Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 1947/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2005-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b) i c), art. 152, art. 200,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 10 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Solarski Sędziowie NSA Ryszard Bryk /spr./ AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant: sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot przejętej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2003 r. Nr [...]; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego T. G. koszty postępowania sądowego w kwocie 345 zł /słownie: trzysta czterdzieści pięć złotych/.


UZASADNIENIE

SA/Rz 1947/03

U z a s a d n i e n i e

We wniosku z dnia 27.06.2003 r., skierowanym do Starosty [...], T. G. żądał zwrotu spadkowej własności gruntowo-leśnej po pradziadku T. K. Nadmienił, że przedmiotowy grunt przejęły władze rolno-leśne z naruszeniem prawa. W powołanym wniosku nie skonkretyzował przedmiotu żądania tj. nie wskazał miejsca położenia nieruchomości i nie wymienił numerów działek.

Po rozpatrzeniu tego wniosku, Starosta [...] decyzją z dnia [...].08.2003r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu części nieruchomości oznaczonych jako działki nr 2 i 5/6 położonych w Z. gm. [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazany organ przytoczył, że T. K. /pradziadek wnioskodawcy/ posiadał na terenie Z. nieruchomości o ogólnej powierzchni 11,28 ha.

Wnioskodawca T. G. jest spadkobiercą T. K. W roku 1968 dla wsi Z. założona została ewidencja gruntów II etapu, zgodnie z którą T. G. posiadał areał o pow. 8,82 ha. Pismem z dnia 2.11.1969 r. w/w zwrócił się do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] o wykreślenie ze swojej pozycji rejestrowej działki nr 226 oraz o uregulowanie własności leśnej.

Decyzją tegoż Prezydium z dnia [...].09.1970 r. Nr [...] wykreślono z pozycji rejestrowej nr 15 dotyczącej T. G. działkę nr 226 o pow. 3,53 ha i w związku z tym ogólna powierzchnia nieruchomości wnioskodawcy wynosiła wówczas 5,29 ha. Działkę nr 226 dopisano do gruntów Państwowego Funduszu Ziemi. W roku 1975 na terenie Z. prowadzone było scalenie gruntów, zgodnie z którym T. G. otrzymał ekwiwalent w działkach nr 340, 341 i 126/1.

Obecnie wnioskodawca, zgodnie z operatem ewidencji gruntów obrębu Z. posiada nieruchomość o powierzchni ogólnej 6,17 ha oraz udział w 1/6 części we współwłasności działki leśnej nr 9 o pow. ogólnej 16,64 ha. Przedmiotowe działki nr 2 i 5/6 stanowią własność Skarbu Państwa w zarządzie Lasów Państwowych - Nadleśnictwo [...].

Umorzenie postępowania administracyjnego, organ I instancji motywował tym, że w przedmiotowej sprawie brak jest dokumentacji geodezyjno-prawnej w zakresie dotyczącym podstawy przyjęcia działek na rzecz Skarbu Państwa.

Organ ten nadmienił, że w przypadku gdyby decyzji o przejęciu nie było, bądź nie było przejęcia na rzecz Skarbu Państwa na mocy aktu prawnego, to wtedy wnioskodawcy przysługiwałoby droga procesu cywilnego przed sądem powszechnym. Sprawa nie może być załatwiona w toku postępowania administracyjnego, gdyż nie ma podstawy prawnej do orzekania o zwrocie bądź odmowie zwrotu przedmiotowych nieruchomości.

W odwołaniu T. G. zarzucił, że organ I instancji nie wyjaśnił kwestii zmniejszenia w 1968 r. powierzchni nieruchomości spadkowej po T. K. z 11,28 ha na 8,82 ha. Przyznał, że w 1969 r. /wniósł o wykreślenie z jego pozycji rejestrowej działki nr 226 o pow. 3,53 ha, bo w tym czasie nie był w stanie prowadzić i rozwijać całości gospodarstwa, które obciążano obowiązkiem dostaw żywca i zmuszono do zakupu nawozów sztucznych. Grunt o powierzchni 3,53 ha przejął w użytkowanie PGR [...], bez zachowania drogi prawnej z notarialnym zapisem. W 1975 roku dokonano scalenia gruntów w celu utworzenia PGR-u i przyznany mu w tym postępowaniu ekwiwalent był dla niego niekorzystny, bo przydzielono część pola zakrzaczonego i nieużytki, lepszą ziemię przydzielono PGR-owi.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...].11.2003 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia [...].08.2003 r. i podzielił ustalenia i wnioski organu I instancji.

