Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1267/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Monika Sawa WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Prezydenta [...] na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] w przedmiocie przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej na rzecz Skarbu Państwa - Prezydenta [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2020 r., nr [...] Minister Finansów, działając na podstawie art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U z 1968 r., poz. 65), stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości 100% w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], dawne oznaczenie hip. nr [...], o pow. [...], za utratę którego na mocy postanowień Układu między Rzeczpospolitą Polską a Konfederacją Szwajcarską dotyczącym odszkodowania interesów szwajcarskich w Polsce, zawartym 25 czerwca 1949 r. (wejście w życie 17 maja 1950 r.) przyznano odszkodowanie C. S. – Z., dotychczasowej właścicielce, w rozumieniu przepisów rozporządzenia wykonawczego do ustawy z 1968 r.; utrata tych praw powoduje wygaśnięcie w odpowiednim zakresie uprawnień dotyczących ustanowienia praw rzeczowych, o których mowa w dekrecie z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. U. Nr 50, poz. 279).

W uzasadnieniu decyzji Minister Finansów wskazał, że postępowanie zostało wszczęte z urzędu w związku z ustaleniem, że na mocy Układu przyznano odszkodowanie C. S. – Z. za utratę 100% własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...].

Organ podał, że strony postępowania: Prezydent [...], jako reprezentant Skarbu Państwa, C. S. oraz C. K. zostały prawidłowo zawiadomione o toczącym się postępowaniu oraz o możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania poprzez wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. C. S. oraz C. K. nie ustanowiły w Polsce pełnomocnika do doręczeń (art. 40 § 5 kpa). Do postępowania zgłosił swój udział, pismem z [...] maja 2017 r., jako uczestnik na prawach strony, Prokurator delegowany do Prokuratury Regionalnej w [...], sygn. akt [...](sygn. akt [...]).

Organ wyjaśnił, że podstawą wydania decyzji były, w szczególności, następujące dokumenty:

1. akta postępowania odszkodowawczego z wykonania Układu, prowadzonego przez właściwe organy szwajcarskie pod oznaczeniem: [...],

2. tłumaczenie z języka niemieckiego wybranych dokumentów z postępowania odszkodowawczego prowadzonego w [...] pod nr [...], w tym wskazujących oznaczenie nieruchomości oraz oświadczenia z [...] marca 1955 r., w którym C. S. – Z. zrzeka się swoich roszczeń względem udziału 100% w nieruchomości w [...], ul. [...].

3. pismo Biura Geodezji i Katastru Urzędu [...] z [...] września 2018 r., znak: [...]

4. przegląd map z portalu [...],

5. postanowienie Sądu Okręgowego w [...] VI Wydział Cywilny Odwoławczy z [...] lipca 2018 r., sygn. akt [...] stwierdzające, że podlegają uznaniu w Polsce wymienione w nim orzeczenia sądów szwajcarskich, stwierdzające, iż jedynymi spadkobierczyniami K. S. są C. S. oraz C. K.

Szwajcarska Komisja do Spraw Odszkodowań za Nacjonalizację przyznała odszkodowanie C. S. – Z. na podstawie wniosku zgłoszonego 30 marca 1949 r. Przyznane odszkodowanie zostało uznane przez Komisję jako należne w związku z objęciem przedmiotowej nieruchomości postanowieniami dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu nieruchomości na terenie [...].

Dla nieruchomości będącej przedmiotem decyzji prowadzona była księga hipoteczna - hip. nr [...].

Z pisma Biura Geodezji i Katastru Urzędu [...] z [...] września 2018 r. wynika, że dawna nieruchomość hipoteczna nr [...] aktualnie nie figuruje w operacie gruntów i budynków prowadzonym dla jednostki ewidencyjnej dzielnicy [...] oraz brak jest rozliczenia powierzchni w obecnych działkach. Przegląd map na portalu [...] potwierdza, że na dawną nieruchomość przy ul. [...], hip. nr [...] składają się obecnie części kilku współczesnych działek.

Postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z [...] lipca 2018 r., sygn. akt [...] potwierdziło, że podlegają uznaniu w Polsce, wymienione w nim orzeczenia sądów szwajcarskich, stwierdzające, iż jedynymi spadkobierczyniami K. S. są C. S. oraz C. K.

