Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2147/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 101 ust. 1 pkt b
journal: Dz.U. 1928 nr 36 poz 341
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędziowie: WSA Izabela Ostrowska WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2014 r. sprawy ze skarg Gminy A. i Skarbu Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego na rzecz: skarżącej Gminy A. 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych oraz skarżącego Skarbu Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa K. kwotę 200 (dwieście) złotych.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 2147/13

UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 23 kwietnia 2001 r., podtrzymanym pismem z dnia 10 października 2006 r. I. S. zwróciła się o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] marca 1955 r. Nr [...].

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując powyższy wniosek decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] marca 1955 r., w punkcie 1, w którym uchylono orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia [...] września 1945 r., Nr [...], oraz stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] marca 1955 r., w punkcie 2, w którym stwierdzono, iż nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność A. i W. małż. F. podpadają pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu swojej decyzji Minister wskazał, że w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Pełnomocnika Rządu Tymczasowego w C. z dnia [...] marca 1945 r., wystawione W. F. o następującej treści: "Zaświadcza się, że majątek W. F. jako majątek nieposiadający 50 ha ogólnej powierzchni nie podlega parcelacji. Cały inwentarz żywy i martwy jaki został z majątku zabrany należy mu bezzwłocznie zwrócić". Wskazał także, że powyższe zaświadczenie wydane zostało tylko W. F. i nie zawarto w nim informacji dotyczących położenia nieruchomości oraz ich powierzchni. Podniósł również, że Wojewódzki Urząd Ziemski wydał w dniu [...] września 1945 r. orzeczenie stwierdzające, że nieruchomość objęta [...] księgi gruntowej gm. kat. [...] pow. C. o pow. [...] ha własność W. i A. małżonków F. nie podpada pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ponadto w ww. orzeczeniu wskazano, że W. F. jest współwłaścicielem w [...] częściach nieruchomości ziemskiej w B. o pow. [...] ha, jednak połączenie obu nieruchomości nie uczyni obszaru podlegającego pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wskazał także, że orzeczeniem z dnia [...] marca 1955 r., wydanym na podstawie art. 101 ust. 1 lit. b) rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341) oraz art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - uchylił w punkcie 1, orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia [...] września 1945 r. oraz orzekł w punkcie 2, że nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność A. i W. małżonków F. podpadają pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W powyższym orzeczeniu wskazano, że A. i W. F. byli właścicielami lub współwłaścicielami następujących nieruchomości: [...] gm. kat. [...] - pow. W. o pow. [...] ha; [...] gm. kat. [...], pow. C. o pow. [...];[...] części [...] gm. kat. [...], pow. W.; [...] i [...] gm. kat. [...] tj. około [...] ha; [...] gm. kat. [...], pow. W. o pow. [...] oraz [...] gm. kat. [...] pow. C. o pow. [...] ha. Minister wskazał również, iż w uzasadnieniu tego orzeczenia organ wskazał ponadto, że w wyniku przeprowadzonego dochodzenia ustalono, że W. i A. F. byli właścicielami nieruchomości, które nie zostały wykazane w uchylonym orzeczeniu i w dniu 13 września 1944 r. (dzień wejścia w życie ww. dekretu), a łączny obszar posiadanych przez małżonków F. nieruchomości wynosił [...] ha.

Mając powyższe na uwadze Minister uznał, że z tego względu orzeczenie z dnia [...] marca 1955 r. należy uznać za prawidłowe w części, w której uchylono orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] września 1945 r., bowiem zgodnie z treścią art. 2 ust.1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej pod jego działanie podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych. Odnosząc się do 2 części orzeczenia Minister wskazał, że art. 101 ust. lit. b) rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym nie dawał podstaw do orzekania o tym jakie nieruchomości popadają pod działanie dekretu. W ocenie Ministra przepis ten upoważniał Ministra Rolnictwa jedynie do uchylenia orzeczenia z dnia [...] września 1945 r. Natomiast zgodnie z art. 2 ust.1 lit. e) dekretu nieruchomości ziemskie spełniające przesłanki wymienione w powyższym artykule przechodziły na własność Państwa z mocy prawa. Ponadto Minister wskazał, że do roku 1958 r. na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu orzekanie, czy dana nieruchomość przeszła z mocy prawa na rzecz Państwa należało w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich, a od decyzji wojewódzkiego urzędu ziemskiego służyło stronom prawo odwołania za pośrednictwem tegoż urzędu w ciągu dni 7, licząc od dnia następnego po doręczeniu decyzji, do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Z tego też względu Minister uznał, że orzeczenie Ministra Rolnictwa z dnia [...] marca 1955 r., w części 2 zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Po rozpatrzeniu wniosku I. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję w jej punkcie 1 oraz stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] marca 1955 r. w zakresie objętym jego 1 punktem.

