Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1497/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, Sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj, Protokolant starszy sekretarz sądowy Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 marca 2015 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [..] , Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, organ) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [..] r. nr [...] , którą odmówiono J. D. umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za grudzień 2002 r., luty 2003 r. oraz za okresy od maja 2003 r. do grudnia 2003 r. i od czerwca 2004 r. do stycznia 2013 r.; ubezpieczenie zdrowotne za okresy od grudnia 2002 r. do lutego 2003 r., od maja 2003 r. do grudnia 2003 r. i od czerwca 2004 r. do stycznia 2013 r.; Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za grudzień 2002 r., luty 2003 r. oraz za okresy od maja 2003 r. do grudnia 2003 r. i od czerwca 2004 r. do czerwca 2009 r.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że pismem z 2 lipca 2014 r. J. D. wystąpił do Zakładu o umorzenie należności z tytułu składek należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wnioskodawca wskazał,

że wpisem do CEIDG z 22 stycznia 2013 r. prowadzona przez niego działalność gospodarcza została wyrejestrowana i nastąpiło całkowite zaprzestanie prowadzenia działalności. Ponadto, decyzją z dnia [...] r. Nr [...] , Starosta K. orzekł o uznaniu Wnioskodawcy za osobę bezrobotną i odmówił przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Strona wskazała także, że postanowieniem z dnia 18 września 2013 r. Sąd Rejonowy w Koszalinie VII Wydział Gospodarczy oddalił wniosek Zakładu o ogłoszenie jej upadłości, jako przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą. Natomiast na wniosek Zakładu dwoma postanowieniami Sądu Rejonowego w K. IX Wydziału Krajowego Rejestru Sądowego - z dnia 10 października 2013 r. oraz z 15 października 2013 r. - postanowiono wpisać Stronę do Krajowego Rejestru Sądowego - Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Ponadto na skutek wniosku Zakładu, w dniu 15.05.2014 r. Sąd Rejonowy w K. VII Wydział Gospodarczy pozbawił Stronę prawa prowadzenia działalności na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszeniu na okres 5 lat.

Wnioskodawca oświadczył, że w świetle zaistniałych okoliczności nie jest możliwe pozyskanie przez niego jakichkolwiek dochodów w najbliższej przyszłości i tym samym spełnia on wymogi ustawy. Na potwierdzenie powołanych okoliczności Wnioskodawca przedłożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej z 28 lipca 2014 r. i kopie zeznań podatkowych za lata 2011-2013.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład odmówił Stronie umorzenia wnioskowanych należności.

Rozpoznając sprawę, organ ustalił, że zadłużenie dotyczy składek na ubezpieczenie własne Strony jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą oraz składek za zatrudnianych przez nią pracowników. Wobec tego, Zakład wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.) – zwanej dalej "u.s.u.s.", do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisów o umorzeniu. Oznacza to, że składki za pracowników Strony w części przez nich finansowanej nie podlegają umorzeniu z mocy prawa, zatem postępowanie w tej sprawie należało umorzyć, o czym orzeczono decyzją Zakładu z [...] r. nr [...] .

W odniesieniu do zadłużenia dotyczącego składek na ubezpieczenie własne Strony jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą, organ zbadał, czy w sprawie zaistniała całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a także rozpoznał sprawę pod kątem wystąpienia okoliczności, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) – zwanego dalej "rozporządzeniem".

Zakład stwierdził, że w sprawie że wystąpiła przesłanka umożliwiająca umorzenie długu, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., bowiem z uwagi na okoliczność wskazaną w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (tj. brak po stronie dłużnika środków na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego), postanowieniem z 18 września 2013 r., Sąd Rejonowy w K. oddalił wniosek Zakładu o ogłoszenie upadłości Strony. Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie okoliczność ta nie uzasadniała jednak umorzenia należności, gdyż znaczna część obciążającego Stronę zadłużenia objęta jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS w K. z rachunku bankowego Strony. Organ wskazał również, że Strona jest właścicielem nieruchomości o powierzchni [...] m2, położonej w miejscowości D., gmina B. B., na której jest dokonane zabezpieczenie hipoteczne na rzecz wielu wierzycieli, w tym na rzecz Zakładu. W ocenie organu, taki stan rzeczy spowodował brak podstaw do przyjęcia, że zachodzi całkowita nieściągalność oraz do umorzenia zadłużenia Strony.

