Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 59/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2008-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 67a par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 7, art. 109, art. 151, art. 183 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Dnia 22 października 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Sędziowie Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.) Asesor WSA Cezary Koziński Protokolant asystent sędziego Piotr Pietrasik po rozpoznaniu w dniu 22 października 2008 roku na rozprawie sprawy ze skargi D. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za III kwartał 2006 roku oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Łd 59/08

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. – G. z dnia [...] nr [...], odmawiającą D.A., prowadzącej firmę "A" (dalej: "skarżąca") odroczenia zapłaty zaległości podatkowych.

Wnioskiem z dnia 25 października 2006 r., skarżąca wystąpiła do organu I instancji o odroczenie do dnia 28 grudnia 2006 r. terminu płatności podatku VAT za III kwartał 2006 r. w kwocie 2.149,00 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że obecnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, powstałej w wyniku eksmisji prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, do której doszło wskutek wyroku sądowego, wydanego z naruszeniem prawa. Skarżąca podkreśliła, że choć od eksmisji tej upłynęło 6 lat, sprawy z nią związane są w dalszym ciągu w toku. Zamiarem skarżącej jest doprowadzenie do tego, aby osoby winne poniosły odpowiedzialność nie tylko za ogromne straty majątkowe, ale również za doznane przez nią cierpienie i poniżenie godności ludzkiej. Aby móc prowadzić działalność gospodarczą w spokoju, w ostatnim czasie zmuszona była wnieść pozwy o naruszenie dóbr osobistych przez biegłego rewidenta i przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie za przewlekłość postępowania sądowego. Trudną sytuację finansową skarżącej pogarsza bezczynność dwóch komorników sądowych, którzy nie potrafią wyegzekwować jej wierzytelności. Skarżąca podkreśliła, że ochrona jej interesów służy zabezpieczeniu źródła przychodów, stąd kosztem własnego zdrowia i niewykupywania drogich leków zagranicznych podejmuje działania mające na celu zminimalizowanie kosztów działalności gospodarczej polegające na wymianie ogrzewania. Skarżąca podkreśliła, że odroczenie terminu płatności podatku pozwoli jej na dokończenie prac związanych z wymianą sieci gazowej.

Do wniosku o udzielenie ulgi została załączona kserokopia dwu zaświadczeń lekarskich o stanie zdrowia wnioskodawczyni.

Odmawiając udzielenia ulgi organ I instancji wskazał, że opisane przez skarżącą okoliczności nie mogą być zaliczone do sytuacji nadzwyczajnych czy też przypadków losowych, uniemożliwiających jej terminowe wywiązanie się z płatności podatku.

Stanowisko Naczelnika podzielił Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., wskazując, że dochód skarżącej za 10 miesięcy 2006 r. netto wyniósł 12.741,80 zł., odpisy amortyzacyjne - 15.352,50 zł., a zatem środki pieniężne, jakie pozostawały do jej dyspozycji stanowiły kwotę 28.074,30 zł. Poniesione nakłady inwestycyjne wyniosły 21.184,82 zł., niezapłacony podatek od nieruchomości za rok 2005 i 2006 - 9.219,40 zł., raty kredytów na budynek służący działalności gospodarczej - 6.666,70 zł.

W ocenie organu obecnie skarżąca finansuje się niezapłaconym podatkiem od nieruchomości, gdyż SKO uchyliło decyzje ustalające zobowiązania podatkowe w tym zakresie. Skarżąca posiada samochód marki Renault Megane, rok produkcji 1997, o wartości wg polisy ubezpieczeniowej 16.000 zł. Na samochodzie tym jest ustanowiony zastaw bankowy z tytułu zabezpieczenia kredytu zaciągniętego w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. Skarżąca zamieszkuje w lokalu własnościowym o powierzchni 49 m2, utrzymywanym przez jej siostrę. Składnikami majątku trwałego skarżącej są budynki i sprzęt komputerowy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza opisaną we wniosku wielość prowadzonych przez skarżącą postępowań sądowych oraz wskazuje na istnienie zobowiązania kredytowego zaciągniętego na przebudowę instalacji grzewczej i innych zobowiązań.

W dniu 20 grudnia 2006 r. skarżąca dokonała zapłaty całej przedmiotowej zaległości wraz z odsetkami za zwłokę.

