Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 427/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 2.
journal: Dz.U. 2004 nr 219 poz 2229
law: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie  drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów.
article: art. 145a,
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 88 ust.1 pkt3, ust.2-3, art. 89 ust.1.
journal: Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Cisyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Protokolant St. sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 listopada 2014 r. sprawy ze skargi Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za zniszczenie drzew 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Otmuchowa z dnia 11 września 2013 r., nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu kwotę 21.503 (dwadzieścia jeden tysięcy pięćset trzy) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej we Wrocławiu (zwany dalej też RZGW), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 lutego 2014 r., nr [...], wydaną w przedmiocie wymierzenia skarżącej administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 1428566,22 zł, za zniszczenie 42 drzew gatunku brzoza brodawkowata, na działce nr A, położonej w [...] przy ul. [...].

Zaskarżona decyzja wydana została na skutek odwołania RZGW od decyzji Burmistrza Otmuchowa z dnia 11 września 2013 r., nr [...]. Przy czym, postępowanie administracyjne dotyczące zniszczenia 42 drzew na wskazanej nieruchomości toczyło się już od 2006 r. zarówno przed Burmistrzem Otmuchowa, jako organem pierwszej instancji, jak i organem odwoławczym – Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Opolu (SKO). W tym czasie organ pierwszej instancji trzykrotnie prowadził postępowanie i nakładał na RZGW administracyjną karę pieniężną za zniszczenie drzew objętych postępowaniem, kolejno decyzjami z dnia: 17 maja 2006 r., 8 października 2007 r. i 30 września 2010 r. W następstwie odwołań RZGW od ww. decyzji, SKO uchyliło powyższe orzeczenia w trybie art. 138 § 2 K.p.a., odpowiednio decyzjami z dnia: 27 lipca 2006 r., 20 lutego 2008 r. i 30 września 2011 r.

Dopiero w wyniku kolejnego rozpoznania sprawy, na skutek decyzji kasacyjnej Kolegium, w dniu 11 września 2013 r. Burmistrz Otmuchowa wydał decyzję nr [...]. W jej podstawie prawnej wskazał na przepisy art. 88 ust. 1 pkt 3, ust. 2 i 3 oraz art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r., poz. 627) zwanej dalej ustawą, rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz. U. nr 228, poz. 2306, z późn. zm.), § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz. U. nr 219, poz. 2229), obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 18 października 2005 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni (M.P. nr 62, poz. 861) oraz art. 104 i art. 107 K.p.a. Decyzją tą wymierzył RZGW, jako "zarządcy nieruchomości", administracyjną karę pieniężną w wysokości 1428566,22 zł za zniszczenie 42 drzew, orzekając jednoczenie o tym, że część kary w wysokości 527156,79 zł za zniszczenie 16 drzew o numerach: 2, 4, 6, 7, 8, 11, 12, 13, 15, 17, 18, 21, 25, 33, 35 i 42 należy wpłacić w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna i odraczając na okres trzech lat zapłatę pozostałej części kary w wysokości 901409,43 zł za zniszczenie 26 drzew o numerach: 1, 3, 5, 9, 10, 14, 16, 19, 20, 22, 23, 24, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 34, 36, 37, 38, 39, 40 i 41. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podał, że w marcu 2006 r. J. Z., kierownik [...] w [...], jednostki organizacyjnej RZGW, zlecił P. B. redukcję koron drzew gatunku brzoza brodawkowata rosnących na nieruchomości oznaczonej jako działka nr A, będącej wówczas w zarządzie strony, obecnie natomiast w trwałym zarządzie. Organ podkreślił także, że ekspertyzy czterech dendrologów wskazują jednoznacznie, że w wyniku "ogłowienia" wszystkie 42 drzewa zostały zniszczone. Doszło do likwidacji całego, czy też w przypadku części drzew, prawie całego aparatu asymilacyjnego, będącego podstawą ich życia biologicznego. Zaznaczył, że największą wartość przedstawia opinia biegłego A. G., sporządzona ponad siedem lat po dokonanych cięciach. Zdaniem organu, tak znaczny upływ czasu umożliwia zatem rzetelną ocenę stanu żywotności drzew. Opinia ta wskazuje, że 26 drzew (dotąd uznawanych za całkowicie zniszczone) może jeszcze mieć szansę na dalszą wegetację i odbudowę koron. Nie można tym samym wykluczyć, że drzewa te zachowają żywotność i nastąpi odtworzenie ich koron, głównie dzięki wykonanym przez stronę zabiegom "ratunkowym". Dlatego organ uznał, że na podstawie art. 88 ust. 3 ustawy, należało odroczyć termin płatności kary na okres trzech lat. Wskazał, że ocena stanu żywotności tych drzew zostanie przeprowadzona na początku okresu pełnej ich wegetacji, czyli w czerwcu i lipcu 2016 r. Jednocześnie organ przedstawił, w formie tabelarycznej, szczegółowe wyliczenie kary.

