Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 65/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2011-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 32
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. art. 77 § 1 , art.80 , art. 97
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ,  c, art. 135 , art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak – Kolczyńska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokat I. G.–S., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy Al. [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, która zawiera należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącej A. D..


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [....] roku nr [...] Prezydent Miasta Ł., na podstawie art. 104, art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) (zwanej dalej K.p.a), art. 4, art. 5 ust. 1, art. 6, art 8, art. 12a, art 14, art. 15a, art. 23, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 28 października 2009 r. o zasiłek rodzinny przyznał A. D.:

1. zasiłek rodzinny na dziecko J. S., w wysokości 91,00 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2009 roku do 31 października 2010 roku;

2. zasiłek rodzinny na dziecko E. D., w wysokości 91,00 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2009 roku do 31 października 2010 roku;

3. zasiłek rodzinny na dziecko D. D., w wysokości 91,00 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2009 roku do 31 października 2010 roku;

4. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 na dziecko J.S. w wysokości 150,00 zł w miesiącu wrześniu 2010.

5. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 na dziecko E. D. w wysokości 150,00 zł w miesiącu wrześniu 2010.

6. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 na dziecko D. D. w wysokości 150,00 zł w miesiącu wrześniu 2010.

7. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, na dziecko D. D., w wysokości 160,00 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2009 roku do 31 października 2010 roku.

Następnie decyzją z dnia [...] r. Nr [...], Prezydent Miasta Ł., po otrzymaniu w dniu 7 września 2010 r. Wyroku Sądu Okręgowego w Ł., z którego wynikało, iż A. D. z dniem 6 stycznia 2010r. rozwiązała związek małżeński ze S. D., uznał, że skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko, dokonał zmiany wyżej wymienionej decyzji ostatecznej z dnia 30 listopada 2009 r. dotyczącej okresu przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko J.S. i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko D. D. w ten sposób, że:

-przyznano prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko J. S. w kwocie 91,00 zł. w okresie od 1 listopada 2009 roku do 31 stycznia 2010 roku;

-przyznano prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko D. D. w kwocie 160,00 zł. miesięcznie w okresie od 1 listopada 2009 roku do 31 stycznia 2010 roku;

-odmówiono przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2111 na dziecko J. S. w kwocie 150,00 zł. w miesiącu wrześniu 2010 r.

Decyzję o zmianie decyzji o przyznaniu zasiłku rodzinnego organ I instancji uzasadnił wymogami: art.32, art.15a i art.12a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Ponadto organ I instancji wyjaśnił, iż w przypadku A. D. kryterium art.7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zostało spełnione ze względu na rozwiązanie w dniu 6 stycznia 2010r. związku małżeńskiego i brakiem zasądzonych alimentów na dziecko J. S., prawo do zasiłku rodzinnego na to dziecko oraz prawo do dodatku zasiłku rodzinnego z tytułu z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko D. D. przysługuje w okresie od 1 listopada 2009 roku do 31 stycznia 2010 roku. Ponadto organ uznał, że nie przysługuje prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 na dziecko J.S. w miesiącu wrześniu 2010 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. D. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Prośbę swą uzasadniła trudną sytuacją materialną oraz tym, iż ojciec dziecka J. S. od 17 lat płaci na dziecko regularnie dobrowolne alimenty i pomaga w utrzymaniu córki. W związku z tym nie widziała potrzeby zasądzania świadczeń alimentacyjnych, ale czując się zobligowaną przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych złożyła w dniu 15 września 2010 r. pozew sądowy o przyznanie alimentów na rzecz córki J. S. Na potwierdzenie powyższych okoliczności załączyła do odwołania kserokopie: wniosku z dnia 15 września 2010 r. do sądu o przyznanie alimentów na rzecz córki J. S. i zawiadomienie Sądu Rejonowego dla Ł. w Ł. III Wydział Rodzinny i Nieletnich o wyznaczeniu na dzień 19 listopada 2010 r. terminu rozprawy alimentacyjnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku nr [...[, działając na podstawie art.138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art.3 pkt 17a, art.6 ust.1, art.7 pkt 5, art.32, art.12a, art.14 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło, że z akt sprawy wynika, iż w dniu 6 stycznia 2010 roku związek małżeński A. D. ze S. D. został rozwiązany i zasądzono alimenty od S. D. na rzecz dzieci: D. i E. D. po 150,00 zł. miesięcznie. Zatem – zdaniem Kolegium - w świetle wymogów art.3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych z chwilą zawarcia związku małżeńskiego to jest z dniem 3 lipca 2010 r. A. D. od dnia 6 stycznia 2010 r. spełnia kryterium osoby samotnie wychowującej dziecko.

