Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 414/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-07-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. art. 142 ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
article: art. 7,a rt. 8, art. 11, art. 15, art. 81, art. 107 par. 3, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 1 par. 1, art. 1 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2107
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2019 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2019 r., [...][...] Wojewoda (zwany dalej "Wojewodą"), po rozpoznaniu odwołania B. J., utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] (zwanego dalej "Starostą") z dnia [...] 2018 r., [...] w części odmawiającej odwołującej się zwrotu części nieruchomości położonych w [...] na [...], oznaczonych jako działki [...] /cześć/ i [...], ark. mapy [...], obręb [...], zapisanych w księdze wieczystej [...]

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących – prawidłowo ustalonych przez Wojewodę – okolicznościach.

Pismem z dnia 4 marca 2016 r. B. J. i H. S. wystąpiły do Dyrektora Zarządu [...] o zwrot części nieruchomości położonych w [...], stanowiących działkę [...] oraz części działek [...], [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...], odpowiadające dawnym działkom [...] [...] (k. 1-8 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Następnie organ – zebrawszy wstępnie stosową dokumentację i ustaliwszy, że nieruchomość objęta postępowaniem stanowi własność Miasta [...] (k. 9-21 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) – w trybie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej "K.p.a.") oraz mając na uwadze art. 142 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2204, dalej "u.g.n."), przekazał wniosek B. J. i H. S. według właściwości Wojewodzie (k. 22 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Postanowieniem z dnia [...] 2016 r., [...] (zob. k. 25 akt administracyjnych organu pierwszej instancji; w zaskarżonej decyzji Wojewody błędnie podano datę tego postanowienia jako "[...] 2016 r." – uw. Sądu) Wojewoda wyznaczył Starostę jako organ właściwy do rozstrzygnięcia sprawy.

Następnie Starosta z urzędu przystąpił do kompletowania dokumentacji dotyczącej działek objętych postępowaniem zwrotowym (k. 26-281 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Dnia 4 listopada 2016 r. przeprowadzono także oględziny nieruchomości (k. 113 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Decyzją z dnia [...] 2018 r., [...] Starosta umorzył postępowanie o zwrot części nieruchomości w granicach działek [...] i [...]. Do rozstrzygnięcia pozostała kwestia działki nr [...] cz. i [...] (k. 282-284 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Powyższa decyzja została doręczona pełnomocnikowi wnioskodawczyń (k. 290 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) i z akt nie wynika, aby została zaskarżona.

Pismem z dnia 19 października 2018 r., [...] Starosta zawiadomił strony w trybie art. 10 § 1 K.p.a. o zebraniu materiału dowodowego w zakresie wystarczającym dla rozstrzygnięcia sprawy (k. 291-294 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Decyzją z dnia [...] 2018 r., [...] Starosta w punkcie I orzekł o odmowie zwrotu na rzecz B. J. części nieruchomości położonych w [...] na [...] oznaczonych w jako działki [...] (część) i [...]. Jednocześnie w punkcie II umorzył prowadzone z wniosku H. S. postępowanie w odniesieniu do tej samej nieruchomości.

Starosta ustalił, że Prezydium Rady Narodowej miasta [...], Wydział [...] orzeczeniem z dnia [...] 1973 r., [...] wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa z nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej [...] działki [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 7297 m2 stanowiące własność T. J. w [...] części, K. J. w [...] części, G. J. w [...] części, T. J. w [...] części, J. J. w [...] część, R. J. w [...] części i S. W. w [...] części. Jednocześnie wymienionym osobom przyznano odszkodowanie w kwocie [...]zł obejmujące należność za grunt, a także w kwocie [...]zł obejmujące należności za kultury wieloletnie. Nieruchomość została wywłaszczona na cele użyteczności publicznej w związku z objęciem tego terenu decyzją o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] 1968 r., [...] wydaną przez Wydział [...] Prezydium [...] Rady Narodowej [...], dotyczącej budowy osiedla mieszkaniowego [...], jednostka [...].

