Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 962/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 78d, art. 78f, art. 78h.
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2011 r. sprawy ze skargi A. P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyników egzaminu adwokackiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego uchwałą z dnia [...] lutego 2011r. nr [...] utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu adwokackiego A. P. (zwanego dalej skarżącym).

Do wydania powyższej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. stwierdziła, że A. P. uzyskał wynik negatywny z egzaminu adwokackiego.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdający otrzymał ocenę dobrą z pierwszej części egzaminu stanowiącej zestaw pytań testowych, dostateczną z drugiej części egzaminu (prawo karne), dostateczną z trzeciej części egzaminu (prawo cywilne), niedostateczną z czwartej części egzaminu (prawo gospodarcze) i dobrą z piątej części egzaminu (prawo administracyjne).

Od uchwały organu I instancji A. P. złożył odwołanie w którym zarzucił, iż egzaminatorzy oceniający pracę :

- błędnie uznali, że praca z prawa gospodarczego kwalifikuje się do oceny niedostatecznej, zaś zastrzeżenia do niej dotyczyły tylko niektórych elementów

umowy pożyczki, nie mających wpływu na jej ważność;

- niezasadnie przyjęli, iż kwestie nieuregulowane w umowie - "luki regulacji" nie mogą być wypełnione przez odesłanie do przepisów kodeksu cywilnego;

- zawarty w umowie zapis dotyczący podatku od czynności cywilnoprawnych jest błędny;

- uregulowania zawarte w umowie pożyczki dotyczące możliwości zaspokojenia wierzyciela z przedsiębiorstwa wchodzącego w skład majątku wspólnego są wadliwe oraz, że

- umowa pożyczki nie zawiera zapisu, że pożyczka zaciągana jest w związku z prowadzoną przez pożyczkobiorcę działalnością gospodarczą;

- firma pożyczkodawcy została błędnie określona.

Nadto zarzucili błędne przyjęcie, że umowa pożyczki nie zawiera żadnych elementów przewłaszczenia na zabezpieczenie rzeczy ruchomej oraz zabezpieczenia zwrotu pożyczki w postaci weksla in blanco.

Niesłusznie zarzucili też rzekome założenia skarżącego, że umowa pożyczki jest jednostronną czynnością prawną, że umowa zawiera wzajemnie wykluczające się przepisy ( § 10 i 14).

Ponadto skarżący zarzucił uchwale naruszenie art. 78 e ust. 5 ustawy - Prawo o adwokaturze, poprzez wystawienie ostatecznych ocen z prac zdającego w sytuacji kiedy dwie oceny cząstkowe prac pisemnych od drugiej do piątej są negatywne, a średnia arytmetyczna wynosi 3,2, a więc mieści się w przedziale oceny dostatecznej, wskazanej w art. 78 e ust. 4 pkt 1 ppkt d, przy jednoczesnym braku przekazania komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości prac pisemnych skarżącego oraz ich ocen cząstkowych wraz z uzasadnieniami, w celu ustalenia ostatecznych ocen tych prac.

Podnosząc wyżej przytoczone zarzuty odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i ustalenie, że uzyskał pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego poprzez zmianę oceny negatywnej - niedostatecznej z czwartej części egzaminu adwokackiego na ocenę pozytywną.

Rozpatrując powyższe odwołanie Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości uznała podniesione zarzuty za niezasadne. Na wstępie dokonała analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania przez Komisję II stopnia. W tym zakresie dostrzegła, że przepis art. 78 h ust. 12 ustawy - Prawo o adwokaturze stanowi, iż do postępowania przed Komisją Odwoławczą stosuje się odpowiednio przepis Kodeksu postępowania administracyjnego.

