Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1032/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3, 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 14 lutego 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), , Protokolant Pomocnik sekretarza Renata Tomaszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2018 roku sprawy ze skargi S.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. K. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. ul. A 1 lok. 1 kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 963, ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek: na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 70 102,52 zł, w tym z tytułu składek za okres od maja do lipca 2004 r. i od lutego 2005 r. do września 2010 r. w wysokości 35 125,92 zł, odsetek naliczonych na dzień 16 czerwca 2016 r. w wysokości 33 801,00 zł, opłaty dodatkowej w wysokości 1 070,00 zł, kosztów upomnień przedegzekucyjnych w wysokości 105,60 zł; ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 26 998,67 zł, w tym z tytułu składek za okres od maja do lipca 2004 r. i od lutego 2005 r. do września 2010 r. w wysokości 13 728,07 zł, odsetek naliczonych na dzień 16 czerwca 2016 r. w wysokości 12 815,00 zł, opłaty dodatkowej w wysokości 350 zł, kosztów upomnień przedegzekucyjnych w wysokości 105,60 zł; Fundusz Pracy w łącznej kwocie 4 860,04 zł, w tym z tytułu składek za okres od września 2005 r. do września 2010 r. w wysokości 2 473,44 zł, odsetek naliczonych na dzień 16 czerwca 2016 r. w wysokości 2 201,00 zł, opłaty dodatkowej w wysokości 80 zł, kosztów upomnień przedegzekucyjnych w wysokości 105,60 zł.

W uzasadnieniu organ administracji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że w dniu 16 czerwca 2016 r. wpłynęło odwołanie S. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].

W odwołaniu tym skarżący wniósł o uchylenie decyzji z dnia [...] i umorzenie zadłużenia.

Postanowieniem z dnia [...] organ administracji zawiesił postępowanie w sprawie złożonego przez skarżącego wniosku o umorzenie zadłużenia, zawartego w odwołaniu.

Wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w [...] [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie skarżącego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] i przekazał wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych celem rozpoznania.

Z uwagi na powyższe, postanowieniem z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych wznowił postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek.

W dniu 23 maja 2017 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynęły oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej z dnia 19 maja 2017 r., w którym skarżący wskazał, że wnosi o umorzenie całości zadłużenia. Nie widzi żadnych realnych możliwości spłaty zadłużenia oraz polepszenia sytuacji finansowej z uwagi na wiek i zły stan zdrowia, który ciągle się pogarsza głównie z powodu powikłań cukrzycy, która osiągnęła już drugi stopień. Stan zdrowia oraz wiek zniechęca również pracodawców do zatrudnienia skarżącego pomimo starań w znalezieniu pracy. Środki finansowe na leki i podstawowe jedzenie skarżący zdobywa zbierając złom i podejmując lekkie prace dorywcze.

