Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 633/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 107 ust.3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 193 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 697
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska, Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Protokolant Specjalista Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi C.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...]r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach — działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej Kpa), w związku z art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 570 ze zm.) — po rozpatrzeniu odwołania C. K. (dalej także strona, skarżący) od decyzji Prezydenta Miasta Z. z dnia [...]r. nr [...], mocą której:

1) odstąpiono w części, z urzędu, od ustalenia odpłatności za pobyt dziecka/pełnoletniego wychowanka – syna strony w pieczy zastępczej w formie placówki opiekuńczo - wychowawczej A w Z. za okres od 19 stycznia 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r.,

2) zobowiązano skarżącego do ponoszenia częściowej opłaty za pobyt dziecka//pełnoletniego wychowanka – syna strony w pieczy zastępczej w formie placówki opiekuńczo - wychowawczej A w Z. za okres od 19 stycznia 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r. w wysokości po 200 zł miesięcznie,

3) ustalono łączną kwotę należności z tytułu odpłatności za okres od 19 stycznia 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r. w wysokości 4.000 zł, oraz

4) określono, że kwota należności w wysokości 200 zł miesięcznie winna być wpłacona w kasie MOPR lub na konto MOPR, w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się decyzji,

5) zobowiązano skarżącego do informowania MOPR o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej

— uchyliło zaskarżoną decyzję i orzekło o:

1) odstąpieniu w części, z urzędu, od ustalenia odpłatności za pobyt dziecka/pełnoletniego wychowanka – syna strony w pieczy zastępczej w formie placówki opiekuńczo - wychowawczej A w Z. za okres od 1 marca 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r.,

2) zobowiązaniu skarżącego do ponoszenia częściowej opłaty za pobyt dziecka/pełnoletniego wychowanka – syna strony w pieczy zastępczej w formie placówki opiekuńczo - wychowawczej A w Z. za okres od 1 marca 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r. w wysokości po 200 zł miesięcznie,

a także:

3) ustalono łączną kwotę należności z tytułu odpłatności za okres od 1 marca 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r. w wysokości 3.600 zł, a także

4) określono, że kwota należności winna być wpłacona w kasie MOPR lub na konto MOPR, w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się decyzji.

Argumentując rozstrzygnięcie organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń wskazując prawne regulacje przedmiotu, w których ramach odnotował, że przytoczoną na wstępie decyzją działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. - Zastępca Kierownika Zespołu ds. Pieczy Zastępczej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. decyzją z dnia [...]r. Nr [...]

po pierwsze - odstąpił w części, z urzędu, od ustalenia odpłatności za pobyt dziecka/pełnoletniego wychowanka w pieczy zastępczej w formie placówki opiekuńczo - wychowawczej A w Z. za okres od 19 stycznia 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r.,

po drugie - zobowiązał skarżącego do ponoszenia częściowej opłaty za pobyt dziecka//pełnoletniego wychowanka w pieczy zastępczej w formie placówki opiekuńczo - wychowawczej A w Z. za okres od 19 stycznia 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r. w wysokości po 200 zł miesięcznie,

po trzecie - ustalił łączną kwotę należności z tytułu odpłatności za okres od 19 stycznia 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r. w wynosi 4.000 zł, oraz

po czwarte - określił, że kwota należności w wysokości 200 zł miesięcznie winna być wpłacona w kasie MOPR lub na konto MOPR, w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się decyzji, a także

po piąte - zobowiązał stronę do informowania MOPR o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej.

W uzasadnieniu, co w dalszej części wyeksponował, organ I instancji wskazał, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...]r. sygn. akt [...] dziecko strony zostało umieszczone w A w Z. W dniu [...]r. Syn skarżącego osiągnął pełnoletność i pozostał w placówce na zasadach pełnoletniego wychowanka. Średni miesięczny koszty utrzymania dziecka w Ośrodku w okresie od stycznia do marca 2016 r wyniósł 4.771 zł, a od 1 kwietnia 2016 r. wyniósł 4.516 zł. Matka wychowanka zmarła [...]r. Wskazał nadto, że w dniu [...]r. wszczęto postępowanie w sprawie zobowiązania strony do ponoszenia odpłatności za pobyt jej dziecka w placówce, jednakże pomimo wyznaczenia terminu wywiadu środowiskowego strona nie umożliwiła jego przeprowadzenia (była nieobecna). Jednocześnie organ odwoławczy przypomniał, że organ pierwszej instancji ustalił, że strona nie jest osobą bezrobotną, nie korzysta z dodatku mieszkaniowego, jest osobą niepełnosprawną utrzymującą się z renty z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1.717 zł. Następnie podniósł, że organ pierwszej instancji postanowił odstąpić od ustalenia opłaty częściowo z uwagi na niepełnosprawność strony, wskazując, że obciążenie jej kwotą 200 zł nie powinno stanowić nadmiernego jej finansowego obciążenia.