W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie, nie budzi żadnej wątpliwości, iż przesłanka ustawowa wynikająca z art.7 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach do przyznania przedmiotowego świadczenia od dnia 1 lutego 2010 r., nie jest spełniona z uwzględnieniem stanu faktycznego mającego miejsce na dzień wydania decyzji, co w konsekwencji stanowi o podjętym rozstrzygnięciu.

Organ wyjaśnił, iż skoro w wyniku postępowania dowodowego podjętego przez organ I instancji ustalono, iż A. D. nie jest osobą uprawnioną do pobierania zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 na dziecko J.S. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko D. D. w kwocie 160,00 zł. miesięcznie w okresie od 1 lutego 2010 r., to obowiązkiem organu administracji wynikającym z art.32 ust. 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych było dokonanie zmiany decyzji z dnia 30 listopada 2009 r. w części dotyczącej okresu w którym obowiązują uprawnienia ustawowe do pobierania przez A. D. przedmiotowego zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego na córkę J.S. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko D. D.

Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących trudnej sytuacji materialnej, organ odwoławczy zauważył, że kwestia ta w świetle przepisów art.7 ust.5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może mieć wpływu na ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego dla osoby nie spełniającej wszystkich ustawowych kryteriów wymaganych od osoby samotnie wychowującej dziecko. Trudna sytuacja materialna, ma istotne znaczenie przy ustalaniu kryterium dochodowego niezbędnego do uzyskania uprawnień do zasiłku rodzinnego. Natomiast przy ustalaniu uprawnień do zasiłku rodzinnego osoby samotnie wychowującej dziecko należy spełniać dodatkowe warunki, których spełnienie jest niezbędne do uzyskania uprawnień do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. A. D. nie zgodziła się z ustaleniami organów. Wskazała, że od roku sama wychowuje troje dzieci, więc w jej ocenie spełnia kryterium "osoby samotnie wychowującej dziecko". Skarżąca podniosła, iż nie rozumie czemu organ zarzuca jej, że nie ma zasądzonych alimentów na dzieci, gdyż poinformowała organ I instancji o tym, że ojciec J.S., z którym nie jest od 16 lat, płaci dobrowolnie alimenty w kwocie 300 zł. W ocenie skarżącej takie działania organu zmuszają ją do wytoczenia powództwa przeciwko ojcu J. S. o alimenty, co pogorszyło kontakty i na czym ucierpi córka. Skarżąca wyjaśniła, że na pozostałe dzieci zasądzono alimenty w kwocie po 150 zł miesięcznie na każde dziecko. Zauważyła, że jej obecna sytuacja materialna jest na skraju ubóstwa, gdyż przez tę całą sytuację oraz po ciężkim rozwodzie popadła w chorobę i leczy się na depresję, więc jest na zwolnieniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Ł. w dniu 12 kwietnia 2011 roku pełnomocnik skarżącej poparła skargę oraz rozszerzyła jej uzasadnienie o zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 7, art. 9, art. 77 i art. 97 K.p.a. Podniosła, iż w dacie orzekania organ posiadał wiedzę o wszczętym przez skarżącą postępowaniu alimentacyjnym i terminie posiedzenia sądowego wyznaczonego na dzień 19 listopada 2010r. Wyjaśniła, iż organ administracji powinien był z tej przyczyny zawiesić postępowania do czasu wydania wyroku w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, niezależnie od argumentów w niej podniesionych.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W rozumieniu powyższych przepisów, sąd administracyjny bada legalność, czyli innymi słowy zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi

w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa

i obowiązki stron oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy ( lit. a ), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( lit. b ), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c ). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Może również zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Sąd jest zatem uprawniony do oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. dopatrzył się w zaskarżonej decyzji jak również ją poprzedzającej tego rodzaju uchybień, które obligowały Sąd do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest ocena legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji zmieniającą wcześniejszą decyzję o przyznaniu prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w związku ze zmianą sytuacji skarżącej, spowodowanej rozwodem. Podkreślić warto, iż zaskarżoną decyzją organ zmienił decyzję przyznającą świadczenie argumentując, iż zaistniała zmiana sytuacji dochodowej rodziny, mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, przy czym w dacie wydawania decyzji przez organ I instancji - w dniu 20 września 2010 r. - świadczenie rodzinne wraz z dodatkami, należne zgodnie z decyzją z dnia 30 listopada 2009 r. za okres od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. zostały już skarżącej – jak należy mniemać – w istotnej części wypłacone.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podlegającego kontroli organy wskazały w szczególności art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), zgodnie z którym organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny, mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Z treści art. 32 ust. 1 ustawy wynika, iż zmiana lub uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, nastąpić może w trzech różnych przypadkach, z których instytucja świadczenia nienależnego uregulowana jest w art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu, zaś za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

W ocenie Sądu, każda z trzech z wymienionych w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanek stanowi samodzielną i odrębną podstawę uchylenia lub zmiany decyzji. Przyjąć należy, iż zakresy wszystkich wyszczególnionych podstaw uchylenia lub zmiany decyzji są rozłączne, ten sam stan faktyczny nie powinien być zatem kwalifikowany jako wypełniający jednocześnie dyspozycję kilku przesłanek uchylenia lub zmiany decyzji, stosowanych zamiennie według wyboru organu wydającego decyzję. Zaś podstawa zmiany bądź uchylenia przez organ decyzji winna bowiem jasno wynikać z uzasadnienia decyzji i znajdować oparcie w treści obowiązujących przepisów prawa.

Dalej należy wyjaśnić, iż istotą decyzji zmieniającej lub uchylającej ostateczną decyzję administracyjną w sprawie świadczeń rodzinnych w trybie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest wyeliminowanie z obrotu prawnego tworzącego określony stan prawny rozstrzygnięcia administracyjnego w przypadku wystąpienia okoliczności enumeratywne wymienionych w tym przepisie. Nie ulega wątpliwości, iż zmiana lub uchylenie na niekorzyść strony bez jej zgody decyzji administracyjnej w związku ze stwierdzeniem przesłanek określonych w art. 32 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma na celu zapobieżenie dalszemu korzystaniu z przyznanego świadczenia przez osobę, wobec której zachodzą negatywne przesłanki przyznania świadczenia rodzinnego. Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji w trybie art. 32 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stanowi zatem kontynuacji czy ponownego rozpoznania sprawy administracyjnej już rozstrzygniętej decyzją ostateczną przyznającą uprawnienie do świadczenia rodzinnego, lecz jest postępowaniem w całkiem nowej sprawie administracyjnej.

Na marginesie w tym miejscu warto zaznaczyć, że skoro postępowanie takie stanowi wyodrębnione postępowanie administracyjne, to może zostać wszczęte przez organ z urzędu po zawiadomieniu strony, jak wymagają tego przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 61 kpa), czego jednak organ w kontrolowanym postępowaniu nie dopilnował.