Powyższą decyzję zakwestionował RZGW we Wrocławiu, który w odwołaniu wniósł o jej uchylenie i umorzenie postępowania pierwszej instancji, bądź ewentualnie przekazanie sprawy Burmistrzowi Otmuchowa do ponownego rozpoznania. Strona akcentowała zarzut przedawnienia, bowiem w jej ocenie do wymierzenia kary znajduje zastosowanie art. 87 ust. 2 oraz art. 89 ust. 1 ustawy. Skoro sporne zabiegi pielęgnacyjne miały miejsce w 2006 r., to 5-letni termin na ustalenie wysokości opłaty i wymierzenie kary administracyjnej upłynął z końcem 2011 r. Strona podniosła również, że organ nie wyjaśnił całkowicie stanu faktycznego, wskazując na swój status, jako jednostki budżetowej i organu administracji rządowej niezespolonej. Oświadczyła, że zlecający roboty pielęgnacyjne nie był upoważniony przez Dyrektora RZGW, a odpowiedzialność za "ogłowienie" drzew powinna ponieść firma wykonująca zlecone zbiegi, jako profesjonalista. Skarżąca zakwestionowała sposób wyliczenia kary, przez bezpodstawne doliczenie współczynnika różnicującego oraz wadliwe włączenie do wyliczenia kary 6 drzew, co do których posiadała zezwolenie na wycinkę. Zarzuciła też organowi, że nie rozpatrzył w pełnym zakresie dowodu z przedłożonej przez nią opinii B. K. ograniczając się do kwestionowania aktualności tej opinii. Ponadto, z uwagi na podjęte działania ochronne, wszystkie żyjące drzewa powinny zostać objęte odroczeniem, zaznaczając, iż wierne odtworzenie koron nie jest warunkiem zachowania żywotności. Ustawa nie zakazuje pielęgnacji koron i nie określa, jaki kształt mają posiadać odtworzone korony, lecz stawia tylko jeden warunek - drzewa nie mogą utracić swej żywotności.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 28 lutego 2014 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu uchyliło zaskarżoną decyzję w części wskazującej, że część kary pieniężnej w wysokości 527156,79 zł należy wpłacić w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, oraz w części odraczającej zapłatę pozostałej części kary w wysokości 901409,43 zł, i w tym zakresie umorzyło postępowanie pierwszej instancji, a w pozostałej części utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium powołało regulacje art. 88 ust. 1- 4 i ust. 8, art. 85 ust 1, ust. 2, ust. 4, ust. 7 i ust. 8, art. 89 ust.1 i ust. 7 ustawy oraz wskazało na wydane, na podstawie 85 ust. 4 ustawy, rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz. U. nr 228, poz. 2306). Wywodziło, że zniszczenie drzewa w rozumieniu art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy nie musi być jednoznaczne z utratą żywotności. W pojęciu tym bowiem mieszczą się też przypadki uszkodzenia drzewa. Zatem "ogłowienie" (pozbawienie korony) drzew, które miało miejsce w analizowanej sytuacji, należy zakwalifikować jako ich zniszczenie. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia kary za zniszczenie drzew Kolegium podniosło, że nie ma normy, która wprowadzałaby przedawnienie dla możliwości wymierzenia kary i dlatego jej wymierzenie nie ulega przedawnieniu. Stwierdziło też, że karę za zniszczenie drzewa można wymierzyć tylko posiadaczowi nieruchomości, na której rośnie drzewo (chyba że zniszczenie jawi się jako eksces sprawcy), o którym mowa w art. 336 K.c. Organ wyjaśnił również, że wprawdzie nieruchomość obejmująca działkę nr A, została oddana w trwały zarząd RZGW dopiero na mocy decyzji Starosty Nyskiego z dnia 10 czerwca 2011 r., ale wcześniej znajdowała się ona w faktycznym posiadaniu tej jednostki. Wskazał ponadto, że nie mógł odnieść zamierzonego skutku argument dotyczący przekroczenia kompetencji przez J. Z., zlecającego pielęgnację drzew, tj. przycięcia ich koron. Odnosząc się do podjętego w sprawie rozstrzygnięcia Kolegium uznało, że kara w wysokości 1428566,22 zł została wyliczona prawidłowo, gdyż obowiązek uwzględniania przy ustalaniu kary współczynników różnicujących stawki opłat istnieje od chwili wejścia w życie ustawy, a nowelizacja art. 89 ust. 1 ustawy, dokonana z dniem 15 listopada 2008 r. miała na celu jedynie usunięcie wątpliwości związanych z wykładnią tego przepisu. Kolegium argumentowało także, że strona nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających, iż zezwolenie na usunięcie drzew z dnia 19 stycznia 2005 r. obejmowało zniszczone później brzozy. Stwierdziło też, że ustawa nie przewiduje orzekania o terminie uiszczenia kary i dlatego rozstrzygnięcie w tej kwestii zapadło bez podstawy prawnej. Za okoliczność bezsporną uznało fakt, że skarżący podjął działania w celu ratowania uszkodzonych drzew, oraz że niektóre drzewa zachowały żywotność, jednak uwzględniając to, że od daty wykonania wadliwych zabiegów upłynęło prawie osiem lat, za niecelowe na obecnym etapie uznało odroczenie terminu płatności kary. Wskazało jednak, jako konieczne (niezwłoczne) wszczęcie przez Burmistrz Otmuchowa postępowania w trybie art. 88 ust. 4 ustawy.

W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej we Wrocławiu zarzucił organowi:

- niewłaściwe zastosowanie art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy i błędną wykładnię art. 89 ust. 1 w związku z art. 87 ust. 2 oraz 88 ust. 1 ustawy przez przyjęcie, że wymierzenie kary za zniszczenie drzew nie ulega przedawnieniu;

- błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 88 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 89 ust. 1 ustawy i przyjęcie, że przy ustalaniu kary oprócz stawek dla poszczególnych gatunków i rodzajów drzew bierze się pod uwagę również współczynniki różnicujące stawki opłat;

- niewłaściwe zastosowanie art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy przez:

* przypisanie skarżącej odpowiedzialności za nielegalne zniszczenie drzew, zamiast uznania, że strona skarżąca nie ponosi odpowiedzialności za zniszczenie drzew spowodowane działaniem osób trzecich,

* przyjęcie, że doszło do zniszczenia drzew w sprawie, zamiast uznania, że drzewa objęte postępowaniem zachowały żywotność i nie doszło do ich zniszczenia;

- niezastosowanie art. 88 ust. 3 ustawy przez przyjęcie, że niecelowe jest odraczanie terminu płatności wymierzonej kary;

- błędną wykładnię art. 88 ust. 4 w związku z art. 88 ust. 3 oraz niewłaściwe zastosowanie art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy i przyjęcie, że Burmistrz Otmuchowa jest uprawniony do wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia kary bez wcześniejszego orzeczenia w przedmiocie odroczenia terminu jej płatności;

- naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a., co doprowadziło do błędnych wniosków i dokonanie dowolnej oceny dowodów, w tym pominięcie okoliczności, że drzewa zachowały żywotność;

- naruszenie art. 7, art. 75 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. przez dowolną ocenę ekspertyz złożonych przez skarżącego w toku postępowania i zdyskwalifikowanie ich mocy dowodowej i wiarygodności bez wskazania przyczyn;

- naruszenie art. 139 K.p.a. przez wydanie decyzji na niekorzyść strony odwołującej się.

