Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 518/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. NSA Roman Ciąglewicz (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Piotr Baryga po rozpoznaniu w dniu 14 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Wojewody Wielkopolskiego i T.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 grudnia 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 1051/12 w sprawie ze skargi H.J. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. zasądza od H.J. na rzecz T.S. kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) zł oraz na rzecz Wojewody Wielkopolskiego kwotę 220 (dwieście dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. oddala wniosek E.D. o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 1051/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, w sprawie ze skargi HA. J. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego, z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uchylił zaskarżoną decyzję.

Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy.

Na wniosek R. N., D. L., P. O. wszczęto postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w Poznaniu, przy ul. G., działka nr [...].

Decyzją z dnia [...] marca 2012 r., nr [...], Starosta Poznański orzekł o zwrocie na rzecz T. S. w 3/8 częściach, D. L. w 1/8 części, P. O. w 1/8 części, Z. P. w 1/8 części, E. D. w 1/8 części, R. N. w 1/8 części, nieruchomości położonej w Poznaniu, przy ul. G., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Poznań, ark. mapy 05, część działki nr [...] o pow. 818 m², zapisanej w księdze wieczystej nr [...], oznaczonej na mapie z projektem podziału jako działka nr [...] o powierzchni 771 m2. W pkt II decyzji Starosta odmówił zwrotu nieruchomości położonej w Poznaniu, przy ul. G., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Poznań, ark. mapy 05, część działki nr [...] o pow. 818 m² zapisanej w księdze wieczystej nr [...], oznaczonej na mapie z projektem podziału, jako działka nr [...]/2 o pow. 47m². W pkt III Starosta orzekł o zatwierdzeniu podziału nieruchomości – działki gruntu położonej w Poznaniu, przy ul. G., obręb Poznań, ark. 05, nr [...] o pow. 818 m² zapisanej w księdze wieczystej nr [...], na działkę nr [...] o pow. 771 m² oraz działkę nr [...]/2 o pow. 47 m² zgodnie z mapą z projektem podziału. Nadto, w pkt IV zobowiązał ww. osoby do zwrotu na rzecz Miasta Poznania łącznej kwoty 28266,66 zł zwaloryzowanej ceny nabycia nieruchomości w stosunku proporcjonalnym do posiadanych udziałów

Organ powołał się na art. 36 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 138, art. 139, art. 140 ust. 1-3, art. 141 ust. 2 i 4 oraz art. 142 w związku z art. 216 ust. 1, art. 217 ust. 2 i art. 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Ustalił, że nieruchomość składająca się z dawnych działek nr [...] i [...] o pow. 814 m² zapisana była w księdze wieczystej tom 14, wykaz liczba 383, ciąg dalszy Kw 6673 na rzecz A. L. w 1/2 części oraz J. O. i jego żony J. O. po 1/4 części. Aktem notarialnym rep. A.II nr [...], z dnia 8 stycznia 1971 r., Skarb Państwa, na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), nabył nieruchomość za kwotę 31 630,00 zł. Do aktu notarialnego załączono pismo z dnia 17 lipca 1969 r. stwierdzające, że teren położony w Poznaniu przy G. 68-74 przeznaczony jest pod parking samochodowy na około 150 stanowisk i stację paliw. Wywłaszczonym parcelom odpowiada obecna działka nr [...] o pow. 818 m² (w wyniku nowych pomiarów nastąpił przyrost powierzchni o 4 m²). Biorąc pod uwagę załączone do aktu notarialnego pismo Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Poznań - Stare Miasto, Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia [...] lipca 1969 r., nr [...] oraz szczegółowy plan zagospodarowania przestrzennego Śródmieście organ stwierdził, że w stosunku do przedmiotowej działki - projektowanej działki nr [...] cel wywłaszczenia w postaci parkingu samochodowego na około 150 stanowisk i stacji paliw nie został zrealizowany. W stosunku do projektowanej działki nr [...], spełnione zostały obie przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W terminach przewidzianych w tym przepisie nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia ani celu tego nie zrealizowano.

Starosta wskazał, że działka nr [...] objęta jest dwoma umowami dzierżawy: nr D/51/777, zawartą z F.P.H [...], ul. G., 60-111 Poznań, na cel pawilon handlowy, teren przyległy i składowo - magazynowy, o łącznej powierzchni 532 m² oraz nr D/51/793, zawartą z R. B. na cel pawilon handlowy, o pow. 30 m². Stwierdził, że zgodnie z art. 138 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, najem, dzierżawa lub użyczenie zwracanej nieruchomości wygasa z upływem trzech miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stała się ostateczna.

Zgodnie z art. 96 ust. 1 b ustawy o gospodarce nieruchomościami, w przypadku wydzielenia części nieruchomości na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie wydaje się odrębnej decyzji zatwierdzającej podział, o której mowa w art. 96 ust. 1. Ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości zatwierdza podział. Z uwagi na fakt, iż wydzielenia części nieruchomości ma miejsce na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, na mocy art. 95 pkt 4 oraz art. 97 ust. 4, podział nieruchomości mógł nastąpić z urzędu, niezależnie od ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego a w przypadku braku planu niezależnie od decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Z tych powodów, przed wydaniem decyzji, wykonano operat podziału nieruchomości, podlegający przyjęciu do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego. W operacie zamieszczono protokół z dokonanej czynności przyjęcia granic nieruchomości oraz stanowiącą załącznik do decyzji mapę z projektem podziału. Organ I instancji wskazał, że w razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, zwaloryzowane odszkodowanie podlega odpowiednio zmniejszeniu lub zwiększeniu o kwotę równą różnicy wartości ustalonej na dzień zwrotu. Przy ustalaniu różnicy wartości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu. Ustalone odszkodowanie za przejęty grunt, jak wynika z aktu notarialnego z dnia 8 stycznia.1971 r., nr rep. A II [...], wynosiło 31.630 zł i obejmowało należność za grunt. Proporcjonalnie odszkodowanie za grunt części wywłaszczonej nieruchomości o powierzchni 771 m² - obecnie projektowana działka nr [...] - wynosiłoby 29812,63 zł. Wypłacone odszkodowanie podlega waloryzacji przy zastosowaniu wskaźnika za okres od 1972 r. do końca 2011 r. - 145 166 612,58 i wynosi 14516,66 zł. Stosownie do art. 140 ust. 4, zlecono wykonanie operatu szacunkowego. W przyjętym za podstawę rozliczeń operacie szacunkowym, sporządzonym, w dniu 31 grudnia 2011 r., przez rzeczoznawcę majątkowego Beatę Wrutniak, aktualna wartość nieruchomości wynosi 2978 766 zł. Różnica między wartością nieruchomości wg stanu z dnia zwrotu i cen na dzień wyceny -1659974 zł, a wartością nieruchomości wg stanu z dnia wywłaszczenia i cen na dzień wyceny - 1646224 zł, wynosi - 13 750 zł. Różnica ta wynika z nakładów budowlanych znajdujących się na przedmiotowym gruncie i podlegających oszacowaniu, w postaci ogrodzenia i utwardzenia terenu. Zatem wnioskodawcy powinni zwrócić łącznie kwotę 28266,66 zł. Organ stwierdził, że operat jest zgodny z przepisami prawa. Jest kompletny, a także przydatny dla celu, w jakim został sporządzony - dokonania rozliczenia związanego ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości. Aktualna wartość rynkowa nieruchomości, zgodnie z operatem szacunkowym, określona została na kwotę 2978766 zł, wobec powyższego zwaloryzowana kwota odszkodowania nie jest większa niż 50% aktualnej wartości nieruchomości.

W sprawie ustalono ponadto, że w dniu 5 stycznia 1977 r. zmarła J. O. a spadek po niej zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 7 marca 2003 r. sygn. akt III Ns 1117/00/8 nabył J. O. w całości. J. O. zmarł w dniu 18 listopada 1985 r., a spadek po nim zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 7 marca 2003 r. sygn. akt III Ns 1117/00/8 nabyli K. O. w 1/2 części oraz D. L. i P. O. po 1/4 części każde z nich. K. O. zmarł w dniu 20 sierpnia 1987 r., a spadek po nim zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa sygn. [...] z dnia 9 maja 2005 r. nabyli I. O. w 1/2 części oraz P. O. i D. L. po 1/4 każdy z nich. I. O. zmarła w dniu 10 października.1996 r., a spadek po niej zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa z dnia 26 sierpnia 2004 r., sygn. akt [...] nabyli Z. P. i E. D. po 1/2 części każda z nich. Z. P. zmarła w dniu 9 stycznia 2006 r., a spadek po niej zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy - Żoliborza w Warszawie z dnia 9 maja.2006 r. nabyła w całości A. P.. W. L. zmarła w dniu 5 września 1978 r., a spadek po niej zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Poznaniu, sygn. akt [...] z dnia 21 września 1998 r. nabyła B. L. w całości. Aktem notarialnym nr rep. A 589/98 z dnia 13 lutego 1998 r.

B. L. sprzedała R. N. całe swoje udziały w spadku po A. L., a więc udział w majątku wspólnym spadkodawcy i udział wynoszący 3/4 części w majątku nie objętym małżeńską wspólnością majątkową spadkodawcy oraz cały spadek po W. L.. R. N., nabywając od B. L. przysługujące jej udziały w spadku po A. L. oraz cały spadek po W. L. wszedł w prawa i obowiązki B. L. jako spadkobierczyni ww. osób. Tym samym R. N. należy traktować jako spadkobiercę W. i A. małż. L.. Starosta zauważył, że w momencie przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa A. L. nie żył i mimo, że figurował w księdze wieczystej jako współwłaściciel nieruchomości przy ul. G. 70, to z dniem jego śmierci przysługujący mu udział w prawie własności tej nieruchomości przeszedł na jego spadkobierców, tj. na B. L. i W. L.. W dniu przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa A. L. nie pozostawał więc jej współwłaścicielem. Współwłaścicielami nieruchomości były natomiast B. L. i W. L. i te osoby pozbawiono prawa własności. Tym samym, zdaniem organu, B. L. w zakresie udziału w nieruchomości jaki odziedziczyła po A. L. posiada status poprzedniego właściciela nieruchomości, a nie jego spadkobiercy. W tej sytuacji, nabycie udziału w spadku po A. L. nie uprawnia R. N. do dochodzenia roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w udziale, w jakim przysługiwał on w dniu wywłaszczenia B. L.. W powyższym zakresie nadal uprawnioną pozostawała B. L.. B. L. zmarła w dniu 28 maja 2005 r., a spadek po niej zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego Poznań Stare Miasto w Poznaniu z dnia 25 lutego 2008 r., sygn. akt I Ns 321/08, nabył T. S. w całości. Wnioskodawcy są zatem jedynymi osobami uprawnionymi do wystąpienia z wnioskiem o zwrot przedmiotowych nieruchomości.

Odwołanie wnieśli: A. P. i R. Porębski, wskazując, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości nastąpić winien na rzecz A. P., bowiem jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Z. P. zmarła, a spadek po niej w całości nabyła A. P..

Nadto odwołanie złożyli: D. L. i P. O.. Podnieśli, że organ I instancji nie rozstrzygnął wniosku złożonego w dniu 22 lutego 2012 r. w przedmiocie rozłożenia kwoty odszkodowania na raty.

Odwołanie złożyła także H. J.. Podniosła, że w sentencji zaskarżonej decyzji umieszczono nazwisko osoby zmarłej tj. Z. P.. Ponadto, nie wyjaśniono w oparciu o jakie dokumenty organ uznał, że w chwili przejęcia przez Miasto Poznań nieruchomości jej współwłaścicielami były B. i W. L. i na jakiej podstawie przyjęto przysługujący im udział w nieruchomości. Nie sposób więc stwierdzić, że udział w nieruchomości zwrócony na rzecz R. N. i T. S. został ustalony prawidłowo. Nie przeprowadzono także poprawnie postępowania dowodowego w zakresie spadkobrania po B. L. i I. O.. W odniesieniu do tych osób złożone zostały wyłącznie kopie postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku. Ponadto, w postępowaniu nie został złożony wniosek o zwrot nieruchomości przez E. D.. Organ I instancji błędnie wskazał wielkość udziałów w nieruchomości zwracanych poszczególnym wnioskodawcom oraz wielkość kwot, które poszczególni wnioskodawcy zobowiązani są zwrócić Miastu Poznań, a także błędnie ustalił, że na przedmiotowej nieruchomości nie zrealizowano celu wywłaszczenia.

Odwołanie wniósł także T. S.. Zarzucił błędne przyjęcie przez organ I instancji, że R. N. jest spadkobiercą A. i W. L.. Jego zdaniem, organ nie wziął pod uwagę faktu, że umowa zawarta pomiędzy B. L. a R. N. jest nieważna. Ponadto, odwołujący wskazał, że odmowa zwrotu części nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr [...]/2 jest dla niego niezrozumiała i w wypadku, gdy zwrot jest niemożliwy to należy się jemu odszkodowanie.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], Wojewoda Wielkopolski uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł w pkt I o zwrocie na rzecz T. S. w 6/16 częściach, D. L. w 3/16 częściach, P. O. w 3/16 częściach, A. P. w 1/16 części, E. D. w 1/16 części, R. N. w 2/16 częściach, nieruchomości położonej w Poznaniu, przy ul. G., oznaczonej w ewidencji gruntów jako obręb Poznań, ark. mapy 5, część działki nr [...] o pow. 818 m², zapisanej w księdze wieczystej nr [...] oznaczonej na mapie z projektem podziału jako działka nr [...] o powierzchni 771 m; w pkt II o odmowie zwrotu na rzecz T. S., D. L., P. O., A. P., E. D., R. N. nieruchomości położonej w Poznaniu, przy ul. G., oznaczonej w ewidencji gruntów jako obręb Poznań, ark. mapy 5, część działki nr [...] o pow. 818 m² zapisanej w księdze wieczystej nr [...] oznaczonej na mapie z projektem podziału jako działka nr [...]/2 o pow. 47m ²; w pkt III o zatwierdzeniu podziału nieruchomości położonej w Poznaniu, przy ul. G., określonej w ewidencji gruntów jako obręb Poznań, ark. mapy 5, część działki nr [...] o pow. 818 m², zapisanej w księdze wieczystej nr [...] jako własności Miasta Poznania, na działki nr [...] o pow. 771 m² oraz nr [...]/2 o pow. 47 m², w pkt IV o zobowiązaniu do zwrotu na rzecz Miasta Poznania łącznej kwoty 28 219,87 zł zgodnie z ustalonymi udziałami: T. S. (6/16) –10 582,45 zł, D. L. (3/16)- 5 291,23 zł, P. O. (3/16) – 5 291,23 zł, A. P. (1/16) – 1 763,74 zł, E. D. (1/16) – 1 763,74 zł, R. N. (2/16) - 3 527,48 zł.

Wojewoda wskazał, że stronami umowy sprzedaży działek nr: [...] i [...] zawartej w dniu 8 stycznia 1971 r. były: Skarb Państwa, J. O., J. O. (do wysokości udziału 1/2 części), W. L. i B. L. (również do wysokości 1/2 części). Zgodnie z zapisami księgi wiecznej Poznań - Stare Miasto, tom 14, wykaz 383, c.d. KW nr 6673, jako właściciele przedmiotowej nieruchomości wpisani byli: J. O. w 1/4 części, J. O. w 1/4 części oraz A. L. w 1/2 części. Jednocześnie z § 2 aktu notarialnego wynika, że A. L. zmarł 9 maja 1963 r., zaś spadek po nim, na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego dla miasta Poznania z 13 marca 1970 r., sygn. akt II.Ns.II. 108/70, nabyły: córka B. L. (udział w majątku wspólnym oraz udział wynoszący 3/4 w majątku nie objętym małżeńską wspólnotą majątkową w skład którego wchodził udział w przedmiotowej nieruchomości)) oraz żona W. L. (udział wynoszący 1/4 w majątku nie objętym małżeńską wspólnotą majątkową). Przy czym, prawo własności nabywanych działek stanowiło majątek odrębny zmarłego. Zatem w chwili zawarcia umowy sprzedaży właścicielem nieruchomości były W. L. w 1/4 części i B. L. w 3/4 częściach. Organ odwoławczy oparł się w tym zakresie na treści aktu notarialnego. Kolejną okolicznością bezsporną jest ustalenie kręgu spadkobierców po J. O. i po J. O.m. Zgodnie z treścią § 3 umowy sprzedaży zawartej 13 lutego 1998 r., nr rep. A 589/98, B. L. sprzedała R. N. całość udziałów w spadku po A. L. (udział w majątku wspólnym i udział wynoszący 3/4 części w majątku nie objętym małżeńską wspólnością ustawową) oraz całość spadku po W. L.. W dacie nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa tj. 8 stycznia 1971 r., współwłaścicielami nieruchomości były m.in. W. L. oraz B. L.. Stąd też prawo współwłasności działek przysługiwało im, nie zaś A. L.. Późniejsze zbycie udziału spadkowego po A. L. nie mogło więc, zdaniem Wojewody, obejmować związanego z prawem własności gruntu wywłaszczonego, majątkowego roszczenia o jego zwrot, gdyż stosownie do treści art. 136 ust. 3, przysługiwało ono tylko byłemu właścicielowi bądź jego spadkobiercy. A. L. w dniu wywłaszczenia nie był współwłaścicielem działek nr: [...] i [...].

Wojewoda uznał za dopuszczalne ubieganie się przez R. N. o zwrot nieruchomości z tytułu nabycia spadku po W. L.. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Poznaniu z 21 września 1998 r., sygn. akt [...], całość spadku po W. L., zmarłej 5 września 1978 r., nabyła B. L.. Stąd też zbycie całości spadku po byłym współwłaścicielu gruntu, zawierającego w sobie także roszczenie majątkowe o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, należało uznać za legitymację do złożenia stosownego wniosku w tym zakresie. Stosownie do treści art. 1053 K.c., nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy. Ponadto, R. N. wystąpił ze stosownym żądaniem do właściwego organu w dniu 16 kwietnia 1998 r., w której to dacie przepis art. 136 ust. 3 stanowił nie o spadkobiercach, lecz o następcach prawnych. Zaś według organu, przymiot następcy prawnego R. N. przysługiwał.

Wojewoda odnotował, że w aktach sprawy znajdują się wnioski o zwrot nieruchomości złożone przez wszystkie uprawnione osoby: A. P., R. N., D.L. i P. O.. W przypadku T. S. wniosek o zwrot nieruchomości został podtrzymany przez jego pełnomocnika podczas rozprawy administracyjnej w dniu 31 stycznia 2012 r. Natomiast jeżeli chodzi o wniosek E. D., organ wskazał, że pismem z 17 grudnia 2006 r., poinformowała ona organ o zamiarze złożenia stosownego żądania.

Wojewoda podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji, co do przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości. Oględziny nieruchomości przeprowadzone przez organ I instancji wykazały, że grunt częściowo wykorzystywany jest na działalność handlową prowadzoną przez dzierżawców działki nr [...], w części jest również terenem niezagospodarowanym i zaśmieconym. Jedynie wschodni fragment działki zajmowany jest aktualnie przez parking dla kilku samochodów. Na nieruchomości brak jest również jakiejkolwiek roślinności wysokiej, a ogranicza się ona do niskopiennej zieleni dzikiej. Na obszarze objętym postępowaniem zwrotowym nie znajduje się również stacja paliw. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego uznał, że cel na jaki została nabyta przedmiotowa nieruchomość, obejmujący realizację parkingu samochodowego - jednopoziomowego, maksymalnie zadrzewionego, na ok. 150 stanowisk oraz stację paliw, nie został zrealizowany w terminach, o których mowa w art. 137 ust. 1. W toku postępowania organ I instancji ustalił, że fragment; działki nr [...] w granicach projektowanej działki nr [...]/2 o powierzchni 47 m2 znajduje się w liniach granicznych ulicy G., która została zaliczona do kategorii dróg wojewódzkich. Na mocy art. 103 ust 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r., nr 133, poz. 972 ze zm.) dotychczasowa droga wojewódzka - G., stała się z mocy prawa drogą powiatową. Stąd też na podstawie art. 2 a ust. 2 o drogach publicznych, orzeczenie o odmowie zwrotu części działki nr [...] okazało się uzasadnione i konieczne.

Przywołując natomiast treść art. 140 ust. 1, ust. 3, ust. 4, art. 217 ust. 2 , art. 156 ust. 1 ugn organ II instancji wyjaśnił, że rzeczoznawca majątkowy w sporządzonym operacie szacunkowym z 31 grudnia 2011 r. dokonał wyceny zwracanej działki nr [...]/2 o powierzchni 47 m2 ustalając jej wartość według stanu na dzień zwrotu i cen na dzień wyceny na kwotę 1.659.974,00 zł, na którą złożyła się suma wartości gruntu według stanu na dzień zwrotu i cen na dzień wyceny (1646224,00 zł) oraz wartości składników budowlanych (13750,00 zł). Wartość rynkowa nieruchomości została określona na kwotę 2.978.766,00 zł. Przywołując treść art. 154 ust. 1 wskazał, że biegła dokonała wyceny gruntu w oparciu o metodę porównywania parami w podejściu porównawczym. Z uwagi na fakt, że nieruchomość w dacie wywłaszczenia została przeznaczona na cele komunikacyjne rzeczoznawca majątkowy zastosował odpowiednio dyspozycję § 36 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Z 2004, nr 207, poz. 2109 ze zm.). Po obliczeniu kosztów odtworzenia wskazanych nakładów ich wartość wyniosła po zaokrągleniu 12990 zł, która to kwota stanowiła jednocześnie zwiększenie wartości wywłaszczonej nieruchomości. Wojewoda Wielkopolski po dokonaniu oceny operatu szacunkowego stwierdził, iż został on sporządzony w sposób prawidłowy i zgodny z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami i rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Biegła, przyjmując ostateczne wartości wycenianej nieruchomości, uzasadniła je w sposób dostateczny opierając się zarówno na rzetelnej analizie rynku lokalnego jak i na przyjętej metodologii wyceny, którą w treści operatu należycie wyjaśniła. W dalszej kolejności wskazał, że umowa sprzedaży nieruchomości z 8 stycznia 1971 r. ustalała cenę nabycia działek nr: [...] i [...] o łącznej powierzchni 814 m2 na kwotę 31630 zł. Stosownie do treści art. 140 ust. 3, jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości. Przeliczając proporcjonalnie kwotę odszkodowania za działkę zwracaną o powierzchni 771 m2 przyjęto, że obliczenie winno odnosić się do stanu faktycznego z dnia nabycia. Stąd nie został uwzględniony późniejszy przyrost powierzchni o 4 m2. Wyliczona w ten sposób proporcjonalna kwota odszkodowania wyniosła 29959,13 zł. W myśl art. 140 ust. 2 w zw. z art. 5 oraz art. 227, odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa GUS. Kwota 29959,13 zł została zwaloryzowana. Kwota zwaloryzowanej ceny nabycia, będąca iloczynem ceny nabycia i przyjętego wskaźnika waloryzacyjnego, wyniosła 152298735,31 zł, zaś po denominacji 15229,87 zł. Strony zobowiązane są zatem do zwrotu na rzecz Miasta, Poznania łącznej kwoty 28219,87 zł, na którą składa się suma zwaloryzowanego odszkodowania (15229,87 zł) oraz zwiększenia wartości nieruchomości (12990 zł).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu H. J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez wydanie orzeczenia o zwrocie nieruchomości pomimo braku wniosku E. D. o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Zarzuciła również naruszenie art. 107 K.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie o żądaniu zwrotu nieruchomości złożonego przez R. N. jako spadkobiercy po A. L.. Ponadto, podniosła naruszenie art. 7, 8, 11, 77 i 107 K.p.a. poprzez zawarcie w uzasadnieniu decyzji kontrfaktycznych ustaleń w szczególności w zakresie udziałów w nieruchomości przysługujących poszczególnym podmiotom. Nawet jeżeli przyjąć, co nie zostało w postępowaniu zbadane w żadnym zakresie ani wykazane przez wnioskodawców, że W. i B. L. rzeczywiście były współwłaścicielkami nieruchomości jako spadkobierczynie A. L., mogłyby nimi być zaledwie w 1/8 i 3/8 części. Wynika z to z faktu, że A. L. był właścicielem wyłącznie 1/2 udziału. Również błędnie przyjęto, że nie doszło do zrealizowania celu wywłaszczenia, (art. 137 ust. 1), skoro w latach siedemdziesiątych XX wieku na wywłaszczonej nieruchomości, zgodnie z celem wywłaszczenia, powstał parking. Skarżąca zakwestionowała także prawidłowość operatu szacunkowego. Według skarżącej, opinia nie zawiera wszystkich znajdujących się na nieruchomości nakładów. Ponadto podniosła, ze przyjęta przez rzeczoznawcę majątkowego metoda wyceny jest niezgodna z obowiązującymi przepisami. Niezasadnie przyjęto, że przedmiotem wywłaszczenia była działka przeznaczona na cele drogowe, co pozwala na dokonanie wyceny z zastosowaniem metod przewidzianych w § 36 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Celem wywłaszczenia nie była budowa drogi a budowa parkingu i stacji benzynowej.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w pierwszej kolejności odniósł się do wniosku o odrzucenie skargi wniesionej przez dzierżawcę nieruchomości objętej postępowaniem o jej zwrot. Skonstatował, że stosownie do przepisu art. 138 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, najem, dzierżawa lub użyczenie zwracanej nieruchomości wygasa z upływem 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stała się ostateczna. Skarżąca była dzierżawcą nieruchomości i jako dzierżawca wniosła skargę na decyzję o jej zwrocie.

Zarzut brak wniosku E. D. Sąd uznał za chybiony. Przyznał, że brak wniosku wszystkich współwłaścicieli uniemożliwia zwrot żądanej nieruchomości. Jednak w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. E. D., pismem z dnia 17 grudnia 2006 r., poinformowała organ o zamiarze złożenia stosownego żądania, zaś pismem z dnia 8 sierpnia 2012 r. oświadczyła, że podtrzymuje wniosek pozostałych stron o zwrot przedmiotowej nieruchomości.

Odnosząc się do zarzutu zrealizowania celu wywłaszczenia, Sąd, po przytoczeniu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przypomniał, że dotychczasowa droga wojewódzka – G., stała się z mocy prawa drogą powiatową, a zgodnie z art. 2a ust. 2 ustawy o drogach publicznych droga ta stanowi własność powiatu poznańskiego. Zatem stosownie do art. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, orzeczenie o odmowie zwrotu tej części działki okazało się uzasadnione.

Cel na jaki została nabyta przedmiotowa nieruchomość nie został, zdaniem Sądu, zrealizowany w terminach, o których mowa w art. 137 ust. 1. Sąd powołał się na ustalenia, według których, nieruchomość częściowo utwardzona jest asfaltem i wylewką betonowa zaś częściowo jest nieutwardzona, pokryta spontaniczną roślinnością oraz fragmentarycznie zaśmiecona. Na działce posadowiony jest pawilon blaszany, parterowy budynek magazynowy, wiata na odpady komunalne oraz dobudówka budynku zlokalizowanego na działce nr 30. W części wschodniej oraz północno-wschodniej grunt jest strzeżonym placem postojowym. Ponadto, na nieruchomości znajdują się elementy zagospodarowania terenu w postaci muru ceglanego, płotu siatkowego i blaszanego. Nawiązał do pisma z dnia 14 kwietnia 2010 r. Zarządu Zieleni Miejskiej w Poznaniu, który poinformował, że nieruchomość nie znajduje się w jego administracji oraz że nie posiada jakichkolwiek dokumentów jej dotyczących. Zdaniem Sądu, również zeznania świadków nie potwierdzają, że cel wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany.

Według Sądu pierwszej instancji, także zarzut dotyczący metody wyceny i niezasadnego przyjęcia przez rzeczoznawcę majątkowego, że przedmiotem wywłaszczenia była działka przeznaczona na cele drogowe, co pozwala na dokonanie wyceny z zastosowaniem metod wyceny przewidzianych w § 36 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, nie zasługuje na uwzględnienie. Skoro część działki została zajęta pod pas drogowy (chodnik) i jest inwestycją drogową zawierającą się w pojęciu inwestycji komunikacyjnych, to również parking wraz ze stacją benzynową jest rodzajem inwestycji drogowej, w związku z tym rzeczoznawca słusznie wskazał, ze przedmiotem wyceny w stanie z dnia wywłaszczenia i stanie z dnia zwrotu jest działka gruntowa przeznaczona pod komunikację. W związku z powyższym prawidłowo powołano w operacie § 36 ust. 4 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego błędnego wyliczenia udziałów poszczególnych wnioskodawców, za kwestią nieprawidłowo wyjaśnioną i ustaloną Sąd uznał krąg osób uprawnionych do zwrotu przedmiotowej nieruchomości po W. L. i B. L.. Sąd stwierdził, że udział A. L. w nieruchomości wynosił 1/2 i stanowił jego majątek odrębny. W. L. (żona) nabyła po jego śmierci 1/4 udziału w majątku odrębnym A. L., zaś córka B. L. nabyła 3/4 udziału w tym majątku. Aktem notarialnym z dnia 13 lutego 1998 r. B. L. sprzedała R. N. całe swoje udziały w spadku po A. L., a więc udział w majątku wspólnym spadkodawcy i udział wynoszący 3/4 części majątku nie objętym małżeńską wspólnością majątkową spadkodawcy oraz cały spadek po W. L. jako jej jedyny spadkobierca ( § 1 pkt 2 i § 3 aktu notarialnego). Postanowieniem z dnia 21 września 1998 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w Poznaniu stwierdził nabycie spadku po W. L. zmarłej dnia 5 września 1978 r. w Poznaniu na podstawie ustawy w całości przez B. L.. W ocenie Sądu zatem, B. L. sprzedając udziały w nieruchomości A. N. dysponowała całym udziałem (tj. 3/4 jej udziałów plus 1/4 udziałów po zmarłej matce). Z powyższego Sąd wywnioskował, że organ nieprawidłowo obliczył wielkość udziałów w przedmiotowej nieruchomości przypadających R. N.. Na skutek kupna udziałów w nieruchomości od B. L. stał się on, zdaniem Sądu, współwłaścicielem nieruchomości w połowie. W konsekwencji, T. S. w ogóle nie posiada udziałów w nieruchomości. Nieprawidłowa jest więc także wysokość zwracanych przez wnioskodawców kwot na rzecz Miasta Poznania. Według Sądu, organy prawidłowo więc uznały, że R. N. posiada legitymację do złożenia przedmiotowego wniosku, lecz nie wyjaśniły należycie kwestii kręgu osób uprawnionych do zwrotu przedmiotowej nieruchomości po W. L. i B. L. oraz o przysługujących im udziałach, czym naruszyły art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Skargę kasacyjną złożył Wojewoda Wielkopolski, reprezentowany przez radcę prawnego. Zaskarżył wyrok w całości.

Opierając skargę kasacyjną na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), polegające na przyjęciu, że poprzednim właścicielem nieruchomości, będącej przedmiotem postępowania był zmarły w 1963 r. A. L., a nie jego spadkobierczynie W. L. i B. L., które zbyły nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa w 1971 r. i w konsekwencji błędnym przyjęciu, że R. N. nabywając w 1998 r. udział B. L. (3/4) w spadku po A. L. nabył w tym zakresie roszczenie o zwrot nieruchomości i błędnym przyjęciu, że T. S., spadkobierca B. L., nie posiada żadnych udziałów w nieruchomości, to jest na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 1 P.p.s.a.

Wskazując na powyższe, wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania,

2. zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną Wojewody Wielkopolskiego wniosła E. D..

Wniosła o:

1) uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie zaskarżonego wyroku WSA z dnia 13 grudnia 2012 r. w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu,

2) orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną Wojewody Wielkopolskiego wniosła także H. J.. Wniosla o:

1) oddalenie w całości skargi kasacyjnej Wojewody Wielkopolskiego,

2) zasądzenie kosztów postępowania.

Skargę kasacyjną złożył także T. S.. Zaskarżył wyrok w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego skarżącego w postępowaniu kasacyjnym. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzez jego błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na:

1) nieprawidłowym przyjęciu, że poprzednim właścicielem nieruchomości, o której mowa w zaskarżonym wyroku był A. L., a nie jego spadkobierczynie, tj. W. L. i B. L., które przedmiotowa nieruchomość zbyły na rzecz Skarbu Państwa w 1971 r.;

2) nieprawidłowym przyjęciu, ze R. N. nabywając w 1998 r. udziały B. L. nabył w tym zakresie roszczenie o zwrot nieruchomości;

3) nieprawidłowym przyjęciu, że skarżący, będący spadkobiercą B. L., w ogóle nie posiada roszczenia o zwrot udziałów w nieruchomości będącej przedmiotem postępowania,

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 135 P.p.s.a. oraz art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a., poprzez przyjecie przez WSA w Poznaniu, iż organy administracji nie wyjaśniły należycie kwestii kręgu osób uprawnionych po W. i B. L. do zwrotu nieruchomości będącej przedmiotem postępowania oraz w zakresie przysługujących tym osobom udziałach w nieruchomości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne mają usprawiedliwione podstawy.

Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Z uwagi na to, że przesłanki nieważności w niniejszej sprawie nie występują, należało ograniczyć się do rozważenia zarzutów podstaw kasacyjnych.

Zasadny jest podniesiony w obu skargach kasacyjnych zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.). W myśl tego przepisu, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia a o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Zauważyć jeszcze można, że od dnia 15 lutego 2000 r., na mocy ustawy z dnia 7 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw (Dz. U. Nr 6, poz. 70), legitymację czynną uprawniającą do zwrotu ma spadkobierca. Przed wejściem w życie noweli uprawnionym był poprzedni właściciel lub jego następca prawny. Kwestia ta zostanie omówiona w dalszej części niniejszego uzasadnienia. Punktem wyjścia dla ustalenia osoby spadkobiercy poprzedniego właściciela lub następcy prawnego poprzedniego właściciela jest przecież ustalenie najpierw osoby poprzedniego właściciela.

Każdy aspekt wykładni art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami prowadzi do jednoznacznego wniosku, że poprzedni właściciel, o którym mowa w hipotezie, to osoba będąca właścicielem nieruchomości bezpośrednio przed wywłaszczeniem, tj. osoba będąca właścicielem przed wejściem do obrotu prawnego aktu wywłaszczeniowego. Chodzi więc o osobę, której odjęto prawo własności nieruchomości.

Skoro do odjęcia własności doszło na mocy umowy przeniesienia własności z dnia 8 stycznia 1971 r., zawartej w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.), to jest oczywiste, że poprzednim właścicielem, w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie był poprzednik prawny osób wywłaszczanych, zmarły 9 maja 1963 r.

Stanowisko, według którego, za poprzedniego właściciela w rozumieniu art. 136 ust. 3, należy uważać osobę będącą spadkodawcą, w odniesieniu do wywłaszczonej nieruchomości, w stosunku do osoby będącej właścicielem w chwili wywłaszczenia, stanowi naruszenie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 922 § 1 K.c. Osoba zmarła przed wywłaszczeniem nie jest w chwili wywłaszczenia właścicielem, nawet gdy jest wpisana jako właściciel w księdze wieczystej.

Sprzeczne z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest także stanowisko, zgodnie z którym, osoba będąca właścicielem nieruchomości w chwili wywłaszczenia może przenieść na osobę trzecią uprawnienie do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w ramach umowy o zbycie spadku po osobie po której nabyła spadek przed wywłaszczeniem nieruchomości. Uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ma charakter cywilnoprawny i jest roszczeniem podmiotowym ściśle powiązanym z wywłaszczeniem (por. postanowienie SN z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt IV CZ 141/00, niepublikowane, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 52496; T. Woś "Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot", LexisNexis 2007, s. 227-228; E. Bończak-Kucharczyk "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz", LEX 2013, art. 136 – pkt 4). Nie może ono zaistnieć w obrocie prawnym wcześniej, niż po wywłaszczeniu nieruchomości. Uprawnienie do zwrotu nieruchomości nie należy więc do spadku po spadkodawcy (poprzedniku prawnym) poprzedniego właściciela nieruchomości (w rozumieniu art. 136 ust. 3).

Jest możliwe, w świetle art. 1051, art. 1052 § 1 oraz art. 1053 K.c., zbycie uprawnienia do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w ramach umowy zbycia spadku, do którego to spadku należy roszczenie o zwrot nieruchomości. Nabywca spadku wstępuje wówczas w prawa i obowiązki spadkobiercy (por. Marian Wolanin [w:] J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz", C.H. Beck 2011, s. 1052; wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2007 r., sygn. akt I OSK 844/06). Warunkiem tego następstwa prawnego w zakresie uprawnienia do zwrotu jest jednak przynależność roszczenia o zwrot do zbywanego spadku. Jeśli zaś umowa zbycia spadku zostaje zawarta przez poprzedniego właściciela nieruchomości (w rozumieniu art. 136 ust. 3), a jej przedmiotem jest spadek po poprzedniku prawnym tego właściciela, to umowa ta, w zakresie przeniesienia roszczenia o zwrot nieruchomości jest bezskuteczna, gdyż roszczenie to do tego spadku nie należy.

Taka sytuacja miała miejsce w odniesieniu do zawartej w dniu 13 lutego 1998 r. umowy zbycia przez B. L. na rzecz R. N. swoich udziałów w spadku po A. L. oraz spadku po W. L.. Zbycie spadku po A. L. nie obejmowało roszczenia o zwrot nieruchomości.

Podkreślić zaś trzeba, niezależnie od dopuszczalności, w ówczesnym stanie prawnym, przeniesienia w drodze umowy roszczenia o zwrot nieruchomości (por. M. Wolanin, op. cit. s. 1053), że przedmiotem umowy z dnia 13 lutego 1998 r. było zbycie spadku po A. L. i W. L., a nie przeniesienie przysługującego B. L., jako poprzedniemu właścicielowi, roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

W rezultacie błędnej wykładni Sąd pierwszej instancji niewłaściwie zastosował art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez zakwestionowanie zaliczenia przez organ odwoławczy T. S. do kręgu spadkobierców uprawnionych do żądania zwrotu nieruchomości oraz zakwestionowanie przyjętej przez organ odwoławczy wielkości udziałów R. N.. Dla kompletności wywodu dodać trzeba, że udział R. N. wynikający z nabycia od B. L. spadku po W. L. nie był przez organ odwoławczy kwestionowany.

Na zakończenie skonstatować należy, że przedmiotem kontrowersji opisanej w podstawach kasacji, mimo podniesienia w skardze kasacyjnej T. S. zarzutu procesowego, nie były ustalenia faktyczne. Materiał dowodowy w zakresie wywłaszczenia, spadkobrania oraz czynności prawnej mającej wpływ na krąg spadkobierców, został zebrany wyczerpująco. Także ocena zebranych dowodów nie narusza zasady swobodnej oceny materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.). Sporna problematyka dotyczy zatem zastosowania prawa materialnego, a nie zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego. Nie można mylić ustaleń faktycznych z ich oceną prawną. Faktami są: zdarzenia, sytuacje, zjawiska. Ich ocena jest natomiast procesem subsumpcji stanu faktycznego, czyli stosowaniem prawa (por. Bogusław Gruszczyński [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LEX 2013, art. 183, pkt 12).

Z tego powodu możliwe było nie tylko uchylenie zaskarżonego wyroku, ale także rozpoznanie skargi. W ramach tego rozpoznania stwierdzić zaś należy, że zaskarżona decyzja, zarówno co do kręgu osób uprawnionych do zwrotu nieruchomości, jak i w pozostałym zakresie (realizacji celu wywłaszczenia, udziałów osób uprawnionych do zwrotu, zobowiązania do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania, podziału nieruchomości) odpowiada wymogom prawa.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. Zasądzenie kosztów postępowania, stanowiących w istocie koszty postępowania kasacyjnego, od skarżącej HA. J. na rzecz wnoszących skargi kasacyjne: T. S. oraz Wojewody Wielkopolskiego oparto na art. 203 pkt 2 P.p.s.a. Nie ma natomiast w przepisach art. 203-204 P.p.s.a. podstawy dla zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz uczestnika tego postępowania. Wniosek uczestniczki E. D. o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego podlegał więc oddaleniu.