Od decyzji tej, co w dalszych motywach przytoczył, strona wniosła odwołanie nie zgadzając się z nią. Odwołujący zanegował tryb umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, twierdząc, że dziecko zostało umieszczone w placówce bez jego zgody i bez decyzji Sądu. Podał, że złożył wniosek do Rady Miasta Z. o likwidację nielegalnie działającego A w Z. Wskazał także, że Sąd nie wydał postanowienia o umieszczeniu jego syna w A w Z. i pozbawieniu go władzy rodzicielskiej a postanowieniem z dnia [...]r. umorzył postępowanie w sprawie.

Następnie wskazał, że organ I instancji nie znalazł podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji w trybie samokontroli na podstawie art. 132 Kpa.

Przenosząc poczynione ustalenia na grunt regulacji prawnych Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 193 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 697 ze zm., dalej także: ustawa lub ustawa o pieczy zastępczej) za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości:

1) przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka;

2) średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym;

1a. Opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej;

2. Za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie.

3. (uchylony), 4. (uchylony), 5. (uchylony);

6. Opłatę, o której mowa w ust. 1, ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona;

6a. Opłaty, o której mowa w ust. 1, nie ponosi się za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców;

7. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do rodziców dziecka pozostawionego bezpośrednio po urodzeniu;

7a. Od opłaty, o której mowa w ust. 1, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym decyzja ustalająca opłatę stała się ostateczna;

7b. Należności z tytułu nieponoszenia opłaty, o której mowa w ust. 1, podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji;

8. W przypadku powstania zaległości z tytułu nieponoszenia opłaty, o której mowa w ust. 1, za okres dłuższy niż 12 miesięcy starosta przekazuje do biura informacji gospodarczej informację gospodarczą o powstaniu tej zaległości.

Nadto zaznaczyło, że na podstawie art. 194 ust. 1 powołanej ustawy opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala w drodze decyzji starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Z kolei mocą jego ust. 1a - jeżeli zmianie uległy okoliczności mające wpływ na wydanie decyzji administracyjnej dotyczącej opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1, w szczególności zmianie uległa wysokość przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81, albo średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo- wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, starosta może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną dotyczącą tej opłaty. Natomiast mocą art. 194 ust. 2 Rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Zgodnie zaś z jego ust. 3 starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustawy.

Tym samym organ drugoinstancyjny zaznaczył, że Rada Miejska w Z. podjęła w dniu [...]r. uchwałę Nr [...] w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Zgodnie z załącznikiem do niej (pkt. 7) odstąpienie od ustalenia opłaty następuje z urzędu lub na wniosek osoby zobowiązanej w przypadku gdy dochód osoby zobowiązanej lub dochód na osobę w rodzinie, osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat nie przekracza 150% kryterium dochodowego. Jednocześnie wskazał, że możliwe jest także z urzędu lub na wniosek osoby zobowiązanej odstąpienie od ustalenia opłaty w przypadkach gdy:

a) dochód osoby zobowiązanej lub dochód na osobę w rodzinie, osoby zobowiązanej przekracza 150% kryterium dochodowego lecz nie przekracza 250% kryterium dochodowego, a osoba ta wychowuje inne dzieci pozostające pod jej opieką lub jest w ciąży albo ponosi odpłatność za pobyt innych, członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej, innych instytucjach zapewniających całodobową opiekę, leczenie, rehabilitację albo za pobyt innych dzieci w pieczy zastępczej,

b) wobec osoby zobowiązanej wystąpiła inna uzasadniona okoliczność, w szczególności: długotrwała choroba, bezrobocie, bezdomność, niepełnosprawność, znaczne straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.