W uzasadnieniu swojej decyzji Minister wskazał, że przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu podlegały te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, które stanowiły własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych. Podstawowym wyznacznikiem określonej nieruchomości ziemskiej, której powierzchnia brana jest pod uwagę w kontekście art. ust. 1 lit. e) dekretu, jest zatem osoba właściciela. Jedna nieruchomość ziemska może być własnością jednej osoby, może być własnością kilku osób - ale nie może być własnością jednocześnie jednej oraz kilku osób. W ocenie Ministra badanie normy obszarowej ustalonej wskazanym przepisem może dotyczyć tylko takiej części powierzchni ziemi, której status właścicielski jest jednolity. Za niedopuszczalne w jego ocenie uznać należy łączenie powierzchni dowolnych nieruchomości tylko na tej podstawie, że jednym ze współwłaścicieli jest osoba będąca równocześnie współwłaścicielem "podstawowej" nieruchomości, której dotyczy postępowanie. W ocenie organu odwoławczego taka metodologia została zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu.

Minister wskazał, że punktem wyjścia było orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z [...] września 1945 r. odnoszące się do nieruchomości objętej [...], stanowiącej współwłasność małżonków A. i W. F. (co potwierdza również zaświadczenie Sądu Rejonowego w C., [...]). Nieruchomość ta została "połączona" z pięcioma innymi nieruchomościami o innym statusie właścicielskim. W jego ocenie o ile można by rozważać zasadność sumowania powierzchni nieruchomości objętej [...] z powierzchniami innych nieruchomości będących współwłasnością małżonków A. i W. F., to o tyle niemożliwym jest taka operacja w stosunku do nieruchomości stanowiących odrębną własność bądź to W. F., bądź to A. F., bądź też współwłasność W. F. i innych osób. Ponadto w jego ocenie zsumowane powierzchnie dotyczyły w jednym przypadku jedynie udziału w nieruchomości ([...] części obj. [...] gm. kat. [...], pow. W. tj. około [...] ha), a ponadto odnosiły się do nieruchomości położonych w różnych miejscowościach i różnych powiatach. Wskazał, że jeżeli mimo to nieruchomości takie miałyby być traktowane jak jedna nieruchomość, wymagałoby to stosownego udokumentowania i uzasadnienia. Wobec tego niewystarczająca jest ogólna i niczym niepoparta informacja, że jednolite kierownictwo i jedność gospodarcza nadaje tym nieruchomościom charakter obszarniczy. Zdaniem organu odwoławczego nie jest także możliwe doliczenie powierzchni odpowiadającej udziałowi w pewnej nieruchomości - sam udział we współwłasności, jako wyrażający zakres praw przysługujących na równi z pozostałymi współwłaścicielami wobec jednej o niepodzielonej nieruchomości, nie może być przedmiotem przejęcia w trybie dekretu. Udział nie odnosi się do konkretnej części nieruchomości, nie może być objęty we władanie ani rozparcelowany w wykonaniu reformy rolnej.

Konkludując wskazał, że wskazane uchybienia w decyzji Ministra Rolnictwa z [...] marca 1955 r. noszą cechy rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W efekcie czego za wadliwą uznał ocenę sprawy dokonaną w zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2010 r., którą na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2013 r. zostały wniesione dwie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Pierwszą z nich, zarejestrowaną pod sygn. akt I SA/Wa 2147/13, wniosła Gmina A. Drugą ze skarg, zarejestrowaną pod sygn. I SA/Wa 2148/13, wniósł Skarb Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo K. Sprawy z tych skarg Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 6 września 2013 r. połączył na podstawie art. 111 § 1 P.p.s.a. – do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą I SA/Wa 2147/13.

Skarżącą Gmina A. w swoje skardze zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 107 § 1 w związku z art. 140 k.p.a. oraz art. 156 k.p.a. wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według przepisanych.

W uzasadnieniu podniosła, że w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji wskazano podstawę dotyczą jedynie uchylenia poprzedniej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ale nie wskazano podstawy prawnej dotyczącej aktu prawnego uznawanego za nieważny. W jej ocenie brak jest art. 156 k.p.a. jako podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, lub jakiegokolwiek innego przepisu aktu prawnego uprawniającego do stwierdzenia nieważności. Co więcej, ta podstawa prawna w żaden sposób nie wskazuje konkretnej przyczyny uznania aktu prawnego za nieważny, przynajmniej w oparciu o jeden z przypadków wymienionych w § 1 artykułu 156 k.p.a.

