Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 541/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 111  par. 1b
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie: asesor WSA Anna Fyda-Kawula sędzia WSA Iwona Kosińska po rozpoznaniu w dniu 14 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg Powiatu [...] i Skarbu Państwa - Starosty [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w całości oraz stwierdził, że działki nr [...], nr [...] oraz nr [...], o łącznej pow. [...] ha, położone w obrębie ewidencyjnym nr [...] ([...]) - nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. (doprecyzowanym pismami z dnia [...] października 2014 r. oraz [...] października 2014 r.), A. M. i Zgromadzenie [...] z siedzibą w [...], wystąpili o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomości położone aktualnie w województwie [...], powiecie i gminie [...], stanowiące działki ewidencyjne o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], część [...], [...], [...], część [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], część [...], [...]; obręb [...], a dawniej w gm. [...], objęte w dacie przejęcia dawnym wykazem hipotecznym Iwh [...] ks. tab. [...], składające się na majątek [...], stanowiący dawną własność W. K. - nie podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2016 r., nr [...], stwierdził, że nieruchomość należąca do W. K., położona w [...] (obrębie [...]) oznaczona jako ww. działki podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...], uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

Pismem z dnia [...] października 2018 r., A. M. i Zgromadzenie [...] z siedzibą w [...] cofnęły wniosek w zakresie działek nr nr: [...], [...], [...], [...], część [...], [...], [...], część [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], część [...] i [...] oraz podtrzymały żądanie prowadzenia postępowania w stosunku do działek nr nr: [...], [...] oraz [...].

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...], umorzył postępowanie administracyjne w stosunku do działek, co do których wniosek został cofnięty.

Następnie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2019 r., nr [...], stwierdził, że nieruchomość należąca do W. K., położona w [...] (obrębie [...]), oznaczona jako działki nr [...], nr [...], nr [...], o powierzchni [...] ha, które przed przejęciem stanowiły zespół dworsko-parkowy - podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu wskazał, że w przypadku całego majątku [...] spełnione zostały normy obszarowe, tj. 100 ha powierzchni ogólnej oraz 50 ha użytków rolnych. Ponadto organ wyjaśnił, że przepisy dekretu stanowiły, że wszystkie nieruchomości ziemskie przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa i że dekret nie przewiduje w swojej treści żadnych wyjątków od tej zasady, które pozwoliłyby wyłączyć od przejęcia części nieruchomości, zajętej na cele niezwiązane gospodarczo z rolnictwem.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosły A. M. i Zgromadzenie [...] z siedzibą w [...].

Rozpatrując sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że postępowanie administracyjne w sprawie dotyczy zbadania, czy określona we wniosku wszczynającym postępowanie w sprawie nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W myśl tego przepisu przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa [...], [...]i [...], jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Odnośnie definicji legalnej nieruchomości ziemskiej dekret PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej takiej nie zawierał. Rozumienie tego pojęcia budziło wiele kontrowersji w orzecznictwie sądowym do momentu podjęcia przez Trybunał Konstytucyjny uchwały z dnia 19 września 1990r., sygn. akt: W 3/89 (OTK z 1990r., z. 1, poz. 26). Pod pojęciem nieruchomości ziemskiej rozumiano bowiem nie tylko nieruchomości o charakterze rolnym, ale również i te, które były zabudowane czy zalesione (o ile mogły być wykorzystane do produkcji rolnej). W omawianej uchwale Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej przez inne podmioty.

Aby ocenić, czy określona nieruchomość podpadała pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, w trakcie postępowania administracyjnego należy zbadać, czy była to nieruchomość ziemska, jaki miała obszar ogólny oraz jaki był obszar jej użytków rolnych. Ewentualnie, jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego - w przypadku żądania stwierdzenia, że pod działanie dekretu nie podpadała nieruchomość zabudowana budynkami nierolniczymi (np. dworem/pałacem), należy zbadać związek funkcjonalny między tą częścią nieruchomości, której dotyczy żądanie a pozostałą częścią nieruchomości przejętej na własność Państwa.

Minister podniósł, że związek funkcjonalny to związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej. Związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie nie tylko zespołu dworsko-parkowego bez gospodarstwa rolnego, ale też gospodarstwa rolnego bez zespołu dworsko-parkowego. Zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądowoadministracyjnym po podjęciu przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały o sygn. I OPS 2/06, jednolicie prezentowany jest pogląd o znaczeniu związku funkcjonalnego zespołu dworsko-parkowego z gospodarstwem rolnym jako niezbędnej przesłance dla uznania, iż rezydencja właściciela nieruchomości ziemskiej (lub inna zabudowana nieruchomość) przeszła na rzecz Państwa w myśl dekretu o reformie rolnej. Wobec braku definicji związku funkcjonalnego, ustalenie co do występowania takiej zależności jest możliwe jedynie poprzez odwołanie do bardziej szczegółowych tez ukształtowanych w orzecznictwie sądowym, które wskazują, że o związku funkcjonalnym nie mogą decydować m.in. powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne (wyrok NSA sygn. akt IV SA 451/00, IV SA 1593/02, 1 OSK 28/06, 1 OSK 532/07, 1 OSK 1116/07, 1 OSK 686/08, 1 OSK 906/08), brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej (NSA wyroki sygn. akt I OSK 287/08,I OSK 686/08, I OSK 27/09), nie oddzielenie ogrodzeniem ze wszystkich stron (patrz wyrok NSA o sygn. akt I OSK 532/07, 1 OSK 686/08), źródła dochodów właściciela (wyrok NSA o sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08, 1 OSK 27/09, I OSK 302/10), zamieszkiwanie właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej (wyrok NSA o sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08), korzystanie przez właścicieli z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytwarzanych przez majątek ziemski (patrz wyrok NSA o sygn. akt I OSK 1014/08). Natomiast istotne znaczenie dla istnienia związku funkcjonalnego może mieć miejsce zamieszkiwania rządcy oraz to skąd prowadzony był zarząd nad gospodarstwem (wyrok NSA sygn. akt I OSK 287/08,1 OSK 1014/08,1 OSK 27/09).

