Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1290/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 2, art. 64c par. 4, art. 110
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1290/08 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 listopada 2008r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), Asesor: WSA Maja Chodacka, Asesor: WSA Agnieszka Jakimowicz, Protokolant: Małgorzata Celińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2008r., sprawy ze skarg Zakładu Ubezpieczeń [...], na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia [...] Nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, - skargi oddala -


UZASADNIENIE

Na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o numerach od [...] do [...], od [...] [...] oraz od [...] do [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej H. P.

Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne oraz postanowieniem z dnia [...] nr [...] obciążył wierzyciela – Zakład Ubezpieczeń Społecznych kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 310,68 zł. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ponieważ w ocenie organu egzekucyjnego oczywiste stało się, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W toku postępowania nie ujawniono, aby zobowiązana posiadała ruchomości bądź wierzytelności, z których można by prowadzić skuteczną egzekucję. Zobowiązana nie była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych, nie figurowała w kartotece emerytalno-rentowej.

Jednocześnie poborca podatkowy ustalił, że zobowiązana posiada nieruchomość w K. W związku z powyższym, organ egzekucyjny pismem z dnia [...] kwietnia 2008r. nr [...] poinformował ZUS o nieskuteczności podjętych działań egzekucyjnych i jednocześnie wskazał na możliwość dalszego prowadzenia egzekucji z nieruchomości.

W zażaleniu z dnia [...] czerwca 2008r. na te rozstrzygnięcia Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel podniósł, że umorzenie postępowania egzekucyjnego i obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest przedwczesne. Zdaniem żalącego się organ egzekucyjny nie powinien przyjmować braku odpowiedzi wierzyciela na zapytanie w sprawie egzekucji z nieruchomości jako negatywnej odpowiedzi, gdyż taki rygor można by zastosować tylko wtedy, gdy przepisy przewidywałyby go wprost. Ze względu na wysoką uciążliwość środka egzekucyjnego, jakim jest egzekucja z nieruchomości postępowanie wyjaśniające prowadzone przez wierzyciela przed wystąpieniem z wnioskiem o przeprowadzenie egzekucji powinno być szczególnie wnikliwe. Stąd też niezachowanie terminu instrukcyjnego zakreślonego w zapytaniu skierowanym do wierzyciela nie może skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniami z dnia 5 sierpnia 2008r. o numerach [...] i [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podkreślono, że brak było podstaw do oczekiwania w nieograniczonym czasie na ewentualną odpowiedź Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podaną w piśmie z dnia [...] kwietnia 2008r. informację o przysługującym zobowiązanej prawie własności nieruchomości. Umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z powodu braku jakiegokolwiek majątku ruchomego, z którego można było prowadzić skuteczną egzekucję. Bezskuteczność egzekucji spowodowała bezwzględną konieczność umorzenia przez organ postępowania egzekucyjnego.

Wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego spowodowało, że można było obciążyć wierzyciela powstałymi kosztami egzekucyjnymi. Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie ma już podstawy do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, stad zobowiązanym do pokrycia tych kosztów jest wierzyciel należności pieniężnej objętej tytułem wykonawczym.

We wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargach z dnia [...] września 2008r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zażądał uchylenia powołanych wyżej postanowień Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 sierpnia 2008r. twierdząc, że organ egzekucyjny bezpodstawnie umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko H. P. i w związku z tym niezasadnie obciążył go kosztami tego postępowania. Zdaniem skarżącego termin 30 dni wskazany przez organ egzekucyjny w zawiadomieniu z dnia [...] kwietnia 2008r. miał charakter instrukcyjny, a jego bezskuteczny upływ nie może wiązać się ze swoistą sankcją w postaci umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ustawodawca enumeratywnie określa przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, a stan faktyczny sprawy nie uzasadniał podjęcia takiego działania.