Organ powołał się na art. 67a §1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym organ podatkowy na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a. Przepis ten daje możliwość udzielenia ulgi stanowiącej wyłom od zasady powszechności obowiązku podatkowego oraz konstytucyjnej zasady równości wszystkich obywateli wobec prawa, stąd udzielenie ulgi mogą uzasadniać jedynie okoliczności o charakterze obiektywnym i wyjątkowym. Organ podkreślił, że nie jest zobligowany do uwzględnienia wniosku podatnika nawet, jeżeli istnieją przesłanki uzasadniające udzielenie ulgi, zaś w niniejszej sprawie przesłanki takie nie występują. Nie jest bowiem podstawą do udzielenia ulgi modernizacja instalacji grzewczej w budynku, w którym skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, tym bardziej, że uzyskała ona kredyt z tego tytułu. Podobnie duża liczba procesów sądowych, związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej i związane z tym okoliczności (np. nauka prawa cywilnego) nie są zdarzeniami nadzwyczajnymi, losowymi i niezwiązanymi ze sposobem postępowania podatnika.

Organ podkreślił, że stosowanie instytucji odroczenia płatności zobowiązania podatkowego powinno być ograniczone, zwłaszcza, gdy dotyczy to podatku od towarów i usług, obciążającego konsumenta, a nie osobę prowadzącą działalność gospodarczą, której obowiązkiem jest jedynie odprowadzenie podatku do budżetu. Ulga podatkowa nie może być traktowana jako forma niskooprocentowanego lub przedłużanego dowolnie kredytu. Udzielenie odroczenia płatności zaległości prowadziłoby do nieuzasadnionego uprzywilejowania skarżącej w stosunku do podatników terminowo regulujących należności podatkowe.

Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. nie podzielił stanowiska skarżącej zawartego w odwołaniu, że w decyzji w sprawie udzielenia ulgi na wniosek podatnika będącego przedsiębiorcą, organy podatkowe w każdym przypadku zobowiązane są do stosowania procedur przyznawania pomocy publicznej, tj. m. in. obowiązku żądania od wnioskodawcy informacji o pomocy publicznej udzielonej w ciągu 3 lat poprzedzających dzień złożenia wniosku. Zdaniem organu obowiązek taki powstaje jedynie wówczas, gdy jest uzasadniony obiektywnie rozumianym ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym i organ podatkowy zamierza ulgi udzielić.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego naruszenia przez organ I instancji art. 200 Ordynacji podatkowej, a także art. 7 i art. 68 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, poprzez wydanie decyzji w trakcie trwania choroby – Dyrektor wskazał, że termin z art. 200 § l Ordynacji podatkowej ma charakter instrukcyjny, zaś strona w toku całego postępowania ma prawo wypowiadać się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Jednakże mimo braku możliwości prawnych do przesunięcia tego terminu, organ I instancji po powzięciu wiedzy o chorobie skarżącej, powstrzymał się od wydania decyzji do dnia 5 stycznia 2007 r., aby skarżąca mogła wypowiedzieć się w przedmiotowej sprawie.

Organ wskazał, że art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności odnosi się do postępowań sądowych prowadzonych w sprawach cywilnych i karnych, i jego stosowanie, nawet odpowiednie, nie zostało odniesione do postępowań podatkowych. Dyrektor Izby Skarbowej nie znalazł również związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy wydaniem decyzji w czasie choroby skarżącej, a art. 68 Konstytucji RP, który nakłada na władze publiczne obowiązek zapewnienia równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku, zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska i popierania rozwoju kultury fizycznej, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży.

Decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi przez D.A., która wniosła o stwierdzenie, że w sposób rażący narusza ona prawo, tj. art. 247 § l pki 3 Ordynacji podatkowej, bądź tez uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania w przedmiotowej sprawie.

W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że ani z art. 67 a § l pkt 2 Ordynacji podatkowej, ani żadnego innego przepisu nie wynika, że ważny interes podatnika wystąpi tylko wówczas, gdy okoliczności uniemożliwiające mu spłatę zaległości podatkowej powstały z przyczyn całkowicie niezależnych od podatnika, jak przyjęły oba organy.

Zdaniem skarżącej organy w sposób dowolny i bez żadnego oparcia w materiale dowodowym przyjęły, że zatrzymała ona środki pieniężne należne budżetowi państwa przeznaczając je na inne cele. Ponadto argument o kredytowaniu podatnika, któremu przyznaje się ulgę jest sprzeczny z wolą ustawodawcy, który przecież dopuścił możliwość jej udzielania. Skarżąca zarzuciła organom, że dowolnie i bez żadnego oparcia w materiale sprawy ustaliły, że nie podejmuje ona żadnych działań zmierzających do poprawy jej sytuacji materialnej i spłaty zaległości podatkowej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 20 października 2008 r. skarżąca wniosła o odroczenie rozprawy i o niewyznacznie jej do końca lutego przyszłego roku. W uzasadnieniu powołała się na zwolnienie lekarskie oraz konieczność zajęcia się swoim zdrowiem. Wskazała ponadto, że okres jej badań wydłuży się z wyłącznej winy sądów powszechnych, które udaremniają dopuszczenie dowodów z opinii wyspecjalizowanych instytutów w sprawach o odszkodowanie przeciwko Skarbowi Państwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga jest bezzasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Na wstępie należy wskazać, że ulgi w spłacie podatków, które nie prowadzą bezpośrednio do zwolnienia podatnika z obowiązku uiszczenia podatku, ale ułatwiają mu jego zapłacenie - nie stanowią pomocy publicznej w rozumieniu art. 87 TWE. Chodzi tu o odroczenie terminu płatności i rozłożenie na raty. Celem tych instytucji jest dostosowanie terminu płatności do możliwości płatniczych podatnika, a nie uwolnienie go od zapłacenia podatku. Podatnik nie uzyskuje w przypadku ich udzielenia korzyści finansowej prowadzącej do uprzywilejowania go w stosunku do innych przedsiębiorców działających na rynku, co jest jedną z podstawowych przesłanek pomocy publicznej. Korzystanie z tych ulg jest z reguły związane z koniecznością zapłacenia opłaty prolongacyjnej równej 50% odsetek za zwłokę. Jest to zatem swoisty kredyt uzyskany przez podatnika od organów podatkowych, którego oprocentowaniem jest opłata prolongacyjna. Przesłanką traktowania omawianych ulg jako optymalizacji ściągania podatków jest pozytywna ocena podatnika dokonana przez organ podatkowy w zakresie możliwości regulowania przez niego zobowiązań podatkowych w dłuższym okresie czasu. Pomoc taką może otrzymać jedynie podatnik mający przejściowe trudności w spłacie zobowiązań podatkowych. Udzielenie odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty przedsiębiorcy znajdującemu się w bardzo trudnej sytuacji, wymagającej wprowadzenia restrukturyzacji, nie jest traktowane jako optymalizacja, ale doraźna pomoc publiczna. Może więc być ona przyznana na ogólnych zasadach przyznawania ulg wszystkim podatnikom, tj. w oparciu o przesłanki "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego" (por. L. Etel [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2006, s. 317).

Odniesienia wymaga również wskazany w zaskarżonej decyzji fakt, że przed wydaniem decyzji przez organ I instancji doszło do zapłaty przedmiotowego podatku wraz z odsetkami. Sąd nie podziela stanowiska prezentowanego niekiedy w doktrynie, że nie można orzec o odroczeniu terminu płatności podatku (pozytywnie lub negatywnie), jeżeli w dniu wydania decyzji został on już zapłacony (por. np. A. Uchla [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2003 r., Lex OMEGA komentarz do art. 48 Ordynacji podatkowej). Podjęcie decyzji o odroczeniu terminu płatności podatku wywołuje bowiem taki skutek, że do dnia upływu tego terminu nie są naliczane odsetki za zwłokę. Wniosek o odroczenie terminu płatności jest więc w istocie wnioskiem o nienaliczanie odsetek przez określony okres. Stąd też zapłata podatku nie może oznaczać, że podatnik cofnął wniosek o udzielenie ulgi. Zatem rozpoznanie wniosku o odroczenie terminu płatności podatku w sytuacji, gdy do zapłaty doszło po złożeniu wniosku o odroczenie, lecz przed wydaniem decyzji w sprawie – należy uznać za dopuszczalne.

Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty.

Interes podatnika lub publiczny nie ma definicji ustawowej. W literaturze wskazuje się, że "interes podatnika" to pewien stan oczekiwania, określona potrzeba zachowania posiadanych już korzyści lub wyczekiwania na pojawienie się pewnego dobra. Przez "interes publiczny" natomiast należy rozumieć dyrektywę postępowania, nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej (jednostka samorządu terytorialnego), takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego itp.

Ważnego interesu podatnika nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie odroczenia terminu płatności podatku. Podejmowane przez Naczelny Sad Administracyjny próby zdefiniowania pojęcia ważnego interesu podatnika, podobnie zresztą jak pojęcia interesu publicznego, ograniczają się do wskazania przesłanek, które tylko w realiach konkretnej sprawy stanowią o ważnym interesie podatnika. W wyroku z dnia 22 kwietnia 1999 r. (SA/Sz 850/98, POP 2000, nr 6, poz. 168) za "ważny interes podatnika" Naczelny Sąd Administracyjny uznał sytuację, w której z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, podatnik nie jest w stanie uregulować zobowiązań podatkowych. W ocenie NSA oznacza to utratę możliwości zarobkowania lub utratę majątku. Nie negując co do zasady tego poglądu, należy podkreślić, że ograniczenie wskazanej definicji wyłącznie do nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych zdarzeń losowych, mających bezpośredni wpływ na sytuację podatnika, byłoby zbyt daleko idące. Interes podatnika należy widzieć bardziej szeroko, mając na uwadze nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale także normalną sytuację ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, jak również konieczność ponoszenia wydatków, np. związanych z kosztami leczenia członków najbliższej rodziny podatnika (por. podobnie wyrok NSA z dnia 2 września 1999 r., SA/Sz 1753/98, niepubl.).

Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowym akceptowany jest pogląd, że zobowiązania podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny. Natomiast możliwość stosowania ulg podatkowych jest odstępstwem od tej zasady i powinna mieć charakter wyjątkowy. Ten wyjątkowy charakter powoduje, że nie mogą stanowić podstawy do udzielenia ulgi wszelkie okoliczności będące następstwem określonych decyzji gospodarczych podatnika. Do takich należy m.in. zaciągniecie kredytu bankowego, z czym spotykamy się w niniejszej sprawie. Udzielenie ulgi z powodu zadłużenia kredytowego gospodarstwa oznaczałoby w istocie przerzucenie na społeczeństwo skutków podejmowania nietrafnych decyzji gospodarczych lub ryzyka ekonomicznego związanego z każdym rodzajem działalności gospodarczej (por. np. wyrok NSA z dnia 8 listopada 1995 r., SA 1044/95, niepubl.). Podobny pogląd wyraził organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji i nie sposób się z nim nie zgodzić.

Niewiedza, brak doświadczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej nie stanowią o uzasadnionym ważnym interesie podatnika lub interesie publicznym. Każdy obywatel, rozpoczynając działalność gospodarczą, powinien podejmować decyzje w sposób przemyślany i zgodny z prawem. Stąd też okoliczności zmuszające skarżącą do nauki prawa cywilnego, aby efektywnie prowadzić swoje procesy sądowe, nie stanowią o ważnym interesie podatnika. Również konieczność wymiany sieci gazowej należy odczytywać jako realizację normalnej decyzji podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. Zaznaczyć przy tym należy, że na ten cel skarżąca uzyskała kredyt.

Przesłanka "ważnego interesu podatnika" wymaga ustalenia sytuacji majątkowej podatnika, skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania. Tak właśnie było w niniejszej sprawie: organ ustalił sytuację finansową wnioskodawczyni - środki pieniężne oraz inny majątek, a także ciążące na niej zobowiązania i uznał, że sytuacja skarżącej nie wymaga zastosowania ulgi, tym bardziej, że podatek od towarów i usług zasadniczo obciąża konsumenta, a nie podatnika. I z takim poglądem organu również należy się zgodzić. Postępowanie dowodowo-wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy zostały więc przeprowadzone poprawnie. Wprawdzie organy nie przeanalizowały szczegółowo sytuacji zdrowotnej skarżącej, jednakże ona sama w tym zakresie również nie podaje większych szczegółów, posługując się wyłącznie zaświadczeniami lekarskimi. Nie wskazuje wprost jakich kosztów leczenia wymaga jej sytuacja zdrowotna. Z wniosku o odroczenie terminu płatności wywieść można nawet, że załamanie stanu zdrowia skarżącej nie jest aż tak dotkliwe, że może ona wręcz zrezygnować z zakupu drogich leków na rzecz wymiany instalacji grzewczej.

Oznacza to, że w niniejszej sprawie organy nie naruszyły prawa w stopniu wskazującym na konieczność uchylenia decyzji, a tym bardziej nie naruszyły go rażąco - nie wystąpiła zatem przesłanka do stwierdzenia nieważności decyzji określona w art. 247 § 1 pkt 3, na którą powołuje się skarżąca w skardze.