Komisja wskazała na art. 78 ust. 1 i art. 78 h ustawy Prawo adwokaturze, a także art. 75 g ust. 1 i art. 78 h ust. 7 i 14. Powołała również § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 164, poz. 1315). Następnie Komisja II stopnia dokonała ponownej oceny pracy egzaminacyjnej z prawa gospodarczego, sporządzonej przez skarżącego, zapoznając się z uzasadnieniem ocen cząstkowych wystawionych przez egzaminatorów. Ponownie rozpatrując sprawę rozpoczęła od analizy zachowania wymogów formalnych sporządzonej umowy pożyczki. Komisja II stopnia podzieliła ocenę egzaminatorów zawartą w uzasadnieniu ocen cząstkowych, którzy stwierdzili, że umowa spełnia minimum postanowień przedmiotowych umowy pożyczki.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego, zdaniem którego, skoro elementy przedmiotowo istotne dla umowy pożyczki zostały zawarte, zaś zastrzeżenia egzaminatorów dotyczyły tylko niektórych elementów umowy pożyczki, nie mających wpływu na jej ważność to praca z prawa gospodarczego nie kwalifikuje się do oceny niedostatecznej. Komisja odwoławcza zauważyła, że od profesjonalnego pełnomocnika w obrocie prawnym, a zwłaszcza w obrocie gospodarczym, wymagany jest taki stopień zawodowej staranności, aby sporządzony przez niego projekt umowy zawierał takie regulacje prawne, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych czyli aby nie zachodziła konieczność dokonywania ich wykładni w oparciu o art. 65 k.c. Zatem niesłuszny jest pogląd, że samo sporządzenie umowy pożyczki zawierającej elementy przedmiotowo istotne, jest wystarczające dla uzyskania oceny dostatecznej z egzaminu adwokackiego z zakresu prawa gospodarczego. Praca egzaminacyjna powinna być wykonana zgodnie z poleceniem tj. zawierać wszystkie elementy, które zalecono zawrzeć w pracy. Egzaminatorzy oceniający pracę muszą brać pod uwagę te wymogi, które wynikają z przepisów Prawa o adwokaturze a w szczególności art. 78 e ust. 1 "Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy (...) biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje". Przedmiotem oceny jest również umiejętność sformułowania postanowień umowy, w tym właściwość zastosowanych przepisów prawa, sposób rozstrzygnięcia problemów określonych w zaleceniach dla zdających oraz czy umowa należycie uwzględnia interes reprezentowanej strony.

Komisja II stopnia zaakcentowała, iż skarżący nie zgadza się z poglądem egzaminatorów, że błędnie obrał firmę spółki komandytowo akcyjnej pożyczkodawcy. Firma ta została w treści umowy określona jako spółka komandytowo akcyjna XYZ. W uzasadnieniu odwołania skarżący podnosi, iż posługiwał się skrótem literowym umownie, mając świadomość treści art. 127 k.s.h., dotyczącego brzmienia firmy spółki komandytowo-akcyjnej. Brak ten nie ma nadto wpływu na ważność zawieranej umowy. Nie zgadzając się z argumentacją strony organ odwoławczy stwierdził, że z treści art. 127 § 3 k.s.h. wynika: jeżeli komplementariuszem jest osoba prawna, firma spółki komandytowo-akcyjnej powinna zawierać pełne brzmienie firmy (nazwy) tej osoby prawnej z dodatkowym oznaczeniem "spółka komandytowo-akcyjna". Nie wyklucza to zamieszczenia nazwiska komplementariusza, który jest osobą fizyczną. Zgodnie ze stanowiskiem zawartym w doktrynie niedopuszczalne jest pominięcie członu, określającego typ spółki czy charakter osoby prawnej będących komplementariuszami spółki (Komentarz do kodeksu spółek handlowych. Tom I. S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, M. Tarska C.H.BECK wyd.2 str. 837). Niewątpliwie błąd dotyczący oznaczenia pożyczkobiorcy jest błędem istotnym. Prawidłowe wykonanie zadania egzaminacyjnego wymagało dowolnego obrania firmy pożyczkodawcy, ale jego firmę należało obrać zgodnie z obowiązującymi przepisami, miało to bowiem sprawdzać znajomość przez zdających egzamin adwokacki przepisów kodeksu spółek handlowych, a w szczególności wiedzy o spółce komandytowo-akcyjnej i przepisów o firmie. Zdaniem Komisji II stopnia, z powyższych względów zadanie w omówionym zakresie nie może zostać ocenione pozytywnie.

