Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2054/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 35
journal: Dz.U. 2016 poz 722
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz (spr.) sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 1434/16 w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] sierpnia 2016 r. znak [...] w przedmiocie wymeldowania. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 1434/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J. C. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] sierpnia 2016 r., znak [...], w przedmiocie wymeldowania.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 19 kwietnia 2013 r. A. C. (obecnie nosząca nazwisko Z.) wystąpiła do Wójta Gminy P. z wnioskiem o wymeldowanie skarżącego z budynku nr [...] w miejscowości G., gmina P.. Wyjaśniła, że skarżący nie mieszka pod wskazanym adresem od czerwca 2011 r., zabrał wszystkie swoje rzeczy osobiste, a sprawy życiowe skoncentrował pod adresem P. [...]. Wskazała, że wyrokiem Sądu Okręgowego w Nowym Sączu Wydział I Cywilny z 22 lutego 2013 r., sygn. akt I C [...], orzeczono rozwód małżeństwa skarżącego z A. C. z winy powoda, jak również eksmisję skarżącego z budynku stanowiącego współwłasność stron, położonego na działce ewidencyjnej numer A w G..

Wójt Gminy P., decyzją z [...] czerwca 2014 r., orzekł o odmowie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego G. [...] .

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. C..

Wojewoda Małopolski uchylił zaskarżoną decyzję i sprawę przekazał organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Wójt Gminy P. ponownie przeprowadził postępowanie wyjaśniające - przesłuchał strony postępowania i świadków. Decyzją z [...] maja 2016 r., wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2015 r. poz. 388 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego z budynku mieszkalnego pod adresem G. [...] . W ocenie organu pierwszej instancji, skarżący świadomie i dobrowolnie opuścił miejsce stałego pobytu - budynek garażowo-mieszkalny usytuowany na działce nr [...] w G.. Ponadto, skarżący nie zamierza wracać pod wskazany wyżej adres w związku z zakazem zbliżania się do rodziny. Zasadnicze znaczenie, w ocenie Wójta Gminy P., miało prawomocne orzeczenie sądu, nakazujące eksmisję skarżącego z budynku mieszkalnego znajdującego się w G. na działce numer [...], gdyż nakaz eksmisji niejako zastępuje "dobrowolność" opuszczenia miejsca pobytu i w przypadku opuszczenia mieszkania w związku z wykonaniem wyroku eksmisyjnego można mówić o jego dobrowolnym opuszczeniu.

W odwołaniu skarżący zarzucił, że decyzja została wydana w sposób rażąco sprzeczny z powszechnie obowiązującymi normami prawnymi zawartymi w przepisach ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Zarzucił także pominięcie okoliczności faktycznych, które w toku postępowania zostały przez skarżącego wskazane i które organ administracyjny łatwo mógł i powinien zweryfikować. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania pierwszej instancji w całości, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, albowiem zdaniem skarżącego decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a to sprzecznie z zasadą prawdy materialnej wskazaną w art. 7 K.p.a.

Wojewoda Małopolski, decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2016 r. poz. 722 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Wojewoda, powołując treść art. 25 ustawy o ewidencji ludności wskazał, że dokumentacja zgromadzona w okresie od 19 kwietnia 2013 r. do 2 października 2014 r. nie ujawniła stanu faktycznego sprawy. Zarówno strony postępowania, jak i świadkowie składając wyjaśnienia w sprawie posługiwali się numerem G. [...] w odniesieniu do budynku garażowo-mieszkalnego, który skarżący zajmował wspólnie z żoną i dziećmi w okresie od 1999 r. do czerwca 2011 r. Budynek ten nie miał nadanego numeru. Adres: G. [...] dotyczył starego budynku, który został darowany A. C. i skarżącemu przez rodziców wymienionej. A. C. w wyjaśnieniach pisemnych złożonych w Urzędzie Gminy P. w dniu 2 października 2014 r. oświadczyła, że ona i skarżący zostali zameldowani pod adresem G. [...] w domu jej rodziców. Natomiast drugi obiekt garażowo-mieszkalny, który zajmowali, prawdopodobnie nigdy nie został odebrany przez odpowiednie służby. Pomimo zamieszkiwania w wyżej wymienionym obiekcie nikt nie był w nim meldowany, natomiast wszyscy z tej rodziny i dzieci są zameldowani w budynku rodziców pod numerem G. [...] . W dniu 13 października 2014 r. pracownik Urzędu Gminy P. przeprowadził oględziny budynku nr [...] w miejscowości G. ustalając, iż 2 pokoje w przedmiotowym budynku zajmuje matka A. C., a jeden pokój zajmuje I. B. (córka A. C.) wraz z mężem - Piotrem B.. Natomiast w budynku bez nadanego numeru zamieszkuje A. C. wraz z synem T. C. i J. C. oraz córką . B. i wnuczką. Zarówno w budynku nr [...] w G., jak i w budynku bez nadanego numeru nie było żadnych rzeczy skarżącego. I. B. przesłuchana w dniu 29 października 2014 r. wyjaśniła, że w budynku oznaczonym G. [...] nie mieszkała wraz z całą rodziną od 2000 r. Rodzina wyprowadziła się do budynku przerobionego na mieszkalny nad garażem, a od około 7 lat I. B. wróciła do budynku nr [...] z siostrą J. B. i w tym budynku mieszka ze swoim mężem, a siostra jak przyjedzie z Krakowa również tam mieszka. Zeznała, że są tam tylko ich rzeczy osobiste, a nie ma rzeczy skarżącego.