Wskazując na podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Otmuchowa i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Dodatkowo sformułował w skardze wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o jej oddalenie. Wskazało, że motywy podjętego rozstrzygnięcia zostały przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a argumenty strony skarżącej nie wnoszą niczego nowego do sprawy. Przedstawione w decyzji stanowisko co do odpowiedzialności za delikt w postaci zniszczenia drzew oraz sposobu wyliczenia kary pieniężnej i jej przedawnienia znajduje oparcie w judykaturze, a pogląd dotyczący wyliczenia kary z pominięciem współczynników jest odosobniony na tle orzecznictwa sądów. Ponadto, wbrew twierdzeniu skarżącego zniszczenie drzew nie wyklucza zachowania ich żywotności, o czym świadczy, m.in. treść art. 88 ust. 4 ustawy. Nie sposób również przyjąć zarzut naruszenia zakazu reformationis in peius. Skoro bowiem strona wywodzi, że dzięki jej działaniom część drzew zachowała żywotność, dokonanie ustaleń w tym zakresie jest możliwe już obecnie, bez konieczności oczekiwania przez kolejne trzy lata.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, z późń. zm.), sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, w tym - na zasadzie art. 1 i art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.), w zakresie legalności decyzji administracyjnych stosują środki określone w P.p.s.a. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Z kolei, w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. To oznacza, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów. Ocenie sądu poddana jest cała sprawa administracyjna zarówno w zakresie postępowania poprzedzającego jej wydanie jak i zastosowania prawa materialnego.

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także na zasadzie art. 135 P.p.s.a. decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że akty te nie odpowiadają przepisom prawa z uwagi na zaistnienie przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145a § 1 K.p.a., co skutkuje koniecznością ich uchylenia na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. Dokonując oceny Sąd stwierdził ponadto, że zaskarżona decyzja została wydana także z naruszeniem innych przepisów postępowania, które z kolei uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Na wstępie rozważań w zakresie dokonanej oceny odnotować należy, że zaskarżona decyzja wydana została w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzew spowodowane niewłaściwym wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych. Materialną podstawę prawną rozstrzygnięcia podjętego w tym zakresie (przez organ odwoławczy oraz organ pierwszej instancji) stanowiły przepisy art. 88 ust. 1 pkt 3, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, zwanej dalej ustawą. Wydając decyzje i orzekając na podstawie tych regulacji organy dokonały przy tym oceny także w kontekście regulacji art. 88 ust. 4, art. 85 ust 1, ust. 2, ust. 4, ust. 7 i ust. 8 oraz art. 89 ust.1 i ust. 7 ustawy i wzięły pod uwagę zapisy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz. U. nr 228, poz. 2306), obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 18 października 2005 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2006 (M.P. nr 62, poz. 861) oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz. U. nr 219, poz. 2229).

Uwzględniając podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazać przyjdzie, że art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy ustala odpowiedzialność za zniszczenie drzew, krzewów lub terenów zielonych spowodowane niewłaściwym wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych, co do której należy przyjąć, że ponoszą ją podmioty zobowiązane do pielęgnacji terenów zieleni, drzew lub krzewów, a wśród nich bez wątpienia posiadacz nieruchomości. W myśl art. 336 K.c. przez posiadacza rozumieć należy tego, kto nieruchomością faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i tego, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy za wskazany nim delikt administracyjny wymierzana jest kara pieniężna, która w myśl art. 89 ust. 1 ustawy ustalana jest w wysokości trzykrotnej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów ustalonej na podstawie stawek, o których mowa w art. 85 ust. 4-6. Wymierzenie kary pieniężnej niekoniecznie jednak musi skutkować jej faktycznym uiszczeniem. Na zasadzie bowiem art. 88 ust. 3 ustawy, termin płatności kar wymierzonych na podstawie ust. 1 odracza się na okres 3 lat, jeżeli stopień uszkodzenia drzew lub krzewów nie wyklucza zachowania ich żywotności oraz możliwości odtworzenia korony drzewa i jeżeli posiadacz nieruchomości podjął działania w celu zachowania żywotności tych drzew lub krzewów. Jeżeli natomiast po upływie okresu odroczenia zniszczone drzewa lub krzewy zachowały żywotność, to na zasadzie art. 88 ust. 4 ustawy, wymierzona kara podlega obligatoryjnemu umorzeniu. Oznacza to, że w sytuacji, gdy podmiot ponoszący odpowiedzialność z art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy wykaże, iż podjął działania zmierzające do zachowania żywotności drzew poddanych wadliwym zabiegom pielęgnacyjnym, wówczas może skorzystać z instytucji odroczenia terminu płatności kary na okres 3 lat, a jeśli następnie ustalone zostanie przez organ, że drzewa zachowały żywotność lub ich korony zostały odtworzone, to po upływie 3 lat od dnia wydania decyzji o odroczeniu kary, uchroni się od obowiązku zapłaty wskutek jej umorzenia.

Z okoliczności faktycznych ustalonych w niniejszej sprawie przez organy wynika, że w 2006 r., na 42 drzewach rosnących na nieruchomości będącej w posiadaniu skarżącego, wykonane zostały zabiegi pielęgnacyjne przycięcia drzew. Polegały one na pozbawieniu drzew koron i w konsekwencji spowodowały ich zniszczenie. Wyjaśniono również, że choć dokonała ich osoba trzecia, wykonane zostały na rzecz skarżącego, na podstawie zlecenia kierownika, a więc pracownika jednostki organizacyjnej RZGW, przy czym za ich wykonanie skarżący uiścił zapłatę.