Podkreślić należy także, że nawet stwierdzenie istnienia przesłanek ustawowych do udzielenia ulgi podatkowej nie nakłada na organ automatycznego obowiązku uwzględnienia wniosku strony. Zawarte w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej sformułowanie "może" oznacza bowiem, że w każdym przypadku stosowna decyzja podjęta będzie w ramach uznania organu podatkowego. Oczywiście orzeczenie w przedmiocie udzielenia ulgi nie jest "aktem łaski" organu podatkowego, lecz wynikiem procesu stosowania prawa, w którym podatnik realizuje swe prawo dochodzenia przywileju podatkowego, natomiast organ podatkowy wykonuje obowiązek (procesowy) ustalenia i oceny zindywidualizowanego stanu faktycznego sprawy oraz uprawnienie do rozstrzygnięcia na tej podstawie w zakresie udzielonego mu przez ustawodawcę prawa do wyboru uzasadnionej decyzji co do zastosowania ulgi podatkowej (por. podobnie wyrok NSA z dnia 12 października 1999 r., I SA/Łd 1160/97, POP 2001, nr 4, poz. 93). I taka właśnie sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie.

Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o odroczenie rozprawy, gdyż był to już kolejny wniosek podobnej treści (poprzednio z tego samego powodu Sąd odroczył rozprawę), a z załączonej kserokopii zwolnienia lekarskiego wynikało, że skarżąca mogła chodzić. Podkreślić należy również, że skarżąca będąc z zawodu doradcą podatkowym, a więc profesjonalnym pełnomocnikiem, powinna mieć świadomość, że w przypadku powtarzającej się złej kondycji zdrowotnej, czy organizacyjnej, należy zwrócić się do innego profesjonalnego pełnomocnika lub osoby bliskiej, które będą mogły ją reprezentować w postępowaniu sądowym.

Zgodnie z art. 109 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności.

Odroczenie rozprawy jest podyktowane przyczynami, które wystąpiły niezależnie od woli i zachowania strony, a jednocześnie uniemożliwiają jej obronę swego interesu. Należy jednak mieć na względzie, że rozpatrywanie spraw bez nieuzasadnionej zwłoki stanowi nakaz określony w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto art. 7 P.p.s.a. wymaga, aby sąd administracyjny podejmował czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążył do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu.

W tej sytuacji powtarzające się przypadki niemożności wzięcia udziału w rozprawie powinny prowadzić stronę do ustanowienia pełnomocnika, bądź to do jego zmiany (jeżeli niemożność uczestniczenia w rozprawie dotyczy osoby pełnomocnika), bądź to do rozważenia możliwości udzielenia pełnomocnictwa substytucyjnego (por. podobnie wyr. NSA z 19 grudnia 2005 r., II OSK 304/05, LEX nr 190849).

Choroba, na którą powołuje się strona, musi być nie tylko "znaną sądowi przeszkodą", ale i przeszkodą "której nie można przezwyciężyć". Dopiero przy spełnieniu obu tych warunków stanowi ona podstawę odroczenia rozprawy na gruncie art. 109 P.p.s.a. Oceniając więc na gruncie konkretnej sprawy, czy oba te warunki zostały spełnione należy mieć na względzie zarówno statuowany w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nakaz rozpatrywania spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, jak i wynikający z art. 183 § 1 pkt 5 P.p.s.a. bezwzględny zakaz pozbawiania strony możności obrony jej praw. Jeżeli więc stan zdrowia skarżącej jest tego rodzaju, że uniemożliwia jej wzięcie udziału w rozprawie, bez względu na to, w jakim terminie zostanie ona wyznaczona, to sąd ma obowiązek podjęcia próby przezwyciężenia znanej mu przeszkody, jaką jest choroba skarżącej, w sposób umożliwiający obronę jej praw. Udział w rozprawie nie jest przecież jedyną formą zapewnienia stronie możliwości obrony jej interesów. Jest to jedynie podstawowa forma zapewniająca stronie możliwość wysłuchania jej przez sąd, co wynika z faktu, że nie ma w P.p.s.a. przepisu, który stawiałby znak równości między nieuwzględnieniem wniosku strony o odroczenie rozprawy, z pozbawieniem jej możności obrony swych praw. Jeżeli więc odmowa uwzględnienia takiego wniosku jest uzasadniona, to nie można mówić o nieważności postępowania z przyczyny wskazanej w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., mimo że rozprawa została przeprowadzona bez udziału strony (por. podobnie wyrok NSA z 17 października 2006 r., I OSK 1367/05, niepubl.).

Z powyższych względów na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.

LF