Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1930/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Maciejuk Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Skiba Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2014 r. sprawy ze skargi U. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata I. S., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania U. O.-W., decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. w sprawie odmowy udzielenia pomocy ﬁnansowej na uregulowanie rachunków za energię elektryczną, pomocy ﬁnansowej na zakup leków, środków czystości i bieżące potrzeby.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z dnia 2 kwietnia 2013 r. U. O. –W. wystąpiła do Prezydenta [...] o przyznanie pomocy ﬁnansowej na uregulowanie rachunków za energię elektryczną, pomocy ﬁnansowej na zakup leków, środków czystości i bieżące potrzeby.

Prezydent [...] decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. odmówił udzielenia U. [...] – [...] pomocy ﬁnansowej na uregulowanie rachunków za energię elektryczną, pomocy ﬁnansowej na zakup leków, środków czystości i bieżące potrzeby.

Od powyższej decyzji U. O.– W. wniosła odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z dnia 24 kwietnia 2013 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że dochód miesięczny U. O. – W. w miesiącu poprzedzającym datę złożenia wniosku o doﬁnansowanie wynosił [...] zł (emerytura ZUS w wys. [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wys. [...] zł) i przekroczył kryterium dochodowe ustalone w ustawie o pomocy społecznej na kwotę [...] zł dla osoby samotnie gospodarującej. Organ podał, że zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą", w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany zasiłek celowy bezzwrotny w wysokości nie przekraczającej kryterium dochodowego. Organ uznał jednak, że w tym przypadku taki szczególny przypadek nie zachodzi. W roku 2012 r. organ dysponował kwotą [...] zł na ten cel. W 2013 r. w budżecie przewidziano tylko kwotę 602.230 zł. Stąd, przede wszystkim musi mieć na względzie potrzeby osób spełniających kryterium dochodowe.

Organ ustalił, że U. O. – W. ma możliwość ubiegania się o obniżkę opłat czynszowych i zmianę operatora telekomunikacyjnego w celu zmniejszenia abonamentu i opłat za telefon, z czego nie skorzystała. Wnioskodawczyni, w trakcie wywiadu środowiskowego poinformowała, że nie oczekuje pomocy, tj. od matki oraz dwojga dorosłych dzieci przebywających w Anglii. Stwierdziła, że nie zna ich adresu pomimo tego, że utrzymuje kontakt telefoniczny. Zwróciła się także o nie przeprowadzanie wywiadu alimentacyjnego, co uniemożliwia obiektywne ustalenie możliwości i zakresu pomocy ze strony rodziny. Wnioskodawczyni oczekuje pomocy wyłącznie ze strony od organu pomocy społecznej, neguje wszelkie propozycje pracownika socjalnego proponującego inne rozwiązania, które mogłyby przyczynić się do polepszenia trudnej sytuacji i do usamodzielnienia się. Wnioskodawczyni od 20 lat regularnie korzysta z pomocy społecznej. Obecnie jej sytuacja materialna uległa znacznej poprawie w związku z nabyciem uprawnień do emerytury i zwiększeniem wysokości pobieranego świadczenia. Odwołująca się informuje, że jest w bardzo trudnej sytuacji, nie rozumie co się stało, że od marca organ nie przyznaje jej pomocy we wnioskowanej formie, Od 20 lat OPS udzielał jej pomocy i czy to oznacza, że bezpodstawnie. Ma [...] lat, emerytura nie wystarcza na pokrycie wszystkich potrzeb. Nie jest możliwe usamodzielnienie się w wieku [...] lat przy złym stanie zdrowia, jak sugeruje pracownik socjalny. OPS nie ma prawa sugerować, że zmiana telefonu stacjonarnego na komórkę poprawi jej sytuację. Zapalenie śluzówki żołądka uniemożliwi jej korzystanie z bezpłatnych obiadów, pomimo, że lekarz w zaświadczeniu z dnia [...] lutego 2013 r. nie zawarł przeciwwskazań. Owszem, posiada umiejętności, ale w obecnych czasach nie jest możliwe uzyskanie żadnego zatrudnienia. Ponadto do dochodu wliczono dodatek mieszkaniowy, a przecież jest on płacony bezpośrednio do kasy ZGN, innych środków utrzymania oprócz emerytury nie posiada. Do 20 maja 2013 r. jej wydatki wyniosły [...] zł ([...] zł czynsz, [...] zł gaz, [...] zł telefon i [...] zł spłata kredytu). Zostaje [...] zł, co jest kwotą niewystarczającą na jedzenie, leki i środki czystości. Gdyby nie zaciągnęła kredytu na jedzenie wydatki byłyby takie same. Nie może oczekiwać pomocy od rodziny, ponieważ zarówno jej matka, jak i dzieci nie są w stanie takiej pomocy udzielić. Sami znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. W związku z tym wnosi o orzeczenie czy przez 20 lat, OPS udzielał jej pomocy bezpodstawnie, czy zasadna jest decyzja odmowna w sytuacji, gdy budżet OPS w styczniu i w marcu nie zmienił się, minimum socjalne nie zmieniło się i jej sytuacja życiowa także się nie zmieniła.

