Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 705/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.145, art. 134 par. 1, art. 133 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1 do art. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2009r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] lipca 2009r. Nr [....] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę /-/ B. Drzazga /-/ E. Brychcy /-/ W. Batorowicz


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...].06.2009 r. Nr [...]Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z powołaniem na art. 1 do 4 oraz art.22 ust.1 ustawy z 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz. U. z 2002 r. nr 42 poz.371 / po rozpatrzeniu wniosku J.G. odmówił przyznania uprawnień kombatanckich.

Z uzasadnienia decyzji wynika ,że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wszczął w stosunku do J. G. postępowanie weryfikacyjne w trybie art. 21 i art. 25 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego / Dz. U .z 2002 r. nr 42 poz.371 zwanej dalej ustawą o kombatantach / .W toku tego postępowania ustalono, że J. G. posiadał uprawnienia kombatanckie przyznane orzeczeniem Zarządu Wojewódzkiego ZBOWiD w P. z dnia 8.02.1977 r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej od 4.06.1945 r. do 1.10.1947 r.

Decyzją z dnia[...]lipca 2001 r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia[...] listopada 2001 r. J. G. został pozbawiony uprawnień kombatanckich. Następnie po złożeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Kierownik Urzędu na podstawie art. 235 §1 kpa zakwalifikował pismo strony jako wniosek o uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 §1 kpa i decyzją z dnia [...].10.2003 r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...].06.2004 r. odmówił uchylenia decyzji własnej o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 11.05.2006 r. sygn. akt IV SA/Po 953/04 oddalił skargę.

J. G. pismem z dnia 3.10.2008 r. ponownie wystąpił o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu wykonywania pracy na lotnisku wojskowym wojsk radzieckich w okresie od lutego 1945 r. do kwietnia 1945 r. Wnioskodawca wyjaśnił na żądanie organu, że wnioskuje o potraktowanie jego sprawy o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu wykonywania pracy na lotnisku wojskowym jako nowej, niezależnej od postępowania zakończonego decyzją z dnia [...].11.2001 r. Kierownik Urzędu uznał za dopuszczalne zakwalifikowanie podania strony jako wniosek o wydanie decyzji o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu zatrudnienia na lotnisku wojskowym wojsk radzieckich w okresie od lutego do kwietnia 1945 r. w postępowaniu zwyczajnym z pominięciem zapadłej w sprawie decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.

Przechodząc do merytorycznej oceny wniosku organ wskazał na treść art. 22 ust.1 ustawy o kombatantach zgodnie z którym o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Rekomendacji udziela się bez względu na to, czy osoba ubiegająca się o uprawnienia zgłosi zamiar wstąpienia do stowarzyszenia. Na podstawie decyzji o przyznaniu przez Kierownika uprawnień określonych w ustawie Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydaje odpowiednie zaświadczenie. W ocenie organu z treści tego przepisu wynika, że dla uzyskania uprawnień kombatanckich konieczne jest złożenie przez zainteresowaną osobę wniosku , rekomendacji stowarzyszenia kombatanckiego oraz poparcie tego wniosku odpowiednimi dowodami. Dowody winny dokumentować działalność kombatancką lub równorzędną wnioskodawcy lub podleganie przez niego represjom określonym w ustawie. Dalej wskazano, że przepisy ustawy o kombatantach enumeratywnie wyliczają tytuły, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich. Odwołano się do uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29.05.2002 r. sygn. V SA 2728/01 , w którym wskazano, że ustawodawca nie przewidział możliwości zastosowania przepisów ustawy z 24.01.1991 r. o kombatantach i przyznanie uprawnień z niej wynikających z tytułu przeżyć i udręki jakie niosły za sobą działania wojenne. Wskazano dalej ,że z samego tytułu ustawy , gdzie ustawodawca posłużył się sformułowaniem " niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego " - wynika ,że regulacją ustawy kombatanckiej nie zostały objęte wszystkie przejawy obiektywnych represji jakich ofiarami w czasie wojny i po jej zakończeniu padli obywatele polscy. Także wskazywana przez wnioskodawcę okoliczność wykonywania pracy na lotnisku wojskowym wojsk radzieckich w okresie od lutego do kwietnia 1945 r. nie jest represją w rozumieniu ustawy o kombatantach i nie może zostać potraktowana jako działalność kombatancka ani jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką. Również wykonywanie pracy przymusowej na rzecz okupanta niemieckiego nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich.

Odpis powyższej decyzji J. G. otrzymał w dniu 15.09.2009 r. Pismem z dnia 19.06.2009 r. J. G. domagał się ponownego rozpoznania sprawy. W piśmie tym odwołujący przedstawia swoją historię przymusowego powołania przez wójta Gminy do obsługi , odśnieżania lotniska wojsk radzieckich tak aby lotnisko oraz startujące i lądujące samoloty wojsk sojuszniczych były zawsze w gotowości. Dalej w piśmie odwołujący stwierdza ,że niesłusznie i szablonowo przedstawia się jego służbę już po wojnie w MO , wskazując ,że będąc wychowany w duchu patriotycznym było to niegodne dla jego osoby postępowanie i starał się o zwolnienie z pracy z MO . W dalszej części wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazano ,że jako szesnasto letni chłopiec został zabrany do pracy przymusowej na roli przez okupanta niemieckiego. Opisuje bardzo trudne warunki życia i pracy ponad siły porównując swoja niedolę do obozu koncentracyjnego.

Urząd do Spraw Kombatantów decyzją z dnia [...].07.2009 r. nr [...] na podstawie art. 127 §3 i art. 138 §1 pkt.1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 1 do 4 ustawy z 24.01.1991 r. o kombatantach po ponownym rozpatrzeniu sprawy J. G. utrzymał w mocy decyzje własną z dnia [...].06.2009 r.

W motywach uzasadniających decyzje wskazano ,że we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy strona nie wskazała aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie własnej decyzji. Wskazano ,że ustawa z 24.01.1991 r. enumeratywnie wylicza tytuły ,które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich. W ocenie organu ponownie rozpoznającego wniosek wskazywana przez stronę okoliczność wykonywania pracy na lotnisku wojsk radzieckich we wsi W. nie są represjami w rozumieniu ustawy o kombatantach i nie mogą zostać potraktowane jako działalność kombatancka ani jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje żadnych podstaw do twierdzenia iż wnioskodawca pełnił służbę w armii sprzymierzonej w rozumieniu art. 1 ust.2 pkt.4 ustawy o kombatantach. W przepisie tym ustawodawca wyczerpująco określa przesłanki nabycia uprawnień kombatanckich .Nie przewiduje przy tym możliwości przyznania uprawnień kombatanckich w okolicznościach przywołanych przez stronę .Podkreślono dalej ,że organ administracji jest związany treścią bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa i nie może uwzględnić żądania strony.

Powyższa decyzja została zaskarżana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przez J. G . Z treści skargi wynika ,że skarżący nie zgadza się z zaskarżoną decyzją i wnosi o jej uchylenie

W skardze podano ,że odnośnie pracy skarżącego na lotnisku wojsk radzieckich to prace te skarżący wykonywał z nakazu wójta Gminy wspólnie ze S. R. ,który już nie żyje , ale fakt ten został potwierdzony przez świadka H. C. będącą aktualnie kombatantem oraz przez drugiego świadka. Czynności wykonywane przez skarżącego to były czynności typowo wojskowe

Dalej skarżący podaje ,że w okresie od 1.12.1939 r. do 28.11.1940 r. z nakazu hitlerowskich władz okupacyjnych był zmuszany do najcięższych prac polowych i tam nabył na stałe 25% inwalidztwa. Skarżący podaje ,że nie miał nic lepiej jak więzień obozu koncentracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoja dotychczasową argumentacje.

W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżący złożył do Sądu swoje własne pisma z dnia 25.09.2009 r. ,14.10.2009 i z dnia 24.10.2009 wraz z załącznikami tj. odpisami pism kierowanych do innych instytucji państwowych .Skarżący przedłożył także w odpisie oświadczenia świadków H. C. i S. B. ,którzy to świadkowie potwierdzają fakt pracy J. G. na lotnisku wojsk radzieckich w okresie od lutego do końca kwietnia 1945 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje .

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.).

Sąd Administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a Sąd Administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że Sąd Administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia, jako p.p.s.a. uchyla go lub stwierdza jego nieważność.

Nadto wskazania wymaga, iż Sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie została podjęta z naruszeniem przepisów prawa.

