Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1324/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17b ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

J. J. [...] lipca 2018r. złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną córką W. J.. Do wniosku dołączono orzeczenie lekarskie nr [...] stwierdzające znaczny stopień niepełnosprawności W. J. istniejącej od urodzenia oraz oświadczenie skarżącej z dnia [...] lipca 2018r., z którego wynika, że skarżąca wraz z mężem prowadzi gospodarstwo rolne, mąż pobiera rentę chorobową stałą, a wszelkie prace na gospodarstwie wykonuje osoba przez nich zatrudniona, co pozwala skarżącej sprawować opiekę nad niepełnosprawną córką.

Pismem z dnia 18 lipca 2018r. organ wezwał skarżącą do uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez złożenie oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestaniu wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. W odpowiedzi na powyższe – pismem z dnia 31 lipca 2018r. – skarżąca podniosła, że w stanie faktycznym jej dotyczącym nie może złożyć oświadczenia, o którym mowa w art. 17b ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 1952 – dalej "u.ś.r."), albowiem ustawa nie precyzuje, co należy rozumieć przez "zaprzestanie prowadzenia lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym" i zaistnienie tej okoliczności ustawodawca pozostawił do oceny wnioskującemu rolnikowi, małżonkowi rolnika lub domownikowi. Wskazując na art. 69 Konstytucji RP oraz art. 7, art. 9-10 i art. 75 k.p.a. skarżąca stwierdziła, że zasadnym jest w jej przypadku wydanie decyzji ustalającej prawo do wnioskowanego świadczenia.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018r., nr [...], Wójt Gminy R., działając na podstawie art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1, 1b i 3, art. 17b ust. 1 i 2, art. 20, 24, 25 ust. 1, 26 i 30 u.ś.r. oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 1257 – dalej "k.p.a.") odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., wnioskowanego na W. J.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podkreślił, że mocą ostatecznej decyzji z dnia [...] września 2017r., nr [...], skarżącej przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne na okres od [...] sierpnia 2017r. do [...] sierpnia 2022r., z którego skarżąca zrezygnowała, oświadczając, że od [...] października 2017r. ponownie prowadzi ona gospodarstwo rolne oraz wykonuje pracę w tym gospodarstwie; na skutek powyższego uprawnienie do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego zostało skarżącej uchylone decyzją ostateczną z dnia [...] października 2017r., nr [...]. Przytoczywszy treść art. 17 ust. 1, art. 3 pkt 22 i art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r. organ wskazał, że skarżąca nie złożyła wymaganego prawem oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, zaś podnoszona przez nią okoliczność, iż prace polowe i inne wykonuje zatrudniona przez skarżącą osoba nie może wypełnić warunku, o którym mowa w art. 17b ust. 1 u.ś.r. Stwierdził, że o ile odróżnić należy pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" od "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestania wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym", oraz że na gruncie obecnie obowiązujących przepisów możliwe jest przyznanie wnioskowanego świadczenia rolnikowi, to warunkiem tego jest złożenie przez rolnika lub jego małżonka albo domownika ubiegającego się o to świadczenie oświadczenia z art. 17b ust. 1 u.ś.r. W rozpoznawanej sprawie oświadczenia takiego nie złożono wobec czego zasadne jest negatywne rozpoznanie wniosku skarżącej.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego mocą decyzji organu II instancji. Strona przywołała szeroką argumentację przemawiającą jej zdaniem za tym, by wnioskowane świadczenie zostało jej przyznane, m.in. że opieka nad córką nie przeszkadza jej w prowadzeniu gospodarstwa rolnego ze względu na zatrudnienie przez nią pracownika do prac polowych, że organ w sposób nieuprawniony zróżnicował jej sytuację prawną względem innych osób opiekujących się osobami niepełnosprawnymi i pobierającymi z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne, oraz że fakt posiadania gospodarstwa rolnego nie oznacza, że skarżąca w nim pracuje.