Zakład, rozpoznając sprawę pod kątem przesłanek określonych w ww. rozporządzeniu, na podstawie przedłożonych do sprawy dokumentów oraz poczynionych ustaleń stwierdził, że: prowadzona przez Stronę działalność gospodarcza została w dniu 22 stycznia 2013 r. wykreślona z ewidencji, ww. postanowieniem z dnia 18 września 2013 r. oddalono wniosek Zakładu o ogłoszenie upadłości Strony, zaś postanowieniem Sądu Rejonowego w K. VII Wydział Gospodarczy z dnia 15 maja 2014 r. (postanowienie nie jest prawomocne) orzeczony został wobec Strony zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na okres 5 lat. Aktualnie Strona nie jest zgłoszona do ubezpieczenia z żadnego tytułu, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i oświadczyła, że nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem. Stronę obciążają zobowiązania z tytułu podatków oraz zobowiązania u osób fizycznych. Ponadto jest ona właścicielem opisanej powyżej nieruchomości.

W świetle powyższego, nie kwestionując, że sytuacja finansowa w jakiej aktualnie znajduje się Strona może być sytuacją trudną, Zakład nie znalazł podstaw do umorzenia obciążających ją zobowiązań w oparciu o przepisy ww. rozporządzenia. Organ wskazał, że Strona nie przedłożyła dokumentów, z których wynikałoby, że istnieją jakiekolwiek względy zdrowotne lub rodzinne, które uniemożliwiałyby lub ograniczały jej możliwości zarobkowania. Posiada ona majątek nieruchomy w postaci gruntów, które według jej oświadczenia są podzielone na działki budowlane o wielomilionowej wartości rynkowej. Na nieruchomości tej dokonane jest zabezpieczenie hipoteczne na rzecz Zakładu i w przypadku braku dobrowolnych wpłat dług może być egzekwowany z przedmiotu zabezpieczenia. Ponadto, w nieodległej przyszłości, Strona ma możliwość uzyskania uprawnień do świadczenia emerytalnego, gdyż osiągnęła wiek emerytalny i wystąpiła z wnioskiem o emeryturę.

Pismem z 29 września 2014 r. Strona wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że decyzja Zakładu jest błędna, asekuracyjna lub lekceważąca materiał dowodowy oraz wolę ustawodawcy wyrażoną w ustawie. Strona wskazała, że w uzasadnieniu decyzji znalazły się istotne nieścisłości, tj.: podane daty i sumy należności ZUS są niewłaściwe, np. w tym samym dniu, kiedy wydano decyzje odmowną, tj. [...] r., wydano inną decyzję podpisaną przez tę samą osobę nr [...] , w której to decyzji umarza się postępowanie w kwotach: [...] zł na ubezpieczenie społeczne oraz [...] zł na ubezpieczenie zdrowotne; ponadto opisana na stronie 3 decyzji okoliczność posiadania przez Stronę gospodarstwa rolnego nie jest właściwa od strony formalnej, faktycznej i prawnej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Zakład nie znalazł podstaw do zmiany swojej decyzji. Wyjaśnił, na czym polega uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, i stwierdził, że w sprawie właściwie oceniono, że nie zaistniały okoliczności umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek z powodu ich całkowitej nieściągalności oraz że słusznie przyjęto, że pozytywne rozpatrzenie wniosku Strony i umorzenie długu byłoby nieuzasadnione.

Zdaniem organu, samo wystąpienie przesłanki, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie mogło skutkować przyznaniem ulgi, gdyż pod uwagę należało wziąć wszelkie okoliczności występujące w sprawie, w tym fakt, iż od 6 sierpnia 2014 r. Strona ma przyznaną emeryturę w kwocie miesięcznej brutto [...] zł, oraz że jest właścicielem ww. nieruchomości, na której jest dokonane zabezpieczenie hipoteczne należności Zakładu. Taki stan rzeczy powoduje zatem, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż zadłużenie Strony jest całkowicie nieściągalne. Nie ma przy tym znaczenia, czy posiadanym majątkiem nieruchomym Strona może faktycznie władać.

W ocenie Zakładu, powyższe okoliczności, jak również fakt, że Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie ponosi żadnych stałych wydatków związanych z utrzymaniem, uzasadnia przyjęcie, że Strona nie znajduje się ani w sytuacji ubóstwa, ani w sytuacji, w której ewentualna ratalna spłata zadłużenia pozbawiłaby ją środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.

Odnosząc się do wskazanego przez Stronę postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Oddziału ZUS w K. z rachunku bankowego, Zakład wyjaśnił, że zajęcie to jest jednym ze środków egzekucyjnych, które dyrektorzy oddziałów ZUS, jako organy egzekucyjne, mogą stosować w postępowaniach egzekucyjnych. Jeżeli środek ten okaże się nieskuteczny, ww. organ zastosuje inny środek, np. dokona zajęcia emerytury Strony. Zakład ustosunkował się także do zastrzeżeń Strony w kwestii drugiej decyzji Zakładu, tj. decyzji z dnia [...] r. nr [..] .

W skardze do Sądu J. D. wniósł o uchylenie decyzji Zakładu i umorzenie jego należności. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił niedostateczne zbadanie sprawy i orzekanie w sprzeczności z wolą ustawodawcy. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że podtrzymuje w całości osnowę i uzasadnienie swoich wniosków z dnia 2 lipca 2014 r. i 29 września 2014 r., i przytoczył ich brzmienie.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W dniu 16 marca 2015 r. do Sądu wpłynęło pismo procesowe Skarżącego, w którym wskazał on, że nadal podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w skardze, oraz zgłosił wniosek dowodowy, w związku z wydaniem nowej decyzji Zakładu z dnia [...] r., nr [ ..] , o przeliczeniu emerytury Skarżącego, co nastąpiło "w związku z bezpodstawnym wzbogaceniem się ZUS".

W odniesieniu do powyższego, Skarżący wskazał, że 6 sierpnia 2014 r. osiągnął ustawowy wiek emerytalny i w związku z tym Zakład wydał decyzję o przyznaniu Skarżącemu emerytury, ale jedynie w wymiarze zaliczkowym. Przy obliczaniu okresów składkowych, Zakład pominął całkowicie okres indywidualnej działalności gospodarczej prowadzonej przez Skarżącego w latach 2003-2013, czym znacząco obniżył wysokość jego emerytury. Następnie, od tak obniżonej emerytury Zakład rozpoczął potrącanie za każdy miesiąc 25% emerytury za te same składki i ten sam okres 2003-2013, doprowadzając do swego bezpodstawnego wzbogacenia. Tymczasem naliczone i zaewidencjonowane w Zakładzie składki Skarżącego za lata 2003-2013 były od samego początku i są nadal zabezpieczone na hipotekach nieruchomości Skarżącego, a także na listach sądowych podziału z egzekucji jednej z nieruchomości. Skarżący wskazał także, że odwołał się od tych decyzji Zakładu do Sądu Okręgowego w K., a sprawa zarejestrowana pod sygn. akt [...] jest w toku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Podkreślenia wymaga również, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Natomiast na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, sprowadzający się zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) do kryterium jej zgodności z prawem, ma istotne znaczenie dla katalogu możliwych rozstrzygnięć sądu, który został wskazany w art. 145 § 1 p.p.s.a. Przepis ten bowiem stanowi, iż w razie uwzględnienia skargi na decyzję sąd może ją uchylić w całości albo w części (pkt 1), stwierdzić jej nieważność w całości lub w części (pkt 2) lub też stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa (pkt 3).

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do wyłącznej kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (vide: art. 28 ust. 1 i art. 83 ust. 1 u.s.u.s.). Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, a więc i do umorzenia należności z tytułu składek. Niezależnie więc od rezultatu kontroli sądowej, jakiej poddawana jest zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja, nie istnieje możliwość orzeczenia przez Sąd - zgodnie z wyrażonym w skardze żądaniem - o umorzeniu składek.

