadkach, po wcześniejszym przygotowaniu przez syna, podać mu lekarstwa, jednakże i te czynności niejednokrotnie wymagają obecności syna. Organ I instancji nadmienił przy tym, iż podaniem insuliny choremu, zmianą opatrunków oraz wymianą worków moczowych w związku z założonym cewnikiem zajmuje się M. K., gdyż J. K. – zgodnie ze złożonym oświadczeniem – boi się wykonywać tych czynności, by nie zaszkodzić mężowi.

Organ I instancji uznał zatem, iż M. K. jest osobą faktycznie sprawującą opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, rezygnującą z podejmowania pracy w celu sprawowania opieki nad ojcem, nie posiadającą prawa do żadnych świadczeń emerytalno-rentowych ani do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie lub poza rodziną. Niemniej jednak, zdaniem organu I instancji, została spełniona jedna z przesłanek powodująca niemożliwość przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji stwierdził, iż W. K. pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonka J. K. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Burmistrz Ż. podniósł, iż decyzja w sprawie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, w tym do przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego, należy do tzw. decyzji związanych, organ nie ma bowiem możliwości wyboru spośród kilku równoprawnych rozwiązań i tym samym, jeżeli strona nie spełnia ustawowych przesłanek, jest zobligowany do wydania decyzji negatywnej.

W odwołaniu od powyższej decyzji Burmistrza Ż., M. K. podniósł, iż opiekę nad ciężko chorym ojcem sprawuje od 2009r. Z uwagi na stan zdrowia (wycięty pęcherz, dziurawa nerka) jego ojciec wymaga całodobowej opieki. Odwołujący się stwierdził, iż jego matka nie jest w stanie się opiekować chorym mężem, gdyż jest schorowana, ma problemy ze wzrokiem (zaćma), jedynie czasem pomaga mu w opiece nad ojcem. Odwołujący się dodał, że jemu samemu jest ciężko sprawować opiekę nad chorym ojcem, a co dopiero schorowanej 73-letniej kobiecie.

Decyzją z dnia 18 lipca 2012r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001r. nr 79, poz. 856 z późn. zm.) i § 1 pkt 6 lit c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. z 2003r. nr 198, poz. 1925), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Ż. z dnia [....] 2012r. Nr [...]. Kolegium podniosło, iż znowelizowana treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób jasny i klarowny wyklucza osobę, która pozostaje w związku małżeńskim, a której współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z kręgu osób, w stosunku do których sprawowanie nad nimi opieki uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy wskazał, iż W. K. pozostaje w związku małżeńskim z J. K., która posiada jedynie orzeczenie o zaliczeniu do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organ II instancji stwierdził, iż w orzeczeniu brak wskazań o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Są natomiast jedynie wskazania, iż J. K. wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Zdaniem Kolegium, M. K. jako syn mógłby uzyskać przedmiotowe świadczenie w sytuacji, gdyby jego matka posiadała orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności bądź inne orzeczenie, których posiadanie jest równoważne temu orzeczeniu. Tymczasem w przedmiotowej sprawie taka okoliczność nie zachodzi, co bezpośrednio wpływa na prawidłowość podjętego przez organ l instancji rozstrzygnięcia.

W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. K. podniósł, iż oboje jego rodzice są osobami niepełnosprawnymi wymagającymi stałej opieki. Skarżący wyjaśnił, iż stan zdrowia jego ojca jest tak ciężki, że gdyby pozostawiono go bez opieki, to mógłby umrzeć. Stanowisko organów administracyjnych jest dla skarżącego niezrozumiałe, gdyż wynika z niego, że aby mógł otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, jego rodzice musieliby się rozwieść po 50 latach małżeństwa. Skarżący stwierdził, iż nie może podjąć pracy, gdyż musiałby pozostawić rodziców bez opieki, a tego uczynić nie może.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 17 września 2013r. M. K. wyjaśnił, iż jest jedyną osobą, która może opiekować się ojcem, gdyż nie ma żadnych innych członków rodziny. Skarżący podał, że od 2009 roku nie pracuje, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

Na podstawie powyższych kryteriów należy stwierdzić, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do konieczności rozstrzygnięcia, czy fakt pozostawania przez ojca skarżącego w związku małżeńskim, w sytuacji gdy małżonek legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, uniemożliwia przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad ojcem, wykluczającą podjęcie zatrudnienia.

W ocenie Sądu, orzekające w niniejszej sprawie organy obu instancji dokonały nieprawidłowej wykładni art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Odnosząc treść tego przepisu do stanu faktycznego niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący należy do kategorii osób, które mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (czyli innym niż matka lub ojciec wymienieni w punkcie 1 tego przepisu), na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Taką wykładnię tego przepisu potwierdza treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r., sygn. akt P 27/07 (Dz. U. nr 138, poz. 872), w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku była nowelizacja art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 233, poz. 1456). Ta nowelizacja nie zmieniła przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, wyłączającego prawo do świadczenia w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, jednakże trafnie zwraca się uwagę w orzecznictwie, że ograniczenie się do literalnej wykładni tego przepisu, prowadzące do uniemożliwienia skorzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego w razie konieczności rezygnacji z pracy zawodowej z uwagi na opiekę nad współmałżonkiem, niweczyłoby skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok WSA z dnia 12 września 2012r., sygn. akt IV SA/Po 512/12; także wyrok WSA z dnia 3 listopada 2011r., sygn. akt IV SA/GI 92/11).

