Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 626/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 1, par. 6 pkt 5
journal: Dz.U. 2001 nr 106 poz 1154
law: Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości.
article: art. 135, 145 par. 1 pkt 1 lit. "a", 200, 205, 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c", art. 8 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 22 października 2010roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Grzegorz Szkudlarek, Sędziowie Sędzia WSA: Renata Kubot - Szustowska, Sędzia WSA: Czesława Nowak – Kolczyńska ( spr ), Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2010roku przy udziale --- sprawy ze skargi J. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku, Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzje Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów z dnia [...] roku, Nr [...]; 2. zasądza od organu – Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego – J. P. kwotę 100 ( sto ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi B. M. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A, lok.[...] kwotę 292,80 ( dwieście osiemdziesiąt dwa 80/100 )złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpoznaniu wniosku J. P. utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...] roku, Nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.

Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] roku odmówił przyznania stronie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim. Jako podstawę prawną organ wskazał przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 2002 roku Nr 42, poz. 371 ze zm.).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. P. wskazał, że powołani przez niego świadkowie przebywali w obozie przesiedleńczym w Ł. przy ul. K. [...].

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własne wcześniejsze rozstrzygnięcie. W motywach organ napisał, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy o kombatantach (...) uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego przebywając z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych m. in. w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Jak dalej napisał organ, wnioskodawca wskazał, że w lutym 1943 roku idąc ulicą został złapany przez policje niemiecką i doprowadzony do Arbeitsamt’u przy ulicy W. w Ł., a następnie do obozu hitlerowskiego przy ul. K. Mama wnioskodawcy dotarła do niego po trzech lub czterech dniach, ale nie mogli oni rozmawiać, tylko przekazywać suchy prowiant. W trakcie pobytu w obozie wnioskodawca musiał pracować. Po zwolnieniu z obozu został skierowany do pracy przymusowej w niemieckiej fabryce K. Scheiblera i L. Grohmana. Okoliczności te potwierdzają przedstawieni przez stronę świadkowie.

Organ, prowadząc postępowanie dowodowe, w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego przesłuchał świadków oraz zwrócił się o dodatkowe informacje do Instytutu Pamięci Narodowej oraz Fundacji Polsko – Niemieckie Pojednanie. Przesłuchany świadek potwierdził fakt przebywania wspólnie z wnioskodawcą w obozie przesiedleńczym. Natomiast z pisma IPN datowanego na dzień 21 lipca 2009 roku wynika, że wnioskodawca rzeczywiście mógł przebywać w obozie przy ul. K. [...] w Ł. Z dodatkowych informacji uzyskanych z Instytutu Pamięci Narodowej wynika także, iż obóz przesiedleńczy przy ul. K. funkcjonował od połowy 1940 roku do końca 1944 roku, był przeznaczony dla ludności polskiej wysiedlonej z Kraju Warty i przewożonej następnie do Generalnego Gubernatorstwa. Od kwietnia 1941 roku, w związku z zamknięciem granicy z Generalną Gubernią, obóz został oddany do dyspozycji łódzkiego urzędu pracy (Arbeitsamt), który osadzał w nim Polaków przeznaczonych do wysyłki na roboty przymusowej w III Rzeszy (Altreich) lub roboty przymusowe w Kraju Warty. Osadzone w obozie osoby pozostawały do dyspozycji miejscowego urzędu pracy. Z dokumentów uzyskanych od Fundacji Polsko – Niemieckie Pojednanie wynika, iż wnioskodawca wykonywał pracę przymusową w byłych zakładach K. Scheiblera i L. Grohmana w okresie od dnia 25 marca 1943 roku do 17 stycznia 1945 roku.

Biorąc pod uwagę zebrane dowody z dokumentów, jak i wyjaśnienia składane przez stronę w trakcie trwania postępowania administracyjnego, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych potwierdził fakt, iż strona została osadzona w lutym 1943 roku w obozie w Ł. przy ul. K. [...]. Jednakże, pobyt w tym obozie od kwietnia 1941 roku, stracił charakter wypełniający cechy wskazane w art. 4 ust. 1 powoływanej ustawy o kombatantach, a osoby tam osadzone nie pozostawały już w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Obóz z tą datą, został bowiem oddany do dyspozycji miejscowego urzędu pracy (Arbeitsamt’u) i jego władzom podlegał. W konkluzji organ napisał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie pozwala na uznanie, iż strona była poddana, represjom w rozumieniu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego i dlatego opisane przez nią jej losy nie mogą zostać potraktowane jako represje, działalność kombatancka, ani jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką.