Mając na uwadze zarzuty skargi dostrzec też trzeba, że organy wykazały, iż w 2006 r. skarżący był w posiadaniu i wykonywał władztwo nad omawianą nieruchomością. Dlatego też, stwierdzić należy, że już wobec samego ujawnienia faktu zniszczenia drzew, prawidłowo Burmistrz Otmuchowa wszczął postępowanie administracyjne w tej sprawie. Następnie, uwzględniając ustalone okoliczności faktyczne organy obu instancji prawidłowo przystąpiły do oceny w zakresie ustalenia odpowiedzialności skarżącego, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy oraz zaistnienia podstaw do nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 ustawy. Niewątpliwie bowiem miało miejsce zniszczenie drzew, o którym mowa w art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy, a zabiegi pielęgnacyjne, w wyniku których doszło do zniszczenia drzew, wykonane zostały na zlecenie pracownika, którego działania rodzą skutki dla pracodawcy. Odnotować przyjdzie, że decyzje w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy mają charakter decyzji związanych, co oznacza, że uznanie organu ograniczone jest jedynie do etapu ustalenia wniosków z określonego stanu faktycznego sprawy. W przypadku wystąpienia przesłanek do wymierzenia kary, wydanie przez organ decyzji staje się obligatoryjne. Oznacza to, że stwierdziwszy wystąpienie okoliczności faktycznych uzasadniających wymierzenia kary, organ administracji nie ma żadnej możliwości odstąpienia od tego. Nie ma również możliwości miarkowania wymierzanej kary (por. K. Gruszecki, "Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz", Warszawa 2013 r., str. 532). Stąd odpowiedzialność, o której mowa w art. 88 ust. 1 ustawy, jest odpowiedzialnością opartą na przesłance obiektywnej, a więc niezależnej od winy. Wymierzenie kary pieniężnej na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy następuje bez względu na to, czy zniszczenie drzew nastąpiło z winy samego posiadacza nieruchomości, czy też nie, jak również niezależnie od tego czy było skutkiem jego bezpośrednich działań, czy też działań zleconych osobie trzeciej. Jedyną normatywną przesłankę nałożenia kary pieniężnej na tej podstawie stanowi zniszczenie drzew na skutek wykonania zabiegów pielęgnacyjnych. Wskazana przez ustawodawcę sankcja, w postaci kary pieniężnej, jest bowiem stosowana niezależnie od przyczyn i okoliczności zniszczenia drzew. Powyższa wykładnia wskazanych przepisów znajduje swoje umocowanie w rozważaniach wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r., na który Sąd powoływać się będzie w dalszej części uzasadnienia. Nie można też zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że przepis art. 87 ust. 2 ustawy stanowi podstawę do ustalenia terminu przedawnienia wymierzenia kary za zniszczenie drzew, gdyż przepis ten określa wyraźnie termin przedawnienia, ale tylko co do wydania decyzji w sprawie ustalenia wysokości opłaty. W tej materii bowiem nieuprawniona jest wykładnia rozszerzająca przepisu art. 87 ust. 2 ustawy, jak tego oczekuje skarżący.

Zaakcentować należy, że zgodnie z określoną w art. 7 Konstytucji RP zasadą legalizmu, która swój wyraz znalazła w art. 6 K.p.a., organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Oznacza to, że organy administracji publicznej związane są całością porządku prawnego i nie mogą odstępować od stosowania przepisów ustawowych nawet wtedy, gdy w ich ocenie naruszają one przepisy Konstytucji RP. Wyłącznie Trybunał Konstytucyjny posiada kompetencje do wiążącej organy oceny zgodności przepisu ustawy z Konstytucją.

Ustalenie w tej sprawie, że na skutek niewłaściwego wykonania zabiegów pielęgnacyjnych w 2006 r., dokonanych na polecenie pracownika skarżącego, doszło do zniszczenia drzew na nieruchomości będącej w posiadaniu skarżącego, uzasadniało zastosowanie art. 88 ust. 1 pkt 1 i art. 89 ust. 1 ustawy. Zgodzić należy się z tym, że pracodawca ponosi konsekwencje działania swojego pracownika wykonywane w ramach stosunków pracy, związane z przedmiotem będącym w posiadaniu pracodawcy. Na pracodawcy spoczywa bowiem ryzyko odpowiedzialności za swojego pracownika.

Dostrzec jednak trzeba, że nakładając na podstawie wskazanych przepisów na skarżącego karę pieniężną za zniszczenie drzew spowodowane niewłaściwym wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych, organ pierwszej instancji zastosował również regulację art. 88 ust. 3 ustawy. Na zasadzie tego przepisu orzekł o odroczeniu na okres 3 lat zapłaty części kary nałożonej za zniszczenie 26 drzew, w wysokości 901409,43 zł. Nie rozważając w tym miejscu szczegółowo kwalifikacji przeprowadzonej przez organy pierwszej instancji w odniesieniu do tej kwestii uznać należy, że dokonane przez Kolegium zaskarżoną decyzją uchylenie tego orzeczenia i umorzenie postępowania w tym zakresie nie znajduje umocowania w materiałach sprawy, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji w zakresie tego rozstrzygnięcia nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 K.p.a.

To, że decyzja w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za zniszczenie drzew może zawierać orzeczenie odraczające płatność tej kary, nie oznacza, że są to dwie odrębne decyzje. Rozstrzygnięcie wydane na podstawie przepisu art. 88 ust. 3 ustawy jest tylko jej dodatkowym (akcydentalnym) składnikiem, wynikającym z obowiązku organu każdorazowego stwierdzenia, czy w realiach sprawy, jeżeli stopień uszkodzenia drzew lub krzewów nie wyklucza zachowania ich żywotności oraz możliwości odtworzenia korony drzewa i jeżeli posiadacz nieruchomości podjął działania w celu zachowania żywotności tych drzew lub krzewów, winien mieć on zastosowanie. Nie można tu mówić o przedmiotowości lub bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a., gdyż postępowanie dotyczyło nałożenia kary pieniężnej za zniszczenie lub uszkodzenie drzew.