Dodał, że odwołujący się występuje o zwrot nieruchomości, które są w posiadaniu Lasów Państwowych, odnośnie których nie ma decyzji w sprawie przejęcia tych nieruchomości na własność Państwa. W obecnym stanie prawnym kwestie zwrotu nieruchomości reguluje ustawa z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 z późn.zm./. Art. 136 ust. 3 tej ustawy stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z kolei art. 216 w/w ustawy wymienia przepisy nacjonalizacyjne do których mają zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III ustawy z dnia 21.08.1997 r. Żaden z przepisów nacjonalizacyjnych wymienionych w art. 216 w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania z uwagi na to, że nieruchomości, o które ubiega się T. G. nie zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów wymienionych w art. 216.

Przedmiotowa nieruchomość nie była wywłaszczona decyzją administracyjną.

Mając to na uwadze decyzja Starosty [...] jest prawidłowa pod względem prawnym.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie, skarżący T. G. działający przez pełnomocnika adw. A. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, która zdaniem strony skarżącej rażąco narusza przepisy postępowania /art. 7, art. 8, art. 9 i art. 77 k.p.a./ oraz przepisy ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Rozwijając przedstawione zarzuty strona skarżąca wyjaśniła, że orzekające organy nie podjęły wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i tym samym naruszyły art. 77 k.p.a. Przede wszystkim nie wyjaśniły na jakiej podstawie Skarb Państwa uzyskał własność działek nr 2 i 5/6 położonych w Z., o zwrot których ubiega się skarżący.

Organy winny dołożyć wszelkich starań, aby uzyskać dokumenty stanowiące podstawę przejęcia tych działek na rzecz Skarbu Państwa, a jeśli zostały one przejęte bez żadnej podstawy prawnej, bezprawnie – to okoliczność ta powinna być wyraźnie stwierdzona w decyzji.

Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Skarga T. G. wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie w dniu 19.12.2003 r.

Z dniem 1.01.2004 r. zostały zniesione ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w ich miejsce utworzono wojewódzkie sądy administracyjne /art. 85 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn.zm., nazwanej dalej przepisami wprowadzającymi/.

Art. 97 § 1 w/w ustawy stanowi, że sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, nazwanej niżej skrótem p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny kontroluje zaskarżony akt administracyjny pod względem zgodności z prawem procesowym i materialnym, zatem przy tej kontroli bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania zaskarżonego aktu administracyjnego /art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz.U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a./.

Przedmiot sprawy administracyjnej określa wnioskodawca i tym przedmiotem jest związany organ właściwy do rozstrzygnięcia sprawy. We wniosku z dnia 27.06.2003 r., skarżący żądał zwrotu nieruchomości gruntowo-leśnej /spadek po pradziadku T. K./, ale w ogóle nie skonkretyzował o jaką nieruchomość mu chodzi /nie wskazał numeru działki, jej położenia, w czyim znajduje się posiadaniu/. Według art. 63 § 2 k.p.a. podanie /wniosek/ powinien zawierać określenie żądania. W tym przypadku złożony wniosek tego elementu nie zawiera, zatem nie spełniał przewidzianych przez prawo procesowe wymagań formalnych. W takiej sytuacji organ, stosownie do art. 64 § 2 k.p.a. powinien wezwać wnioskodawcę do usunięcia tego braku w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Starosta [...] nie wzywał skarżącego do uzupełnienia tego braku /w aktach administracyjnych nie ma żadnego pisma na ten temat/.