W odpowiedziach na te skargi Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał w całości stanowisko zajmowane dotychczas w sprawie i wniósł o oddalenie skarg.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na rozprawie w dniu 27 listopada 2008r., działając na mocy art. 111 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił połączyć sprawy o sygn. akt I SA/Kr 1290/08 i I SA/Kr 1291/08 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić je pod sygn. akt I SA/Kr 1290/08.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi nie są zasadne.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej m.in. poprzez badanie zgodności z prawem wydawanych decyzji i innych aktów w tym postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Z treści art. 145 § 1 ww. ustawy wynika zaś, że sąd uchyla zaskarżoną decyzję bądź postanowienie, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem zaskarżenia, a więc i kontroli i rozstrzygnięcia Sądu były: postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) powoływanej dalej jako "ustawa egzekucyjna" oraz postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego wydane na podstawie art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej.

W toku postępowania zażaleniowego jak również w skargach wobec zaskarżonych postanowień sformułowany został w zasadzie jeden zarzut, co do przedwczesności wydanych postanowień z uzasadnieniem koncentrującym się na zakwestionowaniu możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku z niewypowiedzeniem się wierzyciela w sprawie dalszego prowadzenia egzekucji z nieruchomości w terminie 30 dni zakreślonym przez organ egzekucyjny w piśmie z dnia [...] kwietnia 2008r. skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Tymczasem jak wynika z analizy treści postanowienia organu egzekucyjnego podstawą prawna wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego był przepis art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjnej.

W uzasadnieniu wskazano, że cyt. "nie ujawniono, aby zobowiązana posiadała ruchomości, wierzytelności, z których można by prowadzić skuteczną egzekucję. Zobowiązana nie jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych, nie figuruje w kartotece emerytalno-rentowej". Informacyjne wskazano, że poborca skarbowy sporządził protokół o stanie majątkowym, którego wynika, że zobowiązana posiada nieruchomość w K. Podkreślić przy tym należy, że wierzyciel na żadnym etapie postępowania tych ustaleń nie kwestionował.

Sytuacja majątkowa zobowiązanej wyłaniająca się z analizy akt egzekucyjnych w tym z protokołów o stanie majątkowym zobowiązanej z dnia [...] września 2006r., z dnia [...] listopada 2006r. oraz z dnia [...] lipca 2007r. uzasadniała w pełni – w ocenie Sądu – umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu organu egzekucyjnego brak jest jakiegokolwiek odniesienia do pisma z dnia [...] kwietnia 2008r., a w szczególności do zakreślonego w tym piśmie [...] dniowego terminu i konsekwencji jego niezachowania.

Zdaniem Sądu nieuprawniony jest zatem zarzut, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło z uwagi na niewypowiedzenie się skarżącego (wierzyciela) w wyznaczonym terminie w kwestii wszczęcia egzekucji z nieruchomości.

Niewątpliwie okolicznością towarzyszącą wydaniu przez organ egzekucyjny postanowienia o umorzeniu egzekucji był brak reakcji ze strony wierzyciela na informację, że zobowiązana jest właścicielem nieruchomości, do której mogłaby być skierowana egzekucja.

Zdaniem Sądu nie można czynić zarzutu organowi egzekucyjnemu, że w piśmie z dnia [...] kwietnia 2008r. wskazał termin, w jakim oczekuje na odpowiedź wierzyciela, czy ten jest zainteresowany wszczęciem egzekucji z nieruchomości w sytuacji, gdy dotychczasowa egzekucja okazała się całkowicie bezskuteczna. Wyznaczenie takiego terminy (jakkolwiek nie znajduje oparcia wprost w przepisach ustawy egzekucyjnej), w przekonaniu Sądu uzasadnione jest względami sprawności i szybkości prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Należy podkreślić, że do postępowania egzekucyjnego stosuje się odpowiednio zasadę szybkości postępowania wynikającą z art. 12 kodeksu postępowania administracyjnego.

Ponadto z art. 6 ustawy egzekucyjnej wynika obowiązek prowadzenia egzekucji (w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku, wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych). Podjęcie czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych oznacza realizację m.in. takich czynności jak złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji, wskazanie środka egzekucyjnego, który ma być zastosowany. Zatem po uzyskaniu od organu egzekucyjnego informacji o bezskuteczności egzekucji (art. 110 § 1a ustawy egzekucyjnej), to wierzyciel przejmuje inicjatywę, co do dalszego prowadzenia egzekucji, ponieważ to on musi wystąpić z wnioskiem o prowadzenie egzekucji z nieruchomości (art. 110 § 3 ustawy egzekucyjnej).