Organ wskazał również, że skarżący nie zgodził się z poglądem egzaminatorów, iż uregulowania zawarte w umowie pożyczki dotyczące możliwości zaspokojenia wierzyciela z przedsiębiorstwa wchodzącego w skład majątku wspólnego są wadliwe oraz, że umowa pożyczki nie zawiera zapisu, że pożyczka zaciągana jest w związku z prowadzoną przez pożyczkobiorcę działalnością gospodarczą. Tymczasem w treści umowy pożyczki skarżący w § 5 napisał: "biorący pożyczkę jest właścicielem przedsiębiorstwa "Karolex" w skład którego wchodzą samochody dostawcze (...)". Nie zawarł natomiast żadnego zapisu, z którego wynikałoby, iż umowa pożyczki zawierana jest w ramach prowadzonego przedsiębiorstwa. Wbrew poglądom skarżącego należy stwierdzić, że zapis w umowie nie oznacza, iż pożyczka zaciągana jest w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Skarżący zawarł w umowie uregulowanie, z którego wynika, że pożyczkobiorca pozostaje w związku małżeńskim, a małżonków łączy ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej oraz, że małżonka pożyczkobiorcy nie wyraża zgody na "podjęte przez niego zobowiązanie".

W żadnym miejscu umowy nie zawarto zatem sformułowania, iż K. S. - pożyczkobiorca zaciąga pożyczkę w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W pierwszej kolejności należy podnieść, podkreśla Komisja II stopnia, że samo określenie stron umowy jako przedsiębiorców nie jest wystarczające dla przyjęcia, że pożyczka zaciągana jest w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zgodnie z art. 7871 k.p.c tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim sąd nada klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika z ograniczeniem jego odpowiedzialności do przedsiębiorstwa wchodzącego w skład majątku wspólnego małżonków, jeżeli wierzyciel wykaże dokumentem urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Brak takiego zapisu w treści umowy może uniemożliwić wierzycielowi (pożyczkodawcy) uzyskanie tytułu wykonawczego w oparciu o art. 7871 k.p.c. W zaleceniach dla zdających egzamin adwokacki z zakresu prawa gospodarczego wyraźnie nakazano sporządzić umowę tak, aby pożyczkodawca miał możliwość zaspokojenia się z majątku przedsiębiorstwa pożyczkobiorcy. Zawarte w treści umowy postanowienie, że małżonka pożyczkobiorcy nie wyraża zgody na zaciągnięcie zobowiązania zabezpiecza zatem majątek wspólny małżonków, uniemożliwia bowiem nadanie przeciwko małżonce dłużnika nadanie klauzuli wykonalności w oparciu o art. 787 k.p.c. Jednocześnie brak zapisu w umowie, że pożyczka zaciągana jest w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą uniemożliwia pożyczkodawcy - wierzycielowi zaspokojenie się z majątku przedsiębiorstwa pożyczkobiorcy objętego wspólnością ustawową.

Wierzyciel nie będzie miał możliwości zaspokojenia się z majątku wspólnego małżonków w tym również z majątku wspólnego wchodzącego w skład przedsiębiorstwa. Praca egzaminacyjna w tym zakresie została zatem sporządzona niezgodnie z zaleceniami dla zdających egzamin adwokacki, nie może zatem w tym fragmencie zostać oceniona na ocenę pozytywną.

Skarżący zarzuca także błędne przyjęcie, że sporządzona przez niego umowa pożyczki nie zawiera żadnych elementów przewłaszczenia na zabezpieczenie rzeczy ruchomej oraz zabezpieczenia zwrotu pożyczki w postaci weksla in blanco. Z zaleceń dla zdających wynikało, aby zabezpieczeniem zwrotu pożyczki był weksel własny In blanco oraz aby deklaracja wekslowa została zawarta w umowie pożyczki. Skarżący w umowie pożyczki zagadnienie to uregulował następująco: "Biorący pożyczkę na podstawie załączonej deklaracji wekslowej upoważnia dającego pożyczkę do wypełniania blankietu weksla do kwoty 100.000 zł (...)" (§ 9 umowy). Deklaracja wekslowa nie została sporządzona i załączona do umowy. Zadanie egzaminacyjne nie zostało zatem wykonane zgodnie z poleceniem. Jedynym elementem deklaracji wekslowej występującym w umowie jest określenie sumy wekslowej, ale brak jakichkolwiek regulacji dotyczących choćby tego w jakich sytuacjach i w jakim terminie weksel może zostać wypełniony. Komisja II stopnia w pełni podzieliła uwagę egzaminatora SSA E. G., że "blankiet wekslowy nie jest wekslem" oraz, że brak w pracy wzmianki, że pożyczkobiorca weksel podpisał. Zadanie dotyczące podpisania weksla odnosi się do pożyczkobiorcy, użycie przez egzaminatora w uzasadnieniu oceny cząstkowej słów: "że pożyczkodawca weksel wypełnił" stanowi oczywistą omyłkę pisarską, prawidłowy tekst powinien brzmieć: "że pożyczkobiorca weksel wypełnił". Zadanie egzaminacyjne w zakresie deklaracji wekslowej nie może zostać ocenione pozytywnie.