Przy czym, jak zauważył, odstąpienie od ustalenia opłaty następuje na okres wynikający z decyzji, jednak nie dłużej niż na okres dwunastu miesięcy. W szczególnie uzasadnionych przypadkach decyzja o odstąpieniu może być wydana na okres do 24 miesięcy. W przypadku odstąpienia na wniosek, osoba zobowiązana powinna podać okoliczności uzasadniające odstąpienie oraz dostarczyć dokumenty potwierdzającymi te okoliczności. Odstąpienie od ustalenia opłaty, umorzenie w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty należności następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Mając to na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej zobowiązują organy administracji publicznej do ustalenia odpłatności rodziców za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Przypomniał, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...]r. Sygn. akt [...] dziecko strony zostało umieszczone w A w Z. (dalej także Centrum, Ośrodek). Przebywa w nim nadal po uzyskaniu pełnoletności już jako osoba pełnoletnia na własną prośbę. Zaznaczył, że średni miesięczny koszty utrzymania dziecka w Ośrodku w okresie od stycznia do marca 2016 r. wyniósł 4.771 zł, a od 1 kwietnia 2016 r. wynosi - 4.516 zł. Powtórzył za organem pierwszej instancji, że strona pismem z dnia [...]r. (doręczonym jej w dniu 30 marca 2016r.) została poinformowana o wszczęciu postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt jej dziecka w Centrum. Organ wyznaczył stronie terminy wywiadu środowiskowego, jednakże strona uniemożliwiła jego przeprowadzenie z uwagi na jej nieobecność. W toku prowadzonego postępowania, co także podkreślił, strona w dniu 12 grudnia 2016 r. zgłosiła się do organu pierwszej instancji oświadczając, że nie będzie składała żadnych dokumentów dotyczących swej sytuacji rodzinnej i dochodowej. Organ pierwszej instancji mając na uwadze ustalenia dokonane w toku postępowania a zwłaszcza fakt, że strona jest osobą niepełnosprawną utrzymującą się z renty postanowił częściowo odstąpić z urzędu od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w Ośrodku i ustalić opłatę w wysokości 200zł. miesięcznie.

W jego ocenie organ I instancji prawidłowo wydał decyzję częściowo odstępującą od ustalenia opłaty i ustalającą odpłatność za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w wysokości 200 zł miesięcznie. Stwierdził przy tym, że ustalenie odpłatności jest możliwe dopiero od miesiąca zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odpłatności. Jego zdaniem nie można bowiem zgodzić się z poglądem, iż obowiązek ten ma być realizowany z mocy prawa ze skutkiem ex tunc (łac. od wtedy), czyli z mocą wsteczną. Konkretyzacja przepisu prawa następuje bowiem w formie indywidualnego aktu administracyjnego. Zgodnie z wyrażoną w art. 8 Kpa zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej strona ma prawo oczekiwać by dotyczące jej obowiązków rozstrzygnięcie wywoływało skutek od daty powiadomienia jej o prowadzonym z urzędu postępowaniu, a nie wstecz. Strona ma bowiem możliwość modyfikacji swoich zachowań i obrony swoich interesów dopiero od uzyskania informacji o wszczęciu postępowania w sprawie. Mając to na względzie organ drugoinstancyjny zmienił okres odpłatności, tj. od marca 2016 r. (od miesiąca wszczęcia postępowania) do 31 sierpnia 2017 r.

Skargę na powyższą decyzję wniosła strona — co do istoty — powtarzając argumenty zawarte w odwołaniu. Zaakcentowała, że dzięki czujności i wysokiej klasy profesjonalizmowi funkcjonariusza II Komisariatu Policji w Z. udało się ostatecznie zdemaskować wielkie oszustwo Ośrodka i umieszczenie przez jego dyrekcję jej syna bez podstawy prawnej w prywatnym mieszkaniu - jak określiła - "oszustki i sutenerki na ulicy [...], gdzie syn nie chodzi do szkoły". Skarżący podniósł, że prywatne mieszkanie wpisano podstępnie na stronę internetową A w Z. jako ośrodek w mieszkaniu na ulicy [...] w Z. i dla uwiarygodnienia podano jeszcze numer telefonu. Wskazał, że w mieszkaniu tym opiekunkami dzieci są pracownice piekarni w Z.-R. Zaznaczył, że mieszkanie to ażeby pełnić rolę Ośrodka powinno mieć zgodę i statut nadany przez Radę Miasta Z. oraz zgodę Wojewody [...].

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w objętym skargą postanowieniu i powtarzając w pełni zawartą w nim argumentację. Wskazał przy tym, że nie zawiera ona wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie.

Jednocześnie wskazania wymaga, że argumenty zawarte w skardze strona skarżąca powieliła w kolejnych pismach procesowych składanych poza rozprawą oraz oświadczeniach złożonych na rozprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm., dalej: p.u.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 p.u.s.a., zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem jej art. 57 a. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA). Orzekanie – na podstawie art. 135 p.p.s.a. – następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego podejmowania. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.

Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Obowiązkiem organów orzekających jest zatem kierowanie się w toku postępowania administracyjnego zasadami wynikającymi z przepisów prawa proceduralnego.

Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie z powodów, które Sąd wziął po uwagę ex lege z urzędu. W ocenie Sądu, postępowanie, w którym zapadła zaskarżona decyzja, dotknięte jest wadami wynikającymi z istotnego naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego, odnoszących się do kwestii gromadzenia materiału dowodowego i jego oceny. Organ nie dopełnił bowiem obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu wystarczającym do jej rozstrzygnięcia. Na podstawie art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 Kpa, organ prowadzący postępowanie obowiązany jest w postępowaniu wyjaśniającym podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jedynie ustalone w taki sposób fakty mogą być uznane za udowodnione i stanowić materiał dowodowy będący niezbędną podstawą do wydania decyzji administracyjnej oraz jej uzasadnienia. W samej decyzji organ administracyjny jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy oraz wskazania faktów, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł oraz przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zgodnie z art. 78 § 1 Kpa na żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, W myśl § 2 tego artykułu, organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. W przedmiotowej sprawie organ nie udokumentował w sposób należyty okresu pobytu syna strony w Ośrodku, konsekwentnie przez nią podnoszonego, co zostało zauważone przez organ odwoławczy, które prezentując motywy zawarte w uzasadnieniu odwołania wskazał, że stwierdzono w im, iż "dziecko zostało umieszczone w placówce bez jego zgody i bez decyzji Sądu. Podał, że złożył wniosek do Rady Miasta Z. o likwidację nielegalnie działającego A w Z. Strona wskazała, że Sąd nie wydał postanowienia o umieszczeniu syna w A w Z. i pozbawieniu go władzy rodzicielskiej a postanowieniem z dnia [...]r. umorzył postępowanie w sprawie". Tymczasem w aktach sprawy brak jest istotnych dla sprawy dokumentów poddających ocenie prawidłowość twierdzeń tak strony jak i organu.

W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć zawartych w tej decyzji stanowiły przepisy art. 193 ust. 1 pkt 2 i ust. 1a i 6a w zw. z art. 194 ust. 1 i 3 ustawy o pieczy zastępczej. Mocą art. 193 ust. 1 pkt. 2 ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w jednej z tych placówek. Opłatę taką rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, przy czym nie ponoszą jej za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców (art. 193 ust. 1a w zw. z ust. 6a). Stosownie do art. 194 ust.1 opłatę ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę rady powiatu określającą szczegółowe warunki umorzenia, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, może umorzyć opłatę w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od jej ustalenia (art. 194 ust. 3).

Zatem data, z którą nastąpiło umieszczenia dziecka w Ośrodku i jego pobyt tam nie mogą być ani sporne, ani też nie powinny budzić jakichkolwiek wątpliwości. Okoliczności z nimi związane, jak faktyczny pobyt dziecka w określonym czasie muszą być należycie udokumentowane, tak ażeby poddawały się kontroli - jak w niniejszej sprawie - Sądu. Tymczasem w aktach administracyjnych przesłanych Sądowi wraz ze skargą ale także tych przesłanych po wezwaniu Sądu za pismem z 05 listopada 2018 r. brak jest materiałów pozwalających na bezsporne odtworzenie okresu przebywania syna strony w Ośrodku. Zwłaszcza, że pobyt ten jest konsekwentnie kwestionowany przez stronę skarżącą. Tym samym należy podnieść, że ustalając i naliczając opłaty za okres, w którym de facto brak materiałów obrazujących okres przebywania dziecko strony przebywało w Ośrodku, Sąd stwierdza, że w sprawie uczyniono to być może przedwcześnie, jednakże wobec braków dowodowych nie sposób się do tego w ogóle odnieść. W aktach sprawy znajduje się bowiem - w ułożeniu nie chronologicznym - odpis skrócony aktu zgonu żony strony skarżącej (matki biologicznej syna strony), kserokopia kwestionowanego przez stronę skarżącą postanowienia Sądu Rejonowego w Z. Wydziału [...] z [...]r., Sygn. akt [...], de facto nie wiadomo jak pozyskanego i czy wykonanego, odpis zupełny aktu urodzenia syna strony, kserokopia pisma Dyrektora Centrum z 07 marca 2017 r., będącego odpowiedzią na skargę strony z 9 lutego 2017 r., w którym informuje się adresata, że syn strony został przyjęty do placówki na podstawie ww postanowienia Sądu. Przy czym autor nie wskazał od kiedy syn strony przebywa w Ośrodku, i czy przebywa tam nieprzerwanie. Nadto w materiałach znajdują się pisma strony w tym wniosek o likwidację Ośrodka, wnioski o udostępnienie danych ze zbioru ZUS, pismo z SR w Z. z 10 czerwca 2016 r., w którym Sąd zwraca się o informację czy była wydawana decyzja o ustaleniu odpłatności syna strony i kto na ten czas ponosi tę odpłatność i dopowiedź organu z 20 czerwca 2016 r. (k 10). Brak jest zatem jakichkolwiek materiałów pozwalających na odtworzenie i ustalenie realnego pobytu syna strony w Ośrodku. Powyższe jest niezbędne dla prawidłowego ukształtowania obowiązku strony do ponoszenia odpłatności za pobyt jej syna w Ośrodku. Nie ulega bowiem wątpliwości, że odpłatność ponoszona przez rodziców nie ma charakteru kary z tytułu pobytu ich dziecka w pieczy zastępczej lecz zasadniczo stanowi zwrot kosztów utrzymania i wychowywania dziecka, od którego ponoszenia są zwolnieni na okres ustanowionej pieczy zastępczej. Rozpoznając ponownie sprawę rolą organów będzie precyzyjnie określić wysokość odpłatności za okres przebywania syna skarżącego w Ośrodku i ewentualnie poza nim - jak wskazuje skarżący, i jej podstawę faktyczną oraz prawną.