Decyzją z dnia [...] października 2018r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) utrzymało w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, po przytoczeniu stanu faktycznego oraz treści art. 17 ust. 1 i 17b ust. 1 i 2 u.ś.r., jak i art. 6 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2017 r., poz. 2336 ze zm.), organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, które przynosi dochody, jest ubezpieczona w KRUS jako rolnik (małżonek) i ma status rolnika posiadającego gospodarstwo rolne i prowadzącego w nim działalność rolniczą, przy czym prowadzenie działalności rolniczej to nie tylko fizyczne wykonywanie pracy, ale również zarządzanie, współdecydowanie o działalności rolniczej. Wskazał, że przy właściwej organizacji pracy, ze względu na charakter działalności rolniczej, rolnik może prowadzić poprzez zarządzanie gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną – jest on organizatorem własnej pracy i w tym sensie ma możliwość pogodzenia tych dwóch rodzajów czynności. Jeżeli w należącym do takiego podmiotu gospodarstwie prowadzona jest działalność rolnicza przynosząca dochody, z których podmiot ten się utrzymuje, to nie sposób uznać, że nie prowadzi on we wskazanym rozumieniu gospodarstwa rolnego; przy właściwej organizacji pracy ma on co najmniej możliwość współdecydowania i zarządzania gospodarstwem rolnym, nawet jeżeli zatrudnia pracownika do pracy w gospodarstwie. Konkludując organ stwierdził, że w świetle art. 17b ust. 1 i ust. 2 u.ś.r. niezaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, stąd decyzja organu I instancji w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia była prawidłowa.

J. J. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wnosząc o jej uchylenie w całości. Powołując się na trudną sytuację rodzinną skarżąca stwierdziła, że sprawowanie całodobowej opieki nad córką nie przeszkadza jej w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, albowiem od 14 grudnia 2017 r. prace w gospodarstwie wykonuje zatrudniony pracownik. Wskazała, że skoro ustawodawca nie wprowadził definicji zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego i zaprzestania wykonywania pracy w tym gospodarstwie to ocenę, czy dany rolnik, jego małżonek lub domownik zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania w nim prac, ustawodawca pozostawił rolnikowi lub małżonkowi rolnika i jego domownikowi. Podkreśliła, że prowadzi z mężem pozostającym na rencie rodzinne gospodarstwo rolne, którego trwałość zapisana jest w Konstytucji i którego – w razie likwidacji – nie sposób będzie odtworzyć. Za krzywdzącą skarżąca uznała uchwałę NSA pozbawiającą możliwości otrzymania świadczeń pielęgnacyjnych rolników; powołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego wskazujący na nieprawidłowość pozbawiania uprzednich beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego możliwości ubiegania się o to uprawnienie po wejściu w życie nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych z 2014 r. (skarżąca nie podała sygnatur i dat powoływanych aktów). Przywołując art. 32 ust. 1 Konstytucji RP podniosła, że organ zróżnicował jej sytuację prawną od sytuacji osób sprawujących opiekę nad pozostałymi niepełnosprawnymi – sam fakt niepozostawania w zatrudnieniu, spowodowany koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jest decydujący w sprawie przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazała, że jest płatnikiem KRUS, natomiast jej mąż, jako rencista, nie opłaca składki KRUS. Skarżąca podniosła, że w art. 3 pkt 22 u.ś.r. nie wymieniono definicji prowadzenia działalności rolniczej przez rolnika indywidualnego, zaś rozszerzająca interpretacja tego przepisu jest sprzeczna z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego. W jej ocenie sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego nie oznacza, że skarżąca w nim pracuje, zaś opłacanie składek KRUS jest związane z koniecznością zapewnienia sobie i dzieciom opieki lekarskiej w ramach NFZ. Skarżąca wskazała, że oświadczenie o zaprzestaniu wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym na potrzeby postępowania o przyznanie uprzednio pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego złożyła za sugestią pracownika GOPS obsługującego jej sprawę i w konsekwencji tego zawieszono rentę jej mężowi – dlatego zmuszona była zrezygnować ze świadczenia. Skarżąca powtórzyła, że brak definicji pojęć zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz zaprzestania wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym przemawia na korzyść wnioskodawcy, bowiem nabytego praw do świadczenia pielęgnacyjnego nie powinno się wygaszać w związku z wprowadzeniem znowelizowanych przepisów w u.ś.r. – znowelizowane przepisy nie mogą działać wstecz, a przed ich wprowadzeniem skarżąca posiadała uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego i je pobierała, a więc w jej ocenie miała nabyte prawo do tego zasiłku.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych -Dz.U. z 2017r., poz. 2188, w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r., poz. 1302 dalej: "p.p.s.a.").

Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Sąd nie stwierdził, by zaskarżona decyzja organu odwoławczego, jak i decyzja organu I instancji naruszyły przepisy obowiązującego prawa materialnego i proceduralnego. Skarga okazała się zatem niezasadna.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy organy obu instancji słusznie odmówiły skarżącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tej przyczyny, że skarżąca, mimo nawet wezwania, nie złożyła wymaganego przepisami prawa oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w tym gospodarstwie. Zasadniczo zaś sporne w sprawie okazało się, czy skarżąca, sprawująca opiekę nad niepełnosprawną córką, a będąca jednocześnie współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, objętym ubezpieczeniem w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, prowadzącym to gospodarstwo, może skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną córkę, odmawiając przy tym złożenia oświadczenia o treści wskazanej w art. 17b ust. 2 u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jednocześnie wskazać należy, że w myśl art. 3 pkt 22 u.ś.r. ilekroć w ustawie mowa o "zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej" - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W tym przepisie definiującym ustawodawca zatem pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" generalnie ograniczył do wykonywania pracy przez pracowników najemnych. Którzy są związani z pracodawcą różnego rodzaju umowami oraz w ramach spółdzielni produkcyjnych i usługowych. Definicja ta odnosi się również expressis verbis do działalności gospodarczej o charakterze pozarolniczym, co wskazuje na celowy i świadomy zamiar nieobjęcia tym pojęciem działalności rolniczej

W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany był pogląd, iż prawo do przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje rolnikom, którzy w celu zapewnienia stałej opieki osobie niepełnosprawnej – rezygnują z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Odnośnie sposobu rozumienia kategorii prowadzenia działalności rolniczej wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów w uchwale z dnia 11 grudnia 2012r., sygn. I OPS 5/12, która – mimo podjęcia jej w poprzednio obowiązującym stanie prawnym dotyczącym świadczeń pielęgnacyjnych – zachowała aktualność w komentowanym zakresie. W uchwale wskazano, że prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności, z tym że czynności te lub praca nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej, a mogą polegać np. na zarządzaniu gospodarstwem. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem także tylko na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. W przedmiotowej uchwale NSA podkreślił również, że przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Wskazując, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika (wykonywanie w nim pracy, zarządzanie nim) jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych, objętą w związku z tym odmiennym reżimem zabezpieczenia społecznego określonym w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, NSA stwierdził, że rolnik prowadzący we wskazanym rozumieniu gospodarstwo rolne nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego.

Przy czym podkreślano, iż osobisty charakter działalności, jako cecha działalności rolniczej, oznacza że rolnik osobiście prowadzi gospodarstwo rolne, co wyrażą się co najmniej w tym, że do niego zwykle należy podejmowanie decyzji dotyczących prowadzonego gospodarstwa. Wynika to bowiem z samego sensu wyrażenia "prowadzenie działalności". Tak rozumiany osobisty charakter działalności rolniczej nie wyklucza korzystania z pomocy innych osób w prowadzeniu gospodarstwa lub zatrudniania w tym celu pracowników.

Dodany ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014r. poz. 567), która weszła w życie w dniu 15 maja 2014r. przepis art. 17b u.ś.r. dostosował dotychczasową regulację do specyfiki związanej z utrzymywaniem się rolników z prowadzenia działalności rolniczej. Na podstawie tego przepisu w przypadku gdy o wymienione świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Ustawodawca zastrzegł w ust. 2, że dla celów dowodowych, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Zgodnie z definicją rolnika zawartą w art. 6 pkt 1 ustawy z [...] grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2336), pod pojęciem tym rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej [...], osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. W myśl zacytowanej definicji rolnikiem jest osoba posiadająca gospodarstwo rolne i prowadząca w nim działalność rolniczą. Samo posiadanie lub własność gospodarstwa rolnego nie wyczerpuje ustawowego pojęcia rolnika, konieczne jest jeszcze prowadzenie w tym gospodarstwie działalności rolniczej.

