Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 358/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędzia NSA Alicja Stępień, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Claudia Kozłowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 grudnia 2018 r., nr [...], [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 28 grudnia 2016 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek M.F. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek, niepodlegających abolicji.

We wniosku strona powołała się na ciężką sytuację zdrowotną i finansową. Do wniosku dołączono szeroką dokumentację medyczną, zawierającą karty leczenia szpitalnego, wyniki badań, dokumenty potwierdzające przebyte zabiegi oraz orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Decyzją z dnia [...] 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu decyzji organ stanął na stanowisku, że obciążające wnioskodawcę zobowiązania mogą być dochodzone z jego majątku. Jest on bowiem właścicielem mieszkania, na którym może być ustanowione zabezpieczenie z tytułu nieopłaconych składek. Ponadto organ stwierdził, że wnioskodawca nie udowodnił, by jego sytuacja materialno- bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę należności.

M.F. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach decyzji organ wyjaśnił, że w niniejszej sprawie nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż w sprawie podejmowane są czynności egzekucyjne, mające na celu realizację przedmiotowych należności z tytułu składek. Zakład jako wierzyciel należności składkowych może włączyć się do ewentualnych postępowań egzekucyjnych prowadzonych z innych tytułów. Dodatkowo, organ zauważył, że właściwy w sprawie naczelnik urzędu skarbowego może wdrażać stosowne środki egzekucyjne, łącznie z możliwością licytacyjnego zbycia np. ruchomości osoby zobowiązanej.

Wobec niestwierdzenia całkowitej nieściągalności składek ZUS rozpatrzył wniosek w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 r. ze zm., dalej jako "u.s.u.s." oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U z 2003 r. Nr 141 poz. 1365, dalej jako "Rozporządzenie").

Zdaniem organu analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie pozwala na stwierdzenie, że sytuacja materialno - bytowa zobowiązanego całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności. Nie można uznać, że opłacenie przedmiotowych należności pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, zgodnie z ww. Rozporządzeniem.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wziął pod uwagę opisaną przez stronę ciężką sytuację zdrowotną i finansową, jednakże z akt sprawy nie wynika, że zachodzą przesłanki, które pozwalałyby na umorzenie przedmiotowych zaległości. Organ podniósł również, że wnioskodawca nie wskazał na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Ponadto strona nie udowodniła stanu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Organ podkreślił, że przesłanki umorzenia w myśl § 3 ust. 1 pkt 3 ww. Rozporządzenia muszą być spełnione kumulatywnie.

Zakład podniósł, że wnioskodawca otrzymuje wynagrodzenie, a jego żona emeryturę. Wnioskodawca jest także właścicielem nieruchomości, której wartość znacznie przewyższa kwotę zadłużenia. W związku z tym strona nie udowodniła, że jej sytuacja całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności. Renta lub emerytura są źródłami dochodu, które mogą być przeznaczone na spłatę zadłużenia z tytułu składek. Należności z tytułu składek finansowane przez wnioskodawcę z tytułu ubezpieczenia społecznego ubezpieczonych niebędących płatnikami składek mogłyby zostać umorzone jedynie w przypadku całkowitej nieściągalności, która jest obecnie wyłączona, na co wskazano wyżej.

Na powyższą decyzje strona złożyła skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 1253/17 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku wskazano, między innymi, że organ rentowy powinien ocenić, czy zobowiązania płatnika nie uległy przedawnieniu z uwzględnieniem faktu umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na jego bezskuteczność. Sąd uznał także, że organ nie dokonał pełnej i właściwej oceny zaistnienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3, wydanego na podstawie art. 3b u.s.u.s., Rozporządzenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] 2018 r. uchylił w części decyzję z dnia [...] 2017 r. i w rozstrzygnięciu powyższej decyzji w miejsce orzeczenia, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawia umorzenia:

a) należności z tytułu składek na ubezpieczenia osoby prowadzącej działalność w kwocie 13.931,12 zł, w tym na: (-) ubezpieczenia społeczne za okres 12/2004 - 08/2006, należność główna w kwocie 10.417,43 zł, (-) ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2003, 04/2004 - 09/2004, 11/2004 - 10/2005, należność główna w kwocie 2.772,15 zł, (-) na Fundusz Pracy za okres 12/2004 - 08/2006, należność główna w kwocie 741, 54 zł, (-) koszty upomnienia w kwocie 26,40 zł,

c) odsetek liczonych do dnia 28 grudnia 2016 r. w kwocie 42.353,- zł,

wskazał, że odmawia umorzenia:

a) należności z tytułu składek na ubezpieczenia osoby prowadzącej działalność w kwocie 13.810,47 w tym na: (-) ubezpieczenia społeczne za okres 12/2004 - 08/2006, należność główna w kwocie 10.417,43 zł, (-) ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2003, 04/2004 - 07/2004, 09/2004, 11/2004 - 10/2005, należność główna w kwocie 2.625,10 zł, (-) na Fundusz Pracy za okres 12/2004 - 08/2006, należność główna w kwocie 741, 54 zł, (-) koszty upomnienia w kwocie 26,40 zł,

c) odsetek liczonych do dnia 28 grudnia 2016 r. w kwocie 41.913,- zł.

W zakresie orzeczenia o braku przesłanek pozwalających na umorzenie przedmiotowych należności z tytułu składek na poszczególne fundusze, organ utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ podał, że zadłużenie M.F. z tytułu składek (należności główne) na ubezpieczenie zdrowotne, objęte wnioskiem (tj. należności, które nie podlegają abolicji), wynosiło na dzień 28 grudnia 2016 r.: 2.625,10 zł, a odsetki za zwłokę na ten dzień z tytułu zaległych składek na NFZ to: 3.510,- zł (z tytułu zaległości na koncie osobistym) i 2.399,- zł (z tytułu zaległości w opłacaniu składek na NFZ, które finansują ubezpieczeni niebędący płatnikami składek), co miało wpływ na ogólną kwotę odsetek na dzień wpływu wniosku, która na dzień 28 grudnia 2016 r. wynosiła 41.913,- zł.

Organ wyjaśnił, że pozostał bez zmian punkt b) sentencji decyzji z dnia [...] 2017 r. i ocena stanu faktycznego pod względem niespełnienia przesłanek umorzeniowych opisanych w art. 28 ust. 1-3 oraz ust. 3a u.s.u.s.

ZUS uwzględnił przepisy określające zawieszenie biegu terminu przedawnienia określone w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w ustawie z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r., poz. 1551).

W ocenie organu w niniejszej sprawie nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż w sprawie została wszczęta egzekucja administracyjna, która ma na celu realizację wierzytelności z tytułu składek. Egzekucja ta jest skuteczna i pozwala na stopniową realizację roszczeń składkowych. Dyrektor Oddziału ZUS jest także organem egzekucyjnym w zakresie wskazanym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym w zakresie egzekucyjnego zajęcia świadczeń emerytalno - rentowych. Zakład jako wierzyciel należności składkowych może włączyć się do ewentualnych postępowań egzekucyjnych prowadzonych z innych tytułów (przez innych wierzycieli). Zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, właściwy w sprawie naczelnik urzędu skarbowego, może wdrażać wskazane w przywołanej ustawie środki egzekucyjne, np. łącznie z możliwością licytacyjnego zbycia ruchomości i nieruchomości osoby zobowiązanej.

Jedynie należności składkowe na koncie osobistym płatnika podlegają procedowaniu na podstawie przepisów Rozporządzenia. Zaś składki finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek z mocy ustawy nie podlegają umorzeniu.

Odnosząc się do kwestii wniosku o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, organ wyjaśnił, że należności te mogłyby zostać umorzone wyłącznie w przypadku całkowitej nieściągalności, która jest obecnie wyłączona ze względu na fakt skutecznej egzekucji administracyjnej.