W skardze na powyższą decyzję J. P. ponownie opisał okoliczność osadzenia i samego pobytu w obozie przesiedleńczym. Zdaniem strony, ustawa o kombatantach i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości stanowią, że obóz zlokalizowany w Ł. przy ul. K. został uznany za miejsce odosobnienia, w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji Władz Bezpieczeństwa. W czasie pobytu w obozie był 13 – letnim dzieckiem, które nie miało świadomości komu podlegał obóz. W obozie panowały trudne warunki. Skarżący musiał ciężko pracować podczas pobytu w obozie, jak i w okresie późniejszym. W chwili obecnej jest człowiekiem starym i schorowanym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do regulacji art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie przejmuje, zatem sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz jedynie dokonuje oceny działalności organu orzekającego z punktu widzenia kryterium legalności.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" – "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W stanie faktycznym sprawy, organ odmówił przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich, bowiem uznał, że obóz, w którym skarżący przebywał utracił charakter obozu, w którym osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Organ nie kontestuje faktu pobytu skarżącego w obozie przesiedleńczym w Ł. przy ul. K. [...].

Materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 2002 roku Nr 42, poz. 371 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o kombatantach). Przepis ten stanowi, iż przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych m. in. w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Stosownie do regulacji art. 8 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy, Prezes Rady Ministrów, na wniosek Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, określi, w drodze rozporządzenia, po zasięgnięciu opinii Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – m. in. obozy, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy o kombatantach. Na mocy tej delegacji ustawowej, Prezes Rady Ministrów wydał w dniu 20 września 2001 roku rozporządzenie w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.). Rozporządzenie to określa miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby w nich osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także więzień i obozów NKWD lub będących pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, oraz obozy, o których mowa m. in. w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy o kombatantach (§ 1 rozporządzenia). W przepisie § 6 pkt 5 tego rozporządzenia wskazano, jako inne miejsce odosobnienia określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy o kombatantach, w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, obóz w Ł. przy ul. K. [...].

Podkreślić należy, że zacytowane regulacje zarówno ustawy, jak i rozporządzenia nie wprowadzają żadnego ograniczenia czasowego w zakresie pozostawania w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa podczas pobytu w oznaczonych obozach. Tymczasem, organ orzekający takie ograniczenie wprowadził, gdyż uznał, że obóz, w którym przebywał skarżący od kwietnia 1941 roku stracił charakter wypełniający przesłanki określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy o kombatantach. Jeżeli organ w tym zakresie oparł się wyłącznie na załączonym do akt administracyjnych piśmie Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 3 listopada 2009 roku to nie ocenił jaki walor prawny przypisuje tej informacji. Tymczasem, delegacja ustawowa zawarta w art. 8 ustawy o kombatantach przyznała Prezesowi Rady Ministrów wyłączną kompetencję określenia miejsc odosobnienia, w których osadzone osoby pozostawały do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Zaś Prezes Instytutu Pamięci Narodowej pełni wyłącznie opiniodawczą funkcję i to przy opracowaniu projektu rozporządzenia.

Naczelny Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 14 lutego 2007 roku w sprawie o sygnaturze akt: II OSK 313/06 (Zbiór Lex Nr 344535) zaprezentował pogląd, iż fakt umieszczenia danego obozu w wykazie wydanym na podstawie art. 8 ustawy o kombatantach ma tylko takie znaczenie, że w konkretnej sprawie strona nie musi przeprowadzać dowodów stwierdzających, iż osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a pobyt w tych miejscach dzieci miał charakter eksterminacyjny w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy o kombatantach. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela zacytowany pogląd, wskazując iż zamieszczenie obozu, w którym przebywał skarżący w akcie prawnym o randze rozporządzenia, przy braku innych ograniczeń wynikających z prawa powszechnie obowiązującego w tym zakresie winno stanowić dla organu podstawę orzekania.

Bowiem, stosownie do regulacji art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Wskazane akty prawne wiążą wszystkich, zarówno organy państwowe, jak też obywateli. Wynika z tego, że zarówno organy administracji, jak i Sąd winny orzekać na mocy ustaw i wydawanych na ich podstawie rozporządzeń, a takiego waloru nie miała informacja Instytutu Pamięci Narodowej i nie mogła stanowić podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

W tej sytuacji Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" przy zastosowaniu art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego Sąd postanowił w punkcie drugim wyroku na podstawie art. 200 i 205 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Sąd orzekł w punkcie trzecim wyroku w oparciu o regulację art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z treścią § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

K.O.