Ponadto wskazał, że rozważania faktyczne zawarte na czwartej stronie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie wskazują, czy rzeczywisty stan faktyczny nieruchomości objętych reformą rolną nie przekraczał odpowiednio 50 hektarów lub 100 hektarów. Rozważania te kwestionują jedynie prawidłowość zaliczenia do reformowanego majątku części gruntów rolnych, ale nie wskazują, czy majątek ten ustalony w prawidłowy sposób przekraczałby odpowiednio 50 hektarów lub 100 hektarów. W jej ocenie brak jest analizy treści [...] wymienianego jako podstawa faktyczna wydania zaskarżonej decyzji oraz kwestionowanego orzeczenia.

Reasumując wskazała, że bez prawidłowego ustalenia stanu faktycznego nie sposób jest uznać braku podstawy prawnej do wydania unieważnianego orzeczenia. Tym samym wydanie zaskarżonej decyzji było wadliwe, co najmniej przedwczesne w niniejszej sprawie.

Skarżący Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo K. w swoje skardze zarzucił zaskarżonej decyzji:

a) naruszenie przepisów postępowania dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, tj. art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. polegające na tym, iż strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu;

b) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj. art. 10 § 1 k.p.a., polegające na braku umożliwienia skarżącemu czynnego udziału w każdym stadium postępowania, poprzez brak zawiadomienia go o wszczęciu postępowania, wydaniu decyzji w pierwszej instancji oraz o złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy;

c) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj. art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. polegające na braku zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, skutkujące niewyjaśnieniem okoliczności faktycznych istotnych dla załatwienia sprawy w zakresie istnienia przesłanek uznania nieruchomości za podlegającą przeznaczeniu na cele reformy rolnej;

d) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj. art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niedostatecznym i niepełnym uzasadnieniu decyzji, z którego nie wynika jasno w jaki sposób doszło do ustalenia stanu faktycznego będącego podstawą do wydania decyzji;

e) naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na treść decyzji, tj. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu poprzez błędną ich wykładnię, polegającą na przyjęciu, że za nieruchomością ziemską nie może zostać uznany obszar, który częściowo należał do majątku osobistego małżonków, a częściowo do ich majątku wspólnego.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżące Nadleśnictwo K. przedstawiło argumentację mając na celu uwzględnienie skargi, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającą ją decyzje organu I instancji w całości. Jednocześnie wniosło o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu ponieważ wydając ją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszył przepisy postępowania nakazujące dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie dotyczącego jej materiału dowodowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Brak ustaleń w przedstawionym niżej zakresie nie pozwala natomiast na merytoryczną ocenę dokonanego rozstrzygnięcia.

Kontrolowane przez organy administracji rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa z dnia [...] marca 1955 r. zapadło na podstawie art. 101 ust.1 pkt b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, pozwalającego na uchylenie jako nieważnej każdej decyzji wydanej bez jakiejkolwiek podstawy prawnej.

Wydane zostało wobec orzeczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia 1 [...] września 1945 r., które jakkolwiek nie zachowało się w aktach sprawy, oparte było na podstawie przepisu § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.), który stanowił podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

To przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ma charakter materialno-prawny w przeciwieństwie do § 5 rozporządzenia, który ma charakter procesowy, określający tryb postępowania w tych sprawach. Kryteria, warunki (przesłanki), jakie musiała spełniać dana nieruchomość, o której mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia, zostały więc zawarte w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Kwestią sporną pozostaje zatem, czy Minister Rolnictwa wydając orzeczenie z dnia [...] marca 1955r. prawidłowo uznał, że orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia [...] września 1945 r. zapadło bez umocowania w treści art. 2 ust.1 lit. e dekretu tj. bez jakiejkolwiek podstawy prawnej.

Przepis ten stanowi, że na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Należy zauważyć, że dekret nie zawiera definicji pojęcia "nieruchomość ziemska". W orzecznictwie dla interpretacji tego terminu stosuje się wykładnię wyrażoną w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89, w której stwierdzono, że "ustawodawca poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemska" miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy." Wniosek taki znajduje uzasadnienie zarówno w tytule dekretu "o przeprowadzeniu reformy rolnej" jak też w treści niektórych przepisów dekretu PKWN z 1944 r. (art.1 ust. 2 lit. a i b, art. 6, art. 11 ust. 1) oraz w przepisach rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (§ 6). Analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej z tym, że przez inne podmioty.

