Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 123/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżone zarządzenie
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 2, art. 6c
journal: Dz.U. 2016 poz 744
law: Ustawa z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych,  jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki

SENTENCJA

Dnia 24 maja 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2018 roku sprawy ze skargi G. W. na zarządzenie zastępcze Wojewody z dnia [...] grudnia 2017 roku Nr [...]. w przedmiocie zmiany nazw ulic I. uchyla zaskarżone zarządzenie zastępcze, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę [...]- ([...] tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewoda zarządzeniem zastępczym z dnia 13 grudnia 2017 r., nr [...], na podstawie art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki (Dz. U. z 2016 r. poz. 744 ze zm., dalej: o zakazie propagowania komunizmu), nadał ulicy [...] położonej w miejscowości G. W. nazwę o. J. M. B. (§ 1). Zarządzenie to weszło w życie po upływie czternastu dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa (§ 2).

W uzasadnieniu organ wskazał, że w związku z tym, iż ustawa o zakazie propagowania komunizmu weszła w życie w dniu 2 września 2016 r., właściwe organy jednostek samorządu terytorialnego utraciły z dniem 2 września 2017 r. kompetencje do dokonywania zmian nazw w oparciu o przepisy art. 6 ust. 1 tej ustawy. W niniejszej sprawie nazwa ulicy [...] nie została przez gminę zmieniona w ustawowym terminie. Obowiązek nadania nazwy spoczywał w takim przypadku na wojewodzie.

Wojewoda wyjaśnił, iż pismem z dnia 18 września 2017 r. wystąpił do Instytutu Pamięci N. z wnioskiem o wydanie stosownej opinii. Pismem z dnia 3 listopada 2017 r. Dyrektor Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa poinformował, że w ocenie IPN nazwa ulicy "[...]" w G. W. jako odnosząca się do konkretnych wydarzeń z roku 1945 jest niezgodna z art. 1 ust. 1 ustawy.

Dalej organ nadzoru wskazał, że z dołączonej do ww. pisma noty historycznej wynika, że: "(...) dnia [...] 1945 r. nastąpiło wkroczenie jednostek Armii C. do miejscowości G. W. – obecnie w woj. wielkopolskim. Zgodnie z propagandową praktyką władz komunistycznych wydarzenie to celebrowane było – niezgodnie z faktami historycznymi – jako "dzień wyzwolenia" oraz powód do wyrażania wdzięczności społeczeństwa wobec Armii C.. Tymczasem wbrew nadziejom Polaków, oczekujących odbudowy wolnego kraju po likwidacji okupacji niemieckiej, Armia C. w latach 1944-1945 r. stała się narzędziem ponownej aneksji niemal połowy terytorium RP do ZSRS, zniewolenia całej reszty kraju oraz budowy w nim systemu komunistycznego w pełni zależnego od władz w Moskwie. Zajęcie ziem polskich przez Armię C. zapoczątkowało zarazem nowy okres martyrologii narodu polskiego." W opinii IPN: "(...) stacjonowanie Armii C. w Polsce po roku 1944 uniemożliwiło odbudowę niepodległej Rzeczypospolitej Polskiej i było podstawowym czynnikiem, który zapewnił funkcjonowanie państwa komunistycznego na ziemiach polskich objętych dominacją ZSRS. Waga tych faktów sprawia, że przedmiotowa nazwa, honorująca moment wkroczenia Armii C. do wymienionej miejscowości, spełnia rolę daty symbolizującej komunizm."

Organ nadzoru wskazał, że biorąc pod uwagę propozycje przedstawione przez Zespół do spraw wykonania ustawy o zakazie propagowania komunizmu, postanowił nadać przedmiotowej ulicy nazwę o. J. M. B.. Wojewoda stwierdził, że sylwetka o. J. M. B. zasługuje na wyeksponowanie poprzez nadanie ulicy wspomnianej nazwy.

Powyższe zarządzenie zastępcze zostało w dniu 13 grudnia 2017 r. doręczone organom G. W., zaś w dniu 14 grudnia 2017 r. opublikowane w Dzienniku Urzędowym Województwa pod pozycją [...].

Reprezentowana przez Burmistrza G. W. złożyła w dniu 5 stycznia 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o uchylenie zarządzenia zastępczego Wojewody z dnia 13 grudnia 2017 r. Skarżąca zarzuciła organowi administracyjnemu: po pierwsze, naruszenie art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o zakazie propagowania komunizmu poprzez przyjęcie, że nazwa ulicy "[...]", położonej w G. W. honoruje moment wkroczenia Armii C. do miasta i spełnia rolę daty symbolizującej komunizm; po drugie, naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że przed podjęciem zmiany nazwy ulicy [...] w żaden sposób nie porozumiał się z gminą w celu ustalenia, jakie jest pochodzenie nazwy ulicy "[...]" i jakie wydarzenie ważne dla mieszkańców G. W. ta data upamiętnia. Zdaniem skarżącej, dzień [...] obchodzony jest w G. W. jako dzień radości z zakończenia okupacji niemieckiej, a jednocześnie jako dzień upamiętniający mieszkańców G. W., którzy w tym właśnie dniu zginęli bądź zostali ranni podczas nalotu samolotów. Z powodu bombardowania rynku przez [...] w dniu [...] 1945 r. zostało zastrzelonych bądź zmarło w wyniku odniesionych ran 8 mieszkańców miasta, a wielu innych zostało postrzelonych i trwale okaleczonych. Podczas trwania całej II Wojny Światowej nie zginęło tylu mieszkańców G. W. , ilu w tym właśnie dniu. W wyniku bombardowania zmarli: C. D., K. K., S. K., T. K., A. L., E. P., M. T., F. W.. Strona wskazała, że okupacja niemiecka w G. W. i okolicach trwała od 9 września 1939 r. do dnia [...] 1945 r., czyli ponad 5 lat. Zatem mieszkańcy cieszyli się, że [...] zostali pokonani i zmuszeni do opuszczenia miasta, a ich radość była uzasadniona.

