Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 343/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2008-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 137
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.), Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2008 r. sprawy ze skargi J. C. i M. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi W. J., prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych, stanowiącą opłatę skarbową od pełnomocnictwa, łącznie kwotę 309,80 (trzysta dziewięć 80/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokatowi W. J. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. LS


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Wojewoda [...], działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania J. i M. małżonków Ch. od decyzji Starosty [...] z dnia [...], Nr [...] orzekającej o:

1. odmowie zwrotu nieruchomości położonych w obrębach G. gm. S.. oznaczonych numerami 9,111, 241, 271, 297, 337, 468, 469, 1059/2, 269/2, 139, 192, 37, 58; Ch., gm. S.. jako działki o numerach 414/2, 567/16, 815, 199/3, 199/4, 812/2;

2. umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego w stosunku do działek położonych w obrębie Ch. gm. S.. o numerach 414/1, 567/17, 567/19, 1657/7, 1254/2, 722/7;

3. zwrocie na rzecz M. i J. małżonków Ch. niezabudowanych działek, położonych w obrębie Ch., gm. S.. oznaczonych numerami 567/6 o powierzchni 0,11 ha, 479 o powierzchni 0,17 ha, 1254/3 o powierzchni 0,60 ha i 465/2 o powierzchni 0,69 ha

4. zobowiązaniu M. i J. małżonków Ch. do zwrócenia na rzecz Skarbu Państwa odszkodowania za wskazane działki w wysokości 7.405,50,-zł.

uchylił w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż wnioskiem z dnia 12 września 2000 roku skierowanym do Starostwa Powiatowego w B., J. i M. małżonkowie Ch. wystąpili o zwrot nieruchomości wywłaszczonych decyzją Wojewody [...] z dnia [...], Nr [...]. Wskazali, iż decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] wywłaszczył na rzecz Państwa gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni 13,0320 ha, stanowiące własność M. i J. małżonków Ch., składające się z nieruchomości położonych we wsi Ch., G. i S., nieruchomość położoną we wsi Ch., oznaczoną jako działki nr 218 i 220, stanowiącą współwłasność M. i J. małżonków Ch. w ½ części oraz Z. i K. małżonków K. w ½ części i nieruchomość położoną we wsi Ch. o powierzchni 1,05 ha, oznaczoną jako działka nr 691, stanowiącą współwłasność M. i J. małżonków Ch. w ½ części oraz J. K.j w ½ części. Wywłaszczenie nastąpiło na wniosek Kopalni Węgla Brunatnego "A" z przeznaczeniem na bieżące potrzeby inwestycyjne.

