Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 1630/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Koszty sądowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przyznano pełnomocnikowi wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej
Powołane przepisy: article: art. 250 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b
journal: Dz.U. 2016 poz 1715
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia radcy prawnego P. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 783/17 w przedmiocie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi A. P. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1481/16 postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego P. C. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych), podwyższoną o stawkę 23% podatku od towarów i usług, tj. 27,60 zł, łącznie kwotę 147,60 zł (sto czterdzieści siedem złotych sześćdziesiąt groszy), tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 września 2017 r. o sygn. akt I SA/Wa 783/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego P. C. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu kwotę 61,50 (słownie sześćdziesiąt jeden 50/100) złotych, w tym tytułem opłaty kwotę 50,00 (słownie pięćdziesiąt) złotych, tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 11,50 (słownie jedenaście 50/100) złotych w sprawie ze skargi A. P. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1481/16.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, że WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 14 czerwca 2017 r. odrzucił skargę A. P. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1481/16.

W dniu 31 lipca 2017 r. do WSA w Warszawie wpłynęło pismo wyznaczonego z urzędu pełnomocnika – r. pr. P. C., informujące o przekazaniu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie. Przy niniejszym piśmie pełnomocnik z urzędu wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, jednocześnie składając oświadczenie, że koszty udzielonej pomocy prawnej nie zostały uiszczone ani w całości ani w części.

Sąd I instancji powołał się na treść art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., obecnie Dz. U. z 2017 r., poz. 1389 ze zm., dalej "p.p.s.a."), zgodnie z którym wyznaczony adwokat, radcy prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.

Podkreślił, że szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715), które weszło w życie w dniu 2 listopada 2016 r.

Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia, opłaty za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynoszą 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Opłata w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna bądź decyzja lub postanowienie Urzędu Patentowego, wynosi natomiast 240 zł (§ 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia). Stosownie do treści § 4 ust. 3 powołanego rozporządzenia, opłatę, o której mowa w ust. 1, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług.

WSA w Warszawie wskazał przy tym, że zgodnie dyspozycją art. 250 § 2 p.p.s.a., w uzasadnionych przypadkach, sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w § 1. W jego ocenie w niniejszej sprawie wystąpił uzasadniony przypadek pozwalający na miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu. Radca prawny P. C. został ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej A. P., w niniejszej sprawie, a także w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 780/17, I SA/Wa 781/17, I SA/Wa 782/17 oraz I SA/Wa 784/17. Sprawy te są rodzajowo takie same, dotyczą identycznego zagadnienia prawnego, a analiza faktyczno-prawna podejmowanej w nich materii, jest oparta o te same mechanizmy interpretacyjne. Świadczy o tym także zasadniczo identyczna, jeśli chodzi o powołane podstawy prawne i ich interpretację, treść opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przedstawionych w ww. sprawach. WSA w Warszawie akcentował, że nakład pracy pełnomocnika w niemal tożsamych sprawach jest mniejszy, niż gdyby każda z tych spraw była sprawą jednostkową rodzajowo. Powołał się przy tym na treść nieobowiązującego § 15 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.), wskazując, że zasądzając opłatę za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy radcy prawnego, a także charakter sprawy i wkład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.

Stosując powołane przepisy na gruncie niniejszej sprawy, WSA w Warszawie wziął pod uwagę charakter i jednorodność rozpatrywanych spraw oraz wkład pracy radcy prawnego ustanowionego z urzędu w przyczynienie się do ich wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Pełnomocnikowi przyznano zatem wynagrodzenie z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu wynoszące netto 50 złotych, i podwyższono je o 23 % stawkę podatku od towarów i usług, czyli o kwotę 11,50 złotych, co dało łącznie kwotę 61,50 złotych.

Od powyższego postanowienia WSA w Warszawie zażalenie złożył radca prawny P. C., zaskarżając postanowienie w całości, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie mu kwoty 180 złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowieniu zarzucono naruszenie art. 250 § 2 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, w której nie wystąpiły podstawy do obniżenia wynagrodzenia przyznanego pełnomocnikowi z urzędu.

Uzasadniając powyższy zarzut skarżący wskazał, że ratio legis art. 250 § 2 p.p.s.a. polega na unikaniu sytuacji rażącej dysproporcji pomiędzy nakładem pracy pełnomocnika, a przyznanym mu wynagrodzeniem. W niniejszej sprawie przyznanie wynagrodzenia w pełnej wysokości tj. w kwocie 180 zł netto nie pozostawałoby - zdaniem skarżącego - w dysproporcji do pracy, którą wykonał. Wniesione przez pełnomocnika z urzędu opinie dotyczyły wprawdzie orzeczeń w analogicznych stanach faktycznych, natomiast każda z opinii dotyczyła innej sprawy. W każdej ze spraw pełnomocnik z urzędu zapoznał się osobiście z aktami sprawy w czytelni sądu, dokonał oceny stanu faktycznego pod kątem dokonanych czynności, w tym w szczególności dokonanych przez sąd doręczeń, dokonał oceny poprawności zastosowania przepisów postępowania. Sporządzona opinia była zaś obszerna i odnosiła się do wszystkich elementów orzeczenia. W ocenie skarżącego, sporządzona opinia odpowiadała standardom pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Opinię sporządził podmiot kwalifikowany, posiadający stosowne uprawnienia zawodowe. Zdobycie tych uprawnień poprzedzone było wieloletnią nauką, odbytą aplikacją, zdanymi egzaminami i wpisem na listę radców prawnych. Obniżenie przyznanego wynagrodzenia do kwoty 50 zł netto jest tym samym niezasadne i pozostaje w oczywistej sprzeczności z celem art. 250 § 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a., wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W rozpatrywanym postępowaniu przepisy te zawarto w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715). W myśl § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia, opłata za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Opłata w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna bądź decyzja lub postanowienie Urzędu Patentowego, wynosi natomiast 240 zł (§ 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia).

Art. 250 § 2 p.p.s.a. stanowi, że w uzasadnionych przypadkach, sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 § 1 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego § 2 powyższego przepisu, z uwagi na fakt, że jest on wyjątkiem od zasady określonej w § 1, nie można interpretować rozszerzająco. Pojęcie "uzasadnionych przypadków" obniżenia wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu jest zwrotem niedookreślonym, który - w kontekście wyjątkowości regulacji przewidzianej w art. 250 § 2 p.p.s.a. - należy interpretować w sposób zawężający. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie stoi na stanowisku, że dopuszczalne na gruncie powołanych przepisów obniżenie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu dotyczy przede wszystkim sytuacji, w której nakład pracy pełnomocnika z urzędu pozostawałby w rażącej dysproporcji do wysokości stawek określonych w powołanym rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości.

NSA uznał, że WSA w Warszawie dokonał zbyt drastycznego obniżenia wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu w rozpatrywanej sprawie i tym samym naruszył przepisy art. 250 § 1 i 2 p.p.s.a. Nie można bowiem mówić w niniejszej sprawie o wystąpieniu rażącej dysproporcji pomiędzy nakładem pracy pełnomocnika z urzędu, a pełną wysokością stawki określonej w przywołanym rozporządzeniu. Przyznanie pełnomocnikowi z urzędu przez WSA w Warszawie kwoty 50 zł netto, czyli kwoty niemal 3,5-krotnie niższej niż wynikająca z powołanego rozporządzenia nie jest uzasadnione biorąc pod uwagę tak rzetelne sporządzenie przez skarżącego r. pr. P. C. opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, jak również profesjonalne podejście pełnomocnika z urzędu do powierzonych mu obowiązków - pełnomocnik zapoznał się bowiem z aktami sprawy w czytelni akt WSA w Warszawie i przygotował kompleksową opinię, odnoszącą się do poszczególnych aspektów kontroli instancyjnej orzeczenia. Należy jedynie częściowo zgodzić się z argumentem przedstawionym przez WSA w Warszawie, iż ten sam pełnomocnik z urzędu sporządził opinie w pięciu analogicznych sprawach, dotyczących identycznego zagadnienia prawnego, a analiza faktyczno-prawna podejmowanej w nich materii, jest oparta o te same mechanizmy interpretacyjne. Faktem jest, że sprawy były rodzajowo do siebie podobne, natomiast nie były identyczne. Każda z nich wymagała od radcy prawnego zauważalnego nakładu pracy, w tym przede wszystkim: przejrzenia akt, zidentyfikowania zagadnień prawnych, oceny podstaw skargi kasacyjnej, sporządzenia opinii i jej wydrukowania oraz wysłania do sądu.

Przyznanie pełnomocnikowi tak drastycznie obniżonego wynagrodzenia w porównaniu ze stawkami określonymi w ww. rozporządzeniu może zniechęcać pełnomocników z urzędu do profesjonalnego wykonywania swoich obowiązków i tym samym prowadzić do obniżenia poziomu ochrony prawnej obywateli, korzystających z pomocy prawnej pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Co więcej, może wywrzeć na przyszłość swoisty "efekt mrożący" na pełnomocnika z urzędu, któremu przyznano tak niskie wynagrodzenie, nieodpowiadające nakładowi pracy.

Biorąc pod uwagę powyższe argumenty NSA uznał, że adekwatnym wynagrodzeniem w niniejszej sprawie, odpowiadającym nakładowi pracy z jednej strony i tożsamości rodzajowej kilku spraw prowadzonych przez jednego pełnomocnika z urzędu z drugiej, będzie kwota 120 zł netto, a zatem opłata minimalna wynikająca z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b tego powoływanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Jednocześnie kwota ta została podwyższona, stosownie do treści § 4 ust. 3 powołanego rozporządzenia, o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188, art. 250 § 1 oraz art. 197 § 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.