Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 39/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2009-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 142
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 29
journal: Dz.U. 2007 nr 19 poz 115
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) Protokolant asystent sędziego Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 marca 2009 r. sprawy ze skargi F. Z., D. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty I. z dnia [...] Nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących kwotę 457 zł. (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 39/09

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą zwrotu na rzecz D. Z. w ½ części i F. Z. w ½ części nieruchomości położonej przy ul. [...] w I., stanowiącej działki nr 50/15 o pow. 0,0283 ha i nr 50/12 o pow. 0,0017 ha zapisanej w kw 16282 jako własność Gminy Miasta [...].

Powyższa decyzja podjęta została w następującym stanie faktycznym.

Aktem notarialnym z dnia [...] r. J. Z. sprzedała Skarbowi Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64) działkę nr 50/8 położoną w [...] przy ul. [...] z przeznaczeniem pod budowę hotelu robotniczego. Po wykupie działki dokonano jej podziału na działki nr 50/12 i 50/11, przy czym tę ostatnią działkę podzielono następnie w 1996 r. na działki 50/13, 50/14 i 50/15, celem wyodrębnienia działki zajętej pod urządzoną drogę (działka nr 50/15) oraz działek przeznaczonych do ewentualnego zwrotu (dziłki 50/13 i 50/14). Faktycznie też działki nr 50/13 i 50/14 zwrócone zostały następcom prawnym J. Z.- D. Z. w ½ części i F. Z. w ½ części.

Decyzją z dnia [...] r. Starosta [...] odmówił zwrotu na rzecz wyżej wymienionych działek nr 50/15 i 50/12 trwale zagospodarowanych jako chodnik i trawnik wchodzące w skład pasa drogowego ulicy [...]. Organ wskazał, że zgodnie z art. 229a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 261, poz. 2603) roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeśli został zrealizowany inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, a nadto w świetle art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 71, poz. 838) nie ma możliwości zwrotu nieruchomości stanowiącej część drogi publicznej.

Decyzję Starosty [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania stron, utrzymał w mocy decyzją z dnia [...] r. nr [...] stwierdzając, że mimo nie zrealizowania celu, w jakim wywłaszczono nieruchomość nie podlega ona zwrotowi z uwagi na urządzenie na niej części ulicy. Wg organu odwoławczego przy tym cel publiczny na przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany już z chwilą zaliczenia ulicy [...] mocą rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia 11 września 1986 r., (Dz. U. Nr 35, poz. 179) do kategorii dróg wojewódzkich, i charakter publiczny drogi nie uległ zmianie po przekwalifikowaniu jej z dniem 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872) na drogę powiatową.

Uwzględniając skargę F. Z. i D. Z. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 9 marca 2006 r. sygn. II SA/Bd 1138/05 uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...], a Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę kasacyjną Wojewody wniesioną od tego wyroku.

W uzasadnieniu wyroku WSA w Bydgoszczy stwierdził, że jakkolwiek kluczowym w sprawie jest ustalenie, czy działki nr 50/12 i 50/15 wchodzą w skład pasa drogowego, pasa tego jako wydzielonego linami granicznymi gruntu zdefiniowanego w art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 204, poz. 2086 ze zm.) nie wskazano- należało porównać stan faktyczny z ustawową definicją, czego nie uczyniono. Wyprowadzenie wniosku, że urządzone w postaci trawnika i chodnika dla pieszych działki wchodzą w skład pasa drogowego ulicy [...] winno, jak wynika z uzasadnienia, być poparte konkretnym planem zwymiarowanym w powiązaniu i nawiązaniu do definicji pasa drogowego.

Natomiast odmawiając zwrotu nieruchomości z uwagi na okoliczność, o jakiej mowa w art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami, organ winien ustosunkować się do kwestii, czy zrealizowany na niej innej cel niż określony w decyzji, mógł stanowić podstawę wywłaszczenia w świetle ustawy z dnia 12 marca 1958 r. w dniu wydania tej decyzji.

Nadto Sąd zwrócił uwagę na konieczność zajęcia przez organ stanowiska, czy odmowa zwrotu nieruchomości następuje z tego powodu, że wchodzi ona w skład drogi publicznej powiatowej, czy też ze względu na zrealizowanie na niej innego celu publicznego.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Starosta [...] po ponownym przeprowadzeniu postępowania orzekł o odmowie zwrotu F. Z. i D. Z. przedmiotowych działek z uwagi na to, że stanowią one część pasa drogowego ulicy [...].

Z uzasadnienia decyzji wynika, że wydzielenie w 1996 r. w wyniku podziału nieruchomości działek nr 50/15 i 50/12 miało na celu realizację roszczeń w zakresie zwrotu działek nr 50/14 i 50/13 niezagospodarowanych zgodnie z celem wywłaszczenia. O przestrzennych granicach zajęcia nieruchomości działek 50/15 i 50/12 pod drogę publiczną rozstrzygnęło natomiast zakończenie najpóźniej w dniu 31 grudnia 1998 r. procesu inwestycyjnego dotyczącego ul. [...] i granice zajęcia pod tę drogę nieruchomości odpowiadającej granicom jej urządzenia obejmującego jezdnię z poboczami, zatokami chodnikami dla pieszych i pasem izolacyjnym.

Subsumcja stanu faktycznego w świetle norm prawnych uzasadnia, wg organu, przyjęcie, że będące przedmiotem postępowania działki to chodniki i przylegająca zieleń przyuliczna wchodzące w skład pasa drogowego, którego szerokość między ogrodzeniami po obydwu stronach ulicy wynosi na wysokości tychże działek od 31,94 m do 33, 96 m, zaś według planu zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonego uchwałą Rady Miejskiej Inowrocławia z 25 marca 1999 r. (Dz. Urzęd. Woj. Kuj- Pom. 1991 r., Nr 51, poz. 447) szerokość pasa drogowego tej ulicy może być zmienna lecz nie mniejsza niż 25, 5 m. W planie tym określono także pozostałe parametry ulicy uwzględniając między innymi chodniki i zieleń przyuliczną, istniejącą (adaptacja). Fakt, iż obydwie działki są częścią pasa drogowego potwierdzony został przez Zarząd Dróg Powiatowych w [...], przy czym [...] stała się zgodnie z art. 103 ustawy z dnia 13 października 1998 r. (Dz. U. Nr 133, poz. 872) w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych i wojewódzkich (Dz. U. Nr 160, poz. 1071) drogą kategorii powiatowej. Zwężenie pasa ulicy o działki 50/15 i 50/12 stanowiłoby, wg organu, zagrożenie dla pieszych.

Reasumując organ I instancji stwierdził, że mimo, iż nie został zrealizowany cel wywłaszczenia (budowa hotelu robotniczego) lecz inny cel publiczny, orzeczenie o zwrocie nieruchomości nie jest dopuszczalne, skoro stanowi ona część drogi publicznej zgodnie z ustawą o drogach publicznych i ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego z 1999 r.

Odwołując się od decyzji Starosty [...] strony podniosły, że jakkolwiek nie ma sporu co do sposobu zagospodarowania działek i ich dołączenia do pasa drogi, to nie są one nieodzowne a zwłaszcza działka 50/15 stanowiąca trawnik, dla właściwego korzystania z drogi. Ich zwrot nie zakłóci także prawidłowego funkcjonowania miasta skoro, jak twierdzi organ I instancji, minimalna szerokość pasa drogi to 25,5 m, a faktycznie jego szerokość wynosi od 31,94 m do 33, 96 m.

Zdaniem odwołujących się nie jest trafne stanowisko organu, że nie jest możliwe zweryfikowanie granic nieruchomości włączonej do drogi publicznej.

Nadto wyżej wymienieni wskazali, że zarówno decyzja o podziale nieruchomości z 1996 r. jak i plan zagospodarowania przestrzennego z 1999 r. sankcjonowały istniejący stan faktyczny, to jest dołączenie spornych działek do istniejącego już pasa drogi w trakcie budowy parkingu w 1989 r.

Utrzymując wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. Wojewoda [...] uznał za prawidłowe stanowisko organu I instancji, że działki nr 50/15 i 50/12 wchodzą w skład pasa drogowego i zatem, jak stwierdził organ II instancji, mimo niezrealizowania celu wywłaszczenia w postaci budowy hotelu robotniczego, nie mogą zostać zwrócone spadkobiercom byłej właścicielki, gdyż drogi publiczne lub ich części nie mogą być własnością osób fizycznych, czyli własnością prywatną. Powyższy stan faktyczny wynika, wg organu, ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji dotyczącej przedmiotowych działek, w szczególności z ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, wypisu z ewidencji gruntów i odpisu księgi wieczystej. Podczas wizji terenowej ustalono, że wymienione działki są całkowicie urządzone jako trawnik i chodnik dla pieszych.

Odnosząc się do zebranej w sprawie dokumentacji organ odwoławczy powołał się na:

• plan zagospodarowania przestrzennego miasta Inowrocławia przyjęty uchwałą nr VII/89/99 Rady Miejskiej Inowrocławia z dnia 25 marca 1999 r., w którym działki znajdują się w jednostce oznaczonej symbolem 301- KG o przeznaczeniu: powiązanie komunikacją kołową rejonów miasta, trasa podziemnej infrastruktury technicznej oraz, w którym to planie linia rozgraniczająca teren o różnym sposobie użytkowania obejmuje przedmiotowe działki,

• wcześniejszy plan zagospodarowania przestrzennego miasta zatwierdzony uchwałą z dnia 28 października 1993 r., w którym działki położone były na terenie o symbolu 05 KGO/ o zapisie w tekście planu: ulica główna obszarowa,

• pismo Zarządu Dróg Państwowych w [...] z dnia [...] r., z którego wynika, że pas zielni wzdłuż byłego parkingu jest częścią pasa drogowego ulicy [...] i nie ma możliwości zmniejszenia szerokości pasa drogowego drogi kategorii powiatowej – stanowiłoby to zagrożenie dla pieszych,

• wypis z rejestru gruntów i odpis z Kw, w których działki nr 50/15 i 50/12 oznaczono jak drogę,

• mapę zasadniczą (geodezyjną) dla obrębu [...] III, na której zaznaczono, że omawiane działki stanowią część chodnika dla pieszych i pas zielni.

Nawiązując do dokonanych w oparciu o wymienione dokumenty ustaleń organ II instancji wskazał na definicję pasa drogowego zawartą w art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 19, poz. 115 ze zm.) oraz definicję linii rozgraniczających drogę zamieszczoną w § 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 43, poz. 430), przez które należy rozumieć granice terenów przeznaczonych na pas drogowy (pasy drogowe) ustalone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego lub w decyzji o warunkach zabudowy. Nadto, ze względu na to, że [...] jest ulicą kategorii powiatowej, dwujezdniową w całości urządzoną, klasy technicznej Z, zgodnie z § 7 art. 1 cyt. rozporządzenia jej szerokość w liniach rozgraniczających nie powinna być mniejsza niż 30 m, a według pomiarów szerokość tej ulicy na odcinku przedmiotowych działek wynosi od 31, 94 do 33, 96 m, a więc nie wiele ponad minimum.

Z uzasadnienia decyzji poza tym wynika, że [...] stała się drogą powiatową z mocy przepisów prawa (art. 103 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Dz. U. Nr 133, poz. 872), w związku z czym nie było potrzeby nadawania jej tej kategorii uchwałą organu jednostki samorządu terytorialnego.

F. Z. i D. Z. zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy decyzję Wojewody [...] wnosząc o jej uchylenie.

Według skarżących Wojewoda błędnie zinterpretował art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami uznając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany mimo, że istotne było, czy w określanym przedziale czasowym rozpoczęto realizację tego celu oraz, czy utraciła moc decyzja lokalizacyjna a cel nie został zrealizowany.

Ponadto w skardze ponowiono w zasadzie argumentację zamieszoną wcześniej w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

Skarżący podnieśli, że zarówno decyzja o podziale działek z 1996 r., jak i plan zagospodarowania przestrzennego z 1999 r. sankcjonowały istniejący stan faktyczny. Natomiast istotne w sprawie znaczenie miałby plan zagospodarowania przestrzennego z okresu wywłaszczenia tj. z 1975 r.

Mimo dołączenia działek do pasa drogowego, nie są one, zdaniem skarżących, nieodzowne do właściwego korzystania z drogi mając na względzie treść art. 4 pkt 22 ustawy o drogach publicznych. Poza tym likwidacja trawnika nie zagrozi bezpieczeństwu pieszych. Fakt zaś włączenia nieruchomości do drogi nie może być przeszkodą w weryfikacji granic tej nieruchomości.

Skarżący nie zgodzili się też ze stanowiskiem organu, że akt prawa miejscowego nie był potrzebny do zmiany kategorii drogi – ulicy [...] – na drogę powiatową.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd administracyjny bada zatem, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki strony oraz przepisami formalnymi regulującymi zasady procedury administracyjnej.

Oceniając w tym kontekście zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że wydana ona została z naruszeniem przepisów postępowania, które należało uwzględnić z urzędu.

Przepis art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) uprawnia poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców do żądania zwrotu tej nieruchomości lub jej części, jeśli stosownie do art. 137 wymienionej ustawy stała się ona zbędna na cel określany w decyzji o wywłaszczeniu.

Z regulacji tej, a zwłaszcza użytego w niej generalnego sformułowania, "zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części" wynika, że przyznane byłemu właścicielowi (spadkobiercy) uprawnienie odnosi się tak do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie niniejszej ustawy, jak i na podstawie wszystkich innych poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniu, w tym także ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, to jest do wszystkich przypadków, w których miało miejsce wywłaszczenie, czyli władcze odjęcie prawa własności lub innego prawa rzeczowego. Zgodnie zaś z art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami omawiany przepis i pozostałe zawarte w rozdziale 6 działu III dotyczą również nieruchomości nabytych między innymi na mocy zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.) umowy, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

W związku z tym nieuzasadnione jest podważanie w odwołaniu i skardze prawidłowości powołania się w decyzjach organów obydwu instancji (w podstawie prawnej i motywach) dodatkowo na powyższe unormowanie.

O zbędności nieruchomości decyduje, stosownie do art. 137 ust. 1 ustawy, zaistnienie wymienionych w tym przepisie warunków, to jest pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia (pkt.1), albo pomimo upływu 10 lat od powyższego dnia, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2). W skardze natomiast przytoczono nieobowiązującą już treść punktu 2 ust. 1 wskazanego artykułu. W ustępie 2 art. 137 przewidziano także zwrot części nieruchomości, jeśli tylko co do części nieruchomości wystąpiła sytuacja określona w art. 137 ust. 1 pkt 2. Zwrot części nieruchomości nie jest przy tym uzależniony od dodatkowych warunków, na które powołano się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, bowiem w zakresie tychże warunków art. 137 ust. 2 utracił z dniem 9 kwietnia 2008 r., moc w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. K 6/05.

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że cel na jaki wykupiono aktem notarialnym z [...] r. nieruchomość, którym była budowa hotelu robotniczego, nie został zrealizowany, a na niezwróconej skarżącym jej części stanowiącej działki nr 50/15 i 50/12 położone przy ul. [...] znajduje się aktualnie trawnik i część chodnika ulicy.

W świetle art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. spełnione zostały zatem przesłanki zbędności wymienionych działek.

Z woli ustawodawcy w art. 229a tego aktu wyprowadzono wprawdzie unormowanie przewidujące odstąpienie od obowiązku zwrotu zbędnej nieruchomości lub jej części w rozumieniu art. 137 ustawy, jeśli zrealizowany został na niej inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, który w dniu wydania tej decyzji mógł stanowić podstawę wywłaszczenia i wcześniejsze decyzje wydane w przedmiotowej sprawie nawiązywały między innymi do tego przepisu, to z dniem 9 kwietnia 2008 r. utracił on moc na podstawie wskazanego wcześniej wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 6/05 z dnia 3 kwietnia 2008 r. Stąd też w zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji zasadnie odstąpiono od nawiązujących do art. 229a ustawy rozważań na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego.

Trafne jest natomiast stanowisko organów obydwu instancji, że przeszkodą w zwrocie zbędnej nieruchomości będzie zawsze okoliczność usytuowania jej w obrębie pasa drogowego drogi – ulicy.

Z art. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że jej przepisy, w tym także dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, nie mogą naruszać innych ustaw w zakresie gospodarki nieruchomościami. Przykładowe wyliczenie w tymże artykule ustaw określonych jako "inne" oznacza, że dotyczy on również regulacji w powyższym zakresie zawartych w innych aktach prawnych tego rzędu.

Stosownie do art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 19, poz. 115 ze zm.) dodanego do tejże ustawy z dniem 1 stycznia 1999 r. (Dz. U. z 1998 r., Nr 106, poz. 668) drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, a drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność samorządu województwa, powiatu lub gminy. Regulacja zawarta w art. 2a wyklucza możliwość zwrotu nieruchomości prowadzącego do nabycia jej własności przez osobę fizyczną, skoro wynika z niej zakaz przenoszenia własności dróg publicznych na rzecz innych podmiotów aniżeli Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

Stąd też nawet jeśli wywłaszczona nieruchomość lub jej część objęta żądaniem zwrotu okaże się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub umowie zawartej w oparciu o art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. (Dz. U. z 1974 r., Nr 10 poz. 64 ze zm.), lecz stanowi w dacie orzekania drogę publiczną lub jej część stosownie do ustawy o drogach publicznych, nie podlega zwrotowi jej byłemu właścicielowi lub jego spadkobiercom.

Zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną oznacza urządzenie na niej drogi zaliczanej do odpowiedniej kategorii dróg publicznych, przy czym przez określenie to należy rozumieć zajęty pas gruntu w ramach linii rozgraniczających drogę obejmujący zarówno jezdnie jak i chodniki, ścieżki rowerowe, miejsca postojowe i parkingi, zieleń przydrożną, a także usytuowane na nim obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu. Słowem chodzi tu o usytuowanie na nieruchomości pasa drogowego lub jego części (art. 4 pkt 1,5, 6, 22 ustawy z dnia 21 marca 1985 r.).

Jak trafnie zaznaczono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ulica [...] z mocy prawa, to jest art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawę reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) stała się z dniem 1 stycznia 1999 r., mając dotychczas status drogi wojewódzkiej, drogą kategorii powiatowej. W związku z tym zbędne było podejmowanie w tym zakresie uchwały przez Radę Powiatu [...]. W świetle wynikającego z art. 2a ustawy o drogach publicznych zakazu przenoszenia na własność osoby fizycznej gruntu, na którym urządzono drogę, jest jednak bez znaczenia kategoria ulicy [...] - istotne jest, że stanowi ona drogę publiczną i taką była już wcześniej jako droga klasy wojewódzkiej.

W motywach wyroku z dnia 9 marca 2006 r. uchylającego poprzednią decyzję Wojewody [...] wydaną w niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził, że przyjęcie przez organy obydwu instancji, iż będące przedmiotem żądania zwrotu nieruchomości wchodzą w skład pasa drogowego ulicy nie zostało poprzedzone wyczerpującą analizą zebranego materiału drogowego. Jak podkreślił Sąd istotne jest zwłaszcza wskazanie gruntu "wydzielonego linami granicznymi."

W myśl art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Związanie to powoduje, że sąd i organ zobowiązane są do podporządkowania się w pełnym zakresie do wskazań co do dalszych czynności w sprawie.

W związku z podnoszonym w skardze, a wcześniej w odwołaniu zarzutem, że decyzja z dnia [...] r. o podziale nieruchomości sankcjonowała tylko stan faktyczny polegający na dołączeniu w 1989 r. spornych działek do istniejącego pasa drogi przy okazji budowy parkingu i w celu miarodajnego ustalenia, w wykonaniu zaleceń powyższego wyroku, usytuowania pasa drogowego ulicy [...] w nawiązaniu do tychże działek, niezbędne było sięgnięcie w pierwszym rzędzie przez organ, w ocenie orzekającego składu Sądu, do dokumentacji związanej z budową drogi względnie jej przebudową, to jest zatwierdzonego planu realizacyjnego opartego na ówcześnie obowiązującym planie zagospodarowania przestrzennego oraz projektu budowlanego, w którym niewątpliwie określono szerokość ulicy w liniach rozgraniczających. W tym miejscu wskazać należy, na trafność zawartego w uzasadnieniu decyzji organu I instancji z dnia 25 kwietnia 2008 r. stwierdzenia, że o przestrzennych granicach (zakresie) zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną zadecydował przeprowadzony na podstawie i w zgodzie z decyzją o pozwoleniu na budowę, zakończony proces inwestycyjny. Ze względu na to, że ulica ta pierwotnie miała kategorię drogi wojewódzkiej, nie można wykluczyć, iż projektowana jej szerokość przekroczyła 30 metrów.

Jeśli wybudowanie ulicy nastąpiło zgodnie z zatwierdzoną dokumentacją, to wynikające z niej rozmiary ulicy w linach rozgraniczających na odcinku działek 50/15 i 50/12 winny posłużyć do oceny, czy działki te w całości lub części znajdują się w pasie drogowym.

Nie miałaby przy tym znaczenia zmiana parametrów tejże ulicy w kolejnych planach zagospodarowania przestrzennego.

Nie można jednak pominąć tu podkreślanej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności, że zgodnie z § 7 ust. obowiązującego rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 43, poz. 430) szerokość ulicy zbiorczej dwujezdniowej, a taką klasę techniczną posiada, jak wynika z pisma Zarządu Dróg Powiatowych z dnia [...] r. (vide karta 181 akt I instancji) [...],nie powinna być mniejsza w liniach rozgraniczających niż 30 metrów.

Dlatego przyjąć należałoby szerokość ulicy zgodną z zatwierdzoną dokumentacją, lecz nie mniejszą niż owe 30 metrów.

Teren wykorzystywany jako trawnik między chodnikiem a parkanem byłego parkingu, znajdujący się poza ustalonym w powyższy sposób obszarem pasa drogowego (poza pasem o szerokości 30 metrów, jeśli w projekcie budowlanym ulica w liniach rozgraniczających była węższa niż 30 m) nie spełniałby, w ocenie Sądu kryterium zajęcia pod drogę publiczną zważywszy dodatkowo na funkcję, jaką zgodnie z art. 4 pkt 22 ustawy o drogach publicznych, winna spełniać zieleń przydrożna, a poza tym, wbrew twierdzeniom organu, likwidacja trawnika znajdującego się poza chodnikiem, licząc od strony jezdni, w żaden sposób nie mogłaby stanowić zagrożenia dla bezpieczeństwa pieszych poruszających się chodnikiem. Natomiast w przypadku tym, ze względu na wskazanie w § 7 ust. 1 rozporządzenia z dnia 2 marca 1999 r., że 30 m jest szerokością minimalną dla dwujezdniowej ulicy zbiorczej, chodnik na wysokości spornych działek winien jako element niezbędny ulicy pozostać w niezmienionym stanie.

Jak wynika z zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji zmierzona w toku postępowania pierwszoinstancyjnego szerokość pasa od ogrodzenia po jednej stronie ulicy na wysokości działek 50/15 i 50/12 do ogrodzenia po drugiej stronie ulicy waha się w granicach od 31,94 m do 33,96 m.

W aktach brak jest jednak udokumentowania tej czynności.

W uzasadnieniu wyroku WSA z dnia 9 marca 2006 r. zawarto zalecenie poparcia wniosku organów, że wszystkie elementy- trawnik i chodnik wchodzą w skład pasa drogowego ulicy, konkretnym planem zwymiarowanym w powiązaniu i nawiązaniu do definicji pasa drogowego.

Poza powołaniem się na wymieniony wyżej pomiar szerokości ulicy akta administracyjne nie zawierają tego rodzaju planu (dołączono do nich identyczne plany, które przed wyrokiem już znajdowały się w aktach).

Pod powyższym zaleceniem należało rozumieć wyraźnie oznaczenie na mapie w odpowiedniej skali linii rozgraniczających [...] oraz, poza dwoma jezdniami i środkowym pasem zielni, przede wszystkim dwóch pasów zieleni oraz chodnika usytuowanych od strony byłego parkingu – z odpowiednią do tego legendą i wrysowanymi weń działkami nr 50/15 i 50/12, a nadto – podanie szerokości wszystkich poszczególnych wymienionych elementów znajdujących się w tychże liniach rozgraniczających (według dotychczasowych twierdzeń organów I i II instancji na liniach rozgraniczających usytuowane są po obydwu stronach drogi ogrodzenia).

Sporządzenie planu, o którym wyżej mowa ma istotne znaczenie w szczególności w sytuacji, gdyby na podstawie archiwalnej dokumentacji budowlanej okazało się, że będą podstawy do zwrotu (o czym wyżej była mowa) części nieruchomości znajdującej się poza pasem szerokości 30 metrów za wyjątkiem chodnika, bowiem należałoby dokładnie wówczas określić, po której stronie ulicy (od strony spornych działek czy, po przeciwnej) występuje tak ustalona nadwyżka terenu licząc od środka pasa drogowego oraz gdzie przebiega lina graniczna tej nadwyżki- (czy np. obejmuje ona cały trawnik przy parkanie byłego parkingu, czy też jego część).

Z przepisów art. 7 i 77 § 1 kpa wynika, że w postępowaniu administracyjnym organy administracji publicznej obowiązane są podejmować kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony. Obliguje to w szczególności organy do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Tylko ustalone w taki sposób fakty mogą stanowić dostateczną podstawę do wydania w sprawie merytorycznego rozstrzygnięcia.

Uznając, iż w rozpatrywanej sprawie nie zostały wyjaśnione wątpliwości w zakresie przeszkód do zwrotu skarżącym działek nr 50/15 i 50/12 lub ich części w nawiązaniu do ich usytuowania w obrębie ulicy [...], wynikające po części z niepełnego zastosowania się do wytycznych zawartych w wyroku WSA sygn. II SA/Bd 1138/05, orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) jak w sentencji niniejszego wyroku.