W celu ustalenia czy B. J. i H. S. przysługuje roszczenie zwrotowe Starosta przeprowadził analizę złożonych dokumentów dotyczących stwierdzenia nabycia spadku po byłych właścicielach. Analiza objęła badanie: a) aktu poświadczającego dziedziczenie z dnia [...] 2010 r. rep. A [...] na podstawie którego spadek po K. W., zmarłym [...] 2009 r., nabyła w całości [...] H. S., b) postanowienia Sądu Rejonowego w B. , Wydział [...] z dnia [...] 2002 r., [...], na podstawie którego spadek po zmarłym [...] 1991 r. R. J. nabył J. J., c) postanowienia Sądu Rejonowego [...], Wydział [...] z dnia [...] 1993 r., [...], na podstawie którego spadek po zmarłej [...] 1990 r. A. J. nabyła B. J. w całości, a także spadek po zmarłym [...] 1993 r. J. J. nabyła B. J. w całości.

W związku z powyższym Starosta uznał, że B. J. jest uprawniona do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości w [...] części. Z kolei w odniesieniu do H. S. uznał, że z uwagi na niezakończone postanowienie spadkowe po zmarłych właścicielach nieruchomości nie jest możliwe określenie udziału spadkowego tej wnioskodawczyni.

Ustalono także, że zgodnie z mapami stanu prawnego sporządzonymi na wyrysach z mapy ewidencyjnej z dnia 14 marca 2016 r. częściom dawnych działek [...] [...] o powierzchni 0,7297 ha zapisanych w księdze wieczystej [...] odpowiadają między innymi działki [...] (część), [...] (część), [...] i [...] (część). Zgodnie z pismem [...] Pracowni Urbanistycznej w [...] z dnia 11 czerwca 2018 r., [...]) działki [...] objęte były w latach 1972-1982 planami zagospodarowania przestrzennego miasta [...] uchwalonymi w 1966 r. oraz 1975 r. W planie ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta [...] z 1966 r. uchwalonym uchwałą Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] z dnia [...] 1966 r., [...] działki znalazły się w jednostce [...] o podstawowej funkcji mieszkalnej, na terenie oznaczonym symbolem [...] przeznaczonym pod mieszkalnictwo rodzinne o intensywności 1,04 do 1,71 netto. W planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego miasta [...] zatwierdzonym przez Wojewodę [...] [...] 1975 r., stanowiącym integralną część planu zagospodarowania przestrzennego Województwa [...], zatwierdzonego uchwałą [...] WRN z [...] 1977 r. przedmiotowe działki znalazły się w rejonie strukturalnym [...] jednostka [...]. Działki [...] i [...] znalazły się na terenie intensywnego zainwestowania z przewagą funkcji mieszkalnictwa wysokiej intensywności. Decyzją o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] 1966 r., [...] Prezydium Rady Narodowej Miasta [...] – Wydział [...] ustalił lokalizację szczegółową na I etap realizacji osiedla spółdzielczego [...] obejmującego jednostki mieszkalno-usługowe [...] na terenie położonym w [...]. Załącznik do decyzji stanowi plan projektu koncepcyjnego, zgodnie z którym dawne działki [...] (obecnie w części działki [...] /część/ i [...] znalazły się na terenie osiedla mieszkaniowego [...], a szczegółowo obszar ten przeznaczono pod budowę szkoły oznaczonej [...].

Zgodnie z planem ogólnym zagospodarowania terenu inwestycji [...] z 1971 r. osiedle to (dawniej [...], obecnie [...] podzielono na zadania inwestycyjne I-IV, w rejonie nieruchomości objętych przedmiotowym wnioskiem jako zadanie przygotowawcze III, zadania podstawowe VII (budynki mieszkalne) i XVI (szkoła). Plan realizacji [...] zatwierdzony został decyzją Prezydium Rady Narodowej m. [...] Wydziału [...] z dnia [...] 1972 r., [...] a inwestorem była [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa. Decyzją z dnia [...] 1976 r., [...] Wojewódzki Zarząd Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w [...] Biuro Planowania Przestrzennego zatwierdził zaktualizowany plan realizacji jednostki mieszkaniowej [...] jako zgodny z planem zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonym [...] 1975 r. Jednocześnie anulowano decyzję nr [...]