Natomiast przepisom Rozporządzenia podlegają wyłącznie nieopłacone należności z tytułu składek na koncie osobistym zainteresowanego, jednakże organ nie znalazł podstaw do ich umorzenia na podstawie Rozporządzenia. Nie można uznać bowiem, że opłacenie należności z tytułu składek na koncie osobistym strony, pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ zauważył, że zgodnie ze złożonym oświadczeniem (druk RON) wnioskodawca pracuje w "A" sp. z o.o. od 1 lipca 2018 do 31 października 2018. Wynagrodzenie netto wynosi 1.540,- zł. Wnioskodawca pobiera emeryturę od 1 sierpnia 2017 r. w wysokości netto 1.683,38 zł. Strona nie posiada dochodu z innych źródeł, pobiera zaś zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 153,- zł miesięcznie. Wnioskodawca nie korzysta z innych form pomocy i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Stałe wydatki związane z leczeniem wynoszą 140,- zł oraz z tytułu opłat eksploatacyjnych 130,- zł. Poza zadłużeniem wobec ZUS, wnioskodawca posiada zadłużenie w bankach w kwocie 3.650,- zł. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy powyższe zobowiązania są spłacane dobrowolne, a miesięczna kwota spłaty wynosi 73,06 zł.

Organ zauważył, że strona nie powołała się na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Strona również nie udowodniła stanu przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. W przedmiotowej sprawie udowodniono zaś, że strona ma poważne problemy zdrowotne. Niemniej jednak dysponuje stosownymi dochodami, które jeszcze w październiku tego roku wynikały z faktu świadczenia pracy i faktu uzyskiwania świadczenia emerytalnego. Łączna kwota dochodu w miesiącu październiku 2018 roku wyniosła netto 3.223,38 zł. Natomiast stałe wydatki związane z utrzymaniem wynosiły 270,- zł miesięcznie. Mimo iż wnioskodawca obecnie nie może świadczyć pracy ze względu na poważne problemy zdrowotne, to przecież pobiera emeryturę, co przy miesięcznych kosztach utrzymania w wysokości 270,- zł pozwala na przeznaczanie części tego dochodu na spłatę zadłużenia z tytułu składek, przy czym zadłużenie za ubezpieczonych, którzy nie są płatnikami, musi być z mocy prawa spłacane bez względu na sytuację osobistą wnioskodawcy, która, co określono już powyżej, pozwala także na spłatę zadłużenia na koncie osobistym. Dodatkowo organ uwzględnił, że minimum socjalne - dane za czerwiec 2018 r. dla gospodarstwa emeryckiego 1-osobowego (mężczyzna w wieku powyżej 60 lat) wynosiło 1.163,49 zł.

Organ powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych wskazał, że trudna sytuacja finansowa, w sytuacji gdy wnioskodawca spłaca sukcesywnie swoje zobowiązania wobec innych podmiotów może oznaczać, że powinien także uregulować należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Natomiast sam fakt zaciągnięcia pożyczki nie może skutkować odstąpieniem od egzekwowania obowiązku zapłaty należności. Także okoliczność braku złej woli co do powstania zaległość nie jest przesłanką z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Końcowo organ wskazał, że do składek (należności główne) finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, wynoszących 7.653,56 zł (na FUS) i 1.751,83 zł (na NFZ) zgodnie ze stanem na dzień 28 grudnia 2016 r., na mocy art. 30 u.s.u.s. nie stosuje się art. 28, a więc również art. 28 ust. 3 a i 3.