Postępowanie natomiast jak ustalono w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...], Nr [...] zostało zakończone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2002 roku, sygn. akt I SA 905/00, oddalającym skargę J. Ch. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności opisanej wyżej decyzji. Zdaniem Wojewody [...], "organ I instancji podjął próbę dokonania analizy wykorzystania poszczególnych działek w kontekście przesłanek wynikających z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.), jednak nie wykonał tego rzetelnie". W ocenie bowiem organu odwoławczego, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż w stosunku do znacznej większości działek zachodzą przesłanki zbędności nieruchomości na cel wynikający z decyzji wywłaszczeniowej, natomiast "organ I instancji nie odniósł się wyczerpująco do przesłanek zwrotu nieruchomości wynikających z przepisów prawa materialnego". Z decyzji nie wynika wprost, w stosunku do których działek zachodzą przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości wynikające z treści art.137 ust.1 pkt 1 i 2 ustawy oraz w stosunku do których działek zachodzi możliwość ich zwrotu poprzedniemu właścicielowi zgodnie z treścią art. 137 ust. 2 powołanej ustawy. Zbędne na cel wywłaszczenia były zaś w ocenie organu odwoławczego wszystkie działki, na których nie rozpoczęto inwestycji w terminie 7 lat od daty wywłaszczenia tj. do roku 1995 oraz te, na których nie zakończono inwestycji w roku 1998. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, zdaniem Wojewody, iż sytuacja ta mogła dotyczyć znacznej części działek, chociażby tych, na których inwestycje nadal trwają i są planowane na lata następne (np. działki nr 202/8, 202/9, 241, 469, 812/2, 815), "jednakże nie można tego stwierdzić dokładnie z uwagi na brak danych dotyczących dat rozpoczęcia i zakończenia inwestycji na wszystkich działkach". Orzekając natomiast o zwrocie działek oznaczonych nr 567/06, 479, 1254/3 i 465/2 z uwagi na fakt, iż nie zostały one zagospodarowane przez Kopalnię w całości lub części i nadają się do rolniczego wykorzystania, organ I instancji nie odniósł się do przesłanek, umożliwiających zwrot wywłaszczonej części nieruchomości, wynikających z treści art. 137 ust.2 cytowanej ustawy a mianowicie, możliwości ich zagospodarowania zgodnie z planem miejscowym obowiązującym w dniu złożenia wniosku o zwrot, a w przypadku braku planu miejscowego, zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu albo jeżeli przylega do nieruchomości, stanowiącej własność osoby wnioskującej o zwrot. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż żadna z działek objętych roszczeniem o zwrot nie graniczy z działką Państwa Ch. jednak fakt ten nie znajduje odzwierciedlenia w dokumentach oraz opinii sporządzonej przez biegłego. W aktach sprawy brak jest również wypisu z miejscowego planu, obowiązującego w dniu 12 września 2000 roku (data złożenia wniosku o zwrot nieruchomości), a także dokumentów, świadczących iż działki te są działkami przylegającymi do nieruchomości osoby wnioskującej o zwrot. Załączone do akt sprawy mapy są natomiast, zdaniem organu odwoławczego nieczytelne i nie pozwalają umiejscowić przedmiotowych działek oraz stwierdzić, czy przylegają one do nieruchomości osoby wnioskującej o ich zwrot. Dodatkowo Wojewoda wskazał, iż orzeczenie o umorzeniu postępowania nie zostało przez organ I instancji uzasadnione.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcia złożyła "A" Kopalnia Węgla Brunatnego" Spółka Akcyjna z siedzibą w B., wnosząc o jej uchylenie jako naruszającej prawo. W obszernym uzasadnieniu żądania podniosła, iż niezasadne jest stanowisko Wojewody [...], jakoby z decyzji organu I instancji nie wynikało wprost, w stosunku do których działek zachodzą przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości oraz, że organ I instancji nie dokonał analizy każdej działki pod kątem jej zbędności na cel wynikający z decyzji o wywłaszczeniu, jak również, że nie dokonał analizy możliwości zwrotu działek zbędnych na cel wywłaszczenia. Co się bowiem tyczy odmowy zwrotu działek położonych w obrębach: G. gm. S.. oznaczonych nr 9,111, 241, 271, 297, 337, 468, 469, 1059/2, 269/2, 139, 192, 37, 58; Ch., gm. S.. jako działki o nr 414/2, 567/16, 815, 199/3, 199/4, 812/2, w aktach sprawy znajdują się protokoły z wizji lokalnych i opinia biegłego, gdzie "dokładnie została opisana każda działka pod kątem zagospodarowania, dostępu do drogi publicznej oraz identyfikacji podmiotu sąsiednich działek". Wskazane wyżej działki, w planie zagospodarowania przestrzennego Gminy S., opisane są jako strefa przemysłowa z przeznaczeniem pod budowę Odkrywki S. i żadna z nich nie przylega do działek stanowiących własność małżonków Ch. Umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego co do działek, położonych w obrębie Ch. oznaczonych numerami 414/1, 567/17, 567/19, 567/7, 1254/2 i 722/7 wynika zaś z faktu, że wnioskodawcy złożyli w dniu 1 lutego 2005 roku oświadczenie o cofnięciu żądania w tej części. Bezprzedmiotowe zatem stało się postępowanie co do tychże działek. Zwrot niezabudowanych działek położonych w obrębie Ch. oznaczonych numerami 567/6, 479, 1254/3 i 465/ 2 wiąże się natomiast z faktem, że przedmiotowe działki w planie zagospodarowania przestrzennego dla Gminy S.. nie są przeznaczone pod strefę przemysłową i jak wynika z opinii biegłego, nadają się do rolniczego wykorzystania, gdyż przylegają do działek o takim przeznaczeniu.

Po rozpoznaniu skargi, wyrokiem z dnia 27 marca 2006 roku, sygn. akt II SA/Łd 1241/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, decyzja kasacyjna, powodująca przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia może być podjęta tylko w sytuacjach, określonych w art. 138 § 2 k.p.a. i żadne inne wady postępowania ani wady decyzji podjętej w I instancji, nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji kasacyjnej tego typu. Taki rodzaj decyzji organu odwoławczego, stanowiący wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy, nie może podlegać wykładni rozszerzającej. Co do zasady bowiem, orzeczenie organu odwoławczego winno mieć charakter reformacyjny (art. 138 § 1 k.p.a.), zaś uprawnienia kasacyjne tego organu mają charakter wyjątkowy. W sprzeczności z art. 138 § 2 k.p.a. pozostaje zatem w ocenie Sądu wydanie decyzji kasacyjnej zarówno w przypadku, gdy zaskarżona decyzja była dotknięta jedynie błędami natury prawnej, jak i w przypadku, gdy postępowanie wyjaśniające pierwszej instancji jest dotknięte niewielkimi brakami, które z powodzeniem można uzupełnić w postępowaniu odwoławczym. Zastosowanie w rozpoznawanej sprawie normy art. 138 § 2 k.p.a. do uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia, Sąd uznał zatem nadużycie wskazując, iż w żadnej mierze okoliczności takie jak: nieczytelność załączonych map, niezałączenie wypisu z planu zagospodarowania przestrzennego na dzień złożenia przez małżonków Ch. wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości oraz bliżej nieokreślona nierzetelnie wykonana analiza wykorzystania poszczególnych działek w kontekście przesłanek wynikających z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie mogą stanowić uzasadnienia dla uchylenia się przez organ odwoławczy od merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Nie sposób bowiem przyjąć, że zwrócenie się do właściwego organu o nadesłanie koniecznych, zdaniem organu odwoławczego, dokumentów lub też zażądanie ich w "czytelnej" postaci stanowi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Natomiast odmienna ocena zgromadzonego materiału dowodowego, czy też polemika ze stanowiskiem wyrażonym przez organ I instancji, nie może stanowić podstawy dla rozstrzygnięcia o charakterze kasacyjnym. Istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, a nie tylko na kontroli zasadności podjętego rozstrzygnięcia i ewentualnie zarzutów podniesionych w odwołaniu. Organ odwoławczy zobligowany jest rozpoznać sprawę ponownie i tylko w ściśle określonych w przepisie art. 138 § 2 k.p.a. sytuacjach, może przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Przyczyny, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej tym przepisem, winny przy tym znaleźć jednoznaczny wyraz w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Powodów tych nie można doszukać się natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zaś okoliczności przytoczone dla umotywowania rozstrzygnięcia, zaprzeczają konkluzji o konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania, decyzją z dnia [...], nr [...] Wojewoda [...] utrzymał zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia [...] ,Nr [....] w części orzekającej o:

1. odmowie zwrotu nieruchomości położonych w obrębach G. gm. S.. oznaczonych numerami 9, 111, 241, 271, 297, 337, 468, 469, 1059/2, 269/2, 139, 192, 37, 58; Ch., gm. S.. jako działki o numerach 414/2, 567/16, 815, 199/3, 199/4, 812/2;

2. umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego w stosunku do działek położonych w obrębie Ch. gm. S.. o numerach 414/1, 567/17, 567/19, 1254/2, 722/7;