Przedmiotem niniejszego postępowania są działki ewidencyjne nr [...], nr [...] oraz nr [...], z obrębu [...], na którym zlokalizowany był zespół dworsko-parkowy. Jak wynika z pozyskanych przez organ II instancji wypisów z rejestru gruntów, działka nr [...] zajmuje powierzchnię [...] ha, działka nr [...] powierzchnię [...] ha, działka nr [...] powierzchnię [...] ha, co daje łącznie obszar [...] ha. Tymczasem w piśmie wnioskodawców z dnia [...] października 2018 r. oraz w orzeczeniu organu I instancji, mowa jest o łącznej powierzchni [...] ha (mniejsza niż wynika to z ewidencji gruntów). Nie ulega jednak zdaniem Ministra wątpliwości, że wnioskodawcy żądali przeprowadzenia postępowania administracyjnego w stosunku do konkretnych działek ewidencyjnych w całości, a nie ich części. Podkreślił to pełnomocnik wnioskodawców w piśmie wyjaśniającym z dnia [...] listopada 2019 r., z którego treści wprost wynika, że informacja o powierzchni działek nie była zaczerpnięta z właściwych rejestrów (stąd możliwy błąd w określeniu powierzchni). Również z samej treści decyzji Wojewody [...] wynika, że orzekał on w stosunku do całych działek. Nie ma zatem wątpliwości, że przedmiotem postępowania administracyjnego są działki ewidencyjne nr [...], nr [...] oraz nr [...], z obrębu [...], o łącznej powierzchni [...] ha.

Działki te objęte były Iwh [...] ks. gr. dóbr tabularnych [...], z których wynika, że ich właścicielem był W. K.. Co prawda na dzień wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, tj. w dniu 13 września 1944 r., w księdze wieczystej widniał wpis [...] jako właściciela nieruchomości, która została przejęta od W. K. na skutek konfiskaty, to jednak stosownie do treści art. 1 dekretu z dnia 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych, wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1945 r. Nr 25, poz. 151), wyroki i inne orzeczenia, wydane podczas okupacji przez sądy niemieckie, są nieważne i pozbawione skutków prawnych. Ponadto zgodnie z art. 8 ust. 1 tego dekretu, wszelkie wpisy hipoteczne i rejestrowe na rzecz państwa niemieckiego, jego zrzeszeń publiczno-prawnych, obywateli niemieckich i osób narodowości niemieckiej ulegają wykreśleniu w każdym czasie z urzędu lub na wniosek osób interesowanych. Nie budzi zatem w ocenie Ministra wątpliwości, że wpis do księgi wieczystej dokonany przez sąd w czasie okupacji niemieckiej, na podstawie zarządzenia władz okupacyjnych, jest orzeczeniem, które stosownie do przywołanych przepisów jest nieważne i pozbawione skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2019 r., sygn. akt l OSK 96/18).

Minister ustalił, że majątek [...] przejęty został na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o przepisy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Świadczą o tym dokumenty: wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] sierpnia 1946 r. do Sądu Okręgowego Wydział Hipoteczny w [...] oraz zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] sierpnia 1946 r. o przejęciu majątku [...] na rzecz Skarbu Państwa. Zgodnie z ewidencją nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, stan na dzień 1 stycznia 1951 r., majątek [...] zajmował powierzchnię ogólną [...] ha ( w tym [...] ha ornych, [...] ha łąk, [...] ha pastwisk, [...] ha ogrodów warzywnych, [...] ha sadów owocowych, [... ]ha pod zabudowaniami, [...] ha wody, [...] ha drogi, [...] ha lasy, [...] ha piaski). Podobną powierzchnię, bo [...] ha wymienia Starostwo Powiatowe [...] w swoim zaświadczeniu z dnia [...] lipca 1948 r. Majątek [...] przekraczał zatem 100 ha powierzchni ogólnej i 50 ha użytków rolnych. Wobec tego, w przypadku ewentualnego wykazania związku funkcjonalnego między objętym postępowaniem administracyjnym zespołem dworsko-parkowym, a pozostałą częścią majątku, należałoby wówczas stwierdzić jego podpadanie pod działanie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej. Badając zaś związek funkcjonalny pomiędzy sporną nieruchomością, a częścią gospodarczą majątku należało przede wszystkim ustalić, czy działki będące przedmiotem postępowania, na którym według wnioskodawców miał znajdować się zespół dworsko-parkowy, faktycznie pokrywają się z jego granicami.

