Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 167/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 109 ust. 5, art. 102  ust. 5 pkt 24
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Protokolant st. ref. Renata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2014 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2013 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego J. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej także: "Prezes NFZ") - działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm. - zwanej dalej także: "ustawą o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 - zwanej dalej: "k.p.a.") - po rozpatrzeniu odwołania J. S. (dalej: "Skarżący") od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej także: "Dyrektor [...] OW NFZ") z dnia [...] czerwca 2013 r., stwierdzającej, że Skarżący od dnia 1 czerwca 1999 r. do dnia 16 sierpnia 2000 r. podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba ubezpieczająca się dobrowolnie - utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Skarżący pismem z dnia [...] lutego 2013 r. zwrócił się do [...] OW NFZ o zweryfikowanie okresu obowiązywania umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego nr [...] z dnia [...] maja 1999 r. wskazując, iż zarówno on jak i jego rodzina nie znajdują się w systemie jako ubezpieczeni. Oświadczył, iż od zawarcia umowy składki były wpłacane regularnie, co miesiąc na konto ZUS.

[...] OW NFZ pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r., poinformował Skarżącego, o wszczętym postępowaniu dotyczącym umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego.

W celu weryfikacji okresu objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym [...] OW NFZ zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskami o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych w zakresie wpłat przekazanych przez ubezpieczonego z tytułu ubezpieczenia dobrowolnego oraz potwierdzenia dat zgłoszenia i wyrejestrowania z ubezpieczenia zdrowotnego oraz tytułów do tego ubezpieczenia. ZUS poinformował, iż zgodnie z informacjami zawartymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS, Skarżący zgłosił się do dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego od 1 czerwca 1999 r. (brak wyrejestrowania).

[...] OW NFZ zwrócił się do Skarżącego z prośbą o dostarczenie kopii dowodów opłacenia składek za lipiec i listopad 2000 r. w celu weryfikacji dat wpłat. Skarżący złożył pisemne oświadczenie, iż nie posiada dowodów opłacenia składek za ww. okresy.

Dyrektor [...] OW NFZ decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. stwierdził, że Skarżący jako osoba ubezpieczająca się dobrowolnie, podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od dnia 1 czerwca 1999 r. do dnia 16 sierpnia 2000 r.

W uzasadnieniu - odwołując się do art. 9 ust. 1 i ust. 3 i art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (w brzmieniu obowiązującym w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 26 września 2001 r., dalej: u.p.u.z.) oraz w treści § 4 pkt. 1 i § 5 pkt 2 umowy Nr [...] stwierdził, iż Skarżący składkę za lipiec 2000 r. zapłacił w dniu 17 sierpnia 2000 r., podczas gdy ostateczny termin zapłaty przypadał na dzień 16 czerwca 2000 r., co skutkowało rozwiązaniem umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego. Również składka za listopad 2000 r. opłacona została dnia 18 grudnia 2000 r., gdy ostateczny termin zapłaty mijał 15 grudnia 2000 r.

Od powyższej decyzji Skarżący wniósł z dnia [...] lipca 2013 r. odwołanie do Prezesa NFZ.

W ocenie Skarżącego umowa dobrowolnego ubezpieczenia zawarta z [...] OW NFZ nie uległa rozwiązaniu na skutek opóźnienia opłacenia składki na ubezpieczenie. Wskazał na niezgodność § 4 umowy nr 4748 z art. 9 ust. 3 u.p.u.z. oraz na naruszenie zasad współżycia społecznego. Wyjaśnił, iż nie kwestionowano jego prawa do ubezpieczenia. Ponadto większość opłacanych składek oraz uzyskanych świadczeń zdrowotnych należałoby zakwalifikować jako świadczenia nienależne. Tym samym nieracjonalne jest traktowanie drobnego opóźnienia, które wywołuje takie nieobliczalne skutki. W konsekwencji wniósł o uznanie objęcia go dobrowolnym ubezpieczenia na podstawie zawartej umowy nr [...].