Pojęcie gospodarstwa rolnego definiuje z kolei art. 6 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowiąc, że przez pojęcie to rozumie się każde gospodarstwo służące prowadzeniu działalności rolniczej, a więc zgodnie z art. 6 pkt 3 działalności w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej lub rybnej. Również w ustawie o świadczeniach rodzinnych ustawodawca określił pojęcie gospodarstwa rolnego, określając w art. 3 pkt 6, że pojęcie to oznacza gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1892), za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. Niewątpliwe zatem zarówno w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, jak i w ustawie o świadczeniach rodzinnych przez gospodarstwo rolne rozumie się gospodarstwo przeznaczone do prowadzenia działalności rolniczej.

Konsekwencją wejścia w życie wspomnianej nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodającej art. 17b, było zawarcie w przepisach u.ś.r. ustawowej przesłanki warunkującej możliwość ubiegania się rolników, bądź ich małżonków lub domowników, o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W poprzednim stanie prawnym kwestia możliwości ubiegania się rolników o przedmiotowe świadczenie, z racji na brak jednoznacznego uregulowania tej materii w ustawie o świadczeniach rodzinnych, wzbudzała w orzecznictwie wątpliwości, a to ze względu na niezaklasyfikowanie wykonywania działalności rolniczej jako zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wątpliwości w tym zakresie, do czasu wejścia w życie nowelizacji z dnia 4 kwietnia 2014 r., rozwiązała w zasadzie wspomniana uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, w której stwierdzono, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., a do skutecznego ubiegania się o przyznanie tego świadczenia niezbędnym jest ustalenie, że rolnik zaprzestał prowadzenia tego gospodarstwa. Ustawodawca uznając, jak się wydaje, słuszność powyższej tezy, wprowadził do u.ś.r. właściwy tutaj art. 17b, który reguluje już sporną kwestię w sposób wyraźny, konstytuując przesłankę warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego rolnikowi. Jak wcześniej wskazano, przesłanką tą uczyniono zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, lub zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym przez małżonka rolnika lub domownika ubiegającego się o to świadczenie. Okoliczność powyższą potwierdza się zaś oświadczeniem, o którym mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r., które z kolei stanowi niezbędny środek dowodowy w postępowaniu o przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego, warunkujący w istocie możliwość rozpoznania wniosku w tym przedmiocie.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy stwierdzić najpierw należy, że między skarżącą a organami nie ma sporu co do tego, iż sprawuje ona faktyczną opiekę nad córką niepełnosprawną w stopniu znacznym. Okoliczność powyższą potwierdza załączone do akt sprawy orzeczenie z [...] sierpnia 2017r., nr [...], stwierdzające znaczny stopień niepełnosprawności W. J. (orzeczenie wydane do [...].08.2022r., niepełnosprawność istnieje od urodzenia, ustalony stopień niepełnosprawności datowany od [...].07.2017r., konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji).

W toku postępowania skarżąca wielokrotnie oświadczała, że jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 52,33 ha w miejscowości N., które prowadzi z mężem, oraz że jest objęta ubezpieczeniem społecznym KRUS (k. 5, 11, 15, 17 akt adm., treść odwołania i skargi). W skardze podniosła nadto, że prowadzone przez nią gospodarstwo rolne zarejestrowane jest w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa pod nazwą "Gospodarstwo Rolne J. J., ul. [...], [...]", że otrzymuje na nie dofinansowania unijne oraz odprowadza od osiąganych przez gospodarstwo dochodów podatek VAT. Skarżąca konsekwentnie podnosiła także, że okoliczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną córką nie przeszkadza jej w prowadzeniu gospodarstwa rolnego (wskazywała, że osobiście nie wykonuje prac w gospodarstwie), toteż – będąc w swoim mniemaniu uprawnioną do otrzymania wnioskowanego świadczenia – nie dotyczy jej obowiązek złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, o którym mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r.

Stanowisko skarżącej jest błędne.