Sąd podziela stanowisko, które już utrwaliło się w doktrynie i orzecznictwie sądowo administracyjnym, iż zarówno zmiana decyzji pierwotnej przyznającej świadczenie, jak i jej uchylenie ma charakter konstytutywny, albowiem wpływa na dotychczasowy zakres przyznanych świadczeń – odmiennie je kształtuje lub wręcz je odbiera. Zasadą zatem jest, że decyzja wydana w trybie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych może wywrzeć skutki wyłącznie na przyszłość (ex nunc). Skutek ex tunc (z mocą wsteczną) wiąże się bowiem wyłącznie z wydawaniem aktów o charakterze deklaratoryjnym, do których decyzja z art. 32 ust.1 ustawy, jako dotycząca zmiany lub pozbawienia praw wcześniej nabytych, nie może być zaliczona. Wynika stąd, że stwierdzenie przez organ administracyjny ziszczenia się jednej z określonych w tym przepisie przesłanek może prowadzić do wydania decyzji uchylającej lub zmieniającej decyzją pierwotną ze skutkiem ex nunc, czyli jedynie na przyszłość. Jednakże wyjątkiem od - opisanego powyżej - konstytutywnego charakteru tej normy prawnej jest możliwość uchylenia bądź zmiany decyzji z mocą wsteczną (i związanego z tym pozbawienia strony prawa do wypłaconego jej już świadczenia) wyłącznie na podstawie trzeciej przesłanki, jaką jest instytucja świadczenia nienależnego, podlegającego zwrotowi. Brak jest natomiast podstaw do przyjęcia dopuszczalności pozbawienia strony przyznanego uprawnienia z mocą wsteczną w innych przypadkach (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 18 stycznia 2011 roku, sygn. akt 1483/10, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 maja 2009 roku, sygn. akt II SA/Gd 155/09, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 5 czerwca 2008 roku, sygn. akt IV SA/Wr 89/08, wszystkie dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec treści art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz w obliczu powyższych wywodów Sądu obowiązkiem organu administracji w niniejszej sprawie było rozważenie, czy zmiana decyzji winna nastąpić w związku zaistnieniem przesłanki, jaką jest zmiana sytuacji rodzinnej strony, mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, czy też przesłanki, jaką jest nienależne pobranie świadczenia. Kwestia ta winna być oceniona przez organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy z uwzględnieniem treści, charakteru i celu tego uregulowania. Jeżeli bowiem organ rozstrzygał o zmianie decyzji w związku ze zmianą sytuacji rodzinnej skarżącej to był uprawniony jedynie do dokonania tejże zmiany na przyszłość. Organy obu instancji w toku postępowania administracyjnego tę istotną okoliczność pominęły, co w efekcie doprowadziło do naruszenia przepisu art. 32 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zmianę decyzji pierwotnej z datą wsteczną (ex tunc).

Jeśli zaś zamiarem organu było pozbawienie strony przyznanego uprawnienia z mocą wsteczną, to mogło się to zdarzyć jedynie z równoczesnym niewątpliwym ustaleniem i orzeczeniem przez organ wysokości pobranego nienależnego świadczenia.

W ocenie Sądu brak jest przeszkód by rozstrzygnięcia te objęte zostały jedną decyzją. Z punktu widzenia legislacyjnego celowym byłoby wyraźne przyjęcie takiego rozwiązania bezpośrednio w ustawie lub objęcie obu rozstrzygnięć jedną jednostką redakcyjną. Zamieszczenie ich w dwóch różnych przepisach, z których jeden (art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych) określa przesłanki świadczenia nienależnego budzi bowiem uzasadnione wątpliwości co do kolejności wydawania decyzji i ich wagi, w szczególności tego, w której z decyzji organ winien przesądzić, iż pobrane świadczenie miało charakter świadczenia nienależnego.

Stanowisko, iż do orzeczenia zwrotu świadczeń nienależnych konieczne jest wydanie ostatecznej decyzji uchylającej decyzję przyznającą świadczenie, podobnie jak przeciwne stanowisko, iż uchylenie decyzji nastąpić może dopiero po ustatecznieniu się decyzji w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnych, argumentowane jest względami proceduralnymi. Przyjęcie stanowiska, że uchylenie decyzji nastąpić może dopiero po ustatecznieniu się decyzji w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnych, cechuje słabość przejawiająca się w przypadku, gdy organ poweźmie wiadomość o uprzedniej zmianie sytuacji strony w okresie zasiłkowym, gdy strona jest w trakcie pobierania świadczeń. Wówczas uzasadnione jest uchylenie decyzji na przyszłość oraz może zaistnieć podstawa do uchylenia decyzji z mocą wsteczną z uwagi na nienależne pobranie świadczenia. Organ mając na celu szybkie wstrzymanie wypłaty świadczeń winien wydać decyzję uchylającą w jak najszybszym terminie. W takiej sytuacji wydanie jednej decyzji z art. 32 ust. 1 ustawy, uchylającej decyzję przyznającą świadczenie z określoną datą wsteczną, będzie praktycznie niemożliwe. Objęcie nią także okresu wstecznego wymagałoby bowiem wcześniejszego zakończenia postępowania z art. 30 ust. 1 i 2 ustawy w sprawie zwrotu świadczeń nienależnych, co wiąże się z upływem czasu i wpłynie na przesunięcie daty wstrzymania wypłaty świadczeń. Względy racjonalne przemawiają zatem raczej za przyjęciem rozwiązania, iż organ w pierwszej kolejności winien wydać na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy decyzję o uchyleniu decyzji, w której ustali okres za jak świadczenie jest nienależne, sięgając do przesłanek przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy.

W ocenie Sądu, treść art. 30 i 32 ust. 1 ustawy nie wyklucza przyjęcia, iż organ może również orzec o uchyleniu decyzji oraz zwrocie nienależnego świadczenia jedną decyzją. Za przyjęciem takiego rozwiązania, zdaniem Sądu, przemawia przedmiot uregulowania, względy ekonomiki postępowania oraz pewności adresatów decyzji co do zakresu ich uprawnień. W obu rozstrzygnięciach przedmiotem postępowania jest ta sama przesłanka – nienależnego pobrania świadczeń z uwagi na zaistnienie okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Przedmiotem badania organu jest zatem w istocie jedna kwestia wzruszenia decyzji z uwagi na nienależne pobranie świadczeń i zwrotu wypłaconych w oparciu o nią świadczeń. Istnieje w tym zakresie konieczność zachowania spójności obu rozstrzygnięć. Przesądzenie tej przesłanki w jednym postępowaniu sprowadza w istocie kolejne wszczęte postępowanie do formalności, związanej z ustaleniem przesłanki w postaci istnienia wcześniejszej decyzji administracyjnej. W ocenie Sądu, przyjęcie takiego rozwiązania w żaden sposób nie naruszy praw strony, przeciwnie jednorazowo i ostatecznie, bez wprowadzania elementu niepewności, określi jej sytuację prawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 maja 2009 roku, sygn. akt II SA/Gd 155/09, dostępny na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Reasumując, Sąd uznał, że organy obu instancji dopuściły się naruszenia art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a nadto, nie ustalając z jaką datą wyrok Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...]roku orzekający o rozwodzie skarżącej stał się prawomocny, organy naraziły się na zarzut uchybienia art. 77 § 1 i 80 k.p.a. Przypomnieć bowiem należy, iż organy administracji są związane prawomocnymi orzeczeniami sądów powszechnych (art. 365 § 1 K.p.c., podobnie art. 435 § 1 K.p.c.),

a zatem orzeczenia ów skutek związania wywołują od daty uprawomocnienia się. Konstatacja ta nie pozostaje bez znaczenia w niniejszej sprawie, bowiem orzeczenie rozwiązujące przez rozwód związek małżeński ma charakter konstytutywny, zaś ustalenie od kiedy nastąpiła zmiana w sytuacji rodzinnej skarżącej (rozwód) ma przemożny wpływ na ustalenie prawa do spornego świadczenia.

Nadto Sąd dostrzega, iż w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego znalazło się całkowicie niezrozumiałe zdanie: "Zatem w świetle wymogów art.3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (...) z chwilą zawarcia związku małżeńskiego to jest z dniem 03.07.2010 r. A. D. od dnia 06.01.2010 r. spełnia kryterium osoby samotnie wychowującej dziecko." Powyższe zdanie wydaje się być wynikiem omyłki, niestety jednak wprowadza istotną wątpliwość co do uznania przez organ daty nastąpienia zmiany w statusie prawnym strony i uniemożliwia sądową kontrolę zaskarżonej decyzji w tym zakresie.

Zasadny jest także zarzut strony skarżącej, odnoszący się do naruszenia art. 97 K.p.a., zgodnie z którym na organie ciąży obowiązek zawieszenia postępowania, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Wyjaśnić należy, że zagadnienie wstępne, od którego rozstrzygnięcia zależy "rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji" jest zagadnieniem warunkującym merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej. Zagadnienie to musi dotyczyć w pierwszym rzędzie kwestii materialnoprawnej, która warunkuje możliwość wyznaczenia konsekwencji normy prawnej dla indywidualnej sytuacji i determinuje tym samym treść merytorycznego rozstrzygnięcia. Zatem takim właśnie prejudykatem jest wynik postępowania alimentacyjnego (dotyczący zasądzenia alimentów na rzecz córki skarżącej – J. S.), bowiem od zasądzenia alimentów na rzecz córki uzależnione jest uprawnienie do uzyskania spornego świadczenia rodzinnego (art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych), a nie wolno jednocześnie zapominać, iż stosownie do art. 137 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego uzyskanie alimentów za okres sprzed wniesienia pozwu w wyjątkowych wypadkach jest możliwe.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" oraz "c" w związku z art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

W toku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji winien uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu.

Na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

m.ch.