W skardze do sądu skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów I i II instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów:

1. postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

* art. 8 w zw. z art. 9 i 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej jako "k.p.a.") oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w związku z art. 24 ust. 4 i ust. 5 b, art. 23 ust. 1 oraz art. 28 u.s.u.s. poprzez brak przekonującego wyjaśnienia w treści zaskarżonej decyzji, czy wierzytelność ZUS wobec skarżącego nie uległa przedawnieniu oraz brak wykazania ewentualnych okresów zawieszenia biegu terminów przedawnienia należności skarżącego z tytułu składek - a w konsekwencji - niewykazanie, czy istnieje przedmiot niniejszego postępowania,

* art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia całokształtu zebranego materiału dowodowego, a także dokonanie jego dowolnej, a nie swobodnej oceny, skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych, polegającym na przyjęciu, że zapłata przez skarżącego należności z tytułu składek nie pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; a także, że mimo przewlekłej choroby zobowiązanego, posiada on możliwość uzyskiwania dochodu pozwalającego na ich opłacenie,

* art. 138 § 1 ust. 1 i 2 k.p.a., poprzez jedynie częściowe uchylenie decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy w zakresie kwot zaległości skarżącego, zaś w odniesieniu do braku przesłanek pozwalających na umorzenie należności - utrzymanie w mocy decyzji mimo, że została ona wydana z naruszeniem ww. przepisów,

2. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 ust. 1, 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia, poprzez ich niezastosowanie w sprawie, podczas gdy zachodziły ku temu przesłanki.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono szczegółową argumentację w zakresie ww. zarzutów. W szczególności skarżący zarzucił organowi niewyjaśnienie kwestii przedawnienia oraz niedoniesienie się do złożonych dowodów (deklaracja PIT-37 za 2017 r.). Podniesiono, że w toku sprawy wskazano, że jeden zastrzyk preparatem [...], to koszt około 700 zł - jest zatem oczywiste, że skarżący musi posiadać pewną kwotę oszczędności, na pokrycie dodatkowych wydatków, ratujących jego zdrowie lub życie. Z racji dokonanego przez ZUS zajęcia emerytury w kwocie 521,79 zł - do wypłaty skarżącemu pozostaje jedynie kwota około 1100,- zł miesięcznie, która przy uwzględnieniu kosztów jego podstawowego utrzymania - nie pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.

W ocenie strony wniosek w zakresie dotyczącym umorzenia należności z tytuły składek na koncie osobistym, należało uznać za zasadny, bowiem nie jest prawdopodobne, aby skarżący był w stanie spłacić również te zaległości, skoro w pierwszym rzędzie powinny być egzekwowane lub spłacane przez skarżącego należności z tytułu składek, które w ogóle nie podlegają możliwości umorzenia.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu nakazującym jej uchylenie.

Tytułem wstępu należy wskazać, że art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako "p.p.s.a") przewiduje, że sąd nie jest związany granicami skargi (jej zarzutami i wnioskami), ale jest związany granicami sprawy. Rozstrzygnięcie "w granicach sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem kontroli innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Przez sprawę, o której mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a. rozumieć bowiem należy sprawę, w której została wydana zaskarżona decyzja, czyli ogół elementów stosunku administracyjnoprawnego będącego przedmiotem zaskarżonej decyzji (por. m.in. T. Woś w T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, 2016, komentarz do art. 134, pkt 1; także B. Adamiak, Glosa do wyroku NSA z 23 stycznia 1998 r., I SA/Gd 654/96, OSP 1999, z. 1, s. 51). Granice rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny wyznaczone są zatem przez granice kontrolowanej przez sąd sprawy administracyjnej, której treść i zakres wyznaczają normy prawa materialnego.

W sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek do kompetencji organu należy umorzenie należności z tytułu tych składek w przypadku stwierdzenia ustalonych ustawowo przesłanek umorzenia. Z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że umorzenie należności jest możliwe w przypadku całkowitej nieściągalności - art. 28 ust. 2 i 3, bądź istnienia uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Z powyższego wynika, że w granicach prowadzonej sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, pozostaje jedynie ustalenie przesłanek, od których ustawa uzależnia umorzenie tych składek. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności jest zatem ustalenie istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do płatnika składek. Pozostałe okoliczności jako niemieszczące się w granicach sprawy administracyjnej powinny być rozstrzygane i rozpoznawane innych trybach.