Tym samym Sąd stwierdza, iż organy orzekające nie rozpatrzyły w sposób należyty zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i poczyniły wadliwe ustalenia faktyczne naruszając tym samym art. 7 oraz art. 77 § 1 Kpa. Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji powinien w sposób pogłębiony odnieść się do zarzutów podnoszonych w sposób konsekwentny przez cały czas trwania niniejszego postępowania przez stronę skarżącą co do faktycznego pobyty jej syna w Ośrodku. Brak udokumentowania twierdzeń na podstawie których organy dokonały ustaleń będących podstawą rozstrzygnięcia narusza także art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa, które to przepisy zobowiązują organy administracji do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a także do podania w uzasadnieniu decyzji ustaleń i przesłanek danego rozstrzygnięcia.

Oceniając legalność kontestowanych decyzji podkreślić wypada, iż organy administracji publicznej prowadząc postępowanie związane są ogólnymi regułami postępowania administracyjnego. W szczególności, organy te działają na podstawie przepisów prawa oraz stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 6 i 7 Kpa). Organy obowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 Kpa) i na jego podstawie oceniają, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 Kpa). W szczególności zaakcentować wypada, iż jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Poglądy takie znajdują potwierdzenie w ugruntowanych poglądach judykatury (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 970/11; wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2002 r., sygn. akt I SA 2188/00; wyrok NSA z dnia 5 maja 1999 r., sygn. akt V SA 1568/98; wyrok NSA z dnia 24 listopada 1994 r., sygn. akt V SA 397/93, wszystkie orzeczenia są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jednocześnie Sąd zauważa, że uzasadnienie decyzji organu tak pierwszej jak i drugiej instancji musi odpowiadać wszystkim wymogom określonym w art. 107 § 3 Kpa. Istotnym składnikiem prawidłowo wydanej decyzji jest bowiem jej uzasadnienie. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę. Strona może skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powziętej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie decyzji składa się z uzasadnienia faktycznego, zawierającego w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej oraz uzasadnienia prawnego zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów, które zadecydowały o treści decyzji. Organ musi, zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje rozstrzygnięcie, w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za udowodnione. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia wiąże się także z wyrażoną w art. 11 Kpa zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy zauważyć należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu pierwszej instancji nie spełniają przesłanki formalnej wynikającej z art. 107 § 3 Kpa. W ocenie składu orzekającego lektura uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji prowadzi do wniosku, że organy tak rozumianej zasadzie przekonywania postępowania administracyjnego nie sprostały.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym i literaturze przedmiotu podkreśla się, że strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji, bowiem w przeciwnym wypadku nie mają one możliwości obrony swoich słusznych interesów przed organem odwoławczym, jak i przed sądem administracyjnym – tak J. Zimmermann, glosa do wyroku NSA z dnia 19 czerwca 1997 r., sygn. akt V SA 1512/96, OSP 1998, z. 2, poz. 29.

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że organy nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy w sposób wymagany w treści art. 7 i art. 77 Kpa, co miało wpływ na wynik sprawy, bowiem ustalona wysokość opłaty dotyczącej okresu pobytu dziecka strony w Ośrodku nie została należycie wyjaśniona i umotywowana. Z tego względu, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa.