Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2065/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7,  art. 77 § 1, art. 80,  art. 107 § 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Łuczaj Sędziowie sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej R. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 9 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Op 4/17 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od skarżącej M. P. na rzecz R. P. kwotę 577 (pięćset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

UZASADNIENIE:

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Op 4/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, po rozpoznaniu skargi M. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2016 r., nr [...]w przedmiocie odmowy wymeldowania z pobytu stałego, w pkt 1) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...], w pkt 2) zasądził od Wojewody [...] na rzecz skarżącej M. P. kwotę 100 zł., tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

R. P., wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu oraz zasądzenia na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Jednocześnie na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi, w trybie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie mających istotny wpływ na wynik sprawy przepisów postępowania:

1/ art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), zwanej dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na niepełnym przedstawieniu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanu faktycznego i prawnego, przedstawieniu oceny prawnej niespójnej oraz całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionego w odpowiedzi na skargę uczestnika postępowania twierdzenia, iż wniósł on niezwłacznie powództwa o ochronę naruszonego posiadania, a także nieustosunkowanie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w uzasadnieniu wyroku do tych twierdzeń,

2/ art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone,

3/ art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. przez brak wykazania, że naruszenia te miały wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd I Instancji nie wskazał w uzasadnieniu, czy i jakie znaczenie w świetle przeprowadzonych rozważań ma fakt złożenia przez skarżącego pozwu o ochronę naruszonego posiadania, lecz w sposób niezasadny stwierdził, że okoliczność tę winny wziąć pod uwagę organy, w sytuacji, kiedy fakt ten zaistniał już po decyzji o odmowie wymeldowania i w chwili, gdy nie upłynął jeszcze roczny termin do wytoczenia tego powództwa.

Podniesiono, że w chwili wydania decyzji o odmowie wymeldowania z dnia 30.08.2016 r. podjęte przez skarżącego czynności zmierzające do przywrócenia stanu zgodnego z prawem były wystarczające, zwłaszcza wobec orzeczenia w sprawie rozwodowej przez Sąd Okręgowy w O., sygn. akt: [...] o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania małżonków w taki sposób, by jeden pokój przyznać do wyłącznego korzystania skarżącemu, drugi żonie, natomiast kuchnię, łazienkę oraz przedpokój pozostawić do wspólnego korzystania. Dopiero skuteczne zaskarżenie wyroku rozwodowego przez skarżącą skutkowało zmianą orzeczenia i w konsekwencji brakiem orzeczenia o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania, co implikowało konieczność podjęcia dalszych stosownych kroków przez skarżącego w celu przywrócenia stanu zgodnego z prawem, w postaci wniesienia powództwa o ochronę naruszonego posiadania (dowód: apelacja powódki z dnia [...].08.2016 r. od wyroku rozwodowego z dnia [...].06.2016 r., sygn. akt: [...]; wyrok Sądu Apelacyjnego we W. z dnia [...].12.2016 r., sygn. akt: [...]).

Argumentowano, że powództwo o ochronę posesoryjną zostało wniesione z zachowaniem rocznego terminu i na dzień dzisiejszy sprawa jest zawisła przed Sądem Rejonowym w N., sygn. akt: [...].

Zarzucono, że Sąd I Instancji błędnie wskazał w uzasadnieniu, iż podnoszenie przez uczestnika argumentu niemożności przebywania w lokalu z uwagi na wymianę przez skarżącą zamków w drzwiach, wymagało ustalenia tego, czy podejmował on skuteczne środki prawne umożliwiające mu powrót do lokalu, albowiem w świetle powyższych rozważań oczywistym jest, iż uczestnik takie środki podejmował, a organy zarówno I, jak i II Instancji wzięły pod uwagę tę okoliczność przy wydawaniu decyzji odmawiających wymeldowania skarżącego z miejsca stałego pobytu.

Stwierdzono, że wobec powyższego zasadnym jest również drugi zarzut skargi kasacyjnej w postaci naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone, ponieważ zarówno organ I, jak i II Instancji w sposób wyczerpujący i całkowity dokonały ustaleń dotyczących stanu faktycznego, przeprowadzonych dowodów i na tej podstawie przeprowadziły ocenę okoliczności sprawy.

Argumentowano, że organ I instancji niezbędnych czynności zarówno z urzędu, jak i na wniosek, a w szczególności przeprowadził wizję lokalną w dniu 20.07.2016 r. oraz przesłuch strony, co znalazło wyraz w wyrażeniu swojego stanowiska przez skarżącego w oświadczeniu z dnia 20.06.2016 r. oraz poprzez ustanowionego pełnomocnika w sprawie. Otóż z uwagi na niemożność osobistego wzięcia udziału w postępowaniu, skarżący ustanowił w tym celu pełnomocnika, który wyjaśnił w sposób jednoznaczny i wyczerpujący okoliczności braku podstaw do wymeldowania

Zarzucono, że niezasadnym jest wskazanie przez Sąd I Instancji naruszenia przez organ I Instancji normy art. 75 §1 k.p.a.- organ bowiem dopuścił jako dowody wszystko co mogło mieć znaczenie w sprawie, w żadnym zaś wypadku nie odmówił przeprowadzenia jakiegokolwiek dowodu.

Argumentowano, że również nie znajduje uzasadnienia powoływane przez Sąd I Instancji naruszenie normy art. 80 k.p.a., bowiem w przedmiotowej sprawie cały materiał dowodowy był podstawą dokonywanej przez organ oceny.

Wywodzono, że nie jest trafne stanowiska Sądu i Instancji, jakoby wydana decyzja w przedmiocie odmowy wymeldowania z miejsca pobytu stałego nie została należycie uzasadniona, albowiem organ II Instancji wskazał fakty, które uznał za udowodnione oraz dowody na których się oparł (oświadczenie R. P. i G. P. z dnia [...].06.2016 r., protokoły zeznań świadków w osobach M. W., J.S. oraz T. S., pismo Komisariatu Policji w P. oraz protokół z przeprowadzonej w dniu [...].07.2016 r.).

Nawiązując do trzeciego zarzutu skargi kasacyjnej, tj. naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. przez brak wykazania, że naruszenia te miały wpływ na wynik sprawy, podniesiono, że Sąd I instancji błędnie założył, że normy te zastały naruszone i nie wykazał, że naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wywodzono, że mimo wątpliwości Sądu I Instancji w zakresie konieczności przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron, czy też nienależytego uzasadnienia decyzji w trybie art. 107 § 3 k.p.a., trudno uznać, iż w świetle zgormadzonego materiału dowodowego jednoznacznie świadczącego o braku trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu, w szczególności podjęcia przez uczestnika kroków zmierzających do ochrony naruszonego posiadania przez przeprowadzenie interwencji policji w dniu 20.06.2016 r. w związku z bezprawną wymianę zamków, zgłoszenie wniosku o orzeczenie o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania i zabezpieczenie roszczenia w dniu 20.06.2016 r. w sprawie rozwodowej, wreszcie wytoczenie powództwa o ochronę naruszonego posiadania, zeznań świadków A. W., J. S. oraz T. S., którzy zeznali, iż nie wiedzą czy skarżący trwale opuścił mieszkanie przy ul. [...] w P., mogłaby zapaść inna decyzja, niż tylko odmawiająca wymeldowania R. P. z miejsca pobytu stałego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, skarżąca M. P. wniosła o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według obowiązujących norm.

W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną, stwierdzono, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wszelkie wymogi i standardy, o których stanowi art. 141 § 4 p.p.s.a., albowiem Sąd I instancji przedstawił w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonował sformułowane w skardze zarzuty oraz stanowisko strony przeciwnej. Uzasadnienie nie zawiera wad konstrukcyjnych i poddaje się kontroli kasacyjnej. Ponadto Sąd I instancji zawarł szczegółowe wskazania co do dalszego postępowania.

Wywodzono, że poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska Sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego, co zarzuca skarga kasacyjna.

Podniesiono, że niezrozumiały jest zarzut niedoniesienia się Sądu I instancji do faktu wytoczenia powództwa o ochronę posiadania, ponieważ Sąd ten wielokrotnie w uzasadnieniu nawiązał do kwestii wytoczenia powództwa o ochronę posiadania. Nadto formułując wskazania co do dalszego postępowania również wskazał na znaczenie twierdzeń w tym zakresie i konieczność oceny w kontekście normy przepisu art. 344 § 2 k.c.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych, będąc związany granicami skargi kasacyjnej.

W skardze kasacyjnej zawarto zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, które należało uznać za zasadne.

Skutecznie wskazano na naruszenie art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, polegające na niepełnym przedstawieniu stanu faktycznego i prawnego, w szczególności poprzez pominięcie istotnych dla sprawy okoliczności, w tym faktu wytoczenia przez skarżącego kasacyjnie R. P. powództwa o ochronę naruszonego posiadania.