Organ odwoławczy nie dostrzegł też, co podniesiono słusznie w skardze, że uchylając tę część decyzji, która odraczała płatność kary, działał na niekorzyść strony odwołującej się. Brak rozstrzygnięcia o odroczeniu kary, wydanego na podstawie art. 88 ust. 3 ustawy, czyni wszak niemożliwym umorzenie kary na podstawie art. 88 ust. 4 ustawy, a to z uwagi na to, że przepis ten przewiduje, iż może być ono dokonane po upływie 3 lat od wydania decyzji o odroczeniu kary. Przepis art. 139 K.p.a. ustala natomiast zakaz rozstrzygania w postępowaniu odwoławczym na niekorzyść strony, chyba że decyzja zaskarżona rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. W uzasadnieniu kontrolowanej decyzji Kolegium nie wskazało okoliczności uzasadniających odstąpienie od stosowania zakazu z art. 139 K.p.a. Stwierdziło jedynie, że odraczanie terminu płatności kary jest niecelowe z uwagi na upływ 8 lat od wykonania zabiegów pielęgnacyjnych. Upływ czasu nie stanowi natomiast przesłanki z art. 139 K.p.a. Dlatego stwierdzić trzeba, w ocenie Sądu, że w zaskarżonej decyzji brak jest jakiegokolwiek wyjaśnienia przyczyn wydania orzeczenia na niekorzyść skarżącego, który był stroną odwołującą się od decyzji zawierającej to korzystne dla niego rozwiązanie. Kolegium nie wskazało bowiem na jakiekolwiek rażące naruszenie prawa lub interesu społecznego przez decyzję pierwszej instancji. To z kolei, narusza art. 107 § 3 K.p.a. i powoduje, że omawiane orzeczenie w świetle art. 139 K.p.a. uznać należy za wadliwe. W zakresie ustalenia i wyjaśnienia podstaw faktycznych nie realizuje ono też zasad wynikających z art. 8 i art. 11 K.p.a.

Wskazane powyżej nieprawidłowości, w zakresie rozstrzygnięcia organu odwoławczego, dotyczącego uchylenia decyzji pierwszej instancji w części odraczającej zapłatę kary i umorzenia postępowania w tym zakresie, niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Niezależnie jednak od tego, rozpoznając sprawę w zakresie oceny legalności rozstrzygnięcia o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 ustawy, w konsekwencji ustaleniu jego odpowiedzialności na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy, Sąd przede wszystkim uwzględnił to, iż wyrokiem z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt SK 6/12, Trybunał Konstytucyjny orzekł o tym, że art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W ocenie Sądu wyrok ten ma zasadnicze znaczenie dla oceny legalności zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji pierwszoinstancyjne i stanowi asumpt do uwzględnienia skargi wniesionej w niniejszej sprawie z uwagi na to, że stwierdza niekonstytucyjność art. 89 ust. 1 ustawy, na podstawie którego podjęte zostało w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie. Wprawdzie stwierdzając również niekonstytucyjność art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy Trybunał nie rozstrzygnął również o niekonstytucyjności art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy, na podstawie którego ustalono odpowiedzialność skarżącego, niemniej jednak już samo orzeczenie o niezgodności z Konstytucją przepisu art. 89 ust. 1 ustawy, na podstawie którego ustalono karę pieniężną, stanowi przesłankę do uchylenia przez Sąd kontrolowanych aktów.

Zgodnie bowiem z treścią art. 145a § 1 K.p.a., wydane orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja stanowi podstawę wznowienia postępowania. Regulacja ta jest wyrazem realizacji określonej w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP zasady wzruszalności orzeczeń i aktów, zgodnie z którą orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Ze względu na obiektywny porządek prawny przyjąć przy tym należy, że jakkolwiek w art. 145a § 1 K.p.a. mowa jest o niekonstytucyjności "aktu normatywnego", przesłanka określona w tym przepisie będzie spełniona również w przypadku orzeczenia o niezgodności z Konstytucją konkretnego przepisu prawa, na podstawie którego wydano decyzję.

Artykuł 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., jak już wskazano na wstępie, przewiduje natomiast, że sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zaistnienie przesłanki wznowienia z art. 145a § 1 K.p.a. niewątpliwie wiąże się z naruszeniem prawa, a to w związku z wydaniem decyzji na podstawie przepisu niezgodnego z ustawą zasadniczą. Jej stwierdzenie skutkuje zatem uchyleniem decyzji wydanej na podstawie wadliwego, niekonstytucyjnego przepisu prawa, niezależnie od tego, czy występujące naruszenie prawa miało wpływ na wynik sprawy, czy też nie.

Wskazany wyżej wyrok Trybunału z dnia 1 lipca 2014 r. stanowi podstawę do uznania przez Sąd, że decyzje podlegające ocenie w niniejszej sprawie, jako wydane na podstawie art. 89 ust. 1 ustawy, podjęte zostały z naruszeniem przepisów prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. Zatem tym samym zaistniały warunki do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a.

Odnośnie poglądu przedstawionego przez Trybunał w powołanym wyroku zauważyć należy, że o ile wyrok ten dotyczył, obok art. 89 ust. 1 ustawy, rozstrzygnięcia o niekonstytucyjności art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy, to jednak zarówno z samej sentencji wyroku jak i jego uzasadnienia wynika, że co do naliczania kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 ustawy Trybunał wypowiedział się odnośnie całego art. 88 ust. 1 ustawy, a nie tylko jego pkt 2. W sentencji obok zwrotu "usunięcia bez wymaganego zezwolenia" użyto bowiem także sformułowania "lub zniszczenia", o którym jest mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy. Trybunał omawiając w uzasadnieniu zakwestionowane przepisy - obok art. 89 ust. 1 ustawy, wskazał natomiast jako zaskarżony przepis art. 88 ust. 1 ustawy (a nie tylko jego pkt 2) i stwierdził, że wraz z zaskarżonym art. 89 ust. 2 ustawy należy rozpatrywać te przepisy w ich normatywnym kontekście, który stanowią głównie pozostałe przepisy rozdziału IV, dotyczące ochrony terenów zieleni i zadrzewień. Tworzą one wspólnie mechanizm prawnej ochrony zadrzewień, którego elementem jest administracyjna kara pieniężne za zniszczenie bądź usunięcie bez wymaganego zezwolenia właściwego organu, drzewa lub krzewu.