Minister wskazał, że zgodnie z art. 1 ustawy z 1968 r. przepisy ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Przepisy ustawy stosuje się odpowiednio do zagranicznych osób prawnych.

Zgodnie z art. 2 ustawy wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Stosownie do art. 5 ust. 2 ustawy jej przepisy stosuje się również do nieruchomości oraz praw, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przed ogłoszeniem ustawy.

Minister wskazał, że zgodnie z art. 1 pkt 1 Układu Rząd Polski wypłacił Rządowi Szwajcarskiemu sumę pięćdziesięciu dwóch milionów pięciuset tysięcy franków szwajcarskich tytułem globalnego i ryczałtowego odszkodowania za wszystkie majątki, prawa i interesy szwajcarskie, dotknięte bądź przez ustawodawstwo polskie i kroki, które zeń wypływają bądź przez wszelkie inne kroki, powzięte przez Państwo Polskie lub jego organy.

Zgodnie z art. 2 Układu po pełnej spłacie sumy pięćdziesięciu dwóch milionów pięciuset tysięcy franków szwajcarskich, Rząd Szwajcarski będzie uważał za definitywnie załatwione wszystkie pretensje szwajcarskie wymienione w artykule 1. Załatwienie to będzie miało dla Rządu Polskiego skutek zwalniający w stosunku do zainteresowanych szwajcarskich i ich przedstawicieli prawnych.

Istotną kwestią dla Komisji było ustalenie tytułu prawnego, stanu oraz wartości mienia, na którym opierało się roszczenie obywatela Szwajcarii.

Minister podniósł, że przyjęcie odszkodowania w zamian za utratę udziału w prawie własności zostało potwierdzone w oświadczeniu złożonym przez C. S. – Z. [...] marca 1955 r. Oświadczyła, że przyjmuje do wiadomości wycenienie przez Komisję jej roszczenia za udział we własności określonych nieruchomości, w tym do nieruchomości w [...] przy ul. [...] i wyraża zgodę na taką wycenę, jak i na ustalenie czynnika redukcyjnego. Jednocześnie oświadczyła, że po dokonanym rozliczeniu roszczenia odszkodowawczego w ramach Układu jej wcześniejsze prawa dotyczące, m.in. nieruchomości w [...], ul. [...], wygasają i nie będzie ona dochodzić tych praw w żadnej innej formie.

Minister Finansów wskazał, że okoliczności niniejszej sprawy, w szczególności sposób obliczenia odszkodowania oraz treść oświadczeń złożonych przez C. S.– Z. jednoznacznie wskazują na utratę przez nią udziału 100% w prawie własności nieruchomości położonej w [...], ul. [...], dawne oznaczenie hip. nr [...].

Organ podkreślił, że w toku postępowania należy do niego wyłącznie sprawdzenie, czy istnieją przesłanki przewidziane ustawą z 1968 r., a ich wystąpienie implikuje obowiązek wydania decyzji stwierdzającej przejście praw w odpowiednim zakresie. Zgodnie ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, uprawniona do odszkodowania złożyła do właściwego organu (Komisja szwajcarska) wniosek o przyznanie odszkodowania. Komisja po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, której nadała sygnaturę [...], na mocy Układu przyznała wnioskodawczyni stosowne odszkodowanie, m. in. za udział 100% w prawie własności przedmiotowej nieruchomości.

Minister Finansów wyjaśnił, że wydawana przez niego decyzja w swojej istocie stwierdza jedynie zaistnienie zdarzenia prawnego w przeszłości. Stanowi podstawę umożliwiającą właściwemu organowi reprezentującemu Skarb Państwa w zakresie gospodarki nieruchomościami, na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. poz. 109), wystąpienie z wnioskiem o wpis do ksiąg wieczystych tytułu prawnego Skarbu Państwa do danej nieruchomości.

Ustalając stan faktyczny oraz prawny niniejszej sprawy Minister Finansów obowiązany jest do oceny zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 1, art. 2 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z 1968 r., tj. zbadania czy dana nieruchomość lub prawo podlegało przejściu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, tzn.:

1) czy prawo własności do danej nieruchomości lub uprawnienia wynikające z wieczystego użytkowania lub z ograniczonych praw rzeczowych były ustanowione na rzecz obywatela państwa obcego lub zagranicznych osób prawnych,

2) czy prawo własności do danej nieruchomości lub uprawnienia wynikające z wieczystego użytkowania lub z ograniczonych praw rzeczowych było przedmiotem nacjonalizacji lub innego przejścia na rzecz Skarbu Państwa,

3) czy spełnione zostały inne warunki wynikające z właściwej umowy międzynarodowej, znajdującej zastosowanie w danej sprawie.