Wobec tego, że przedmiotem skargi jest ostateczna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydana w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych finansowanych przez Skarżącego jako płatnika składek, wskazania wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i art. 32 u.s.u.s., należności z tytułu tych składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do ust. 3, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (i odpowiednio - zgodnie z art. 32 u.s.u.s. - składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych) z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie, przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Działając na mocy powyższego upoważnienia, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. powołane powyżej rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że w przypadku przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie, przy umarzaniu tych składek - niezależnie od wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności - zawsze należy oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyrok Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 22/13, LEX nr 1495173).

Zaakcentować należy, że użycie przez ustawodawcę zwrotów "mogą być umarzane" (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.) i "Zakład może umorzyć" (§ 3 ust. 1 rozporządzenia) wskazuje jedynie na możliwość umorzenia, a nie obligatoryjność umorzenia w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia. Oznacza to, że nawet jeżeli zaistnieje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. czy § 3 ust. 1 rozporządzenia, to nie musi ona wywołać umorzenia należnych Zakładowi składek. Powyższe uregulowania dają zatem podstawy Zakładowi do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie analizowanego przypadku, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia.

Oczywiście nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) - zwanej dalej "k.p.a.", organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest - przynajmniej na gruncie k.p.a. - ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 k.p.a. (por. Janusz Borkowski [w:] Barbara Adamiak Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2011, str. 396-397). Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim ocena, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje natomiast prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wybór rozstrzygnięcia wymyka się kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach celowościowych, rzetelnościowych, gospodarnościowych i innych tego typu determinantach pozaprawnych.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Zakładu w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych i w rozporządzeniu wykonawczym, oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

W rozpoznawanej sprawie niekwestionowane jest, że postanowieniem z dnia 18 września 2013 r. - z uwagi na okoliczność wskazaną w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (tj. brak po stronie dłużnika środków na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego) - Sąd Rejonowy w K. VII Wydział Gospodarczy oddalił wniosek Zakładu o ogłoszenie upadłości Strony. W przypadku Skarżącego wystąpiła zatem, wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., formalna przesłanka całkowitej nieściągalności długu co, w świetle art. 28 ust. 2 u.s.u.s., otworzyło możliwość orzekania o umorzeniu ciążących na Skarżącym należności.

Zastrzeżeń Sądu nie budzi stanowisko organu, że pomimo wystąpienia powyższej przesłanki, pozytywne rozpatrzenie wniosku i umorzenie zobowiązań Skarżącego byłoby niezasadne. Skoro od dnia 6 sierpnia 2014 r. Skarżący ma przyznaną emeryturę w kwocie miesięcznej [...] zł brutto, tj. dochody które mogą podlegać zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym, a także jest właścicielem nieruchomości o powierzchni [...] m2, położonej w miejscowości D, gmina B. B., na której jest dokonane zabezpieczenie hipoteczne na rzecz wielu wierzycieli, w tym na rzecz Zakładu, to brak jest podstaw do uznania, że faktycznie brak jest środków i majątku, z którego Zakład mógłby choć częściowo wyegzekwować dochodzone należności. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że Skarżący nie może wskazaną nieruchomością dowolnie dysponować oraz to, czy aktualna wartość tego majątku pozwoli na całkowite pokrycie należności dochodzonych przez Zakład. W tych warunkach przyznanie wnioskowanej ulgi byłoby przedwczesne.

Należy mieć ponadto na uwadze, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi dokonywać oceny konkretnej sytuacji w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Ustawowym obowiązkiem Zakładu jest dochodzenie należności, bowiem zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami. Wreszcie trzeba też mieć na względzie i to, że organ zasadnie przyjmuje, iż istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek Zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem należności z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie (vide m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1231/07, LEX nr 484909 oraz z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1368/07, LEX nr 492274).

Wątpliwości Sądu nie budzi także dokonana przez organ ocena sytuacji Skarżącego w świetle § 3 ust. 1 rozporządzenia. Podkreślić w tym miejscu należy, że przewidziane w tym przepisie umorzenie należności z tytułu składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu np. na znikome źródło dochodów, ciężki stan zdrowia czy inne względy społeczne, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec Zakładu. Odstąpienie od obowiązku regulowania należności z tytułu składek jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że strona nie tylko obecnie, ale również w przyszłości, nie będzie miała możliwości spłaty zaległości.