Uwzględniając, że niniejsza sprawa była już przedmiotem kontroli sądowej, granice jej rozpoznania wyznacza także art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu powyższego przepisu, oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, J. P. Tarno, LexisNexis, Warszawa 2008 r.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w prawomocnym wyroku z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 1253/17 uchylając zaskarżoną decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, zobowiązał organ m.in. do dokonania analizy kwestii przedawnienia, w tym przerwy i zawieszenia biegu przedawnienia.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, organ wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...] 2018 r. wykonał w powyższym zakresie wskazania co do dalszego postępowania zawarte w ww. prawomocnym wyroku.

Organ będąc związany prawomocnym orzeczeniem sądu oraz respektując ramy rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej, w granicach przyznanej mu kompetencji, w sposób adekwatny ustosunkował się do wskazanej w prawomocnym wyroku kwestii przedawnienia należności z tytułu składek, stwierdzając, że należności te nie uległy przedawnieniu, jak również podał ich wysokość.

Mimo, iż w zaskarżonej decyzji w sposób lakoniczny odniesiono się do kwestii przedawnienia - nie można organowi skutecznie zarzucić naruszenia wskazywanych w skardze przepisów k.p.a. oraz u.s.u.s., skoro z akt administracyjnych wynika, że organ dokonał analizy zarówno przepisów jak i dokumentów, z których wynika, że do przedawnienia wymaganych należności nie doszło. W aktach administracyjnych znajduje się m.in. informacja o stanie zadłużenia należności z tytułu składek od 1 stycznia 1999 r. Z informacji tej wynika, że składki za okres: 10/2003 – 08/2006 FUS, 08/2003, 04-07/2004, 09/2004-10/2005 FUZ, 11/2003, 01,04/2004, 06/2004-08/2006 FP i FGŚP ulegną przedawnieniu w dniu 16 grudnia 2018 r. Natomiast z informacji z dnia 21 listopada 2018 r. o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym wynika, że w dniu 15 maja 2018 r. skierowano zajęcie świadczenia emerytalno-rentowego i że zajęcia są realizowane co miesiąc (ostatnia wpłata 19 października 2018 r.). Z wyżej przytoczonych dokumentów oraz z treści zaskarżonej decyzji wynika, że organ badając kwestię przedawnienia uwzględnił, przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s. dotyczący zawieszenia biegu terminu przedawnienia (co znalazło odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji) i stwierdził, że należności z uwagi na zawieszenie biegu terminu (od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego) – nie uległy przedawnieniu.

Uwzględniając, że kwestia przedawnienia należności składkowych rozstrzygana jest w innym trybie (mogłyby być podstawą zainicjowania przez zainteresowanego odrębnego postępowania) oraz że zakres sprawy administracyjnej w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek jest wąski i odnosi się jedynie do przesądzenia o braku podstaw do umorzenia kwoty wynikającej z zaległości - to należało przyjąć, że organ w zakresie przyznanych mu kompetencji wypełnił zalecenia sądu w powyższym zakresie.

Odnosząc się do pozostałych kwestii należy wskazać, że organ rozstrzygając w sprawie dotyczącej umorzenia winien przeprowadzić postępowanie w zakresie ustalenia przesłanek ustawowych umorzenia i w zależności od jego wyniku orzec o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności.

Należności z tytułu składek finansowane przez skarżącego z tytułu ubezpieczenia społecznego ubezpieczonych niebędących płatnikami składek mogłyby być umorzone jedynie w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Jak wynika z ust. 3 tego przepisu, całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił nieruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

W ocenie sądu, ZUS zasadnie przyjął, że w niniejszej sprawie nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż wymienione w art. 28 u.s.u.s przesłanki nie wystąpiły. Jak bowiem zostało ustalone w sprawie została wszczęta egzekucja administracyjna, która ma na celu realizację wierzytelności z tytułu składek. Egzekucja jest skuteczna i zajęcia są realizowane. Ponadto organ ustalił, że skarżący posiada nieruchomość, która może zostać zajęta na poczet zaległości. Mając na uwadze, że postępowanie egzekucyjne jest w toku, to w sprawie nie można było stwierdzić zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Zdaniem sądu powyższe okoliczności wyłączają przesłankę całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. w odniesieniu do wskazanych składek.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Powyższe oznacza, że przepisy te odnoszą się wyłącznie do należności składkowych na koncie osobistym płatnika.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