W celu ustalenia lokalizacji zespołu dworsko-parkowego majątku [...], w trakcie postępowania administracyjnego postanowieniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], dopuszczono dowód z opinii biegłego w przedmiocie sporządzenia opinii dotyczącej określenia na mapie ewidencyjnej granic zespołu dworsko-parkowego, w zakresie działek objętych postępowaniem administracyjnym. Ze sporządzonej przez geodetę uprawnionego A. W. opinii wynika, że działki nr [...], nr [...] oraz nr [...], w całości znajdują się w granicach zespołu dworsko-parkowego w [...]. Granice tego zespołu geodeta ustalił m.in. w oparciu o synchronizację aktualnej mapy ewidencyjnej ze zdjęciem lotniczym badanego obszaru z 1958 r., z mapą katastralną z 1844 r., zdjęciem lotniczym z 1953 r. oraz szkicem z opracowania ewidencji zabytkowego parku z 1976 r.

W aktach sprawy znajduje się pozyskane z Narodowego Instytutu Dziedzictwa Opracowanie ewidencji zabytkowych parków województwa [...] [...], wykonane na zlecenie Urzędu Wojewódzkiego - Wydział Kultury i Sztuki Konserwator Zabytków w listopadzie 1976 r. (brak daty dziennej), które zawiera szkic zespołu dworsko-parkowego. Wynika z niego, że na terenie objętym postępowaniem znajduje się dwór wraz z parkiem, w którym znajduje się dodatkowo kapliczka (działka nr [...]), droga dojazdowa (działka nr [...]) oraz budynek mieszkalny (działka nr [...]). W dokumencie tym wyczytać można, że park jest rozbudowany na osi wschód-zachód. Położony na terenie lekko pochyłym, opadającym w kierunku wschodnim i północnym. W jego północno-wschodniej części znajduje się dwór klasycystyczny z I połowy XIX wieku, przebudowany w XX wieku. Przed jego elewacją frontową znajduje się okrągły podjazd, od którego nieregularnie rozbiegają się trzy alejki. Na terenie parku znajdują się jeszcze dwa nowe budynki wybudowane po 1945 r.: internat (mieści się na obecnej działce nr [...] i nie jest objęty postępowaniem) oraz mieszkalny (na działce nr [...], objętej postępowaniem). Opis ten dowodzi, że na terenie zespołu w chwili przejęcia majątku na cele reformy rolnej istniał jedynie budynek dworku, tj. w dniu 13 września 1944 r. Ponadto w opracowaniu zaznaczono, że dawne założenie geometryczne układu przestrzennego parku z przełomu XVIII i XIX wieku zostało w ciągu XIX wieku przekomponowane na park krajobrazowy. Opis ten zdaniem Ministra jednoznacznie dowodzi, że na działkach objętych postępowaniem w chwili ich przejęcia na rzecz Skarbu Państwa istniał park krajobrazowy i dwór. W takiej sytuacji, należało zbadać, czy dwór spełniał funkcję ośrodka administracyjnego, miejsca skąd prowadzony był bezpośredni zarząd nad gospodarczą częścią majątku.

W trakcie postępowania administracyjnego nie udało się pozyskać dokumentów, które ukazywałyby funkcjonowanie majątku, jednoznacznie wskazujące w jaki sposób prowadzony był zarząd, kto był zarządcą, czy w majątku zatrudniony był administrator, skąd wydawane były polecenia pracownikom itd. Ze Starostwa Powiatowego w [...], udało się pozyskać kopię dziejopisu rodu K., sporządzoną przez M. P., córkę byłego właściciela majątku W. K., w którym można wyczytać, że w budynku dworu znajdował się gabinet, o czym świadczy fragment: "Przez główne wejście, wchodziło się do dużego holu, skąd drzwi prowadziły do gabinetu pana, inne na tzw. zieloną werandę". Brak jest jednak dalszych informacji, do czego służył ów gabinet. Poza tym M. P. wymienia takie pomieszczenia jak: jadalnia, hol, kuchnia, apartament rodziców, pokoje dla dzieci. Bardziej szczegółowy opis dworu zawiera publikacja byłego Miejskiego Konserwatora Zabytków w [...] J. R. "[...] - [...] dwór". Pisze on, że dwór po przebudowie "dostosowany został do potrzeb i funkcji ówczesnej dużej rodziny. Na parterze w jego południowej i centralnej części została zlokalizowana reprezentacyjna część dworu (salony, jadalnia, gabinet), w części północnej a także na I piętrze część mieszkalna i pokoje gościnne, w suterenach części północnej kuchnie i pomieszczenia służbowe". Odnośnie gabinetu wspomina jedynie, że "za salonem czerwonym graniczył gabinet pana, o bardzo ciemnej tonacji ścian". W publikacji znajduje się ponadto rzut przyziemienia w stanie z 1939 r. Wśród pomieszczeń wymienia on: sień/holl, salon, jadalnie, salon czerwony, gabinet, pokój pod telefonem, zieloną werandę, pokój pani, sypialnię pani, sypialnię pana, pokój dziecinny, sień służbową i taras. Niestety brak jest dokładnego opisu co się znajdowało w gabinecie, ani do czego był on wykorzystywany. Nie ma zatem żadnego potwierdzenia, że było to miejsce spełniające funkcję ośrodka administracyjnego, skąd prowadzony był bezpośredni zarząd nad gospodarczą częścią majątku.

Minister dodał, że w wydanej przez Urząd Wojewódzki w [...] Wydział Kultury i Sztuki Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzji z dnia [...] listopada 1989 r., nr [...], w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków, pod numerem [...] umieszczono nieruchomość: [...], budynek mieszkalny dworu z 1828 r i 1912 r., wraz z budynkiem stajni i mieszkaniem administratora z 1877 r. oraz park z kapliczką na kamiennej kolumnie. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że dwór oraz budynek stajni i mieszkanie administratora znajdują się w otoczeniu parku. Dokument wprost wymienia mieszkanie administratora, a więc osoby, która zazwyczaj sprawowała bezpośredni zarząd nad majątkiem. Budynek ten, jak wynika z prowadzonego przez Narodowy Instytut Dziedzictwa portalu mapowego ([...]) znajduje się na północ względem dworu, na obecnej działce ewidencyjnej nr [...]. Ponadto w aktach sprawy znajduje się przesłana przez wnioskodawców mapa sporządzona przez geodetę uprawnionego J. O., który na działce ewidencyjnej nr [...] zlokalizował budynki, które określił jako "Teren folwarku (tzw. rządcówka)". Nie ma jednak żadnych informacji skąd takie określenie na tę część majątku [...]. Pełnomocnik wnioskodawców w piśmie z dnia [...] listopada 2019 r. wyjaśnił jedynie, że geodeta przygotował mapę w oparciu o dokumenty dostępne w Archiwum Państwowym w [...] oraz w Archiwum Akt Nowych w [...], a także dokumentację geodezyjną znajdującą się w Starostwie Powiatowym w [...].

Orzekające organy administracji w trakcie postępowania zwracały się również i do tych instytucji, a otrzymane dokumenty mogą jedynie dowodzić istnienia w tym miejscu folwarku (bez rządcówki).

Reasumując, Minister stwierdził, że zgromadzone w trakcie postępowania administracyjnego dokumenty potwierdzają, że działki [...], nr [...] oraz nr [...], o łącznej pow. [...] ha, znajdują się w granicach zespołu dworsko-parkowego, który ma charakter krajobrazowy i nie był wykorzystywany w tej części do prowadzenia działalności gospodarczej. Dwór miał charakter rezydencji mieszkalnej, o czym świadczą funkcje i rozkład pokoi. Jedynie gabinet mógłby ewentualnie zostać zidentyfikowany jako miejsce skąd był prowadzony zarząd nad częścią gospodarczą majątku. Jednakże nie odnaleziono żadnych dowodów, które by świadczyły o takiej funkcji tej części dworu. Dodatkowo, ustalono - na podstawie portalu mapowego Narodowego Instytutu Dziedzictwa – miejsce budynku mieszkalnego administratora, co może sugerować, że osoba taka była zatrudniona w majątku i prowadziła bezpośredni zarząd nad gospodarstwem w miejscu nieobjętym niniejszym postępowaniem.

Wobec powyższego zgromadzona dokumentacja nie pozwala na stwierdzenie, że istniał związek funkcjonalny pomiędzy dworem, a pozostałą (gospodarczą) częścią majątku. Obowiązek udowodnienia takiego związku spoczywa na organie administracji w postępowaniu zwykłym, prowadzonym na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.). Oznacza to, że działki nr [...], nr [...] oraz nr [...] o łącznej pow. [...] ha położone w obrębie ewidencyjnym nr [...] ([...]) - nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit, e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Skargi o niemal identycznej treści na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli Powiat [...] i Skarb Państwa – Starosta [...] zarzucając jej naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 i art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6

września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zespół dworsko - parkowy stanowiący działki nr [...], nr [...] oraz nr [...] o łącznej pow. [...] ha, położone w obrębie ewidencyjnym nr [...] ( [...]) - będący częścią składową majątku ziemskiego, położonego w [...], spełniającego normy obszarowe określone w dekrecie nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z uwagi na brak związku funkcjonalnego z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej, podczas gdy przedmiotowy zespół dworsko - parkowy spełniał przesłanki do uznania go za nieruchomość ziemską podlegającą przejęciu;

2) przepisów postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na niedokładnym i nieprawidłowym wyjaśnieniu stanu faktycznego, co doprowadziło organ drugiej instancji do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i błędnego stwierdzenia, iż nieruchomości stanowiące przedmiot postępowania nie podlegały działaniu przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, gdyż nie mogły być przeznaczone na cele reformy rolnej,

3) art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na nieprawidłowej ocenie materiału dowodowego zebranego w sprawie i dokonanie na jego podstawie błędnych

ustaleń faktycznych, polegających na wykluczeniu możliwości kwalifikacji nieruchomości będącej przedmiotem postępowania jako nieruchomości nadającej się na cele reformy rolnej.

Dodatkowo Powiat [...] zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 28, art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niezapewnienie Powiatowi [...] czynnego udziału w każdym stadium postępowania, uniemożliwienie mu składania środków dowodowych, co spowodowało błędne wykluczenie nieruchomości będącej przedmiotem postępowania jako nieruchomości nadającej się na cele reformy rolnej oraz niedoręczenie Powiatowi [...] decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2021 r.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

Ponadto, skarżący wnieśli o przeprowadzenie dowodów z 3 fotografii

wykonanych w latach 1937-1938:

1. Dworek [...] w [...]. Dworek od frontu. Sygnatura: [...]

2. Dworek [...] w [...]. Dworek od frontu. Sygnatura: [...]

3. Dworek [...] w [...]. Dworek od strony ogrodu. Sygnatura: [...]

-pozyskanych z Narodowego Archiwum Cyfrowego, opublikowanych pod adresem:

https://audiovis.nac.gov.pl dla wykazania faktu istnienia dwóch reprezentacyjnych wejść frontowych do budynku dworu [...] w [...], z których jedno przeznaczone było dla celów służbowych - umożliwiało poprzez obszerny hol dojście do gabinetu właściciela, a co za tym idzie faktu trwałego architektonicznego przystosowania dworu do pełnienia funkcji administracyjnej.

W uzasadnieniu skarg podniesiono, że zabudowa przedmiotowej nieruchomości ma charakter folwarku czy farmy, a nie rezydencji wyłącznie mieszkalnej. Budynek dworu nie był oddzielony od chlewni i stajni ani ogrodzeniem, ani drzewami czy krzewami. Budynki chlewni i stajni są lekko przysłonięte nasadzeniami na rondzie, ale nie są zasłonięte od strony podjazdu do dworu. W ocenie skarżących mieszkalno-użytkowy charakter dworu przyczynił się do dokonania wyboru tej nieruchomości na miejsce pobytu we wrześniu 1934 r. Marszałka P. w celach wypoczynkowych. Zdaniem skarżących ze zgromadzonych w sprawie dokumentów jednoznacznie wynika, że majątkiem [...] zarządzał właściciel W. K., który sam prowadził gospodarstwo bezpośrednio z budynku dworu. Świadczą o tym dokumenty wytworzone w latach 30-tych ubiegłego wieku, które osobiście podpisał, wytworzył lub przy tworzeniu których brał udział. Ponadto właściciel majątku nie tylko podejmował decyzje o tym, co i kiedy w jego lesie zostanie wycięte i sprzedane oraz co i kiedy zostanie zasadzone, gdyż prowadzona była gospodarka zrównoważona, w oparciu o plan gospodarstwa leśnego, ale również załatwiał niezbędne w tym zakresie pozwolenia urzędowe, wnosząc odpowiednie pisma do właściwych organów. Podniesiono także, że właściciel jako prawnik na bieżąco śledził ustawodawstwo rolnicze i gospodarcze, sprawował bieżący nadzór nad funkcjonowaniem majątku, monitorował przychody i wydatki, osobiście podpisywał wszystkie pisma urzędowe, które podpisywał we własnym gabinecie. Gabinet powiązany był z obszernym holem i reprezentacyjnym wejściem frontowym, co wskazuje zdaniem skarżących, że właściciel posiadał odpowiednie pomieszczenia recepcyjne do przyjęcia kontrahentów i pracowników.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie.

Pismem z dnia [...] maja 2021 r. uczestnicy postępowania wnieśli o odrzucenie skargi Powiatu [...] z uwagi na jej przedwczesność, ponieważ została wniesiona przed wydaniem postanowienia o odmowie uzupełnienia decyzji.

Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2021 r. Sąd połączył sprawy z ww. skarg do łącznego rozpoznania i orzekania oraz prowadzenia pod sygn. akt I SA/Wa 541/21.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargi za niezasadne.

Na wstępie, odnosząc się do wniosku uczestników postępowania o odrzucenie skargi Powiatu [...], należy wskazać, że zgodnie z art. 111 § 1 k.p.a. strona może w terminie czternastu dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji zażądać jej uzupełnienia, co do rozstrzygnięcia bądź co do prawa odwołania, wniesienia w stosunku do decyzji powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego albo sprostowania zamieszczonego w decyzji pouczenia w tych kwestiach. Jak wynika z art. 111 § 1b k.p.a., uzupełnienie lub odmowa uzupełnienia decyzji następuje w formie postanowienia. W przypadku wydania postanowienia, o którym mowa w art. 111 § 1b k.p.a., termin dla strony do wniesienia odwołania, powództwa lub skargi biegnie od dnia jego doręczenia lub ogłoszenia (art. 111 § 2 k.p.a.).

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że postanowienie o uzupełnieniu decyzji lub o odmowie jej uzupełnienia nie ma samodzielnego bytu, ale pozostaje częścią aktu, którego uzupełnienia domaga się strona, w szczególności dzieli losy tego aktu w postępowaniu odwoławczym, zażaleniowym czy też sądowoadministracyjnym. Zgłoszenie żądania uzupełnienia decyzji przesuwa początek liczenia terminu wniesienia odwołania, skargi czy też powództwa do sądu powszechnego na dzień doręczenia stronie odpowiedzi (decyzji uzupełniającej albo postanowienia o odmowie uzupełnienia art. 111 § 2 k.p.a.). Oznacza to, że przed doręczeniem tego postanowienia termin do wniesienia skargi nie biegnie (zob. wyroki: NSA z 4 grudnia 2019 r., II OSK 156/18; NSA z 14 czerwca 2019 r., II OZ 528/19; NSA z 11 października 2016 r., II OSK 2250/15; NSA z 20 października, II OSK 1222/15; NSA oz. w Gdańsku z 22 listopada 2000 r., II SA/Gd 1783/98; postanowienia: NSA z 12 września 2019 r., I OZ 804/19; NSA z 6 września 2017 r., I OSK 1775/17; NSA z 9 kwietnia 2015 r., I OSK 837/15; NSA z 8 maja 2014 r., II OSK 1089/14; WSA w Rzeszowie z 8 lipca 2010 r., II SA/Rz 62/10; WSA w Warszawie z 22 czerwca 2010 r., I SA/Wa 923/10; NSA z 8 sierpnia 2007 r., I OSK 1067/07).

Ponadto z uwagi na to, że postanowienie w przedmiocie uzupełnienia decyzji stanowi dodatkowy składnik decyzji podstawowej, nie podlega odrębnemu zaskarżeniu (por. postanowienie NSA z 9 czerwca 2010 r., I OSK 866/10). K.p.a. nie przewiduje bowiem ani możliwości wniesienia odrębnego środka zaskarżenia (zażalenia) od postanowienia w przedmiocie (odmowy) uzupełnienia decyzji, a środek zaskarżenia przysługuje jedynie od decyzji będącej przedmiotem wniosku o jej uzupełnienie, ustawodawca nie nadał podejmowanym w tym trybie aktom rangi odrębnych rozstrzygnięć. Brak samodzielnego bytu postanowienia w przedmiocie (odmowy) uzupełnienia, powoduje możliwość jego oceny jedynie wraz z decyzją, której dotyczyło uzupełnienie. Kontrola legalności przedmiotowego postanowienia może zostać przeprowadzona na podstawie art. 142 k.p.a. wraz z kontrolą tej decyzji, której dotyczył wniosek o uzupełnienie. Art. 111 § 2 k.p.a. nie stanowi lex specialis w stosunku do przepisów regulujących terminy do złożenia środków odwoławczych, bowiem nie wyłącza ich zastosowania na rzecz innej regulacji, ale je uzupełnia. Nie można uznać, że wniosek o uzupełnienie decyzji oraz skarga, odwołanie czy też powództwo są dla siebie środkami konkurencyjnymi. Złożenie wniosku w trybie art. 111 § 1 k.p.a. służy usunięciu braków nieistotnych, w przeciwieństwie do środków odwoławczych, skargi czy powództwa, które zmierzają do zakwestionowania samej istoty rozstrzygnięcia (postanowienie NSA z 10 marca 2010 r. II OSK 373/10; wyrok WSA w Poznaniu z 19 grudnia 2017 r. II SA/Po 867/17).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 795/21, w sytuacji kiedy w danym postępowaniu mamy do czynienia z kilkoma stronami i nastąpiło doręczenie lub ogłoszenie im decyzji, a jedna ze stron bądź też kilka stron postępowania złoży wniosek (wnioski) o uzupełnienie decyzji na podstawie art. 111 § 1 k.p.a., zaś pozostałe strony postępowania wniosku takiego nie składają, termin do wniesienia odwołania, skargi czy też powództwa do sądu powszechnego powinien być liczony indywidualnie dla każdej ze stron. W stosunku do strony, która nie wystąpiła z wnioskiem, o którym mowa w art. 111 § 1 k.p.a., termin do skutecznego wniesienia odwołania, skargi czy też powództwa do sądu powszechnego biegnie od dnia doręczenia lub ogłoszenia jej decyzji. Natomiast w przypadku strony, która wystąpiła z wnioskiem o uzupełnienie termin do wniesienia odwołania, powództwa lub skargi biegnie od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia o uzupełnieniu lub odmowie uzupełnienia decyzji (art. 111 § 2 k.p.a.).

Sąd w składzie orzekającym powyższy pogląd podziela, w związku z czym skarga Powiatu [...] podlega rozpoznaniu.

Przechodząc do meritum sprawy niniejszej, należy wskazać, że postępowanie prowadzone było w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) – dalej: rozporządzenie wykonawcze – a jego celem było stwierdzenie, czy zespół dworsko-parkowy [...] podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Powołany przepis rozporządzenia w dalszym ciągu może stanowić podstawę do orzekania przez właściwe organy o tym, czy nieruchomość lub jej część, podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej (zob. uchwałę NSA z dnia 10 stycznia 2011, I OPS 3/10, ONSAiWSA 2011/2/23).

Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10, zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej (Dz. U. z 1944 r. Nr 4, poz. 17) "Na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (...)". Przepis ten został zmieniony przez art. 1 ust. 5 dekretu z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 9). Zmiana polegała na wykreśleniu ze zdania pierwszego art. 2 ust. 1 wyrazów "o charakterze rolniczym". "Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego [wyrażonym w powyższej uchwale], należy uwzględnić, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia). Z tym dniem nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, wymienione w art. 2 ust. 1 dekretu, przeszły na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret zatem nie dotyczył nieruchomości, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Nie można również przyjąć, że z dniem 13 września 1944r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości o charakterze rolniczym, a z dniem 17 stycznia 1945 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Takie rozumowanie jest niedopuszczalne, gdyż prowadzi do wniosku, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidywał przeprowadzenie "dwóch reform rolnych" w zakresie pozyskania nieruchomości na cele reformy rolnej (...). Należy zatem dojść do wniosku, że zmiana dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegająca na skreśleniu wyrazów "o charakterze rolniczym" w art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze dekretu z dnia 6 września 1944 r., nie zmieniała istoty postanowień tego dekretu co do tego, jakie nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r."

Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości powyższe stanowisko podziela.

Reasumując stwierdzić należy, że z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej (13 września 1944 r.) przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, przeznaczone na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret nie obejmował jednak (co do zasady) nieruchomości, które nie miały charakteru rolniczego. Nieruchomości ziemskie, które nie miały charakteru rolniczego, mogły przejść na własność państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, jak np. przedsiębiorstwa przemysłu rolnego (zob. art. 6 dekretu). Zarząd, o jakim mowa w tym ostatnim przepisie, mógł być obejmowany tylko nad nieruchomościami, które przechodziły na własność Skarbu Państwa.

W podobny sposób pojęcie "nieruchomości ziemskiej" zdefiniował po raz pierwszy Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r., W 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174). Według stanowiska TK pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" należy rozumieć nieruchomość ziemską, która jest lub może być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, a więc nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym że przez inne podmioty. Z przepisów tych nie wynika natomiast, ażeby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości nie mające takiego charakteru. Uchwała ta znalazła aprobatę w orzecznictwie sądowym. Odwołują się do niej liczne orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. uchwała Sądu Najwyższego z 27 września 1991 r., III CZP 90/91, OSNC 1992/5/72; wyrok Sądu Najwyższego z 13 lutego 2003 r., III CKN 1492/00, LEX nr 78867; wyrok NSA z 18 października 2005 r., OSK 1518/04, LEX nr 201351; wyrok NSA z 22 kwietnia 2004 r., OSK 46/04, ONSAiWSA 2004/1/20; wyrok NSA z 8 czerwca 2001 r., IV SA 2724/98, LEX nr 75563).

Zespół dworsko – parkowy [...], który nie miał charakteru rolniczego (zgodnie z § 4 rozporządzenia wykonawczego, "za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe"), mógłby zatem podlegać pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, gdyby pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym i mógłby być wykorzystany na cele reformy rolnej. Przy czym, w ocenie Sądu, związek funkcjonalny oznacza, że nieruchomość ziemska nie mająca charakteru rolniczego, która co do zasady nie podlegałaby przejęciu, była niezbędna do funkcjonowania nieruchomości o charakterze rolniczym (jak np. przedsiębiorstwa produkcji rolnej dla wykorzystania płodów wytwarzanych w nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym).

W niniejszej sprawie, zdaniem skarżących, związek funkcjonalny polegał na tym, że dwór był miejscem, z którego zarządzano nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, a ponadto stanowił z pozostałą częścią majątku jedność gospodarczą.

Sąd podziela stanowisko Ministra, że zgromadzone w sprawie dowody świadczą o tym, że pomiędzy nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, a zespołem dworsko – parkowym nie istniał nierozerwalny związek. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zespół dworsko – parkowy składał się z budynku dworu i parku, które służyły celom mieszkalnym i rekreacyjnym. Znajdujące się w aktach sprawy mapy i plany stanowiące załącznik do ewidencji parku dworskiego oraz opinia geodety sporządzona na zlecenie organu II instancji wyraźnie wskazują na istnienie części dworsko-parkowej oraz części stanowiącej folwark. Poza dworem i otaczającym go parkiem w majątku był budynek mieszkalny zajmowany przez administratora z 1877 r. Niewątpliwie majątek składał się z wyraźnie odizolowanych od siebie części. Dwór znajdował się w części północno-wschodniej, a park na osi wschód-zachód. Pozostałe działki stanowiły pola uprawne oraz teren lasów wraz z zabudowaniami gospodarczymi i nie znajdowały się w obrębie zespołu dworsko – parkowego, który był oddzielony od części gospodarczej.

W ocenie Sądu należy podzielić stanowisko organu II instancji, że w świetle przeprowadzonych dowodów wzajemne usytuowanie obiektów wchodzących w skład majątku pozwalało na wyodrębnienie części niezwiązanej z gospodarstwem rolnym. Z całego majątku można wyodrębnić części: dworsko-parkową oraz część gospodarczą zabudowaną budynkami gospodarczymi dla pracowników rolnych i stricte rolną. Tym samym część dworsko – parkowa stanowiła siedzibę właściciela i służyła wyłącznie potrzebom jego i jego rodziny. Oceny powyższej nie zmienia stanowisko skarżących, że jego właściciel faktycznie sprawował zarząd swoimi dobrami. W. K. jako właściciel majątku wykonywał określone czynności jak np. zatrudnianie pracowników w gospodarstwie, występowanie do władz i urzędów, zawieranie umów. Oczywiste jest, że właściciel majątku z natury rzeczy jest uprawniony do ostatecznego decydowania, czy aprobaty, w kwestii zarządu majątkiem, tym niemniej trudno przyjąć, że właściciel wykonywał tę funkcję stale i "na bieżąco", skoro jako prawnik zajmował się także, jak podnoszą skarżący monitorowaniem ustawodawstwa rolnego i gospodarczego. Ponadto zdaniem Sądu, pomimo skąpego materiału dowodowego, trudno sobie wyobrazić by majątkiem zajmował się wyłącznie osobiście jego właściciel, biorąc przede wszystkim wielkość majątku (ok. [...] ha) oraz prawnicze wykształcenie właściciela.