Odnosząc się do pierwszej przesłanki Minister Finansów ustalił, że C. S. – Z. wystąpiła do władz szwajcarskich, tj. Komisji, z roszczeniem o odszkodowanie, m.in. za utratę udziału we własności przedmiotowej nieruchomości (wniosek z 30 marca 1949 r.). Minister Finansów stwierdził, że prawo własności nieruchomości było ustanowione w 100% na rzecz C. S - Z., dlatego Komisja przyznała odszkodowanie.

Nabycie obywatelstwa szwajcarskiego przez C. S. – Z. zostało potwierdzone w toku postępowania przed Komisją o przyznanie odszkodowania prowadzonego na podstawie Układu. Z dokumentów wynika, że naturalizacja miała miejsce poprzez małżeństwo z "Ministrem Steinerem", który zmarł w 1941 r. Brak jest wskazania daty zawarcia związku małżeńskiego, jednakże wnosić należy, że miało to miejsce przed 1941 r.

Oznacza to stwierdzenie przez organy administracji Szwajcarii zgodności roszczenia z postanowieniami Układu, w tym posiadanie obywatelstwa przez wnioskodawczynię w dniu utraty mienia (art. 9 Układu, przesłanka pierwsza) oraz wejścia w życie Układu (art. 9 Układu, przesłanka druga).

Ze zgromadzonych w toku postępowania dowodów wynika, że nieruchomość w [...] przy ul. [...] (dawny nr hip. [...]) została objęta działaniem dekretu z 26 października 1945 r. Odszkodowanie zostało przyznane za szkodę, jaka powstała w wyniku objęcia nieruchomości przepisami dekretu.

Minister Finansów wyjaśnił, że przejęcie praw do nieruchomości na własność Skarbu Państwa w wyniku zastosowania polskiego ustawodawstwa jest jednym z warunków wskazanych w Układzie (art. I). Podobne postanowienia zwierają również umowy międzynarodowe o uregulowaniu roszczeń finansowych z innymi państwami. Spełnienie warunków wskazanych w tych umowach oznaczało stan przejścia nieruchomości lub praw na rzecz Skarbu Państwa na podstawie tych umów (art. 1 ustawy z 1968 r.), tj. zaistnienie jednej z przesłanek wskazanych w przepisach ustawy z 1968 r.

W rozumieniu art. 1 pkt 1 Układu odszkodowanie obejmowało "wszystkie majątki, prawa interesy szwajcarskie, dotknięte bądź przez ustawodawstwo polskie i kroki, które zeń wypływają bądź przez wszelkie inne kroki, powzięte przez Państwo Polskie lub jego organy", a zatem także prawa lub roszczenia wynikające z nacjonalizacji nieruchomości. Takim prawem jest, m.in. użytkowanie wieczyste lub uprawnienia wynikające z ustanowienia praw rzeczowych, o których mowa w dekrecie. Za taką interpretacją Układu przemawia także nałożenie w art. 1 i art. 2 ustawy z 1968 r. obowiązku orzekania przez Ministra Finansów w drodze decyzji, na podstawie której możliwe jest wpisanie do ksiąg wieczystych Skarbu Państwa jako właściciela lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania lub ograniczonych praw rzeczowych. Ustawa z 1968 r. przewidywała możliwość przejścia na rzecz Skarbu Państwa wszystkich uprawnień wynikających z prawa użytkowania wieczystego i ograniczonych praw rzeczowych. Innymi słowy decyzja Ministra Finansów obejmuje własność nieruchomości oraz użytkowanie wieczyste i wszelkie prawa z tym związane. Minister Finansów stwierdził zaistnienie drugiej przesłanki wynikającej z przepisów stanowiących podstawę prawną wydania decyzji.