W ocenie Sądu działania wierzyciela w tym zakresie powinny być podejmowane w czasie racjonalnym. Nie do zaakceptowania jest bowiem stanowisko, które, jak się zdaje legło u podstaw wniesienia skarg, że ponieważ ustawodawca nie określił dla wierzyciela terminu do podjęcia działań, o których wyżej mowa, to organ egzekucyjny jest obowiązany oczekiwać na działania wierzyciela przez nieograniczony czas. Nie może być przyjęta za zasadną argumentacja podniesiona w skardze, że brak odpowiedzi ze strony wierzyciela w wyznaczonym, trzydziestodniowym terminie wynikał z faktu, że przed zajęciem stanowiska w sprawie egzekucji z nieruchomości przeprowadzane jest wnikliwe postępowanie wyjaśniające, a ponadto należało wydać orzeczenie w sprawie zaległości składkowych na zobowiązaną, co również wymagało czasu. O tych okolicznościach wierzyciel mógł przecież poinformować organ egzekucyjny przed upływem tego terminu.

Przechodząc do oceny skargi na postanowienie w sprawie obciążenia skarżącego jako wierzyciela kosztami umorzonego postępowania egzekucyjnego należy na wstępie zaznaczyć, że skarżący nie postawił odrębnych zarzutów odnoszących się wprost do przedmiotowego postanowienia, uznając, iż jest ono jedynie dalszą implikacją bezpodstawnego wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanej H. P..

Sąd przeprowadzając z urzędu kontrolę legalności zaskarżonego postanowienia stwierdził, że organ egzekucyjny wydając postanowienie w sprawie obciążenia skarżącego (wierzyciela) kosztami umorzonego postępowania egzekucyjnego nie naruszył prawa.

Zgodnie z art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej, opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne z zastrzeżeniem § 2 – 4, obciążają zobowiązanego. Z powyższego wynika więc, że analizowana ustawa wprowadziła zasadę odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne. Ustawowym wyjątkiem od tej zasady jest odpowiedzialność wierzyciela unormowana w art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej. Stosownie do tegoż przepisu wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

Chodzić tu może o taką sytuację, gdy w toku postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie możliwości ściągnięcia od niego kosztów egzekucyjnych (por. R. Hauser, Z. Leoński, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wydawnictwo C.H. BECK Warszawa 2003 r., str. 167). Należy mieć także na uwadze, że na podstawie art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej, obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi może nastąpić nie tylko z powodów faktycznych (zubożenie zobowiązanego), ale i z powodów prawnych. Analizowane unormowanie nie stanowi bowiem o przyczynach, na skutek, których koszty egzekucyjne nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego, nie wymienia i nie odróżnia w tym przedmiocie powodów faktycznych jak i prawnych, nie wiąże z każdą kategorią tych okoliczności odmiennych reżimów prawnych obciążania kosztami postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 25 listopada 2005r., sygn. akt FSK 2659/04).

Wydanie postanowienia na podstawie art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej powoduje i oznacza zakończenie postępowania egzekucyjnego oraz wskazuje na możliwości prowadzenia egzekucji oraz sytuację zobowiązanego i dlatego jest prawnie znaczące dla unormowania art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej. Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny nie posiada już w stosunku do zobowiązanego wierzytelności o zapłatę kosztów egzekucyjnych, wobec tego nie może ich od niego ściągnąć, co czyni zasadnym obciążenie tymi kosztami wierzyciela (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2006r., sygn. akt II FSK 400/05).

Skoro zatem – jak wykazał Sąd – organ egzekucyjny nie naruszył prawa umarzając postępowanie egzekucyjne, to postąpił również zgodnie z prawem obciążając wierzyciela kosztami tego postępowania.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.