3. zwrocie na rzecz M. i J. małżonków Ch. niezabudowanych działek, położonych w obrębie Ch., gm. S.. oznaczonych numerami 567/6 o powierzchni 0,11 ha, 479 o powierzchni 0,17 ha, 1254/3 o powierzchni 0,60 ha i 465/2 o powierzchni 0,69 ha

i uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej zobowiązania M. i J. małżonków Ch. do zwrócenia na rzecz Skarbu Państwa odszkodowania za wskazane działki w wysokości 7.405,50 zł orzekając jednocześnie o zobowiązaniu M. i J. małżonków Ch. do zwrócenia na rzecz Skarbu Państwa odszkodowania za zwrócone działki oznaczone nr 567/6, 479, 465/2 i 1254/3, które po waloryzacji wynosi 8.846 zł. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] wskazał, iż analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, że w dniu 20 października 1987 roku Kopalnia Węgla Brunatnego "A." wystąpiła z wnioskiem o wywłaszczenie części gospodarstwa rolnego stanowiącego własność M. i J. małżonków Ch. o łącznej powierzchni 3,4139 ha oznaczonego jako działka o nr 202/2 obręb [...] gm. S.. oraz działki o nr 1254/2, 567/6, 567/7, 567/8, 414, 722/7 obręb [...]. gm. S.. z przeznaczeniem pod bieżące potrzeby inwestycyjne. Z uwagi natomiast na niemożność spełnienia żądań właścicieli gospodarstwa Kopalnia Węgla Brunatnego "A." przychyliła się do żądania M. i J. małżonków Ch. w sprawie wykupu całego gospodarstwa tzn. wszystkich działek nie objętych wnioskiem o wywłaszczenie oznaczonych nr 818. 479, 1254/1, 1254/3, 199/1, 206/1, 465/2, 707/2, 722/6, 722/8, 479/2, 812/2 położonych we wsi Ch. gm. S..; nr 9, 111, 241, 271, 297, 337, 468, 469, 1059/2, 269/2 położonych we wsi G. gm. S..; nr 780 i 791 położonych we wsi S. gm. Rz. oraz nieruchomości budynkowej położonej we wsi Ch. gm. Sz. znajdującej się na działce stanowiącej własność Skarbu Państwa. Łącznie przedmiotem wywłaszczenia objęte zostało całe gospodarstwo o powierzchni ogólnej 13, 03,20 ha. Podkreślił, iż obecnie stan zagospodarowania działek jest tak znaczący, że zaszły już nieodwracalne zmiany. Po dokonanym wywłaszczeniu przedmiotowe działki w całości zostały objęte systemem odwodnienia dla Odkrywki S.. i znajdują się w otoczeniu działek (oprócz czterech działek) stanowiących własność Kopalni Węgla Brunatnego "A i nie nadają się już, jak przed wywłaszczeniem do produkcji rolniczej. Podniósł, iż tylko cztery działki objęte wnioskiem oznaczone nr 465/2, 479, 576/6 oraz 1254/3 położone w obrębie [...] gm. S.. nie zostały zajęte na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i w świetle przesłanek wynikających z treści znowelizowanego art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami istnieje podstawa do ich zwrotu byłym właścicielom. W toku prowadzonego postępowania ustalono ponadto, że zgodnie z wypisem z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego z dnia 18 maja 2007 roku przedmiotowe działki na dzień złożenia wniosku tj. 12 września 2000 roku znajdowały się na terenach przeznaczonych dla potrzeb prowadzenia eksploatacji złoża węgla brunatnego "B, co wynika z założeń Techniczno – Ekonomicznych budowy "Odkrywki S.:, natomiast działki oznaczone nr 576/6, 479, 1254/3 oraz 465/2 znajdowały się na terenach uprawnych i tylko one nadają do rolniczego wykorzystania. Działki natomiast w stosunku do których umorzono postępowanie jako bezprzedmiotowe zostały zajęte w części pod rzekę K., (414/1), budowę drogi Ł.- Cz. (1254/2), natomiast w stosunku do działek oznaczonych nr 567/17, 567/19 oraz 722/7 skarżący sami zrezygnowali z roszczenia o ich zwrot. Odmowa zwrotu nieruchomości dotyczy natomiast działek, które zostały już zagospodarowane przez Kopalnię, zostały bowiem na nich usytuowane studnie, systemy rowów, linie i sieć energetyczna lub które dopiero w przyszłości zostaną wykorzystane pod wyrobisko z uwagi na etapowy charakter inwestycji. Wojewoda Łódzki podkreślił, iż rozmiar planowanego przedsięwzięcia nie pozwala na jego zrealizowanie w okresie kilku, czy nawet kilkunastu lat, ponieważ przygotowanie inwestycji wymaga prac studyjnych i szeregu uzgodnień, istotnym jest natomiast fakt, że decyzja lokalizacyjna nie utraciła swej ważności, a plan realizacyjny jest ważny do czasu zakończenia inwestycji. Cel decyzji o wywłaszczeniu jest zatem nadal aktualny, a okoliczność tą dodatkowo potwierdza miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, który w stosunku do planowanej inwestycji nie wprowadził żadnych zmian.

Na powyższą decyzję, oprócz pkt 2 skarżący – M. i J. małżonkowie Ch. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W uzasadnieniu skargi podnieśli, że wywłaszczenie nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa, a nie na rzecz Kopalni Węgla Brunatnego "A.", która w ogóle nie powinna być stroną w niniejszym postępowaniu. Podkreślili, że nigdy nie żądali wywłaszczenia posiadanych nieruchomości lecz ich wykupu przez Kopalnię Węgla Brunatnego "A.". Wskazali, iż decyzja w niniejszej sprawie powinna być wydana po przeprowadzeniu oględzin w dniu 27 marca 2001 roku, a wszelkie kolejne oględziny stanowią dowód popełnienia przestępstwa i dysponowanie nieruchomością bezprawnie. Wskazali, iż wywłaszczenia dokonano bez wskazania jego celu, a cena zwróconych działek powinna być szacowana według cen obowiązujących w dniu złożenia wniosku tj. w roku 2001. Podkreślili, iż orzekając ponownie w niniejszej sprawie Wojewoda [...] nie wykonał zaleceń i wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi i z premedytacją przedłużał postępowanie, czterokrotnie uchylając zaskarżoną decyzję i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zaakcentowali, iż tylko protokół z dokonanych w dniu 27 marca 2001 roku oględzin posiada moc prawną, ponieważ uwidacznia brak jakichkolwiek inwestycji na obszarze działek objętych wnioskiem.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie lub inny akt z zakresu administracji publicznej wyłącznie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu.

Ponadto, co należy podkreślić, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Rozpatrując skargę, w tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mogłoby stanowić podstawę do jej uchylenia.

Przystępując bowiem do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy wskazać, że niniejsza sprawa była już przedmiotem oceny tutejszego Sądu, który wyrokiem z dnia 27 marca 2006 roku, (sygn. akt II SA/Łd 1241/05) uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 27 października 2006 roku, z uwagi na naruszenie przepisów postępowania tj. art. 138 § 2 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Stosownie zaś do treści art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zastosowanie w rozpoznawanej sprawie normy art. 138 § 2 k.p.a. do uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia było nadużyciem, ponieważ takie okoliczności jak: nieczytelność załączonych map, niezałączenie wypisu z planu zagospodarowania przestrzennego na dzień złożenia przez małżonków Ch. wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości oraz bliżej nieokreślona nierzetelnie wykonana analiza wykorzystania poszczególnych działek w kontekście przesłanek wynikających z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie mogą w żadnej mierze stanowić uzasadnienia dla uchylenia się przez organ odwoławczy od merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Zdaniem Sądu nie sposób bowiem przyjąć, że zwrócenie się do właściwego organu o nadesłanie koniecznych, zdaniem organu odwoławczego, dokumentów lub też zażądanie ich w "czytelnej" postaci stanowi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Przyczyny natomiast, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej tym przepisem, winny przy tym znaleźć jednoznaczny wyraz w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Powodów tych nie można było doszukać się natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zaś okoliczności przytoczone dla umotywowania rozstrzygnięcia, zaprzeczały w ocenie Sądu konkluzji o konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części.

