Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 764/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2014-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust.4
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art.80 ust.3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska / spr./ WSA Jarosław Szaro Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 listopada 2014r. spraw ze skarg Z. S. na decyzje Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2014r. - nr [...] w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2009 rok, - nr [...] w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2010 rok - oddala skargi -


UZASADNIENIE

ISA/Rz 764/14

Uzasadnienie

Zaskarżonymi decyzjami z dnia [...] lipca 2014r., nr [...] i [...] Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. (dalej: Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR), po rozpatrzeniu odwołań Z.S. (dalej: beneficjent/skarżący) od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w J. (dalej: Kierownik Biura Powiatowego ARiMR) z dnia [...] kwietnia 2014. nr [...] i nr [...], ustalających kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2009 i 2010r. w wysokościach odpowiednio 38.690,19zł i 37.938,70zł, utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 15 maja 2009r. Z.S. złożył do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w J. wnioski o przyznanie płatności bezpośredniej na 2009 i 2010r.

W wyniku przeprowadzonego postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J., decyzją z dnia [...] listopada 2009r., nr [...], przyznał beneficjentowi płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2009r. w łącznej wysokości 187.981,27zł, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 104.848,54zł, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości 50.889,66zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych w wysokości 32.243,07zł.

Z kolei decyzją z dnia [...] grudnia 2010r., nr [...] organ I instancji przyznał beneficjentowi płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2010r. w łącznej wysokości 198.277,89zł, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 119.511,58zł, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości 52.832,81zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych w wysokości 25.933,50zł.

W dniu [...] maja 2012r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR decyzjami nr [...] i [...], stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] listopada 2009r., nr [...] i z dnia [...] grudnia 2010r., nr [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2009 i 2010r.

Po powtórnym zweryfikowaniu sprawy, organ I instancji decyzjami z dnia 13 lipca 2012r. i 17 lipca 2012r. przyznał beneficjentowi płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2009r. i 2010r. w łącznej wysokości odpowiednio: 165.573,47zł i 193.246,77zł.

Powyższe decyzje zostały uchylone przez organ odwoławczy decyzjami z dnia 18 września 2012r. Po przeprowadzeniu ponownych postępowań, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. decyzjami z dnia :

- [...] lutego 2013r., nr [...], przyznał beneficjentowi płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego na rok 2009 w łącznej wysokości 149.291,08 zł, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 75.600,86 zł, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości 50.750,64 zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych w wysokości 22.939,58 zł,

- [...] lutego 2013r.,nr [...], przyznał beneficjentowi płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010 w łącznej wysokości 160.339,19zł, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 88.450,48zł, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości 52.325,53zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych w wysokości 19.563,18zł.

Po wszczęciu z urzędu postępowań administracyjnych w sprawach ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2009 i 2010r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzjami z dnia:

- [...] kwietnia 2014r., nr [...], ustalił beneficjentowi kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 38.690,19 zł,

- [...] sierpnia 2013r., nr [...], ustalił beneficjentowi kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 37.938,70zł.

Decyzja organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2013r., nr [...] została uchylona przez organ odwoławczy decyzją z dnia [...] października 2013r., nr [...].

W wyniku powtórnej analizy sprawy, organ I instancji decyzją z dnia [...] kwietnia 2014r. nr [...] ustalił beneficjentowi kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 37.938,70zł.

Od decyzji organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2014r. nr [...] i [...] beneficjent złożył odwołania, po rozpatrzeniu których, powołanymi na wstępie decyzjami z dnia [...] lipca 2014r., organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone decyzje.

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcia organ II instancji wyjaśnił, że wypłacone nienależnie beneficjentowi środki finansowe z tytułu płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na 2009 i 2010r. pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy

z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U.

z 2008r. Nr 98, poz. 634, ze zm.) – dalej: ustawa o ARiMR.

Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków, ma miejsce wówczas, gdy środki te zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej oraz nastąpi ich wypłata, a następnie decyzja zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. Organ podkreślił, że w takim przypadku zadaniem organu nie jest kontrolowanie zasadności usunięcia z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne tj. czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną.

Organ II instancji wskazał, że przepis art. 29 ust.1 pkt 1 i pkt 2 ustawy

o ARiMR przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnie lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata, obejmuje więc nienależne lub nadmierne pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy w oparciu o decyzję, która następnie została wzruszona, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Z powodu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na podstawie której beneficjent uzyskał płatności w pierwotnej wysokości, utracił on uprawnienie do uzyskania tych płatności, w związku z czym środki przekazane na jego rachunek zostały pobrane nienależnie.

Zdaniem organu odwoławczego, w rozpatrywanej sprawie nie został spełniony warunek łącznego występowania przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu przez beneficjenta nienależnie pobranych płatności, o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008, (Dz. Urz. UE L 141

z 30.04.2004r., str.18 ze zm.) – dalej: rozporządzenie nr 796/2004, oraz w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina,(Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009r. str.65 ze zm.) – dalej: rozporządzenie nr 1122/2009.

Według organu odwoławczego, nie można uznać, że płatność została dokonana na skutek pomyłki ARiMR. Przyczyną stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej płatności było wprawdzie nieprawidłowe przeprowadzenie przez organ administracji postępowania wyjaśniającego, które spowodowało przyznanie płatności do powierzchni większej niż powierzchnia uprawniona do tej płatności, jednakże to beneficjent, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 12 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 oraz art. 12 ust. 4 rozporządzenia nr 1122/2009, zadeklarował we wniosku powierzchnię działki rolnej niespełniającą warunków do przyznania płatności. Strona ma bowiem podać we wniosku powierzchnie użytkowane rolniczo, a nie powierzchnie działek ewidencyjnych. Natomiast definicja działki rolnej, zawarta m.in. w instrukcji wypełniania wniosku na poszczególne kampanie, które rolnik otrzymuje wraz z wnioskiem, stanowi, że działka rolna to zwarty obszar gruntu, zgłoszony przez jednego rolnika, obejmujący nie więcej niż jedną grupę upraw, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha. Jest to grunt kwalifikowany do dopłat JPO/UPO, który rolnik określa co roku zgodnie ze stanem faktycznym na gruncie. Organ podkreślił, że dane z ewidencji gruntów mogą być traktowane jedynie jako materiał pomocniczy, gdyż nie zawsze oddają one rzeczywisty obszar działki użytkowanej rolniczo.

Za nieuzasadniony organ odwoławczy uznał podniesiony przez beneficjenta zarzut, że nie miał on możliwości wykrycia błędu, z uwagi na zbyt skomplikowany charakter przepisów dotyczących systemów wsparcia bezpośredniego oraz że Kierownik Biura Powiatowego ARMiR, jako profesjonalista dysponujący odpowiednią wiedzą i doświadczeniem, miał obowiązek w trakcie stwierdzenia jakiejkolwiek niezgodności dotyczącej powierzchni deklarowanej do płatności, a wartością PEG, wyjaśnić stwierdzone nieprawidłowości. Organ II instancji podniósł, że beneficjent podpisując się pod wnioskiem odpowiada za informacje w nim zamieszczone, które powinny odzwierciedlać stan faktyczny na gruncie. To na nim spoczywa odpowiedzialność za rzetelność danych podanych we wniosku o przyznanie każdej płatności.

Z powyższych względów, w ocenie organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależne pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2009 i 2010r. określone odpowiednio w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 i art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009.