Dla uporządkowania stanu faktycznego a to w związku z licznymi decyzjami Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydawanych w stosunku do J. G. należy wyjaśnić ,że przedmiotem niniejszego postępowania był sprecyzowany wniosek J. G. z 3.10.2008 r. o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu wykonywania pracy na lotnisku wojskowym wojsk radzieckich w okresie od lutego do końca kwietnia 1945 r. W ocenie Sądu wniosek ten prawidłowo organ administracji zakwalifikował jako nowy wniosek strony o przyznanie uprawnień kombatanckich. Jednolite orzecznictwo sądów administracyjnych zacytowane w decyzji organu pierwszej instancji uzasadnia przyjęcie takiego stanowiska. Celem rozpoznania nowego wniosku skarżącego należało ustalić i ocenić czy skarżący spełnia przesłanki ustawowe wymienione w art. 1 , lub art. 2 lub art. 3 lub art. 4 ustawy z 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Dla wyjaśnienia skarżącemu należy stwierdzić ,że tylko te przepisy stanowią materialnoprawną podstawę uznania określonej osoby za kombatanta . Ponieważ w decyzjach administracyjnych nie cytowano powyższych przepisów należy wskazać skarżącemu ,że zgodnie z wolą ustawodawcy wskazane przepisy ustawy stanowią :

Art. 1. 1. Kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Za działalność kombatancką uznaje się:

1) pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie,

2) uczestniczenie w ramach polskich formacji i organizacji wojskowych w I wojnie światowej, w powstaniach narodowych i walkach o odzyskanie lub utrzymanie terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej,

3) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945,

4) pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej,

5) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej,

6) uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu,

7) uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach ("Istriebitielnych Batalionach") na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945.

Art. 2. Za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się:

1) pełnienie funkcji cywilnych we władzach powstań narodowych oraz w administracji podziemnego Państwa Polskiego w okresie wojny 1939-1945, a także w podziemnych niepodległościowych organizacjach cywilnych w latach 1945-1956,

2) udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych,

3) prowadzenie w okresie wojny 1939-1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży,

31) dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci,

4) zaokrętowanie marynarzy polskich w charakterze członków załogi na statku bandery własnej lub bandery koalicyjnej, przeznaczonym do działań wojennych w okresie wojny 1939-1945,

5) uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców,

6) czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu,

7) poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych.

Art. 3. Do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania:

1) w niewoli lub obozach internowanych oraz w obozach podległych Głównemu Zarządowi do Spraw Jeńców Wojennych i Internowanych (GUPWI) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, i obozach podległych Wydziałowi Obozów Kontrolno-Filtracyjnych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, spowodowanego działalnością kombatancką, o której mowa w art. 1 ust. 2,

2) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2.

Art. 4. 1. Przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania:

1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych:

a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady,

b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,

c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,

2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach,

3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych:

a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR,

b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR,

4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

2. Przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.

Organ administracji państwowej dokonując subsumcji wskazanych przepisów prawa do przedstawionego w podaniu oraz dalszych pismach stanu faktycznego doszedł do słusznego wniosku ,że nie można zaliczyć działalności J. G. w okresie od lutego do końca kwietnia 1945 r. jako działalności kombatanckiej. W tym miejscu należy wskazać ,że ani organ administracji państwowej , ani Sąd nie kwestionują faktu ,że skarżący we wskazanym okresie pracował na lotnisku wojsk radzieckich. Opis działań jakie musiał podejmować w tym czasie skarżący jest również niesporny i niekwestionowany. Sąd dokonując oceny prawidłowości ustaleń stanu faktycznego poczynionych przez Urząd do Spraw Kombatanckich uznał je za w pełni uzasadnione i udokumentowane .

Należy więc wyjaśnić skarżącemu ,że ustalenia odnośnie jego działań zarówno na lotnisku wojsk radzieckich jak i ustalenia odnośnie jego przymusowej i niewolniczej pracy na roli u niemieckiego okupanta są niekwestionowane. Dokonując zaś oceny czy tego rodzaju zachowanie skarżącego w okresie drugiej wojny światowej może być uznane za działalność kombatancką w świetle zapisów cytowanych przepisów ustawy o kombatantach- organ administracji państwowej trafnie uznał za niemożliwe.

Reasumując postępowanie administracyjne przed Urzędem do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującą procedurą .Ustalenia stanu faktycznego są niesporne i ustalone zgodnie z twierdzeniem skarżącego. Dokonana ocena prawna tak ustalonego stanu faktycznego w oparciu o obowiązujące przepisy prawa materialnego dokonana została w sposób prawidłowy. W tym stanie rzeczy skarga musiała zostać przez Sąd oddalona o czym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

/-/B.Drzazga /-/E.Brychcy /-/W.Batorowicz