Przedstawione stwierdzenia zamieszczone w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2006 roku wyznaczyły zatem w istocie kierunek postępowania w niniejszej sprawie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami. Zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ocenia się stosownie do treści art. 137 ust. 1 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo, jeżeli utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany.

W orzecznictwie, które Sąd orzekający w pełni podziela dominuje pogląd, że istotne wobec tak sformułowanego przepisu jest ustalenie nie tyle stanu faktycznego istniejącego na nieruchomości w chwili żądania jej zwrotu, ile stanu w ciągu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, w szczególności istotne jest ustalenie, czy w tym okresie (7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna) rozpoczęto prace związane z realizacją celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu (por. wyrok SN z dnia 6 marca 2002 roku, III RN 11/01 oraz wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2001 roku, sygn. akt I SA 241/00 (niepubl.). Ustalenie to jest istotne, gdyż z art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu po upływie 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna , a zatem późniejsze zrealizowanie tego celu nie stoi na przeszkodzie uznaniu, iż nieruchomość jest zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. To zaś prowadzi do wniosku, że wywłaszczona nieruchomość, która nie została wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu może zostać zwrócona poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercom na podstawie art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami jeżeli prace związane z realizacją tego celu zostały rozpoczęte po upływie 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna.

W świetle materiału dokumentacyjnego, zgromadzonego w aktach niniejszej bezspornym jest, że w dniu 20 października 1987 roku Kopalnia Węgla Brunatnego "A." wystąpiła z wnioskiem o wywłaszczenie części gospodarstwa rolnego stanowiącego własność M. i J. małżonków Ch. o łącznej powierzchni 3,4139 ha oznaczonego jako działka o nr 202/2 obręb [...] gm. S.. oraz działki o nr 1254/2, 567/6, 567/7, 567/8, 414, 722/7 obręb [...] gm. S.. z przeznaczeniem pod bieżące potrzeby inwestycyjne.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Wojewoda [...] wywłaszczył na rzecz Państwa gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni 13,0320 ha, stanowiące własność M. i J. małżonków Ch.

W dniu 12 września 2000 roku M. i J. małżonkowie Ch. wystąpili do Starosty Powiatowego w B. z wnioskiem o zwrot nieruchomości wywłaszczonych decyzją Wojewody [...] z dnia [...].

Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2002 roku, sygn. akt I SA 905/00 Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił skargę J. Ch. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...], Nr [...] o wywłaszczeniu spornych nieruchomości.

Zaskarżoną natomiast w toku niniejszego postępowania decyzją z dnia 29 lutego 2008 roku Wojewoda [...] utrzymał zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia [...] w części orzekającej o:

1. odmowie zwrotu nieruchomości położonych w obrębach [...] gm. S.. oznaczonych numerami 9, 111, 241, 271, 297, 337, 468, 469, 1059/2, 269/2, 139, 192, 37, 58; Ch., gm. S.. jako działki o numerach 414/2, 567/16, 815, 199/3, 199/4, 812/2;

2. umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego w stosunku do działek położonych w obrębie [...] gm. S.. o numerach 414/1, 567/17, 567/19, 1254/2, 722/7;

3. zwrocie na rzecz M. i J. małżonków Ch. niezabudowanych działek, położonych w obrębie [...], gm. S.. oznaczonych numerami 567/6 o powierzchni 0,11 ha, 479 o powierzchni 0,17 ha, 1254/3 o powierzchni 0,60 ha i 465/2 o powierzchni 0,69 ha

i uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej zobowiązania M. i J. małżonków Ch. do zwrócenia na rzecz Skarbu Państwa odszkodowania za wskazane działki w wysokości 7.405,50 zł orzekając jednocześnie o zobowiązaniu M. i J. małżonków Ch. do zwrócenia na rzecz Skarbu Państwa odszkodowania za zwrócone działki oznaczone nr 567/6, 479, 465/2 i 1254/3, które po waloryzacji wynosi 8.846 zł. Wyprowadzony w uzasadnieniu decyzji przez organ administracji wniosek, iż sporne nieruchomości zostały wykorzystane na cel wywłaszczenia, jest zdaniem Sądu – prawidłowy. Wywłaszczone działki w całości zostały bowiem objęte systemem odwodnienia dla Odkrywki S.. i znajdują się w otoczeniu działek (oprócz czterech działek) stanowiących własność Kopalni Węgla Brunatnego "A" i nie nadają się już, jak przed wywłaszczeniem do produkcji rolniczej z uwagi na znaczny stan zagospodarowania, który spowodował już nieodwracalne zmiany.