Odnosząc się do zarzutu błędnego sposobu obliczenia terminu przedawnienia organ odwoławczy wskazał, że - w odniesieniu do płatności na 2009r. - wypłata płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu 16 grudnia 2009r., natomiast decyzja z dnia

[...] kwietnia 2014r. o ustaleniu kwoty nienależne pobranych płatności przyznanych na mocy decyzji z dnia [...] listopada 2009r. została doręczona w dniu 10 kwietnia 2014r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności, jednakże po upływie czterech lat od tej daty. W ocenie organu odwoławczego, niezasadny jest zarzut, że na podstawie art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 obowiązek zwrotu uległ przedawnieniu. Nawet przy przyjęciu, że został przekroczony czteroletni termin na poinformowanie beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, nie wykazał on, że działał w dobrej wierze. Dobra wiara beneficjenta nie wynika też wprost z dokumentacji dostępnej organowi. Beneficjent złożył podpis pod oświadczeniem, że znane są mu zasady przyznawania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, zatem potwierdził znajomość przepisów określających zasady uzyskania danej płatności. Został więc poinformowany, że jednolita płatność obszarowa przysługuje do gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnika w dniu 31 maja 2009r.

Odnośnie płatności za 2010r. organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie nie nastąpiło przedawnienie obowiązku nienależne pobranych płatności

w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EUROATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995r.

w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s.1 z 23.12.1995r. ze zm.) – dalej: rozporządzenie nr 2988/95, zgodnie

z którym okres przedawnienia wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1.

Według organu II instancji, za datę dopuszczenia się nieprawidłowości w przedmiotowej sprawie należy uznać dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności na 2010r., tj. 4 maja 2010r. W ocenie tego organu, w wyniku skutecznego doręczenia beneficjentowi w dniu 10 kwietnia 2014r. decyzji o ustaleniu kwoty nienależne pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z dnia [...] kwietnia 2014r., nr [...], nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia, które spowodowało, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności nie przedawnił się.

Na decyzje organu odwoławczego beneficjent złożył skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. , wnosząc o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz poprzedzających je decyzji organu I instancji.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono:

1) naruszenie prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy, tj:

- art.29 ust.1 ustawy o ARiMR przez jego niewłaściwe zastosowanie,

wskutek przyjęcia, że doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania

środków,

- art.73 ust.4 i ust.5 rozporządzenia nr 796/2004 oraz art.80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009, wskutek przyjęcia, że niezachodzą przewidziane w tych przepisach przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności,

- art.3 ust.1 rozporządzenia Rady nr 2988/95 na skutek błędnego przyjęcia, że przerwanie biegu przedawnienia nastąpiło w wyniku doręczenia decyzji z dnia 7 kwietnia 2014r. w dniu 10 kwietnia 2014r., podczas gdy decyzja ta została oparta na decyzji z dnia 12 lutego 2013r. w sprawie przyznania płatności za 2010r., która nie została stronie prawidłowo doręczona,

2) naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj:

- art.40 § 1 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że stronie prawidłowo doręczono decyzję nr [...] z dnia [...] lutego 2013r. oraz decyzję nr [...] z dnia [...] lutego 2013r.

- art.7, art.77 § 1 i art.80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego, dokonaniu dowolnej oceny zebranych dowodów,

- art.8 i art.107 k.p.a. przez nienależyte i zbyt ogólnikowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji, a w szczególności nie wyjaśnienie, dlaczego rzekomy błąd popełniony przez rolnika był błędem niemożliwym do wykrycia w zwykłych okolicznościach i dlaczego przyjęto, że rolnik działał w złej wierze.

W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że nie zgadza się z rozważaniami organu odwoławczego w kwestii prawidłowego doręczenia decyzji z dnia [...] lutego nr [...] oraz decyzji z dnia [...] lutego 2013r. nr [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2009r. i 2010r. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru tych decyzji wynika, że zostały one odebrane przez R. K. z adnotacją "pełnomocnik", a to oznacza, że decyzje te zostały doręczone osobie nieuprawnionej, bo skarżący osobie tej nie udzielał pełnomocnictwa do odbioru pism w przedmiotowej sprawie. Zatem doręczenie powyższych decyzji było nieprawidłowe i nie mogło wywołać żadnych skutków prawnych, w szczególności nie stały się one ostateczne i prawomocne. Wobec powyższego brak było podstaw do wydania w oparciu o powyższe decyzje - nigdy prawidłowo stronie nie doręczone - zaskarżonych decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności.