Prezes NFZ decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu odwołując się do treści przepisów art. 9 ust. 1 i ust. 3 u.p.u.z. oraz i § 4 pkt 1 umowy Nr [...], stwierdził, iż ubezpieczający się zostaje objęty ubezpieczeniem zdrowotnym z dniem określonym w umowie zawartej z kasą chorych, a przestaje być nim objęty z dniem rozwiązania umowy lub nieopłacenia składki w obowiązującym terminie. Jednocześnie ubezpieczający się zobowiązany jest wnosić składki w terminie do dnia 15 każdego miesiąca na numer konta i na drukach udostępnionych mu w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych właściwym dla jego miejsca zamieszkania.

Skarżący nie opłacił w terminie wynikającym z ww. umowy składki za lipiec 2000 r. (do 16 sierpnia 2000 r.), gdyż 15 sierpień przypadał na dzień wolny od pracy. Zdaniem organu, opłacenie składki dopiero w dniu 17 sierpnia 2000 r, skutkowało tym, iż umowa dobrowolnego ubezpieczenia uległa rozwiązaniu z dniem 16 sierpnia 2000 r.

Odnosząc się do zarzutu niezgodności § 4 ww. umowy z przepisem art. 9 ust. 1 u.p.u.z., organ odwoławczy stwierdził, iż powołany przez Skarżącego przepis art. 9 ust. 3 tej ustawy (w brzmieniu obowiązującym od 27 września 2001 r.), nie miał zastosowania do okresu od stycznia 1999 r. do 26 września 2001 r.

W zakresie zarzut braku zawiadomienia o nieprawidłowościach w opłacaniu składek na dobrowolne ubezpieczenia zdrowotne, Prezes NFZ wskazał, iż zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach, sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. Stwierdził również, iż przepisy nie umożliwiały przywrócenia ciągłości ubezpieczenia w przypadku opłacenia składki po obowiązującym terminie. Nie przewidywały obowiązku ZUS ani NFZ powiadamiania strony umowy dobrowolnej o jej rozwiązaniu, z ww. przyczyny.

Na powyższą decyzję Prezesa NFZ Skarżący pismem z dnia [...] grudnia 2013 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucił naruszenie przepisów prawa, a w szczególności art. 9 ust. 3 u.p.u.z. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 26 września 2001 r.) przez uznanie, że zawarta umowa z 31.05.1999 r. nr [...] uległa rozwiązaniu na skutek opłacenia składki z dwudniowym opóźnieniem. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu skargi Skarżący powtórzył, iż opłacenie składki z krótkotrwałym opóźnieniem, nie jest wystarczającą przesłanką do uznania rozwiązania umowy ubezpieczenia. Zdaniem Skarżącego do rozwiązania zawartej umowy dojść mogło wyłącznie na skutek oświadczeń jednej lub obu jej stron, albo z mocy zapisu tej umowy; bądź też w razie zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisie prawa. Skarżący zakwestionował jako podstawę uznania umowy za rozwiązaną, treść § 4 zawartej umowy.

Skarżący wywodził, iż z chwilą uiszczenia składki, został ponownie objęty ubezpieczeniem przewidzianym umową nr [...], zgodnie z zasadami obowiązującymi w zakresie ubezpieczeń, przewidzianymi w przepisach Kodeksu cywilnego, znajdującego zastosowanie na podstawie § 8 umowy.

Podsumowując stwierdził, iż skoro żadna ze stron umowy nr 4748 nie złożyła oświadczenia o jej rozwiązaniu, ani też nie wystąpiły umowne lub ustawowe przesłanki jej rozwiązania, stanowisko organu odwoławczego należy za naruszające przepisy prawa.