Zdaniem Kolegium, organ I instancji nie przekroczył granic uznania przy wydaniu decyzji, a zarzuty strony nie znajdują uzasadnienia. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, tj. wówczas, gdy wnioskodawca, z przyczyn rodzinnych, losowych lub innych, znalazł się w wyjątkowo trudnej sytuacji. Wyznacznikami ustalenia wysokości zasiłku są zatem sytuacja materialna wnioskodawcy (kryterium dochodowe ustalone w art. 8 ust. 1 ustawy), cel na który zasiłek jest przyznawany oraz możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji przyznając tę pomoc musi mieć w polu widzenia art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 ustawy, tj. przyznawać ją w pierwszej kolejności tym osobom, które nie są w stanie same zapewnić sobie egzystencji w warunkach umożliwiających zachowanie godności człowieka, a rodzaj i forma świadczenia musi być dostosowana do okoliczności uzasadniających przyznanie pomocy.

W ocenie Kolegium, w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że U. O.-W. przekracza znacznie kryterium dochodowe, określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, tj. kwotę 542 zł, posiada stały dochód w wys. [...] zł miesięcznie. Nie kwalifikuje się zatem do otrzymania pomocy obligatoryjnej. Sprawę należało zatem rozpoznać w oparciu o art. 41 pkt 1 ustawy. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Analiza przywołanego przepisu wskazuje, że zasiłek celowy specjalny z art. 41 ustawy ma wyjątkowy charakter. Powinien być on przeznaczony na zaspokojenie potrzeby bytowej osoby korzystającej z pomocy, w sytuacji nadzwyczajnej, niecodziennej i w szczególnie uzasadnionych przypadkach. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Szczególne przypadki, o których mowa w przepisie art. 41 pkt 1 ustawy muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwaliﬁkujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia, mimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego.

SKO w [...] wskazało, że U. O.- W. nie powołała się we wniosku z dnia 2 kwietnia 2013 r. na żadną nadzwyczajną sytuację, która miała miejsce, lecz wniosła o przyznanie pomocy na pokrycie bieżących potrzeb (opłatę za energię, zakup leków, środków czystości i tzw. potrzeby bieżące.). Takie potrzeby mogą być zaspokajanie przez organ osobom, które spełniają kryterium dochodowe i to nie w każdym przypadku tylko wówczas, gdy na podstawie szczegółowego przeprowadzonego postępowania organ ustali, że nie przyznanie pomocy zagrażałoby egzystencji wnioskodawcy. Decyzje w takich sprawach wydawane są w ramach uznania, tj. od organu zależy, czy przyzna pomoc i w jakiej wysokości. Organ ma jednak obowiązek przeprowadzić wyczerpujące postępowanie dowodowe, co w niniejszej sprawie organ uczynił.

Jak wynika z akt sprawy U. O. – W. znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, ze względu na choroby. Jednakże ma stały dochód przekraczający znacznie kryterium dochodowe. Jest także od 20 lat pod opieką Ośrodka, czego sama nie neguje. W 2013 r. od stycznia do marca organ przyznał zasiłki celowe na łączną kwotę [...] zł. W 2012 r. odwołująca się otrzymała łączną pomoc finansową w wys. ok. [...] zł. W sytuacji, gdy kwota posiadanych środków na ten cel jest o połowę mniejsza, niż w 2012 r. nie można zarzucić organowi przekroczenia granic uznania. Art. 8 ust. 3 i 4 ustawy przesądza, że za dochód osoby ubiegającej się o pomoc społeczną uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych.

Oznacza to, że przyznany dodatek mieszkaniowy obligatoryjnie wlicza się do dochodu osoby wnioskującej o pomoc społeczną. Organ odwoławczy zaznaczył, że organ rozpoznając sprawę musi mieć na względzie możliwości finansowe gminy w zakresie zaspokajania obligatoryjnych świadczeń na rzecz osób potrzebujących, tj. takich świadczeń do których uprawnia kryterium dochodowe. W pierwszej kolejności powinny być zaspokajane niezbędne potrzeby, tj. takie, których nie zabezpieczenie zagrażałoby egzystencji wnioskodawcy. Organ pomocy społecznej nie ma obowiązku zabezpieczania wszystkich potrzeb wnioskodawców. Wkraczać powinien tylko wtedy, gdy dochodzi do sytuacji krytycznej, tj. wówczas, gdy wnioskodawca nie jest w stanie zabezpieczyć sobie podstawowej egzystencji, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. W niniejszej sprawie organ zastosował wymienione kryteria, a zatem organ uznał, że brak było podstaw do uwzględnienia odwołania.

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] U. O. – W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi skarżąca U. O. – W. wskazała, że żyje poniżej godności człowieka. Mieszka w nieodnowionej od 1990 r. komunalnej kawalerce o pow. [...] m2, od 1981 r. ma uszkodzone drzwi, w mieszkaniu są stare i uszkodzone sprzęty, brak wielu artykułów gospodarstwa domowego (pralki, telewizora, odkurzacza). Skarżąca podała, że chodzi w znoszonych ubraniach, je bardzo skromne posiłki co drugi dzień, emerytura przekształcona z renty nie wystarcza na zabezpieczenie podstawowych potrzeb, ma za słabe okulary i raz uległa potrąceniu przez samochód, którego nie zauważyła. Skarżąca podała, że ma [...] lat i nie jest zdolna do jakiejkolwiek pracy (renta inwalidzka od [...] r.) - cierpi na wiele przewlekłych i postępujących chorób, ma chory kręgosłup, nadciśnienie, chory żołądek. Uważa, że jej przypadek jest przypadkiem losowym przez nią niezawinionym. Wskazała, że dodatek mieszkaniowy jest płacony na rachunek ZGN-u. Wskazała, że obecnie ma wyższe wydatki niż w maju co związane jest z zaciągnięciem pożyczki na jedzenie i lekarstwa, energię elektryczną. W lipcu skarżąca otrzymała fakturę za zużycie wody – [...] zł. Skarżąca podała, że OPS udzielał jej zasiłków celowych, gdy przekraczała kryterium dochodowe posiadając dochód z renty i dodatku mieszkaniowego. Po uzyskaniu emerytury wzrosły koszty utrzymania, zwłaszcza ceny leków dla osób przewlekle chorych. Jeżeli chodzi o jej sytuację rodzinną skarżąca podała, że jej matka ma [...] lat i utrzymuje się z renty rodzinnej po ojcu. Syn chory na astmę pracuje za granicą jako sprzątacz, a dochód przysyła żonie z córką mieszkającym w Polsce. Córka po wypadku w pracy w UE i operacji śródstopia nie wiadomo, czy wróci do pracy. Dzieci nie mają stałej pracy i stałego miejsca zamieszkania. Zdaniem skarżącej, jej wiek, szereg chorób przewlekłych, brak możliwości pomocy ze strony najbliższych, niska emerytura niewystarczająca na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i warunki, w jakich musi żyć, świadczą o tym, że w jej przypadku jest podstawa do udzielenia pomocy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi podtrzymując prezentowane dotychczas stanowisko.

W piśmie z dnia 4 lutego 2014 r. pełnomocnik U. O. – W. wniosła o: 1) uwzględnienie skargi; 2) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu i jednocześnie oświadczyła, że koszty te nie zostały opłacone w całości, ani w części. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa poprzez nie zebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co doprowadziło do niepełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie istnienia podstawy faktycznej. W uzasadnieniu skarżonej decyzji organ nie zebrał pełnego materiału dowodowego w zakresie stanu materialnego skarżącej oraz stanu jej zdrowia, ograniczając się w przypadku zasobów jedynie do pobieranej emerytury i przyznanym dodatku mieszkaniowym, zaś w przypadku stanu zdrowia – wspominając jedynie o zapaleniu śluzówki żołądka.