Skarżąca zwróciła uwagę, że z protokołu z posiedzenia Miejskiej Rady N. w Grodzisku z dnia [...] 1946 r. wynika, że radni miejscy poprzez nadanie nazwy jednej z ulic: "[...]" chcieli oddać "(...) cześć wszystkim poległym bohatersko za wolność ojczyzny na polach bitewnych i w obozach koncentracyjnych oraz cześć tym wszystkim, którzy polegli w wyzwoleniu naszego miasta". Nazwę "[...]" nadano – jak wynika z protokołu – "(...) dawnej ulicy [...], na której rozbite zostały ostatnie kryjówki żołnierzy hitlerowskich". Datę tą powiązano zatem ściśle z wypędzeniem z miasta [...] oraz oddaniem czci zmarłym i poległym.

W ocenie strony skarżącej, opinia IPN jest bardzo ogólna. Tylko pierwsze zdanie opinii odnosi się wprost do miejscowości G. W.. ("Dnia [...] 1945 r. nastąpiło wkroczenie jednostek Armii C. do miejscowości G. W. - obecnie w woj. wielkopolskim"). Cała następna część opinii nie uwzględnia konkretnych uwarunkowań historycznych dotyczących G. W. i zdarzeń ważnych dla mieszkańców, a związanych z nadaniem nazwy ulicy "[...]".

Niezależnie od powyższego, według skarżącej Gminy, w niniejszej sprawie zmiany nazwy ulicy "[...]" Wojewoda nie podjął czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Nie zwrócił się do gminy z wnioskiem o wyjaśnienie, jakie wydarzenia upamiętnia nadanie nazwy ulicy "[...]". Wojewoda nie przedstawił też żadnych dokumentów, które wskazywałyby na to, że nazwa ulicy, honoruje moment wkroczenia Armii C. do G. W.. Rozstrzygniecie swoje Wojewoda oparł tylko na opinii IPN. Zgodnie z art. 2 ustawy opinia potwierdzającą niezgodność jest warunkiem wydania zarządzenia zastępczego, lecz nie zwalnia to organu z prawidłowego zebrania materiału dowodowego. W niniejszej sprawie dopiero na podstawie zebranego materiału dowodowego IPN mógłby wydać opinię dotyczącą symbolizowania bądź nie komunizmu przez datę "[...]".

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wskazał na jej bezzasadność i wniósł o oddalenie skargi. Organ zwrócił uwagę, że Rada Miejska w G. W. była w posiadaniu dokumentów, które wskazywały na intencje Miejskiej Rady N. w Grodzisku w dniu [...] 1946 r. w przedmiocie nadania ulicy nazwy [...], co w ogólnej ocenie może wskazywać na pozostawanie w bezczynności organu w kwestii wyjaśnienia nazwy ulicy w świetle zapisów ustawy dekomunizacyjnej.

W piśmie procesowym z dnia 9 maja 2018 r. skarżąca Gmina wskazała, że w dniu 7 stycznia 2018 r. weszła w życie ustawa z dnia 14 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki oraz ustawy o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. Wskazana wyżej ustawa, w art. 1 pkt 3, dodaje do ustawy zmienianej dodatkowy warunek. Zgodnie z art. 6c skarga do sądu administracyjnego na zarządzenie zastępcze, o którym mowa w art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 2, przysługuje jednostce samorządu terytorialnego albo związkowi, o którym mowa w art. 4, jedynie w przypadku, gdy brak możliwości wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1, wynikał z przyczyn niezależnych od tej jednostki albo związku. Z kolei art. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2017 r. stanowi, że nowe przepisy stosuje się do spraw wszczętych a nie zakończonych. Skarga gminy została złożona przed wejściem w życie przepisów powołanej wyżej ustawy, ale w chwili obecnej nowe przepisy już obowiązują. Z ostrożności procesowej skarżąca wyjaśnił, że Gmina nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 ustawy dekomunizacyjnej w brzmieniu obowiązującym obecnie z przyczyn od siebie niezależnych. Gmina dokonała przeglądu ulic analizując zgodność ich nazwy z przepisami ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki. W efekcie przeprowadzonej analizy dokonano zmiany ulicy 22 Lipca. Uznano natomiast, że data [...] symbolizuje zupełnie inne zdarzenie niż uznał organ nadzoru. Skoro data [...] nie kojarzy się w żaden sposób z propagowaniem komunizmu i ustroju totalitarnego, to gmina nie widziała podstawy do jej zmiany Skarga jest zatem dopuszczalna.

Ponadto, zdaniem strony skarżącej, przyczyny i motywy nadania nazwy ulicy [...] podane zostały uprzednio i są związane z oddaniem czci wszystkim poległym za wolność ojczyzny na polach bitewnych i w obozach koncentracyjnych oraz czci tym wszystkim, którzy polegli w czasie wyzwolenia miasta spod okupacji hitlerowskiej. Wskazano, że na oficjalnej stronie Instytutu Pamięci N. także podawane jest, że obóz koncentracyjny Auschwitz - Birkenau wyzwoliła Armia C.. IPN podaje tą informację jako fakt historyczny.

Występujący na rozprawie w dniu 24 maja 2018 r. Burmistrz [...] wskazał, że nazwa ulicy [...] upamiętnia przede wszystkim ofiary bombardowania.

Występujący na rozprawie pełnomocnik Wojewody wniósł o umorzenie postępowania, wskazując, że w dwóch podobnych sprawach WSA w Poznaniu wydał takie rozstrzygnięcie oraz podtrzymał stanowisko przedstawione w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek nie okazały się trafne zarzuty naruszenia przepisów w niej wskazanych.

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Kontrola działalności publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na akty nadzoru nad działalnością organek jednostek samorządu terytorialnego oraz na akta prawa miejscowego terenowych organów administracji rządowej (art. 3 § 2 pkt 5 i pkt 7 P.p.s.a.).

Przywołanie drugiej z powyższych podstaw uzasadniających istnienie kognicji sądu administracyjnego w niniejszej sprawie uzasadnione jest faktem, że zaskarżone zarządzenie zastępcze jest aktem o podwójnym charakterze, to jest zarówno aktem nadzoru nad jednostką samorządu terytorialnego, jak i aktem prawa miejscowego. Obejmuje ono bowiem nie tylko wyeliminowanie kwestionowanej przez Wojewodę nazwy ulicy, lecz także nadanie jej nowej nazwy. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi zaś wątpliwości, który to pogląd podziela także Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że uchwała rady gminy o nadaniu nazwy ulicy jest aktem prawa miejscowego (por. wyroki NSA z 24 maja 2017 r. sygn. II OSK 2447/15 i z dnia 29 czerwca 2011 r., sygn. II OSK 633/11 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA). Uchwała o nadaniu nazwy konkretnej ulicy ma bowiem nieograniczony krąg adresatów, co oznacza, że jest uchwałą o charakterze generalnym. Adresatami tymi są wszyscy, którzy muszą posługiwać się tą nazwą i zmieniać adres zamieszkania, miejsce prowadzenia działalności gospodarczej czy też miejsce położenia nieruchomości w dokumentach, rejestrach i ewidencjach urzędowych. Taki sam skutek prawny jak uchwała ma zaś zaskarżone zarządzenie zastępcze, co uzasadnia uznanie także jego za akt prawa miejscowego.

Rozpoznając przedmiotową sprawę - wobec wniosku pełnomocnika organu nadzoru złożonego na rozprawie oraz brzmienia art. 6c ustawy dekomunizacyjnej, zgodnie z którym skarga do sądu administracyjnego na zarządzenie zastępcze, o którym mowa w art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 2, przysługuje jednostce samorządu terytorialnego albo związkowi, o którym mowa w art. 4, jedynie w przypadku, gdy brak możliwości wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1, wynikał z przyczyn niezależnych od tej jednostki albo związku - w pierwszej kolejności należało ustalić, czy czy nie zachodziła konieczność umorzenia postępowania wywołanego skargą na zarządzenie zastępcze Wojewody wniesioną w dniu 5 stycznia 2018 r.

Dokonując oceny powyższej okoliczności w pierwszej kolejności zauważyć należy, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 Konstytucji [...], Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, zaś w zgodnie z ust. 2 tego samego artykułu przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.

Z powyższego przepisu wynika ustrojowa zasada bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji, która upoważnia sąd administracyjny do odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w oczywistej sprzeczności z Konstytucją. Inaczej rzecz ujmując jeżeli nie budzi wątpliwości brak zgodności określonych przepisów ustawy z Konstytucją, a niezgodność w omawianej materii ma charakter oczywisty, zachodzi podstawa do odmowy zastosowania przez Sąd w rozpatrywanej sprawie przepisów ustawy, bez potrzeby przedstawiania Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w tym zakresie.

Jak wskazuje się w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd administracyjny dokonując wykładni przepisów prawa w danej sprawie, jest obowiązany stosować wynikającą z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, ustrojową zasadę bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Obowiązek przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, istnieje jedynie, gdy sąd ma wątpliwości co do tej zgodności (por. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2004 r., sygn. akt OSK 971/04, dost. CBOSA; Janusz Trzciński "Bezpośrednie stosowanie zasad naczelnych Konstytucji przez sądy administracyjne", ZNSA 2011/3/39). Ani treść art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, ani wyłączność orzekania przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności ustaw in abstracto, właściwa Trybunałowi Konstytucyjnemu z mocy art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, nie sprzeciwiają się tezie, że co do zasady sądy rozstrzygające konkretny spór korzystają z możliwości bezpośredniego stosowania Konstytucji także wtedy, gdy to bezpośrednie stosowanie przybiera postać odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w sprzeczności z Konstytucją. Sąd nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, gdyż formalnie zakwestionowany przepis w dalszym ciągu pozostaje w systemie prawnym (por. Roman Hauser, Janusz Trzciński "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego", LexisNexis 2008, s. 23 i nast.; wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt V SA 613/00, OSP 2001/5/82 z glosą L. Leszczyńskiego; wyrok NSA z dnia 24 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1369/07, dost. w CBOSA, wyrok NSA z wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 3193/14, wyrok NSA z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. I OSK 860/15).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, iż mamy w niej do czynienia z koniecznością odwołania się wprost do przepisów Konstytucji, albowiem art. 6c ustawy dekomunizacyjnej został wprowadzony na podstawie art. 1 pkt 3 in fine ustawy z 14 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki, oraz ustawy o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (Dz.U.2017 poz. 2495) w zw. z art. 4 tej samej ustawy, która została opublikowana w Dzienniku Ustaw z 30 grudnia 2017 r., a weszła w życie 7 stycznia 2018 r., czyli w terminie otwartym do wniesienia skargi (zarządzenie zastępcze zostało bowiem doręczone gminie 13 grudnia 2017 r.) i już po wniesieniu skargi, co w niniejszej sprawie nastąpiło 5 stycznia 2018 r..

Zauważyć w tym miejscu trzeba, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy dekomunizacyjnej właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego obowiązany był do zmiany w terminie 12 miesięcy od dnia jej wejścia w życie nazw budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, upamiętniające osoby, organizacje, wydarzenia lub daty symbolizujące komunizm lub inny ustrój totalitarny lub propagujące taki ustrój w inny sposób, zaś zgodnie z ust. 2 tego samego artykułu w przypadku niewykonania tego obowiązku wojewoda w terminie 3 miesięcy od dnia, w którym upłynął termin, o którym mowa w ust. 1 winien wydać zarządzenie zastępcze, w którym nada nazwę zgodną z art. 1 tej samej ustawy.

Ustawa dekomunizacyjna z 1 kwietnia 2016 r. opublikowana została w Dzienniku Ustaw z 1 czerwca 2016 r. i zgodnie z jej art. 7 weszła w życie w dniu 2 września 2016 r.

Powyższe oznacza, iż z dniem 2 września 2017 r. upłynął termin w którym rada gminy winna dokonać zmiany nazw upamiętniających osoby, organizacje, wydarzenia lub daty symbolizujące komunizm lub inny ustrój totalitarny lub propagujące taki ustrój w inny sposób, a jednocześnie wojewoda uzyskał ograniczone terminowo uprawnienie do wydania w tym zakresie zarządzenia zastępczego.

Ustawa z dnia 14 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu (...) weszła zatem w życie (jak i została podjęta i opublikowana) już po upływie terminu określonego w art. 6 ust. 1 ustawy dekomunizacyjnej, a jednocześnie przepis przejściowy zawarty w art. 4 ustawy nowelizującej stanowił, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy ustawy w brzmieniu znowelizowanym.

W świetle powyższego uznać należy, iż art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu (...) w części w jakiej wprowadził do ustawy nowelizowanej art. 6c w zakresie odnoszącym się do zarządzeń zastępczych o jakich mowa w art. 6 ust. 2 narusza konstytucyjną zasadę niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit) wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz narusza art. 165 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, zasada ta wymaga, by nie stanowić norm prawnych znajdujących zastosowanie do stosunków i sytuacji prawnych, które istniały przed wejściem w życie tych norm. Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego rozróżnia przy tym retroakcję prawa w ścisłym znaczeniu od retrospektywności, nazywanej również retroakcją niewłaściwą (zob. orzeczenie z 31 stycznia 1996 r., sygn. K. 9/95, OTK ZU nr 1/1996, poz. 2, s. 38; wyrok z 31 marca 1998 r., sygn. K. 24/97, OTK ZU nr 2/1998, poz. 13, s. 90; z 3 listopada 1999 r., sygn. K. 13/99, OTK ZU nr 7/1999, poz. 155, s. 778; wyrok z 9 czerwca 2003 r., sygn. SK 12/03, OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 51, s. 676-677; wyrok z 28 października 2003 r., sygn. P 3/03, OTK ZU nr 8/A/2003, poz. 82, s. 968-969; wyrok z 25 maja 2004 r., sygn. SK 44/03, OTK ZU nr 5/A/2004, poz. 46, s. 653, wyrok dnia 18 października 2006 r. sygn. P. 27/05, OTK-ZU-A 2006, nr 9, poz. 124). Zgodnie z orzecznictwem Trybunału naruszenie zasady nieretroaktywności następuje wtedy, gdy aktowi normatywnemu nadano moc obowiązującą wobec stosunków prawnych zaistniałych i trwających w czasie jedynie przed wejściem tego aktu w życie. Retrospektywność prawa polega na tym, że prawodawca stanowi akty normatywne mające zastosowanie do sytuacji trwających po wejściu w życie tych aktów. Retrospektywność implikuje zaś zasadę bezpośredniego działania prawa nowego.

W niniejszej sprawie zauważyć należy, iż ustawodawca w art. 4 ustawy nowelizującej wprost i wyraźnie wypowiedział się w kwestii przepisów przejściowych wskazując, że znowelizowane przepisy (w tym wprowadzony art. 6c ustawy dekomunizacyjnej) maja zastosowanie do niezakończonych spraw wszczętych przed jej wejściem w życie.

Stanowisko, że zasada bezpośredniego działania nowej ustawy powinna mieć zastosowanie do tych ustaw, które zawierają jedynie formułę o ich wejściu w życie z dniem ogłoszenia podzielił także NSA w uchwale z 20 października 1997 r., FPK 11/97 (ONSA 1998, nr 1, poz. 10).

Okoliczność że zamiarem ustawodawcy było by art. 6c dodany ustawą nowelizującą stosował się do zarządzeń zastępczych o jakich mowa w art. 6 ust. 2 wydanych przed wejściem w życie ustawy nowelizującej wynika nadto wprost z faktu, że termin do wydania tego rodzaju zarządzeń otworzył się z dniem 2 września 2017 r. zaś kończył po upływie 3 miesięcy od tej daty, przy czym okres ten z mocy prawa wydłużał się o czas oczekiwania przez wojewodę na prawem wymaganą opinię IPN. Do wydania zarządzeń zastępczych na podstawie tego przepisu mogło zatem dojść co do zasady przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, a jednocześnie wszelkie terminy dla zmiany nazw przez gminy upłynęły ponad 3 miesiące przed uchwaleniem ustawy nowelizacyjnej i ponad 4 miesiące przed jej wejściem w życie.

Jest to zatem sytuacja zasadniczo odmienna niż w przypadku zarządzeń zastępczych o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy dekomunizacyjnej dotyczących nadawania w drodze zarządzenia zastępczego nazw jednostkom organizacyjnym, jednostkom pomocniczym gminy, budowlom, obiektom i urządzeniom użyteczności publicznej, w tym drogom, ulicom, mostom i płacom odnośnie których wojewoda uprzednio stwierdził nieważność uchwały jednostki samorządu terytorialnego nadającej nazwę, a który to przepis niewątpliwie reguluje sytuacje wyłącznie "na przyszłość".

Podkreślić jednakże należy, iż w świetle zasady lex retro non agit bezpośrednie stosowanie ustawy nowej nie może jednakże dotyczyć zdarzeń zaistniałych "w całości" przed jej wejściem w życie.

Takim zdarzeniem zaistniałym w całości przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 2017 r. jest zaś upływ terminu wyznaczonego dla gmin do zmiany nazw budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, jak i upływ terminu przewidzianego dla wojewody dla wydania zarządzenia zastępczego.

Oczywistym naruszeniem zasady niedziałania prawa wstecz jest wprowadzenie już po upływie tych terminów dodatkowych wymogów odnośnie dopuszczalności zaskarżenia zarządzenia zastępczego, które gmina winna spełnić przed wydaniem zarządzenia zastępczego.

Racją wprowadzania wszelkich norm prawnych jest bowiem skłonienie ich adresatów do odpowiedniego, zgodnego z oczekiwaniami normodawcy zachowania (co obejmuje również zaniechanie), co oznacza, że sprzeczne z zasadami demokratycznego państwa prawnego jest wprowadzanie wymogów w całości odnoszących się do zdarzeń z przeszłości, których adresat normy nie mógł spełnić, albowiem, w czasie gdy potencjalnie możliwe było ich spełnienie, wymogi te jeszcze nie istniały.

Skoro bowiem skarga na zarządzenie zastępcze na datę otworzenia się terminu do jej złożenia (na datę doręczenia gminie zarządzenia zastępczego) była dopuszczalna, a obowiązujące wtedy przepisy nie wymagały spełnienia dodatkowych wymogów (tu wykazania, że nie dokonanie zmiany nazwy wynikało z braku możliwości wykonania obowiązku z przyczyn niezależnych od jednostki samorządu terytorialnego lub ich związku), to późniejsze wprowadzenie nowych wymogów odnoszących się do okresu, kiedy gmina winna samodzielnie dokonać zmiany stanowi niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawnym i pozbawione jakiegokolwiek uzasadnienia aksjologicznego działanie prawa wstecz.

Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż korelatem nadzoru nad samodzielnością samorządu gminnego jest gwarancja jej ochrony sądowej zawarta w art. 165 ust. 2 Konstytucji RP.

Przepis art. 165 ust. 2 Konstytucji RP nie przewiduje wyjątków od kreowanej w nim zasady sądowej ochrony samodzielności jednostek samorządu terytorialnego. Nie odsyła także do ustaw szczególnych, które mogłyby ograniczać tę zasadę. Zatem należy w pełni podzielić pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 3 września 1998r. sygn. akt III RN 49/98 (System Informacji Prawnej Lex poz. 35586), zgodnie z którym art. 165 ust. 2 Konstytucji RP podlega bezpośredniemu stosowaniu przez sądy na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji i wynika z niego obowiązek sądów takiej wykładni przepisów prawa, by zapewnić jednostkom samorządu terytorialnego prawo do sądu.

Powyższe dodatkowo wzmacnia przekonanie o niezgodności z Konstytucją art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu (...) w zakresie w jakim wprowadził do ustawy nowelizowanej art. 6c w części odnoszącej do zarządzeń zastępczych o jakich mowa w art. 6 ust. 2 oraz podejmowania określonych działań w terminie określonym w art. 6 ust. 1 tej ustawy.

Powyższe uzasadniało stwierdzenie przez orzekający w sprawie Sąd, iż regulacje zawarte w art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu (...) w zakresie w jakim wprowadził on do ustawy nowelizowanej art. 6c odnoszący się do zarządzeń zastępczych o jakich mowa w art. 6 ust. 2 naruszają art. 2 i art. 165 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i jako takie nie powinny być stosowane przy rozpoznawaniu skargi G. W..

Podkreślić należy, iż orzekający w niniejszej sprawie Sąd nie dopatruje się naruszenia regulacji rangi konstytucyjnej w samej treści art. 6c ustawy dekomunizacyjnej, lecz wyłącznie w fakcie wprowadzenia tej regulacji odnośnie zarządzeń zastępczych wydawanych na podstawie art. 6 ust. 2 ustawy dekomunizacyjnej, już po upływie terminu o jakim mowa w art. 6 ust. 1 tej ustawy, co uniemożliwiło jednostkom samorządu terytorialnego podjęcie chociażby próby zadośćuczynienia wymogom tej regulacji.

Inaczej rzecz ujmując orzekający w sprawie Sąd odczytuje wprowadzony ustawą nowelizującą art. 6c z pominięciem zapisów "oraz art. 6 ust. 2" i "oraz art. 6 ust. 1", jako ustanowionych w ustawie nowelizującej z oczywistym i nie budzącym wątpliwości naruszeniem Konstytucji, co oznacza, że przepis ten w zakresie w jakim odnosi się do zarządzeń zastępczych z art. 6 ust. 2 ustawy dekomunizacyjnej nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie.

W związku z powyższym, uznając za dopuszczalne zaskarżenie zarządzenia zastępczego, Sąd dokonał oceny zgodności z prawem tego zarządzenia.

Zgodnie z art. 18 ust. 2 pkt 13 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 446 ze zm., dalej u.s.g.) do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawach herbu gminy, nazw ulic i placów będących drogami publicznymi lub nazw dróg wewnętrznych w rozumieniu ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, a także wznoszenia pomników. Przepis art. 6 ust. 1 u.s.g. ustanawia generalną klauzulę właściwości gminy w zakresie wszystkich spraw o znaczeniu lokalnym, w sprawach niezastrzeżonych ustawami na rzecz innych podmiotów, a zgodnie z art. 6 ust. 2 powołanej ustawy rozstrzyganie w sprawach, o których mowa w ust. 1, należy do właściwości rady gminy, o ile ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Wśród przykładów spraw zadań własnych gminy, służących zaspokajaniu potrzeb wspólnoty wymienione zostały sprawy gminnych dróg, ulic, placów oraz organizacji ruchu drogowego (art. 7 ust. 1 pkt 2 u.s.g.). Niezależnie więc od przepisu art. 18 ust. 2 pkt 13 ustawy o samorządzie gminnym, brzmienie przepisów art. 6 i art. 7 ust. 1 tej ustawy potwierdza, że nadawanie i zmiana nazw ulic ogólnie dostępnych, jako sprawa publiczna o znaczeniu lokalnym, stanowi wyłączną kompetencję gminy. Realizując swe uprawnienia w tym zakresie gmina korzysta z przysługującego jej przymiotu samodzielności podlegającej w myśl art. 165 ust. 2 Konstytucji ochronie sądowej.

W związku z faktem, że przedmiotowe zarządzenie wydane zostało w oparciu o regulacje ustawy dekomunizacyjnej, zasadnym będzie w tym miejscu przypomnienie brzmienia jej odpowiednich przepisów.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 powyższej ustawy, nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, nadawane przez jednostki samorządu terytorialnego nie mogą upamiętniać osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, ani w inny sposób takiego ustroju propagować. W myśl art. 1 ust. 2 powołanej ustawy za propagujące komunizm uważa się także nazwy odwołujące się do osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących represyjny, autorytarny i niesuwerenny system władzy w Polsce w latach 1944-1989.

Przepisy art. 6 ust. 1 – 4 ustawy dekomunizacyjnej określają sposób postępowania w stosunku do obowiązujących w dniu wejścia w życie ustawy nazw budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, upamiętniające osoby, organizacje, wydarzenia lub daty symbolizujące komunizm lub inny ustrój totalitarny lub propagujące taki ustrój w inny sposób. Z przepisów tych wynika, że właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zmienia w terminie 12 miesięcy od dnia jej wejścia w życie takie nazwy (ust. 1), zaś w przypadku niewykonania tego obowiązku, zgodnie z ust. 2 wojewoda wydaje zarządzenie zastępcze, w którym nadaje nazwę zgodną z art. 1, w terminie 3 miesięcy od dnia, w którym upłynął 12 miesięczny termin. Zgodnie z art. 6 ust. 3 wydanie zarządzenia zastępczego wymaga opinii Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdzającej niezgodność nazwy obowiązującej w dniu wejścia w życie ustawy. Przepis art. 3 ust. 4 ustawy nakazuje w sprawach objętych jej regulacją stosować odpowiednio przepisy art. 98, art. 100 i art. 102a u.s.g.

Zakaz propagowania ustrojów totalitarnych, w tym komunizmu jest, zdaniem Sądu, celem legitymowanym konstytucyjnie. Zgodnie bowiem z art. 13 Konstytucji RP zakazane jest istnienie partii politycznych i innych organizacji odwołujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i narodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa. Nadto art. 256 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 2204 ze zm.) penalizuje między innymi publiczne propagowanie faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa.

Skoro zaś Konstytucja RP zabrania odwoływania się przez partie polityczne i inne organizacje do totalitarnych metod i praktyk działania komunizmu, zaś przepisy prawa karnego przewidują sankcję karną w związku z propagowaniem ustrojów totalitarnych, a niewątpliwie komunizm do takich ustrojów należy, to uznać należy, że spójne z nimi jest stosowanie instrumentów właściwych dla nadzoru sprawowanego przez administrację rządową nad działalnością samorządową w odniesieniu do sytuacji stwierdzonego propagowania przez władzę samorządową tego ustroju.

Regulacje ustawy dekomunizacyjnej mają przy tym niewątpliwie charakter wyjątkowy, ograniczający ustawowe, wyłączne uprawnienie samorządu gminnego do nadawania i zmian nazw ulic. W ślad za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 29 marca 2018 r., sygn. III SA/Gd 124/18, dostępny w CBOSA) podkreślić należy, że jest to uprawnienie szczególnie ważne, należące do zadań gminy związanych z zarządzaniem szeroko rozumianą przestrzenią w obrębie terytorium gminy. Nazewnictwo ulic i placów wiąże się bezpośrednio z tożsamością wspólnoty gminnej, która ma prawo poprzez swe demokratycznie wybrane organy swobodnie dokonywać wyboru ich nazw i patronów zgodnie z oczekiwaniami członków tej wspólnoty. Granice tej swobody wyznacza jednak prawo, a działanie w celu propagowania ustrojów totalitarnych wykracza poza te granice.

Skoro zatem bezpośrednia, daleko idąca ingerencja organu nadzoru w sferę wyłącznych, szczególnie istotnych kompetencji samorządu gminnego może mieć charakter jedynie wyjątkowy, to zgodnie z podstawowymi zasadami wykładni prawa, przepisy ustawy będącej podstawą dla takiej ingerencji muszą być interpretowane ściśle, przy uwzględnieniu jasno określonego i konstytucyjnie legitymowanego celu ustawy, którym jest wyeliminowanie zjawiska "propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego".

W tym miejscu wskazać należy, iż samo zarządzenie nie jest instytucją ujętą w k.p.a. oraz regulowaną przez przepisy tej ustawy. Odesłanie do stosowania k.p.a. przy aktach nadzoru znajduje się w art. 91 ust. 5 u.s.g., jednak przepis ten reguluje wydawanie rozstrzygnięć nadzorczych, których nie można utożsamiać z zarządzeniami zastępczymi. Stanowiący podstawę wydania zaskarżonego aktu art. 6 ust. 2 a także art. 6 ust. 3 w zw. z art. 3 ust. 4 ustawy nie przewidują w sprawach dotyczących wydania zarządzenia zastępczego stosowania K.p.a., jak też nie odsyłają do art. 91 ust. 5 u.s.g. Wydawanie zarządzeń zastępczych stanowi zatem odrębną kompetencję nadzorczą wojewody, do której nie ma zastosowania art. 91 ust. 5 u.s.g. (por. wyroki NSA z dnia 14 lipca 2010r, sygn. II OSK 2055/10,z dnia 14 czerwca 2010r. sygn. II OSK 30/10, z dnia 9 maja 2017r. sygn. II OSK 784/17, dostępne w internetowej centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych).

Skoro wydając zarządzenie zastępcze wojewoda nie stosuje przepisów K.p.a., to nie znajdą w sprawie zastosowania odpowiednie regulacje tej ustawy dotyczące przeprowadzania postępowania dowodowego i ustalania stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. Stąd tez nietrafnym okazał się podniesiony w skardze zarzut naruszenia przez zaskarżone zarządzenie zastępcze art. 7 K.p.a.

Jednocześnie zauważyć jednakże należy, iż nie oznacza to w żadnym razie dowolności w korzystaniu przez wojewodę z kompetencji do wydawania tego rodzaju zarządzeń zastępczych.

Do postępowania w przedmiocie wydania zarządzenia zastępczego znajdą bowiem zastosowanie tak regulacje samej ustawy dekomunizacyjnej, jak i stosowane wprost przepisy Konstytucji, w tym w szczególności jej art. 2 stanowiący, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym oraz art. 7 stanowiący, iż organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

Z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika bowiem zasada zaufania obywateli do państwa. Jej konsekwencją musi być przyjęcie, że działanie organu władzy publicznej, mieszczące się w prawem przyznanym obszarze kompetencji, ale noszące znamiona arbitralności i niepodlegające kontroli oraz nadzorowi, nie może być uznane za zgodne z prawem. Obowiązek działania zgodnego z prawem, w połączeniu z zasadą zaufania, stwarza po stronie organów władzy publicznej obowiązek uzasadniania ich rozstrzygnięć, które to uzasadnienie musi odnosić się do konkretnego rozstrzygnięcia i nie może być jedynie pozorne.

Powyższe oznacza, że choć w postępowaniu zakończonym wydaniem zarządzenia zastępczego nie stosuje się przepisów K.p.a., to jednak wojewoda wydając zarządzenie zastępcze – szczególnie takie będące jak w niniejszej sprawie jednocześnie aktem prawa miejscowego – musi w jego uzasadnieniu wykazać, że działa w granicach prawa, z czego wynika że jego rozstrzygnięcie nie może być arbitralne czy też oparte na nieprawdziwych podstawach faktycznych.

Rezygnacja z tego wymogu czyniłaby bowiem pozorną sądową kontrolę zgodności z prawem tego aktu nadzoru nad samorządem terytorialnym oraz sądową ochronę samodzielności jednostek samorządu terytorialnego, która to kontrola sprawowana jest pod kątem zgodności z prawem.

Odnosząc się do zawartych w samej ustawie dekomunizacyjnej przepisów dotyczących postępowania w sprawie wydania zarządzenia zastępczego o jakim mowa w art. 6 ust. 2 tej ustawy, zauważyć należy, iż zgodnie z art. 6 ust. 3 ustawy, wydanie zarządzenia zastępczego wymaga opinii IPN potwierdzającej niezgodność nazwy obowiązującej w dniu wejścia w życie ustawy z art. 1.

Z przepisu powyższego wynika jedynie obowiązek przeprowadzenia w toku tego postępowania określonego dowodu, jednakże nie sposób wyprowadzić z niego normy zwalniającej wojewodę z wymogu samodzielnej oceny tego środka dowodowego i wymogu samodzielnego wykazania w uzasadnieniu zarządzenia zastępczego, że zaistniały przewidziane w ustawie przesłanki jego wydania. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie zgadza się z poglądem wyrażonym w przywoływanym przez organ nadzoru w odpowiedzi na skargę wyroku WSA w Gliwicach 16.10.2017 r., sygn. IV SA/GL 781/17, a sprowadzającym się do uznania, że opinia ta nie ma charakteru zwykłego stanowiska w sprawie lecz wiąże organ nadzoru, do tego stopnia, że zwalnia go od jej analizy, czy dokonania własnych ustaleń.

To, że do wydawania zarządzeń zastępczych nie stosuje się przepisów K.p.a. i wydanie tego zarządzenia wymaga uzyskania opinii Instytutu nie oznacza, że rola organu nadzoru sprowadza się jedynie do zwrócenia się do IPN o wydanie opinii. Opinia IPN nie może być bowiem, utożsamiana z istotą zarządzenia zastępczego. Do zastąpienia organu gminy w merytorycznej kwestii jaką jest zmiana ulicy na podstawie ustawy uprawniony jest bowiem organ nadzoru, a nie IPN.

Wymóg uzyskania opinii rozumieć więc należy jedynie w ten sposób, że wojewoda nie może wydać zarządzenia bez tej opinii, a nie, że opinia ta w istocie ma "zastąpić" zarządzenie wojewody.

Inaczej rzecz ujmując wymóg uzyskania opinii IPN nie zwalnia wojewody od badania czy spełnia ona wymogi opinii tj. czy nie jest jedynie gołosłowną oceną, czy opiera się na faktach odnoszących się do konkretnej nazwy w danej miejscowości, wskazuje czy faktycznie dana nazwa symbolizuje bądź propaguje komunizm oraz czy nie jest obarczona oczywistymi i widocznymi "na pierwszy rzut oka" błędami.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, iż Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia zastępczego przytoczył jedynie treść opinii IPN, zgodnie z którą nazwa ulicy "[...]" w miejscowości G. W. jest niezgodna z art. 1 ust. 1 ustawy, bowiem tego dnia nastąpiło wkroczenie jednostek Armii C. do G. W.. Zgodnie z propagandową praktyką władz komunistycznych wydarzenie to celebrowane było – niezgodnie z faktami historycznymi – jako "dzień wyzwolenia" oraz powód do wyrażania wdzięczności społeczeństwa wobec Armii Czerwonej. Tymczasem wbrew nadziejom Polaków, oczekujących odbudowy wolnego kraju po likwidacji okupacji niemieckiej, Armia Czerwona w latach 1944-1945 r. stała się narzędziem ponownej aneksji niemal połowy terytorium RP do ZSRS, zniewolenia całej reszty kraju oraz budowy w nim systemu komunistycznego w pełni zależnego od władz w Moskwie. Zajęcie ziem polskich przez Armię Czerwoną zapoczątkowało zarazem nowy okres martyrologii narodu polskiego." W opinii IPN: "(...) stacjonowanie Armii Czerwonej/Sowieckiej w Polsce po roku 1944 uniemożliwiło odbudowę niepodległej Rzeczypospolitej Polskiej i było podstawowym czynnikiem, który zapewnił funkcjonowanie państwa komunistycznego na ziemiach polskich objętych dominacją ZSRS. Waga tych faktów sprawia, że przedmiotowa nazwa, honorująca moment wkroczenia Armii Czerwonej do wymienionej miejscowości, spełnia rolę daty symbolizującej komunizm."

Wojewoda nie dokonał jakiejkolwiek samodzielnej oceny wartości dowodowej tej opinii, jak i samodzielnych ustaleń co do istnienia w danej konkretnej sprawie podstaw prawnych do wydania kwestionowanego zarządzenia zastępczego.

Tymczasem Sądowi z urzędu wiadomo, a czego w ogóle nie wziął pod uwagę Wojewoda, że opinie dotyczące nazw ulic związanych z datami styczniowymi czy lutowymi w województwie wielkopolskim brzmiały praktycznie identycznie. Zmieniano tylko zapis dotyczący daty wkroczenia jednostek Armii Czerwonej do danej miejscowości oraz nazwę samej miejscowości i nazwę ulicy wymagającą jakoby zmiany na podstawie przepisów ustawy dekomunizacyjnej.

W opiniach tych, jak w opinii załączonej do niniejszej sprawy, a zacytowanej wyżej ograniczono się do ogólnikowego wskazania, że niepełna data ulicy celebrowała wkroczenie jednostek Armii Czerwonej do danej miejscowości jako "dzień wyzwolenia".

Tak w opinii, jak i w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia zastępczego w żaden sposób nie zostało jednakże wykazane, czy chociażby uprawdopodobnione, by w danej miejscowości, to jest w niniejszej sprawie w G. W. nadanie nazwy placowi rzeczywiście wiązało się z honorowaniem Armii Czerwonej, upamiętnianiem jej wkroczenia do danej miejscowości, a tym samym by data ta symbolizowała lub propagowała komunizm w momencie jej wydawania.

Nie wykazano nadto w żaden sposób by nazwa ulicy [...] była historycznie wykorzystywana do propagowania bądź symbolizowania komunizmu, względnie by była aktualnie odbierana w społeczności lokalnej jako symbolizująca bądź propagująca komunizm. Przedłożona opinia zawierała jedynie informacje powszechnie znane, związane z konsekwencjami wkroczenia Armii Czerwonej do Polski.

Szczególnie znamiennym jest, iż w uzasadnieniu zarządzenia zastępczego pominięto dokument źródłowy jakim jest protokół z posiedzenia Rady Narodowej w Grodzisku z dnia [...] 1946 r., na którym podjęto uchwałę o zmianie nazwy dawnej ulicy [...] na ulice [...].

W protokole tym – dołączonym do akt sprawy sądowoadministracyjnej przez stronę skarżącą – zawarte są zaś zapisy, zgodnie z którymi wniosek o dokonanie zmiany nazwy ulicy motywowany był potrzebą upamiętnienia oswobodzenia miasta, zaś do nadania nazwy [...] wybrana została ulica, na której rozbite zostały ostatnie kryjówki żołnierzy hitlerowskich.

W świetle powyższego za co najmniej przedwczesne i nieoparte na wyczerpująco ustalonym materiale dowodowym uznać należy wskazanie zawarte w opinii IPN, a powielone w zarządzeniu zastępczym jakoby nazwa ulicy upamiętniająca datę [...] 1945 r. wiązać się miała wyłącznie z wkroczeniem do G. W. oddziałów Armii Czerwonej.

Zauważyć dalej należy, iż tak z uzasadnienia tak zaskarżonego zarządzenia zastępczego, jak i opinii IPN w oparciu o którą zostało ono wydane nie wynika przy tym by podmioty te zweryfikowały w jaki faktycznie sposób data [...] była w G. W. celebrowana, na przykład poprzez dokonanie odpowiedniej kwerendy zachowanych w archiwach egzemplarzy prasy lokalnej z kolejnych rocznic, względnie w oparciu o inne materiały znajdujące się w zasobach IPN lub innych instytucji.

Okoliczność ta mogłaby zaś być istotną dla sprawy z dwóch powodów.

Po pierwsze dlatego, że nie można z góry wykluczyć, iż niezależnie od motywacji przyświecających nadaniu w 1946 r. dawnej ulicy [...] nazwy [...], data ta została następnie "zawłaszczona" przez władze totalitarne (jak miało to miejsce z symbolami sierpa i młota, czy swastyki względnie gestu tzw. "heilowania" pierwotnie niesymbolizujących niewątpliwie komunizmu bądź faszyzmu, lecz w następstwie działań reżimów totalitarnych aktualnie powszechnie odbieranych jako symbole tych ustrojów) i wykorzystywana do propagowania, bądź symbolizowania ustroju komunistycznego. Okoliczność ta musiałaby by być jednakże wykazana przez organ wydający zarządzenie zastępcze odnośnie do konkretnej daty i nazwy ulicy w G. W., czego nie może zastąpić ogólnikowe odwołanie się do rzekomo powszechnej w okresie komunistycznym praktyki.

Jednocześnie poczynienie tego rodzaju ustaleń pozwoliło by na zweryfikowanie tezy skarżącej Gminy jakoby data [...] 1945 r., w świadomości mieszkańców nie wiąże się z propagowaniem lub symbolizowaniem komunizmu, lecz jest odnoszona do ofiar działań wojennych jakie miały miejsce w Grodzisku [...] 1945 r.

Wskazać w tym zakresie należy na oczywistą w ocenie Sądu okoliczność, iż inny będzie wymiar symboliczny daty wkroczenia Armii Czerwonej do rożnych miejscowości na terenie Polski. Na gruncie niniejszej sprawy zauważyć należy, że odnośnie miejscowości położonych w Wielkopolsce, wiązało się to z wypędzeniem okupanta niemieckiego, będącego jedynym agresorem, z którego zbrodniczą i antypolską działalnością mieszkańcy W. mieli do tego czasu do czynienia, co zdaje się uprawdopodabniać tezę skarżącej Gminy, iż przedmiotowa nazwa ulicy nie miała symbolizować wkroczenia Armii Czerwonej i wprowadzenia ustroju komunistycznego, lecz zakończenie okupacji niemieckiej, ówcześnie jedynej znanej mieszkańcom tych terenów.

Również ta specyfika lokalna nie została w jakikolwiek sposób uwzględniona i wyjaśniona w zaskarżonym zarządzeniu zastępczym, którego uzasadnienie ograniczyło się w tym zakresie do ogólników mogących potencjalnie dotyczyć całego terytorium Polski.

Wskazane powyżej okoliczności uzasadniały uchylenie zaskarżonego zarządzenia zastępczego z powodu naruszenia art. 7 w zw. z. art. 2 Konstytucji [...] polegającego na arbitralnym skorzystaniu z kompetencji określonej w art. 6 ust. 2 ustawy dekomunizacyjnej przy jednoczesnym braku wyczerpującego i uwzględniającego wszystkie dostępne dokumenty źródłowe i dowody uzasadnienia dla tego rodzaju ingerencji w prawnie chronioną samodzielność jednostki samorządu terytorialnego w wykonywaniu jej zadań własnych.

Uznając zatem, że zaskarżone zarządzenie zastępcze narusza art. 2 i art. 7 Konstytucji [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu orzekł na podstawie art. 148 P.p.s.a. jak w sentencji wyroku.

Mimo że zaskarżone zarządzenie zastępcze stanowi jednocześnie akt prawa miejscowego Sąd uznał, iż ze względu na podmiot który akt ten zaskarżył, a którego legitymacja skargowa opiera się nie na naruszeniu indywidualnego interesu prawnego lub uprawnienia o jakim mowa w art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, lecz na uprawnieniu jednostki samorządu terytorialnego do zaskarżenia zarządzenia zastępczego jej dotyczącego Sąd uznał, że właściwym będzie orzeczenie o uchyleniu zaskarżonego aktu, jak przewiduje to art. 148 P.p.s.a.

Reasumując podkreślić należy, iż Sąd w żadnym razie nie dokonał w niniejszym wyroku oceny, czy nazwa ulicy [...] w G. W. upamiętnia datę symbolizująca komunizm lub propagującą taki ustrój i co za tym idzie czy nazwa ta zasługuje na to, by pozostawać w przestrzeni publicznej. W kontekście braków materiału dowodowego zebranego i przedstawionego przez Wojewodę w uzasadnieniu zarządzenia zastępczego ocena takowa musiałby być bowiem uznana za co najmniej przedwczesną i co za tym idzie dowolną. Przesłanką rozstrzygnięcia było jedynie stwierdzenie, że Wojewoda nie wykazał by zachodziły określone w ustawie dekomunizacyjnej przesłanki prawne do tego, by organ administracji rządowej ingerował w uprawnienie wspólnoty samorządowej G. W., reprezentowanej przez jej organy.

Koszty zastępstwa procesowego zostały zasądzone od Wojewody na rzecz skarżącej na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z art. 6 ust. 4 w zw. z art. 3 ust. 4 ustawy w zw. z art. 100 u.s.g. postępowanie było wolne od opłat sądowych.