Odnosząc się z kolei w uzasadnieniu do charakteru prawnego administracyjnych kar pieniężnych Trybunał wyjaśnił, że wysokość tej kary bywa w ustawach określona bezwzględnie (sztywno), bez pozostawienia organowi jakiegokolwiek luzu decyzyjnego (jak ma to miejsce w przypadku nielegalnej wycinki drzew i krzewów), bądź w formie "widełkowej" – przez określenie dolnej i górnej granicy, w ramach których organ administracji określa tę wysokość za konkretny delikt. Jednakże przyzwolenie na istnienie w państwie, obok prawa karnego, równoległego systemu karania na podstawie prawa administracyjnego nie oznacza, że ustawodawca ma pełną swobodę kształtowania kar administracyjnych i trybu ich nakładania. Granice tej swobody wyznaczają konstytucyjne zasady demokratycznego państwa prawnego oraz ochrony praw i wolności jednostki, a także zasady proporcjonalności, równości i sprawiedliwości. Stosowanie kar administracyjnych nie może opierać się na idei odpowiedzialności czysto obiektywnej, całkowicie oderwanej od okoliczności konkretnego przypadku, w tym winy sprawcy. Przesłanki stosowania kar pieniężnych oraz ich wysokość powinny być ukształtowane przez ustawodawcę w sposób odpowiadający zasadzie adekwatności ingerencji państwa w chronioną konstytucyjnie sferę jednostki (art. 2 Konstytucji). Ich surowość powinna być adekwatna do stopnia naruszenia dobra chronionego za pomocą kary – w rozpatrywanej obecnie sprawie – do stopnia uszczerbku w środowisku przyrodniczym. Ustawodawca, ustanawiając te sankcje, nie powinien również całkowicie abstrahować od sytuacji ekonomicznej osoby podlegającej ukaraniu, która ma istotne znaczenie dla rzeczywistego stopnia dolegliwości odczuwanej przez ukaranego; osobę o niskich dochodach wysoka kara może bowiem doprowadzić do degradacji finansowej. Uwzględnienie tej okoliczności należy jednak pozostawić ocenie organu podejmującego decyzję o ukaraniu oraz sądowi kontrolującemu tę decyzję, które powinny wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności konkretnego wypadku.

Ponadto, skoro kary te stanowią ingerencję państwa w prawa majątkowe jednostki, ich wysokość powinna być oceniana przez pryzmat zasady ochrony własności i innych praw majątkowych, w związku z zasadą proporcjonalności, ustanowioną w art. 31 ust. 3 Konstytucji. W ocenie Trybunału, nie podważa to przyjętej obecnie koncepcji kary administracyjnej, jako sankcji za samo bezprawne zachowanie naruszające obowiązek administracyjnoprawny, pod warunkiem jednak stworzenia prawnych możliwości uwzględniania w procesie karania indywidualnych okoliczności konkretnego przypadku. Dokonując oceny w zakresie zgodności art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z art. 64 ust. 1 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, Trybunał stwierdził natomiast, że przepisy te przewidują za usunięcie z nieruchomości drzewa lub krzewu bez zezwolenia czysto obiektywną odpowiedzialność, oderwaną od indywidualnych okoliczności dokonania tego deliktu. Wysokość kary, określona sztywno, nie pozwala uwzględnić stopnia uszczerbku w przyrodzie (w skrajnym przypadku może nie być żadnego uszczerbku), ciężkości naruszenia obowiązku ustawowego, ani sytuacji majątkowej sprawcy deliktu. W niektórych przypadkach obowiązek zapłacenia kilkudziesięciu lub kilkuset tysięcy złotych kary może doprowadzić sprawcę deliktu do ruiny finansowej i odjęcia mu prawa własności. Z tych względów Trybunał uznał, że ograniczenia prawa własności, wynikające z zaskarżonych przepisów, nie spełniają testu proporcjonalności i tym samym są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Stosownie do oceny Trybunału przyjąć należy, że wskazany wyrok stwierdzający niekonstytucyjności art. 89 ust. 1 ustawy dotyczy niepodzielnie zarówno przypadków związanych z usunięciem drzew jak i związanych z ich zniszczeniem. Jakkolwiek bowiem nie rozstrzyga kwestii konstytucyjności art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy, to jednak wskazuje również kierunek prokonstytucyjnej wykładni tego przepisu w związku ze stwierdzoną niekonstytucyjnością art. 89 ust. 1 ustawy i wywiera skutki w zakresie istnienia podstaw do uchylenia kontrolowanych w niniejszej sprawie decyzji na podstawie przywołanego art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a.

Nie można nie dostrzec tego, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału ma moc powszechnie obowiązującą i jest ostateczne, a w myśl art. 190 ust. 3 Konstytucji wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Omawiany wyrok Trybunału został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, w dniu 14 lipca 2014 r. W sytuacji wniesienia skargi do sądu administracyjnego strona nie mogła natomiast uruchomić trybu wznowienia postępowania administracyjnego i przez to zachować terminu z art. 145 a § 2 K.p.a., który określony został na jeden miesiąc od dnia wejście w życie orzeczenia Trybunału.