A. C. w piśmie z 5 listopada 2014 r. wyjaśniła, że skarżący nie mieszka w budynku mieszkalnym nr [...] od 14 lat. Od 1999 r. zamieszkał wraz z rodziną w budynku garażowo-mieszkalnym. Od 18 czerwca 2011 r. przez okres pół roku miał zakaz zbliżania się do niej, następnie nie powrócił do budynku garażowo- mieszkalnego. Dobrowolnie opuścił go, zabierając ze sobą wszystkie rzeczy osobiste. W chwili obecnej nie mieszka ani w budynku garażowo-mieszkalnym, ani też w budynku nr [...] . W dniu 13 października 2014 r. wprowadził się na posesję nr [...] w G. przyciągając przyczepę kempingową. W przyczepie tej nie mieszka. Skarżący pojawia się w niej w ciągu dnia, po to żeby ludzie go widzieli.

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Nowym Sączu Wydział I Cywilny z dnia 22 lutego 2013 r., sygn. akt I C [...], orzeczono rozwód małżeństwa A. C. oraz skarżącego, jak również eksmisję skarżącego z budynku położonego na działce ewidencyjnej numer [...] w G.. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, w uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt III Cz [...], oddalającego wniosek skarżącego przeciwko A. C. o ustalenie sposobu korzystania z rzeczy wspólnej na skutek zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z dnia 24 października 2014 r.,, sygn. akt I Ns [...], wyjaśnił, że pomimo, iż wyrok rozwodowy wydany w sprawie o sygn. akt I C [...] nie precyzuje dokładnie, którego budynku na działce nr [...] dotyczy eksmisja, to jednak oczywistym jest, iż chodzi o budynek zajmowany wspólnie przez strony przed orzeczeniem o rozwodzie i eksmisji. Z ustaleń poczynionych przez Sąd Okręgowy w sprawie rozwodowej wynika zaś, że w tym czasie (przed rozwiązaniem małżeństwa stron przez rozwód) wnioskodawca wraz z byłą żoną i dziećmi już od wielu lat mieszkali w budynku mieszkalno-garażowym, do którego wprowadzili się w 1999 r., a którego przyznania do korzystania na wyłączność domaga się wnioskodawca, zaś w budynku oznaczonym numerem [...] mieszka matka uczestniczki R. Z. (na podstawie służebności mieszkania), która była pierwotną właścicielką działki nr [...] . Ponadto sposób udzielenia zabezpieczenia przedstawiony we wniosku nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na fakt, iż w budynku nr [...] mieszka obecnie matka uczestniczki – R. Z. oraz córka Izabela wraz z mężem. Budynek ten jest zbyt mały, by pomieścić dotychczasowych mieszkańców oraz dodatkowo uczestniczkę z synem Tomaszem (wraz z ich rzeczami) zajmujących nowszy budynek mieszkalno-gospodarczy bez numeru. Budynek garażowo-mieszkalny znajdujący się na działce o numerze ewidencyjnym [...] w G. nie miał nadanego numeru. Numer [...] w miejscowości G. został nadany dla starego budynku znajdującego się na działce o numerze ewidencyjnym [...] w G..

Skarżący w piśmie z dnia 30 stycznia 2015 r. wyjaśnił, że nigdy sam domu nie opuścił, tylko został zmuszony przez Policję, skuty kajdankami i wyprowadzony. Nadal mieszka w przyczepie kempingowej bez prądu, wody i ubikacji.

W dniu 27 marca 2015 r. skarżący wystąpił do Wójta Gminy P. z wnioskiem o zawieszenie postępowania w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego z budynku położonego w G. pod numerem [...] , ze względu na toczące się przed Sądem Rejonowym w Nowym Sączu Wydział I Cywilny pod sygn. akt I Ns [...] postępowanie w przedmiocie ustalenia sposobu korzystania z

nieruchomości. Wójt Gminy P. postanowieniem z [...] kwietnia 2015 r. odmówił zawieszenia postępowania administracyjnego wskazując, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki wynikające z przepisu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. uprawniające organ administracji publicznej do zawieszenia postępowania.

Wojewoda Małopolski uznał, że skarżący powinien zostać wymeldowany z budynku nr [...] w miejscowości G., ponieważ opuścił rzeczoną nieruchomość w 1999 roku. Wspólnie z żoną i dziećmi zogniskował swoje sprawy życiowe w budynku garażowo-mieszkalnym bez nadanego numeru. Z wyjaśnień skarżącego składanych w trakcie trwającego postępowania wyjaśniającego wynika, że nie zamierza ponownie zamieszkać w budynku nr [...] w miejscowości G., który aktualnie zajmuje Rozalia Z. - była teściowa skarżącego wraz z wnuczką i jej mężem, ponieważ - jak sam wyjaśnił - chce uniknąć oskarżenia o stosowanie przemocy psychicznej wobec domowników. Organ odwoławczy nie kwestionuje, że skarżący podejmuje kroki prawne zmierzające do ponownego zamieszkania w budynku garażowo-mieszkalnym zlokalizowanym na posesji numer [...] w G., niemniej jednak nie jest to budynek o numerze [...] w G., w którym wymieniony jest zameldowany. Budynek garażowo-mieszkalny nie ma nadanego numeru, a skarżący nigdy nie był w nim zameldowany.

Skarżący i A. C. (obecnie Z.) - współwłaściciele działki o numerze ewidencyjnym [...] w G., na której znajduje się zarówno budynek nr [...] , jak i budynek garażowo-mieszkalny, nie mogą dojść do porozumienia w sprawie podziału majątku wspólnego. Skarżący deklaruje wolę zamieszkania w budynku garażowo-mieszkalnym, jednak nie może do niego wrócić, ponieważ wyrokiem Sądu Okręgowego w Nowym Sączu Wydział I Cywilny z dnia 22 lutego 2013 r., sygn. akt I C [...], został eksmitowany z przedmiotowej nieruchomości. W dniu 30 kwietnia 2014 r. wystąpił do Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z wnioskiem o ustalenie sposobu korzystania z nieruchomości wspólnej położonej w G. na działce o numerze ewidencyjnym [...] proponując, aby Sąd przyznał mu do wyłącznego korzystania budynek warsztatowo-garażowy z nadbudową o przeznaczeniu mieszkalnym, a A. C. budynek nr [...] . Sąd nie zabezpieczył roszczenia wnioskodawcy, ponieważ orzeczono rozwód małżeństwa skarżącego i A. C., a skarżący został eksmitowany z budynku, który chciał zabezpieczyć wyłącznie na swoje potrzeby. W uzasadnieniu postanowienia oddalającego wniosek skarżącego przeciwko A. C. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, Wydział III Cywilny Odwoławczy z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt III Cz [...], wskazał, że na obecnym etapie byli małżonkowie powinni dokonać podziału majątku wspólnego.

Organ odwoławczy podniósł, że fakt, iż na działce o numerze ewidencyjnym [...] w G. znajduje się przyczepa kempingowa, w której wymieniony przechowuje swoje rzeczy osobiste i czasem mieszka, pozostaje bez wpływu na orzeczenie w przedmiocie wymeldowania z budynku nr [...] w G.. Opuszczenie budynku garażowo-mieszkalnego w wyniku interwencji funkcjonariuszy Policji również nie wpływa na orzeczenie w przedmiocie wymeldowania spod adresu: G. [...] .

W skardze na powyższą decyzję J. C. zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to przepisu art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 K.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wskazał, że nigdy nie wyprowadził się budynku mieszkalnego nr [...] . Zajął budynek garażowo-warsztatowy z nadbudową mieszkalną, ale de facto nie opuścił budynku nr [...] , gdzie pozostawały rzeczy i gdzie nadal winny się one znajdować. Należące do niego przedmioty nadal znajdują się na terenie obydwu budynków, gdyż ich stamtąd nie zabierał. Skarżący podkreślił, że od blisko pięciu lat podejmuje starania o powrót do domu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę. Sąd pierwszej instancji przytoczył treść art. 35 oraz art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 roku o ewidencji ludności (Dz. U. 2016 r. poz. 722) i wskazał, że na pojęcie zamieszkiwania składają dwa elementy, tj. faktyczne przebywanie i zamiar. Opuszczenie miejsca pobytu stałego cechować musi zatem zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. Dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu niż miejsce pobytu stałego towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Zamiar taki określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale także wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Opuszczenie miejsca pobytu stałego musi mieć charakter dobrowolny i trwały, by można było dokonać wymeldowania.

Sąd podkreślił, że decyzja o wymeldowaniu ma charakter ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania. Decyzja o wymeldowaniu nie skutkuje zmianą stosunków prawnorzeczowych dotyczących danej nieruchomości. Opuszczenie miejsca stałego pobytu ma miejsce wtedy, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania, a nie w dniu orzekania przez organy.

W ocenie Sądu w kontrolowanym postępowaniu zostało wykazane w sposób niebudzący wątpliwości, że skarżący nie koncentruje centrum swoich życiowych interesów pod adresem lokalu, z którego został wymeldowany. Sąd podkreślił, że egzekucja orzeczenia orzekającego eksmisję z lokalu jest aktem równoznacznym z ustaniem jego pobytu w tym lokalu w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności. Prawomocny wyrok eksmisyjny sądu powszechnego, czy też zobowiązujący do wydania nieruchomości potwierdza zaistnienie przesłanki wymeldowania. Jeżeli w obrocie prawnym pozostaje wyrok eksmisyjny wydany w stosunku do osoby wymeldowywanej, nieistotne jest badanie woli czy zamiaru osoby opuszczającej lokal, skoro osoba ta nie ma uprawnień do przebywania w lokalu i nie przebywa w miejscu pobytu stałego.

Sąd stwierdził, że kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było ustalenie, że na nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] w G. znajdują się dwa budynki mieszkalne - jeden z nich jest oznaczony numerem [...] i w tym budynku skarżący był zameldowany, natomiast drugi budynek, o charakterze garażowo-mieszkalnym nie ma nadanego numeru i w tymże budynku nikt nie jest zameldowany. Skarżący wraz z rodziną (żoną i dziećmi) w 1999 roku przeprowadził się z budynku oznaczonego numerem [...] do budynku garażowo-mieszkalnego, który opuścił w 2011 r. i z którego został wyeksmitowany orzeczeniem Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 22 lutego 2013 r., sygn. akt I C [...].

Zdaniem Sądu, ustalenia organów w wyżej wskazanym zakresie stanu faktycznego są prawidłowe. Mają one decydujące znaczenie dla przesądzenia kwestii legalności decyzji o wymeldowaniu. Skarżący był bowiem zameldowany w budynku nr [...] , z którego dobrowolnie przeprowadził się w 1999 roku do budynku nieoznaczonego żadnym numerem. Twierdzenia skarżącego, iż w budynku nr [...] pozostawił swoje rzeczy, podniesione w skardze, nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym. Niewątpliwie budynek ten jest zamieszkany przez inne osoby - teściową skarżącego R. Z. i jej wnuczkę I. B. wraz z mężem. Na podstawie oględzin budynku ustalono, że nie ma w nim żadnych rzeczy skarżącego. Fakt ten potwierdzili także przesłuchani w sprawie świadkowie. Także podejmując starania o podział nieruchomości do korzystania skarżący nie domagał się dopuszczenia go do posiadania budynku oznaczonego numerem [...] . Zgromadzony w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy pozwala na ustalenie, że skarżący opuścił budynek nr [...] wraz z rodziną w 1999 r. dobrowolnie, przeprowadzając się do budynku nieoznaczonego żadnym numerem, o charakterze garażowo-mieszkalnym. Już powyższe ustalenia są wystarczające dla wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego z adresu stałego zameldowania, gdyż niewątpliwie skarżący nie zamieszkuje pod tym adresem od 1999 r. ani od tego czasu nie manifestował chęci powrotu do miejsca stałego zamieszkania.

Sąd rozważył kwestię chęci powrotu skarżącego do budynku garażowo-mieszkalnego, z którego wyprowadził się w 2011 r., początkowo z uwagi na orzeczony względem niego zakaz zbliżania się do członków rodziny. Uznał, że sytuację usankcjonował wyrok eksmisyjny, dotyczący właśnie tego lokalu, który zapadł w 2013 r. Obecnie istniejący stan faktyczny jest zgodny z treścią powyższego wyroku.

Nadto Sąd podniósł, że jeżeli strona twierdzi, że została usunięta z dotychczasowego miejsca pobytu w drodze przymusu fizycznego lub psychicznego, a nie wystąpiła na drogę sądową o ochronę swoich uprawnień do zamieszkiwania w miejscu pobytu (nie skorzystała z środków prawnych w postaci powództwa cywilnego czy o przywrócenie naruszonego posiadania), to taka sytuacja daje podstawy do przyjęcia, że osoba dotychczasowe miejsce pobytu stałego opuściła dobrowolnie.

Wobec poczynionych przez organy administracji ustaleń faktycznych o wyprowadzeniu się skarżącego z domu oznaczonego nr [...] w G. w 1999 r. oraz opuszczeniu budynku garażowo-mieszkalnego na działce nr [...] w 2011 r., jak również orzeczeniu o eksmisji skarżącego z tego ostatniego lokalu, zasadnym było przyjęcie, że skarżący opuścił świadomie miejsce stałego. Sąd podniósł, że w toku postępowania administracyjnego skarżący nie wykazał okoliczności przeciwnych ani w zakresie opuszczenia lokalu, ani dobrowolności tegoż opuszczenia. Skarżący nie przedstawił na okoliczności przeciwne, niż ustalone przez organy w toku postępowania, żadnych dowodów. Natomiast materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracyjne nie pozwala na uznanie, iż nie nastąpiło opuszczenie lokalu przez skarżącego, jak również że opuszczenie to nie miało charakteru zameldowany, po prostu przestał być miejscem koncentracji jego interesów życiowych.

W ocenie Sądu, organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że opuszczenie przez skarżącego miejsca zameldowania na pobyt stały miało charakter dobrowolny oraz trwały. Skarżący nie przebywa pod adresem stałego zameldowania od roku 1999, to jest prawie 20 lat, co oznacza, że na chwilę obecną trwale zerwał więzi z miejscem zameldowania. Nawet gdyby przyjąć, że chwilą opuszczenia lokalu jest rok 2011 czy też 2013 (wyrok eksmisyjny), to i tak upływ czasu pozwala na przyjęcie, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania ma charakter trwały.

Zdaniem Sądu, organy nie naruszyły reguł postępowania dowodowego. Prawidłowo zrealizowały także obowiązki w zakresie postępowania wyjaśniającego, zapewniając stronie prawo czynnego udziału w postępowaniu.

Skargę kasacyjną wniósł J. C., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu. Wyrok zaskarżył w całości i zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie przy jednoczesnym braku podstaw do orzeczenia o wymeldowaniu skarżącego z budynku mieszkalnego pod adresem G. [...] , gm. P.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu według norm przepisanych, albowiem nie zostały one uiszczone ani w całości, ani w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 183 § 1 P.p.s.a. stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zarzutów wyartykułowanych w podstawie skargi kasacyjnej.

Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. nie jest zasadny. W podstawie kasacji co prawda wskazano, że postępowanie organów administracji dotknięte było wadami, ale wnoszący kasację nie podał przepisów naruszonych w postępowaniu administracyjnym. Jest oczywiste, że organy administracyjne nie naruszyły powołanego przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., który jest przepisem procedury sądowoadministracyjnej. W opisie naruszenia wnoszący kasację wskazał, że naruszenia (wady, którymi dotknięte było postępowanie administracyjne), uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego. W związku z takim opisem naruszenia odnotować trzeba, że również w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie podano naruszonego przepisu procedury administracyjnej, w tym także przepisu normującego ustalenie stanu faktycznego.