Organ wskazał też, że w ewidencji gruntów i budynków (wypis z rejestru z 22 marca 2016 r.) nieruchomości objęte wnioskiem oznaczone są następująco: działka [...] jako własność Miasta [...], w trwałym zarządzie Szkoły Podstawowej nr [...] [...] w [...], stanowiąca użytek [...] tj. grunt zabudowany i zurbanizowany, inny teren zabudowany, o powierzchni łącznej 42111 m2, oraz działka [...] jako własność Miasta [...], w trwałym zarządzie Szkoły Podstawowej nr [...] w [...], stanowiąca w części użytek [...] tj. grunt zabudowany i zurbanizowany, inny teren zabudowany, o powierzchni łącznej 2811 m2.

Na podstawie przeprowadzonych dnia 4 listopada 2016 r. oględzin Starosta ustalił, że działka [...] zajęta jest pod fragment budynku szkoły trwale związanego z gruntem, murowanego, w części południowej stanowiącego salę gimnastyczną. Pozostała przestrzeń w większości stanowi utwardzony teren przyszkolny, dojazdy i plac manewrowy od strony zachodniej, w pozostałej części place szkolne i porośnięte trawnikiem fragmenty boisk. Działka [...] (część) zajęta jest pod fragment budynku szkoły, murowanego, trwale związanego z gruntem. Pozostały teren w większości utwardzony stanowi dojścia i dojazdy do budynku. Wzdłuż budynku znajdują się nasadzenia zieleni.

Starosta ustalił, że szkoła została oddana do użytku [...] 1982 r. (decyzja Kuratorium Oświaty i Wychowania w [...] z dnia [...] 1982 r., [...]).

Od decyzji Starosty w części odmawiającej B. J. zwrotu nieruchomości odwołanie złożyła B. J.. Podkreśliła, że w jej ocenie organ nie zbadał, czy realizacja celu wywłaszczenia dotyczyła całej nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. Zdaniem odwołującej się, nawet gdyby uznać, że budowa szkody stanowiła realizacje celu wywłaszczenia określonego w decyzji wywłaszczeniowej, to i tak odmowa zwrotu dotyczy zbyt dużego obszaru. W ocenie B. J. uzasadnionym byłoby wyznaczenie granic zwracanej nieruchomości do granicy z budynkiem, w którym mieści się szkoła, względnie do granic obszaru niezbędnego do korzystania ze szkoły.

Wskazana na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2019 r., [...] Wojewoda – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. – utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy – przedstawiwszy obszernie uwarunkowania prawne, na podstawie i w granicach których wydano decyzję – doszedł do przekonania, że decyzja Starosta nie naruszył prawa. Odnosząc się do zarzutu tez przedstawionych w odwołaniu (przywołanych wyżej – uw. Sądu) Wojewoda wyjaśnił, że realizacji takich obiektów jak szkoła powinna towarzyszyć odpowiednia infrastruktura instrumentalna, pomocnicza w realizacji funkcji podstawowej, czyli działalności szkoły. W obrębie takiej infrastruktury znajdują się takie urządzenia jak boisko, bieżnia, skocznia, plac apelowy, tereny zielone i rekreacyjne. Takie tereny należy uznać za niezbędne do prawidłowego funkcjonowania szkoły. Pożądane jest, aby kompleks szkolny obejmował wszystkie te tereny, ponieważ umożliwia to zapewnienie jak najlepszych warunków nauczania i związanego z tym koniecznego wypoczynku dzieci, a w rezultacie osiągnięcie jak najlepszych wyników nauczania i wychowania. Budowa szkoły i jej dalsze funkcjonowanie wymaga zatem zabezpieczenia stosunkowo dużego terenu. Szkoła jest swego rodzaju mikroorganizmem urbanizacyjnym, który rządzi się zasadami uwzględniającymi potrzeby związane z nauczaniem. Z powyższych względów niemożliwe jest wyznaczenie linii zwrotu w granicy z budynkiem, w którym mieści się szkoła, odcinając budynek od towarzyszącej jej infrastruktury niezbędnej do realizacji zadań szkoły.

Wojewoda przypomniał, że za ustalony już od dawna uznaje się pogląd, że w przypadku wywłaszczenia nieruchomości na budowę osiedla mieszkaniowego, celu wywłaszczenia w żaden sposób nie niweczy realizacja infrastruktury osiedla, a więc urządzeń towarzyszących, jak ciągi komunikacyjne, parkingi, boiska i inne urządzenia. Osiedle mieszkaniowe obejmuje bowiem nie tylko domy mieszkalne, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące jego mieszkańcom (organ powołał się przy tym na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2010 r., I OSK 1537/09 i z dnia 7 września 2007 r., I OSK 1324/06). Oznacza to, że przy ocenie realizacji celu, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, należy więc uwzględniać nie tylko budowę typowych obiektów mieszkalnych, ale również budowę infrastruktury osiedla (ciągi komunikacyjne, sieci wodociągowe, kanalizacyjne, ciepłownicze oraz tereny zieleni osiedlowej), niezbędnej do jego prawidłowego funkcjonowania (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2016 r., I OSK 1519/14).

Wojewoda uwypuklił (w oparciu o argumentacje z wyroku I OSK 1519/14), że osiedle mieszkaniowe jest swego rodzaju mikroorganizmem urbanistycznym, który rządzi się zasadami, uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców i nie można również, co do zasady wykluczyć możliwości by na terenie osiedlowym, na przestrzeni czasu powstał obiekt bardziej potrzebny jego mieszkańcom, a kwestia ustalenia celu wywłaszczenia pozostaje w ścisłym związku z problematyką możliwego rozszerzenia lub modyfikacji przeznaczenia nieruchomości określonego w decyzji wywłaszczeniowej, co w konsekwencji powoduje, że zmiana ta nie będzie traktowana jako wykorzystanie nieruchomości na cel niezgodny z celem wywłaszczenia.

Wojewoda w pełni podzielił stanowisko Starosty, że cel nabycia nieruchomości został spełniony. Na działkach [...] (część) i [...] zrealizowana została inwestycja szkoły podstawowej. Budowa szkoły trwała w latach około 1976 do 1982 r., a zatem została zakończona w terminie 10 lat od chwili wywłaszczenia.

W skardze (k. 3-4 akt sądowych) B. J. zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, pomimo naruszenia przepisów mających wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, 8, 11 oraz 107 § 2 i 3 K.p.a. polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu ku temu podstaw i przesłanek. Zarzucono także naruszenie art. 81 K.p.a. polegające na przyjęciu, iż budowę szkoły oraz budowę osiedla należy traktować jako tożsame cele wywłaszczenia, co w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, polegających na ustaleniu, że budowa szkoły stanowiła realizację celu wywłaszczenia określonego w orzeczeniu o wywłaszczeniu nieruchomości z dnia [...] 1973 r. Celem wywłaszczenia nieruchomości określonym w orzeczeniu była tymczasem budowa osiedla mieszkaniowego a nie budowa szkoły.

B. J. przedstawiła także zarzut naruszenia art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. poprzez niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości, w sytuacji gdy cel wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego [...] wskazany w orzeczeniu o wywłaszczeniu nieruchomości nie został zrealizowany, a zatem organ powinien wydać decyzję o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości.

Wskazując na powyższe skarżąca wystąpiła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

W motywach skargi wskazano na uchybienie zasady dwuinstancyjności postępowania eksponując, że organ odwoławczy powinien badać sprawę w całokształcie a nie ograniczać się do weryfikacji zaskarżonej decyzji. Ponadto zdaniem B. J. uzasadnienie rozstrzygnięcia Wojewody nie spełnia standardów określonych w art. 107 § 3 K.p.a., bowiem nie zawiera uzasadnienia faktycznego i prawnego ze wskazaniem faktów i dowodów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia.

Skarżąca uwypukliła, że celem wywłaszczenia nieruchomości położonych w [...] na [...], oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki [...] (część) i [...] wskazanym w orzeczeniu o wywłaszczeniu z dnia [...] 1973 r. była budowa osiedla mieszkaniowego [...]. Organy stwierdziły, iż cel wywłaszczenia nieruchomości został spełniony, ponieważ na działkach zrealizowana została inwestycja szkoły podstawowej, a budowa szkoły podstawowej wraz z infrastrukturą jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania osiedla. W opinii strony skarżącej stanowisko organów jest bezzasadne. Jeszcze raz uwypukliła ona, że celem wywłaszczenia była budowa osiedla mieszkaniowego a nie szkoły. Tymczasem szkoła nie jest elementem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania osiedla mieszkaniowego.

B. J. przywołała następnie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2018 r., I OSK 1703/16, w którym przyjęto, że jeżeli na spornym terenie celem wywłaszczenia była budowa szkoły, zaś w rzeczywistości powstały elementy infrastruktury osiedlowej, to zastosowanie w tym przypadku art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. nie może budzić zastrzeżeń. Skarżąca z powyższego orzeczenia wyprowadziła wniosek, że budowę szkoły oraz budowę osiedla należy traktować jako odmienne cele wywłaszczenia. Skoro na spornych nieruchomościach celem wywłaszczenia była budowa osiedla a w rzeczywistości na części nieruchomości powstała szkoła to cel wywłaszczenia nie został osiągnięty i w konsekwencji zachodziły przesłanki do zwrotu nieruchomości.

Wreszcie B. J. dodała, że w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych podkreśla się, że cel publiczny, na który odjęto nieruchomość, powinien być ze względu na art. 21 Konstytucji RP wąsko pojmowany, a wszelkie niejasności należy interpretować na korzyść tego, kogo nieruchomość wywłaszczono, gdyż to jego prawo zostało odjęte na rzecz interesu ogółu.

Z ostrożności skarżąca powtórzyła także argument odwołania, że nawet gdyby przyjąć, iż w stosunku do spornych nieruchomości nastąpiła częściowa realizacja celu określonego w orzeczeniu wywłaszczeniowym w postaci budowy szkoły, to organ wyznaczył zbyt duży obszar nieruchomości wyłączony ze zwrotu. Uzasadnionym byłoby wyznaczenie linii zwrotu w granicy z budynkiem, ewentualnie w odległości niezbędnej do jego eksploatacji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko (k. 8-9 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przystąpienie do kontroli legalności decyzji Wojewody z dnia [...] marca 2019 r., [...] rozpocząć należy uwagi, że wbrew zarzutom B. J. (zwłaszcza obejmującymi naruszenie zasady dwuinstancyjności /art. 15 K.p.a./ oraz art. 107 § 3 K.p.a.) decyzja ta spełnia standardy rzetelnej administracji. Argumentacja organu odwoławczego jest czytelna, uporządkowana i logiczna, a nadto – przede wszystkim – szczegółowa i oparta na zindywidualizowanych materiałach źródłowych. Sąd w całej rozciągłości zgadza się też z merytorycznymi wywodami zawartymi w decyzji z dnia [...] marca 2019 r., [...].

Powyższe prowadzi do sytuacji – gdy chodzi o kontrolę działalności administracji publicznej realizowaną na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) – że przedstawienie przebiegu tej kontroli w istocie musiałoby się sprowadzać do powtórzenia przez Sąd wywodów wyczerpująco i czytelnie przedstawionych przez organ. Mając to na uwadze Sąd, aby nie wprowadzać w tym miejscu zbędnych treści, wskazuje, że przyjął za podstawę wyroku ustalenia co do stanu faktycznego i prawnego sprawy, tak jak przedstawił to Wojewoda (przywołane w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia).

