Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 914/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-12-03 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 249 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty paliwowej za luty 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Skarżący, w ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 22 września 2014 r., wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych.

Uzasadniając wniosek podniósł, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 1600 zł, jest poważnie chory i na leczenie wydaje kwotę około 800 zł. Koszt utrzymania mieszkania oszacował na 600 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego majątku. Ponadto wnioskodawca zaznaczył, że toczą się przeciwko niemu postępowania egzekucyjne. Do wniosku załączył opinię sądowo-lekarską z dnia

10 kwietnia 2014 r., z której wynika, że jego stan zdrowia uniemożliwia mu udział

w czynnościach procesowych.

Pismem z dnia 26 września 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym, dokumentów obrazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2013 złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające

z nim w gospodarstwie domowym, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, dokumentów dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, w szczególności kopii raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów

i usług, ksiąg rachunkowych albo podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji), a także karty płac dotyczących jego pracowników za ostatni miesiąc i ewidencji środków trwałych, dokumentu określającego tytuł prawny, na podstawie którego skarżący korzysta z lokalu podanego jako jego adres zamieszkania, np.: odpisów z ksiąg wieczystych, kopii umów najmu itp., dokumentów wskazujących wysokość wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, tj. faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp. oraz kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie.

Odpowiadając na wezwanie, skarżący na kolejnym urzędowym formularzu z dnia

7 października 2014 r. podtrzymał wcześniejsze oświadczenia. Tym razem wysokość wydatków związanych z zakupem stałych leków określił jednak na kwotę 300 zł, stwierdzając, że na pozostałe wydatki życiowe wydaje kwotę 460 zł.

Ponadto nadesłał kserokopie: aneksu do umowy najmu lokalu zawartej przez niego z adwokatem prowadzącym kancelarię adwokacją zmieniającą wysokość czynszu na kwotę 600 zł wraz z fakturą potwierdzającą uiszczenie tej należności, faktury dotyczącej opłaty za energię elektryczną w kwocie 213,28 zł, potwierdzenie wypłaty emerytury za wrzesień 2014 r. i decyzji w sprawie waloryzacji tego świadczenia z dnia

7 marca 2014 r. (na obu tych dokumentach widnieje inny adres zamieszkania skarżącego niż podany dla potrzeb niniejszego postępowania) oraz zeznania podatkowego za ubiegły rok wraz z informacją o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej, z którego wynika, że skarżący nie uzyskuje z tego tytułu jakichkolwiek przychodów.

Postanowieniem z dnia 28 października 2014 r. doręczonym skarżącemu w dniu

4 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy.

W dniu 12 listopada 2014 r. (data nadania) skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, żądając jego zmiany i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, ewentualnie jego uchylenia

w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podtrzymał oświadczenia zawarte na urzędowym formularzu

z dnia 7 października 2014 r. Ponadto podniósł, że zaskarżone postanowienie pozostaje w rażącej sprzeczności z przedłożonymi przez niego dowodami z dokumentów, które jednoznacznie wskazują, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Oświadczył, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie generuje żadnego zysku. Zaznaczył, że nie był w stanie pozyskać wymaganej dokumentacji z uwagi na zły stan zdrowia, który ma ogromne znaczenie przy ocenie jego działań. Ponownie wskazał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną. Zdaniem skarżącego referendarz sądowy oceniając przedłożoną dokumentację nie uwzględnił tego, że do przyznania prawa pomocy wystarczające jest uprawdopodobnienie okoliczności podanych przez skarżącego, a nie ich udowodnienie. W związku z tym bezpodstawnie żądał kolejnych dokumentów, ograniczając mu tym samym konstytucyjne prawo do Sądu. Do sprzeciwu nie dołączono wymaganych uprzednio dokumentów.

Następnie przy piśmie z dnia 25 listopada 2014 r. skarżący nadesłał kserokopię zaświadczenia wystawionego w dniu 24 listopada 2014 r. przez A Sp. j. w C., z którego wynika, że A.N. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej od dnia 28 marca 2014 r., tj. od dnia wznowienia działalności gospodarczej do dnia 31 października 2014 r. nie osiągnął żadnego przychodu.

W tym miejscu odnotować należy, że skarżący złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy także w jedenastu innych sprawach, które toczą się równolegle przed Sądem i są przedmiotem dzisiejszego posiedzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia

2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa" w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do

art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Wskazać jednak przyjdzie, że przytoczony powyżej przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ppsa. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonym wyżej przepisie.

Jego brzmienie nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Użyte w treści art. 246 ppsa pojęcie "wykazać", odnosi się do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową.

Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Przytoczone więc przez stronę okoliczności we wniosku, jak i przedstawione dokumenty, powinny spowodować osiągnięcie stanu pewności co do tego, iż nie ma ona dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania. Warto przy tym wskazać na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast jeśli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.).

Mając na uwadze powyższe regulacje oraz rozważania należy stwierdzić, iż wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Oceniając dane przedstawione przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i w dokumentacji przedłożonej w następstwie wezwania referendarza sądowego z dnia 26 września 2014 r., uznać należy, że wnioskodawca, z naruszeniem spoczywającego na stronie obowiązku nie wykazał i nie udokumentował okoliczności podnoszonych we wnioskach. Nie ma przy tym racji skarżący, że winien on jedynie uprawdopodobnić okoliczności podane we wniosku.