W swojej skardze skarżąca dokonała enumeratywnego wyliczenia potrzeb bytowych oraz comiesięcznych wydatków koniecznych do poniesienia w celu zaspokojenia minimalnych potrzeb. We wskazanym wyliczeniu explicite wskazała m. in. na niemożność posiłkowania się w barze mlecznym, ze względu na schorzenie żołądka i związaną z tym konieczność ograniczania w posiłkach soli. W toku postępowania organ zobowiązany jest wszechstronnie zebrać materiał dowodowy i rozważyć okoliczności dotyczące sytuacji wnioskodawcy (osobistej, rodzinnej, materialnej i dochodowej) z uwzględnieniem kryteriów wskazanych w ustawie i celów pomocy społecznej, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 listopada 2010 r., sygn. akt ll SA/Sz 715/10). W przedmiotowym stanie faktycznym organ w żadnym miejscu nie wspomniał o stanie zdrowia skarżącej implikującym konieczność zakupu leków, czemu de facto miał posłużyć zasiłek celowy, o który ubiega się skarżąca. Z treści art. 41 pkt 1 ustawy wynika, że świadczenia na podstawie tego przepisu przyznawane są w ramach uznania administracyjnego. Nie są to zatem świadczenia obowiązkowe, ale też decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania tego świadczenia nie może być dowolna. Organ prowadzący postępowanie związany jest bowiem przepisami art. 7 i art. 77 § 1 Kpa. Tak więc organ zobowiązany jest wszechstronnie zebrać materiał dowodowy i rozważyć okoliczności dotyczące sytuacji wnioskodawcy (osobistej, rodzinnej, materialnej i dochodowej) z uwzględnieniem kryteriów wskazanych w ustawie i celów pomocy społecznej, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Brak informacji w zakresie stanu zdrowia skarżącej ocenione winno zostać jako istotna luka w procesie zbierania dowodów. Niewątpliwie naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy albowiem rzetelne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego mogło doprowadzić organ odwoławczy do ustaleń faktycznych innych od tych, które stały się podstawą wydania zaskarżonej decyzji; 2) art. 41 pkt 1 ustawy wyrażające się w przyjęciu, że w zaistniałym stanie faktycznym nie wystąpiła przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku". Skarżąca, będąca osobą schorowaną oraz - co zawarł w uzasadnieniu decyzji organ - posiadająca umiejętności, jednak bez możliwości znalezienia w dzisiejszych czasach zatrudnienia zwróciła się do organu po pomoc, którą chciała przeznaczyć na rzeczy pierwszej potrzeby - w tym na leki, co w przypadku chorób przewlekłych uznać należało za potrzebę nadrzędną.

Niewątpliwie ocena przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego musi być dokonywana przy uwzględnianiu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy, a nie na podnoszenie standardów ich codziennego funkcjonowania. Jednak ustawodawca nie wyjaśnia, co należy uznać za szczególnie uzasadnione przypadki, ale muszą one nawiązywać do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych jak: żywność, lekarstwa czy zakup opału (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. akt ll SA/Sz 854/08). Brak środków na zakup podstawowych potrzeb bytowych sam w sobie stanowi więc sytuację wyjątkową, która w pełni uzasadnia przyznanie skarżącej specjalnego zasiłku celowego. Niemożność zakupienia leków, zwłaszcza w przypadku chorób przewlekłych, stanowi bezsprzecznie sytuację skrajną i traktowana być winna jako przesłanka przyznania zasiłku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy. Podobnie w przypadku dofinansowania opłaty za energię elektryczną, która również powinna zostać uznana za niezbędną w codziennym funkcjonowaniu każdego człowieka. Na uwadze trzeba mieć bowiem założenie, że w sprawach z zakresu pomocy społecznej pożądana jest szczególna staranność oraz dbałość o słuszny interes strony albowiem stroną takiego postępowania jest zazwyczaj osoba, która często bez swej winy nie radzi sobie z funkcjonowaniem w otaczającej rzeczywistości i dlatego w zaufaniu do organów administracji publicznej szuka u nich pomocy (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2010 r., sygn. akt ll SA/Gd 671/09, niepubl.). Za niewystarczający uznać należało również argument organu dotyczący ograniczenia środków, które pozostają w jego dyspozycji. Skoro bowiem w okresie od stycznia do marca 2013 r. skarżąca otrzymywała zasiłek celowy niezrozumiałym jest dlaczego, pomimo braku zmiany okoliczności, zaprzestano jego przyznawania. Jak skonstatował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 9 września 2011 r., sygn akt ll SA/Łd 368/11, sam fakt ograniczoności środków przeznaczanych na pomoc społeczną jest oczywisty i nie budzi wątpliwości. By odmówić udzielenia pomocy z tego dowodu organ zobowiązany jest do ustalenia wysokości posiadanych środków i przeprowadzenia analizy w wyniku której wykaże ich całkowity brak bądź niemożność przeznaczenia ich na pomoc tego rodzaju. W sprawach z zakresu pomocy społecznej pożądana jest szczególna staranność oraz dbałość o słuszny interes strony albowiem stroną takiego postępowania jest zazwyczaj osoba, która często bez swej winy nie radzi sobie z funkcjonowaniem w otaczającej rzeczywistości i dlatego w zaufaniu do organów administracji publicznej szuka u nich pomocy. Rzeczą powszechnie wiadomą jest to, że wysokość środków pieniężnych jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej jest ograniczona i zawsze niewystarczająca w stosunku do liczby osób oczekujących, znajdujących się często w dużo gorszej sytuacji od skarżącej, bez jakichkolwiek własnych dochodów, jednak zgodnie z brzmieniem art. 3 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest nieuzasadniona.

Rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] twierdząc, że U. O.– W. nie spełnia przesłanek do przyznania jej zasiłku celowego w oparciu o przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy. Jak wynika z akt sprawy skarżąca złożyła w dniu 2 kwietnia 2013 r. wniosek o pomoc finansową na opłacenie energii, zakup leków, środków czystości i potrzeby bieżące. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Z akt sprawy wynika, że dochód skarżącej w marcu 2013 r. wyniósł łącznie [...] zł, z czego [...] zł stanowiła wypłacona emerytura (załączony do wniosku odcinek emerytury), a [...] zł dodatek mieszkaniowy (decyzja nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r.). Dochód skarżącej przekraczał zatem kryterium dochodowe uprawniające do tego rodzaju świadczenia odnoszące się do osoby samotnie gospodarującej i wynoszące 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. z 2012 r. poz. 823). To, że skarżąca nie otrzymuje "do ręki" dodatku mieszkaniowego nie oznacza, że taki dodatek nie jest jej dochodem. Istotne jest to, że skarżąca jest adresatem tego dodatku, a ten jako okresowe świadczenie pieniężne o charakterze socjalnym jest wliczany do dochodu.

Sąd podziela też stanowisko organu odwoławczego, że zgłoszony w piśmie z dnia 2 kwietnia 2013 r. wniosek o pomoc finansową na opłacenie energii, zakup leków, środków czystości i potrzeby bieżące nie mógł być uwzględniony w ramach sprawy o przyznanie świadczenia na podstawie przepisu art. 41 pkt 1 ustawy.

Zgodnie z tym ostatnim przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Jak podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym tego rodzaju świadczenie można otrzymać tylko w szczególnie uzasadnionym przypadku. Wyżej wymienione pojęcie stanowi zaś sytuację życiową osoby lub rodziny, wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych zasadniczo należy do zwykłych zadań pomocy społecznej, a nie zadań specjalnych (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12, opubl. CBOSA).

Zdaniem Sądu, SKO w [...] słusznie uznało, że wskazywany przez U. O.– W. we wniosku cel przyznania świadczenia pieniężnego nie mieści się w ramach przypadku "szczególnie uzasadnionego". Kwestia regulowania opłat związanych z używaniem lokalu mieszkalnego (opłacenie rachunków za energię elektryczną), zakupu leków, środków czystości i pokrywania innych bieżących potrzeb finansowych dotyczy typowych wydatków obywateli, które się okresowo powtarzają. Także otrzymywanie przez skarżącą zbyt niskiej emerytury (przyznanej od sierpnia 2012 r. – pismo ZUS I Oddział w [...] z dnia [...] lutego 2013 r. ) i trapiące ją dolegliwości zdrowotne (zaświadczenie lekarskie z dnia [...] grudnia 2011 r., protokoły aktualizacji wywiadu, k-878, 886 akt administracyjnych) są zdarzeniami występującymi od dłuższego czasu w życiu skarżącej. W takim przypadku nie można mówić o wystąpieniu w dacie wydawania przez Prezydenta [...] decyzji z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] zdarzenia okazjonalnego, niecodziennego, nieoczekiwanego, czy też nadzwyczajnego, zwłaszcza, że skarżąca o zaspokojenie tego rodzaju potrzeb przez organ pomocy społecznej wnioskuje systematycznie od dłuższego czasu (np. wnioski z dnia: 24 listopada 2011 r., 8 lutego 2012 r., 28 lutego 2012 r., 29 marca 2012 r., 21 czerwca 2012 r., 29 grudnia 2012 r.).