Ponadto skarżący zarzucił, że organ odwoławczy nie uwzględnił przesłanek, skutkujących brakiem obowiązku zwrotu przez beneficjenta nienależnie pobranych płatności, o których mowa w art. 73 ust.4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 oraz w art. 80 ust.3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, mimo że te przesłanki zostały spełnione. Skarżący uważa bowiem, że płatności zostały przyznane na skutek pomyłki organu, bo jak wynika z uzasadnienia rozstrzygnięć w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 2012r., decyzje przyznające płatności zostały wydane z rażącym naruszeniem zasad ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego, czyli bez przeprowadzenia prawidłowego postępowania wyjaśniającego. Zdaniem skarżącego, obowiązkiem organu wydającego decyzje było sprawdzenie, czy zadeklarowane przez rolnika powierzchnie działek rolnych nie przekraczają maksymalnego obszaru kwalifikowanego działek ewidencyjnych. Naruszenie przez organ zasady prawdy obiektywnej przez niezbadanie wszechstronnie sprawy i nie zebranie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w tym nie ustalenie powierzchni użytkowanej celu rolniczym, było bezpośrednim powodem popełnienia pomyłki przez Kierownika BP. W sprawie przyznania płatności na 2010r. organ ten popełniał kolejne błędy, w konsekwencji czego trzykrotnie wydawał decyzję, dochodząc do różnych wniosków przy ustaleniu powierzchni uprawnionej do płatności. Skarżący powołał się na wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 11 października 2013r. sygn. akt II GSK 846/12, w którym wskazano, że pod pojęciem "pomyłki organu", zawartym w art.73 ust.4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, należy rozumieć wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności.

Skarżący zarzucił też brak wystarczającego uzasadnienia w kwestii braku wystąpienia drugiej przesłanki odstąpienia od zwrotu płatności, tj. braku możliwości wykrycia błędu przez skarżącego, ponieważ organ stwierdził jedynie, że wnioskodawca odpowiada za przekazane informacje we wniosku, które powinny odzwierciedlać stan faktyczny na gruncie. Jego zdaniem, nie mógł nie wykryć błędu, ponieważ zgłaszał działki rolne do płatności zgodnie ze stanem faktycznym,

a przyznanie płatności zostało poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym. Skarżący dotąd nie wie, z jakich powodów zakwestionowano zadeklarowane powierzchnie, ale organ I instancji wydawał w sprawie za 2010r. trzy decyzje, na mocy których przyznawał płatności do trzech różnych powierzchni. W jego ocenie, organ I instancji nie przeprowadził należytej weryfikacji wniosku pod kątem kwalifikowalności powierzchni. Rolnik zaś nie mógł wykryć błędów organu, gdyż nie posiadał o nich wiedzy, a błędy te nie były takie oczywiste, skoro organ wyższego rzędu zauważył je dopiero po upływie dwóch lat.

Skarżący nie zgadza się też z organem odwoławczym, co do uznania braku przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności w niniejszych sprawach.

W odniesieniu do płatności na 2009r. stwierdził, że gdyby organ prawidłowo przyjął istnienie dobrej wiary rolnika, to obowiązek zwrotu uległby przedawnieniu, gdyż okres pomiędzy datą płatności, a datą pierwszego powiadomienia o nienależnie pobranych płatnościach przekroczył cztery lata. Organ zamiast zbadać, czy beneficjent działał w dobrej wierze, ograniczył się do stwierdzenia, że dobra wiara strony nie wynika wprost z dokumentacji dostępnej organowi, a we wniosku

o płatność podpisał oświadczenie, że znane mu są zasady przyznawania płatności. W ocenie skarżącego takie uzasadnienie jest niewystarczające. Dodał, że składając wniosek o płatność kierował się stanem faktycznym użytkowanych gruntów rolnych

i działał w zaufaniu do organu.

W odniesieniu do płatności na 2010r. wskazał, że upłynął czteroletni przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust.1 rozporządzenia Rady (WE, Euroatom) nr 2988/95, liczony od dnia, w którym rolnik dopuścił się nieprawidłowości w dniu złożenia wniosku o przyznanie płatności tj. od 4 maja 2010r. Skoro bowiem decyzja w sprawie przyznania płatności nie została prawidłowo doręczona, to - wbrew twierdzeniu organu - nie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia.

Ponadto w ocenie skarżącego Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR

w R. bezzasadnie wydał decyzje stwierdzające nieważność decyzji przyznających płatności. Jak bowiem wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, nadzwyczajny tryb wzruszania decyzji administracyjnych nie służy do przeprowadzania w dowolnym czasie korekty przyznanych płatności, gdy organ po uprawomocnieniu się decyzji dostrzeże nieścisłości w swoich własnych obliczeniach powierzchni kwalifikowanej do płatności.

W odpowiedziach na skargi organ II instancji podtrzymał stanowisko wyrażone

w zaskarżonych decyzjach i wniósł o oddalenie skarg.

Odnosząc się do zarzutów skarg organ stwierdził, że decyzje w przedmiocie przyznania płatności zostały prawidłowo skierowane na adres podany we wniosku

o wpis do ewidencji producentów. Powołał się też na pismo Poczty Polskiej S.A.

z dnia 26 lipca 2013r. informujące o złożonym przez Z.S. pełnomocnictwie pocztowym do odbioru korespondencji. Dodał, że w taki sam sposób doręczane były inne decyzje oraz pisma procesowe kierowane do Z.S., a skarżący tego nie kwestionował.

Dodatkowo w pismach procesowych z dnia 26 września 2014r. skarżący wskazał, że podtrzymuje twierdzenia dotyczące doręczenia decyzji, na podstawie której doszło do ustalenia kwoty nienależnie popranych płatności, osobie nieuprawnionej, tj. R. K. i dodał, że sprawa o tożsamym stanie faktycznym w zakresie doręczenia decyzji osobie nieuprawnionej toczyła się już przez Dyrektorem ARiMR w R., który decyzją z dnia [...] lipca 2013r., nr [...], uchylił decyzję organu I instancji ze wskazaniem, że należy prawidłowo ją doręczyć.

Ponadto skarżący wskazał, że organ I instancji wydał trzy decyzje

w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

w różnych wysokościach, przy czym za każdym razem były duże różnice w kwotach płatności. Zdaniem skarżącego, skoro organ jako profesjonalista nie potrafił prawidłowo zauważyć błędu, to mało przekonujące jest twierdzenie organu, że rolnik mógł wykryć błąd w zwykłych okolicznościach.

Skarżący dodał również, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności nie ma zastosowania, gdyż w przedmiotowych sprawach postępowanie związane jest z błędem dotyczącym elementów stanu faktycznego, obowiązuje zatem przepisy art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 (co do płatności za 2009r.) i art.80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 (co do płatności za 2010r.), stanowiące o braku obowiązku zwrotu w sytuacji upływu terminu 12 miesięcy od płatności do powiadomienia o decyzji o zwrocie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszów zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153,poz. 1269 ) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej: P.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane

w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Przedmiotem kontroli sądowej są decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARiMR w R. utrzymujące w mocy, wydane na postawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w J. o ustaleniu kwot nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zgodnie ze wskazanym przepisem, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy UE lub krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z UE, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej decyzją administracyjną - następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania wspomnianych środków ma zatem miejsce wówczas, gdy: 1) środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej, 2) nastąpi ich wypłata; 3) decyzja przyznająca takie środki zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. Podkreślić należy, iż w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, nie jest badana prawidłowość rozstrzygnięcia zawartego w decyzjach ostatecznych podjętych w postępowaniach nadzwyczajnych. Istotny jest bowiem sam fakt wydania takich decyzji oraz ustalenia przez organ, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania płatności na podstawie decyzji administracyjnej. Z tego względu nie mogą zostać uwzględnione zarzuty odnoszące się do wadliwości rozstrzygnięć stwierdzających nieważność decyzji przyznających płatności. Poza zakresem rozpoznawanej sprawy znajdują się również kwestie związane z odebraniem decyzji w sprawie stwierdzenia nieważności, jak też decyzji przyznających płatności bezpośrednie z dnia 11 lutego 2013r. i z dnia 12 lutego 2013r., przez nieuprawnioną – zdaniem skarżącego - osobę. Z akt sprawy wynika, że powyższe decyzje zostały skierowane do Z.S. na adres podany przez niego we wniosku o wpis do ewidencji producentów i pod tym adresem doręczone pełnomocnikowi. Ewentualne nieprawidłowości, co do braku umocowania czy przekroczenia zakresu pełnomocnictwa, nie mogą być oceniane w niniejszym postępowaniu. Beneficjent nie składał odwołania od tych decyzji, w związku z czym stały się ostateczne i podlegały wykonaniu. Brak było zatem podstaw do uznania, że nie mogły być podstawą do wydania zaskarżonych decyzji.

W niniejszej sprawie istnieją w obrocie prawnym ostateczne decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału ARiMR w R. z dnia [...] maja 2012r. nr [...] i nr [...] stwierdzające nieważność decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w J. z dnia [...] listopada 2009r. nr [...] i z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich na 2009r. i 2010r., a także ostateczne decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w J. z dnia [...] lipca 2012r. nr [...] oraz z dnia [...] lutego 2013r. nr [...], przyznające Z.S. płatności bezpośrednie na 2009r. i 2010r. w nowej, niższej niż poprzednio, wysokości. Oznacza to, że wypłacone skarżącemu w oparciu o pierwotne decyzje środki publiczne, były częściowo nienależne, co spowodowało konieczność ustalenia kwoty nienależnych płatności w drodze decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności wynika z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 oraz art.80 ust.1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Przepisy te stanowią, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie - odpowiednio -z ust. 3 i ust. 2. W świetle powyższego nie ulega zatem wątpliwości, że w sprawie zaistniały warunki do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

Od powyższego obowiązku zwrotu istnieją odstępstwa, o których mowa w art.73 ust.4 rozporządzenia nr 796/2004 (co do płatności na 2009r.) i w art.80 ust.3 rozporządzenia nr 1122/2009 (co do płatności na 2010r). Stosownie do treści art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Z kolei art. 80 ust. 3rozporządzenia nr 1122/2009, które z dniem 1 stycznia 2010r. zastąpiło rozporządzenie nr 796/2004, stanowi, że obowiązek zwrotu płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach.

Z przepisów tych wynika, że do wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności niezbędne jest jednoczesne spełnienie dwóch przesłanek:

po pierwsze – wypłata nienależnego świadczenia jest konsekwencją błędu organu, po drugie – błędu tego beneficjent nie mógł wykryć (w zwykłych okolicznościach - art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009).

W niniejszej sprawie organy zasadnie uznały, że świadczenie w zwiększonej wysokości zostało wypłacone nie na skutek błędu organu, lecz na skutek zadeklarowania przez beneficjenta nieprawidłowej powierzchni działek rolnych uprawnionych do płatności. Okoliczności tej nie zmienia fakt, że organ I instancji nieprawidłowo zweryfikował wnioski złożone przez beneficjenta, posługując się nieaktualnymi ortofotomapami do wyznaczenia maksymalnego kwalifikowanego obszaru. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy, obowiązkiem rolnika było zadeklarowanie rzeczywistej powierzchni uprawnionej do płatności, nie większej niż maksymalny kwalifikowany obszar, a nie powierzchni maksymalnego kwalifikowanego obszaru. W szczególności miał on obowiązek, stosownie do treści art.12 ust.4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 dokonać zmian na formularzu wniosku jeśli stwierdzi, że wyznaczony maksymalny kwalifikowany obszar w ramach poszczególnych działek referencyjnych nie znajduje potwierdzenia w aktualnym stanie faktycznym.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2010r. sygn. akt II GSK 609/09, że pomyłka organu może zaistnieć wówczas, gdy na podstawie niespornych okoliczności faktycznych wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych.

