Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 689/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2008-01-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6219 Inne o symbolu podstawowym 621
Hasła tematyczne: Służba więzienna
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 95 ust. 2
journal: Dz.U. 1996 nr 61 poz 283
law: Ustawa z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej.
article: art. 190 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 190 ust. 3 art. 190 ust. 4 art. 178 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 99 poz 897
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska /spr./ Sędziowie Sędzia NSA Iwona Tomaszewska Sędzia WSA Arkadiusz Windak Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu różnicy w opłatach czynszowych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia [...], Nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Funkcjonariusz Służby Więziennej R. K. w dniu 27 października 2006r. wystąpił do Dyrektora Aresztu Śledczego w C. z wnioskiem o "przyznanie i wypłacenie zwrotu różnicy w opłatach czynszowych a także wyrównanie za okres od 01.07.2001r." i powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 sierpnia 2006 r.(sygn. P6/06).

Decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Aresztu Śledczego w C.

- przyznał plut. R. K. zwrot różnicy w opłatach czynszowych w wysokości 149,40 zł miesięcznie wypłacane raz na kwartał począwszy od 1 października 2006r.,

- odmówił funkcjonariuszowi przyznania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych za okres od 1 lipca 2001 r. do 30 września 2006 r.

Jako podstawę prawną powyższego rozstrzygnięcia wskazano w decyzji art. 31 ust. 1 pkt 4 i art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 61, poz. 283 z późn. zm.) oraz § 3 ust.2 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy

w opłatach czynszowych (Dz. U. nr 99, poz. 897).

W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 sierpnia 2006 r. sygn. P 6/06 stwierdzającego niezgodność § 3 ust. 1 wskazanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z art.95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej. Organ zwrócił uwagę na to, że

w uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że Minister Sprawiedliwości przekroczył delegację ustawową, przyznając w swoim rozporządzeniu prawo do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych jedynie tym osobom, które są najemcami lokali mieszkalnych wchodzących w skład mieszkaniowego zasoby gminy lub innych jednostek samorządu terytorialnego oraz stanowiących własność Skarbu Państwa lub innych państwowych osób prawnych, niebędących w administracji jednostki organizacyjnej Służby Więziennej, pomijając jednocześnie m.in. najemców mieszkań prywatnych i lokali towarzystw budownictwa społecznego.

W ocenie organu I instancji, skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego zgodnie

z art. 190 ust.3 Konstytucji RP wszedł w życie od dnia ogłoszenia tj. od dnia

14 września 2006r. i wywiera skutki na przyszłość oraz nie ma mocy wstecznej,

a R. K. złożył wniosek dopiero w dniu 25 października 2006r., to zwrot różnicy w opłatach czynszowych przysługuje mu od 1 października 2006r.

Odmowa przyznania zwrotu powyższej różnicy za okres od 01.07.2001 r. do 31.09.2006r. uzasadniona została w decyzji tym, że Trybunał Konstytucyjny nie wprowadził wstecznego oddziaływania orzeczenia w tej sprawie, a R. K. uprzednio nie składał wniosku o zwrot różnicy w opłatach czynszowych i w związku

z tym nie była wydawana ostateczna decyzja administracyjna w tej sprawie.

Kwestionując rozstrzygnięcie Dyrektora Aresztu Śledczego w C.

w części dotyczącej odmowy "wyrównania" należności pieniężnej w postaci zwrotu różnicy w opłatach czynszowych R. K. wskazał na treść art. 103 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej, który stanowi, że roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej decyzją z dnia "[...]" na podstawie art. 138 § 2 Kpa oraz art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. nr 207 poz. 1761 z późn. zm) po rozpatrzeniu odwołania – uchylił zaskarżoną decyzję i sprawę przekazał organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Organ odwoławczy, jak wynika to z uzasadnienia decyzji, stwierdził, że zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa, ponieważ błędnie ustala termin, od którego przyznaje stronie zwrot różnicy w opłatach czynszowych. Termin 1 października 2006r. nie odpowiada ani dacie złożenia wniosku ani nabycia przez funkcjonariusza uprawnień formalnych do świadczenia. Właściwe rozpoznanie sprawy wymaga poza tym udokumentowania wysokości stawki czynszu opłacanego przez wnioskodawcę, a zwłaszcza we wrześniu 2006r. dla ewentualnego ustalenia kwoty cząstkowej świadczenia przysługującego za niepełny miesiąc. Organ II instancji wskazał na potrzebę uwzględnienia terminu utraty ważności zarówno § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. wskutek wejścia w życie wyżej wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jak też utraty ważności § 3 omawianego rozporządzenia wskutek wejścia w życie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 grudnia 2006 r. (Dz. U. Nr 251, poz. 1858).

Dyrektor Aresztu Śledczego w C. decyzją z dnia "[...]", działając na podstawie art. 31 ust.1 pkt 4 i art. 95 ust.2 ustawy o Służbie Więziennej z dnia 26 kwietnia 1996 r. (Dz. U. z 1996 r. Nr 61, poz. 283 z późn. zm.), § 3 ust.2 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zwrotu różnicy w opłatach czynszowych (Dz. U. Nr 99, poz.897) oraz § 1 rozporządzenia z dnia 28 grudnia 2006r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych (Dz. U. nr 251, poz. 1858), po ponownym rozpatrzeniu sprawy

- przyznał plut. R. K. zwrot różnicy w opłatach czynszachw wysokości 532,86 zł płatne jednorazowo za okres 1 lipca 2001r.,

- odmówił przyznania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych za okres od

1 lipca 2001 r. do 13 września 2006 r.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił, tak jak w pierwszej decyzji, stan prawny dotyczący zwrotu różnicy w opłatach czynszowych istniejący przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 sierpnia 2006r. (sygn. akt P 6/06) jak i powstały po ogłoszeniu tego wyroku. Organ zaznaczył, że wskazany wyrok stwierdzający niezgodność § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia z art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej wszedł w życie od dnia 14 września 2006r. i wywiera skutki prawne na przyszłość oraz nie ma mocy wstecznej, a zatem od tej daty prawo do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych miały wszystkie osoby uprawnione opłacające czynsz za zajmowany lokal mieszkalny, niezależnie od tego, czy był on w zasobach publicznych czy prywatnych.

Minister Sprawiedliwości rozporządzeniem z dnia 28 grudnia 2006 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie wysokości czynszu najmu lokali Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych (Dz. U. Nr 251, poz. 1858) uchylił § 3 swego rozporządzenia z dnia 21 czerwca 2002r., co - zdaniem organu- powoduje, że od daty wejścia w życie rozporządzenia zmieniającego, nie istnieje już podstawa prawna do dalszego wypłacania funkcjonariuszom, emerytom i rencistom Służby Więziennej zwrotu różnicy

w opłatach czynszowych.

Organ ustalił, że plut. R. K. wraz z żoną zamieszkuje od 1 lipca 2001 r. w lokalu będącym w zasobach Towarzystwa Budownictwa Społecznego Sp. z o.o. położonym w C. o pow. użytkowej 44,00 m2 i opłaca czynsz według stawki 6,79 zł/m2. Przyjmując, że funkcjonariusz ten uzyskał uprawnienie do otrzymania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych od dnia 14 września 2006 r., a uprawnienie to utracił 1 stycznia 2007 r. organ dokonał szczegółowych wyliczeń należności z rozpatrywanego tytułu przypadających za ten okres (należnych zarówno za jeden dzień jak i miesięcznych) oraz wskazał na brak podstawy prawnej do przyznania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych za okres wcześniejszy.

R. K. ponownie odwołał się od decyzji organu I instancji i tak jak poprzednio wskazał na 3-letni okres przedawnienia roszczeń z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych określony w art. 103 § 1 ustawy o Służbie Więziennej.

Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej decyzją z dnia "[...]" działając na podstawie art. 104, 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (tj. Dz. U. z 2002 r. nr 207, poz. 1761 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy dokonał zbieżnych z organem I instancji ustaleń faktycznych w zakresie mającym znaczenie dla sprawy (poprawił jedynie początkową datę najmu wskazując, ze skarżący zawarł z TBS umowę najmu od dnia 20 czerwca 1999r.) oraz oparł się na takiej samej interpretacji przepisów prawa mających

w sprawie zastosowanie, a w konsekwencji podzielił stanowisko wyrażone

w zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutu odwołania organ wyjaśnił, że termin przedawnienia roszczeń określony w art. 103 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej dotyczy prawa funkcjonariusza do uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych,

a tymczasem odwołujący się przed dniem 14 września 2006 r. nie posiadał uprawnienia do otrzymywania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych. Nie może być więc mowy przedawnieniu.

R. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na powyższą decyzję ostateczną domagając jej uchylenia w części dotyczącej odmowy wyrównania należności pieniężnej w postaci zwrotu różnicy w opłatach czynszowych za okres wynikający z art. 103 ust.1 ustawy o Służbie Więziennej.

Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Skarga okazała się zasadna bowiem zaskarżona decyzja jest niezgodna

z prawem, przy czym niezgodność ta występuje w zakresie szerszym niż podniesiony przez skarżącego.

Ustalony przez organy obu instancji stan faktyczny istniejący w dniu wydania zaskarżonej decyzji jest niesporny co do tego, że skarżący R. K. jest funkcjonariuszem Służby Więziennej w służbie stałej, nie posiada lokalu mieszkalnego należącego do zasobu mieszkaniowego pozostającego w dyspozycji więziennictwa, wynajmuje mieszkanie od Towarzystwa Budownictwa Społecznego Sp. z o.o. w C., za które w ustalanym przez organy okresie płacił czynsz wyższy niż należny za najem mieszkania służbowego.

Z akt administracyjnych wynika, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte na podstawie wniosku R. K. z dnia 25.10.2006 r., a więc złożonego po ogłoszeniu, w dniu 14 września 2006r., wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

31 sierpnia 2006 r. (sygn. akt P6/06) stwierdzającego niezgodność § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych z art. 95 ust.2 ustawy z dnia

26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.).

Wnioskodawca, powołał się na powyższy wyrok i domagał się przyznania

i wypłacania zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, a także wyrównania za okres od 1 lipca 2001 r.

Z akt administracyjnych nie wynikało, dlaczego skarżący domagał się "wyrównania" przedmiotowej należności od 1 lipca 2001r. Na rozprawie sądowej R. K. oświadczył, że do 1 lipca 2001 r. był funkcjonariuszem Aresztu Śledczego i do tej daty otrzymywał zwrot różnicy w opłatach czynszowych. Po przeniesieniu do pełnienia służby w Areszcie Śledczym w C. wystąpił z nowym wnioskiem, lecz Dyrektor A.Ś. w C. wydał decyzję odmowną.

Sąd działając z urzędu, w trybie przewidzianym w art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) przeprowadził dowód z tej decyzji, uznając, że może ona mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zwłaszcza wobec treści art. 145 § 1 pkt 1 lit b P.p.s.a., dowód ten był niezbędny dla wyjaśnienia czy w sprawie zaistniało naruszenie dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną, ze względu na art. 145a Kodeksu postępowania administracyjnego, co z kolei miałby znaczenie zarówno dla rozważań jak i podstawy prawnej wyroku.

Przeprowadzony dowód z decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w C. z dnia "[...]" (k.32,33 akt sądowych) rozważania we wskazanym wyżej kierunku uczynił bezprzedmiotowymi. Okazało się bowiem, że decyzja z dnia "[...]" nie została podjęta w tym samym stanie prawnym, który stanowił podstawę prawną obecnie kontrolowanej decyzji. Mianowicie, organ stosował poprzednio obowiązujący akt wykonawczy tj. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 stycznia 1999r. w sprawie czynszu najmu lokali mieszkalnych Służby Więziennej, opłat dodatkowych oraz zasad zwrotu różnicy w opłatach czynszowych (Dz. U. Nr 9,poz.85). Rozporządzenie to nie było objęte kontrolą Trybunału Konstytucyjnego w wyżej wskazanym wyroku, a zatem decyzja wydana miedzy innymi na jego podstawie pozostać musiała poza dalszymi rozważaniami Sądu w niniejszej sprawie.

W zaistniałym stanie faktycznym sprawy, istotne pozostało jednak nie tylko rozstrzygnięcie znaczenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego i wskazanie zasad obowiązywania w czasie tego wyroku, ale także niezbędne jest odniesienie się do istoty rozpatrywanej różnicy w opłatach czynszowych i kwestii związanych

z wymagalnością oraz przedawnieniem roszczenia o ten zwrot.

Przechodząc do pierwszego, z wyżej sygnalizowanych zagadnień, podkreślić trzeba, że skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie nie miał wątpliwości, że wskazany w art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej zwrot różnicy w opłatach czynszowych jest jednym z rozwiązań prawnych służących realizacji uprawnienia funkcjonariusza Służby Więziennej w służbie stałej do posiadania lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę lub w miejscowości pobliskiej (art. 85 ust.1). Prawo do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych wynika

z ustawy i dopełnia logicznie, przewidziany w przepisach rozdziału 6 ustawy

o Służbie Więziennej, katalog środków prowadzących do tego celu (równoważnik pieniężny, pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego, zasiłek na zagospodarowanie), przy uwzględnieniu ich subsydiarnego charakteru w przypadku, gdy mieszkanie to jest lub ma być nabyte z zasobów innych niż pozostające

w administracji jednostki organizacyjnej Służby Więziennej. Chodzi bowiem o to, aby po pierwsze, funkcjonariusz posiadał odpowiedni lokal mieszkalny w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej a po drugie, by zminimalizować materialne koszty uzyskania lub najmu takiego lokalu w stosunku do kosztów jakie funkcjonariusz ponosiłby zajmując mieszkanie służbowe, a więc ratio legis tych świadczeń i należności pieniężnych zapewnić ma wyrównanie szans funkcjonariuszy w uzyskaniu odpowiedniego lokalu mieszkalnego.

Jest zatem oczywiste, że zwrot różnicy w opłatach czynszowych przysługuje uprawnionemu z mocy prawa. Takie rozumowanie wynika również z rozważań Trybunału Konstytucyjnego w uzasadnieniu wielokrotnie przywoływanego przez organy obu instancji wyroku z dnia 31 sierpnia 2006r. W uzasadnieniu tym Trybunał stwierdził między innymi, że " (...) Ustawa o Służbie Więziennej nie reguluje bardziej precyzyjnie prawa do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych. Ustawodawca nie wskazuje expressis verbis kręgu podmiotów tego uprawnienia, ani przesłanek jego nabycia, nie wyjaśnia również explicite pojęcia różnicy w opłatach czynszowych ani nie określa zasad jej ustalania. Analiza przepisów ustawy umożliwia jednak częściową rekonstrukcję niektórych z wymienionych elementów."

Uprawnienie do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych wynikające wprost

z ustawy, w zamyśle ustawodawcy miało w zakresie zasad jego przyznawania znaleźć doprecyzowanie w akcie wykonawczym. Delegacja ustawowa do wydania tego aktu określiła w art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej zakres przedmiotowy rozporządzenia stanowiąc, że określi ono miedzy innymi "zasady zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, uwzględniając w szczególności wysokość czynszu najmu, części składowych czynszu najmu i okoliczności wpływające na jego wysokość, sposób obliczania różnicy w opłatach czynszowych oraz przypadki, w których zwrot nie przysługuje, a także tryb wypłaty tych należności."

Wykonując powyższe upoważnienie, Minister Sprawiedliwości wydawał kolejne rozporządzenia, miedzy innymi wydał rozporządzenie z dnia 13 stycznia 1999r. (Dz. U. Nr 9, poz. 85 ze zm.), które utraciło moc na podstawie § 4 rozporządzenia tego Ministra z dnia 21 czerwca 2002 r. (Dz. U. Nr 99, poz. 897). Nowe rozporządzenie weszło w życie z dniem ogłoszenia z mocą od dnia 1 lipca 2002 r. (§ 6) i miało zastosowanie do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych należnego osobom uprawnionym od dnia 12 lipca 2001 r.(§ 5). W § 3 rozporządzenia uregulowane zostały kwestie związane ze zwrotem różnicy w opłatach czynszowych.

