Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 574/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 2, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: ART. 128 I 130
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski, Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska, Sędzia del. WSA Marian Wolanin (spr.), Protokolant asystent sędziego Anna Dziosa-Płudowska, po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Po 989/12 w sprawie ze skargi T.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [..] września 2012 r. nr [..] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Po 989/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpatrzeniu skargi T.B., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [..] września 2012 r., Nr [..], i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Gniezna z dnia [..] maja 2012 r., Nr [..], w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wyroku wskazano, że T.B. zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem S.B., który legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Wnioskodawczyni nie jest zatrudniona i nie wykonuje pracy zarobkowej. Ponadto nie ma ustalonego prawa do renty, renty socjalnej, emerytury i świadczenia przedemerytalnego. S.B. nie został też umieszczony w placówce zapewniającej opiekę przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Decyzją z dnia [..] maja 2012 r., nr [..], Prezydent Miasta Gniezna odmówił T.B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem S.B. W ocenie organu, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W wyniku złożenia odwołania przez T.B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z dnia [..] września 2012 r., nr [..], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji stwierdzając, że osoba będąca w związku małżeńskim, która złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 13 października 2011 r., mogła otrzymać to świadczenie z uwagi na treść orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, odnoszącego się do przepisów obowiązujących, do tego dnia. Ponieważ skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 30 kwietnia 2012 r., przedmiotowa sprawa podlega rozpatrzeniu na podstawie przepisów obowiązujących od dnia 14 października 2011 r., do których nie odnosi się powołane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. Skoro zatem S.B. pozostaje w związku małżeńskim, to zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Organy orzekające o przyznaniu, bądź nieprzyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, nie posiadają w tym zakresie swobody uznania administracyjnego. O przyznaniu świadczenia decyduje spełnienie ustawowych przesłanek, które organ ocenia na podstawie złożonych dokumentów i oświadczeń. Brak spełnienia przesłanek obliguje organ do wydania decyzji odmownej.

Uwzględniając skargę T.B.na decyzje organów obu instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakłada na małżonków obowiązek wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny, a art. 27 tego kodeksu ustanawia obowiązek przyczyniania się małżonków do zaspokajania potrzeb rodziny. Obowiązki te uznać należy za mające charakter alimentacyjny, bowiem małżonkowie – jakkolwiek nie są krewnymi w rozumieniu przepisów tego kodeksu – to stanowią podstawę rodziny i obowiązani są m.in. do wzajemnej alimentacji zarówno w czasie trwania małżeństwa, jak też (w innym wówczas zakresie) po jego ustaniu. Nie można więc uznać, aby małżonkowie względem siebie nie mieli takich zobowiązań, jakie ciążą na nich względem innych członków rodziny. Uznać więc trzeba, iż zobowiązania te są odpowiednikiem obowiązków alimentacyjnych uregulowanych w art. 128 i następnych kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na co wyraźnie wskazuje chociażby art. 61 i art. 130 Kodeksu.

W aktualnym stanie prawnym nadal aktualne są uwagi zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, (OTK 2008 Nr 6, poz. 107), w którym Trybunał Konstytucyjny uznał, iż skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno – ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Ponadto Trybunał, w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, zwrócił uwagę, iż świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej i faktycznej, ale również zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w formach zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych. Równocześnie Trybunał podkreślił, iż prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne musi wywodzić się z obowiązku alimentacyjnego.

Podjęte w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. działania ustawodawcze, których rezultatem była nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana w dniu 17 października 2008 r. nie wprowadziły jednak zmian dotyczących art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyłączającego prawo do świadczenia w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostawała w związku małżeńskim. W efekcie postanowienia z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt S 1/10, Trybunał Konstytucyjny przedstawił Sejmowi RP uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu Trybunał wskazał, iż pożądane byłoby podjęcie działań legislacyjnych mających na celu dostosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach do nowego brzmienia art. 17 ust. 1 tej ustawy nadanej jej mocą ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 233, poz. 1456). Nowelizacji tej dokonano ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz.U. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie w dniu 14 października 2011 r. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem Sądu literalne odczytanie znowelizowanego art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do sprzeczności z powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. Przyjęcie wykładni zaprezentowanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu w zaskarżonej decyzji prowadzić by musiało do wniosku, że małżonek ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad swoim współmałżonkiem sam musiałby być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prowadziłoby to do kuriozalnej sytuacji, w której świadczenie ustanowione w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opiekę nad wymagającym opieki współmałżonkiem mogłoby być przyznane tylko takiej osobie, która sama również wymaga opieki, bo jest niepełnosprawna w stopniu znacznym. Powyższe stałoby także w oczywistej sprzeczności z art. 17 ust. 1 pkt 2 in fine wyłączającym osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności z kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Uniknięcie takich nielogicznych wyników wykładni przedmiotowego przepisu wymaga przyjęcia, iż art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki stara się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1, ale niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Tym samym przepis ust. 5 pkt 2 lit. a tego artykułu nie może mieć zastosowania w sytuacji, gdy z przedmiotowym wnioskiem występuje właśnie sam małżonek.

Należy więc uznać, że uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego jest osoba, która zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu małżonkiem, a zarazem na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec małżonka, a która nadto nie jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, czyli nie dotyczy jej wyjątek, o jakim mowa w pkt 2 ust. 1 art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W skardze kasacyjnej od omawianego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Po 989/12, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu zarzuciło naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje współmałżonkowi, jeżeli jego małżonek, który jest osobą wymagającą opieki, pozostaje w związku z małżeńskim, w sytuacji kiedy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) - dalej ppsa, poprzez nieuzasadnione uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu, pomimo braku podstaw do stwierdzenia naruszenia przez organ jakiegokolwiek przepisu prawa materialnego, jak i procesowego,

- art. 134 § 1 ppsa poprzez to, że Sąd nie zbadał w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia - co miało istotny wpływ na wynik sprawy i ostateczny kształt orzeczenia Sądu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku osoby wymagającej opieki, która zawrze związek małżeński i w nim pozostaje, wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla współmałżonka, który tę opiekę sprawuje, rezygnując z pracy zarobkowej, chyba że współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie treść art. 17 ust. 1 ustawy, w brzmieniu po nowelizacji, wskazuje, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W oparciu o powołane przepisy świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane innym krewnym w linii prostej lub rodzeństwu osoby niepełnosprawnej. Z uwagi na nowelizację tych przepisów dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych, ukształtowane na bazie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i odnoszące się do przepisów w wersji obowiązującej przed nowelizacją, nie może być w pełni brane pod uwagę przez organy administracji publicznej. Osoba będąca w związku małżeńskim, która złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 13 października 2011 r. mogła, w kontekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, odnoszącego się do przepisów obowiązujących właśnie do tego dnia, wnioskowane świadczenie otrzymać. Wobec faktu, iż strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 30 kwietnia 2012 r. przedmiotowa sprawa podlega rozpatrzeniu na podstawie przepisów obowiązujących od dnia 14 października 2011 r. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy powinien być rozpatrywany przy uwzględnieniu treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., obowiązującego do dnia 13 października 2011 r. Sąd wyszedł z błędnego założenia, że jest związany treścią ustaleń dokonanych w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, uchylając się od dokonania oceny stanu faktycznego sprawy oraz stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji Prezydenta Miasta Gniezna, tj. w dniu [..] maja 2012 r. Stanowisko Sądu dotyczy przede wszystkim niekonstytucyjności przepisu w brzmieniu obowiązującym sprzed nowelizacji, natomiast brak jest w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia rozważań na temat obecnego brzmienia art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, których treść po nowelizacji nie została zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny. Organy orzekające o przyznaniu, bądź nieprzyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, nie posiadają w tym zakresie swobody uznania administracyjnego. O przyznaniu świadczenia decyduje spełnienie ustawowych przesłanek, które organ ocenia na podstawie złożonych dokumentów i oświadczeń. Brak spełnienia przesłanek obliguje organ do wydania decyzji odmownej, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. S.B., wymagający opieki, pozostaje ze stroną postępowania w związku małżeńskim, co w świetle przywołanych przepisów stanowi negatywną przesłankę do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stanowisko to potwierdza wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2001 r., sygn. akt III RN 189/00. Sąd nie powinien więc dokonywać zmian obowiązującego prawa i orzekać w oparciu o treść wyroku odnoszącego się do przepisów obowiązujących do 13 października 2011 r. WSA w Poznaniu przyjął za obowiązujące twierdzenia zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, pomijając dokonaną nowelizację przepisów. Sąd przyjął niekonstytucyjność podstawy prawnej, na której opierały się pierwotnie wydane decyzje, co jest rażącym naruszeniem prawa materialnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Etap wstępny wykładni prawa zakłada, że jeśli przepis jest jasny, to nie zachodzi potrzeba jego wykładni. Interpretator powinien się opierać na rezultatach wykładni językowej i dopiero gdy ta prowadzi do nie dających się usunąć wątpliwości, korzystać z wykładni systemowej, jeśli natomiast również wykładnia systemowa nie doprowadziła do usunięcia wątpliwości interpretacyjnych, to wolno jest posłużyć się wykładnią funkcjonalną. W ocenie skarżącego kasacyjnie, obywatele mają prawo polegać na tym, co prawodawca w tekście prawnym powiedział, a nie na tym, co zamierzał powiedzieć. Ponadto, zbadać należy relację między wykładnią językową a wykładnią genetyczną, tj. wykładnią przepisu zgodnie z wolą i intencjami prawodawcy. Interpretując przepisy prawne należy brać pod uwagę cel regulacji prawnej. Należy odwołać się do ocen i wiedzy prawodawcy z chwili wydania danego aktu prawodawczego. Należy przyjąć tym samym, iż proces prawodawczy przebiegł w sposób racjonalny, a decyzje prawodawcze były podejmowane na gruncie wszechstronnej wiedzy na temat analizowanych przepisów. Ustawodawca dokonał więc globalnej oceny całokształtu skutków i kosztów każdego z rozważanych sposobów unormowania i wybrał rozstrzygnięcie obecnie obowiązujące. Wobec tego trzeba przyjąć, że intencją i celem prawodawcy, mającego wiedzę na temat treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., było dokonanie takiej zmiany art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uniemożliwia współmałżonkowi nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na małżonka będącego osobą wymagającą opieki, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odmienna interpretacja mogłaby prowadzić do naruszenia stabilności systemu prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna, nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, o treści obowiązującej w dniu wydania decyzji w niniejszej sprawie przez organ odwoławczy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciążył obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wykładnia cytowanego przepisu wzbudziła w sądowej praktyce orzeczniczej rozbieżności, dlatego w jednej ze spraw, Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił do rozstrzygnięcia składowi powiększonemu tego Sądu zagadnienie prawne, w konsekwencji którego w dniu 9 grudnia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął w składzie siedmiu sędziów uchwałę w sprawie o sygn. akt I OPS 5/13 stwierdzając, że: "Osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych."

Uzasadniając cytowaną uchwałę Sąd przytoczył m.in. treść art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, określającego osoby obciążone obowiązkiem alimentacyjnym, oraz wskazał art. 23 i art. 27 powołanego kodeksu stwierdzając, że: "Także małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Co więcej, w myśl art. 130 kodeksu obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulują również zasady w zakresie obowiązku alimentacyjnego osób pozostających w stosunku przysposobienia."

Z tak sformułowanej treści uzasadnienia cytowanej uchwały wynika, że zdaniem powiększonego składu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, małżonkowie zobowiązani są w tak szerokim zakresie do wzajemnej pomocy i wsparcia, który należałoby uznać za swoistą odmianę obowiązku alimentacyjnego, co w konsekwencji nie pozostawia wątpliwości o zastosowaniu wobec małżonków art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela ten pogląd, który prowadzi do uznania za prawidłową wykładnię tego przepisu dokonaną w niniejszej sprawie przez Sąd I instancji. Jakkolwiek bowiem gramatyczna wykładnia obowiązku alimentacyjnego określonego w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje, że obowiązek ten obciąża jedynie osoby krewne w linii prostej i rodzeństwo, to ustawowy zakres wzajemnych obowiązków małżeńskich nie może wykluczać małżonków ze świadczenia sobie pomocy i wsparcia zwłaszcza w sytuacji, gdy jeden ze współmałżonków legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, jak w niniejszej sprawie.

Przedstawionej wykładni nie stoi na przeszkodzie literalna treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowił, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługiwały, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostawała w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaprezentowana w skardze kasacyjnej literalna wykładnia tego przepisu prowadzi do sytuacji, w której niepełnosprawny w znacznym stopniu małżonek, a więc sam wymagający stałej i długotrwałej pomocy, miałby obowiązek zapewnić stałą lub długotrwałą opiekę swojemu także niepełnosprawnemu w znacznym stopniu małżonkowi. Jednocześnie, art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w ogóle wyłącza osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, z grona osób, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne.

Wobec przedstawionych niekonsekwencji ustawodawcy w literalnym sformułowaniu kryteriów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez współmałżonka osoby będącej niepełnosprawną w znacznym stopniu, prawidłowo Sąd I instancji odmówił zastosowania gramatycznej wykładni tych przepisów na rzecz wykładni celowościowej służącej zachowaniu konstytucyjnie określonej równości wobec prawa, na co zwrócił także uwagę Trybunał Konstytucyjny w powołanym przez Sąd I instancji wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07.

Dokonanie kolejnych nowelizacji powołanych wyżej przepisów po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wskazanego wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, nie musi oznaczać usunięcia w ramach tych nowelizacji stwierdzonych przez Trybunał naruszeń Konstytucji RP. Nie przesądzając jednak tej kwestii należy stwierdzić, że także znowelizowane przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych podlegają uznanym regułom wykładni, gdy ich literalna treść nadal wzbudza wątpliwości interpretacyjne, zwłaszcza w odniesieniu do zachowania w nich wartości konstytucyjnie określonych.

W myśl poglądu Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego m.in. w wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r., sygn. akt K 30/03: "Badanie ewentualnych niezgodności występujących między przepisami nie należy zatem do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, chyba że niezgodności te przybierają postać i rozmiary, które prowadzą do niezgodności z określonymi postanowieniami Konstytucji. Nawet w trudnych przypadkach usuwanie niezgodności między przepisami aktów normatywnych tej samej rangi powinno następować bądź przez odpowiednią interwencję prawodawcy lub w procesie ich stosowania za pomocą powszechnie akceptowanych w naszej kulturze prawnej dyrektyw wykładni systemowej i stosowaniu reguł kolizyjnych. Od tego zadania organy stosujące prawo nie mogą się uchylać, a Trybunał Konstytucyjny nie może ich w tej roli wyręczyć."

Uwzględniając powyższe, Sąd I instancji był nie tylko uprawniony, ale wręcz zobowiązany dokonać takiej wykładni zastosowanych przez organy administracji w niniejszej sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która zapewni ustalenie normy prawnej adekwatnej do oceny konstytucyjności sformułowanej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07. Dokonana przez Sąd wykładnia służyła więc wykluczeniu zastosowania tych przepisów w sposób naruszający wartości konstytucyjne. Z tego względu zarzut kasacyjny naruszenia przez Sąd pierwszej instancji wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego nie zasługiwał na uwzględnienie.

Również zarzuty kasacyjne naruszenia prawa procesowego nie zasługują na uwzględnienie. Zastosowanie przez Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa było bowiem logiczną konsekwencją przyjęcia wyjaśnionej przez ten Sąd wykładni przepisów prawa materialnego. Natomiast zakres zbadania przez Sąd zaskarżonej decyzji jest wystarczający dla sformułowanej w wyroku oceny prawnej, skoro w jej konsekwencji zaistniała podstawa do uchylenia decyzji celem ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.