W wyniku dodatkowego postępowania wyjaśniającego organ administracji ustalił, że zgodnie z danymi zewidencjonowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS w okresie od 2 stycznia do 28 lutego 2017 r. skarżący zgłoszony był do ubezpieczeń z tytułu zatrudnienia na podstawie 2 umów agencyjnych, zlecenia lub o dzieło. Skarżący aktualnie zgłoszony jest do ubezpieczeń: od 1 czerwca 2017 r. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, od 5 czerwca 2017 r. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy agencyjnej, zlecenia lub o dzieło. W KSI ZUS brak jest informacji o podstawie wymiaru składek z tych tytułów. Skarżący nie figuruje w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych jako właściciel bądź współwłaściciel nieruchomości. Należności z tytułu nieopłaconych składek na: ubezpieczenia społeczne za okres od maja do lipca 2004 r. i od lutego 2005 r. do czerwca 2006 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja do lipca 2004 r. i od lutego 2005 r. do września 2007 r., na Fundusz Pracy za okres od września 2005 r. do września 2007 r. w dniu 13 listopada 2008 r. zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...]. W dniu 10 kwietnia 2009 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego Łódź-Górna zwrócił tytuły wykonawcze obejmujące należności z uwagi na to, że skarżący nie był zameldowany pod wskazanym adresem. W dniu 9 listopada 2012 r. należności zostały objęte przymusowym dochodzeniem prowadzonym przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w [...], skierowanym do wynagrodzenia skarżącego za pracę w A. A. A. W piśmie z dnia 20 listopada 2012 r. pracodawca poinformował o zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową z uwagi na co w dniu 28 marca 2014 r. tytuły obejmujące należności przekazano do Komornika Sądowego T. G. Zarządzeniem z dnia 28 kwietnia 2014 r. Komornik Sądowy zwrócił tytuły wykonawcze, ponieważ nie prowadził wobec skarżącego żadnego postępowania. Tytuły wykonawcze z dnia 29 września 2006 r. i 9 lutego 2007 r. zostały doręczone skarżącemu w dniu 9 października 2006 r., natomiast z dnia 24 sierpnia 2007 r. zostały doręczone skarżącemu w dniu 22 listopada 2012 r. Pismem z dnia 15 marca 2016 r. (doręczonym w dniu 29 marca 2016 r.) skarżący został poinformowany o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okres od października 2007 r. do września 2010 r. Pismem z dnia 6 kwietnia 2016 r. skarżący został poinformowany o zakończeniu tego postępowania. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że skarżący jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okres od października 2007 r. do września 2010 r. Decyzja jest prawomocna od dnia 21 marca 2017 r. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Decyzją z dnia [...] (prawomocną od dnia 16 maja 2015 r.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. poz. 1551). Zgodnie z dokumentami zewidencjonowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS w okresie od 2 stycznia do 28 lutego 2017 r. skarżący zgłoszony był do ubezpieczeń z tytułu zatrudnienia na podstawie 2 umów agencyjnych, zlecenia lub o dzieło. Aktualnie skarżący jest zgłoszony do ubezpieczeń od 1 czerwca 2017 r. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, od 5 czerwca 2017 r. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy agencyjnej, zlecenia lub o dzieło. W Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS brak jest informacji odnośnie podstaw wymiaru składek z tytułu obecnych zatrudnień. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej z dnia 19 maja 2017 r. skarżący wskazał, że jest rozwiedziony. Nie pracuje zarobkowo i nie pobiera emerytury ani renty. Osiąga dochody z prac dorywczych w wysokości około 400,00 zł i ze zbiórki złomu w wysokości około 200,00 zł. Nie osiąga dochodów z tytułu wynajmu (pokoi, mieszkania, itp.), produkcji rolnej i alimentów. Nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Skarżący ponosi stałe wydatki związane z leczeniem (wykup leków, badania, wizyty lekarskie) w miesięcznej wysokości około 400,00 zł. Nie ponosi wydatków związanych z opłatami za czynsz, opłatami eksploatacyjnymi (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.) oraz innych wydatków. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie posiada zobowiązań pieniężnych wobec innych wierzycieli. Nie posiada domu, mieszkania, gospodarstwa rolnego, innych nieruchomości, praw majątkowych, maszyn, urządzeń, środków transportu i innych składników mienia ruchomego. Nie posiada wierzytelności.

Organu administracji uznając, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r., wskazał, iż w trakcie postępowania administracyjnego nie ustalono w jakiej faktycznie wysokości skarżący osiąga aktualnie dochody. Nie pozwoliło to stwierdzić czy opłacenie należności pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ administracji podkreślił także, iż na Zakład został nałożony ustawowy obowiązek dochodzenia należności z tytułu składek. Nie wystarczy jedynie wskazanie przez osobę zobowiązaną do zapłaty należności z tytułu składek na uciążliwość i trudności w zapłacie narosłych zobowiązań, gdyż powinna ona liczyć się z koniecznością zapłaty należności, ponieważ należy to do jej obowiązku, a odstąpienie od tego obowiązku ma charakter wyjątkowy. Ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców. W ocenie organu administracji, w przypadku skarżącego nie miały również zastosowania przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Skarżący nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Od 7 września 2010 r. skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. W toku postępowania wyjaśniającego skarżący wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Od ponad 6 lat choruje na cukrzycę. W wyniku tej choroby ma wiele powikłań: przewlekłe zapalenie trzustki, chorobę dróg żółciowych (skarżący miał kilkakrotnie ECPW, protezowanie przewodu Wirsunga, ropne zapalenie dróg żółciowych, nawracającą kamicę przewodową), chorą wątrobę, przewlekłe zapalenie oskrzeli oraz błony śluzowej żołądka. Ponadto skarżący ma nadciśnienie, torbiel nerki oraz złamane blaszki kręgosłupa (kręgów L1-L3). Obecnie musi robić pomiary cukru i wstrzykiwać insulinę już 4 razy dziennie. W trakcie ostatniej wizyty w poradni gastrologicznej skarżący otrzymał skierowanie do szpitala na operację trzustki (na potwierdzenie stanu zdrowia skarżący przedłożył dokumentację medyczną). W ocenie organu administracji, wskazane przez skarżącego choroby same w sobie nie mogą stanowić przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, zwłaszcza w sytuacji gdy aktualnie skarżący osiąga dochody z tytułu zatrudnienia, prac dorywczych i zbierania złomu. Skarżący nie wykazał, że choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie przedmiotowych należności. Brak jest zatem podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o przesłanki zdefiniowane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Organ administracji uznając, że nie została stwierdzona całkowita nieściągalność zdefiniowana w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o art. 28 ust. 2 tejże ustawy organ administracji wskazał, iż skarżący aktualnie osiąga dochody z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę oraz umowy agencyjnej, zlecenia lub o dzieło, a ponadto z prac dorywczych i zbierania złomu. Należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja do lipca 2004 r. i od lutego 2005 r. do września 2007 r. oraz na Fundusz Pracy za okres od września 2005 r. do września 2007 r. zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w [...]. Uprawniony organ egzekucyjny nie stwierdził całkowitej nieściągalności ze względu na brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Na podstawie przedstawionego stanu faktycznego i prawnego w dniu [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że stan zdrowia przez wiele lat nie pozwolił mu podjąć pracy umożliwiającej spłatę zadłużenia nawet w ratach. Dramatyczna sytuacja przyczynia się do pogorszenia jego stanu zdrowia. Skarżący podkreślił, że jest osobą samotną, bez majątku. Nie rozumie na jakiej podstawie uprawniony przez ZUS organ egzekucyjny nie stwierdził całkowitej nieściągalności ze względu na brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), skoro potwierdza to informacja sporządzona przez pracownika ZUS o zabezpieczeniach na majątku dłużnika na podstawie danych z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Problemy zdrowotne uniemożliwiają podjęcie przez niego pracy fizycznej. Z tytułu podjętej od czerwca 2017 r. pracy skarżący osiąga dochód w wysokości 2 000,00 zł brutto miesięcznie. Jest to praca na czas określony do grudnia 2017 r. i nie ma pewności, czy umowa o pracę będzie przedłużona.

Organ administracji nie znajdując podstaw do zmiany decyzji z dnia [...] podniósł, że wniosek o umorzenie został ponownie przeanalizowany w oparciu o art. 28 ust. 1-3 oraz 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. Skarżący nie przedłożył dokumentów, z których wynikałoby, że w jego przypadku spełnione zostały kryteria do objęcia postępowaniem upadłościowym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, jak i nie nastąpiło zaspokojenie należności umorzonym postępowaniu upadłościowym. Wysokość zadłużenia wielokrotnie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Zadłużenie będące przedmiotem niniejszego postępowania aktualnie jest skierowane na drogę przymusowego dochodzenia i uprawniony do tego organ – Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził wobec skarżącego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W stosunku do zaległości z tytułu składek zaewidencjonowanych na koncie skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które pozostaje w toku. Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. Jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych jako pracownik od dnia 1 czerwca 2017 r. przez płatnika B. S.A. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wynosi 2 133,28 zł brutto za lipiec 2017 r. Ponadto od 5 czerwca 2017 r. skarżący jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego w B. SP. z o.o. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i ponosi stałe wydatki związane z leczeniem (wykup leków, badania, wizyty lekarskie) w miesięcznej wysokości około 400,00 zł. Nie ponosi wydatków związanych z opłatami za czynsz, opłatami eksploatacyjnymi (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.) oraz innych wydatków. Nie posiada zobowiązań pieniężnych wobec innych wierzycieli. Dochód skarżącego aktualnie wynosi około 1 555,16 zł netto (ustalono na podstawie danych zaewidencjonowanych w KSI ZUS) i przekracza wysokość minimum socjalnego. Na podstawie "Informacji o wysokości minimum socjalnego" www.ipiss.com.pl, minimum socjalne w jednoosobowym gospodarstwie pracowniczym wynosi 1 101,07 zł, co nie potwierdza aktualnie trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Kryterium minimum socjalnego stanowi kategorię socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniając podstawowe potrzeby bytowo - konsumpcyjne. Przy konstruowaniu koszyka minimum socjalnego eksperci nie kierowali się zamiarem stworzenia linii ubóstwa. Chodziło raczej o wyznaczenie granicy wydatków gospodarstw domowych, mierzącej minimalnie godziwy poziom życia. Wzorzec minimum socjalnego jest więc modelem zaspokajania potrzeb na generalnie niskim poziomie, ale jeszcze wystarczającym dla reprodukcji sil witalnych człowieka na każdym etapie jego biologicznego rozwoju, dla posiadania i wychowania potomstwa oraz dla utrzymania więzi ze społeczeństwem. W konstrukcji wzorca minimum socjalnego kluczowy wydaje się warunek utrzymania więzi ze społeczeństwem. Z tego względu w koszyku minimum socjalnego znajdują się nie tylko dobra służące zaspokojeniu potrzeb egzystencjalnych (żywność, odzież i obuwie, mieszkanie, ochrona zdrowia czy higiena), ale także: do wykonywania pracy (transport lokalny i łączność) kształcenia (oświata i wychowanie dzieci), utrzymania więzi rodzinnych i kontaktów towarzyskich oraz skromnego uczestnictwa w kulturze. W ocenie organu administracji, w przypadku skarżącego nie zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W przypadku skarżącego nie mają zastosowania przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 2 wyżej cytowanego rozporządzenia. Skarżący nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie składek mogłoby go pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej. W ocenie organu administracji, brak jest również podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o przesłanki zdefiniowane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., które mają zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub członka jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu, co nie zostało wykazane. Ponadto mając na względzie okoliczność podjęcia przez skarżącego zatrudnienia uznać należy, że stan zdrowia nie wyklucza aktywności zawodowej skarżącego.

W skardze na powyższą decyzję S. K. wniósł o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skarżący zarzucił brak możliwości stwierdzenia, jaka jest wysokość jego zadłużenia z uwagi na ilość wydanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 4 stycznia 2018 r. skarżący dodatkowo zarzucił naruszenie art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez niezastosowanie go na skutek przyjęcia, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w sytuacji gdy z materiału dowodowego w sposób jasny wynika, że zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek pozwalający na udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. z 2012r. poz.270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego

c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach

3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego bądź procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 205 z 2009r. poz.1585 z późn. zm.), zwana dalej s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art.28 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a.

W myśl art.28 ust.3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z treścią art.28 ust.3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl art.32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z wymienionych przepisów wynika, iż umorzenie składek na ubezpieczenie opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym na co wskazuje użyte sformułowanie, że "należności z tytułu składek mogą być umarzane..." użyte w art.28 ust.2 i 3a ustawy z 13 października 1998r. oraz sformułowanie "Zakład może umorzyć..." użyte w § 3 ust.1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Oznacza to, że nawet w przypadku gdy spełnione zostaną przesłanki, o których mowa w art.28 ust.2,3 i 3a ustawy z 13 października 1998r. oraz w § 3 wymienionego rozporządzenia nie zobowiązuje to ZUS-u do umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja w tym zakresie jest pozostawiona uznaniu Zakładu. Organ rentowy może zatem odmówić umorzenia składek mimo, iż np. opłacenie należności z tego tytułu pozbawiłoby zobowiązanego niezbędnych potrzeb życiowych.

Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ administracji obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero wnikliwa analiza stanu faktycznego stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Decyzja odmowna musi być więc należycie uzasadniona tak aby nie można jej było postawić zarzutu dowolności. W szczególności winna ona zawierać dokładne wyjaśnienie sytuacji materialnej strony skarżącej, wysokości zaległych należności oraz dokładne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ wydając takie a nie inne rozstrzygnięcie.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] odnawiające umorzenia należności S. K. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji trafnie uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określona w art.28 ust.3 s.u.s. Należy zaznaczyć, że zadłużenie z tytułu należności składkowych jest objęte postępowaniem egzekucyjnym i jest ono w toku zaś organ egzekucyjny (naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sadowy) nie stwierdzili braku majątku z którego można prowadzić egzekucję. Nie została zatem spełniona przesłanka, o której mowa w art.28 ust.3 pkt.5 s.u.s. Brak jest również podstaw do uznania, że spełniona została któraś z pozostałych przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art.28 ust.3 pkt.1-4 i 6 s.u.s.

Skarżący nie wykazał także spełnienia przesłanek częściowej nieściągalności wymienionych w art.28 ust.3a s.u.s. w związku z § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Wprawdzie to na organie administracji spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego lecz szczegółowe informacje dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej osoby ubiegającej się o umorzenie składek posiada jedynie wnioskodawca. To zatem strona winna szczegółowo wyjaśnić tę sytuację. Nadto strona musi wykazać, że spełniona została przesłanka uzasadniająca umorzenie zaległości składkowych, o której mowa w § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Wskazuje na to sformułowanie użyte w tym przepisie "jeżeli zobowiązany wykaże".

W niniejszej sprawie S. K. w postępowaniu administracyjnym nie wyjaśnił dokładnie swojej sytuacji materialnej i mieszkaniowej. Odnośnie osiąganych dochodów to w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i sytuacji materialnej z dnia 23 maja 2017r. podał, iż jego miesięczne dochody to 600 zł (400 zł – praca dorywcza i 200 zł – zbiórka złomu). W decyzji pierwszoinstancyjnej z [...] organ rentowy na podstawie własnych informacji z Kompleksowego Sytemu Informatycznego ZUS ustalił, że S.K. został zgłoszony do ubezpieczenia od dnia 1 czerwca 2017r. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę oraz od 5 czerwca 2017r. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia lecz nie posiadał informacji o podstawie wymiaru składki z tego tytułu. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący podał, że otrzymuje miesięcznie wynagrodzenie około 2000 zł brutto z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony do końca 2017r. Nie złożył jednak żadnych dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody. Dopiero w postępowaniu sądowym ubiegając się o przyznanie prawa pomocy złożył umowę o pracę na czas określony od 1 czerwca do 31 grudnia 2017r. ze spółką B. z której wynika, że jego wynagrodzenie wynosi 2000 zł brutto + nagroda uznaniowa oraz umowę zlecenia z spółką B. na okres od 5 czerwca do 16 grudnia 2017r. z której wynika, że wynagrodzenie wynosi 13 zł/godz. Jak wskazał S.K. w formularzu o przyznanie prawa pomocy jego łączne miesięczne wynagrodzenie wynosi około 1750 zł netto (1500 zł z umowy o pracę i 250 zł z umowy zlecenia). W postępowaniu przed organem rentowym skarżący nie ujawnił zatem całości swoich dochodów a uczynił to dopiero w postępowaniu sądowym. Dodać również należy, iż nie wiadomo czy skarżący po 1 stycznia 2018r. nadal pracuje. Nie wynika to bowiem z pisma jego pełnomocnika z dnia 3 stycznia 2018r. zaś na rozprawę w dniu 1 lutego 2018r. nie stawił się zarówno S.K. jak i jego pełnomocnik.

Zaznaczyć należy, iż w obszernym piśmie ZUS z 10 maja 2017r. S.K. został pouczony o przesłankach umorzenia zaległości składkowych, konieczności wykazania przez stronę tych przesłanek oraz obowiązku przedstawienia dokumentów na okoliczność istnienia tych przesłanek (doręczono skarżącemu w dniu 16 maja 2017r. – k.30). Mimo takiego pouczenia S.K. nie złożył w organie rentowym żadnych dokumentów na okoliczność swojej sytuacji materialnej.

Odnośnie miesięcznych wydatków to skarżący w postępowaniu przez organem rentowym podał tylko jeden wydatek a mianowicie wykup leków – 400 zł (nie przedstawiono jednak żadnych dokumentów na tę okoliczność). Żadnych innych wydatków nie podał w ZUS-ie. W ocenie sądu nieuzasadniony jest zarzut pełnomocnika skarżącego podniesiony w piśmie procesowym z 3 stycznia 2018r., iż ZUS nie wziął pod uwagę kosztów ponoszonych przez S.K. w tym kosztów wyżywienia, ubrania, wizyt lekarskich, leczenia i wydatków na leki. Skarżący nie podał bowiem w organie rentowym jakie ponosi koszty z tego tytułu (z wyjątkiem wydatków na leki) i nawet w piśmie z 3 stycznia 2018r. nie wyjaśniono jakie są miesięczne koszty z tego tytułu. Skoro skarżący nie przedstawił wielkości swoich miesięcznych wydatków (poza kosztami leków) to ZUS trafnie wziął pod uwagę minimum socjalne w jednoosobowym gospodarstwie domowym – 1107,07 zł i uznał, że miesięczne dochody skarżącego przekraczając to minimum a tym samym nie zostały spełnione przesłanki umorzenia zaległości składkowych, o których mowa w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Należy zaznaczyć, że S.K. w postępowaniu przed organem rentowym nie wyjaśnił również swojej sytuacji mieszkaniowej. Dopiero w piśmie procesowym z 3 stycznia 2018r. jego pełnomocnik podał, że skarżący nie ma własnego mieszkania i mieszka raz u jednego a raz u drugiego kolegi przy czym ostatnio przebywa u kolegi przy ul. Kilińskiego, któremu dokłada się do utrzymania mieszkania – 500 zł. Okoliczności tej skarżący nie podał w organie rentowym a po raz pierwszy ujawniono to w piśmie z 3 stycznia 2018r. W sytuacji gdy okoliczność ta nie była podnoszona w postępowaniu przez organem rentowym to nie można uznać za uzasadniony zarzut, że ZUS jej nie uwzględnił przy wydaniu rozstrzygnięcia. Organ rentowy wydaje rozstrzygnięcie w sprawie w oparciu o zebrany materiał dowodowy przy czym informacje o osiąganych dochodach, rodzajach i wielkości wydatków (na czynsz, wyżywienie, leki, ubranie, energię elektryczną i.t.p.), sytuacji mieszkaniowej i rodzinnej posiada jedynie strona i to wnioskodawca jest zobowiązany wykazać, że nie jest w stanie spłacić zadłużenie składkowe. Wskazuje na sformułowanie użyte w § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. "jeżeli zobowiązany wykaże". W przypadku gdy skarżący w postępowaniu przed ZUS-em nie wyjaśnia dokładnie wielkości swoich dochodów, swojej sytuacji mieszkaniowej ani nie podaje wielkości miesięcznych wydatków (poza kosztami leków) to nie można uznać za zasadny zarzut, że organ rentowy nie uwzględnił trudnej sytuacji materialnej, mieszkaniowej i rodzinnej strony.

Nie ulega wątpliwości, że sytuacja materialna S. K. jest trudna. Osiąga on miesięczne dochody w wysokości około 1750 zł netto co wprawdzie przekracza kwotę minimum socjalnego we wrześniu 2017r. (1134,97 zł w gospodarstwie jednoosobowym i 938,32 zł w gospodarstwie dwuosobowym zakładając, że skarżący mieszka z kolegą) lecz nie jest dużą sumą. Kwota ta, mimo, że niewysoka, to w ocenie sądu pozwala jednak na rozpoczęcie spłaty zadłużenia składkowego w niewielkich miesięcznych ratach. W przekonaniu sądu organ rentowy trafnie uznał, że nie została spełniona przesłanka umorzenia zadłużenia składkowego, o której mowa w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Należy zaznaczyć, że sąd ocenia legalność zaskarżonej decyzji w dacie jej wydania. Postępowanie sądowe nie jest kontynuacją postępowania dowodowego rozpoczętego w postępowaniu administracyjnym. Sąd administracyjny nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego i oceny nowych okoliczności i faktów podniesionych w postępowaniu sądowym a które nie były podnoszone w postępowaniu administracyjnym i które nie były oceniane przez organ administracji. Sąd ocenia legalność zaskarżonej decyzji w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w dacie wydania tej decyzji. Mając to na uwadze sąd uznał, że organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję słusznie uznał, iż S.K. nie wykazał spełnienia przesłanek umorzenia zadłużenia składkowego, o których mowa w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia.

W ocenie sądu nie zostały również spełnione przesłanki umorzenia zaległości składkowych określone w § 3 ust.1 pkt.2 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika aby S.K. poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

W przekonaniu sądu nie zostały także spełnione przesłanki umorzenia zadłużenia, o których mowa w § 3 ust.1 pkt.2 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Zebrany materiał dowodowy wskazuje, że S. K. jest osobą schorowaną. Od 6 lat choruje na cukrzycę, ma przewlekłe zapalenie trzustki, choruje na drogi żółciowe, wątrobę i ma torbiel na nerce. W 2016r. był hospitalizowany zaś obecnie ma skierowanie na leczenie szpitalne z powodu choroby trzustki. Wynika to z dokumentacji lekarskiej złożonej przez S.K. (k.122-126). Nie negując licznych schorzeń skarżącego należy zaznaczyć, że jest on zatrudniony jako pracownik ochrony na podstawie umowy o pracę i umowy zlecenia. W sytuacji zatem gdy świadczy on pracę to nie można uznać, że jego schorzenia są na tyle dolegliwe aby uniemożliwiały mu uzyskiwanie dochodów. W związku z czym, w ocenie sądu, brak jest podstaw do uznania, że spełnione zostały przesłanki umorzenia określone w § 3 ust.1 pkt.3 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Podkreślić należy, że strona w każdym czasie ma prawo złożyć wniosek o umorzenie należności składkowych. W razie ewentualnego ponownego złożenia takiego wniosku przez skarżącego winien on w organie rentowym dokładnie wyjaśnić całą swoją sytuację materialną, rodzinną, mieszkaniową i zdrowotną. W szczególności należy szczegółowo wyjaśnić wysokość osiąganych dochodów, rodzaj i wysokość ponoszonych wydatków (na czynsz, wyżywienie, obranie, środki czystości, lekarstwa, energię elektryczną i.t.p.) uprawdopodabniając to odpowiednimi dokumentami. Należy również szczegółowo wyjaśnić swoją sytuację mieszkaniową, zdrowotną i rodzinną. Wszystkie te okoliczności należy przedstawić organowi rentowemu gdyż ZUS musi dysponować pełnym materiałem dowodowym obrazującym sytuację wnioskodawcy (materialną, majątkową, rodzinną, mieszkaniową, zdrowotną). Dopiero po pełnym wyjaśnieniu całej sytuacji strony organ rentowy ma możliwość dokonania oceny zasadności jej wniosku. W niniejszej sprawie skarżący takich pełnych wyjaśnień nie przedstawił organowi rentowemu. W związku z czym ZUS trafnie uznał, że S.K. nie wykazał spełnienia przesłanek uzasadniających umorzenie zadłużenia składkowego.

Sąd nie podzielił poglądu skarżącego wyrażonego w piśmie procesowym z 3 stycznia 2018r.,iż organ rentowy nie uwzględnił jego trudnej sytuacji materialnej, życiowej, zdrowotnej i mieszkaniowej. ZUS opiera się na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu administracyjnym przy czym informacje dotyczące sytuacji materialnej, rodzinnej, mieszkaniowej zdrowotnej podaje sam wnioskodawca, który jest zobowiązany wykazać, że zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie jego wniosku. W niniejszej sprawie S.K. nie wyjaśnił dokładnie przed organem rentowym swojej sytuacji materialnej ani mieszkaniowej i nie przedstawił na tę okoliczność żadnych dokumentów. Skoro nie uczynił tego w postępowaniu przed ZUS-em a więcej informacji w tym zakresie przedstawił dopiero w postępowaniu sądowym to brak jest podstaw do postawienia organowi zarzutu nieuwzględnienia jego trudnej sytuacji materialnej, życiowej, mieszkaniowej i zdrowotnej. Zarzut skargi w tym zakresie nie jest zasadny.

Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że nie miała miejsce sytuacja całkowitej nieściągalności, o której mowa w art.28 ust.3 s.u.s. ani też skarżący nie wykazał, że miała miejsce sytuacja częściowej nieściągalności określona w § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd oddalił skargę S. K.

Na podstawie art.250 p.p.s.a. sąd przyznał radcy prawnemu M. K. kwotę 295,20 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

R.T.