Nie mogły też odnieść zamierzonego skutku podnoszone argumenty wskazujące, że dwór z gospodarstwem stanowiły jedną całość, co miałoby wynikać z zaciąganych zobowiązań przeznaczonych na wspomaganie działalności gospodarstwa rolnego. Zdaniem Sądu nie ma to znaczenia dla oceny funkcjonalnego i terytorialnego oddzielenia dworu od gospodarczej części majątku. Również o jedności gospodarczej dworu i majątku pod stałym nadzorem właścicieli nie mogą przesądzać o związku funkcjonalnym pomiędzy dworem i częścią rolniczą majątku, ponieważ naturalnym jest , że to właściciel decyduje o sposobie zarządzania majątkiem, podejmuje najważniejsze decyzje związane z jego funkcjonowaniem, a pracownicy uprawnieni są jedynie do wykonywania swoich czynności w uzgodnieniu z właścicielem.

Związki zaś zespołu dworsko–parkowego z pozostałą częścią majątku ziemskiego o charakterze rolniczym, jedynie poprzez osobę właściciela i finansowanie potrzeb dworu z dochodów gospodarstwa , nie mogą być w ogóle uznane za związek funkcjonalny, uzasadniający przejęcie zespołu dworsko – parkowego (o charakterze nierolniczym), w trybie przepisów o reformie rolnej. Jest bowiem oczywiste, że z dochodów "części gospodarczej, rolniczej" możliwe jest zaspokajanie potrzeb bytowych i mieszkaniowych właściciela gospodarstwa i jego rodziny, niezależnie od tego, gdzie te potrzeby są zaspokajane. Zakładając hipotetycznie, że właściciel nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym miałby siedzibę w jednym z wielu dużych ówczesnych miast, to nie sposób przyjąć, że tylko dlatego, że "miejska" siedziba właściciela oraz jego i jej utrzymanie byłoby finansowane z dochodów nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym, to również ta siedziba podlegałaby przejęciu w trybie reformy rolnej. To hipotetyczne założenie, nawet abstrahując od występującego czasem w orzecznictwie sporu o to, czy nieruchomość położona w obrębie miasta może być uznana za nieruchomość ziemską, unaocznia, że samo finansowanie utrzymania właściciela i jego siedziby nie może prowadzić do uznania związku funkcjonalnego z umownie rzecz ujmując "częścią rolniczą", jeśli część "nierolnicza", choć ziemska, nie jest niezbędna dla funkcjonowania gospodarstwa rolnego. W niniejszej sprawie wiarygodnych dowodów na niezbędność zespołu dworsko – parkowego dla funkcjonowania pozostałej, "gospodarczej, rolniczej" części majątku [...] nie wykazano. Umiejscowienie w budynku dworu gabinetu właściciela majątku nie przesądza, że to właśnie z niego prowadzone było bezpośrednie zarządzanie majątkiem. Brak jest w tym zakresie jakichkolwiek dowodów, a twierdzenia skarżących nie są poparte żadnymi dowodami i stanowią wyłącznie domniemania. Bez znaczenia pozostaje fakt braku wyraźnego oddzielenia części dworsko-parkowej od części rolniczej poprzez np. ogrodzenie. Ponadto Sąd nie podziela zarzutów skarg dotyczących dokonania przez Ministra części ustaleń w oparciu o dokumentację służb konserwatorskich. Należy bowiem mieć na uwadze, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Odnosząc się do zarzutu Powiatu naruszenia art. 28 k.p.a. i art. 10 k.p.a. należy uznać go za zasadny w tym sensie, że Minister nie uznając go za stronę postępowania naruszył te przepisy, jednakże uchybienie to pozostaje zdaniem Sądu bez wpływu na wynik sprawy, biorąc przede wszystkim pod uwagę okoliczność, że Powiat był stroną postępowania przed organem I instancji i nie był pozbawiony możliwości składania wniosków dowodowych, czego jednak nie uczynił. Należy dodać, że stroną postępowania przez cały czas jego trwania był Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę [...], a więc ten sam organ, który reprezentuje również skarżący Powiat, a który do daty wniesienia skarg nie wykazywał aktywności.

Odnosząc się do dowodów zgłoszonych w skargach w postaci fotografii, należy wskazać, że w świetle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie mogą one zmienić jego oceny. Fakt przebudowy dworu wynika z akt sprawy, ale ta okoliczność nie poparta żadnymi innymi dowodami nie może przesądzić, że przebudowa związana była z dostosowaniem dworu do prowadzenia działalności rolniczej.

Wbrew zarzutom skarg postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i wnikliwy, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji sporządzone zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Tym samym zarzuty skarg dotyczące naruszenia przepisów postępowania w niej wskazanych należy uznać za chybione.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.