W wyroku z dnia z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 1253/17 sąd wskazał, że organ nie dokonał pełnej i właściwej oceny zaistnienia przesłanek określonych w § 3 pkt 1 i 3 Rozporządzenia.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: (1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, (2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; (3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie sądu orzekającego w niniejszej sprawie organ ponownie rozpoznając sprawę dokonał pełnej i właściwej oceny zaistnienia przesłanek określonych w § 3 pkt 1 i 3 Rozporządzenia.

Zasygnalizowania wymaga, że decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych w oparciu o ww. przepisy podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a., działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie ZUS w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności składkowych, organ również wypełnił zalecenia sądu wynikające z prawomocnego wyroku.

Organ analizował zebrany w sprawie materiał dowodowy, z którego wynikało, że wnioskodawca otrzymywał wynagrodzenie od 1 lipca 2018 do 31 października 2018. w kwocie netto wynosi 1.540,- zł. Wnioskodawca pobiera emeryturę w wysokości netto 1.683,38 zł oraz zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 153,- zł miesięcznie. Skarżący nie korzysta z innych form pomocy i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Ponosi stałe wydatki związane z leczeniem w kwocie 140,- zł oraz opłaty eksploatacyjne w kwocie 130,- zł. Poza zadłużeniem wobec ZUS, wnioskodawca posiada zadłużenie w bankach w kwocie 3.650,- zł, zobowiązania te są spłacane dobrowolne, miesięczna kwota spłaty wynosi 73,06 zł. Z przedłożonej dokumentacji i oświadczeń strony wynikało, że skarżący ma poważne problemy zdrowotne.

Organ odnosząc się do powyższego uznał, strona pomimo choroby dysponuje dochodami: wnioskodawca obecnie nie może świadczyć pracy ze względu na poważne problemy zdrowotne, jednak pobiera emeryturę w wysokości netto 1.683,38 zł, co przy miesięcznych kosztach utrzymania w wysokości 270,- zł pozwala na przeznaczanie części tego dochodu na spłatę zadłużenia z tytułu składek.

Niezasadny jest zarzut pominięcia przez organ wysokość dochodu wykazanego w deklaracji PIT-37 za 2017 r., skoro w decyzji organ odniósł się do bieżącej sytuacji materialnej skarżącego. W decyzji uwzględniono, zarówno okoliczność uzyskiwania wynagrodzenia w 2018 r., jak i kwestię zmniejszenia dochodu w związku z zaprzestaniem świadczenia pracy przez skarżącego z uwagi na pogorszenie się jego stanu zdrowia.

Ponadto wbrew zarzutom skargi organ uwzględnił, że zadłużenie za ubezpieczonych, którzy nie są płatnikami, musi być z mocy prawa spłacane bez względu na sytuację osobistą wnioskodawcy i że sytuacja skarżącego pozwala także na spłatę zadłużenia na koncie osobistym (konto ubezpieczonego jako płatnika składek).

Dodatkowo organ uwzględnił dane z Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych dotyczące minimum socjalnego, jakie przypada dla gospodarstwa emeryckiego 1 - osobowego mężczyzny w wieku powyżej 60 lat, które wynosiło 1.163,49 zł.

