Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 272/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem z dnia 16 grudnia 2019r., adresowanym do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. , którym A. H. ( dalej: strona, skarżąca) zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – K. C. ( dalej: matka strony, matka skarżącej) .

Decyzją z dnia [...] nr [...] , wydaną z powołaniem się na przepisy art.17, art.20 ust.3 , art.23. art.24 ust.1 , art. 25, art.26 ust.1, ust .3, art. 30 ust.1 art.32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r., działający z upoważnienia Wójta Gminy J., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką z tym uzasadnieniem ,że musi brać pod uwagę przepisy określające warunki nabywania prawa do tego świadczenia, a w szczególności art. 17 ust. 1 b u.ś.r. W tym zakresie organ pomocowy powołał na orzeczenie o niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie G. z dnia [...] nr [...], którym zaliczono matkę strony do znacznego stopnia niepełnosprawności, ze wskazaniem że niepełnosprawność istnieje od 5 marca 2014r. W związku z tym nie został spełniony warunek ustawowy dotyczący daty powstania niepełnosprawności. Wprawdzie wyrokiem z dnia 2 października 2014r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art 17 ust 1bu.ś.r. , w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jednak jak stwierdził sam Trybunał, skutkiem wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust.1b u.ś.r. , ani uchylenie decyzji przyznającej świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał orzekł jednak o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust.1 b u.ś.r. , zaś poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy.

Organ I instancji poczynił następujące ustalenia:

- matka strony ma 77 lat , choruje przewlekle , jest po złamaniu kości udowej w 2014 r. , posiada niedosłuch ok. 100% , posługuje się aparatem słuchowym, ma problemy z poruszaniem się, porusza się przy pomocy kul łokciowych, nie jest osobą leżącą, nie jest pampersowana, posiłki spożywa samodzielnie,

- strona prowadzi z matką wspólne gospodarstwo domowe, udziela jej pomocy w toalecie, podaje leki, pierze, sprząta, przygotowuje posiłki oraz zapewnia kontakt z lekarzem,

- opieka nad matką strony sprawowana jest w zależności od potrzeb, według oświadczenia matki strony na wszystkie te czynności strona poświęca od 2 do 4 godzin dziennie,

- matka strony posiada troje dzieci: dwie córki i syna , córka J. mieszka w H. i utrzymuje kontakt z matką telefonicznie, nie udziela innej formy pomocy , sporadycznie odwiedza matkę raz na 2 lata. Syn M. mieszka w P., odwiedza matkę raz na dwa, trzy miesiące, nie udziela żadnej pomocy.

- według strony , cały zakres sprawowanej opieki nad matką to ok. 6 godzin dziennie,

jej matka nie jest samodzielna w zakresie kąpieli, nie potrafi się samodzielnie ubrać, wymaga pomocy przy tej czynności, wymaga pomocy w podawaniu leków, przygotowywaniu i podawaniu posiłków , wymaga towarzyszenia w spacerach, dowozie do lekarzy, wykupywanie recept , prowadzenie do kościoła, czuwanie całą noc aby matka nie opuściła domu, ponieważ ma problemy z pamięcią,

- według wyjaśnień strony , sprawuje ona opiekę nad matką od 2016r., myje ją , podaje leki , przygotowuje śniadanie, następnie idą na spacer, przygotowuje obiad , po obiedzie razem piją herbatę, zaś mama ogląda seriale i wiadomości, następnie przygotowywana jest kolacja, a następnie podawane leki, w tym także leki na sen,

- przed rozpoczęciem opieki nad matka , strona nigdzie nie pracowała, zajmowała się domem i wychowaniem dzieci,

- strona ma 45 lat i czworo dzieci nigdy nie pracowała. Pierwsza córka ma 23 lata, druga 18 lat, trzeci syn ma 15 lat, zaś czwarty syn ma 8 lat. Wszystkie dzieci mieszkają ze stroną . Obie córki są na utrzymaniu mamy - nie pracują, synowie jeszcze się uczą. Mąż strony pracuje dorywczo.,