Egzaminator SSA E. G. w uzasadnieniu oceny wyraziła pogląd, że założenie zadania odnośnie przewłaszczenia na zabezpieczenie rzeczy ruchomej z warunkiem rozwiązującym również nie zostało wykonane, zaś zawarte w § 6 i 7 uregulowania dotyczą ustanowienia zastawu na podstawie art. 306 § 1 k.c. Drugi egzaminator adw. B. S. zawarła podobną uwagę w uzasadnieniu oceny cząstkowej. Skarżący w odwołaniu podnosi, iż oceniający błędnie zinterpretowali zapis w § 7 umowy, w którym zawarte były elementy przewłaszczenia na zabezpieczenie rzeczy ruchomej pod warunkiem rozwiązującym. Wywód skarżącego zawarty w odwołaniu sprowadza się do tego, że w umowie zawarł dwa zabezpieczenia jedno w § 6 umowy w postaci zastawu, drugie w § 7 w postaci przewłaszczenia na zabezpieczenie. Dowodem na to jest zawarcie w § 15 umowy przepisu, z którego wynika, że małżonka pożyczkobiorcy wyraziła zgodę na przejście na własność pożyczkodawcy samochodu określonego w § 6 umowy. W treści uzasadnienia odwołania skarżący zauważa, że przewłaszczenie na zabezpieczenia nie jest uregulowane ustawowo, za wyjątkiem art. 101 ustawy Prawo bankowego, dlatego też sposób uregulowania tej kwestii w umowie jest pozostawiony woli stron. Z wywodów odwołania wynika, że intencją skarżącego było ustanowienie na tym samym samochodzie zastawu oraz przewłaszczenie go na zabezpieczenie. Istotą przewłaszczenia na zabezpieczenie rzeczy ruchomej z warunkiem rozwiązującym jest przeniesienie własności tej rzeczy z dłużnika na wierzyciela na czas trwania umowy, a następnie w wypadku jej wykonania powrotne przejście własności rzeczy z wierzyciela na dłużnika. Na marginesie zauważyć należy, że takich regulacji w § 7 umowy nie ma. Jeżeli zatem rzecz ruchoma zostanie obciążona zastawem na rzecz wierzyciela (zastawnika), to w momencie kiedy stanie się jego własnością zastaw wygaśnie (kontuzja). Regulacja przyjęta przez skarżącego w umowie pożyczki jest zatem błędna.

Skarżący nie zgadza się z uwagą egzaminatora, że uregulowania zawarte w § 10 i 14 stanowią przepisy konkurencyjne lub mogące się wykluczać i wskazuje, iż jego intencją było to, aby wierzyciel w wypadku, gdyby stanowiący przedmiot zabezpieczenia samochód miał niższą wartość niż suma zobowiązania zastosowanie miał będzie § 14 umowy. Należy podnieść, że uregulowania zawarte przez skarżącego w § 10 i 14 są niejasne, budzą wątpliwości interpretacyjne, stąd uwaga egzaminatora. Jak podniesiono wyżej umowa sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, nie powinna zawierać takich uregulowań, które powodują konieczność dokonywania wykładni umowy. Opisanych wyżej uregulowań zawartych w umowie pożyczki przez skarżącego nie można uznać zatem za błędne, ale sformułowane niejasno. Kwestia ta nie ma jednak istotnego wpływu na ocenę, została wytknięta skarżącemu jedynie przez jednego z egzaminatorów w uzasadnieniu oceny cząstkowej.