Kwestionowany przez skarżącą wymóg złożenia przez rolnika, jego małżonka lub domownika ubiegającego się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenia z art. 17b ust. 2 u.ś.r. pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań jest wymogiem ustawowym, przy czym redakcja przedmiotowego przepisu jest jasna i nie budzi wątpliwości. Treści powyższego oświadczenia nie można modyfikować. W realiach niniejszej sprawy skarżąca załączyła do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenie według własnego wzoru, z którego wynika, że w istocie prowadzi ona gospodarstwo rolne, a więc oświadczenie to już z formalnego punktu widzenia nie mogło stanowić o wypełnieniu przesłanki z art. 17b u.ś.r. Stanowiło ono w istocie środek dowodowy na okoliczność uniemożliwiającą uzyskanie przez skarżącą wnioskowanego świadczenia, niejako pierwotnie zamykając drogę do pozytywnego rozpoznania złożonego wniosku. Zauważyć przy tym należy, że organ wezwał skarżącą do uzupełnienia braku wniosku w postaci złożenia wymaganego oświadczenia o stosownej treści, skarżąca konsekwentnie jednak utrzymywała, że obowiązek ten w jej sprawie się nie aktualizuje. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje szczególnych okoliczności zwalniających rolnika-wnioskodawcę z obowiązku, o którym mowa w art. 17b u.ś.r. Niezastosowanie się do jego treści, jako przepisu bezwzględnie obowiązującego i nie przewidującego wyłączeń, skutkuje negatywnym rozpoznaniem wniosku i z tą konsekwencją liczyć musi się rolnik ubiegający się o przyznanie świadczeń, o których mowa w art. 16a i art. 17 u.ś.r.

Odnosząc się natomiast to argumentacji przemawiającej w ocenie skarżącej za tym, by z uzasadnionych powodów nie mogła ona złożyć oświadczenia z art. 17b u.ś.r. i co w rezultacie nie powinno mieć negatywnego wpływu na ocenę złożonego przez nią wniosku, to powtórnie stwierdzić należy, że pojęcie prowadzenia gospodarstwa rolnego nie ogranicza się jedynie do wykonywania na nim fizycznych prac polowych, ale – jak wskazano w cytowanej uchwale NSA i co znajduje poparcie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym – obejmuje ono również szeroko pojęte zarządzanie gospodarstwem, decyzyjny wpływ na jego funkcjonowanie (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. I OSK 981/14, z 30 kwietnia 2015r., sygn. I OSK 2880/13, z 13 stycznia 2015 r. sygn. I OSK 905/14, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Do tak określonej kategorii czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego bez wątpienia zalicza się zatrudnienie pracownika wykonującego prace w gospodarstwie w zakresie wskazanym przez zleceniodawcę. Nie dochodzi tutaj, jak chciałaby skarżąca, do przeniesienia przymiotu osoby prowadzącej gospodarstwo rolne na osobę wykonującą zlecone prace, ale przymiot ten pozostaje związany z właścicielem gospodarstwa, który gospodarstwem tym zarządza. O ile zgodzić należy się z twierdzeniem skarżącej, że ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego" oraz pracy w gospodarstwie rolnym, to zgodnie z poczynionymi uwagami należy przez pojęcia te rozumieć zaprzestanie działalności w gospodarstwie rolnym nakierowanej na osiągnięcie dochodu z tego gospodarstwa. Prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego (wykonywanie w nim pracy, zarządzanie nim) jest bowiem formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych i tylko całkowita rezygnacja z tej formy aktywności na rzecz opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uzasadniać może ewentualne przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Ponadto wskazać należy, że z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego rolnik podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników według zasad określonych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, dopuszczającej jedynie w ograniczonym zakresie możliwość dalszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez osoby podejmujące pozarolniczą działalność gospodarczą (por. art. 7 ust. 1, art. 16 ust. 3, art. 5a ustawy). Celem tej ustawy jest więc zapewnienie ubezpieczenia społecznego rolnikom, dla których prowadzenie działalności rolniczej stanowi podstawowe zajęcie będące źródłem utrzymania i którzy w związku z tym nie mają innego tytułu do ubezpieczenia. Niewątpliwie zatem w przypadku rolników ich ubezpieczenie społeczne ma ze swej istoty swoje źródło w prowadzeniu działalności rolniczej w posiadanym gospodarstwie rolnym. Działalność ta zaś immanentnie powiązana jest z celem, jakim jest osiąganie dochodu, czyli zapewnienie środków utrzymania. Istotą natomiast świadczenia pielęgnacyjnego jest materialne wsparcie osób, które nie zarobkują z powodu opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Chodzi zatem w nim o zabezpieczenie sytuacji prawnej podmiotów, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, poprzez zapewnienie rekompensaty finansowej tym osobom, jako osobom, które nie zarobkują, gdyż aby móc wykonywać opiekę nad osobą niepełnosprawną, z własnej woli nie podejmują lub rezygnują z pracy. Skarżąca jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego i jest ona również ubezpieczona w KRUS jako rolnik, ma więc status podmiotu posiadającego gospodarstwo rolne i prowadzącego w nim działalność rolniczą.