Organ wskazał, że do jego właściwości nie należy badanie procedury wyceny majątku objętego odszkodowaniem. Państwo Polskie zgodziło się na podstawie umowy międzynarodowej, aby szwajcarskie organy ustaliły procedurę przyznawania poszczególnych odszkodowań swoim obywatelom, natomiast rola strony polskiej ograniczyła się wyłącznie do zapłacenia umówionej kwoty globalnego odszkodowania oraz współpracy przy dostarczaniu informacji i dokumentów niezbędnych do przeprowadzenia postępowań przed Komisją. Wynika z powyższego, że Minister Finansów nie jest władny kwestionować ani oceniać ustaloną przez szwajcarskie organy państwowe procedurę przyznawania odszkodowania szwajcarskim obywatelom.

Organ wskazał, że wnioskodawczyni spełniła przesłanki formalne dotyczące roszczenia, co potwierdzone zostało przez Komisję w postaci wyceny odszkodowania i przekazaniu jej "oświadczenia" o wyrażeniu zgody na wycenę.

Treść oświadczenia z [...] marca 1955 r. złożonego przez C. S. – Z. oraz dokumenty wypłat kolejnych rat jasno dowodzą, że odszkodowanie zostało przyznane, a wnioskodawczyni zrzekła się swoich roszczeń, m.in. względem nieruchomości w W. przy ul. [...].

Ponadto, w świetle dyspozycji art. 2 Układu (tzw. klauzula zamykająca), po pełnej spłacie sumy pięćdziesięciu dwóch milionów pięciuset tysięcy franków szwajcarskich, Rząd Szwajcarski będzie uważał za definitywnie załatwione wszystkie pretensje szwajcarskie wymienione w artykule 1. Załatwienie to będzie miało dla Rządu Polskiego skutek zwalniający w stosunku do zainteresowanych szwajcarskich i ich przedstawicieli prawnych.

W ocenie Ministra w niniejszej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki przewidziane w ustawie z 1968 r., co wynika ze złożenia wniosku do Komisji przez zainteresowaną oraz przyznanie odszkodowania za utratę własności nieruchomości. Oznacza to, że Minister Finansów jest uprawniony do wydania decyzji deklaratoryjnej w brzmieniu, jak w sentencji.

Mając na uwadze, że Komisja przyznała odszkodowanie C. S. – Z. za 100% prawa własności nieruchomości decyzja Ministra Finansów obejmuje całość prawa własności przedmiotowej nieruchomości.

Skargę na decyzję Ministra Finansów z [...] marca 2020 r. złożył Skarb Państwa - Prezydent [...].

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1) art. 7 i art. 77 § 1 kpa, poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego oraz niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków do załatwienia sprawy, w tym między innymi ustalenia granic nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, w konsekwencji wydanie decyzji w sytuacji, w której dopuszczone dowody nie doprowadziły do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających dla niej istotne znaczenie,

2) art. 107 kpa polegające na nieprawidłowym rozstrzygnięciu zawartym w decyzji administracyjnej i braku kompletnego i spójnego uzasadnienia faktycznego i prawnego rozstrzygnięcia,

3) art. 7, 77 i 80 kpa w zw. z art. 40 ust. 1 i 40b ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, poprzez zaniechanie przez organ wyczerpującego zebrania i zbadania materiału dowodowego, zaniechanie opracowania geodezyjnego i ustalenia aktualnych oznaczeń ewidencyjnych nieruchomości, a w konsekwencji dokonanie oceny sprawy z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów,

4) art. 46 kc w zw. z art. 1, 2 ustawy z 9 kwietnia 1698 r. poprzez brak określenia, jakiej nieruchomości dotyczy decyzja,

5) art. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. w zw. z art. 25, 26 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. 2017, poz. 1007), poprzez nie zawarcie w treści decyzji elementów umożliwiających jej wykonanie zgodnie z powołanymi przepisami,

6) art. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. w zw. z § 19 pkt. 1 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 15 lutego 2016 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie informatycznym (Dz. U. 2016, poz. 312 ze zm.), poprzez nie zawarcie w treści decyzji elementów umożliwiających jej wykonanie w sposób, w jaki nakazują powołane przepisy prawa, to jest pominięcie w rozstrzygnięciu aktualnego oznaczenia nieruchomości, której prawo własności przeszło na rzecz Skarbu Państwa,

7) § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, poprzez jego niewłaściwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, nie zawarcie w treści decyzji elementów umożliwiających jej wykonanie w sposób, w jaki nakazują powołane przepisy prawa, tj. pominięcie w rozstrzygnięciu aktualnego oznaczenia nieruchomości, której prawo własności przeszło na rzecz Skarbu Państwa,

8) art. 156 § 1 pkt 5 kpa poprzez niestwierdzenie nieważności decyzji niewykonalnej,

9) art. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. w zw. z art. 107 § 1 pkt. 5 kpa, poprzez sformułowanie rozstrzygnięcia w taki sposób, że powstaje wątpliwość odnośnie tego, jakiej nieruchomości prawo własności przeszło na rzecz Skarbu Państwa.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 4 marca 2021 r. wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U z 2020 r., poz. 347 ze zm.) sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne, o czym pełnomocnik skarżącego, organ oraz uczestnicy postępowania i Prokurator zostali powiadomieni.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, których treść organ przytoczył. Nie ma więc potrzeby ponownego ich przytaczania.

Wskazać należy, że warunkiem wydania, na podstawie art. 2 ustawy, deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa, jest: jej nacjonalizacja lub w inny sposób przejęcie przed dniem zawarcia międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, po wtóre objęcie wynikających z tego tytułu roszczeń byłego właściciela taką umową. Jedną z umów, do której nawiązuje art. 1 ustawy z 1968 r. (zwanych układami indemnizacyjnymi), jest Układ między Rzeczpospolitą Polską a Konfederacją Szwajcarską dotyczący odszkodowania interesów szwajcarskich w Polsce, zawarty 25 czerwca 1949 r. Zgodnie z art. 1 pkt 1 Układu Rząd Polski wypłacił Rządowi Szwajcarskiemu sumę [...] franków szwajcarskich tytułem globalnego i ryczałtowego odszkodowania za wszystkie majątki, prawa i interesy szwajcarskie, dotknięte bądź przez ustawodawstwo polskie i kroki, które zeń wypływają bądź przez wszelkie inne kroki, powzięte przez Państwo Polskie lub jego organy.

W okolicznościach faktycznych poza sporem jest, że nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] dawne oznaczenie hip. [...], której właścicielką była C. S.-Z. objęta została działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Poza sporem jest również, że w związku z tym przejęciem mająca obywatelstwo szwajcarskie C. S.-Z. wystąpiła w związku z ww. Układem do władz szwajcarskich o przyznanie odszkodowania. Nie kwestionowaną okolicznością jest przy tym, że Szwajcarska Komisja ds. Odszkodowań roszczenie to uznała za zasadne, a odszkodowanie zostało wypłacone.

Zaistniały zatem przesłanki do wydania przez Ministra Finansów deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych będącej podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa - art. 2 ustawy z 1968 r.

Zasadności podjęcia tego rodzaju decyzji skarżący nie kwestionuje. Istota sporu sprowadza się do tego, jakie elementy musi zawierać wydana na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. decyzja, a przede wszystkim, czy powinna zawierać odniesienie do aktualnych oznaczeń geodezyjno-katastralnych nieruchomości.

Organ w odpowiedzi na skargę wskazał, że ze względu na deklaratoryjny charakter decyzji i objęcie działaniem układu indemnizacyjnego nieruchomości, których identyfikacja od czasu wojny podlegała zmianom, w decyzji podano "historyczne" oznaczenie nieruchomości. Wyjaśnił, że odnoszenie się do jej aktualnych oznaczeń nie jest niezbędne. Obowiązek taki nie wynika, w ocenie organu, z treści § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 maja 1968 r.

Zdaniem Sądu ze stanowiskiem takim nie sposób się zgodzić.