W nawiązaniu do tego stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 kwietnia 2005 r. sygn. akt II CK 653/04 (OSNC 2006, nr 3, poz. 56) podniósł, że z przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie wynika, aby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości niemające charakteru "ziemskiego", a więc działki budowlane niepozostające w funkcjonalnym związku z gospodarstwem rolnym, a także nieruchomości leśne.

Podkreślenia w szczególności wymaga, że Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, iż za przyjęciem takiego rozumienia określenia "nieruchomość ziemska" przemawia przede wszystkim treść, a nawet sam fakt wydania dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Zwrócił także uwagę na art. 1 ust. 3 lit. b na podstawie którego nie przechodziły na własność Skarbu Państwa lasy i grunty leśne podzielone prawnie lub faktycznie przed dniem 1 września 1939 r. na parcele nie większe niż 25 ha, stanowiące własność osób fizycznych, grunty które nie są objęte przepisami artykułu 2 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Trafnie Sąd podsumował, że treść tego przepisu w części należałoby uznać za zbędną, gdyby przyjąć, że kompleksy leśne stanowiące własność osób będących właścicielami gruntów objętych przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej także były objęte przepisami wymienionego dekretu.

Przyjąć zatem należy, że na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, na własność Skarbu Państwa, bez żadnego odszkodowania, w całości przechodziły bezzwłocznie tylko nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeśli ich łączny rozmiar przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od powierzchni użytków rolnych. Przy czym przepisy ww. dekretu na cele reformy rolnej przeznaczały te nieruchomości lub ich części, które mogły nadawać się do prowadzenia szeroko rozumianej działalności rolniczej. Nieruchomości leśne, nie przeznaczone do produkcji rolnej, stanowiące część nieruchomości ziemskiej, mogły być wyłączone spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. O ile zaś przekraczały 25 ha przechodziły ex lege na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. (por. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 660/10).

Jak wynika z uzasadnienia decyzji z dnia [...] marca 1955 r. Minister Rolnictwa uchylił orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia [...] września 1945 r. stwierdzające, że nieruchomość objęta [...] księgi gruntowej gm. Kat. [...], o powierzchni [...] ha, stanowiąca własność małżonków A. i W. F. nie podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej gdyż ustalił, że majątek łączny małżonków składa się z kilku nieruchomości położonych różnych miejscach, o wspólnej powierzchni [...] ha.

Dokonując obecnie pod kątem nieważnościowym kontroli tej decyzji, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaniechał podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy . Organ nie zebrał i nie rozpatrzył bowiem w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego istotnego dla jej rozstrzygnięcia. Wskazane naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Minister w szczególności pominął w swych rozważaniach fakt, że z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych sprawy wynika, że nieruchomości należące do małżonków F. położone w [...] oznaczone [...] o powierzchni [...] ha oraz [...] o powierzchni [...] ha stanowiły las, a nieruchomość w K. o powierzchni [...] ha była dzierżawiona.

Tymczasem jak wskazano wyżej, przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczyły nieruchomości ziemskich, tj. nieruchomości o charakterze rolniczym, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej.

Podstawą nacjonalizacji lasów był natomiast dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82, z późn. zm.; dalej: "dekret o przejęciu lasów"), którego art. 1 ust. 1 przewidywał przejęcie z mocy prawa lasów i gruntów leśnych o obszarze ponad 25 ha, stanowiących własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych.

Lasy i grunty leśne wchodzące w skład majątków ziemskich objętych dekretem o przeprowadzeniu reformy rolnej nie przechodziły więc, co do zasady, na własność Państwa na podstawie tego dekretu, lecz podlegały przejściu na własność Państwa z mocy prawa, jeśli spełniały kryteria określone w dekrecie o przejęciu lasów.

Wobec powyższego przejęcie lasów na własność Skarbu Państwa mogło nastąpić jedynie na zasadach i warunkach określonych ww. dekrecie. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej służył innym celom i dotyczył innego rodzaju nieruchomości.

Jeżeli wobec nieruchomości stanowiących las została spełniona przesłanka wymieniona w art. 1 ust. 1 dekretu o przejęciu lasów, to nie mogły być one przejęte na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a ich powierzchnia nie wliczała się do powierzchni ogólnej przejętej nieruchomości.

Orzekając w sprawie organ II instancji, nie odniósł się jednak do powyższych kwestii, nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w przedmiocie prawidłowości rozstrzygnięcia dokonanego przez Ministra Rolnictwa w kontrolowanej decyzji z dnia [...] marca 1955 r., w kontekście wyżej wskazanych okoliczności dotyczących podpadania pod dekret o reformie rolnej lasów, nie będących użytkami rolnymi.

Powyższe ma istotne znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] marca 1955 r., gdyż w zależności od dokonanych ustaleń ewentualne pomniejszenie łącznej powierzchni nieruchomości należących do A. i W. F. o wymienione wyżej nieruchomości leśne i przedmiot dzierżawy może skutkować uznaniem, że Minister Rolnictwa wydając kontrolowaną decyzję bezzasadnie uznał, że stanowią one powierzchnię nieruchomości ziemskiej , która w świetle art. 2 ust.1 lit. e dekretu podlega przejęciu na cele reformy rolnej, lub przeciwnie – potwierdzić jego stanowisko.

Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...] lipca 2013 r. stwierdzającą nieważność decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] marca 1955 r., wskazał na rażące naruszenie przez ten organ art.2 ust.1 lit. e dekretu - w rozumieniu art.156 §1 pkt 2 k.p.a. -, w konsekwencji bezzasadnego zsumowania przez Ministra Rolnictwa w tej decyzji powierzchni kilku nieruchomości należących do różnych właścicieli a także udziału w nieruchomości.

Rozważania dokonane w tym zakresie przez organ nie mogą być uznane za pełne i wystarczające, a w konsekwencji stanowiące wystarczającą podstawę do rozstrzygnięcia sprawy. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że cytowany wcześniej art. 2 ust.1 lit. e dekretu stanowi, że na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi pominął w uzasadnieniu wydanej przez siebie decyzji dokonania analizy jakie konkretnie nieruchomości są jej przedmiotem, czyją stanowią własność i jaką mają powierzchnię. Organ nie przedstawił także własnego stanowiska odnośnie rozumienia ustawowego sformułowania "nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych", oraz koncepcji ich "łącznego rozmiaru" w rozumieniu art. 2 ust.1 lit. e dekretu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odnosi się tym samym do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy lecz stanowi luźno sformułowane, niejasne uwagi, że np. "jedna nieruchomość ziemska może być własnością jednej osoby, może być własnością kilku osób – ale nie może być własnością jednocześnie jednej i kilku osób" lub "Badanie normy obszarowej ustalonej wskazanym przepisem może dotyczyć tylko takiej powierzchni ziemi, której status właścicielski jest jednolity".

Rozpoznając ponownie sprawę, organ winien także dokonać dla potrzeb jej rozstrzygnięcia analizy art. 2 ust.2 dekretu o reformie rolnej stanowiącego, że rodzina nie podzielona co do praw majątkowych prawnie i fizycznie przed dniem 1 września 1939 r. nie będzie uważana za jednostkę w rozumieniu art. 2 ust.1 pkt e tego dekretu.

Kontrolując decyzję z dnia [...] marca 1955 r. Minister powinien także zwrócić uwagę zarówno na literalną treść art. 101 ust.1 pkt b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, pozwalającego na uchylenie jako nieważnej każdej decyzji wydanej bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, jak i na jego rozumienie w doktrynie i orzecznictwie. W tym kontekście jego zastosowanie znajduje bowiem uzasadnienie jedynie w ściśle określonych przypadkach wydania decyzji przy "braku jakiejkolwiek podstawy prawnej" do takiego rozstrzygnięcia.

Zważywszy na powyższe, Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej uznał, że zaskarżona decyzja organu II instancji nie odpowiada warunkom określonym w art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a., bowiem organ orzekając w sprawie pominął w swych rozważaniach istotne elementy stanu faktycznego sprawy oraz nie dokonał w tym zakresie jego oceny prawnej oraz pominął fakt, że dekret o reformie rolnej przewidywał możliwość przejęcia na jej cele nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym i tylko takich gruntów dotyczył. Ponadto Sąd podziela zarzut skargi Nadleśnictwa K. o naruszeniu przez organ w prowadzonym postępowaniu art. 10 k.p.a. Organ nie zapewnił bowiem stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, co skutkowało naruszeniem także art. 28 k.p.a. Z akt sprawy wynika, że strona została zawiadomiona o postępowaniu dopiero pismem z dnia [...] lutego 2013 r. tj. na etapie postępowania toczącego się na skutek wniosku I. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] października 2010 r. Naruszenia takie jak słusznie wskazało skarżące Nadleśnictwo K. dają podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Rozpoznając ponownie sprawę organy wezmą wskazane wyżej stanowisko pod rozwagę.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o zwrocie skarżącym kosztów postępowania sądowego wydano w oparciu o art. 200 ustawy.