Wbrew zarzutom skarżącego, nie można utożsamiać pomyłki organu z wadliwie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym. Zatem o pomyłce organu można byłoby mówić wówczas, gdyby beneficjent zadeklarował prawidłową powierzchnię uprawnioną do płatności, a organ popełnił błąd przy ustalaniu kwoty płatności. Natomiast w rozpoznawanej sprawie beneficjent zadeklarował zawyżoną powierzchnię działek uprawnioną do płatności, niezgodną ze stanem faktycznym,

a organ przyznający płatność nieprawidłowości tej w porę nie wykrył.

Brak wystąpienia jednej z dwóch przesłanek, których łączne spełnienie uzasadniałoby odstąpienie od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, powoduje brak konieczności wyczerpującego uzasadnienia w zakresie drugiej przesłanki, tj. możliwości wykrycia błędu przez rolnika. W ocenie Sądu, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wystarczająco uzasadnił, że to rolnik odpowiada za rzetelność informacji zamieszczonych we wniosku o płatność i odpowiedzialności tej nie może przerzucić na organ administracji, który nie jest w stanie skrupulatnie zweryfikować wszystkich wniosków przed przyznaniem płatności i w dużej mierze opiera się na zaufaniu do informacji podanych przez rolnika.

Zdaniem Sądu w zaskarżonych decyzjach zasadnie przyjęto, że nie nastąpiło przedawnienie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności.

W odniesieniu do płatności na 2009r., obowiązek zwrotu nie ma zastosowania w sytuacji objętej hipotezą art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, a więc jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat; jednakże, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, wskazany okres jest ograniczony do czterech lat. Treść powyższego przepisu oznacza, że obowiązek zwrotu nienależnych płatności został ograniczony w czasie, którego długość uzależniona została od dobrej, albo złej wiary beneficjenta. Wobec tego, że wypłata płatności miała miejsce w dniu 16 grudnia 2009r., natomiast decyzja o ustaleniu kwoty nienależenie pobranych płatności została doręczona skarżącemu w dniu 10 kwietnia 2014 r., a więc pomiędzy datą płatności, a pierwszym powiadomieniem o nieuzasadnionym charakterze płatności nie minął okres 10 lat, lecz upłynął okres 4 lat, w sprawie istotne znaczenie miało ustalenie

i rozważenie okoliczności dotyczących dobrej wiary skarżącego.

W wyroku z dnia 18 stycznia 2912r., sygn. akt II GSK 1209/11, (publ. LEX nr 1137853) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że uznanie, czy w określonej sytuacji mamy do czynienia z dobrą, czy złą wiarą wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Badaniu podlegają zatem okoliczności konkretnej sprawy, w tym świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli że działał zgodnie z prawem. Dobra wiara oparta jest na przesłankach obiektywnych.

W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że ono istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. Natomiast w złej wierze jest ten, kto wie, że dane prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy nie można w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwiony.

Dokonując oceny sprawy w świetle wskazanego rozumienia pojęcia dobrej wiary, o którym mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004 stwierdzić należy, że organ odwoławczy dokonał właściwej jego wykładni, prawidłowo uznając, że w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności, pozwalające na kwalifikację działań skarżącego, jako działań podjętych w dobrej wierze. Beneficjent składając i podpisując wniosek potwierdził, że znane mu są zasady przyznawania płatności, a także przepisy obowiązujące w tym zakresie, w tym m.in. art.12 ust.4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, dotyczący obowiązku skorygowania wstępnie zadrukowanego formularza w celu zadeklarowania aktualnej powierzchni działek uprawnionych do płatności. Mimo tego w złożonych wnioskach o przyznanie płatności zadeklarował zawyżone powierzchnie działek rolnych. W tych okolicznościach nie można uznać, że działanie skarżącego cechowała dobra wiara.