Sąd zwraca uwagę, że zupełnie wyjątkowy charakter zasiłku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy jest uzasadniony tym, że - stosownie do art. 2, art. 3 ust. 3 i art. 4 ustawy – pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, która nie ma na celu dostarczenia obywatelom stałego źródła utrzymania, czy podwyższenia otrzymywanego niskiego dochodu. Istotą pomocy społecznej jest jedynie działalność wspierająca obywateli skierowana na umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać własnymi działaniami. W założeniu systemu pomocy społecznej świadczeniobiorca nie ma być biernym biorcą świadczenia, lecz partnerem jednostki pomocy społecznej, który wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości współdziałania w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Potrzeby osób ubiegających się o pomoc mogą być uwzględnione jedynie wówczas, gdy odpowiadają celom pomocy społecznej i mieszczą się w możliwościach organu pomocy społecznej. Z uzasadnienia decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] wynika, że w 2013 r. uległ znacznemu zmniejszeniu budżet Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...], który w 2012 r. na zasiłki celowe dysponował kwotą 1.077.933 zł , a w 2013 r. kwotą 603.230 zł., co tym bardziej uzasadnia potrzebę przyznawania świadczeń pieniężnych o charakterze specjalnym najbardziej potrzebującym, znajdującym się w nagłych sytuacjach kryzysowych (np. rodzinom niepełnym, wielodzietnym, osobom niepełnosprawnym, których dochód nieznacznie przekracza kryterium dochodowe).

Sąd, ani też orzekające w sprawie organy nie kwestionowały tego, że U. O. – W. znajduje się w trudnej sytuacji osobistej (finansowej i zdrowotnej). Jeżeli skarżąca, która posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (aktualizacja wywiadu, k-1013) uważa, że jej stan zdrowia pogarsza się winna czynić starania o uzyskanie orzeczenia lekarskiego pozwalającego jej nabyć prawo do świadczenia o charakterze opiekuńczo-pielęgnacyjnym, aby podwyższyć uzyskiwany dochód z emerytury i w ten sposób pokryć zwiększone wydatki na leki. Skarżąca ma stały dochód z emerytury, nie ma osób trzecich na utrzymaniu, a w jej otoczeniu rodzinnym znajduje się dwoje dorosłych dzieci pracujących za granicą, matka i czwórka rodzeństwa mieszkająca w Łodzi (aktualizacja wywiadu, k-1004). Skarżąca podnosi, że posiada wiele umiejętności (odwołanie od decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r.). Z akt sprawy wynika też, że może liczyć na pomoc z opieki społecznej w formie rzeczowej – posiłków w [...] (aktualizacja wywiadu, k-1004). Powyższe oznacza, że skarżąca ma pewne możliwości podjęcia własnych działań celem poprawy swej sytuacji materialnej.

Zdaniem Sądu, to że skarżąca otrzymywała na początku 2013 r. pomoc finansową w postaci zasiłków celowych specjalnych nie mogło być podstawą do oceny zgodności z prawem decyzji SKO w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...]. Sąd administracyjny ocenia legalność zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji kończącej sprawę administracyjną zainicjowaną wnioskiem U. O. – W. z dnia 2 kwietnia 2013 r.

Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] i Prezydent [...] nie naruszyli art. 41 pkt 1 ustawy oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa, a także nie przekroczyli granic uznania administracyjnego odmawiając przyznania U. O.–W. zasiłku celowego specjalnego na opłacenie energii, zakup leków, środków czystości i potrzeby bieżące.

Z tego względu Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie należnych pełnomocnikowi skarżącej kosztów zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).