W odniesieniu do zarzutów sugerujących zastosowanie przez organy w stosunku do skarżącej nieuprawnionej wykładni rozszerzającej pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z art. 3 pkt 22 u.ś.r., powtórzyć należy, że podniesiony problem prawny zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo rolne na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed nowelizacji stał nieaktualny w obliczu zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzonej powołaną wcześniej nowelizacją z dnia 4 kwietnia 2014 r. i uregulowaniem warunków do uzyskania przez rolników świadczenia pielęgnacyjnego w art. 17b u.ś.r. Dla porządku wskazać jednak należy, że w uchwale NSA I OPS 5/12 uznał, że rolnik prowadzący gospodarstwo rolne znajduje się w takiej sytuacji socjalno-ekonomicznej, która uniemożliwia mu przyznanie przedmiotowego świadczenia, przy czym samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie bliżej określonej w uzasadnieniu tej uchwały działalności rolniczej. Wbrew twierdzeniu skarżącej warunkiem otrzymania przez nią wnioskowanego świadczenia nie jest zatem wyzbycie się gospodarstwa rolnego, ale zaprzestanie jego prowadzenia (zaprzestanie zarządczej działalności nakierowanej na zysk z gospodarstwa). Tylko w takiej sytuacji wsparcie finansowe państwa w postaci świadczenia pielęgnacyjnego będzie zgodne z celem i istotą tego świadczenia, jakim jest rekompensata braku możliwości zarobkowania w związku z sprawowaną opieką nad bliską osobą niepełnosprawną.

Nie ma racji skarżąca podnosząc, że odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia organy obu instancji pozbawiły ją jej prawa nabytego, a to ze względu na to, że pobierała ona świadczenie pielęgnacyjne we wcześniejszym okresie. Nie ma w aktach sprawy dowodów na to, że skarżąca – jak wskazuje w skardze – pobierała świadczenie pielęgnacyjne do dnia 2 lipca 2017r., w kontekście kontrolowanego postępowania okoliczność ta nie jest jednak istotna. Zgodnie z dokumentacją zawartą w aktach sprawy świadczenie pielęgnacyjne zostało jej przyznane na wniosek z [...] września 2017r. decyzją z dnia [...] września 2017r. nr [...] – na okres od [...] sierpnia 2017r. do [...] sierpnia 2022r. Podkreślenia wymagają to, że w postępowaniu zakończonym tą decyzją skarżąca złożyła stosowne oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Decyzja ta została następnie uchylona w rezultacie świadomej rezygnacji skarżącej ze świadczenia decyzją z dnia [...] października 2017r., nr [...]; rezygnując z pobierania świadczenia skarżąca oświadczyła, że od [...] października 2017r. ponownie prowadzi gospodarstwo rolne i wykonuje prace w gospodarstwie (k. 5 akt adm.). Oznacza to zatem zmianę stanu faktycznego.