- według wyjaśnień strony, opiekowała się dziećmi i nie mogła podjąć pracy , potem mama uległa wypadkowi i się nią opiekowała, nikt z członków rodziny nie może zaopiekować się mamą.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, organ I instancji doszedł do wniosku ,że w sprawie nie wystąpiła przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Według organu , stron nie zrezygnowała z zatrudnienia, ponieważ nigdy, nigdzie nie pracowała. Natomiast świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Niezależnie od tego, zdaniem organu I instancji, zakres świadczonej pomocy matce strony, umożliwia stronie podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Matka strony pomimo schorzeń jakie posiada jest osobą logiczną, która może zaspokoić swoje podstawowe potrzeby. W ocenie organu I instancji , nie wymaga ona całodobowej opieki, wymaga pomocy w niektórych czynnościach, natomiast wnioskowana pomoc ma zrekompensować utracony dochód z pracy zarobkowej. Strona zamieszkuje z czwórką dzieci, z których dwie pełnoletnie córki są osobami nieaktywnymi zawodowo. Zatem nie ma żadnych przeszkód , aby udzielały stronie pomocy nad babcią . Oprócz tego mąż strony również jest osobą nieaktywną zawodowo, a zgodnie ze złożonym oświadczeniem pracuje wyłącznie dorywczo, co nie wyklucza też możliwości udzielenia wsparcia i pomocy dla żony.

W ocenie organu I instancji, zakres świadczonej opieki przez stronę, umożliwia jej podjęcie zatrudnienia czy też pracę zarobkową. Matka strony, pomimo schorzeń, które posiada jest osobą logiczną, która może zaspokoić samodzielnie swoje elementarne potrzeby. Według organu I instancji nie wymaga ona całodobowej opieki, wymaga jedynie pomocy w niektórych czynnościach. Jednocześnie organ I instancji stwierdził ,że należy rozważyć zasadność pobierania przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Końcowo, organ I instancji podkreślił, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zastąpienie dochodu z pracy zarobkowej, jaki opiekun uzyskiwał bądź uzyskiwałby, gdyby pracował i nie zajmował się opieką nad niepełnosprawnym. Świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utracony dochód z pracy zarobkowej, zaś sprawujący opiekę świadomie rezygnuje z pracy zarobkowej, mimo zdolności i gotowości do podjęcia zatrudnienia, staje się bezrobotny z własnego trudnego wyboru.

Strona odwołała się od decyzji pierwszo-instancyjnej , podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

1/ dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ I instancji, że nie ma bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez stronę a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo- skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia, bez względu na to czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia,

2/ błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu odwołująca się wywodziła ,że organ poprzestał na literalnym brzmieniu normy prawnej i uznał, że nie wystąpiła przesłanka braku rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki - uzasadniając to tym, że strona nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, ponieważ nigdy nie pracowała. Organ pominął również okoliczność, że warunkiem przyznania świadczenia jest niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Również ustalenie organu ,że zakres świadczonej przez stronę opieki umożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest sprzeczne ze stanem faktycznym. Według odwołującej się zakres opieki jest na tyle szeroki, że już same zasady doświadczenia życiowego przeczą możliwości podjęcia pracy przez nią.

Strona podniosła, że organ nie kwestionuje faktu wymagania przez jej matkę opieki i nie kwestionuje ilości schorzeń na jakie ona cierpi Jednakże na potrzeby odmowy organ wskazuje, że osoba wymagająca opieki "może samodzielnie zaspokoić swoje potrzeby elementarne", co powoduje, iż decyzja jest wewnętrznie sprzeczna. Zdaniem strony, organ administracji nie może kwestionować faktu konieczności zapewnienia całodobowej opieki matce strony, w kontekście przedłożonego w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności. Organy administracji nie posiadają bowiem umocowania do zastępowania powiatowych i wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności. Według strony , już sama okoliczność niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na potrzebę sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uzasadnia przyznanie wnioskowanego świadczenia. Stanowisko organu I instancji jest więc sprzeczne z wykładnią celowościową art. 17 u.ś.r. i ugruntowanym orzecznictwem w tym przedmiocie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach decyzji ostatecznej organ II instancji wskazał ,że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych . Świadczeniami rodzinnymi, w rozumieniu ustawy (art. 2), są m.in. świadczenia opiekuńcze, w tym świadczenie pielęgnacyjne. Organ odwoławczy przytoczył brzemiennie materialnoprawnej podstawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., wedle którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ II instancji przytoczył również treść art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W do tej normy wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust.1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu wskazanego wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął, że nie można dopuszczać do odmiennego traktowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Wobec tego ustawodawca powinien w jednakowy sposób kształtować sytuację prawną osób, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, którego wiek nie pozwala na zaliczenie go do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest tzw. wyrokiem zakresowym. Oznacza to, że nie wywołuje on skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego (przepisu). Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Powołując się na wyrok

Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16 , organ odwoławczy wskazał, że niezależnie od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego. Stosując w odniesieniu do art. 17 ust. 1 b u.ś.r. wskazany wyżej sposób wykładni należy więc stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W tym zakresie Kolegium odwołało się do utrwalonego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądu, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP .Stwierdzenie zaś niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części, a skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny zgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia .

Skoro zatem nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu, w stosunku do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to uznać należało, za niezasadną odmowę przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że niepełnosprawność u jej matki istnieje od 71. roku życia.

W dalszej części Kolegium stwierdziło ,że wymaga zatem rozważenia czy w niniejszej sprawie zostały spełnione określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak też, czy wystąpiły negatywne przesłanki z art. 17 ust. 5 u.ś.r., bądź też inne okoliczności wyłączające prawo do tego świadczenia. Jak wskazał organ II instancji , przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego są: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia, konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tą osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki.

W ocenie organu odwoławczego , organ I instancji przeprowadził pełne i wyczerpujące postępowanie wyjaśniające w kontekście zakresu sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawną matką.

Według Kolegium z treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że ustawodawca nie poprzestał w nim na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, co jest zrozumiałe z tego względu, iż sytuacja zdrowotna i rodzinna osób legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności jest różna. Tak więc w tej grupie są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać przy nich pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są także osoby, które nie wymagają stałej opieki, ale potrzebują opieki długotrwałej, bowiem będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna. Różna jest też sytuacja rodzinna osób niepełnosprawnych, zdarza się bowiem, że opiekę może sprawować wyłącznie jedna osoba, jak też występują sytuacje, gdy czynności opiekuńcze może wykonywać kilka osób w rodzinie, dzieląc między siebie obowiązki związane z opieką. Chodzi więc o to, czy opiekę może sprawować jedna osoba, czy też więcej osób, jak też o to, czy opiekun musi być stale dyspozycyjny dla osoby niepełnosprawnej, czy też zajęcia związane z opieką może realizować w przypadku podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Przy czym w ustawowym pojęciu "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" mieści się zarówno wykonywanie pracy, jak też świadczenie usług i prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ustawodawca wśród form zarobkowania wymienił więc m.in. takie, które nie wymagają ciągłego świadczenia pracy (np. umowa zlecenia, umowa o dzieło).

Zdaniem Kolegium analiza treści przepisów art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 u..ś.r. prowadzi do wniosku, że ustawodawca przewidział pomoc w formie świadczenia pielęgnacyjnego w takich sytuacjach, gdy opieka nad osobą niepełnosprawną jest tak bardzo absorbująca, że konieczna jest rezygnacja, albo nie jest możliwe podjęcie nawet takich form zarobkowania, które nie wymagają pracy przez osiem godzin dziennie. Wykluczona jest zatem jakakolwiek aktywność zawodowa osoby sprawującej opiekę i dlatego otrzymuje ona wsparcie w formie świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia lub rezygnacją z pracy w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

W tym zakresie organ II instancji powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym wskazuje się ,że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności . Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. A zatem podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Podsumowując tę cześć rozważań prawnych, organ odwoławczy stwierdził ,że kluczowym dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest dokonanie nie budzących wątpliwości ustaleń w zakresie istnienia związku przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką strony. W tym zakresie organ odwoławczy wskazał na ustalenia wynikające przesłuchania strony, z których wynika ,że jej matka ma utratę słuchu w 100% , porusza się przy pomocy kuli ma problemy z chodzeniem, choruje na nadciśnienie tętnicze, nie jest pampersowana, samodzielnie załatwia swoje potrzeby fizjologiczne, wymaga tylko podprowadzenia pod toaletę. Matka strony cierpi na utratę pamięci. W 2015r. miała złamaną kość udową i od tamtego czasu porusza się przy pomocy kuli, bez której nie potrafi przejść samodzielnie nawet jednego metra. Jak podała strona, jej matka wymaga pomocy w kąpieli, nie potrafi samodzielnie się ubrać, wymaga pomocy przy tej czynności , potrafi samodzielnie zjeść, nie potrafi samodzielnie pójść na spacer, w trakcie spaceru strona podtrzymuje matkę. Opieka jaką świadczy strona to z kolei pomoc przy kąpieli, ubieraniu, podawaniu leków, przygotowywaniu posiłków, pomoc przy spacerach, dowóz do lekarza, wykupowanie recept, prowadzenie do kościoła, czuwanie całą noc aby samodzielnie nie opuściła domu. Strona podała, że wstaje rano o godz. 7, myje mamę, przebiera, podaje leki, przygotowuje śniadanie, idzie z nią na spacer, przygotowuje obiad, po obiedzie razem piją herbatę, zaś mama ogląda seriale i wiadomości. Wymiar sprawowanej opieki to ok. 6 godzin dziennie. Strona podała też, że opiekę nad matką sprawuje od 2016r., a przed rozpoczęciem sprawowania tej opieki nigdzie nie pracowała, zajmowała się domem i wychowaniem dzieci.

Jak wskazał dalej organ II instancji , z kolei w ramach wywiadu sporządzonego z matką strony ustalono, że ma ona 77 lat , choruje przewlekle - jest po złamaniu kości udowej w 2014r. , posiada niedosłuch uszu ok. 100%, po złamaniu kości udowej ma problem z poruszaniem się , porusza się przy pomocy kul łokciowych. Wymaga ona pomocy w codziennych czynnościach życiowych takich jak pomoc przy toalecie, podanie leków, pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków oraz kontakt z lekarzem. Tej pomocy udziela córka strona, która prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wskazanym czynnościom córka poświęca od 2 do 4 godzin dziennie. Jak wyjaśniła matka strony , nie jest ona osobą pampersowaną, leżącą, posiłki spożywa samodzielnie. Opieka sprawowana jest w zależności od potrzeby.

Ponadto jak to wynika ze szczegółowego przesłuchania strony, jej matka wymaga podprowadzenia do toalety, pomimo że podpiera się kulą.. Ponadto wszelkie spacery mamy odbywają się w obecności strony, gdyż nie ma mowy o samodzielnym poruszaniu się. Wszelkie posiłki przygotowuje strona, natomiast jej matka spożywa je samodzielnie - nie wymaga karmienia. W związku z tym, że matka strony ma problemy z pamięcią, sama nie przygotuje tabletek. Strona pomaga mamie przy kąpieli, po wyjściu spod prysznica strona pomaga mamie w ubieraniu się. W ciągu dnia strona wychodzi z matką na spacer, zajmuje się domem, praniem gotowaniem, zakupami. strona ma 45 lat i czworo dzieci. Nigdy nie pracowała. Pierwsza córka ma 23 lata, druga 18 lat, trzeci syn ma 15 lat, zaś czwarty syn ma 8 lat. Wszystkie dzieci mieszkają ze stroną. Obie córki są na utrzymaniu mamy - nie pracują, synowie jeszcze się uczą. Mąż strony pracuje dorywczo. Według wyjaśnień strony, nigdy nie pracowała, opiekowała się dziećmi i nie mogła podjąć pracy. Potem mama uległa wypadkowi i się nią opiekowała od 2015r. , zaś nikt z członków rodziny nie może zaopiekować się mamą.

Ustalono również, że matka strony ma czworo dzieci: stronę, córkę J. S. (zamieszkałą w H.), syna D. C. (nie żyje) oraz syna M. C., który mieszka w P. i pracuje jako pracownik budowlany (odwiedza matkę raz na pół roku).

Powyższe ustalenia, zdaniem Kolegium, dają one podstawę do sformułowania wniosków do jakich doszedł organ I instancji. Zakres sprawowanej przez stronę opieki nad matką i sytuacja rodzinna strony nie dają podstaw do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Organ II instancji podkreślił ,że nie kwestionuje faktu , że matka strony wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, gdyż fakt ten wynika z wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie G. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] nr [...].

Kolegium przyznało rację stroną , że organy orzekające w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mają kompetencji do kwestionowania ustaleń zawartych w takim orzeczeniu. Natomiast organy administracji mają obowiązek dokonania oceny czy ewentualne czynności opiekuńcze osoby są na tyle niezbędne, że uniemożliwiają danej osobie świadczenie zatrudnienia. Ponadto organy administracji są zobowiązane do zbadania pozostałych przesłanek otrzymania świadczenia wynikających z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W tym zakresie organ odwoławczy jako niewątpliwy uznał fakt ,że matka strony wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, wymaga pomocy w wychodzeniu na spacer przygotowaniu posiłków, zestawieniu leków, pomocy w kąpieli czy ubieraniu. Z drugiej zaś strony matka skarżącej nie wymaga stałych czynności pielęgnacyjnych, nie jest osobą lezącą, sama spożywa posiłki, dwa razy dziennie odbywa spacery (z pomocą opiekuna). Z kolei, jak wynika z zakresu opieki sprawowanej nad matką przez stronę wspiera ona matkę we wskazanych czynnościach, tj. ubieraniu, podawaniu posiłków czy leków, spacerach. Większość jednak czasu w ciągu dnia zajmują jednak stronie czynności związane z prowadzeniem domu, tj. takie które są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym: przygotowanie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów. Nie są to zdaniem Kolegium, czynności które uzasadniałyby brak możliwości wykonywania zatrudnienia.

W związku z tym organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji w tym zakresie ,że sytuacja rodzinna strony umożliwia takie zorganizowanie opieki nad jej matką, aby strona miała realną możliwość wykonywania zatrudnienia. Organ II instancji podkreślił, że strona ma czworo dzieci oraz męża, który pracuje dorywczo. Dwie pełnoletnie córki pozostają na utrzymaniu strony, nie uczą się (uczą się synowie strony) i nie pracują. Nie ulega więc wątpliwości, że osoby te mogą włączyć się w proces opieki nad babcią ,sprowadzający się do pomocy w ubieraniu czy podaniu posiłku, względnie leków, co obiektywnie stwarza stronie realną możliwość świadczenia pracy. Podobnie w przypadku męża strony który pracuje dorywczo również istnieje potencjalna możliwość wsparcia żony w sprawowaniu opieki nad matką.

Zdaniem Kolegium, przedstawiony zakres opieki jaką sprawuje strona nad matką oraz realne i wykazane możliwości podziału czynności opiekuńczych pomiędzy członków rodziny, w sytuacji gdy dwie dorosłe osoby nie pracują i nie uczą się, zaś trzecia osoba w rodzinie nie wykonuje regularnie zatrudnienia nie pozbawia strony w sposób definitywny możliwości aktywności zawodowej. Kolegium, wskazało także, że związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Nie budzi bowiem wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną .Jak to ustalił organ I instancji, strona ma 45 lat i nigdy nie pracowała Jak sama wyjaśniła, przyczyną tego stanu rzeczy był fakt zajmowania się domem i wychowaniem dzieci. W ramach przesłuchania strony ustalono, że ma ona czworo dzieci: najstarsza córka ma 23 lata, druga 18 lat, trzecie dziecko - syn, ma 15 lat, zaś ostatni syn ma 8 lat. Natomiast matką strona zajmuje się od 2016r.

Jednocześnie organ odwoławczy zauważył ,że w przypadku rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ustalenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem się trudu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jest stosunkowo łatwe do udowodnienia. Chodzi mianowicie o to, że osoba aktywna zawodowo przerywa tą aktywność i koncentruje się na trudzie roztoczenia opieki na osobą bliską. Można to uczynić chociażby poprzez zestawienie dat zaprzestania świadczenia pracy czy też innej aktywności zawodowej i rozpoczęcia sprawowania opieki. O wiele trudniej jest wykazać związek przyczynowo skutkowy, pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (przez osoby aktualnie nieaktywne zawodowo), a koniecznością sprawowania przedmiotowej opieki. Wymaga to od organu administracji zgromadzenia wszechstronnej wiedzy o dotychczasowej sytuacji zawodowej, rodzinnej i osobistej osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne.

Zdaniem Kolegium , postępowanie organu I instancji w tym zakresie, odpowiada tym wymogom. W przypadku strony oczywiście nie zachodzi przypadek rezygnacji z zatrudnienia , gdyż strona, mając 45 lat, nigdy nie pracowała. Pozostaje więc do rozważenia czy w przypadku strony można mówić o niepodejmowaniu zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką. W ocenie Kolegium, taka sytuacja w sprawie nie występuje. Strona ma 45 lat, zaś jak podaje, mamą zaczęła się opiekować od 2016r., czyli w wieku 41 lat. Do tej pory strona nie wykazywała jakiejkolwiek aktywności na rynku pracy (chociażby poprzez poszukiwanie zatrudnienia, zarejestrowanie się w urzędzie pracy), motywując to faktem prowadzenia domu i wychowywania dzieci. Nie ulega więc wątpliwości, że niepodejmowanie zatrudnienia w tym przypadku nie wynikało z przyczyn niezależnych od strony (np. braku możliwości znalezienia pracy), lecz z jej dobrowolnego wyboru.

Według organu II instancji, rodzicielstwo czy też prowadzenie gospodarstwa domowego, nie stanowią okoliczności, które wykluczałyby aktywność zawodową rodziców dzieci. W przeważającej części społeczeństwa normą jest, że osoby, które mają dzieci (zarówno matka jak ojciec), podejmują trud jednoczesnego prowadzenia gospodarstwa domowego, wychowywania dzieci jak i pracy zawodowej. Nie są to więc okoliczności, które w sposób obiektywny uniemożliwiają wykonywanie pracy. Skoro więc strona do 41 roku swojego życia (tj. wieku, w którym jak twierdzi rozpoczęła opiekę nad matką), nie przejawiła żadnej aktywności zawodowej (nawet w postaci poszukiwania zatrudnienia), to nie sposób przyjąć, że w sprawie wystąpił związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Wobec tego , zdaniem Kolegium, wbrew argumentacji odwołania, nie wystąpiły przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia. Organ odwoławczy stwierdził też, że nie uwzględnił wniosku dowodowego zawartego w odwołaniu o przeprowadzenie dowodu z zeznań strony na okoliczność faktu sprawowania opieki nad matką, zakresu opieki, niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na sprawowaną opiekę - z tego powodu, że taki dowód został już przeprowadzony w toku postępowania przed organem I instancji, zaś wszelkie okoliczności sprawy zostały wyjaśnione. Ponadto strona nie podnosi w odwołaniu żadnych nowych okoliczności, które podważałyby lub byłyby sprzeczne z ustaleniami wynikającym z jej przesłuchania w dniu 5 października 2020r., czy też innych dokumentów zgromadzonych w sprawie.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżąca wniosła :

1/ o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o poprzedzającej ją decyzji organu I instancji,

2/ o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych,

3/ o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarga oparta została na zarzutach naruszenia:

1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką , podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia.

2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, skutkującym błędnymi ustaleniami organu, że zakres wymaganej przez matkę skarżącej opieki pozwala na wykonywanie przez skarżącą pracy - co skutkowało wydaniem rozstrzygnięcia niezgodnego z słusznym interesem strony.

W uzasadnieniu skargi strona ponowiła argumentację podniesioną w odwołaniu. Ponadto skarżąca podniosła ,że wywody organu dotyczące tego, że zakres świadczonej przez nią pomocy umożliwia podjęcie przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej są sprzeczne ze stanem faktycznym sprawy. Zakres opieki jest na tyle szeroki, że już same zasady doświadczenia życiowego przeczą możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy przez skarżącą. Wobec tego niewątpliwie w niniejszej sprawie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad matką. Ubocznie należy wskazać, że wypełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego także sama okoliczność niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na potrzebę sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Mając na uwadze powyższe stanowisko organów należy uznać za sprzeczne z wykładnią celowościową art. 17 u.ś.r. jak i ugruntowanym orzecznictwem w tym przedmiocie. Rezygnacja obejmuje dwie kategorie zachowań: zaprzestanie uczestniczenia w jakimś działaniu, jak i niepodejmowanie tego działania. Innymi słowy przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy . Przy czym każda z tych kategorii rezygnacji musi być związana z koniecznością sprawowania opieki. Bez względu więc na to, czy owa rezygnacja z zatrudnienia oznacza rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, to w każdym przypadku przesądzające znaczenie ma związek pozostawania bez zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną . Ten warunek określony w art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r. powinien być interpretowany w sposób adekwatny do doświadczenia życiowego. Ustawodawca nie wskazał w sposób wyraźny, jaki czas musi upłynąć od " niepodejmowania zatrudnienia" do rozpoczęcia opieki nad niepełnosprawnym rodzicem.

Według skarżącej , zasadnicze dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie jest to, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną, co w niniejszej sprawie niewątpliwie zachodzi, a wskazana opieka w sposób oczywisty stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej przez skarżącą. Ustalenia organów potwierdzają zakres opieki skarżącej nad matką i to sprawuje ona taką opiekę praktycznie przez całą dobę. Opisany w uzasadnieniu decyzji zakres przedmiotowy i czasowy opieki - wbrew nieuzasadnionemu twierdzeniu organów - w świetle doświadczenia życiowego nie jest do pogodzenia z podjęciem pracy. Skarżąca nie zaprzecza ustaleniom organów co do osób wspólnie z nią zamieszkujących w gospodarstwie domowym, jednak nie powinno umykać z pola widzenia organów, że z pośród osób wymienionych w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji jedynie skarżąca jest osobą zobowiązaną do alimentacji na rzecz matki, jedynie skarżąca ma obowiązek opieki nad matką i nie może oczekiwać od dzieci, że zrezygnują z planów zawodowych czy z poszukiwania pracy i przejmą opiekę nad babcią.