Dużo miejsca w odwołaniu poświęca skarżący uwadze egzaminatora adw. B S. dotyczącej § 12 umowy, który skarżący zredagował następująco: "Strony ustalają, iż podatek od czynności cywilno-prawnych obciąża strony solidarnie". Drugi egzaminator w ogóle nie zajmuje się tą kwestią w uzasadnieniu oceny cząstkowej. Należy zauważyć, że zapis ten nie jest błędny, z art. 4 pkt 7 ustawy o podatku dochodowym od czynności cywilnoprawnych wynika, że przy umowie pożyczki obowiązek podatkowy ciąży na biorącym pożyczkę. Zatem strony w umowie mogą umówić się, że podatek ten zapłacą solidarnie, zapis taki będzie wywierał skutki prawne wyłącznie między stronami umowy. Uregulowania w tym zakresie zawarte przez skarżącego w umowie pożyczki nie mogą zostać uznane za błędne. Kwestia ta nie ma jednak istotnego wpływu na ocenę pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa gospodarczego.

Skarżący podnosi, iż egzaminator adw. B. S. w uzasadnieniu oceny cząstkowej zawarła uwagę, że: "błędem jest założenie, że umowa pożyczki jest jednostronną czynnością prawną". Do uwagi tej trudno się odnieść, bowiem zdanie to nie zostało rozwinięte i nie wskazano fragmentu pracy, który wskazywałby na powyższe. Drugi egzaminator uwagi takiej nie zawarł. Wobec powyższego uwagi tej podzielić nie można, nie ma w umowie pożyczki zapisu, który wskazywałby, że skarżący przyjął założenie, że umowa pożyczki jest jednostronną czynnością prawną.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 78 e ust. 5 ustawy - Prawo o adwokaturze, zauważyć należy, że skarżący błędnie interpretuje 78 e ust. 5, który stanowi jeżeli przynajmniej dwie oceny cząstkowe prac pisemnych zdającego z zadań z części od drugiej do piątej są negatywne, a średnia arytmetyczna, o której mowa w ust. 4, wskazuje na pozytywną ostateczną ocenę tych prac, komisja egzaminacyjna odstępuje od wystawienia ostatecznych ocen z tych prac oraz przekazuje komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, prace pisemne zdającego oraz ich oceny cząstkowe, wraz z uzasadnieniami, w celu ustalenia ostatecznych ocen tych prac. W przepisie tym chodzi zatem o taką sytuację, gdy średnia ocen cząstkowych otrzymana przez skarżącego w ramach jednej części egzaminu daje pozytywną ostateczną ocenę z tej części egzaminu (czyli zdający od jednego egzaminatora otrzymał ocenę niedostateczną a od drugiego dobrą lub wyższą np. z prawa gospodarczego), a nie z kilku różnych części egzaminu (np. z prawa gospodarczego i prawa cywilnego). Zgodnie natomiast z art. 78f ustawy - Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną. Otrzymanie zatem oceny negatywnej z jednego choćby przedmiotu (w wypadku skarżącego prawa gospodarczego) uniemożliwia uzyskanie pozytywnej oceny z egzaminu adwokackiego.

Mając na uwadze powyższe oraz uznając zarzuty skarżącego za chybione, Komisja odwoławcza uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania a zatem stosownie do treści art. 78 f ust. 1 ustawy, oznacza to, iż skarżący uzyskał również negatywny wynik z egzaminu adwokackiego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia podkreśliła również, że rozpatrując sprawę jako organ odwoławczy, w jej całokształcie i ponownie, także w odniesieniu do ocen cząstkowych nieobjętych zakresem zaskarżenia, dokonała w tym zakresie weryfikacji opinii egzaminatorów. Oceny wyrażone w tych opiniach Komisja Egzaminacyjna II stopnia podzieliła w całości, nie dostrzegając w nich istotnych uchybień, które powodowałyby konieczność podwyższenia ocen cząstkowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą uchwałę z dnia 23 lutego 2011r. A. P. zarzucił:

I. Rażącą obrazę przepisów art. 7 w zw. z art. 77, w zw. z art. 80 k.p.a. polegającą na rozpatrzeniu odwołania od uchwały z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] - na podstawie jedynie fragmentu pracy egzaminacyjnej tj. jedynie 5 kart pracy w sytuacji kiedy skarżący złożył egzamin adwokacki w części z prawa gospodarczego na 7 kartach - co wynika z protokołów ocen cząstkowych.

