Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1119/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145, art 145 pkt 1c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Sędziowie sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Anna Wesołowska, , po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rozwoju Pracy i Technologii na rzecz [...] S.A. w [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] marca 2020 r. nr [...] Minister Rozwoju (dalej jako organ) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2019 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu położonego w gminie [...], obręb [...]-[...], ark. mapy 1, oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] oraz nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez [...] S.A. prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu wraz z prawem własności budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się na tym gruncie.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. i komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" (Dz.U. z 2018 r., poz. 1311), dalej jako "ustawa o komercjalizacji", grunty wchodzące w skład [...][...], pozostające w dniu [...] lutego 2003 r. we władaniu [...] S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A. stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7 i przedmiotem użytkowania wieczystego [...] S.A. a budynki, lokale i inne urządzenia znajdujące się na tych gruntach własnością [...] S.A. Nabycia praw w tym trybie potwierdza wojewoda w drodze decyzji. Przesłanki powyższe muszą być spełnione łącznie.

W odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości organ podniósł, że na dzień [...] lutego 2003 r. stanowił on własność osoby fizycznej, co nie było w sprawie kwestionowane, a zatem przesłanka ta jest w niniejszej sprawie spełniona. W odniesieniu do pozostałych przesłanek, w ocenie organu ze zgromadzonych w postępowaniu dokumentów nie wynika, aby działka nr ew. [...] zajęta była pod czynną [...][...] oraz pozostawała we władaniu [...] S.A. Przedłożony przez wnioskodawcę wypis z rejestru gruntów z [...] lutego 2019 r. oraz wyrys mapy ewidencyjnej z [...] lutego 2019 r. wskazuje jedynie, że przedmiotowa działka oznaczona została w rejestrze gruntów jako teren komunikacyjny, a ponadto dokumenty te sporządzone zostały według stanu istniejącego w dniu ich sporządzenia, a nie na datę istotną w sprawie. Z ww. mapy ewidencyjnej nie wynika dokładny przebieg [...][...] przez działkę nr ew. [...] na dzień [...] lutego 2003 r. Ze znajdującego się w aktach sprawy wypisu z ewidencji środków trwałych znajdujących się na przedmiotowej działce nie wynika, czy opisane w nim środki trwałe zostały zbudowane przed [...] lutego 2003 r. oraz czy stanowią część czynnej [...][...]. Wobec niewykazania przez wnioskodawcę, że przedmiotowy grunt wchodził na datę istotną w sprawie w skład czynnej [...][...] nie pozwala także na stwierdzenie, że przedmiotowa nieruchomość w ww. dacie znajdowała się we władaniu [...] S.A.

Organ uznał, że oświadczenia osób upoważnionych do reprezentowania [...] S.A. nie mogą stanowić wyłącznego dowodu potwierdzającego spełnienie przesłanki władania publicznoprawnego, gdyż nie zostały poparte żadnymi dokumentami, zaś same oświadczenia beneficjentów uwłaszczenia nie mogą stanowić samodzielnego dowodu w sprawie, zwłaszcza jeżeli charakteryzują się tak dużym stopniem ogólności.

Organ wskazał również, że wobec powyższych braków w materiale dowodowym Wojewoda [...] dwukrotnie wzywał wnioskodawcę do nadesłania dodatkowych materiałów, wezwania te pozostały jednak bez odpowiedzi. Wprawdzie przepis art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256, dalej jako kpa) nakłada na organy administracji publicznej obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jednakże nie oznacza to obciążenia organu nieograniczonym obowiązkiem poszukiwania faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w sytuacji, gdy strona pomimo wezwań organu nie przedstawia żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Stąd też nie można uznać, aby postępowanie prowadzone było z naruszeniem art. 7, 75 i 77 kpa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z [...] kwietnia 2020 r. [...] S.A. z siedzibą w [...], dalej jako "Skarżąca" zarzuciła organowi naruszenie:

1. przepisów prawa procesowego, tj.:

a. art. 6, 7 i 80 kpa, poprzez niepodjęcie z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, jak fakty powszechnie znane, w tym dotyczące powstania [...][...], jej istnienia i lokalizacji, w wyniku czego doszło do błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego;

b. art. 75 § 1 kpa, poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca nie przedłożyła dowodów pozwalających stwierdzić, że przedmiotowa nieruchomość pozostawała w dniu [...] lutego 2003 r. we władaniu poprzednika prawnego [...] S.A. a także błędne uznanie, że złożone w sprawie oświadczenia osób reprezentujących wnioskodawcę są wyłącznym dowodem na tę okoliczność i nie mogą stanowić podstawy do ustalenia tej przesłanki;

c. art. 77 kpa, poprzez niezebranie całego materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, niejednoznaczne wnioski organu II instancji oparte na teoretycznych rozważaniach bez zbadania przez organ I instancji okoliczności faktycznych sprawy dotyczących istnienia na przedmiotowej działce infrastruktury [...], nieuwzględnienie w postępowaniu faktów powszechnie znanych, które nie wymagają dowodu oraz błędną i dowolną ocenę dowodów i faktów przedmiotowej sprawy;

2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 37a ust. 1 i 2 ustawy poprzez mylne przyjęcie, że sporna działka nie pozostawała w dniu [...] lutego 2003 r. nieprzerwanie we władaniu [...] S.A. i nieuwzględnienie faktycznego władania nieruchomością przez skarżącą i jej poprzednika prawnego, w efekcie błędne uznanie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej nabycie przez Skarb Państwa własności oraz użytkowania wieczystego przez [...] S.A.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji. Skarga jest zasadna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. Nr 2019, poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Materialnoprawną podstawą decyzji stanowił art. 37 a ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]". Zgodnie z jej przepisami grunty wchodzące w skład [...][...] które pozostawały w dniu [...] lutego 2003 r. we władaniu [...] a nie stanowiły własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A. stawały się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa z zastrzeżeniem ust. 7 (ust. 1). Z ust. 2 tego przepisu natomiast wynika, że do gruntów p których mowa w ust. 1 [...] S.A. przysługuje z mocy prawa z dniem [...] czerwca 2003 r. prawo użytkowania wieczystego i prawo własności budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się na tych gruntach. Oznacza to, że dla spełnienia tych przesłanek konieczne jest wykazanie, że [...] lutego 2003 r. grunty były zagospodarowane w infrastrukturę techniczną stanowiącą [...][...], władanie nią przez [...] S.A. i nie przysługiwanie własności Skarbowi Państwa lub samorządowi terytorialnemu. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie. W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, że nieruchomość stanowiła własność osoby fizycznej a nie stanowiła jednocześnie własności Skarbu Państwa czy jednostki samorządu terytorialnego. Kluczowym zatem była ocena czy nieruchomość zabudowana była [...][...]. Dokonując wykładni tego pojęcia (ustawa nie definiuje go) należy odnieść się do definicji z ustawy z 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (D.U. Nr 96, poz. 591 ze zm.) w brzmieniu na datę wejścia w życie ustawy o komercjalizacji – tj. 25 maja 2003 r. Zgodnie z art. 4 pkt 2 tej ustawy "[...]" była [...][...] wraz z przyległym pasem gruntu a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia [...][...] oraz zajęte pod nie grunty. Z kolei z art. 4 pkt 4 tej ustawy wynikało, że pasem przyległym gruntu jest pas gruntu wzdłuż drogi [...] usytuowany po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędny do bezpiecznego prowadzenia [...][...]. Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budowle [...] i ich usytuowanie (D.U. 1998, poz. 984) w § 3 pkt 7 definiuje pojęcie "podtorza" jako budowli geotechnicznej wykonanej na gruncie rodzimym jako nasyp lub przekop wraz z urządzeniami ze zabezpieczającymi i odwadniającymi. W § 61 natomiast wskazuje jego szczegółowe parametry z czego wynika, że [...] stanowi element [...]. Organ przyjął, że brak jest podstaw do zastosowania art. 37a ustawy o komercjalizacji ponieważ skarżąca nie wykazała, że władała tym gruntem oraz że grunt ten był zajęty pod czynną [...][...].

Umknęło uwadze organu, że z ewidencji środków trwałych wynika, że w ich skład wchodzi rów odwadniający, skarpa i [...]. Jeżeli elementy te stanowią element [...][...] zgodne z przywołanymi wyżej definicjami, a nie chodzi tylko o same [...] ale i pasy przyległe do niech, które są niezbędne do bezpiecznego prowadzenia [...][...] (art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie kolejowym), to zasadne byłoby przyjęcie, że stanowią [...][...] w rozumieniu przepisów ustawy o komercjalizacji.

Organ w ogóle nie odniósł się do tej kwestii, co stanowi o naruszeniu art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Co prawda [...] S:A., mimo wezwań organu do wykazania okoliczności niezbędnych do zastosowania art. 37a ustawy o komercjalizacji, nie przedstawiła poza z wykazem środków trwałych, innych dowodów, to jednak obowiązek podejmowania wszystkich niezbędnych czynności które pozwolą na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego spoczywa na organie. Wynika to z art. 7 k.p.a.

Organ w ogóle nie dokonał analizy charakteru tych urządzeń pod kątem wyżej przywołanej definicji wynikającej z rozporządzenia. Wskazał jedynie, że [...][...] musi być czynna a w niniejszej sprawie [...] jest nieczynna. Przyjął zatem pośrednio jej istnienia jako elementu infrastruktury [...]. Powyższe stwierdzenia zawarte w uzasadnieniu w tej części są wewnętrznie sprzeczne.

Trzeba pamiętać, że art. 37 a ustawy o komercjalizacji służy regulacji stanu prawnego mienia do którego [...] S.A nie legitymuje się prawem własności a które faktycznie zajęte było [...] lutego 2003 r. a często i wcześniej, pod [...][...]. Kluczowe ma zatem ustalenie czy tego dnia na gruncie była urządzona [...][...] w rozumieniu art. 4 pkt 2 ustawy o transporcie kolejowym a jeżeli tak to jakie konkretnie elementy tej infrastruktury wchodziły w jej skład i jaki był rzeczywisty zasięg przestrzenny tej [...][...]. Z ewidencji środków trwałych wynika, że na tym terenie była skarpa i [...], które generalnie stanowią budowlę [...] (podbudowę [...][...]). Z zestawienia tego wynika, że elementy te wraz z rowem odwadniającym stanowią część infrastruktury [...] – [...][...]-[...]. Charakter ten potwierdza wypisu z rejestru gruntów – oznaczenie użytku – [...][...]. Co prawda wypis z rejestru gruntów został sporządzony na datę [...] luty 2019 r. to jednak sięgając do internetowej wyszukiwarki [...][...] https://www. [...], można tam odnaleźć informacje o istnieniu tej [...][...] oznaczonej nr [...]. Nie wiadomo zatem na jakiej podstawie organ ustalił, że [...] ta jest nieczynna. Poza tym przesłanką zastosowania art. 37 a ustawy o komercjalizacji nie jest stan techniczny elementów (budowli, urządzeń) tworzących [...][...]. Istotne jest to aby obiekty i urządzenia tego typu wchodziły w skład gruntów których nabycia domaga się [...] S.A i aby stanowiły [...][...]. Przy czym z przepisu art. 37 a ustawy muszą być spełnione 2 warunki: wchodzenie w skład [...][...] i władanie na określoną datę.

Skarżący przedstawił oświadczenia A. S. i D. O. z [...] kwietnia 2019 r. o władaniu tą nieruchomością na [...] lutego 2003 r. Organ uznał je za nie wystarczające. W ocenie Sądu w aktach administracyjnych brak kontrodowodu na tę okoliczność (władania), co oznacza, że organ nie wykazał innym przeciwnym dowodem że [...] nie władało przedmiotową działką (zakładając że była tam [...][...] – czego Sąd nie przesądza). Powyższe nie stanowi jednak o naruszeniu art. 75 § 1 k.p.a. (jak wywodzi się w skardze). Organ ocenił bowiem ten dowód ale wadliwie, nie przestawiając argumentów i dowodów na okoliczność, przyjął, że [...] S.A. nie władała tą nieruchomością.

Na gruncie ustawy o komercjalizacji władanie w rozumieniu art. 37 a ust. 1 nie zostało zdefiniowane. Dlatego uzasadnione jest sięgnięcie do tego pojęcia w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. Jak wynika choćby z art. 336 kodeksu cywilnego władającym jest posiadacz samoistny ale i ten kto jest użytkownikiem, najemcą, dzierżawcą czy podmiotem innych praw z którymi łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Istotne jest zatem to czy podmiot dysponuje daną rzeczą w sposób bezpośredni czy pośredni, samoistnie (jak właściciel) albo w sposób zależny (np. jako użytkownik ). Dla spełnienia tej przesłanki nie jest konieczne wykazanie że [...] było posiadaczem samoistnym w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego.

Z drugiej strony należy mieć na względzie, że władanie wyraża się w uzewnętrznionej formie dysponowania daną nieruchomością zazwyczaj z wyłączeniem innych osób. W przypadku [...][...] władnie to wykorzystywanie danej [...], co jednak, wbrew wywodom organu, nie oznacza, że [...] musi być czynna. Przepis art. 37 a ustawy takiego wymagania nie stawia. Może zdarzyć się tak, że [...] – np. [...][...], nie jest aktualnie wykorzystywana ale [...] dokonuje jego konserwacji w celu późniejszego wykorzystywania. Istnieje wiele [...][...] które obecnie, z racji choćby ekonomicznych, nie jest eksploatowanych, co w ocenie Sądu nie oznacza, że [...] nie może ubiegać się o ich nabycie na podstawie przepisów tej ustawy.

W niniejszej sprawie organ w ogóle nie odniósł się do kwestii wykorzystania (władania) [...] przyjmując, że [...] jest nieczynna co, zdaniem organu, wyklucza zastosowanie przepisów ustawy. Taka ocena organu jest nieuprawniona.

W skardze Skarżąca wskazuje na proces budowy [...] oraz rozpoczęcie jej eksploatacji w 1975 r., co oznacza, że [...] ta istniała i była wykorzystywana (przy założeniu że biegła przez przedmiotową działkę). Jeżeli tak to organ powinien ustalić czy stan taki trwał w dacie [...] lutego 2003 r. Przyjmując, że [...] istnieje ale nie jest obecnie eksploatowana powinien ustalić charakter władania w aspekcie korzystania z tego elementu infrastruktury [...]. Dopiero brak aktywności ze strony [...] w odniesieniu do tego elementu może świadczyć o nie wykazaniu władztwa.

Organ powinien w sposób samodzielny ustalić w sposób nie budzący wątpliwości:

-kiedy została wybudowana [...][...][...]-[...] i czy w jej skład wchodziła przedmiotowa działka;

- czy na działce tej znajdowała się infrastruktura [...] w rozumieniu przepisów ustawy o transporcie [...] i czy istniała w dacie [...] lutego 2003 r.

- jeżeli będzie to konieczne przeprowadzić dowód z oględzin w celu ustalenia stanu faktycznego w tym granic gruntu zajętego pod infrastrukturę [...] czy dowód z zeznań właścicieli tej nieruchomości na okoliczność jej zagospodarowania i władania;

- ustalić zakres i formę władania [...].

Uchybień związanych z ustaleniem stanu faktycznego nie dostrzegł organ II instancji, co stanowi o naruszeniu przez niego art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. To zaś prowadzi do uchylenia obu decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a.

Na tym etapie przedwczesna jest ocena zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. Do takiej oceny konieczne jest bowiem wszechstronne i pełne ustalenie stanu faktycznego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie miał na względzie powyższą ocenę Sądu i przeprowadzi postępowanie dowodowe zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Końcowo podnieść trzeba, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Z uwagi na znaczny wzrost wykrytych zakażeń w całym kraju, co znajdowało odzwierciedlenie na stronie www.worldometers.info/coronavirus/country/poland, objęcie Warszawy strefą zagrożenia przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Poza tym zarządzeniem Prezesa WSA w Warszawie nr 21 z 16 października 2020 r. związku z objęciem Warszawy strefą czerwoną wstrzymano orzekanie na posiedzeniach jawnych i przyjęto zasadę orzekania na posiedzeniach niejawnych a sprawy wyznaczone na rozprawy skierowano do rozpoznania na posiedzeniach niejawnych (komunikat na stronie internetowej WSA w Warszawie).

Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c i 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. i § 14ust.1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (D.U. 2015, poz. 1804).