Zdaniem skarżącej niedopuszczalne jest pozbawienie osoby zmuszonej do rezygnacji z możliwości podjęcia pracy z uwagi na opiekę nad bliskim prawa do należnego jej świadczenia, w oparciu o niepoparte żadnymi normami prawa założenie, że osoba ta może otrzymywać pomoc w opiece od innych. Przy akceptacji takiego założenia, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługiwałoby większości osób spełniających wszelkie przesłanki do jego otrzymywania i otrzymujących to świadczenie. Należy zakładać racjonalność ustawodawcy, który w sytuacjach odwrotnych, tj. sytuacjach, w których opieka jest sprawowana przez osobę nie zobowiązaną do alimentacji (np. wnuka) odmawia takim osobą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że są inne osoby zobowiązane do alimentacji na rzecz osoby niepełnosprawnej.

Wobec tego prawidłowe odczytanie treści art. 17 u.ś.r. przy uwzględnieniu niepodważalnego faktu zobowiązania skarżącej do alimentacji na rzecz matki, prowadzi do wniosku, że skarżąca opiekująca się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego krewnego, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to powinien w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się do zbadania legalności, tj. zgodności zaskarżonych decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego. Powyższa zasada wynika z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019, poz. 2167). Jedynie w przypadku istnienia istotnych wad postępowania lub naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, zgodnie z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021, poz. 137, dalej: p.p.s.a.) następuje uchylenie decyzji administracyjnej lub stwierdzenie jej nieważności przez sąd.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków sformułowanych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast oceny wypełniania przez organy administracji tzw. pozasystemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych (vide: wyrok NSA z dnia 25 września 2009 r., w sprawie I OSK 1403/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że nie są one obarczone wadami, skutkującymi koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Kontrolowane decyzje wydano bowiem w poprawnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i zastosowano przepisy prawa materialnego zgodne z przedmiotem sprawy.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów natury procesowej, tylko bowiem niewadliwie przeprowadzone postępowanie i prawidłowo ustalony stan faktyczny ma znaczenie dla poprawnego, zgodnego z obowiązującym stanem prawnym, rozpoznania sprawy i pozwala organowi na kreowanie lub znoszenie praw i obowiązków strony. Analizując w takim aspekcie wydane w sprawie orzeczenia Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził, aby przeprowadzone w sprawie postępowanie obarczone było wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów tegoż postępowania, a w szczególności w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego oraz zasady zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W myśl art. 7 k.p.a. statuującego zasadę prawdy obiektywnej i art. 77 k.p.a. konkretyzującego i rozwijającego tę zasadę - na organach administracyjnych spoczywa obowiązek podjęcia niezbędnych działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W rozpatrywanej sprawie organy w toku prowadzonego postępowania spełniły wymogi wynikające z powołanych wyżej przepisów. Organy nie naruszyły bowiem obowiązku zebrania wyczerpującego materiału dowodowego i dopełniły obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności z punktu widzenia podstawy materialno-prawnej decyzji, a mianowicie spełnienia określonych w art. 17 ust. 1 pkt. 1 u.ś.r. przesłanek pozytywnych , od których łącznego spełnienia uzależnione jest przyznanie wnioskowanego przez stronę świadczenia. Przy czym organ rozpatrując materiał dowodowy, nie pominął jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu. W związku z tym nie ma podstaw do przyjęcia, że w materiale dowodowym są takie braki lub luki, które uzasadniałyby konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Wobec tego prowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające i ocena zgromadzonego materiału dowodowego ma walor kompletności.

W ocenie Sądu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organy obu instancji wyprowadziły merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej oceny dowodów (art.80 k.p.a.). Natomiast fakt, że strona nie zaakceptowała zasadności przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierowały się organy przy załatwianiu sprawy, co znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., nie świadczy o naruszeniu przez nie przepisów postępowania.