II. Rażącą obrazę przepisów art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 77 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. polegającą na błędnym uznaniu, że praca w postaci projektowanej umowy pożyczki z prawa gospodarczego kwalifikuje się do oceny niedostatecznej w sytuacji kiedy z treści pracy egzaminacyjnej wynika, iż skarżący wykonał większość założeń i poleceń postawionych przez autorów zadania z części czwartej egzaminu adwokackiego, a uzasadnienia do ocen cząstkowych pracy egzaminacyjnej i uzasadnienie uchwały organu odwoławczego wskazują jedynie takie błędy, które nie mogą kwalifikować pracy do oceny niedostatecznej.

III. Rażącą obrazę przepisu art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie sprostanie wymogowi sporządzenia wnikliwego uzasadnienia faktycznego i prawnego, co oczywiście miało wpływ na wynik postępowania poprzez uniemożliwienie pełnej kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia.

IV. Rażącą obrazę przepisu art. 80 k.p.a., poprzez wybiórczą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału oraz oczywiście błędne ustalenia faktyczne

przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, pozostające w opozycji do zgromadzonych materiałów, co oczywiście miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez uznanie, iż praca skarżącego nie może zostać oceniona na stopień wyższy niż niedostateczny.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi. W zakresie zarzutu opisanego w pkt I skargi stwierdził, że nie jest zasadny zarzut, jakoby Komisja Egzaminacyjna oceniła jedynie pięć kart pracy a nie siedem, skoro skarżący z zadania egzaminacyjnego z prawa gospodarczego zapisał jedynie 5 kart, dwie pozostałe zostały niezapisane.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, która odbyła się w dniu 21 lipca 2011 r. pod nieobecność skarżącego prawidłowo, zawiadomionego o jej terminie, pełnomocnik Komisji II stopnia wskazał, że opisane powyżej stwierdzenie organu zawarte na stronie 6 odpowiedzi na skargę jest oczywiście omyłkowe, albowiem sama umowa pożyczki sporządzona przez zdającego liczy 5 stron a założeń do niej są 2 strony. Podniósł, że Komisja egzaminacyjna II stopnia dysponowała całością akt administracyjnych, a więc także założeniami, które znajdowały się w kopercie oznaczonej kodem zdającego nr 414. (v. protokół rozprawy k. 41 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Postępowanie związane z egzaminem adwokackim regulują przepisy ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze. Podstawowe przepisy dotyczące rozpoznawanej sprawy mają następujące brzmienie:

Art. 78d. 1. Egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.

2. Egzamin adwokacki składa się z pięciu części pisemnych.

3. Pierwsza część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa oraz z karty odpowiedzi. Zdający może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź zdający uzyskuje 1 punkt.

4. Prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu adwokackiego.

5. Druga część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

6. Trzecia część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

7. Czwarta część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego polegającego na przygotowaniu umowy albo pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

8. Piąta część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

10. Egzaminatorzy dokonują oceny za część drugą do piątej egzaminu adwokackiego przy zastosowaniu następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Art. 78e. 2. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. 3. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego.

Art. 78f. 1. Pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną.

Art. 78h. 1.0 d uchwały o wyniku egzaminu adwokackiego zdającemu przysługuje V odwołanie do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w terminie 14 dni od dnia otrzymania uchwały, o której mowa w art. 78f ust. 2.

9. Do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu adwokackiego.

12. Do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Stwierdzić należy, iż uchwały Komisji Egzaminacyjnej, które są oparte na ocenie członków tej Komisji dokonanej w określonej w ustawie skali ocen korzystają ze swoistego "luzu decyzyjnego". Luz decyzyjny jest związany z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter istotny. Sądowa kontrola uchwały Komisji polega zatem na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się istotnych uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W niniejszej sprawie kandydat – A. P. otrzymał ocenę niedostateczną z czwartej części egzaminu (prawo gospodarcze). Organ II instancji podtrzymał ocenę niedostateczną z tej części egzaminu, co w myśl art. 78f p.o.a. oznacza ocenę negatywną z egzaminu jako całości.

W pierwszej kolejności należy rozpoznać zarzut naruszenia przepisów postępowania, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez sąd administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy stanowiący podstawę wydanej decyzji został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania. Skarżący podnosi zarzut rażącej obrazy przepisów art. 7 w zw. z art. 77, w zw. z art. 80 k.p.a. polegającą na rozpatrzeniu odwołania od uchwały z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] - na podstawie jedynie fragmentu pracy egzaminacyjnej tj. jedynie 5 kart pracy w sytuacji kiedy skarżący złożył egzamin adwokacki w części z prawa gospodarczego na 7 kartach. Powyższy zarzut nie jest uzasadniony. Jak wynika z nadesłanych akt administracyjnych z zakresu prawa gospodarczego skarżący zwrócił czystopis składający się z siedmiu zapisanych kart opatrzonych kodem [...] na których, zgodnie z wpisaną tam numeracją, znajdowało się: umowa pożyczki (karty 1-5), założenia dodatkowe (karty 6 i 7) - vide: tom I nadesłanych akt administracyjnych. Należy podkreślić, że informacja o 7 zapisanych kartach pracy egzaminacyjnej widnieje w arkuszu ocen cząstkowych wystawionych przez Egzaminatora SSA E. G., również Egzaminator adw. B. S. wskazała w arkuszu oceny cząstkowej, że analizie poddała 7 kart pracy. Nie ulega zatem kwestii, że czystopis pracy A. P. z zakresu prawa gospodarczego liczył 7 kart, co podnosi sam skarżący. W tym stanie rzeczy, wyjaśnienia pełnomocnika organu w powyższym zakresie złożone na rozprawie przed tutejszym Sądem, wskazujące omyłkowy zapis zawarty w odpowiedzi na skargę, należy uznać za miarodajne.

Formułując zarzut opisany w I punkcie niniejszej skargi A. P. w uzasadnieniu skargi wskazuje:

"w aktach sprawy przekazanych do Komisji II Stopnia poddanych ocenie zostało jedynie 5 "kart pracy". Jak wynika z uzasadnienia oceny cząstkowej sporządzonej przez Egzaminatora adw. B. S. treść "założeń" była brana pod uwagę: "umowa pożyczki jest jednostronną czynnością prawną". Organ odwoławczy nie mógł posiadać całego materiału dowodowego co przejawiało się tym, iż nie mógł odnieść się do powyższej uwagi poprzez stwierdzenie: "do uwagi tej trudno się odnieść, bowiem zdanie to nie zostało rozwinięte i nie wskazano fragmentu pracy, który wskazywałby na powyższe ". Skarżący dołączył ten element pracy wykonując polecenie zawarte w pkt. II zadania nakazujące założenie brakujących elementów V stanu faktycznego wraz z "przedstawieniem wykazu tych założeń". Bardzo lakoniczna i niejasna część zadania spowodowała trudności interpretacyjne i tym samym zdający starał się dokonywać wykładni przepisów, które były wykorzystywane przy tworzeniu projektu umowy pożyczki. Jeden z Egzaminatorów na tyle błędnie zinterpretował tą część zadania - zawartą na stronie 6 i 7, iż w uzasadnieniu oceny cząstkowej zarzucał zdającemu przyjęcie, iż czynność prawna zawarcia umowy pożyczki jest czynnością jednostronną. Zapis o czynnościach jednostronnych błędnie został skojarzony z umową pożyczki, stanowił jedynie rozwinięcie problematyki dot. oświadczeń woli małżonków w zakresie ich majątku wspólnego, na gruncie art. 37 krio. Zgodnie bowiem z art. 37 § 4 krio jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka jest nieważna."

Rozważając powyższy zarzut w aspekcie wskazanej argumentacji skarżącego należy stwierdzić, że brak jest podstaw do uznania, iż Komisja II stopnia nie poddała ocenie całości pracy z zakresu prawa gospodarczego. Przeczy temu treść uzasadnienia V zaskarżonej uchwały. Polega bowiem na prawdzie stwierdzenie w niej zawarte, że w spornej umowie pożyczki nie ma zapisu, który wskazywałby na przyjęcie przez skarżącego założenia, iż przedmiotowa umowa jest jednostronną czynnością prawną - jak to stwierdziła w uzasadnieniu oceny cząstkowej adw. B. S..

Należy przy tym dodać, że jest to stanowisko zbieżne ze stanowiskiem skarżącego, który już w odwołaniu od uchwały organu I instancji zarzucił, iż w jednej z ocen cząstkowych przyjęto w sposób nieuzasadniony, że autor pracy egzaminacyjnej uznaje zawarcie umowy pożyczki za czynność jednostronną (v. pkt 9 odwołania). Należy podzielić powyższy pogląd skarżącego oraz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, gdyż faktycznie z zapisów spornej umowy oraz z założeń do niej nie wynika, aby uprawnione było wysnucie wniosku o przyjęciu przez skarżącego koncepcji jednostronnej czynności prawnej w odniesieniu do umowy pożyczki.

Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Sądu, skarżący dokonał nadinterpretacji stwierdzenia zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały cyt. "do uwagi tej trudno się odnieść, bowiem zdanie to nie zostało rozwinięte i nie wskazano fragmentu pracy, który wskazywałby na powyższe" uznając je za dowód poddania ocenie przez Komisję II stopnia jedynie fragmentu pracy tj, samej treści umowy

pożyczki (5 kart) bez poczynionych do niej założeń spisanych na 2 kartach. Wszakże sam skarżący twierdzi, co należy ponownie zaakcentować, że zarówno w samej umowie jak i w poczynionych do niej założeniach - a więc w całej jego pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa gospodarczego - nie ma fragmentu, który jednostronnej czynności prawnej.

Pozostałe zarzuty skargi również należy uznać, za nieuzasadnione.

W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż Komisja Egzaminacyjna II stopnia w uzasadnieniu wydanej przez siebie uchwały przeanalizowała treść sporządzonej przez skarżącego pracy egzaminacyjnej, zapoznała się z uwagami egzaminatorów i dokonała oceny zarzutów skarżącego, których zasadności w ostatecznym wyniku nie podzieliła. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna nie przekroczyła w niniejszej uchwale luzu decyzyjnego. Swoje stanowisko z zakresie wystawionej oceny przedstawiła w sposób drobiazgowy i wyczerpujący w oparciu o obowiązujące przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie.

W ocenie Sądu Komisja Egzaminacyjna II stopnia, odniosła się do każdego zarzutu podnoszonego w odwołaniu od uchwały [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego, uzasadniając swoją opinię co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Sąd podziela w całości ocenę dokonaną przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości.

Stosownie do powołanej treści art. 78e ust. 2 p.o.a. oceny zadań z części pisemnej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy biorąc pod uwagę w szczególności:

1) zachowanie wymogów formalnych pisma procesowego lub opinii prawnej;

2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji;

3) poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Samo zachowanie wymogów formalnych, przy szczegółowo opisanych błędach i brakach w pozostałym ocenianym zakresie nie mogło prowadzić do pożądanej przez skarżącego zmiany uchwały organu I instancji już na etapie postępowania administracyjnego. Nie ma także podstaw do uwzględnienia skargi w niniejszym postępowaniu sądowym.

Należy podzielić pogląd Komisji, że za dyskwalifikacją spornej pracy egzaminacyjnej przemawiają występujące w niej istotne mankamenty w szczególności dotyczące firmy spółki komandytowo-akcyjnej, możliwości zaspokojenia się pożyczkodawcy z majątku przedsiębiorstwa pożyczkobiorcy, nie zawarcie w umowie deklaracji wekslowej i przewłaszczenia na zabezpieczenie rzeczy ruchomej pod warunkiem rozwiązującym. Skarga, powielająca stanowisko przedstawione przez skarżącego w odwołaniu, stanowi w istocie polemikę z ustalonym przez organ stanem faktycznym. Polemikę tę skarżący prowadzi z ocenami dwóch egzaminatorów oraz dodatkową oceną sporządzoną przez członka Komisji i w całości zawartą w uzasadnieniu uchwały Komisji II stopnia. Uzasadnienie to, krytycznie oceniające pracę skarżącego, zostało w całości przedstawione na wstępie i nie ma potrzeby jego powtarzania tutaj. Pozwala to jednak stwierdzić, uwzględniając również zakres opinii, że stan faktyczny sprawy został przez Komisję II stopnia przedstawiony prawidłowo.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie zostały ustalone wszelkie okoliczności istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu uchwał organy podały przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych i prawnych. W ocenie Sądu, uzasadnienia uchwał, wbrew zarzutom skargi, są zgodne z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., albowiem organ wyczerpująco ustosunkował się do wszystkich zarzutów strony, szczegółowo uzasadniając swoje stanowisko i opierając je na konkretnych przepisach prawa.

Ponadto dokonując kontroli sądowowoadministracyjnej zaskarżonych uchwał Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

Mając powyższe na uwadze, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a. jako, że nie miała usprawiedliwionych podstaw.