W odniesieniu do płatności na 2010r. kwestię przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności należy oceniać w oparciu o przepis art.3 ust.1 rozporządzenia Rady (WE, Euroatom) nr 2988/95, który stanowi, ze okres przedawnienia wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art.1 ust.1. Organ odwoławczy zasadnie przyjął za datę dopuszczenia się nieprawidłowości w niniejszej sprawie, dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności tj. 4 maja 2010r., a zatem przedawnienie powinno nastąpić z dniem 4 maja 2014r. Jednakże słusznie też uznał organ, że na skutek doręczenia beneficjentowi w dniu 10 kwietnia 2014r. decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, nastąpiło przerwanie okresu przedawnienia, ponieważ stosownie do treści powołanego art.3 ust.1 rozporządzenia nr 2988/95, przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości.

W ocenie Sądu, nietrafny jest zarzut skargi, że nie nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia, z uwagi na to, że doręczona w dniu 10 kwietnia 2014r. decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności została oparta na decyzji w sprawie przyznania płatności z dnia [...] lutego 2013r., która nie została stronie prawidłowo doręczona. Jak już wyżej wskazano, w niniejszym postępowaniu decyzja z dnia [...] lutego 2013r. w sprawie przyznania płatności, ani prawidłowość jej doręczenia, nie jest przedmiotem kontroli. Dla oceny przerwania biegu terminu przedawnienia istotna jest data wystąpienia nieprawidłowości oraz data doręczenia rozstrzygnięcia, w którym zawiadamia się stronę o nieprawidłowościach.

Nietrafny jest wreszcie zarzut skarg o braku obowiązku zwrotu w sytuacji upływu terminu 12 miesięcy od płatności do powiadomienia o decyzji o zwrocie. Treść przepisu art.73 ust.4 (zdanie drugie) rozporządzenia nr 796/2004 stanowi, że w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności, natomiast zgodnie z art.80 ust.3 rozporządzenia nr 1122/2009 (zdanie drugie), w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności.

W ocenie Sądu oznacza to, że w sytuacji zachowania powyższego terminu 12 – miesięcznego, nie ma w ogóle możliwości odstąpienia od obowiązku zwrotu płatności, bo nie stosuje się akapitu pierwszego art.73 ust.4 i art.80 ust.3 powołanych rozporządzeń, a więc nie bada się w ogóle czy istnieją przesłanki uzasadniające odstąpienie od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Natomiast nie dochowanie powyższego terminu 12 – miesięcznego nie oznacza - wbrew twierdzeniu skarżącego – że obowiązek zwrotu nie istnieje, lecz wówczas istnieje możliwość badania przesłanek odstąpienia od obowiązku zwrotu.

Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, że organy obu instancji słusznie uznały, w oparciu o ostateczne decyzje o stwierdzeniu nieważności decyzji przyznających płatności, że skarżący nie spełniał warunków do uzyskania płatności bezpośrednich na rok 2009 i 2010 w pierwotnie przyznanych wysokościach. W takiej sytuacji przekazane mu środki pieniężne z tytułu wypłaty płatności należało uznać za świadczenia pobrane nienależnie, a to skutkowało w świetle art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o ARiMR zobowiązaniem skarżącego do ich zwrotu.

Niezasadne są zarzuty naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego, jak też postępowania administracyjnego. Kontrolowane decyzje zawierają rozstrzygnięcia zgodne z prawem, są oparte na prawidłowej ocenie zebranego materiału dowodowego i należycie uzasadnione.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak

w sentencji.