Trybunał Konstytucyjny wskazanym wyżej wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2006r. sygn. akt P 6/06 stwierdzając niezgodność § 3 ust. 1 omawianego rozporządzenia

z art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej wyjaśnił w konkluzji uzasadnienia że:

"Konstytucja i ustawa dopuszczają wprowadzenie w rozporządzeniu rozmaitych rozwiązań prawnych mających na celu uniknięcie wypłacania nieuzasadnionych świadczeń z tytułu zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, w szczególności

w sytuacjach, w których wysokość czynszu płaconego przez funkcjonariuszy Służby Więziennej nie byłaby nadmierna. Przyjęte przez Ministra Sprawiedliwości kryterium nabycia uprawnienia do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych nie znajduje jednak oparcia w przepisach ustawy i ma charakter arbitralny. Zakwestionowany przepis rozporządzenia wprowadza ograniczenia niedopuszczone przez ustawodawcę i nie służy realizacji celów ustawowych. W rezultacie przepis ten jest niezgodny z art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej, udzielającym upoważnienia do wydania rozporządzenia w celu unormowania spraw wymienionych w tym przepisie."

Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że sposób rozstrzygnięcia wniosku strony "o wyrównanie zaległości" powstałych z tytułu różnicy w opłatach czynszowych

i przyznania jej od dnia 14 października 2006r. był konsekwencją daty z jaką przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. utracił moc obowiązującą. Co do zasady, organy orzekające trafnie stwierdziły, że data ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw stanowi, zgodnie

z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP datę wejścia w życie tego wyroku, a zatem stanowi również datę utraty przez zakwestionowany przepis mocy obowiązującej, skoro Trybunał w wyroku tym nie określił innego terminu. Nie mniej jednak, sposób rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w części dotyczącej oceny zasadności roszczenia za okres poprzedzający datę utraty przez zakwestionowany przepis mocy obowiązującej zależny jest od zajęcia stanowiska w kwestii skutków omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w ujęciu czasowym.

Zagadnienie skuteczności ex tunc (z mocą wsteczną, czyli od początku obowiązywania zakwestionowanego przepisu) albo ex nunc (od momentu obowiązywania wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym zakwestionowany został przepis) nie jest proste.

Najkrócej rzecz ujmując, w świetle uregulowania wynikającego z art. 190 ust. 3 Konstytucji należy stwierdzić, że nie narusza prawa stanowisko organów obu instancji opowiadające się za utratą ex nunc mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu tj. w sprawie niniejszej - od dnia wejścia w życie wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że jeżeli treścią orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego "jest uznanie niezgodności danego aktu lub normy, to powoduje ono utratę mocy prawnej (uchylenie) takiego aktu czy normy. W polskim systemie kontroli konstytucyjności przyjmuje się bowiem, że konsekwencją niezgodności aktu (normy) nie jest jej nieważność ex tunc, ale "tylko" wadliwość (wzruszalność), konieczne jest więc wskazanie momentu, od którego akt taki przestanie obowiązywać" (vide: L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne, Liber Warszawa 2002, str. 386).

Zdaniem Sądu, powyższa koncepcja nie zmienia jednak faktu, że stan niekonstytucyjności przepisu, czy też - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - stan niezgodności przepisu niższej rangi z ustawą istnieje od samego początku obowiązywania zakwestionowanego przepisu i właśnie ze względów konstytucyjnych nie powinien ujemnie oddziaływać na rozstrzygnięcia w indywidualnych sprawach. Celem wyeliminowania takich sytuacji, ustrojodawca przewidział w art. 190 ust. 4 Konstytucji odpowiednie środki prawne umożliwiające usunięcie skutków takiego niezgodnego z konstytucją, lub ustawą albo umową międzynarodową stanu wywołanego prawomocnym orzeczeniem sądowym, ostateczną decyzją administracyjną lub rozstrzygnięciem w innych sprawach wydanym na podstawie wadliwego aktu normatywnego.

W ocenie Sądu, w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy, zaskarżona decyzja, aczkolwiek częściowo dotyczy stanu faktycznego i prawnego zaistniałego przed utratą mocy obowiązującej przez § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2002 r. - nie może pozostać w obrocie prawnym.

Z zasady legalizmu określonej w art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw kierują się przepisami prawa, co oznacza, że organy te nie są uprawnione do samodzielnej oceny zgodności z Konstytucją, ustawą lub ratyfikowaną umową międzynarodową podustawowych przepisów prawa, a tym bardziej do odmowy ich stosowania w odniesieniu do roszczeń dotyczących należności za okres poprzedzający datę utraty mocy obowiązującej przez ten przepis. Jednakże wniesienie skargi do sądu administracyjnego umożliwia usunięcie przez sąd wadliwej decyzji, jako opartej na przepisie aktu wykonawczego, który wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego uznany został za niezgodny z ustawą.