Niezależnie od tej wadliwości stwierdzić należy, że akceptacja Sądu pierwszej instancji dla ustaleń faktycznych nie narusza art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. W postępowaniu administracyjnym nie doszło do naruszeń przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wystąpiła różnica stanowisk organów obu instancji w zakresie oceny okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (w dacie wydania zaskarżonej decyzji: Dz. U. z 2016 r. poz. 722 ze zm. – obecnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 657 ze zm.), ale różnica nie jest związana z oceną dowodów podczas procesu ustalania stanu faktycznego (art. 80 K.p.a.) lecz z kwalifikacją prawną okoliczności faktycznej – opuszczenia przez skarżącego miejsca pobytu stałego.

W związku z tym zagadnieniem, a także od razu nawiązując do argumentacji przedstawionej w skardze kasacyjnej, warto przypomnieć, że nie można mylić faktów z ich oceną prawną. Fakty to zdarzenia, sytuacje, zjawiska, zaś ich ocena to proces stosowania prawa, subsumpcja stanu faktycznego (por. Bogusław Dauter, [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", WK 2016, teza 17 do art. 183). Do sfery faktów należy w niniejszej sprawie korzystanie przez skarżącego i jego rodzinę, gdy jeszcze nie doszło do konfliktu skarżącego z żoną, z pomieszczeń w budynku garażowo-mieszkalnym, zaś kwestią prawną jest to, czy przejście do drugiego budynku było opuszczeniem dotychczasowego miejsca pobytu stałego.

Podobne relacje odnotować należy na tle wywodów skargi kasacyjnej. Jest faktem, że skarżący przestał korzystać z budynku oznaczonego nr [...] na skutek zatrzymania przez funkcjonariuszy Policji, a następnie zakazu zbliżania się do rodziny. Kwestią oceny prawnej jest, czy zdarzenie to zastępuje wymaganą hipotezą art. 35 ustawy o ewidencji ludności wolę opuszczenia miejsca pobytu, w aspekcie trwałości tego opuszczenia. Nadto, nie jest kwestionowany fakt umieszczania przez skarżącego przyczepy kempingowej na działce nr [...] w G. i przebywania w tej przyczepie. Spór dotyczy ewentualnej kwalifikacji tego przebywania jako pobytu stałego w rozumieniu art. 25 ust. 1 w związku z art. 35 ustawy. Kontrowersje są również związane z następstwami prawnymi orzeczenia o eksmisji skarżącego, a nie samym faktem istnienia w obrocie prawnym wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 22 lutego 2013 r., sygn. akt I C 1[...].

W rezultacie, pomijając wadliwość konstrukcyjną skargi kasacyjnej, odnosząc się merytorycznie do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zakresie zaakceptowania ustaleń faktycznych, stwierdzić należy, że jest to zarzut bezzasadny.

Poza podstawą kasacji, w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, skarżący przytaczając treść art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, stwierdził, że zameldowanie może nastąpić w budynku posiadającym określony numer porządkowy. Wskazał, że takiego numeru nie nadano budynkowi garażowo-mieszkalnemu, a zatem opuszczenie tego budynku nie pozwala na przyjęcie, że nastąpiło trwałe i dobrowolne opuszczenie miejsca pobytu stałego, skoro nadal związany jest z nieruchomością zabudowaną składającą się z budynku oznaczonego numerem [...] .

W związku z tak postawionym zarzutem odnotować trzeba, że zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 P.p.s.a., skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Wskazanie naruszonych przepisów prawa powinno zatem nastąpić w podstawie kasacji. Uzasadnienie stanowi jedynie rozwinięcie stanowiska przedstawionego w opisie naruszenia oraz argumentację do zarzutu sformułowanego w podstawie kasacji (por. Bogusław Dauter, [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", WK 2016, teza 7, 10, 11 do art. 176). Konieczne jest także spostrzeżenie, że zarzut materialny skargi kasacyjnej, niezależnie od przytoczenia naruszonej normy prawa materialnego, powinien, zgodnie z art. 174 pkt 1 P.p.s.a., zawierać wskazanie, czy naruszenie prawa materialnego nastąpiło przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Skarżący nie określił sposobu naruszenia. Już z tych powodów nie można uwzględnić materialnoprawnych zarzutów podniesionych przez wnoszącego kasację.

Abstrahując od tych wadliwości, warto zwrócić uwagę na poruszone przez skarżącego zagadnienia dotyczące adresu zameldowania oraz wymogów przyjęcia, że doszło do opuszczenia miejsca pobytu stałego, w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności.

W myśl art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Sposób określenia adresu normują przepisy art. 26 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności. Adres ten określa się między innymi przez podanie numeru domu. Numer porządkowy domu jest zaś nadawany w trybie przepisów wykonawczych wydawanych na podstawie art. 47b ust. 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (w dacie wydania zaskarżonej decyzji: Dz. U. z 2015 r. poz. 520 ze zm. – obecnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 2101 ze zm.). W dacie wydania zaskarżonej decyzji obowiązywały przepisy art. 47a oraz art. 47b ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne, wprowadzone przepisem art. 23 ustawy z dnia 4 marca 2010 r. o infrastrukturze informacji przestrzennej (Dz. U. Nr 76, poz. 489). Zgodnie z art. 47a ust. 1 pkt 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego, do zadań gminy należy ustalanie numerów porządkowych oraz zakładanie i prowadzenie ewidencji miejscowości, ulic i adresów. W myśl art. 47a ust. 2, ewidencję miejscowości, ulic i adresów prowadzi się w systemie teleinformatycznym. Natomiast, co ma znaczenie dla budynków istniejących w dacie zakładania ewidencji, według art. 47a ust. 3, ewidencję miejscowości, ulic i adresów zakłada się na podstawie ewidencji numeracji porządkowej nieruchomości. Już z tego powodu ustalenie adresu istotnego w niniejszej sprawie powinno nawiązywać do istniejącej poprzednio numeracji porządkowe nieruchomości. Ponadto, spełnienie się przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego, a więc zamieszkiwania pod oznaczonym adresem, powinno być, w zakresie adresu, ustalane na podstawie przepisów regulujących instytucję adresu w okresie tego opuszczenia.

Ewidencja numeracji porządkowej nieruchomości, o której mowa w art. 47a ust. 3 pkt 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego, to ewidencja prowadzona poprzednio na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 października 2004 r. w sprawie numeracji porządkowej nieruchomości (Dz. U. Nr 243, poz. 2432). Według § 4 tego rozporządzenia, z zastrzeżeniem § 4 i 5, każda nieruchomość powinna mieć jeden numer porządkowy. Tym samym numerem porządkowym oznacza się również budynki położone na nieruchomości, nawet jeżeli stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Warto jednak zwrócić uwagę na niektóre zastrzeżenia, do których odnosi się przytoczony przepis. Zgodnie z § 4 ust. 1 zdanie pierwsze, nieruchomość, na której znajduje się więcej niż jeden budynek położony frontem do ulicy, oznacza się numerem porządkowym złożonym z kilku kolejnych numerów, stosownie do liczby istniejących na tej nieruchomości budynków położonych frontem do ulicy. Natomiast przepis § 5 ust. 1 stanowi, że jeżeli na nieruchomości oprócz budynku przylegającego do ulicy znajduje się jeden lub większa liczba budynków położonych w głębi nieruchomości, wówczas budynki te oznacza się numerem porządkowym, który ma cała nieruchomość, z dodatkowym oznaczeniem kolejnymi wielkimi literami alfabetu łacińskiego, z wyłączeniem liter właściwych wyłącznie językowi polskiemu. W myśl § 5 ust. 2, reguła ta nie odnosi się do budynków z pomieszczeniami nieprzeznaczonymi na stały pobyt ludzi, w szczególności budynków gospodarczych oraz magazynowych.