W tym miejscu wyjaśnić trzeba, że Sąd orzekając w niniejszej sprawie o uchyleniu decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., miał na uwadze fakt, że Trybunał na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji odroczył utratę mocy obowiązującej przepisów art. 89 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy orzekając, że tracą one moc obowiązującą z upływem 18 (osiemnastu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. Stosownie do tego orzeczenia uwzględnił to, że wskazane przepisy nie utraciły swej mocy w dacie wejścia w życie orzeczenia Trybunału, tj. w dacie jego ogłoszenia dnia 14 lipca 2014 r. Jednak zdaniem Sądu, na gruncie niniejszej sprawy podzielić należało pogląd, zgodnie z którym odroczenie utraty mocy obowiązującej przepisu nie oznacza, że w okresie pozostawania regulacji w obrocie prawnym pozostaje ona w zgodzie z Konstytucją i znajduje zastosowanie do stanów faktycznych zaistniałych przed datą wydania wyroku przez Trybunał. Jak bowiem podnosi się w orzecznictwie sądowym, przepis prawa uznany przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją ma taki charakter od dnia wejścia w życie i fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego. Samo odroczenie utraty mocy obowiązywania ma natomiast na celu umożliwienie odpowiedniemu organowi stosownej zmiany, tak aby dana kwestia była regulowana zgodnie z Konstytucją (por wyrok WSA w Łodzi z dnia 7 października 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 756/14, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Natomiast w odniesieniu do stanów faktycznych powstałych przed ogłoszeniem wyroku Trybunału zauważyć przyjdzie, że art. 190 ust. 4 Konstytucji RP wskazuje na wyraźną wolę ustawodawcy, aby sprawa ostatecznie rozstrzygnięta na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją była rozstrzygnięta w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi. Podstawowym argumentem przemawiającym za wstecznym działaniem orzeczeń Trybunału jest funkcjonalność prawa. Dysfunkcjonalne byłoby natomiast domaganie się stosowania prawa, co do którego Trybunał stwierdził sprzeczność z Konstytucją, po to tylko, aby po utracie jego mocy obowiązującej wznawiać postępowanie na podstawie procedur, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji. W zakresie interpretacji art. 190 ust. 3 Konstytucji należy rozróżnić kwestie obowiązywania aktu od jego stosowania oraz utraty domniemania konstytucyjności aktu, o którym Trybunał orzekł o jego niekonstytucyjności, choć pozostawił go w obrocie prawnym (por. R. Hauser i J. Trzciński, w: "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego", wyd. LexisNexis, Warszawa 2010 r., s. 95-107). W takim kontekście przyjąć należy, że orzeczenie Trybunału w zakresie obowiązywania prawa materialnego wywiera skutki na przyszłość, lecz w zakresie stosowania odnosi skutek retroaktywny, wsteczny, wpływając na ocenę prawną stanów faktycznych powstałych w okresie poprzedzającym wejście w życie orzeczenia Trybunału. Związane jest to z tym - po pierwsze, że w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP zawarta jest zasada wyłączenia z obrotu prawnego niekonstytucyjnego przepisu ustawy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału stwierdzającego tą niekonstytucyjność. Po drugie, skoro według art. 190 ust. 4 Konstytucji, orzeczenie Trybunału jest podstawą do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wydaną przy zastosowaniu przepisu ustawy uznanego za niekonstytucyjny (art. 145a K.p.a.) i do uchylenia przez wojewódzki sąd administracyjny takiej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a.) oraz do wznowienia postępowania w sprawie prawomocnie rozstrzygniętej wyrokiem sądu administracyjnego w oparciu o taki przepis ustawy (art. 272 § 1 P.p.s.a.), to także w toczącym się postępowaniu przepis taki nie może mieć już (od daty urzędowej publikacji wyroku Trybunału) zastosowania. Z tych też względów uznać można, że w świetle przepisów art. 190 ust. 3 i ust. 4 Konstytucji RP, wyrok Trybunału stwierdzający niezgodność określonego przepisu ustawy z Konstytucją, wprowadza z dniem ogłoszenia tego wyroku (w trybie art. 190 ust. 2 Konstytucji) zakaz stosowania niekonstytucyjnego przepisu ustawy także w postępowaniu sądowoadministracyjnym wszczętym i niezakończonym prawomocnie przed ogłoszeniem tego wyroku. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że zasadniczym skutkiem prawnym ogłoszenia wyroku Trybunału stwierdzającego niekonstytucyjność jest obalenie domniemania zgodności z Konstytucją wadliwej normy. Podkreślić należy, że wymieniony skutek następuje w dniu ogłoszenia wyroku niezależnie od tego, czy Trybunał zawarł w nim klauzulę odraczającą utratę mocy obowiązującej niekonstytucyjnej normy. Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji odroczenie odnosi się wyłącznie do utraty mocy obowiązującej przepisu prawnego, a nie do obalenia domniemania konstytucyjności normy prawnej uznanej przez Trybunał za niegodną z Konstytucją. Okoliczność tę powinny uwzględnić w swojej działalności sądy administracyjne i organy administracji publicznej. W konsekwencji zatem sądy administracyjne, w zależności od okoliczności konkretnej sprawy, mają kompetencję do odmowy zastosowania niekonstytucyjnej normy, niezależnie od tego, że przepis który był przedmiotem wyroku Trybunału, formalnie pozostaje elementem sytemu prawa. Określenie innego terminu utraty mocy obowiązującej nie modyfikuje bowiem podstawowego skutku prawnego wyroku polegającego na obaleniu domniemania konstytucyjności. W takiej sytuacji po stronie sądów administracyjnych istnieje obowiązek dokonania oceny, na tle okoliczności konkretnej sprawy, czy konieczność ochrony wartości konstytucyjnych (w szczególności zasad wynikających z klauzuli demokratycznego państwa prawnego, a także wolności lub praw człowieka i obywatela) przemawia za zastosowaniem, czy też za odmową zastosowania w danej sprawie przepisu, którego domniemanie konstytucyjności zostało obalone (por. wyroki NSA z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 1007/07, z dnia 16 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 586/08 i z dnia 7 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 1178/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle powyższego należy zgodzić się z poglądami, że w przypadku odroczenia utraty mocy niekonstytucyjnego przepisu, jego obowiązywanie nie zawsze oznacza nakaz jego stosowania, a Sąd może odmówić zastosowania takiego przepisu. Skoro dany przepis nie jest zgodny z Konstytucją, to mając na uwadze hierarchiczny układ aktów prawnych, nakaz jego stosowania nie może być uznany za realizację zasady państwa prawnego. W przypadku zastosowania przez Trybunał art. 190 ust. 3 Konstytucji, sądy administracyjne, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenia wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, powody, dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 września 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 484/14, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 9 września 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 661/14, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stosownie do przedstawionego poglądu, oceniając skutki wyroku Trybunału z dnia 1 lipca 2012 r., sygn. akt SK 6/12, dla rozpoznania niniejszej sprawy Sąd odstępując od stosowania art. 89 ust. 1 ustawy, a przez to od dokonania na jego podstawie oceny legalności rozstrzygnięcia o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w kwocie 1428566,22 zł stwierdził, że w sprawie zaistniała również przesłanka wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145a § 1 K.p.a. i uchylił z tego powodu decyzje organów obydwu instancji. Stosowanie przez Sąd przepisu, który ostatecznym i powszechnie obowiązującym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego został uznany za niezgodny z Konstytucją nawet, gdy Trybunał odroczył utratę jego mocy obowiązującej, stałoby w sprzeczności z istotą kontroli sądowej, która obejmuje także badanie zgodności aktu z najwyższym prawem jakim jest Konstytucja. Ponadto, Sąd stojąc na straży praworządności nie może nakazywać stosowania przepisów, które naruszają Konstytucję, w tym przede wszystkim wynikające z niej wolności i prawa obywatela

W rozpoznawanej sprawie Sąd miał na uwadze motywy, jakimi Trybunał Konstytucyjny kierował się wydając wyrok. W szczególności dostrzegł potrzebę uwzględniania, przy ustalaniu odpowiedzialności i wysokości kary za zniszczenie drzew, indywidualnych okoliczności dokonania deliktu, w tym pozwalających na zwolnienie się z odpowiedzialności oraz potrzebę stosowania sankcji proporcjonalnej do uszczerbku wywołanego tym deliktem w środowisku naturalnym. Zwrócił zatem uwagę na potrzebę miarkowania kary. Na gruncie okoliczności faktycznych niniejszej sprawy Sąd zauważył, że organy nie ustaliły i nie rozważyły w sposób wyczerpujący w decyzji takich okoliczności, podczas gdy mogły i powinny je uwzględnić podejmując rozstrzygniecie na podstawie art. 88 ust. 3 ustawy. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że stwierdzone w 2006 r. zniszczenie drzew nie doprowadziło do utraty (przez wszystkie drzewa) ich żywotności i możliwe jest jej zachowanie, co może być podstawą do odroczenia płatności kary i w konsekwencji może prowadzić do jej umorzenia. Ponadto, Sąd uwzględnił, że przedmiotem regulacji prawnej jest kara pieniężna, której ustalenie w tak znacznej wysokości, jaka została określona w kontrolowanych decyzjach, może mieć istotny wpływ na zdolności płatnicze i kondycję finansową skarżącego. Rozważył również powody, dla których Trybunał zastosował odroczenie, przyjmując w tym zakresie, że na gruncie niniejszej sprawy, odstąpienie od stosowania niekonstytucyjnego przepisu art. 89 ust. 1 ustawy, nie pozbawia organów podstaw prawnych do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, lecz jedynie ma wpływ na określenie jej wysokości i konieczność jej miarkowania, a to z uwagi na to, że w zakresie podstawy prawnej rozstrzygnięć podjętych w niniejszej sprawie, Trybunał nie stwierdził niekonstytucyjności art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy, który stanowi podstawę do ustalenia odpowiedzialności skarżącego i nałożenia na niego kary pieniężnej. Przesądził jedynie o niezgodności z Konstytucją art. 89 ust. 1 ustawy, który określał wysokość tej kary oraz art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania.

Zaznaczyć należy, że wyroki uchylające (na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a.) decyzje organów administracji publicznej nakładające w trybie art. 88 ust. 1 i art. 89 ust. 1 ustawy kary pieniężne za usunięcie lub zniszczenie drzew czy krzewów - wobec wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt SK 6/12 - zapadają także w innych sądach administracyjnych (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 września 2014 r., sygn. akt. II SA/Gd 484/14, wyroki WSA w Krakowie z dnia 18 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 739/14 i z dnia 19 września 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 1005/14, wyroki WSA w Łodzi z dnia 17 września 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 788/14 i z dnia 7 października 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 756/14, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 9 września 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 661/14, wyrok WSA w szczecinie z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 162/14, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 1 października 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 895/14, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 920/14, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Poglądy i stanowisko Sądu przedstawione w niniejszej sprawie pozostają zgodne z istniejącą w tym przedmiocie linią orzeczniczą.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i lit. c P.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, a w związku z art. 135 P.p.s.a. także decyzję organu pierwszej instancji. O wstrzymaniu wykonywania zaskarżonych decyzji Sąd orzekł w pkt 2 wyroku, na podstawie art. 152 P.p.s.a. Podstawę do zasądzenia wyrokiem kosztów sądowych w kwocie 21503 zł stanowił natomiast art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się uiszczony przez skarżącego wpis od skargi w kwocie 14286 zł, wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie 7200 zł, ustalone w oparciu o § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490) w związku § 6 pkt 7 tego rozporządzenia oraz zwrot równowartości uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł.

Dokonana przez Sąd w niniejszej sprawie ocena skutkuje koniecznością ponownego rozpoznania sprawy w postępowaniu administracyjnym. Wskazania co do dalszego postępowania, wynikające z tej oceny, sprowadzają się do konieczności zastosowania w niniejszej sprawie art. 88 ust. 3 ustawy i w związku z tym jednoznacznego i niepozostawiającego wątpliwości wyjaśnienia bezpośrednich skutków wykonania cięć koron drzew, a następnie, stosownie do dokonanych ustaleń, wydania właściwego, należycie umotywowanego rozstrzygnięcia na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 ustawy z uwzględnieniem wytycznych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Konieczne jest przy tym uwzględnienie na dzień wydania decyzji ewentualnych, nowych przepisów regulujących wymierzanie kar pieniężnych za zniszczenie drzew spowodowane wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych, nad którymi trwają prace legislacyjne, w tym przepisów intertemporalnych. W zaistniałej sytuacji Sąd podziela stanowisko, że nie może wypowiedzieć się, czy i jakie okoliczności winny być uwzględnione przy miarkowaniu kary w rozpoznawanej sprawie oraz czy należy brać pod uwagę także te okoliczności, które w prawie punitywnym uznawane są za uchylające odpowiedzialność prawną, jak na przykład stan wyższej konieczności, czy błąd co do okoliczności czynu zabronionego. Udzielenie przez Sąd wskazówek odnośnie wzięcia pod uwagę pewnych okoliczności w zakresie miarkowania kary, czy okoliczności, które mogłyby uchylać odpowiedzialność prawną, byłoby niedopuszczalnym prawotwórstwem ze strony Sądu. Dlatego też, przy ponownym orzekaniu, organy muszą wziąć pod uwagę wskazane orzeczenie Trybunału (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 września 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 1005/14 i wyrok WSA w Białymstoku z dnia 9 września 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 661/14, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).