Skarżący stwierdził ponadto, że organ odwoławczy nie odniósł się do zasadniczej różnicy między rozwiązaniem umowy a momentem kiedy ubezpieczony przestaje być objęty ubezpieczeniem.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał, iż nie jest instytucją właściwą do orzekania o obowiązku odprowadzania składek ani do ich pobierania. Składki są pobierane i odprowadzane na rzecz ZUS, który orzeka o obowiązku ich odprowadzania. Prezes NFZ nie jest również właściwy do orzekania o okresie przedawnienia należności ZUS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skargę należało w sprawie uwzglednić.

Wskazać nalezy, że stosunek ubezpieczenia zdrowotnego Skarżącego, oparty na dobrowolnym uczestnictwie w systemie ubezpieczeń zdrowotnych, powstał pod rządami nieobowiązującej już ustawy z dnia z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U z 1997 Nr 28 poz. 153 ze zm.), dalej także “u.p.u.z.".

Zgodnie z art. 9 ww. ustawy osoba nie wymieniona w art. 8 (tj. podlegająca obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu) mogła ubezpieczać się dobrowolnie na podstawie pisemnego wniosku złożonego w kasie chorych.

Ust. 3 ww. przepisu stanowił zaś, że osoba taka zostaje objęta ubezpieczeniem zdrowotnym z dniem określonym w umowie zawartej przez tę osobę z kasą chorych, a przestaje być nim objęta z dniem rozwiązania umowy lub nieopłacenia składki w obowiązującym terminie.

Ww. przepis w podanej wersji obowiązywał w dacie zawarcia umowy przez Skarżącego (tj. w dniu 31 maja 1999 r.) i został powielony w tej umowie (por. jej § 4 ust. 1). Na marginesie jedynie należy wskazać ten ostatni przepis został znowelizowany ustawą z 20 lipca 2001 r., na mocy której osoba przestawała być objęta dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym z dniem rozwiązania umowy lub po upływie 30 dni nieprzerwanej zaległości w opłacaniu składek, chyba że zaległość nie przekraczała równowartości miesięcznej kwoty składki.

Wskazać należy, że stosunek prawny nawiązany na podstawie dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego ma specyficzny charakter. Pomimo, że jest to stosunek umowny, co wynika wprost z ustawy, to wyłączona jest swoboda stron decydowania o jego treści, jako że prawa i obowiązki ubezpieczającego się i Funduszu (wczesnej - kas chorych) są ściśle określone w samej ustawie.

Tę specyfikę łączących strony relacji uwzględniono w zapisach umowy stanowiąc w jej § 8, że w sprawach nieuregulowanych stosuje się przepisy Kodeksu Cywilnego oraz ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.

W aktach sprawy znajduje się zarówno pisemny wniosek Skarżącego, o którym wyżej mowa, jak i umowa z dnia 31 maja 1999 r. Jest tam również zestawienie składek opłacanych przez Skarżącego za okresy od czerwca 1999 r. do stycznia 2013 r. Przy czym w ww. okresie składki za dwa miesiące wniesiono z opóźnieniem, tj. za lipiec 2000 r. w dniu 17 sierpnia 2000 r. (zamiast w dniu 16 sierpnia 2000 r.) i za listopad 2000 r. w dniu 18 grudnia 2000 r. (zamiast w dniu 15 grudnia 2000 r.).

Tę ostatnią okoliczność organy obu instancji uznały za decydującą w sprawie stwierdziły bowiem, że - wobec uregulowania przez Skarżącego składki na ubezpieczenie zdrowotne z jednodniowym opóźnieniem, tj. 17 zamiast 16 sierpnia 2000 r. - umowa dobrowolnego ubezpieczenia uległa rozwiązaniu.

Skarżący nie zgadza się z tym, że taki skutek prawny w jego sprawie nastąpił i powołuje się na brak regulacji, czy to w ustawie, czy to umowie, mocą której opóźnienie w opłaceniu składki na ubezpieczenie zdrowotne powodowałoby rozwiązanie łączącej go z Funduszem umowy.

W odpowiedzi na wniesioną do Sądu skargę organ w ww. zakresie wyjaśnił, że przepisy obowiązujące w stanie faktycznym sprawy nie umożliwiają przywrócenia ciągłości ubezpieczenia w przypadku opłacenia składki po obowiązującym terminie. Stanowią zaś wprost, w jakich okolicznościach umowa ulega rozwiązaniu z mocy prawa. Nie wskazano jednak w tym piśmie organu, które dokładnie przepisy o takim skutku w sprawie przesądzają.

Sąd nie zgadza się z oceną prawną organu wyrażoną na tle ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych.

Zdaniem Sądu w sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że stosunki prawne stron reguluje umowa.

W umowie, za ustawą, uregulowano zaś, że ubezpieczający się objęty jest ubezpieczeniem do dnia rozwiązania umowy lub nieopłacenia składki w obowiązującym terminie (§ 4). Określono więc dwie odrębne przyczyny ustania dobrowolnego ubezpieczenia.

Organy - pomimo powoływania się na przyczynę związaną z nieopłaceniem składki - uznały, że w sprawie doszło do rozwiązania umowy. Nie podały jednak przy tym podstawy prawnej do formułowania takiego poglądu. Sąd zaś - dokonując kontroli legalności decyzji - nie dostrzega ich ani w umowie, ani w ustawie o ubezpieczeniach zdrowotnych. Nie można takiej podstawy wywodzić także z przepisów prawa cywilnego. Wskazać bowiem należy, że pomimo powszechnego posługiwania się terminem "rozwiązanie umowy" ani doktryna, ani praktyka nie wytworzyła jednolitej struktury tej instytucji.

Mateusz Dróżdż w pracy "Pojęcie rozwiązania umowy w polskim prawie cywilnym oraz jego skutki" (IUS NOVUM 3/2010) wskazuje, że przez rozwiązanie umowy należy rozumieć każdą czynność prawną bądź też zdarzenie prawne, które powoduje wygaśnięcie pierwotnego stosunku zobowiązaniowego, powstałego na podstawie umowy. Na gruncie przepisów kodeksu cywilnego przede wszystkim można wyróżnić trzy znaczenia "rozwiązania umowy", tj.:

1) zgodne oświadczenie woli stron umowy,

2) jednostronne oświadczenie woli,

3) rozwiązanie umowy w drodze orzeczenia sądowego.

Zdaniem ww. autora nie istnieją przeszkody, które uniemożliwiałyby także w ww. zakresie zawarcie umowy rozwiązującej (wniosek taki płynie z art. 353¹ k.c.).

W sprawie Skarżącego nie budzi wątpliwości, że nie doszło do rozwiązania spornej umowy na podstawie zgodnego oświadczenia jej stron, ani na podstawie orzeczenia sądu. Nie zawarto także umowy rozwiązującej, o której wyżej mowa.

Odnosząc się zaś do pkt 2 powyżej wskazać należy, że chodzi tu prawa kształtujące, które polegają na możliwości doprowadzenia do zmiany bądź ustania stosunku prawnego przez działanie jednej ze stron, bez udziału drugiego podmiotu. Uprawnienie kształtujące musi być jednak określone w ustawie bądź, jeżeli strony tak postanowią, we wcześniejszej umowie. Wypowiedzenie oraz odstąpienie są rodzajem takich praw. Tylko na marginesie wskazać należy, że zgodnie z art. 77 § 2 k.c. jeżeli umowa została zawarta w formie pisemnej (...) odstąpienie od niej albo jej wypowiedzenie powinno być stwierdzone pismem.

Umowa łącząca strony w rozpoznawanej sprawie takich postanowień nie zawiera. Stąd - zdaniem Sądu - pogląd organu zaprezentowany w decyzji należy zakwestionować jako pozbawiony podstawy prawnej.

Tak więc w tej sprawie rozważać można jedynie jaki skutek dla objęcia Skarżącego ubezpieczeniem zdrowotnym wywiera opóźnienie w opłaceniu przez niego składki za dwa miesiące, tj. za lipiec w 2000 r. oraz za listopad 2000 r. Nie można przy tym tracić z pola widzenia okoliczności, że pozostałe składki były przez Skarżącego regularnie opłacane przez ok. 13 lat.

Wskazać w tym miejscu należy, że w myśl art. 23 w zw. z art. 26 ust. 3 pkt 1 u.p.u.z. ubezpieczony przekazywał składki na ubezpieczenie zdrowotne do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jednakże na mocy art. 26 ust. 4 ww. ustawy ZUS miał obowiązek niezwłocznie, nie później niż w ciągu trzech dni roboczych od dnia wpływu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz dokumentów umożliwiających rozdzielenie składek na poszczególne kasy chorych, przekazać pobrane składki na ubezpieczenie zdrowotne wraz z pobranymi odsetkami za zwłokę do właściwej kasy chorych. Przy tym, zgodnie z art. 26 ust. 5 u.p.u.z., kasa chorych była uprawniona do nieodpłatnego dostępu do informacji o ubezpieczonym i opłacanej przez niego składce, w zakresie niezbędnym do realizacji ubezpieczenia zdrowotnego, znajdujących się w ZUS.

Ustawą z dnia 20 lipca 2001 r. został dodany art. 26 ust. 4b u.p.u.z., który zobowiązywał ZUS do przekazywania do kas chorych i ministra właściwego do spraw zdrowia szczegółowych informacji (określonych przez art. 141 a ust. 2 pkt 1-6) o ubezpieczonych i przekazanych za nich składkach na ubezpieczenie zdrowotne i odsetkach za zwłokę, nie później niż w ciągu 15 dni roboczych od dnia wpływu składek i odsetek oraz dokumentów umożliwiających rozdzielenie składek na poszczególnych ubezpieczonych.

Na mocy zaś art. 195 pkt 1, art. 198 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 z późn. zm.), obowiązującej od dnia 1 kwietnia 2003 r. do dnia 30 września 2004 r., Narodowy Fundusz Zdrowia przejął zadania kas chorych. Według obowiązującej od dnia 1 października 2004 r. ustawy o świadczeniach (art. 252) Narodowy Fundusz Zdrowia przejął kompetencje NFZ powołanego ustawą o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia. Zasady uiszczania składek na ubezpieczenie zdrowotne i przekazywania informacji o ubezpieczonych pozostały takie same, to jest wpłacane są do ZUS, który przekazuje je do NFZ wraz z danymi o ubezpieczonych (art. 29 ust. 3 pkt 1, ust. 5 i 6 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, art. 86 ust. 6 i 7 ustawy o świadczeniach).

Nadto do dnia 26 września 2001 r. to kasy chorych zwracały nienależnie pobraną składkę (art. 29 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym), a od dnia 27 września 2001 r. zwrot nadpłaconej składki następuje na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 29 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 lipca 2001 r., art. 34 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, art. 94 ust. 1 ustawy o świadczeniach). Oznacza to, że według art. 26 ust. 6a, 6b, 7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) zwrotu nadpłaconych składek dokonuje ZUS, po zawiadomieniu płatnika o nadpłaconych składkach.

Omówienie to jest istotne, gdyż NFZ, dysponując kompletną dokumentacją, powinien mieć rozeznanie co do mocy obowiązującej zawartych przez kasy chorych umów o dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne. Organ nie wskazał jednak, aby którykolwiek z wyżej powołanych podmiotów, tj. Narodowy Fundusz Zdrowia bądź jego poprzednik prawny – kasa chorych, bądź ZUS powiadomiły Skarżącego, że po dniu 16 sierpnia 1999 r. nienależnie opłacał składki na ubezpieczenie zdrowotne. Organy (NFZ, a wcześniej kasa chorych) wbrew zasadzie zaufania obywateli do organów państwa przyjmując kolejne wpłaty nie zawiadomiły też Skarżącego o ich stanowisku co do obowiązywania spornej umowy.

Powracając zaś do zasadniczych rozważań w sprawie wskazać należy, że fakt nieopłacenia składki w terminie – wobec treści art. 9 ust. 3 u.p.u.z. – niewątpliwie skutkował tym, że osobę ubezpieczającą się dobrowolnie w kasie chorych (wtedy działających) przestawało obejmować takie ubezpieczenie.

O ile jednak rozwiązanie umowy dobrowolnego ubezpieczenia społecznego wywierałoby w sprawie Skarżącego określone trwałe konsekwencje na przyszłość (w tym sensie, że strony nie wiązałaby już umowa), o tyle budzi wątpliwości, czy taki określony trwały skutek na przyszłość zajdzie także w przypadku nieopłacenia składki w terminie wobec dalszego obowiązywania umowy ubezpieczenia zdrowotnego oraz następnych regularnych i wieloletnich wpłat.

W ocenie Sądu, uwzględniając postanowienia umowy, przepisy ustawy o ubezpieczeniach zdrowotnych oraz regulacje prawa cywilnego, w tym drugim przypadku, który stanowi okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy, przyjąć należy, że Skarżący przestał być objęty ubezpieczeniem zdrowotnym - co najwyżej - tylko w okresie, za który nie opłacono terminowo składki. W pozostałym okresie Skarżącego obejmowało ubezpieczenie zdrowotne w oparciu o łączącą go z Funduszem (wcześniej – kasą chorych) ważną umowę.

Przyjęcie innego rozwiązania doprowadziłoby do skutków, które nie mogłyby być zaakceptowane w praworządnym państwie, jako działanie zgodne ze standardami demokratycznego państwa prawa i zaufania do jego organów.

To inne rozwiązanie, o którym wyżej mowa, to przyjęcie, że umowa z dnia 31 maja 1999 r. rzeczywiście uległa rozwiązaniu w dniu 16 sierpnia 2000 r.- mimo braku regulacji w tym zakresie - a organ nie miał obowiązku poinformować o tym fakcie Skarżącego, w konsekwencji zaś opłacał on nienależnie przez 13 lat składki. Zgodnie ze stanowiskiem organu nie miał on obowiązku informować Skarżącego także i o tym, że na jego koncie znajdują się nienależnie opłacone składki.

Kwestia tych opłaconych przez Skarżącego składek po dniu 16 sierpnia 2000 r. ma istotne znaczenie także z punktu widzenia terminu przedawnienia prawa do żądania zwrotu nadpłaconych składek.

Do dnia 20 lipca 2011 r. obowiązywał 5 - letni okres dochodzenia zwrotu nienależnie opłaconych składek od daty ich opłacenia. Na mocy art. 3 ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 138, poz. 808) okres dochodzenia zwrotu nienależnie opłaconych składek został wydłużony do 10 lat.

Przyjmując stanowisko organu, Skarżący powziąłby dopiero po kilkunastu latach (tj. w 2013 r.) wiadomość, że nie podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu, a jednocześnie część jego składek nie podlegałaby zwrotowi jako przedawnione (co do charakteru przedawnienia nienależnie pobieranych przez ZUS należności składkowych wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt P 29/08, LEX nr 578127; to stanowisku Trybunału można także odnieść do charakteru składek na ubezpieczenie zdrowotne, należących do sfery zabezpieczenia społecznego). Skala i charakter negatywnych skutków przyjęcia wykładni spornych przepisów tak jak proponuje to Organ byłaby - zdaniem Sądu - nieproporcjonalna w porównaniu do zachowania Skarżącego i braku reakcji organu na opóźnienie w opłacaniu przez niego składek.

Wobec powyższego, Sąd uznał, że organy dopuściły się w sprawie naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. przepisów art. 9 ust. 3 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz § 4 ust. 1 umowy z dnia 31 maja 1999 r. zawartej pomiędzy Skarżącym a [...] Regionalną Kasą Chorych w [...], które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Dlatego też Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - orzekł, jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a. O zasądzeniu kosztów postępowania sądowego na rzecz Skarżącego orzeczono na podstawie art. 200 ww. ustawy.