Także po kolejnej nowelizacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonanej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011r. (Dz. U. nr 205, poz. 1212), która weszła w życie w dniu 14 października 2011r., literalne odczytanie znowelizowanego przepisu prowadziłoby do sprzeczności z powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Wykładnia przyjęta przez organy w niniejszej sprawie prowadziłaby do wniosku, że gdyby małżonek chciał się ubiegać o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad swoim współmałżonkiem, sam musiałby być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie ustanowione w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opiekę nad wymagającym opieki współmałżonkiem mogłoby być zatem przyznane tylko takiej osobie, która sama również wymaga opieki, bo jest niepełnosprawna w stopniu znacznym (por. wyrok WSA z dnia 27 kwietnia 2012r., sygn. akt III SA/Kr 328/12; wyrok WSA z dnia 23 maja 2012r., sygn. akt IV SA/Po 255/12). Opierając się na takim sposobie odczytywania treści tego przepisu, w niniejszej sprawie należałoby przyjąć, że nie tylko współmałżonka W. K. nie mogłaby uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także żadna inna osoba spośród członków rodziny W. K. takich uprawnień nie mogłaby uzyskać.

Zdaniem Sądu, taka wykładnia omawianego przepisu nie może zostać zaaprobowana w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz podstawowych wartości konstytucyjnych, w tym zwłaszcza wymienionych w art. 18 Konstytucji RP: małżeństwa, rodziny, macierzyństwa i rodzicielstwa. Byłaby ona sprzeczna z podstawowymi zasadami naszego porządku prawnego, akcentowanymi w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. zwłaszcza wyrok TK z dnia 18 lipca 2008r., sygn. akt P 27/07, OTK-A 2008, nr 6, poz.107 i postanowienie TK z dnia 1 czerwca 2010r., sygn. akt P 38/09, OTK-A 2010, nr 5, poz. 53).

Dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy zatem przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej, przed jego wykładnią językową. Dlatego również w aktualnym stanie prawnym organy winny stosować prokonstytucyjną wykładnię tego przepisu. Należy zatem odczytać treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a cytowanej ustawy w ten sposób, że osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, traci prawo do świadczenia w przypadku zawarcia przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego z tego powodu, że obowiązek sprawowania opieki ciążyć będzie na małżonku, który uzyska w konsekwencji prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli jest w stanie sprawować opiekę i zrezygnuje z pracy zarobkowej (por. wyrok WSA z dnia 5 sierpnia 2009r., sygn. akt II SA/Gd 319/09).

W niniejszej sprawie jednak J. K. – współmałżonka W. K., ze względu na swój stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (zał. 8) wynika, że J. K. sama wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji oraz z konieczności zaopatrzenia – według potrzeb – w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające jej funkcjonowanie. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się również pismo Dyrektora NZOZ [....] z dnia 25 czerwca 2012r. (zał. 14), z którego wynika, że opiekę nad W. K. może sprawować osoba w miarę zdrowa i silna, zaś jego żona nie jest w stanie zapewnić mu pomocy na właściwym poziomie, tym bardziej, że sama czasem jej wymaga. Z pisma tego wynika także, że sprawowanie opieki nad W. K. przez jedną osobę jest niemożliwe. W niniejszej sprawie organy administracyjne, prowadząc ponownie postępowanie wyjaśniające ustaliły, że faktyczną opiekę nad ojcem sprawuje syn M. K. W świetle zatem prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, Sąd stwierdza, że organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie wadliwie przyjęły, że pozostawanie w związku małżeńskim W. K. jest okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jego synowi w celu opieki nad nim, w sytuacji gdy współmałżonka W. K. nie jest zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z uwagi na swój stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem.

A zatem okoliczność, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne sprawuje opiekę nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli małżonek nie jest w stanie tej opieki sprawować. Przepis art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie znajduje zastosowania, gdy z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne występuje zobowiązany do opieki i alimentacji w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego członek rodziny osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, spełniający jednocześnie wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok WSA z dnia 10 marca 2010r., sygn. akt VIII SA/Wa 671/09, wyrok WSA z dnia 18 sierpnia 2011r., sygn. akt II SA/Ol 456/11), a małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie tej opieki sprawować.

Powyższe stanowisko w niniejszej sprawie wyraził już Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 lutego 2012r., sygn. akt III SA/Kr 1222/11, którym uchylono wcześniejsze decyzje organów obu instancji o odmowie przyznania M. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad chorym ojcem. Organy administracyjne nie zastosowały się do oceny prawnej i wskazówek Sądu zawartych w tym wyroku, naruszając art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Z tego powodu, w ocenie Sądu, obie decyzje wydane w sprawie naruszają prawo materialne – art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 18, art. 67 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dlatego też przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącego, organy będą zobowiązane do zastosowania przedstawionej wyżej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz pozostałych przesłanek art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi