Postanowienie WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 632/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-06-13 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego /art. 260 par. 1 ustawy - PoPPSA/
Powołane przepisy: article: art. 165, art. 199, art. 245 par. 3, art. 246 par. 1 pkt 2art. 260 par. 1, 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. W. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 27 kwietnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. W. i T. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

J.W. i T.W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia 2 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę wniesioną przez T.W.

Postanowieniami z dnia 9 września 2016 r. oraz z dnia 13 października 2016 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił J.W. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniach postanowień wskazano, że majątek małżonków stanowi nieruchomość rolna o pow. 0,28 ha (obciążona hipoteką). Jednakże, jak wynika z oświadczenia samego skarżącego oraz akt sądowych, jest to nieruchomość, na której rozpoczęto budowę domu. Za nieznajdujące pokrycia w rzeczywistości i przedstawionych dokumentach Starszy Referendarz Sądowy uznał oświadczenia dotyczące zaprzestania budowy domu i konieczności dokonania rozbiórki już wzniesionego obiektu z uwagi na jego zniszczenie. Zauważył, iż budowa domu wymaga posiadania środków finansowych. Podejmując się zatem tej inwestycji małżonkowie musieli dysponować środkami na jej realizację. W ocenie Starszego Referendarza Sądowego powyższe okoliczności spowodowały uzasadnione wątpliwości, co do rzetelności oświadczeń skarżącego złożonych w sprawie. Wątpliwości w kwestii rzeczywistej sytuacji majątkowej małżonków nie tłumaczyły także oświadczenia zawarte w piśmie pełnomocnika skarżącego z 24 czerwca 2016 r. (w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 1371/15). Uwagę rozstrzygającego wniosek o przyznanie prawa pomocy zwróciło zwłaszcza oświadczenie dotyczące lokalu, w którym mieszkają małżonkowie. Według oświadczenia należy on do ich bratanka i jest im użyczany bezpłatnie (za opłaty). Tymczasem na blankietach opłat figuruje właśnie skarżący, a nie osoba, do której miałby należeć ów lokal. Ponadto z oświadczeń skarżącego, złożonych na rozprawie 14 czerwca 2016 r. (w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 1371/15) wynikało, że w latach 2008-2011 uzyskał ze sprzedaży nieruchomości dochód w wysokości 700 000 zł w całości przeznaczony na budowę domów dla synów. Jednakże okoliczność ta w żaden sposób nie została udokumentowana, stąd nie można było przyjąć, że małżonkowie definitywnie środkami tymi już nie dysponują. Nie sposób również było uznać skarżącego za osobę ubogą, skoro wykazana na rozprawie w dniu 14 czerwca 2016 r. wartość należącej do małżonków nieruchomości wynosi ponad 600 000 zł. Nie bez znaczenia dla oceny wniosku pozostawał także fakt regulowania przez skarżącego rat pożyczek w kwocie 1 148,02 zł miesięcznie.

Postanowienie z dnia 13 października 2016 r. stało się przedmiotem sprzeciwu i zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 grudnia 2016 r.

W dniu 14 marca 2017 r. skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez przyznanie prawa pomocy.

Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Starszy Referendarz Sądowy zwrócił uwagę, że prawomocnymi postanowieniami z dnia 9 września 2016 r. i z dnia 13 października 2016 r. odmówił skarżącemu prawa pomocy. Drugie z tych postanowień stało się przedmiotem sprzeciwu i zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 grudnia 2016 r. Jakkolwiek strona, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek o jego przyznanie, to jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętych wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. W obecnie rozpoznawanym wniosku skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności. Nie przekazał żadnych nowych dowodów mimo, iż w ramach wcześniej rozpoznawanych wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych w sądzie był wzywany do doprecyzowania swoich oświadczeń majątkowych. W każdym z wcześniej rozpoznawanych wniosków takowych danych, przekonujących i dokumentujących jego twierdzenia nie przedkładał. W ramach niniejszego wniosku skarżący nie złożył żadnych dokumentów. Tym samym ponownie pozbawił referendarza możliwości oceny, czy faktycznie zmieniła się jego sytuacja majątkowa, czy zaistniały nowe okoliczności w sprawie przyznania prawa pomocy. W tej sytuacji Starszy Referendarz Sądowy uznał, iż wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Składając kolejny wniosek skarżący nie wykazał w żaden sposób, by zmieniły się okoliczności, leżące u podstaw poprzednich rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy, a w szczególności, że jego sytuacja bytowa uległa zmianie. Dlatego też, w ocenie Starszego Referendarza Sądowego, brak jakichkolwiek okoliczności świadczących o zmianie stanu majątkowego strony przesądza o braku podstaw do zmiany stanowiska zaprezentowanego w postanowieniach Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 9 września 2016 r. i z dnia 13 października 2017 r. oraz w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wniósł o jego uchylenie w całości wraz z poprzedzającymi go orzeczeniami. Zdaniem skarżącego w postanowieniu z dnia 27 kwietnia 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy przekroczył prawo i nadużył stanowiska oraz podważył wiarygodność wszystkich sądów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).

Należy przede wszystkim zaznaczyć, że dla oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych istotne znaczenie ma okoliczność, że jego sytuacja była już przedmiotem oceny w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie. Prawomocnymi postanowieniami z dnia 9 września 2016 r. i z dnia 13 października 2016 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Co więcej, postanowienie z dnia 13 października 2016 r. zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 grudnia 2016 r.

W orzecznictwie wskazuje się, że prawomocne postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Instytucja przewidziana w art. 165 p.p.s.a. nie służy do ponownego rozpatrzenia argumentów strony przedstawionych w trakcie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz do umożliwienia zmiany postanowień niekończących sprawy (w tym postanowień w przedmiocie przyznania prawa pomocy) w przypadku, gdy okoliczności sprawy uległy zmianie, powodując nieadekwatność poprzednio zapadłego postanowienia do zmienionej sytuacji. W przypadku braku wskazania, iż okoliczności sprawy uległy zmianie art. 165 p.p.s.a., nie znajduje zastosowania, gdyż brak jest przesłanek do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona (por. postanowienia NSA: z 30 czerwca 2014 r., II FZ 964/14; z 19 maja 2015 r., I GZ 274/15; z 10 czerwca 2015 r., II GZ 273/15; z 24 czerwca 2015 r., I OZ 623/15; z 10 lipca 2015 r., II OZ 681/15 i II GZ 273/15; z 23 lipca 2015 r., II GZ 356/15, z 17 lutego 2016 r., I GZ 17/16 i I GZ 18/16). Ponowny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało zatem zakwalifikować jako wniosek o zmianę wydanych w niniejszej sprawie prawomocnych postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy. Postępowanie dotyczące ponownego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy powinno natomiast mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia wniosku skarżącego w poprzednim, prawomocnie zakończonym postępowaniu wpadkowym dotyczącym jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

Skarżący wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponownie wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną T.W. Posiadają majątek w postaci domu wybudowanego w 2011 r., który zdaniem skarżącego nadaje się do rozbiórki oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,28 ha. Skarżący i jego żona posiadają stały, miesięczny dochód w postaci emerytur łącznie w wysokości 2 215,23 zł. Skarżący i jego żona w dalszym ciągu spłacają pożyczki w łącznej wysokości 1 147 zł.

W ocenie sądu Starszy Referendarz Sądowy trafnie uznał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wskazał żadnych, nowych okoliczności i nie przekazał żadnych nowych dowodów. Tym samym skarżący nie wykazał, że faktycznie jego sytuacja majątkowa uległa zmianie. Nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Stosownie do przepisu art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o jakim stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (por. postanowienie NSA z 29 stycznia 2008 r., I FZ 437/07). Instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi wyjątek od sformułowanej w art. 199 p.p.s.a. zasady, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jak wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie, w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się przy tym opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w art. 246 p.p.s.a. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 27 stycznia 2010 r., II OZ 26/10). Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, przede wszystkim bezrobotnym, samotnym bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, a więc znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Przyznanie prawa pomocy powinno więc sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych. Prawo pomocy nie może chronić lub wzbogacać majątku podmiotów prywatnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z 23 lipca 2013 r., II FZ 565/13, z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13). Skarżący i jego żona niewątpliwie uzyskują stały dochód, którego wysokość pozwala im na spłatę rat pożyczek w łącznej wysokości 1 147 zł. Okoliczność ta nie potwierdza złej sytuacji materialnej skarżącego. W procedurze poprzedzającej udzielenie pożyczek sytuacja skarżącego i jego żony niewątpliwie podlegała ocenie i została uznana za stabilną. W orzecznictwie wskazuje się, że zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. np. postanowienie NSA z 25 sierpnia 2015 r., II GZ 387/15). Zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. np. postanowienia NSA: z 26 maja 2011 r., I FZ 130/11; z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09).

Z powyższych względów na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd orzekł, jak w postanowieniu.

D.Cz.