Z kolei odnosząc się do zarzutów nakierowanych na materialną treść rozstrzygnięcia zauważyć należy ,że w rozpatrywanej sprawie organy obu instancji odmówiły skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z opieką nad niepełnosprawną matką ze względu na brak związku między sprawowaną przez skarżącą opieką, a niepodejmowaniem zatrudnienia. W badanej sprawie pozostaje poza sporem , że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym 19 czerwca 2018r. na stałe , ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji , co wynika pkt 7 orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności . Przy czym niepełnosprawność istnieje od 5 marca 2014r. ,zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 czerwca 2018r. Jak wynika z wywiadu środowiskowego matka skarżącej nie jest osobą leżącą, nie jest pampersowana , samodzielnie spożywa posiłki przygotowane przez skarżącą, potrafi samodzielnie załatwić potrzeby fizjologiczne . Z ustaleń organów obu instancji wynika, że skarżąca pomaga matce przy ubieraniu , myciu i toalecie, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, robi zakupy , wychodzi z nią na spacer.

Kwestią sporną w analizowanej sprawie nie pozostaje zakres i charakter sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawną matką, lecz właściwie jej ocena pod kątem spełnienia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.

Podstawę materialnoprawną orzekania o przedmiotowym świadczeniu stanowi art. 17 u.ś.r. , wedle którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1)matce albo ojcu,

2)opiekunowi faktycznemu dziecka,

3)osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4)innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej , przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Omawiana ustawa nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to , że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie ( por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15). Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13,publ : http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, tak jak w rozpatrywanej sprawie, niepodejmowanie pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. , nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Natomiast w sytuacji , gdy wymagająca opieki matka skarżącej nie jest osobą leżącą , wymagającą czynności pielęgnacyjnych , jest osobą samodzielnie spożywającą posiłki, załatwiająca potrzeby fizjologiczne , taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką jest co najmniej zachwiany albo nie istnieje. Zważywszy ,że w wspólnym gospodarstwie domowym skarżącej , oprócz niej , funkcjonują jeszcze trzy niepracujące na stale dorosłe osoby.

W rozpoznawanej sprawie spełnione zostały zatem jedynie dwie z trzech określonych w tym przepisie przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Trafnie natomiast organy obu instancji uznały, że odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki , a mianowicie brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki.

Prawidłowo organy orzekające w sprawie oceniły, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką. Okoliczność pozostawania wraz z matką w wieloosobowym gospodarstwie domowym , w którym oprócz skarżącej nie pozostają w stałym zatrudnieniu jeszcze trzy osoby , nie koliduje bowiem z możliwością podjęcia zatrudnienia przez nią (np. w niepełnym wymiarze czasu pracy) lub innej pracy zarobkowej. Opieki nad niepełnosprawną matką skarżąca nie wykonuje bowiem całodobowo przez 7 dni w tygodniu. Podany przez skarżącą czas świadczenia przez nią osobistej opieki nad matką ,nawet z uwzględnieniem braku samodzielnej mobilności matki skarżącej , nie przekreśla bowiem - przy właściwym podziale obowiązków domowych wśród wszystkich dorosłych domowników - możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zważywszy ,że szereg obowiązków wykonywanych przez skarżącą ( np. przygotowanie posiłków , sprzątanie , pranie) związany jest z typowymi czynnościami wykonywanymi w każdym prowadzonym gospodarstwie domowym i te obowiązki mogą być również wykonywane przez innych dorosłych , niepracujących zawodowo członków rodziny wspólnie zamieszkujących i prowadzących wspólne gospodarstwo domowe.

Zdaniem Sądu , omawiany przepis art.17 ust.1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych , w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej . Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w analizowanym przypadku.

W tym miejscu wymaga podkreślenia ,że w stanie gotowości do zapewnienia rodzicom w podeszłym wieku ,wymagającym opieki ze względu na stan zdrowia. , pozostaje każde dorosłe dziecko , co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Jak trafnie zauważyły organy obu instancji , w świetle bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana nad matką przez skarżącą , nie jest na tyle absorbująca, że obiektywnie - w kontekście jej sytuacji osobistej , rodzinnej i domowej - uniemożliwia jej jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach powołanej już wyżej definicji art. 3 pkt 21 u.ś.r. , Natomiast wbrew zarzutom skarżącej , z literalnego brzmienia kwestionowanej decyzji nie sposób wywnioskować, że organ neguje wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej , określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu, jak też niesporny udział skarżącej w opiece nad matką.

W związku z tym konkludując powyższe rozważania , należy zaaprobować stanowisko obu organów orzekających w sprawie , zobowiązanych do działania na podstawie i w granicach prawa ( art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych , skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ,określonego w art.17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. , bowiem sprawowana przez nią opieka nad niepełnosprawną matką nie była opieką , wymagającą niepodejmowania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do jej oddalenia w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.