Tym samym prawidłowo organ ustalił wysokość ponoszonych przez skarżącego opłat na utrzymanie, w tym ponoszone opłaty eksploatacyjne oraz koszty związane ze spłatą kredytu w kwocie 73,06 zł. Fakt zaciągnięcia pożyczki nie może skutkować odstąpieniem od egzekwowania obowiązku zapłaty należności, skoro skarżący osiąga dochód, który umożliwia mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji spłacenie zaległych należności. Pomimo niewielkiego dochodu skarżącego 1.683,38 zł po uwzględnieniu jego miesięcznych wydatków na utrzymanie i leki i odjęciu kwoty zajęcia, pozostaje mu jeszcze do dyspozycji kwota, którą może przeznaczyć na dodatkowe leczenie i która pozwala mu na zapewnienie niezbędnych potrzeb życiowych. Tym samym wniosek ZUS, że strona nie udowodniła, że jej sytuacja materialno - bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności został należycie uzasadniony.

Sąd podkreśla, że przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. podstawową kwestią jest ocena, czy w wyniku spłaty należności pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego. Zdaniem sądu orzekającego w niniejszej sprawie w zaskarżonej decyzji ocena taka została prawidłowo przeprowadzona.

Jak już wyżej zasygnalizowano, działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego. Należy zaakcentować, że podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla skarżącego.

W ocenie sądu w sprawie niniejszej, organ przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, a zgromadzony w sprawie obszerny materiał dowodowy został oceniony właściwie.

Organ zasadnie skonstatował, że na podstawie zgromadzonych danych nie można uznać, że opłacenie przedmiotowych należności pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W ocenie sądu, realizacja przez skarżącego obowiązku regulowania zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów może stanowić obciążenie dla budżetu skarżącego, jednakże sama w sobie nie wykluczona spłaty przedmiotowego zadłużenia, a wręcz przeciwnie, wskazać należy, że skarżący nie może preferować długów osobistych względem zadłużenia z tytułu składek.

Pojęcie uzyskiwania dochodu jest pojęciem obiektywnym, o czym świadczy fakt, że ustawodawca umożliwia prowadzenie egzekucji np. z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń rentowych i emerytalnych oraz z wierzytelności zobowiązanego. Tym samym np. wynagrodzenie za pracę, renta lub emerytura są źródłami dochodu, które mogą być przeznaczone do pewnej wysokości na spłatę zadłużenia z tytułu składek, tak dobrowolne, jak i w drodze egzekucji administracyjnej.

W ocenie sądu, nie można przyjąć, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ww. okoliczności wskazywały również, że strona nie wskazała przesłanki wynikającej z rozporządzenia dotyczącej stanu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Skarżący uzyskuje dochody (z emerytury), które pomimo przewlekłej, poważnej choroby zobowiązanego pozwalają na sukcesywne dokonywanie spłat zaległych należności składkowych.

Zgodzić się zatem należy z wnioskiem organu, iż przedłożone w sprawie dokumenty nie dowodzą, aby skarżący nie mógł uregulować choćby części należności, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki.

Wskazać należy, że płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Obowiązkiem wierzyciela jest poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne. Nie jest wymaganym, aby spłata należności nastąpiła jednorazowo, możliwe jest bowiem rozłożenie należności na raty dostosowane do indywidualnych możliwości skarżącego. Okoliczności te zostały zatem słusznie, w ocenie sądu, ocenione jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania wobec skarżącego ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

W opinii sądu, organ prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie niniejszej stan faktyczny. W konkluzji należy zatem stwierdzić, że ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając skarżącemu umorzenia zaległych składek.

Należy wskazać, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872).

Końcowo należy zasygnalizować, że organ prawidłowo wyjaśnił, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, nie stosuje się art. 28 u.s.u.s., co wynika wprost z postanowień art. 30. Uwzględniając, że skarżący nie finansował składek, które według stanu na dzień 28 grudnia 2016 r., wynosiły 7.653, 56 zł (na ubezpieczenia społeczne) i 1.751,83 zł (na ubezpieczenie zdrowotne), a był zobowiązany do ich wpłacenia (przekazania), to składki te nie podlegały umorzeniu z mocy ustawy.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto sąd zwraca także uwagę, że skarżący w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów, może ponownie wystąpić do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.