W rozpoznawanej sprawie Zakład, na podstawie przedłożonych do sprawy dokumentów oraz poczynionych ustaleń, poddał ocenie wszystkie okoliczności odnoszące się do sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej Skarżącego, i dokonał ich merytorycznej oceny. Organ zważył, że prowadzona przez Skarżącego działalność gospodarcza została w dniu 22 stycznia 2013 r. wykreślona z ewidencji, ww. postanowieniem z dnia 18 września 2013 r. oddalono wniosek Zakładu o ogłoszenie upadłości Skarżącego, zaś postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 15 maja 2014 r. został orzeczony wobec Skarżącego zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na okres 5 lat, oraz że Skarżącego obciążają zobowiązania z tytułu podatków oraz zobowiązania u osób fizycznych. Zakład stwierdził także, że od 6 sierpnia 2014 r. Skarżący posiada stały dochód w postaci ww. świadczenia emerytalnego, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ponosząc przy tym żadnych kosztów związanych z utrzymaniem (zgodnie z oświadczeniem Skarżącego) oraz że jest właścicielem nieruchomości, na której jest dokonane zabezpieczenie hipoteczne należności Zakładu. To zaś, w ocenie Sądu, uprawniało organ do przyjęcia, że w sprawie brak jest podstaw do uznania, iż sytuacja, w jakiej znajduje się Skarżący, odpowiada wymogom określonym w ww. rozporządzeniu.

W przypadku, gdy Skarżący osiąga stały dochód ze świadczenia emerytalnego i nie ponosi żadnych kosztów utrzymania, zaś dochodzenie przez Zakład należności dokonywane jest obecnie poprzez zajęcie rachunku bankowego i zabezpieczenie na nieruchomości, trudno przyjąć, że Skarżący znajduje się w stanie ubóstwa, czy w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków niebędących koniecznymi dla utrzymania, nie posiada środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. w sytuacji, która przemawiałaby za uznaniem, że wystąpiły podstawy do zastosowania najdalej idącej formy pomocy w postaci całkowitej rezygnacji z dochodzenia tych należności.

Trzeba jeszcze raz podkreślić, że spełnienie ustawowych warunków umorzenia składek daje jedynie możliwość umorzenia tych należności a nie nakłada na Zakład obowiązku w tym zakresie. Ta instytucja jest bowiem zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy z uwagi np. na wiek, stan zdrowia, sytuację rodzinną, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów nie jest realnie możliwe wywiązanie z ciążącego na zobowiązanym obowiązku wobec Zakładu również w dłuższej perspektywie czasowej.

Zdaniem Sądu, organ uwzględnił wszelkie dowody zebrane w sprawie i wynikające z nich okoliczności. Wbrew jednak oczekiwaniom Strony skarżącej wyciągnął z nich wnioski przemawiające za odmową umorzenia zaległych należności. Wnioski te zostały należycie uargumentowane i znajdują właściwe odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji, a dokonana przez organ ocena mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej (art. 80 k.p.a.). Zarówno wnioski te, jak i wyrażona ocena nie budzą też zastrzeżeń Sądu z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego.

Na powyższą ocenę nie może przy tym wpłynąć podniesiona przez Skarżącego w piśmie z dnia 12 marca 2015 r. okoliczność, że od decyzji Zakładu w przedmiocie świadczenia emerytalnego złożył on odwołanie do sądu powszechnego oraz że w dniu 4 lutego 2015 r. Zakład wydał nową decyzję o przeliczeniu emerytury Skarżącego. Prowadzenie przez Skarżącego z Zakładem sporu i dążenie do podwyższenia uzyskanego świadczenia emerytalnego nie dowodzi bowiem, że ocena aktualnej sytuacji materialno-finansowej i osobistej Skarżącego została przeprowadzona przez organ w sposób wadliwy, skutkujący koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Wręcz przeciwnie, przyjąć można, że w wyniku rozstrzygnięcia sporu na korzyść Skarżącego może dojść do zwiększenia kwoty uzyskiwanego przez niego świadczenia, co - tym bardziej - potwierdzać będzie możliwość wywiązania się przez Skarżącego z ciążącego na nim wobec Zakładu obowiązku.

Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.