Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 369/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 42a
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie WSA Beata Machcińska, Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant specjalista Katarzyna Kot, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi A. D., L. D., T. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zastawu skarbowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach (dalej – DIS, organ odwoławczy), działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 42a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm. - dalej Ordynacja podatkowa lub o.p.) decyzją z dnia [...] (nr [...] do [...]; [...] do [...]) utrzymał w mocy decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. (dalej – NUS, organ I instancji) z dnia [...] (nr [...], od nr [...] do nr [...]) mocą których odmówiono T.D., A.D. i L.D. (dalej określani jako strony, wnioskodawcy, a T.D. dodatkowo określany jako pełnomocnik) wykreślenia z rejestru zastawów skarbowych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] na pojeździe marki Toyota model Auris nr rej. [...], nr podwozia [...].

Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały podjęte w następującym stanie faktycznym.

W dniach: [...], [...], [...], NUS ustanowił zastawy skarbowe o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...] na majątku M.K. (dalej – zobowiązana, sprzedająca), tj. na samochodzie marki Toyota. W dniach: [...], [...], [...] do NUS wpłynęły wnioski ZUS o ustanowienie zastawów skarbowych na tym samym pojeździe. Realizując otrzymane wnioski NUS w dniach [...], [...] i [...] ustanowił na przedmiotowym pojeździe zastawy skarbowe o numerach: [...], [...] i [...]. Ustanowienie przedmiotowych zastawów skarbowych nastąpiło celem zabezpieczenia należności ciążących na zobowiązanej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku od towarów i usług oraz składek ubezpieczeniowych.

Wnioskiem z dnia [...] T.D. zwrócił się do NUS o wydanie wypisu z rejestru zastawów skarbowych ustanowionych na wspomnianym samochodzie osobowym marki Toyota, z uwagi na zakup tego pojazdu w dniu [...].

Następnie pismem z dnia [...] T.D. w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik pozostałych stron złożył do organu I instancji wniosek o wykreślenie z rejestru zastawów skarbowych ustanowionych na wskazanym wyżej pojeździe o numerach: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]. W piśmie tym, wnioskodawcy wnieśli również o wyłączenie spod egzekucji przedmiotowej ruchomości w trybie art. 38 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm.). W uzasadnieniu złożonego wniosku strony wskazały, że na podstawie umowy kupna - sprzedaży zawartej w dniu [...] z zobowiązaną nabyły samochód marki Toyota. Sprzedająca w dniu zawarcia umowy nie poinformowała kupujących o ustanowionych na przedmiocie umowy zastawach skarbowych. W celu sprawdzenia ewentualnych obciążeń na tym pojeździe kupujący zwrócili się w dniu [...] do rejestru zastawów sądowych - Ekspozytura Centralnej Informacji w K., na potwierdzenie czego otrzymali zaświadczenie o braku wpisów zastawów sądowych (dołączone do wniosku jako załącznik). Następnie wnioskodawcy wskazali, że w trakcie rejestracji pojazdu w Wydziale Komunikacji Urzędu Miasta w K. (dalej - WKUMK) otrzymali informację o ustanowionych zastawach skarbowych na przedmiocie umowy bez wskazania organu prowadzącego rejestr skarbowy. Wnioskiem z dnia [...] zwrócili się do NUS o wydanie wypisu z rejestru zastawów skarbowych. Złożony wniosek strony oparły na treści art. 42 § 5 o.p. oraz art. 170 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym w razie przeniesienia własności rzeczy ruchomej, która jest obciążona prawem osoby trzeciej prawo to wygasa z chwilą wydania rzeczy nabywcy, chyba że ten działa w złej wierze. Zdaniem wnioskodawców, zastawy skarbowe ustanowione na pojeździe wygasły najpóźniej w dniu [...], tj. po finalizacji umowy i winny zostać wykreślone z rejestrów skarbowych prowadzonych przez NUS.

Decyzjami z dnia [...] organ I instancji odmówił wykreślenia zastawów skarbowych z rejestru prowadzonego przez Naczelnika, dokonanego pod nr: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] na pojeździe marki Toyota. W uzasadnieniu decyzji NUS wskazano po pierwsze, że wnioskodawcy nie zachowali 7 - dniowego terminu, o którym mowa w art. 42a § 1 o.p. Podano, że za datę powzięcia informacji o ustanowionych na pojeździe zastawach organ przyjął datę wynikającą z zawartego porozumienia z dnia [...] pomiędzy sprzedającą a kupującymi, w którym sprzedająca oświadczyła, iż pominęła w umowie kupna sprzedaży wady prawne pojazdu w postaci 9 zastawów skarbowych obciążających przedmiot umowy. Podkreślono, że wniosek o wykreślenie wpisu z rejestru zastawów skarbowych strony złożyły do NUS w dniu [...], tj. 13 dni po upływie ustawowego terminu. Po drugie zwrócono uwagę, że w dniu ustanowienia zastawów skarbowych wnioskodawcy nie byli właścicielami samochodu, a zatem mogli przed zawarciem transakcji wystąpić w trybie art. 46 § 1 o.p. o wydanie wypisu z rejestru zastawów skarbowych.

W odwołaniu od przedmiotowych decyzji organu I instancji strony domagały się ich uchylenia w całości i zwrócenia sprawy do ponownego rozpatrzenia bądź zmianę decyzji poprzez wykreślenie z rejestru zastawów wymienionych w sentencji decyzji zastawów skarbowych, jako wygasłych z mocy prawa, tj. z mocy art. 170 Kodeksu cywilnego. Zaskarżonym decyzjom strony zarzuciły błędną subsumcję zebranego w sprawie materiału dowodowego, wydanie decyzji z pominięciem dowodów wskazanych we wniosku z dnia [...] oraz błędną interpretację przez NUS treści art. 42a § 1 zd. 2 Ordynacji podatkowej. W pierwszej kolejności pełnomocnik w imieniu własnym i pozostałych stron wskazał, że początek biegu terminu do wniesienia wniosku o wykreślenie z rejestru zastawów przypada na dzień [...], tj. na dzień powzięcia wiadomości o ustanowieniu zastawu przez NUS oraz ZUS. Wyjaśnił, że w procesie rejestracji pojazdu strony nie otrzymały informacji o organie podatkowym, który obciążające pojazd zastawy ustanowił, a także takiej informacji nie uzyskali od zbywcy pojazdu. Następnie zarzucił NUS, że wydając decyzje odmawiające wykreślenia z rejestru zastawów skarbowych ustanowionych na pojeździe uznał, iż działali w złej wierze. Ponadto nie wziął pod uwagę argumentacji stron przedstawionej we wniosku z dnia [...].

DIS prezentując dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie wskazał, że pismem z dnia [...] zwrócił się z zapytaniem do WKUMK o przekazanie informacji w jakim dniu przedmiotowy pojazd marki Toyota został zarejestrowany w Wydziale Komunikacji oraz czy nabywca został poinformowany przez rejestrującego pracownika o ustanowionych na wskazanym pojeździe zastawach skarbowych i na rzecz kogo. W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia [...] WKUMK wyjaśnił, że przedmiotowy pojazd został przez jego nabywców zarejestrowany w dniu [...] oraz, że pracownik dokonujący rejestracji pojazdu poinformował właścicieli o zastawach skarbowych ustanowionych na pojeździe, wpisanych w systemie CEP przez Urząd Miasta T. (dalej - UMT). Do pisma dołączono oświadczenie złożone w dniu [...] przez pełnomocnika o tym, że został poinformowany o zastawach skarbowych nr [...],[...],[...],[...],[...],[...] (winno być [...]), [...], [...], [...] na rejestrowanym samochodzie marki Toyota oraz wydruk z systemu CEP o ustanowionych zastawach.

Decyzją z dnia [...] DIS utrzymał w mocy decyzje NUS z dnia [...]. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z treścią art. 42a § 1 o.p. wykreślenie wpisu z rejestru zastawów skarbowych następuje, jeżeli rzecz lub prawo obciążone zastawem skarbowym w dniu jego ustanowienia nie stanowiły własności podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego lub osoby trzeciej odpowiadającej za zaległości podatkowe. Wniosek o wykreślenie wpisu składa się w terminie 7 dni od dnia, w którym osoba powołująca się na swoje prawo własności powzięła wiadomość o ustanowieniu zastawu. Podkreślono w związku z tym, że w pierwszej kolejności organ właściwy do wykreślenia zastawu skarbowego bada, czy wniosek wpłynął w ustawowym terminie do jego wniesienia i czy został złożony przez osobę do tego uprawnioną. W przypadku gdy wniosek o wykreślenie zastawu został złożony po upływie 7 dni od dnia, w którym osoba powołująca się na swoje prawo własności powzięła wiadomość o ustanowieniu zastawu, wykreślenie go nie jest możliwe (wyrok WSA w Lublinie sygn. akt I SA/Lu 618/06, wyrok WSA w Krakowie sygn. akt I SA/Kr 811/10, wyrok WSA w Poznaniu sygn. akt I SA/Po 471/11). Podano, że dopiero po ustaleniu warunków formalnych, organ w toku postępowania wszczętego wnioskiem może przystąpić do oceny zasadności zgłoszonego żądania, tj. czy istnieją podstawy do wykreślenia wpisu z rejestru zastawów skarbowych.

DIS wyjaśniał, że spór w sprawie dotyczy w istocie daty, w której strony powzięły wiadomość o ustanowieniu zastawu. Organ odwoławczy podał przy tym, że z akt sprawy wynika, iż umowa kupna - sprzedaży pojazdu marki Toyota została zawarta pomiędzy wnioskodawcami, a zobowiązaną w dniu [...]. W umowie tej sprzedająca pominęła wady prawne przedmiotu umowy w postaci 9 zastawów skarbowych. Podkreślono, że w dniu [...] nabywcy pojazdu dokonując jego rejestracji w WKUMK otrzymali od pracownika rejestrującego informację o ustanowionych na przedmiotowym pojeździe zastawach skarbowych, wpisanych przez UMT.

Po uzyskaniu powyższej informacji, pełnomocnik w dniu [...] złożył do NUS wniosek o wydanie wypisu z rejestru zastawów skarbowych. Powyższy wypis z dnia [...] wnioskodawca otrzymał w dniu [...]. Po złożeniu wspomnianego wniosku o wypis z rejestru zastawów skarbowych, nabywcy pojazdu zawarli w dniu [...] ze sprzedającą porozumienie, że w umowie kupna-sprzedaży z dnia [...] pominięto wady prawne przedmiotu umowy w postaci 9 zastawów skarbowych wskazując numery oraz daty ustanowienia zastawów skarbowych na pojeździe.

W dalszej części swoich rozważań DIS podał, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie ustalenia faktycznej daty uzyskania przez wnioskodawców informacji o ustanowionych zastawach skarbowych na pojeździe ustalił, iż już w momencie rejestracji pojazdu, jak wynika z pisma WKUMK z dnia [...] wnioskodawcy zostali poinformowali przez pracownika biura wykonującego czynności związane z rejestracją pojazdu o ustanowionych na pojeździe zastawach skarbowych, wpisanych przez UMT. Podkreślono, że potwierdzeniem tego jest również oświadczenie złożone przez pełnomocnika w dniu rejestracji pojazdu, tj. w dniu [...] o ustanowionych na tym pojeździe zastawach skarbowych.

Organ odwoławczy odnosząc się do stanowiska stron podzielił pogląd NUS, że wnioskodawcy mogli zwrócić się do Centralnego Rejestru Zastawów Skarbowych o wypis, który wskazałby na rzecz kogo zostały one ustanowione, czego nie uczynili. Zauważyć również należy, iż aby wystąpić z wnioskiem do Centralnego Rejestru Zastawów Skarbowych nie jest wymagane wskazanie organu podatkowego, który dokonał tego obciążenia, bowiem w rejestrze tym znajdują się wszelkie dane na temat ustanowionych zastawów skarbowych, niezależnie od organu, który wpisu dokonał. W ocenie DIS, zarzut braku informacji o organie na rzecz, którego zostały ustanowione zastawy skarbowe jest niezasadny. Powyższe potwierdza również fakt, że wnioskodawcy w dniu [...] zwrócili się do NUS o wypis z rejestru zastawów skarbowych, a zatem w tej dacie najprawdopodobniej znali organ na rzecz, którego ustanowiono zastawy skarbowe.

Zdaniem DIS, nieuzasadnione jest również twierdzenie pełnomocnika, że dopiero z chwilą otrzymania wypisu z rejestru zastawów skarbowych, tj. [...] strony powzięły informację o ustanowionych zastawach skarbowych. Wydany przez organ podatkowy wypis z tego rejestru potwierdził jedynie istniejący stan prawny. Podkreślono, że przepis art. 42a § 1 o.p. stanowi o momencie powzięcia wiadomości o ustanowieniu zastawu, co nie jest równoznaczne z otrzymaniem wypisu z rejestru.

Zdaniem organu odwoławczego, jak wskazano wyżej, strony powzięły informację o ustanowionych zastawach już w momencie rejestracji samochodu, tj. w dniu [...], co pełnomocnik potwierdził złożonym oświadczeniem.

DIS wyjaśnił również, iż NUS wydając zaskarżone decyzje, jako datę powzięcia informacji o ustanowionych zastawach przyjął najkorzystniejszą dla stron datę, tj. [...] - datę zawarcia porozumienia ze sprzedającą odnośnie pominięcia wad prawnych przedmiotu umowy w postaci 9 zastawów skarbowych. Jednakże przyjmując datę rejestracji pojazdu, czy też datę złożenia wniosku o wypis z rejestru zastawów, tj. [...], czy też datę zawarcia porozumienia, wnioskodawcy uchybili przewidzianemu w przytoczonym wyżej przepisie 7-dniowemu terminowi do złożenia wniosku o wykreślenie zastawu skarbowego od momentu powzięcia wiadomości o jego ustanowieniu. Zaakcentowano przy tym, że wniosek o wykreślenie zastawów skarbowych wnioskodawcy złożyli w dniu [...] i w konsekwencji wnioskodawcy uchybili ustawowemu terminowi określonemu w art. 42a § 1 Ordynacji podatkowej oraz nie złożyli również wniosku o jego przywrócenie.

Odnosząc się do zarzutu odwołaniu w postaci stwierdzenia przez NUS w zaskarżonych decyzjach, że nabycie przez strony postępowania pojazdu w złej wierze, DIS wyjaśnił, że w sytuacji gdy stwierdzono uchybienie przez skarżących 7-dniowego terminu do złożenia wniosku o wykreślenie wpisu z rejestru zastawów skarbowych bezprzedmiotowym jest prowadzenie rozważań mających na celu odniesienie się do zagadnienia nabycia pojazdu w złej lub dobrej wierze. Organ odwoławczy podkreślił, że uchybienie terminu do złożenia przedmiotowego wniosku uniemożliwia merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.

W skardze na decyzję organu odwoławczego z dnia [...] jeden z wnioskodawców, działając imieniem własnym oraz jako pełnomocnik pozostałych wnioskodawców (dalej - skarżący), wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zwrócenie sprawy do ponownego rozpatrzenia, bądź też zmianę zaskarżanych decyzji poprzez wykreślenie z rejestru zastawów skarbowych o nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], jako wygasłych z mocy prawa, tj. z mocy art. 170 K.c. oraz zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Na wstępie uzasadnienia skargi pełnomocnik podniósł, że DIS w wydanej decyzji całkowicie błędnie i bezpodstawnie uznał, iż wniosek o wykreślenie z rejestru zastawów skarbowych został przez skarżących złożony po upływie ustawowego terminu z art. 42a § 1 o.p. Zdaniem pełnomocnika, organ wydając takie rozstrzygnięcie oparł się na nieprawdziwej informacji udzielonej przez WKUMK za pismem z dnia [...], zgodnie z którą zostali oni poinformowani w trakcie procesu rejestracji zakupionego pojazdu marki Toyota o ustanowionych na nim zastawach skarbowych wpisanych do Centralnej Ewidencji Pojazdów przez UMT. Pełnomocnik skarżących wyjaśnił, że nabywcy pojazdu zostali poinformowani jedynie o ustanowieniu na zakupionym pojeździe 9 zastawów skarbowych, jednakże nie uzyskali żadnej informacji o organie, który dokonał wpisu, jak również o organach na wniosek i na rzecz, których wskazane zastawy skarbowe zostały ustanowione.

Ponadto pełnomocnik zarzucał zaskarżonej decyzji oparcie jej na niezgodnych z prawdą ustaleniach faktycznych i wydanie jej na podstawie niepopartych żadnymi argumentami przypuszczeniach oraz z pominięciem wskazanych przez skarżących środkach dowodowych. Pełnomocnik podnosił, że DIS wydając zaskarżoną decyzję bez jakichkolwiek podstaw faktycznych uznał, iż skarżący w dacie [...], tj. dacie składania wniosku o wydanie wypisu z rejestru zastawów skarbowych znali już organ na rzecz którego ustanowiono zastawy skarbowe na nabytym pojeździe. Strona skarżąca podkreślała, że organ pominął w tym względzie dowód z przesłuchania sprzedającej, jak również z porozumienia zawartego w dniu [...] pomiędzy nią a kupującymi.

Pełnomocnik skarżących podkreślał, że do dnia [...] nie posiadali oni żadnych informacji odnośnie organu, który dokonał ustanowienia na zakupionym pojeździe kolejnych zastawów skarbowych, a tym samym organu właściwego do wszczęcia postępowania w sprawie wykreślenia tychże zastawów. W ocenie pełnomocnika, zastosowana przez organy obu instancji literalna wykładnia przepisu art. 42a § 1 o.p. stanowi naruszenie podstawowych założeń dotyczących wszczynania postępowania administracyjnego, wedle których wniosek winien być złożony do rzeczowo i miejscowo właściwego organu dla rozstrzygnięcia określonej sprawy. Zdaniem pełnomocnika skarżących, podjęte przez nich działania zmierzające do ustalenia organu właściwego w sprawie zostały przez organy obu instancji potraktowane jako całkowicie zbędne i nieuprawnione, co narusza przepisy art. 6 – art. 8 k.p.a.

Strona skarżąca podnosiła również, iż organy obu instancji nie określiły jednoznacznie daty, od której winien być liczony termin art. 42a § 1 o.p., albowiem NUS za datę tę uznał [...], tj. dzień zawarcia porozumienia pomiędzy kupującymi a sprzedającą, natomiast DIS w tym zakresie wskazał datę [...]. Zdaniem pełnomocnika skarżących, bieg terminu do wniesienia wniosku o wykreślenie z rejestru zastawów przypadał na dzień [...], tj. na dzień powzięcia przez skarżących wiadomości o ustanowieniu zastawu przez NUS na rzecz tego organu oraz ZUS. Pełnomocnik akcentował, że skarżący złożyli stosowny wniosek w dniu [...], tj. w terminie 7 dni od dnia, w którym powzięli informację o ustanowieniu zastawu skarbowego.

O złożeniu w terminie wniosku o wykreśleniu zastawów na zakupionym pojeździe może, zdaniem pełnomocnika skarżących, świadczyć fakt, że NUS nie odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie, lecz odmówił wykreślenia z rejestru zastawów skarbowych obciążających zakupiony przez skarżących pojazd. Wskazano, że decyzja administracyjna wydawana na podstawie wniosku złożonego po terminie winna odnosić się wyłącznie do kwestii związanych z przekroczeniem tego terminu z całkowitym pominięciem merytorycznej warstwy samego wniosku. NUS rozpatrzył złożony wniosek merytorycznie, co zdaniem skarżących, mogło nastąpić wyłącznie po stwierdzeniu zachowania ustawowego terminu do zainicjowania przedmiotowego postępowania administracyjnego.

Pełnomocnik skarżących podkreślał brak odniesienia się przez organ II instancji do stanowiska NUS zawartego w zaskarżonych decyzjach zarzucającego skarżącym brak należytej staranności oraz nabycie obciążonego zastawami skarbowymi pojazdu w złej wierze. Strona podkreśliła, że przepisy prawa w oparciu, o które wydano zaskarżone decyzje nie uzależniają rozpatrzenia wniosku od zachowania przez wnioskodawcę należytej staranności oraz, że przepisy Ordynacji podatkowej nie statuują domniemania powszechnej znajomości wpisów w rejestrze. Pełnomocnik skarżących podkreślił, że przy zakupie pojazdu obciążonego zastawami skarbowymi działali oni w dobrej wierze, dowodem czego może być sprawdzenie przedmiotu umowy w rejestrze zastawów sądowych KRS.

W odpowiedzi na skargę DIS wniósł o jej oddalenia w całości podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 2 września 2014 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1642/13 oddalił skargę T.D., A.D. i L.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] (nr [...] do [...]; [...] do [...]).

W orzeczeniu tym WSA w Gliwicach podzielił stanowisko przedstawione przez organy, podkreślając, że rejestracja pojazdu w WKUMK miała miejsce w dniu [...] i, jak wskazano w toku tych czynności, nowi właściciele samochodu Toyota Auris zostali poinformowani przez pracownika rejestrującego o ustanowionych na przedmiotowym pojeździe zastawach skarbowych, czego dowodzi oświadczenie podpisane przy okazji czynności rejestracji przez pełnomocnika. Powyższe oświadczenie dowodzi, zdaniem WSA, zasadności przyjętego przez Dyrektora stanowiska, co do uznania daty [...] za dzień, w którym osoby powołujące się na swoje prawo własności samochodu marki Toyota Auris powzięły wiadomość o ustanowieniu 9 zastawów na tym pojeździe.

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku WSA w Gliwicach skarżący zaskarżyli go w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, zarzucając:

1) w granicach art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej - p.p.s.a.) - naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, to jest art. 42a § 1 o.p.;

2) w granicach wskazanych art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 183 § 2 p.p.s.a., polegające na pozbawieniu skarżących możności obrony swych praw poprzez doprowadzenie do uniemożliwienia im udziału w rozprawie wyznaczonej w przedmiotowej sprawie przez WSA w Gliwicach na dzień 2 września 2014 r.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz wydanie rozstrzygnięcia w zakresie kosztów postępowania, w tym zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 stycznia 2018 r. o sygn. akt II FSK 3101/15:

1) uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach,

2) zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz A.D., T.D., L.D. kwotę 380 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu wyroku wskazano, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie NSA dostrzegł, podnoszone również przez skarżącego w skardze kasacyjnej, wystąpienie jednej z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego w postaci pozbawienia strony możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.).

W ocenie NSA, stwierdzone uchybienie w rozpatrywanej sprawie ma zasadnicze znaczenie dla prawidłowego prowadzenia postępowania w zgodzie z przepisami prawa. Mianowicie uniemożliwiono stronie udział w rozprawie w dniu 2 września 2014 r. poprzez niezamieszczenie informacji o rozprawie przed salą rozpraw na wokandzie i poinformowanie strony, że rozprawa została odwołana podczas, gdy rozprawa w dniu 2 września 2014 r. odbyła się i zapadł wyrok. Działanie takie, w ocenie NSA, narusza art. 90, art. 91 § 2, art. 106 § 1 p.p.s.a., a także godzi w istotę przeprowadzania rozprawy z udziałem stron. Na rozprawie istnieje możliwość wypowiedzi stron odnośnie do stanu faktycznego i prawnego sprawy. Stanowi ona spełnienie konstytucyjnego wymogu jawności rozpoznawania sprawy. Tym m.in. różni się orzekanie na posiedzeniu niejawnym od orzekania na rozprawie. Pozbawienie strony możliwości udziału w rozprawie uniemożliwia jej zatem pełną ochronę jej praw.

W związku ze stwierdzoną nieważnością postępowania Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznanie sprawy ograniczył do wskazania przyczyny nieważności postępowania, nie badał zaś zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie rozważań nad zgodnością z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy wskazać, że niniejsza sprawa była przedmiotem rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 2 września 2014 r. o sygn. akt I SA/Gl 1642/13 oddalił skargę T.D., A.D. i L.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] (nr [...] do [...]; [...] do [...]). Powyższy wyrok został z kolei uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny na mocy orzeczenia z dnia 23 stycznia 2018 r. sygn. akt II FSK 3101/15.

Jak stanowi przepis art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Sformułowania o związaniu "sądów jak i organów", oznacza że danym orzeczeniem będzie związany w sprawie zarówno wojewódzki sąd administracyjny, jak i Naczelny Sąd Administracyjny.

Podnieść również należy, że z istoty sądowej kontroli administracji wynika, że sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia zaskarżonej czynności, a wynikającego z akt sprawy (zob. wyroki NSA: z dnia 12 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 1628/16, Lex nr 2100547; z dnia 8 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 55/16, Lex nr 2416646). Zmiany w zakresie podstaw materialnoprawnych kontrolowanego aktu lub czynności następujące po dniu ich wydania lub podjęcia są, co do zasady, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia kontrolnego sądu administracyjnego. Wynika stąd, że powyższej kontroli sąd dokonuje według stanu prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Naczelny Sąd Administracyjny dokonując kontroli zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji stwierdził wystąpienie wady kwalifikowanej postępowania sądowoadministracyjnego określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw). Z tego też względu uchylił wyrok WSA w Gliwicach z dnia 2 września 2014 r. Ponadto wobec stwierdzenia nieważności postępowania nie badał zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Oznacza to, że NSA nie dokonał oceny prawnej zaskarżonego wyroku w zakresie prawidłowości odmowy wykreślenia pojazdu z rejestru zastawów skarbowych. Skład orzekający nie będąc zatem związany w tym zakresie orzeczeniem NSA podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uchylonym wyroku z dnia 2 września 2014 r., uznając je za własne.

Przechodząc do rozważań stwierdzić należy, że stan faktyczny sprawy jest po części sporny i został nakreślony przy okazji prezentowania stanowiska skarżących oraz organów podatkowych. W ocenie Sądu, brak jest zatem konieczności jego ponownego przedstawiania. Sąd za prawidłowe uznaje ustalenia w tym względzie jakie zostały poczynione przez organy podatkowe.

Istota sporu sprowadzała się do oceny tego, czy wniosek skarżących o wykreślenie z rejestru zastawów skarbowych pojazdu Toyota Auris został złożony w terminie zakreślonym w art. 42a § 1 Ordynacji podatkowej.

Mając na uwadze zarzuty skargi przyjdzie w pierwszej kolejności wskazać, że zgodnie z art. 42a § 1 Ordynacji podatkowej wykreślenie wpisu z rejestru zastawów skarbowych następuje, jeżeli rzecz lub prawo obciążone zastawem skarbowym w dniu jego ustanowienia nie stanowiły własności podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego lub osoby trzeciej odpowiadającej za zaległości podatkowe. Wniosek o wykreślenie wpisu składa się w terminie 7 dni od dnia, w którym osoba powołująca się na swoje prawo własności powzięła wiadomość o ustanowieniu zastawu. Zgodnie zaś z § 2 art. 42a o.p. w sprawie wykreślenia wpisu z rejestru zastawów skarbowych w przypadku określonym w § 1 wydaje się decyzję.

Ze stanu faktycznego sprawy m.in. wynika, że skarżący wnioskiem z dnia [...] zwrócili się do NUS o wykreślenie z rejestru zastawów skarbowych ustanowionych na pojeździe marki Toyota Auris. NUS decyzjami z dnia [...] odmówił wykreślenia zastawów skarbowych z prowadzonego rejestru z uwagi na niedotrzymanie 7 - dniowego terminu do złożenia wniosku od dnia, w którym wnioskodawcy powzięli wiadomość o ustanowieniu zastawu. NUS jako datę powzięcia informacji o ustanowionych zastawach przyjął datę [...], tj. dzień zawarcia porozumienia ze sprzedającą odnośnie pominięcia wad prawnych przedmiotu umowy w postaci 9 zastawów skarbowych. Z kolei DIS mając na uwadze zarzuty odwołania i twierdzenia stron przeprowadził postępowanie wyjaśniające dotyczące ustalenia faktycznej daty uzyskania przez wnioskodawców informacji o ustanowionych na pojeździe zastawach skarbowych. DIS pismem z dnia [...] zwrócił się przy tym do WKUMK o przekazanie informacji w zakresie tego w jakim dniu pojazd marki Toyota Auris został zarejestrowany w WKUMK oraz o to czy nabywca został poinformowany przez pracownika dokonującego czynności rejestracji o ustanowionych na przedmiotowym pojeździe zastawach skarbowych i na rzecz kogo. Pismem z dnia [...] WKUMK wskazał, że wspomniany pojazd został przez strony zarejestrowany w dniu [...]. Wyjaśniono również, iż pracownik dokonujący czynności rejestracji poinformował właścicieli o zastawach skarbowych ustanowionych na pojeździe, wpisanych w systemie CEP przez UMT, a na dowód czego dołączono oświadczenie złożone w dniu [...] przez pełnomocnika stron oraz wydruk z systemu CEP o ustanowionych zastawach. W tym stanie faktycznym DIS jako datę uzyskania przez skarżących informacji o ustanowionych na pojeździe zastawach skarbowych przyjął datę rejestracji pojazdu, tj. dzień [...]. W ocenie Sądu, za prawidłowe należy uznać ustalenie w tym przedmiocie jakiego samodzielnie dokonał DIS. Zdaniem Sądu, niezasadne są związane z tym zarzuty skargi, albowiem niezależnie od tego czy jako jaki dzień powzięcia przez strony wiadomości o ustanowieniu zastawu przyjmiemy datę ustaloną przez DIS, czy datę ustaloną przez NUS, to i tak w sprawie doszło do uchybienia 7 - dniowego terminu przewidzianego w art. 42a § 1 o.p. do złożenia wniosku o wykreślenie zastawu. Poza sporem jest bowiem to, że skarżący wniosek o wykreślenie zastawów skarbowych złożyli w dniu [...], tj. po upływie 7 dniowego terminu od momentu powzięcia wiadomości o ustanowieniu przedmiotowych zastawów.

Mając na uwadze zarzuty i twierdzenia strony skarżącej przyjdzie również wskazać, że z akt sprawy wynika, iż w dniu [...] został zawarta pomiędzy skarżącymi a sprzedającą umowa kupna-sprzedaży samochody Toyota Auris oraz, że sprzedająca pominęła wady prawne przedmiotu umowy w postaci 9 zastawów skarbowych. Rejestracja pojazdu w WKUMK miała miejsce w dniu [...] i jak wskazano w toku tych czynności nowi właściciele samochodu Toyota Auris zostali poinformowani przez pracownika rejestrującego o ustanowionych na przedmiotowym pojeździe zastawach skarbowych, a czego dowodzi oświadczenie podpisane przy okazji czynności rejestracji przez pełnomocnika. Co ważne dla istoty sporu powyższe oświadczenie dowodzi zasadności przyjętego przez DIS stanowiska, co do uznania daty [...] za dzień, w którym osoby powołujące się na swoje prawo własności samochodu marki Toyota Auris powzięły wiadomość o ustanowieniu 9 zastawów na przedmiotowym pojeździe. Fakt posiadania przez skarżących wiadomości o ustanowieniu zastawów przed dniem [...] wynika również, z okoliczności złożenia do NUS przez pełnomocnika skarżących w dniu [...] wniosku o wydanie wypisu z rejestru zastawów skarbowych. Co więcej o powzięciu przez skarżących wiadomości o ustanowieniu zastawu przed dniem [...] świadczy również fakt zawarcia w dniu [...] pisemnego porozumienia ze sprzedającą, co do tego, że w umowie kupna - sprzedaży samochodu Toyota Auris z dnia [...] pominięto wady prawne przedmiotu umowy w postaci 9 zastawów skarbowych wskazując numery oraz daty ustanowienia zastawów skarbowych na pojeździe.

W ocenie Sądu, z uwagi na powyższe, za bezzasadne należy zatem uznać zarzuty skargi, w tym zarzut oparcia się na nieprawdziwej informacji WKUMK datowanej na dzień [...]. W szczególności przyjdzie podkreślić, że do tego pisma dołączono złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie pełnomocnika datowane na dzień [...] o tym, że został on poinformowany o zastawach skarbowych na samochodzie Toyota Auris. Powyższe, zdaniem Sądu, stanowiło wystarczającą okoliczność do przyjęcia przez DIS, że strony powzięły wiadomość o ustanowieniu zastawów na przedmiotowym pojeździe.

Zauważyć ponadto przyjdzie, że strony wnioskiem z dnia [...] zwróciły się do NUS o wypis z rejestru zastawów skarbowych, co w konsekwencji oznacza, że w tej dacie niewątpliwie znany już był im organ, który wpisał przedmiotowe zastawy skarbowe, co niezależnie od powyższego czyni bezzasadnym zarzuty skargi w zakresie braku wiedzy w przedmiocie powzięcia wiadomości o ustanowieniu zastawu przez osoby powołujące się na swoje prawo własności do przedmiotowego pojazdu. W tym kontekście za bezzasadną uznać należy argumentację skarżących opartą o to, że informację w tym zakresie powzięli dopiero po otrzymaniu wypisu z dnia [...] doręczonego w dniu [...]. W tych okolicznościach rzekomy brak informacji o organie na rzecz, którego zostały ustanowione zastawy skarbowe nie mógł mieć wpływu na prawidłowość ustaleń i kontrolowane rozstrzygnięcie.

W tym zakresie przyjdzie również zauważyć, że skarżący podnoszą, że aby złożyć skutecznie wniosek o wykreślenie z rejestru zastawów skarbowych pojazdu marki Toyota musieli znać organ, który dokonał wpisu owych zastawów. Dlatego też żądanie jego wykreślenia z zastawów skarbowych stało się możliwe dopiero w dniu [...], tj. w dacie otrzymania wypisu z rejestru skarbowego. Twierdzenie to nie zasługuje na aprobatę, gdyż zgodnie z art. 170 § 1 o.p. jeżeli organ podatkowy, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, powinien niezwłocznie przekazać je organowi właściwemu, zawiadamiając o tym wnoszącego podanie. Co więcej, podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem terminu określonego przepisami prawa uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Ponadto skarżący mogli wystąpić do Centralnego Rejestru Zastawów Skarbowych o wypis, który wskazałby na rzecz kogo zostały one ustanowione. Przede wszystkim przyjdzie jednak podkreślić, że wypis z rejestru zastawów potwierdza istniejący stan prawny, a mający zastosowanie w sprawie przepis art. 42a § 1 o.p. stanowi jedynie o dniu powzięcia wiadomości o ustanowieniu zastawu, a nie o dniu i organie, który ustanowił zastaw. Ponadto z powyższego przepisu w żadnym razie nie wynika, aby dniem powzięcia wiadomości o zastawie był dzień, w którym strona otrzymała wypis z rejestru zastawów.

Odnosząc się do tezy skarżących, że o złożeniu w terminie wniosku o wykreślenie zastawów na przedmiotowym pojeździe może świadczyć fakt, iż NUS nie odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie, lecz rozpatrzył merytorycznie złożony wniosek, należy stwierdzić, że w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania przepis art. 165a o.p. Stosownie do tego przepisu jedynie, gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 o.p., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zgodnie zaś z art. 165 § 1 o.p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W sprawie zaś poza sporem jest to, że skarżący posiadali przymiot stron postępowania w przedmiocie wniosku o wykreślenie zastawu na zakupionym przez nich pojeździe marki Toyota Auris. Nie zaszły też inne przeszkody dla wszczęcia postępowania, które w art. 165a § 1 o.p. zostały określone w sposób szeroki, gdyż organ wydaje postanowienie o odmowie, jeżeli z "jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte". Nadmienić należy, że w literaturze wskazuje się, iż przyczyny, które powodują, że postępowanie nie może być wszczęte, mogą dotyczyć: 1) braku w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego; 2) sytuacji, gdy w danej sprawie toczy się postępowanie podatkowe, oraz 3) przypadków, gdy w sprawie zapadła już decyzja (również nieostateczna).

Zatem w przedmiotowej sprawie NUS stosując przepis art. 42a § 1 o.p., jako organ właściwy do wykreślenia zastawu skarbowego, był zobowiązany do zbadania tego czy wniosek wpłynął w ustawowym terminie do jego wniesienia i czy został złożony przez podmioty do tego uprawnione. NUS po skontrolowaniu warunków formalnych wniosku i stwierdzeniu niezachowania przez skarżących terminu, o którym mowa w art. 42a § 1 o.p. działając, w ocenie Sądu, zgodnie z prawem odmówił wykreślenia przedmiotowych zastawów skarbowych. Prawidłowość tego twierdzenia znajduje potwierdzenie w wyroku NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II FSK 274/12 (Lex nr 1457608). Orzeczeniem tym NSA oddalił skargę kasacyjną od wyroku sądu administracyjnego pierwszej instancji, którym uznano zasadność odmowy wykreślenia zastawu skarbowego z uwagi na złożenie wniosku w tym przedmiocie z uchybieniem terminu wynikającego z art. 42a § 1 o.p.

Ze względów wyżej wyrażonych Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa wskazanych w skardze, w tym przepisów Ordynacji podatkowej stanowiących odpowiedniki powołanych w skardze przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Ten ostatni akt prawny nie miał bowiem zastosowania w przedmiotowej sprawie.

W ocenie Sądu, na kontrolowane rozstrzygnięcie, ze względów wyżej już wyrażonych, nie miały także wpływu inne argumenty strony skarżącej, w tym kwestia dobrej lub złej wiary przy zakupie przedmiotowego samochodu.

Zdaniem Sądu, ze względów wyżej wyrażonych brak było podstaw do uchylenia zaskarżonych decyzji organów obu instancji. Brak też było podstaw do zmiany zaskarżonych decyzji poprzez wykreślenie z rejestru zastawów skarbowego, a to już tylko z tego powodu, że powyższe nie należy do uprawnień Sądu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.)