Znajduje się natomiast notatka służbowa z dnia 7.07.2003 r., sporządzona przez H. P., w której podano, iż skarżący w tym dniu przedłożył kserokopie dokumentów i wyjaśnił, że żąda zwrotu nieruchomości leśnych położonych w Z., które obecnie znajdują się w kompleksie Lasów Państwowych. W notatce tej stwierdzono, że była przeprowadzona synchronizacja i na jej podstawie ustalono, że przedmiotem zwrotu jest część działek leśnych nr 2 i 5/6 położonych w Z. Takiej synchronizacji w aktach sprawy administracyjnej nie ma.

Na marginesie należy nadmienić, że we wcześniejszym postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym przez Kierownika Urzędu Rejonowego w [...], niezakończonym stosowną decyzją, skarżący żądał zwrotu dwóch działek o nr, nr 646 i 647, o łącznej powierzchni 1,73 ha położonych w Z. /pismo skarżącego z dnia 7.11.1995 r. oraz pismo Urzędu Rejonowego [...] z dnia 12.06.1997 r., Nr [...].

Na podstawie istniejącego materiału dowodowego nie można ustalić czy w/w działki nr 646 i 647 wchodzą obecnie w skład działek nr 2 i 5/6.

Nie ma również pewności czy obecne nieokreślone żądanie skarżącego nadal odnosi się do działek 646 i 647. Na poruszoną kwestią orzekające organy nie zwróciły uwagi. Dokładne określenie przedmiotu zwrotu, ma istotne znaczenie w sprawie, bowiem stanowi punkt wyjścia do ustalenia na jakiej podstawie prawnej nieruchomości zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa, a w szczególności chodzi tu o akty prawne wymienione taksatywnie w art. 216 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /tekst jednolity Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 z późn.zm./, nazwanej dalej skrótem u.g.n.

Brak takich ustaleń stanowi naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dopiero po ustaleniu podstawy prawnej ewentualnego przejęcia będzie można ustalić czy przedmiot sprawy kwalifikuje się do drogi administracyjnej. Gdyby podstawą przejęcia były decyzje administracyjne nie oparte na aktach prawnych wymienionych w art. 216 u.g.n., to wówczas skarżący mógłby żądać stwierdzenia nieważności takich decyzji w trybie art. 156 k.p.a., po wykazaniu przesłanek nieważności.

Organy obu instancji naruszyły również art. 10 § 1 k.p.a., bowiem przed wydaniem decyzji, nie zawiadomiły skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu stanowi przesłankę wznowienia postępowania, zatem ujawnienie takiego uchybienia przy kontroli zaskarżonej decyzji, wydanej w postępowaniu zwyczajnym, stanowi samoistną podstawę kasacji, niezależnie od tego czy uchybienie miało wpływ na wynik sprawy /art. 145 § 1 pkt 1 litera b p.p.s.a./.

Niewyjaśnienie sprawy narusza również art. 105 § 1 k.p.a., bowiem umorzenie postępowania administracyjnego było przedwczesne.

Z przedstawionych względów i na podstawie art. 145 § 1, pkt 1 litera b i c, art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 przepisów wprowadzających Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł po myśli art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 2 przepisów wprowadzających.

W skład zasądzonych kosztów postępowania weszły n/w składniki:

- 30 zł wpis od skargi,

- 15 zł opłata skarbowa od pełnomocnictwa,

- 300 zł wynagrodzenie adwokata.

Sąd nie stosował art. 152 p.p.s.a., gdyż decyzja umarzająca postępowanie administracyjne, nie nadaje się do wykonania.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organy uwzględnią n/w wskazówki:

- wezwą skarżącego o dokładne wskazanie przedmiotu żądania, a w miarę potrzeby przeprowadzą z udziałem stron oględziny w celu umożliwienia skarżącemu wskazania na gruncie przedmiotu zwrotu,

- po ustaleniu przedmiotu sprawy ustala kto jest właścicielem tego gruntu i na jakiej podstawie prawnej.

W miarę potrzeby przeprowadzą dowód z przesłuchania stron /art. 86 k.p.a./,

- po dokonaniu takich ustaleń rozważą czy zachodzą podstawy do zwrotu określone w przepisach u.g.n. /art. 136 – 137 w zw. z art. 216 u.g.n./ i w zależności od tego wydadzą stosowną decyzję.