Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 2194/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu admininstracji
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Teza: Nie do zaakceptowania w państwie prawa (art. 2 Konstytucji) jest pomijanie w postępowaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego kosztów postępowania egzekucyjnego, który zapadł w wyniku skargi konstytucyjnej spółki, na tle przepisów, które także w kolejnym postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w stosunku do tej samej spółki stanowią podstawę prawną naliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego.

TEZY

Nie do zaakceptowania w państwie prawa (art. 2 Konstytucji) jest pomijanie w postępowaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego kosztów postępowania egzekucyjnego, który zapadł w wyniku skargi konstytucyjnej spółki, na tle przepisów, które także w kolejnym postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w stosunku do tej samej spółki stanowią podstawę prawną naliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Protokolant Dorota Onyśk po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [A] S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 395/17 w sprawie ze skargi [A] S.A. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2016 r., nr [...]; 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz [A] S.A. w W. 1020 (tysiąc dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 395/17, oddalił skargę [A] S.A. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie, w związku z zaległościami [B] S. A. (obecnie [A] S.A.) z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wszczął postępowanie egzekucyjne, w oparciu o tytuły wykonawcze o numerach: [...].

Odpisy ww. tytułów wykonawczych oraz zawiadomienia o zajęciu egzekucyjnym zostały skutecznie doręczone zobowiązanej spółce w dniach: [...].01.2003 r., [...].05.2003 r.,[...].06.2003 r., [...].08.2003 r.,[...].08.2003 r., [...].10.2003 r. i [...].12.2003 r., zaś dłużnikom zajętych wierzytelności zawiadomienia doręczono odpowiednio w dniach [...].01.2003 r., [...].05.2003 r., [...].06.2003 r., [...].08.2003 r., [...].08.2003 r., [...].10.2003 r. i [...]12.2003 r.

Pismem z dnia [...] lipca 2016 r. [A] S.A., działając na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (obecnie t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438; dalej: u.p.e.a.) wniosła do Dyrektora II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie o umorzenie postępowania egzekucyjnego, podnosząc, iż nie jest dopuszczalne prowadzenie egzekucji w sytuacji, gdy obowiązek zapłaty kosztów egzekucyjnych określonych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. wygasł w konsekwencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. W uzasadnieniu wskazała, że przepis ten został uznany za niezgodny z art. 2 Konstytucji, co oznacza, że nie może być stosowany, ponieważ nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne.

Postanowieniem z dnia [...] września 2016 r. Dyrektor II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki.

Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie postanowieniem z dnia [...] grudnia 2016 r. utrzymał w mocy ww. postanowienie organu I instancji.

W ocenie organu II instancji prawidłowe było wskazanie przez organ egzekucyjny w postanowieniu z dnia 30 września 2016 r., że powoływane przez pełnomocnika spółki podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w zakresie kosztów egzekucyjnych tak na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., jak i na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. nie wystąpiły w sprawie.

Zauważył, iż skarżąca, uzasadniając wniosek o umorzenie egzekucji administracyjnej oraz zarzuty podniesione w przedmiotowym zażaleniu, przywołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r. sygn. akt SK 31/14, z którego sentencji wynika m.in. stwierdzenie, że art. 64 § 1 pkt 4 i art 64 § 6 u.p.e.a., w zakresie, w jakim nie przewiduje maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie takie ujęcie niekonstytucyjności oznacza niekonstytucyjność pominięcia ustawodawczego, tj. takiego niepełnego unormowania, które z punktu widzenia norm konstytucyjnych cechuje zbyt wąski zakres zastosowania, bądź też które – z uwagi na przedmiot oraz cel regulacji – pomija treści dla niej istotne. Powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego oraz doktrynę prawa konstytucyjnego, organ stwierdził, że skutkiem stwierdzenia niekonstytucyjności pominięcia prawodawczego jest jedynie zobowiązanie ustawodawcy do dokonania odpowiednich zmian w przepisach objętych kontrolą Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok dotyczący pominięcia ma zatem jedynie skutek zobowiązujący, a nie derogujący – nie powoduje on uchylenia niekonstytucyjnego przepisu, lecz obliguje ustawodawcę do uchwalenia odpowiedniej nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną.

Zatem skutkiem stwierdzenia pominięcia ustawodawczego w art. 64 § 1 pkt 4 i ar, 64 § 6 u.p.e.a. jest jedynie zobligowanie ustawodawcy do jak najszybszego dokonania odpowiednich zmian w obowiązujących przepisach. Mimo orzeczenia o niezgodności przedmiotu kontroli (art 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a.) z wzorcami kontroli (art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji) ze względu na brak pewnych istotnych treści w kontrolowanym przepisie, nie traci on mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki na powyższą decyzję.

Sąd I instancji stwierdził, że wejście w życie wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4. art. 64 § 6 i art. 64 § 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z tym że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał pominięciem prawodawczym.

Zgodnie ze wskazaniami Trybunału interwencja ustawodawcy powinna polegać na określeniu:

1) maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.;

2) maksymalnej wysokości innych opłat egzekucyjnych, w stosunku do których można wysunąć podobne zarzuty do rozpatrywanych w omawianym orzeczeniu:

3) maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a.:

4) sposobu obliczania opłat egzekucyjnych i manipulacyjnych w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych.

Tym samym należy uznać, iż nie wystąpiły przesłanki z art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. dające podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu. Niedopuszczalność może być powodowana przesłankami natury podmiotowej , jak i przedmiotowej – prowadzenie egzekucji obowiązku; który w ogóle nie podlega egzekucji administracyjnej (inne niż określone w art. 2, 3, 3a i 4 u.p.e.a.).

W rozpatrywanej sprawie wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec spółki poprzedzone zostało wysłaniem i doręczeniem pisemnych upomnień zawierających wezwanie do wykonania obowiązku, zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postepowania egzekucyjnego. Tym samym niezasadne, zdaniem WSA, jest wskazanie, iż obowiązek zapłaty kosztów egzekucyjnych określonych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. wygasł w całości w konsekwencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r.

Odnosząc się do wskazanych przez spółkę orzeczeń sądów administracyjnych, WSA zauważył, iż dotyczą one wysokości kosztów egzekucyjnych, a nie umorzenia postępowania egzekucyjnego, które to postępowania są postępowaniami odrębnymi.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła [A] S.A., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy WSA w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez zaniechanie uchylenia zaskarżonego postanowienia i oddalenie skargi, pomimo że naruszało ono przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. w zw. z art. 190 ust. 1 i ust. 3 w zw. z art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14 przez zaniechanie umorzenia postępowania egzekucyjnego, pomimo że egzekwowany obowiązek nie powinien był powstać i stać się wymagalnym oraz pomimo niedopuszczalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego, chociaż działanie to stanowiłoby wyraz realizacji obowiązku uwzględnienia skutku wyroku TK orzekającego o niezgodności z Konstytucją;

- art. 45 ust. 1 w zw. z art. 79 ust. 1 w zw. z art. 190 w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez pominięcie znaczenia skargi konstytucyjnej jako instrumentu kontroli konkretnej oraz jej skutków dla skarżącej w wypadku jej uwzględnienia;

2) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zaniechanie analizy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku orzecznictwa sądów administracyjnych wydanego na kanwie wyroku TK i błędne uznanie, że poglądy wyrażone nie mają zastosowania w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podanych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.

Zarzuty skargi kasacyjnej oznaczone numerem 1 tiret drugie i numerem 2 należało uznać za usprawiedliwione. NSA, uznając te zarzuty za zasadne, wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżony wyrok, zaskarżone do WSA postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające wydane przez organ egzekucyjny.

W pierwszym z nich skarżąca kasacyjnie spółka wskazała na naruszenie art. 45 ust. 1 w zw. z art. 79 ust. 1 w zw. z art. 190 w zw. z art. 2 Konstytucji RP przez pominięcie znaczenia skargi konstytucyjnej jako instrumentu kontroli konkretnej oraz jej skutków dla skarżącej w wypadku jej uwzględnienia.

W drugim natomiast powołała się na naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zaniechanie analizy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku orzecznictwa sądów administracyjnych wydanego na kanwie wskazanego orzeczenia TK i błędne uznanie, że poglądy w nim wyrażone nie mają zastosowania w niniejszej sprawie.

W myśl art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Uzasadnienie winno zatem zawierać wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia wraz z jej wyjaśnieniem. Obowiązkiem Sądu I instancji jest więc przeprowadzenie wywodu prawnego, w którym omówiona zostanie podstawa prawna orzeczenia z uwzględnieniem jej wykładni. W ramach uzasadnienia Sąd zobowiązany jest także do odniesienia się do zarzutów podnoszonych w skardze. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że uzasadnienie wyroku musi pozwalać na jednoznaczne ustalenie przesłanek jakimi kierował się sąd podejmując zaskarżone rozstrzygniecie. Uzasadnienie orzeczenia nie może być lakoniczne i ogólnikowe. Wskazane elementy są nieodzowne do dokonania pełnej kontroli kasacyjnej orzeczenia Sądu I instancji.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się w tym zakresie, że w uzasadnieniu wyroku niezbędne jest wskazanie przyjętego stanu faktycznego sprawy, ustosunkowanie się do zarzutów podniesionych w skardze, podanie przepisów prawa, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia. Podstawa prawna rozstrzygnięcia (wyroku) obejmuje wskazanie zastosowanych przepisów prawnych oraz wyjaśnienie przyjętego przez sąd sposobu ich wykładni i zastosowania. Znaczenie procesowe tego elementu uzasadnienia uwidacznia się w tym, że ma on dać rękojmię, iż sąd dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia; ma umożliwić sądowi wyższej instancji ocenę, czy przesłanki, na których oparł się sąd niższej instancji, są trafne; ma w razie wątpliwości umożliwić ustalenie granic powagi rzeczy osądzonej i innych skutków prawnych wyroku (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2017 r., sygn. akt I FSK 942/15, LEX nr 2249327).

W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji nie wywiązał się w pełni z zakreślonych obowiązków. Brak w nim odniesienia się przez Sąd do istotnych w sprawie zarzutów, co przełożyło się na brak jednoznacznego wskazania przesłanek jakimi kierował się sąd podejmując zaskarżone rozstrzygniecie. Zasadnie w zarzucie kasacyjnym spółka wskazała na zaniechanie analizy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku orzecznictwa sądów administracyjnych wydanego na kanwie wskazanego orzeczenia TK i błędne uznanie, że poglądy w nim wyrażone nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Powołanie się przez podmiot składający skargę do Sądu I instancji na orzecznictwo wypracowane przez sądy administracyjne w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego i zaprezentowane tam poglądy, stanowi zarzut w rozumieniu art. 141 § 4 p.p.s.a., do którego Sąd I instancji winien się odnieść.

NSA nie podziela poglądu organów, zaakceptowanego przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, wywiera jedynie skutek dla ustawodawcy.

Powołany wyrok wywiera szersze skutki, także w postępowania prowadzonych przez organy i to nie tylko w postępowaniach dotyczących obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjnej jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP., także orzekł, że art. 64 § 6 ustawy w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny wywiódł, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, wielokrotnie brany pod uwagę w orzeczeniach przez NSA, ma charakter zakresowy o charakterze negatywnym, albowiem kwestie konstytucyjności zostały rozstrzygnięte w odniesieniu do treści normatywnej pominiętej w orzeczeniu (zob. T. Woś, Wyroki interpretacyjne i zakresowe w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Studia Iuridica Lublinensia vol. XXV, 3, 2016). Innymi słowy, w sprawie niniejszej prawodawca ustanowił normę prawną, lecz nie objął jej zakresem okoliczności, które powinny być nią objęte w świetle wymagań konstytucyjnych, a konkretnie − nie określił maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jak też nie określił maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Takie rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego rodzi pytanie, w jaki sposób powinny być stosowane przepisy objęte wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w okresie przed uchwaleniem ich zmiany przez ustawodawcę.

Stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego oznacza, iż wyrok Trybunału powinien być uwzględniony przy ocenie prawnych podstaw wydanego postanowienia. W takim wypadku mają bezpośrednie zastosowanie przepisy Konstytucji RP oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego, które powodują określoną zmianę stanu prawnego (zob. Naczelny Sąd Administracyjny w: uchwale składu 7 sędziów z 16 października 2006 r., I FPS 2/06 oraz w wyroku składu 7 sędziów z 10 marca 2009 r., II OPS 2/09). W orzecznictwie sądów administracyjnych w odniesieniu do skutków powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 wskazano, że organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (por. np. wyrok NSA z 26 lutego 2020 r., II FSK 851/18, a także wskazane tam wyroki NSA z 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15, z 10 kwietnia 2018 r., II FSK 914/16, z 6 marca 2018 r., II FSK 2206/17, z 26 kwietnia 2018 r., II FSK 2621/17, z 14 marca 2019 r., II FSK 3701/18, II FSK 3700/18).

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę podziela argumentację Trybunału Konstytucyjnego, że brak określenia górnej granicy jednej z opłat z art. 64 § 1 u.p.e.a. powoduje, że w wypadku należności o znacznej wartości następuje zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością opłat ponoszonych za dokonanie czynności egzekucyjnych. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami, stają się jedynie sankcją pieniężną. Brak określenia górnej granicy opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Regulacje zawarte w art. 64 § 1 u.p.e.a. są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego, ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości, a opłaty określone powyższymi przepisami w nadmiernym stopniu realizują funkcję represyjną.

Ponadto TK zwrócił uwagę, że środki egzekucyjne oraz związane z nimi opłaty pełnią funkcję stymulująco-wychowawczą. Wskazał, że "także w doktrynie zauważa się, że koszty egzekucyjne, które będzie musiał ponieść zobowiązany w związku z tym, że przez niespełnienie obowiązku doprowadził do konieczności przymusowego jego egzekwowania, stanowią dla niego określoną dolegliwość materialną i tym samym oddziałują na przyszłość, pełniąc funkcję wychowawczą".

Wskazać również należy na przeważające w orzecznictwie stanowisko, ukształtowane na podstawie przywołanego wyroku TK, zgodnie z którym organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (por. wyroki NSA: z 20 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1805/19 i I GSK 1550/19, z 28 maja 2020 r. sygn. akt I GSK 1945/19, z 16 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 533/20, I GSK 516/20 i I GSK 563/20, z 14 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 2918/18; a także wyrok NSA z 26 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 851/18, a także wskazane tam wyroki NSA: z 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17, z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, z 14 marca 2019 r. sygn. akt II FSK 3701/18 i II FSK 3700/18; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

To orzeczenie TK powinno być uwzględniane podczas prowadzonych postępowań, działa ono ex tunc, czyli od chwili wejścia w życie zakwestionowanych przepisów. Dotyczy to również prowadzonego w sprawie postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organy winny w ramach tego postępowania zbadać, czy omówiony wyrok Trybunału nie skutkuje brakiem zobowiązania podlegającego egzekucji (kosztów egzekucyjnych), gdyż należność główna wraz z odsetkami została przez spółkę już zapłacona.

Za zasadny należało też zarzut ujęty w punkcie 1 tiret drugie skargi kasacyjnej nawiązujący do skargi konstytucyjnej. Zauważyć w tym zakresie należy, że to w wyniku inicjatywy skarżącej kasacyjnie spółki została wywiedziona skarga konstytucyjna, której zwieńczeniem był wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Nie ma znaczenia to, że zapadł on na gruncie innej sprawy, istotne jest zaś to, że to z inicjatywy spółki doszło do zakwestionowania przez Trybunał wskazanych wyżej przepisów dotyczących kosztów postępowania egzekucyjnego w egzekucji administracyjnej. W ocenie NSA, nie do zaakceptowania w państwie prawa (art. 2 Konstytucji) jest pomijanie w postępowaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego kosztów postępowania egzekucyjnego, który zapadł w wyniku skargi konstytucyjnej spółki, na tle przepisów, które także w kolejnym postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w stosunku do tej samej spółki stanowią podstawę prawną naliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego.

Wypada też w sprawie zwrócić uwagę na wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akr I GSK 697/19, którym to Sąd kasacyjny oddalił skargę kasacyjną organu od wyroku WSA z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 917/18, zapadłego w stosunku do spółki, którym uchylono zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające w przedmiocie umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego, tych kosztów, w stosunku do których toczy się niniejsze postępowanie (1 586 226,18 zł). Uchylenie wskazanych powyżej postanowień nastąpiło ze względu na przedawnienie dochodzonych w niniejszym postępowaniu kosztów egzekucyjnych.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zakwestionowany wyrok, zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 200 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b i pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804 ze zm.).