W orzecznictwie sądowo-administracyjnym przyjmuje się, że sąd może, na podstawie art.190 ust. 4 w związku z art.178 ust. 1 Konstytucji RP, odmówić stosowania przepisu aktu rangi podustawowej, jeśli przepis ten jest niezgodny z ustawą lub konstytucją. W takiej zaś sytuacji ocena prawna i wskazówki co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia (art.153 P.p.s.a.).

Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, bowiem, jak orzekł Trybunał Konstytucyjny, przepis § 3 ust 1 aktu wykonawczego jest niezgodny z art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej, a zatem choć, przepis przestał obowiązywać ex nunc, czyli od momentu ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, to jednak trzeba widzieć, że stan niezgodności z ustawą konkretnej normy aktu wykonawczego istnieje od wejścia niezgodnego przepisu w życie. Od tej daty bowiem nie było podstaw do różnicowania prawa funkcjonariuszy Służby Więziennej do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych ze względu na to, do jakiego podmiotu należą wynajmowane przez nich lokale mieszkalne. Co więcej, w uzasadnieniu omawianego wyroku z dnia 31 sierpnia 2006r.,Trybunał Konstytucyjny zasygnalizował problem niekonstytucyjności samego art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej.

W świetle powyższych rozważań za niezgodne z prawem materialnym uznać trzeba przyznanie skarżącemu prawa do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych od dnia 14 października 2006r. do 31 grudnia 2006r.

Jeśli chodzi o datę początkową roszczenia skarżącego oraz przyczyn odmowy przez sąd stosowania do tego roszczenia przepisu § 3 ust. 1 wskazanego rozporządzenia, to powyższe uwagi dotyczące skutków czasowych wyroku Trybunału Konstytucyjnego uzupełnić trzeba wyjaśnieniem drugiej, z wymienionych wyżej kwestii związanych z charakterem prawnym rozpatrywanego w sprawie roszczenia, jego wymagalnością i przedawnieniem. Wyjaśnienie sposobu pojmowania tych zagadnień przez Sąd, jest tym bardziej zasadne, skoro składowi orzekającemu wiadomo jest z urzędu, że w Sądzie Wojewódzkim w Szczecinie zapadły

w minionych kilku miesiącach odmienne orzeczenia i to nie zawsze na tle odmiennych stanów faktycznych lub prawnych. W związku z tym skład obecnie orzekający uznał za niezbędne zaznaczenie, że nie podziela poglądu, że zasadnicze znaczenie dla ustalenia wymagalności roszczenia ma data złożenia wniosku, skoro

w § 3 ust. 5 rozporządzenia z dnia 21 czerwca 2002 r. mówi się, że funkcjonariusz składa wniosek.

Po pierwsze, jak już była o tym mowa wyżej, zwrot różnicy w opłatach czynszowych jest należnością pieniężną przysługującą funkcjonariuszowi Służby Więziennej z mocy prawa. Wniosek zatem jest tylko przejawem tego, że funkcjonariusz chce z prawa tego skorzystać i domaga się jego uwzględnienia przez organ.

Po drugie, nie można stawiać znaku równości pomiędzy uprawnieniem do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych a uprawnieniami do świadczeń z pomocy społecznej, czy uprawnieniami przysługującymi bezrobotnym itp. Omawiany zwrot różnicy jest należnością pieniężną przysługującą ze stosunku pracy, a więc podlegającą szczególnej ochronie prawnej. Pamiętać trzeba, że strona jest funkcjonariuszem Służby Więziennej a więc osobą, której stosunek służbowy zawiązuje się na podstawie mianowania (art. 28 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej). Do tego rodzaju stosunku służbowego nie mają zastosowania przepisy Kodeksu pracy, a dochodzenie roszczeń z tego stosunku, co do zasady nie może odbywać się

w trybie cywilnoprawnym. Zagadnienie administracyjnoprawnego charakteru służbowego stosunku pracy omawiał m.in. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu uchwały z dnia 25 stycznia 1995r. ( W 14/94, OTK 1995/1/19) opowiadając się za administracyjnym trybem dochodzenia roszczeń z tego stosunku i czyniąc wyjątek wyłącznie na rzecz cywilnoprawnego trybu dochodzenia odsetek od zaległych wynagrodzeń. Kwestię charakteru prawnego służbowego stosunku pracy wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 października 2006 r. (I OSK 210/66, LEX nr 281419) stwierdzając, że "są dwa rodzaje mianowania (nominacji). Mianowanie (nominacja) które powoduje powstanie stosunku pracy (tzw. służbowego stosunku pracy), o jakim mowa w art. 76 Kodeksu Pracy, oraz mianowanie (nominacja), której skutkiem jest powstanie stosunku służbowego o charakterze administracyjno-prawnym. Drugi rodzaj mianowania dotyczy służb mundurowych".

Po trzecie, skoro mamy do czynienia ze stosunkiem pracy z mianowania regulowanym w sposób administracyjnoprawny, to dochodzenie roszczeń z tytułu zatrudnienia (służby) na podstawie takiego stosunku musi odbywać się na zasadach materialnego prawa administracyjnego.

Reasumując, to nie data wniosku będzie wyznacznikiem wymagalności roszczenia, tylko data, od której wnioskodawca spełnił materialne przesłanki określonego

w ustawie uprawnienia do zwrotu różnicy w opłatach czynszowych, co teoretycznie rzecz ujmując mogło zaistnieć w pierwszym dniu obowiązywania rozporządzenia

z 2002 r., przy uwzględnieniu jego § 5 (od 14 lipca 2001 r.), a co powinno być przedmiotem ustaleń organu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Ustalenie daty, od której roszczenie stało się wymagalne, nie kończy niezbędnych ustaleń, skoro wniosek skarżącego dotyczy roszczenia, które ulega – zgodnie z art. 103 ust.1 ustawy o Służbie Więziennej – przedawnieniu z upływem

3 lat od dnia, w którym stało się wymagalne. Rzeczą organu będzie zatem ustalenie, od jakiej daty roszczenie powinno być uwzględnione, a za jaki okres jest ono przedawnione.

Organ powinien w tych rozważaniach mieć na względzie i rozważyć, z uwagi na specyficzną sytuację faktyczną i prawną, możliwość nie uwzględnienia przedawnienia, którą przewiduje art. 103 ust. 2 ustawy.

Problem końcowej daty uwzględnienia roszczenia R. K. nie istniał w dacie wniosku, który obejmował czas "na przyszłość", lecz wystąpił w dacie orzekania decyzją ostateczną, gdyż – jak już była o tym mowa wyżej - od 1 stycznia 2007r. nie obowiązywał (został uchylony) cały § 3 rozporządzenia wykonawczego z dnia 21 czerwca 2002 r.

Zdaniem Sądu, konsekwencją uznania, że uprawnienie do zwrot różnicy

w opłatach czynszowych przysługuje z mocy prawa i jest przewidziane w art. 95 ust. 2 ustawy, to materialnoprawna podstawa roszczenia istnieje, co podważa zgodność z prawem stanowiska organu o braku podstawy prawnej do uwzględnienia wniosku. Wbrew stanowisku organów orzekających w sprawie, podstawa prawna uprawnienia jest, tylko z powodu nie wydania nowego rozporządzenia w zakresie,

w jakim Minister Sprawiedliwości został do tego upoważniony w art. 95 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej, uniemożliwia jego realizację. Pamiętać jednak trzeba, że bieg terminu przedawnienia roszczeń wskazanych w art. 103 ust 1 ustawy o Służbie Więziennej przerywają okoliczności wymienione w ust. 3, a zatem złożenie przez skarżącego przedmiotowego wniosku przerwało bieg przedawnienia roszczenia.

W tej sytuacji, wobec uchylenia § 3 rozporządzenia, organ powinien rozważyć jakie środki o charakterze procesowym, należałoby podjąć aby, co do roszczenia obejmującego okres od 1 stycznia 2007r. albo wydać decyzję na podstawie samej ustawy albo zawiesić w tej części postępowanie administracyjne w oparciu o art. 97

§ 2 Kpa do czasu wydania odpowiedniego aktu prawnego.

Reasumując, z powyższych względów należało na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 oraz na mocy art. 152 P.p.s.a. orzec jak w sentencji.