W orzecznictwie przyjęto bowiem, że użyte w treści art. 246 ppsa pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić

(por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805).

Ponadto, zdaniem Sądu, składane przez wnioskodawcę w trakcie postępowania oświadczenia pozostają ze sobą w sprzeczności i jako niewiarygodne nie pozwalają ocenić jego sytuacji majątkowej i rodzinnej.

W tych ramach odnotować przyjdzie, że nie została wyjaśniona kwestia związana

z miejscem zamieszkania skarżącego. Po pierwsze bowiem wszelką korespondencję kierowaną na adres, który został wskazany przez skarżącego jako miejsce zamieszkania odbiera upoważniony pracownik skarżącego, posługujący się pieczątką firmową.

W ocenie Sądu pozwala to przyjąć, że adres ten jest adresem siedziby jego przedsiębiorstwa. Wniosek ten potwierdza dodatkowo fakt, iż skarżący korzysta z tego lokalu na podstawie umowy najmu zawartej z adwokatem prowadzącym kancelarię adwokacką, co pozwala domniemywać, że lokal ten ma charakter użytkowy. Natomiast na potwierdzeniu wypłaty emerytury za wrzesień 2014 r. i decyzji w sprawie waloryzacji tego świadczenia podany jest inny adres skarżącego.

W świetle powyższego uzasadnione są zatem wątpliwości, co do tego, gdzie wnioskodawca zamieszkuje i czy rzeczywiście prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a w konsekwencji nie wyjaśniono kwestii dochodów uzyskiwanych w ramach gospodarstwa domowego. Tymczasem jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny

w postanowieniu z dnia 14 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 553/11 (publ. LEX 783842)

w zakresie, w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 ppsa do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Wątpliwości powyższych skarżący nie wyjaśnił pozostawiając bez odpowiedzi wezwanie do złożenia zaświadczenia w sprawie zameldowania.

Ponadto skarżący w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego nie nadesłał większości dokumentów mających obrazować wynik finansowy prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, m.in. dokumentacji rachunkowej. Zaznaczyć przy tym należy, że wezwanie w tym zakresie było precyzyjne i nie budzi żadnych wątpliwości, jakie dokumenty należało nadesłać. Pomimo tego skarżący przedstawił jedynie kopię zeznania podatkowego za ubiegły rok, które nie obrazuje aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy oraz kopię zaświadczenia o przychodach z działalności gospodarczej z dnia 24 listopada 2014 r. Wskazać przy tym przyjdzie, że nadesłana kopia zaświadczenia jest nieczytelna (nieczytelna pieczątka i podpis wystawiającego). Ponadto nie rozwiewa wątpliwości, które miały być wyjaśnione za pomocą dokumentów, o które wzywał referendarz. Dalej nie wiadomo przecież nic na temat kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, które nawet przy braku przychodów wnioskodawca musi ponosić, w tym m.in. koszty prowadzenia księgowości jego firmy. Wątpliwości te wnioskodawca mógł wyjaśnić nadsyłając kopie ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów

i rozchodów, a także deklaracji na podatek od towarów i usług. Jest przy tym oczywiste,

że powyższe pytania o koszty działalności gospodarczej pociągają za sobą kolejne pytania o źródło, z jakiego koszty te są pokrywane.

Nadto wnioskodawca nie przedłożył rachunków obrazujących wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz rachunków potwierdzających ich zapłatę.

W ocenie Sądu pozyskanie większości żądanych dokumentów nie powinno wiązać się z większymi trudnościami. Uwzględniając okoliczność związaną ze złym stanem zdrowia skarżącego przyjdzie zauważyć, że większość dokumentów, o które był wzywany powinno być w jego posiadaniu, w szczególności rachunki z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, co dodatkowo potęguje wątpliwości dotyczące miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Nic nie stało przy tym na przeszkodzie, aby skarżący celem ich pozyskania skorzystał z pomocy osoby trzeciej

(np. pracownika). Żądanych dokumentów wnioskodawca nie załączył również do sprzeciwu, chociaż musiał mieć świadomość, że jego postawa może skutkować niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciem, bowiem wytknął mu to już referendarz sądowy w swoim postanowieniu.

Ujawniona wyżej bierna postawa skarżącego musi znaleźć wyraz w zapadłym obecnie orzeczeniu. W orzecznictwie przyjmuje się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Z tych wszystkich względów uznano, iż wnioskodawca nie wykazał, zarówno w tej sprawie, jak i w pozostałych sprawach, które zainicjował, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, orzeczono jak w sentencji postanowienia.

Oczywistym przy tym jest, że rozstrzygnięcie to byłoby identyczne, gdyby nawet przyjąć, iż w sprzeciwie skarżący rozszerzył zakres wniosku o przyznanie prawa pomocy z częściowego na całkowity. W art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, skonstruowano bowiem jeszcze bardziej rygorystyczne przesłanki przyznania tego prawa, ponieważ uzależniono je od całkowitej niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a nie jedynie od niebezpieczeństwa powstania uszczerbku utrzymania koniecznego w związku z ich poniesieniem.