Potwierdzeniem powyższych okoliczności jest wypis z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego z dnia 18 maja 2007 roku, z którego wynika, iż przedmiotowe działki na dzień złożenia wniosku tj. 12 września 2000 roku znajdowały się na terenach przeznaczonych dla potrzeb prowadzenia eksploatacji złoża węgla brunatnego "Pole S..", co potwierdzają również założenia Techniczno – Ekonomiczne budowy "Odkrywki S..:, natomiast działki oznaczone nr 576/6, 479, 1254/3 oraz 465/2 znajdowały się na terenach uprawnych i tylko one nadają do rolniczego wykorzystania. Działki natomiast w stosunku do których umorzono postępowanie jako bezprzedmiotowe zostały zajęte w części pod rzekę K., (414/1), budowę drogi Ł. – Cz. (1254/2), natomiast w stosunku do działek oznaczonych nr 567/17, 567/19 oraz 722/7 skarżący sami zrezygnowali z roszczenia o ich zwrot. Odmowa zwrotu nieruchomości dotyczy natomiast działek, które zostały już zagospodarowane przez Kopalnię Węgla Brunatnego "A.", zostały na nich usytuowane studnie, systemy rowów, linie i sieć energetyczna, a część z nich dopiero w przyszłości zostanie wykorzystana pod wyrobisko z uwagi na wieloetapowy charakter inwestycji.

Odnosząc się na tle stanu faktycznego, jaki zaistniał w niniejszej sprawie do zarzutów zawartych w skardze należy podkreślić, że bez wpływu na wynik sprawy pozostaje okoliczność, że cel wywłaszczenia nie został jeszcze zrealizowany. Charakter bowiem planowanego przedsięwzięcia (budowa Odkrywki S..) oraz jego rozmiar nie pozwalają na jego realizację w okresie kilku, czy nawet kilkunastu lat, ponieważ samo przygotowanie inwestycji wymaga prac studyjnych i szeregu uzgodnień. Istotnym jest natomiast fakt, że decyzja lokalizacyjna nie utraciła swej ważności, plan realizacyjny jest ważny do czasu zakończenia inwestycji, a w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji nieruchomości objęte decyzją o wywłaszczeniu zostały wykorzystane zgodnie z celem określonym w tej decyzji (Wojewoda [...] w uzasadnieniu decyzji dokładnie przedstawił daty i sposób zagospodarowania poszczególnych działek oraz terminy dopiero planowanych w przyszłości inwestycji).

Ponadto podkreślić również należy, że w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości Sąd nie bada zgodności z prawem decyzji będącej podstawą wywłaszczenia. Bez wpływu na wynik sprawy jest również okoliczność, iż cel wywłaszczenia zostanie ostatecznie zrealizowany po upływie wielu lat licząc od daty podjęcia decyzji o wywłaszczeniu. Istotne natomiast jest, iż w ciągu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia.

W świetle powyższych okoliczności faktycznych, należy stwierdzić, iż postępowanie toczące się przed organami orzekającymi w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone prawidłowo. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż organy orzekające w niniejszej sprawie dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, a przytoczona argumentacja organu odwoławczego w pełni zasługuje na uwzględnienie. Organy rozpoznające sprawę wnikliwie oceniły materiał dowodowy, dokonując jego oceny w zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Podnoszone natomiast w skardze uchybienia nie stanowią naruszenia prawa materialnego ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W niniejszej sprawie nie zachodzą również przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w myśl art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy.

Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do treści art. 250 powołanej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

a.ł.