Sprawy niniejszej nie dotyczy zatem sytuacja, o której mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13, gdzie Trybunał stwierdził niezgodność z art. 2 Konstytucji RP art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U z 2012r. poz. 1548 ) i w efekcie czego ustawodawca podjął ustawę z dnia 2 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (publ. jak wcześniej wskazano). W uzasadnieniu powołanego wyroku za niedopuszczalne uznał Trybunał ograniczanie dostępu do zasiłku dla opiekuna tym osobom, którym do końca czerwca 2013 r. przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne przyznane im na podstawie ostatecznych decyzji administracyjnych i wobec których wykazano, że świadczeń tych nadużywały. Niniejsza sprawa nie dotyczy odmowy przyznania skarżącej zasiłku dla opiekunów, będącego świadczeniem rekompensującym słusznie nabyte, ale niekonstytucyjnie odebrane, świadczenie pielęgnacyjne. Wywody skarżącej o odebraniu jej przez organy nabytego i konstytucyjnie gwarantowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie znajdują zatem tutaj odniesienia.

Dodatkowo w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, w ocenie Sądu, niezasadne jest odwoływanie się przez skarżącą do zasady równości wobec prawa wynikającej z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, bowiem skarżąca odnosi swoją sytuację faktyczną do innych osób nie pozostających z nią w tożsamej sytuacji. Nie dostrzega przy tym, że dla wszystkich rolników wymogi dla uzyskania przedmiotowego świadczenia są tożsame, i adekwatne do porównywalnego wymogu adekwatnego zaprzestania zarobkowania przez inne osoby, które ubiegają się o świadczenie w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osoba niepełnosprawną. Dodatkowo Sąd zwraca uwagę, iż wnikliwa analiza twierdzeń i czynności procesowanych strony w niniejszej sprawie, wskazuje, iż w istocie zmienne oświadczenia skarżącej i innych członków jej rodziny, oraz obecne celowe powstrzymywanie się od złożenia oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej, w szczególności co do tego kto i czy, które z małżonków prowadzi gospodarstwo rolne, związane są ewidentnie wyłącznie z dążeniem do uzyskania kolejnych świadczeń ze środków publicznych takich jak świadczenie pielęgnacyjne, świadczenie rentowe z ZUS dla męża skarżącej.

Należy już końcowo wyjaśnić, że sąd administracyjny, oceniając zasadność skargi, bada zaskarżony akt pod względem jego zgodności z przepisami prawa, nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Powyższe wynika wprost z przytoczonych na początku niniejszego uzasadnienia zasad, jakie wiążą sąd administracyjny w procesie dokonywanej przezeń kontroli. Dostrzegając zatem i nie kwestionując trudnej sytuacji skarżącej Sąd wyjaśnia, że o ile państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny, a rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), to nie każdy wniosek o udzielenie pomocy rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej powinien być zaspokojony. Państwo może określać warunki udzielania pomocy, w tym przesłanki odmowy jej udzielenia. Zróżnicowanie uprawnień do pomocy ze strony państwa nie stanowi przy tym naruszenia zasady równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP ani też zasady niedyskryminacji, określonej w art. 18 Konstytucji. Cechą wspólną osób, które w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają otrzymywać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że rezygnują one z dochodu osiąganego tytułu działalności zarobkowej. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów, a to w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wnioskowane świadczenie stanowić ma ekwiwalent za utracony dochód z tytułu działalności zarobkowej, z którego osoba opiekująca się niepełnosprawnym członkiem rodziny zmuszona jest zrezygnować. Mylnie zdaje się zakładać skarżąca, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jej bezwzględnie z tego tytułu, że jeden z członków jej rodziny jest niepełnosprawny w stopniu znacznym i wymaga w związku z tym stałej opieki. Nie akceptuje przy tym jasnych warunków uzyskania powyższego świadczenia, a w zasadzie warunków samej możliwości ubiegania się o nie w postaci złożenia przed organem oświadczenia, o którym mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r. na okoliczność, o której mowa w art. 17b ust. 1 u.ś.r. Wnioskowana forma pomocy państwa, jak wielokrotnie podkreślono, przysługuje pod konkretnymi warunkami i sama konieczność wypełniania obowiązków alimentacyjnych rodzica względem dziecka, nawet w poszerzonym zakresie z racji na jego niepełnosprawność, nie aktualizuje w żadnym wypadku bezwarunkowej zasadności jej przyznania.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga jako niezasadna, podlegała oddaleniu.