Wskazać w tym miejscu jedynie należy, że zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 u.g.n.

Art. 137 ust. 1 u.g.n. stanowi z kolei, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

W niniejszej sprawie nie jest przedmiotem sporu kwestia terminu, kiedy cel wywłaszczenia został zrealizowany, dlatego Sąd pominie wywody dotyczące prawnych problemów stosowania art. 137 ust. 1 u.g.n. do "dawnych" wywłaszczeń.

Przechodząc do analizy sprawy rozpocząć należy od wskazania, że rzeczywiście – i tu Sąd nie zaprzecza słowom skarżącej – z orzeczenia Prezydium Rady Narodowej miasta [...], Wydział [...] z dnia [...] 1973 r., [...] o wywłaszczeniu działek [...] (zob. k. 61-63 akt administracyjnych organu pierwszej instancji; co do położenia tych działek względem obecnie istniejących ewidencyjnie – por. mapę na k. 18 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) wynika, iż wywłaszczenia dokonano na cele osiedla mieszkaniowego [...].

W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że wywody organów wcale nie świadczą o tym, iż decyzje oparto o rozszerzającą interpretację celu budowy "osiedla mieszkaniowego" (tak sugeruje B. J. powołując się w skardze na art. 21 Konstytucji). Otóż uwypuklenia wymaga, że orzeczenie wywłaszczeniowe nie zostało wydane bez stosownego kontekstu inwestycyjnego w sferze planowania i zagospodarowania przestrzennego. Kwestii tej nie trzeba domniemywać, gdyż już w tym samym akapicie uzasadnienia, gdzie mowa o "osiedlu mieszkaniowym" (zob. k. 54 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) doprecyzowano, iż chodzi o konkretne osiedle mieszkaniowe [...], jednostka [...], a nadto odwołano się do decyzji o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] 1968 r., [...] wydanej przez Wydział [...] Rady Narodowej [...]. Uprawnia to i daje podstawy po weryfikacji, czym w swej istocie owo osiedle mieszkaniowe [...] miało być.

Na k. 145-235 akt administracyjnych organu pierwszej instancji znajduje się pozyskana przez Starostę obszerna dokumentacja projektowa osiedla mieszkaniowego [...] – właśnie obejmująca część [...] (wbrew zarzutom skarżącej przeprowadzono w sprawie szczegółowe postępowanie wyjaśniające i zebrano bardzo obszerną archiwalną oraz współczesną dokumentację – k. 23-272 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W ramach zebranych dokumentów projektowych pochodzących z 1976 r. zachowały się między innymi włączona do nich decyzja Prezydium Rady Narodowej miasta [...] z dnia [...] 1972 r., [...], [...] zatwierdzająca plan realizacyjny (składający się z ogólnego planu zagospodarowania, części opisowej i rysunkowej) dla zamierzenia inwestycyjnego nazwanego później osiedlem na [...] [...] (zob. k. 160- verte akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Dnia [...] 1972 r. Prezydium zatwierdziło także założenia techniczno projektowe osiedla, cyt.: [...], jednostka [...] (zob. k. 159 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Plan ogólny, o którym mowa w decyzji z dnia [...] 1972 r., [...], [...] znajduje się w aktach administracyjnych organu pierwszej instancji. Elementy dokumentacji z pierwotnej wersji planu ogólnego dla osiedla [...], jednostka [...] utrwalono na k. 163 verte do 183 akt administracyjnych organu pierwszej instancji. Z niej także wynika, że już w grudniu 1971 r. (zob. k. 165 i 189 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) planowano w ramach osiedla szkołę podstawową nr [...] (zob. k. 181 i 168 verte akt administracyjnych ). Sama szkoła, na całości tej samej posesji i z całą pewnością obejmującej dawne działki [...], choć w nieco innym kształcie architektonicznym aniżeli później wybudowano (infrastruktura na północy, budynek od południa), została zaplanowana jako [...] (k. 166 verte i 165 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Sąd nadmienia także, że plan z 1971-1972 aktualizowano (k. 162 akt administracyjnych), a późniejsza wersja aktualna na 1976 r. znajduje się na k. 162 verte oraz 161 akt administracyjnych organu pierwszej instancji. Z planu tego wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że na obszarze niegdysiejszych działek [...] objętych obecnie postępowaniem zwrotowym (co do ich położenia patrz k. 18 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) nadal planowano szkołę podstawową jako integralny element osiedla mieszkaniowego [...], jednostka [...], a do tego jest to dokładnie taka sama bryła, jak później wybudowana i do dziś istniejąca.