W związku z tym, że rozpoczęcie korzystania przez rodzinę skarżącego z budynku garażowo-mieszkalnego rozpoczęło się w 1999 r., wskazać można, że powyższe zasady numeracji nieruchomości były zbliżone do zasad obowiązujących na gruncie rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 25 czerwca 1968 r. w sprawie numeracji nieruchomości (Dz. U. Nr 23, poz. 151). W myśl § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, każda nieruchomość z wyjątkami przewidzianymi w dalszych przepisach powinna mieć jeden numer porządkowy. Tym samym numerem są oznaczone również budynki położone na nieruchomości. Według § 4 ust. 1, nieruchomość o znacznej długości frontu wzdłuż ulicy należy oznaczyć numerem złożonym z kilku kolejnych numerów porządkowych stosownie do ilości istniejących na tej nieruchomości budynków położonych od frontu ulicy. Natomiast zgodnie z § 5 ust. 1, jeżeli na nieruchomości poza budynkiem położonym bezpośrednio przy ulicy znajduje się jeden lub większa ilość budynków, położonych w głębi nieruchomości, wówczas budynki te oznacza się numerem porządkowym, który posiada cała nieruchomość, z dodatkowym oznaczeniem kolejnymi dużymi literami alfabetu.

Ponadto odnotować należy treść art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym, zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Ten charakter instytucji materialnoprawnej zameldowania powinien mieć wpływ na odczytanie znaczenia norm regulujących zarówno zameldowanie jak i wymeldowanie z pobytu stałego. Nie można opierać się w przypadku różnorodnych sytuacji związanych z pobytem oraz zamieszkiwaniem wyłącznie na literalnym brzmieniu norm w zakresie zameldowania i wymeldowania. Istotny jest rejestracyjny charakter zameldowania oraz okoliczności konkretnej sprawy.

Stanowisko to zostało wypracowane i utrwalone już na tle przepisów poprzednio obowiązującej w tym zakresie ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodowych osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) i pozostaje aktualne na tle obecnie obowiązującej ustawy o ewidencji ludności (por. wyrok TK z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01, OTK-A 2002/3/34; wyrok NSA z dnia 13 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 5/07; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2008 r., sygn. akt II OSK 608/07; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 8 grudnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wr 470/10; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Gl 1021/15; wyrok NSA z dnia 26 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 2106/16).

Oceny prawnej dotyczącej charakteru korzystania przez skarżącego i jego rodzinę z budynku garażowo-mieszkalnego nie można więc odrywać od położenia tego budynku na nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] , na której położony jest także budynek oznaczony numerem [...] , w którym skarżący został zameldowany. Nie ma podstaw do przyjęcia, że zameldowanie to nie obejmowało także, w warunkach niniejszej sprawy, korzystania z budynku garażowo-mieszkalnego. Zameldowanie to oddawało faktyczny pobyt skarżącego na nieruchomości, przy czym zwiększenie ilości pomieszczeń mieszkalnych i podział tych pomieszczeń w ramach obu budynków, po przystosowaniu budynku garażowo-mieszkalnego do zamieszkania, nosiło cechy podziału do korzystania, a nie podziału prawnego. Trudno mówić także o podziale w rozumieniu przepisów o numeracji porządkowej nieruchomości, skoro do czasu zakończenia postępowania o wymeldowanie nie doszło do nadania temu budynkowi odrębnego numeru.

W konsekwencji należało ustalić, czy skarżący opuścił miejsce pobytu stałego, którym była nieruchomość zabudowana, stanowiąca działkę nr [...] . Trafne jest stanowisko organów, a następnie Sądu pierwszej instancji, według którego, orzeczenie sądu powszechnego w przedmiocie zakazu zbliżania się skarżącego do rodziny oraz wyrok orzekający eksmisję niejako zastępują wolę opuszczenia miejsca pobytu stałego. W takiej sytuacji nie ma znaczenia deklarowanie zamiaru zamieszkiwania na nieruchomości i przejawianie tego zamiaru poprzez umieszczenie na nieruchomości przyczepy kempingowej oraz przebywanie w niej. Również w tej mierze stanowisko orzecznictwa jest utrwalone (patrz m.in. wyrok NSA z dnia 6 października 2005 r., sygn. akt II OSK 65/05; wyrok NSA z dnia 3 września 2015 r., sygn. akt II OSK 127/14). Można jeszcze przypomnieć, że podjęta przez skarżącego próba odzyskania posiadania nieruchomości, dokonana w formie wniosku o ustalenie sposobu korzystania z nieruchomości zakończyła się oddaleniem wniosku.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi, ustanowionemu w ramach prawa pomocy, wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej w postępowaniu kasacyjnym, podlega rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny, w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.