Uzasadnienie wyroku powinno zawierać istotne dla sprawy elementy stanu faktycznego i odnoszące się do nich rozważania prawne. W przedmiotowej sprawie warunkiem orzeczenia o wymeldowaniu skarżącego kasacyjnie z pobytu stałego było zaistnienie przesłanek zawartych w art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (j.t. Dz. U. z 2015 r. poz. 388 ze zm.), zwanej dalej "uel", a więc przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz przesłanki niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Wskazać przy tym należy, że pobytem stałym, zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 uel, jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Podstawowym więc zagadnieniem dla rozstrzygnięcia sprawy było przesądzenie kwestii, czy strona "opuściła miejsce stałego pobytu". W świetle powyższego, rzeczą organów było dokonanie ustalenia czy przebywanie skarżącego poza adresem zameldowania objęte jest jego wolą, czy też nie. Ta właśnie okoliczność miała zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i w istocie stanowiła przedmiot sporu. O opuszczeniu miejsca pobytu w rozumieniu art. 35 uel, można mówić wówczas, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie jest wynikiem woli, zamiaru tej osoby.

Skoro w przedmiotowej sprawie poza sporem było, że skarżąca bez zgody skarżącego kasacyjnie wymieniła zamek w drzwiach mieszkania i z uwagi na tę okoliczność skarżący kasacyjnie nie mógł posiadać dotychczasowego lokalu, w którym był zameldowany, w taki sposób, w jaki czynił to dotychczas, a więc wykorzystując go, jako centrum życiowe, to istotną w sprawie okolicznością było wyjaśnienie, czy i jakie kroki podjął on celem odzyskania utraconego posiadania lokalu. To te okoliczności winny były zostać ustalone w sposób kompletny bez pominięcia jakiegokolwiek faktu.

Tymczasem Sąd I instancji skupił się na szeregu nieistotnych dla sprawy okolicznościach, których ustalenie nakazał organom, a w tym wyjaśnienie: - jakie konkretnie dowody przemawiają za uznaniem, że centrum życiowe skarżącego kasacyjnie nadal znajduje się w miejscu zameldowania na pobyt stały, - czy opuszczenie miejsca pobytu w związku z wyjazdem do pracy za granicą w lipcu 2015 r. nie spowodowało w istocie dobrowolnego i trwałego jego opuszczenia, - wyników ustaleń z oględzin, podczas których w spornym lokalu nie stwierdzono rzeczy osobistych skarżącego kasacyjnie, - charakteru jego pobytu za granicą, jego sytuacji osobistej i majątkowej, okoliczności przebywania skarżącego kasacyjnie w należącym do jego matki mieszkaniu.

Odnosząc się do tak sformułowanych wytycznych, które winny były zostać w ocenie Sądu I instancji wykonane przez organy, należy stwierdzić, że byłby to zabieg całkowicie bezcelowy z uwagi na jego nieprzydatność do rozstrzygnięcia sprawy. Nawiązując do poszczególnych ww. wytycznych należy stwierdzić, że bezcelowym jest poszukiwanie dowodów celem ustalenia faktu, że utracony przez skarżącego kasacyjnie lokal stanowi jego centrum życiowe, skoro poza sporem jest, że wskazana strona postępowania została pozbawiona możliwości swobodnego wstępu do omawianego lokalu poprzez wymianę zamku w jego drzwiach. Równie bezcelowym było zobowiązywanie organów do wyjaśnienia okoliczności, czy opuszczenie lokalu w związku z wyjazdem do pracy za granicą nie było dobrowolnym i trwałym jego opuszczeniem, skoro skarżący kasacyjnie konsekwentnie twierdził, że jego praca za granicą ma czasowy charakter. Podobnie niezasadnym było wymaganie oceny przez organy faktu braku rzeczy osobistych skarżącego kasacyjnie w dotychczasowym miejscu zamieszkania, podczas wizji lokalnej, skoro poprzez uniemożliwienie mu posiadania tego lokalu, nie miał on wpływu na to, czy jego osobiste rzeczy będą tam nadal znajdowały się czy też nie. Zupełnie też chybionym było zobowiązanie organów do oceny charakteru pobytu skarżącego kasacyjnie w mieszkaniu swej matki, skoro wskutek pozbawienia go możliwości zamieszkiwania w miejscu zamieszkania, skarżący kasacyjnie nie mógł zajmować dotychczasowego lokalu, będąc w Polsce. Okoliczność więc, że zastępczo przebywał w mieszkaniu matki jest na tyle oczywista i zrozumiała, że brak było jakiejkolwiek potrzeby roztrząsania tej okoliczności, zupełnie nieprzydatnej do rozstrzygnięcia sprawy.

Jak już wskazano to wcześniej, istotnym było, czy po wymianie zamku w drzwiach, co skutkowało brakiem możliwości zamieszkania w dotychczasowym miejscu pobytu skarżącego kasacyjnie, poczynił on kroki celem odzyskania utraconego posiadania lokalu.

W sprawie bezspornym jest, że wskazana strona postępowania kroki takie poczyniła i to w sposób niezwłoczny, racjonalny z wykorzystaniem wszystkich dostępnych jej środków prawnych.

Przede wszystkim, w dniu, w którym bezskutecznie próbowała dostać się do utraconego lokalu, do którego nie została wpuszczona, tj. 19 czerwca 2016 r. zawiadomiła o tym fakcie policję, która nie podjęła jednak interwencji. Na dalsze starania skarżącego kasacyjnie w tym zakresie, policja podjęła interwencję na drugi dzień, tj. 20 czerwca 2016 r. Wobec jej bezskuteczności, skarżący kasacyjnie podjął następnie środki prawne, składając tego samego dnia, tj. 20 czerwca 2016 r. w procesie rozwodowym wniosek o uregulowanie sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania stron, skutkiem czego w wyroku rozwodowym wniosek ten pozytywnie dla niego uwzględniono. Kiedy natomiast regulacja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego przez sąd wyższej instancji, skarżący kasacyjnie w dniu 14 października 2016 r. wystąpił z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania, który to fakt nastąpił, jeszcze przed wydaniem decyzji przez organ II instancji w dniu [...] października 2016 r., więc stanowił okoliczność, która miała miejsce jeszcze w trakcie postępowania administracyjnego. Okoliczność ta nie znalazła odzwierciedlenia w ustaleniach faktycznych ani prawnych organu odwoławczego. Dlatego też skarżący o okoliczności tej powiadomił Sąd I instancji. Brak uwzględnienia i rozważenia przez Sąd I instancji tej okoliczności w ramach art. 106 § 3 p.p.s.a., stanowił niewątpliwie uchybienie procesowe, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd I instancji nie podjął też rozważań w stosunku do wszystkich kroków, tak faktycznych, jak i prawnych, które przedsięwziął skarżący kasacyjnie, celem odzyskania utraconego posiadania dotychczasowego miejsca zamieszkania, a w miejsce tego sformułował wytyczne adresowane do organów, celem poczynienia ustaleń faktycznych jak i dokonania ich analizy. Jak już to wskazano, wytyczne Sądu I instancji były niezasadne, jak i zarzuty skierowane do organów w zakresie naruszenia przez nie norm art. 7, art. 75 § 1, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Dlatego też zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej w tym zakresie należało uznać za zasadne.

Zebrany przez organy materiał dowodowy w sposób nie budzący wątpliwości wskazywał, że niezajmowanie przez skarżącego dotychczasowego lokalu, w którym był zameldowany nie było objęte jego wolą, co wykazał, poprzez wykorzystanie wszystkich dostępnych mu środków faktycznych i prawnych skierowanych na odzyskanie utraconego lokalu. Okoliczność na którą powoływał się przed Sądem I instancji stanowiła dodatkowy dowód na to, że w dalszym ciągu podtrzymuje wolę posiadania przedmiotowego lokalu, albowiem wobec bezskuteczności (uchylenia) regulacji ze sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania stron przez sąd powszechny, wniósł powództwo o przywrócenie utraconego posiadania lokalu. Powyższe okoliczności, w sposób niewątpliwy świadczą więc o braku zaistnienia przesłanek z art. 35 uel, do wymeldowania skarżącego kasacyjnie w miejsca dotychczasowego zamieszkania. Dlatego też należało uznać, że zaskarżona decyzja nie naruszała prawa.

Mając powyższe na uwadze należało uznać, że skarga kasacyjna jest zasadna. Wobec okoliczności, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił.

Wobec uchylenia wyroku uwzględniającego skargę, podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzono od skarżącej na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrot kosztów postępowania.