Jeśli chodzi o relację pomiędzy założeniami osiedla [...], jednostka [...] z lat 1971-1972 (czyli wersji zamierzenia inwestycyjnego stanowiącej podstawę do wydania orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] 1973 r., [...]) względem później przyjętych, to dodać można, że z notatek służbowych projektantów z technicznych spotkań aktualizacyjnych (k. 155 i 156 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) wynika, że "aktualizacja" dotyczyła tylko kwestii szczegółowych, np. architektonicznych i technologii, a samych założeń funkcjonalnych osiedla nie zmieniano. Zresztą znamienne jest chociażby to, że z notatki na k. 155 akt administracyjnych organu pierwszej instancji wynika, iż w ramach spotkań dotyczących budowy osiedla mieszkaniowego [...], jednostka [...] uzgadniano między innymi, jak ma wyglądać i z jakich materiałów ma zostać zbudowana szkoła nr [...] ("technologia [...]").

Podsumowując Sąd stwierdza, iż w świetle zebranego materiału dowodowego nie budzi najmniejszych wątpliwości, że szkoła podstawowa już w latach 1971-1972 była zaprojektowana jako integralny element zamierzenia osiedla mieszkaniowego [...] jednostka [...], o którym mowa w orzeczeniu wywłaszczeniowym z dnia [...] 1973 r., [...] Jej budowa była zatem z całą pewnością realizacją celu wywłaszczenia.

Z tych względów Sąd nie może uwzględnić zarzutów naruszenia art. 138 § 1 pkt 1, art. 7, 8 i 11, art. 107 § 2 i 3 oraz art. 81 K.p.a. w sposób, jak to opisano w skardze. Wojewoda miał podstawy, aby utrzymać decyzję o odmowie zwrotu nieruchomości w mocy, gdyż postępowanie przeprowadzono wnikliwie, wyczerpująco przedstawiając przemawiającą za tym argumentację. Nie dopuszczono się także błędu w interpretacji celu wywłaszczenia, gdyż organy powołały się na dokumentację, z której wynika niezbicie, że szkoła podstawowa na terenie obejmującym dawne działki [...] była przewidziana jako element osiedla mieszkaniowego [...] jednostka [...].

Skoro zrealizowano cel wywłaszczenia, na nastąpiło to w terminie krótszym niż 10 lat, to nie ulega wątpliwości też, że organy odmawiając zwrotu nieruchomości nie naruszyły art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n.

Odnosząc się do zarzutu i postulatu skargi, iżby zwrotowi miały podlegać alternatywnie tereny wzdłuż linii budynku szkoły, ewentualnie w odległości niezbędnej do jego eksploatacji, Sąd stwierdza, że podejście to nie jest przekonujące. W ocenie Sądu nie wymaga dowodu i pogłębionych analiz teza, że obecna Szkoła Podstawowa nr [...] [...] w [...] stanowi kompleks uporządkowanych funkcjonalnie terenów obejmujących budynki i infrastrukturę sportową (od południa) (zob. k. 18 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), który zamyka się na obszarze o kształcie prostokąta. Jako taka zresztą powstawała (zob. k. [...] akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W tym kontekście postulat wyłączenia "wycinków" gruntu do zwrotu jawi się jako nieakceptowany. Dodać można, że znaczący obszar obecnych działek [...] zajmują centralne części samego budynku szkoły.

W tym stanie rzeczy Sąd – działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – orzekł o oddaleniu skargi.