Zważyć należy, że § 2 ust. 1 zd. pierwsze rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości (wydanego na podstawie art. 3 ustawy z 9 kwietnia 1968 r.) stanowi, że decyzja, o której mowa w § 1, dotycząca nieruchomości powinna zawierać imię i nazwisko (nazwę) dotychczasowego właściciela, miejsce położenia nieruchomości ze wskazaniem w miarę możliwości ulicy i numeru nieruchomości, jak również jej oznaczenia w księdze wieczystej. Użyte w redakcji tego przepisu sformułowanie "w miarę możliwości" odnosić należy wyłącznie do tych elementów, które obrazują lokalizację nieruchomości, tj. danych adresowych (ulicy, numeru nieruchomości). Te elementy nie mają bowiem zasadniczego znaczenia przy identyfikowaniu nieruchomości. Tymczasem wydawana na podstawie ustawy z 1968 r. decyzja, skoro miała stanowić podstawę ujawnienia w księdze wieczystej tytułu Skarbu Państwa do nieruchomości, powinna w sposób jednoznaczny wskazywać tę nieruchomość. Temu służą identyfikujące ją oznaczenia geodezyjno-katastralne, tj. numer działki, obręb geodezyjny w jakim jest ona położona, a także oznaczenie jej powierzchni. Numer działki jest - jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - desygnatem konkretnej powierzchni gruntu - nieruchomości z wszelkimi tego konsekwencjami wynikającymi z przepisów prawa. Numer działki funkcjonuje w obrocie prawnym jako nazwa własna, określająca konkretną wielkość i ukształtowanie terenu z czym wiążą się konkretne prawa.(por. wyrok NSA z 31 maja 2019 r., sygn. akt II OSK 1747/17). Bez powyższej identyfikacji wątpliwa staje się możliwość wykonania takiej decyzji. Rozstrzygnięcie decyzji musi być sformułowane w taki sposób, aby możliwe było następnie jej wykonanie. Rzeczywistej treści decyzji nie można bowiem domniemywać, ani wyprowadzać z treści uzasadnienia.

W ocenie Sądu uwzględniając cel jakiemu służy decyzja wydawana na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r., przepis § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości wykładać należy w taki sposób, że jako element obligatoryjny decyzji wymienia on: imię i nazwisko (nazwę) dotychczasowego właściciela; miejsce położenia nieruchomości (tj. miejscowość gdzie ona się znajduje) oraz oznaczenie w księdze wieczystej. Fakultatywnie natomiast (o ile jest to możliwe) należy podać w niej, tzw. adres policyjny nieruchomości.

Zaprezentowane w odpowiedzi na skargę stanowisko organu, że to gospodarujący zasobem nieruchomości Skarbu Państwa Prezydent [...] (jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej), wnioskując o założenie księgi wieczystej, względnie o dokonanie odpowiedniego wpisu w księdze już istniejącej, miałby dopiero dane identyfikujące przedmiotową nieruchomość precyzować lub regulować stan prawny nieruchomości jest nieuprawnione. Prowadziłoby to do swoistego dookreślania przez Prezydenta przedmiotu rozstrzygnięcia, ujętego w decyzji, a tym samym formułowania wniosku wieczystoksięgowego nie na podstawie decyzji, jak wymaga tego art. 2 ustawy oraz § 1 ww. rozporządzenia, ale w oparciu o własne ustalenia faktyczno-prawne, które w skrajnych wypadkach mogły by wręcz prowadzić do zniekształcenia lub wypaczenia treści decyzji.

Jak wskazał Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dawna nieruchomość hipoteczna nr [...] aktualnie nie figuruje w operacie gruntów i budynków prowadzonym dla jednostki ewidencyjnej dzielnicy [...] oraz brak jest rozliczenia powierzchni w obecnych działkach. Przegląd map na portalu [...] potwierdza, że na dawną nieruchomość przy ul. [...], hip. nr [...], składają się części kilku obecnych działek.

Natomiast ze znajdującego się w aktach administracyjnych pisma Kierownika Wydziału Udostępniania Danych Ewidencyjnych Gruntów i Budynków Urzędu Miasta [...] z [...] października 2012 r., znak [...] wynika, że przekazano Ministrowi dane dotyczące ustalonych "orientacyjnie" działek ewidencyjnych obejmujących nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. nr [...]. W piśmie tym zaznaczono, że Wydział nie dysponuje rozliczeniem obecnych działek przedmiotowej nieruchomości.

Organ nie poczynił więc ustaleń faktycznych w odniesienia do aktualnych danych geodezyjno-katastralnych przedmiotowej nieruchomości.

Organ powinien bowiem ustalić, czy dla dawnej nieruchomości hip. [...] prowadzona jest księga wieczysta i jakie jest obecnie geodezyjne oznaczenie działek obejmujących tę dawną nieruchomość i ich powierzchnie. W celu pozyskania tych adekwatnych danych organ powinien rozważyć powołanie biegłego i zlecenie mu przygotowania odpowiedniego opracowania geodezyjnego.

Brak powyższych ustaleń czyni zasadnym zarzut naruszenia przepisów art. 7 , art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z 1968 r. w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 maja 1968 r., co skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa (pkt. 2 sentencji).

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.