Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2002/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono sprzeciw od decyzji administracyjnej - art 64a ppsa
Powołane przepisy: article: art. 151a § 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 138  § 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwów [...] oraz Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...] od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala sprzeciwy


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2018 r.,

nr [...] - po rozpatrzeniu odwołania Fundacji im. [...] - na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia

[...] grudnia 2016 r., nr [...], w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Fundacja im. [....] wnioskiem z dnia [...] września 2012 r., sprecyzowanym ostatecznie pismem z dnia [...] września 2015 r., wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że zespół pałacowo - parkowy

w obrębie ewidencyjnym [...], gmina [...], województwo [...], stanowiący nieruchomość o powierzchni około [...] ha, położony

w granicach zakreślonych przez uprawnionych geodetów w załączniku nr [...] do opinii geodezyjno – prawnej, przekazanej przy piśmie z dnia [...] września 2015 r., nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), dalej jako: dekret. Po rozpatrzeniu wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września

2013 r., nr [...], orzekł, że zespół pałacowo-parkowy z majątku [...] podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Decyzję tę uchylił Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu [...] sierpnia 2014 r. - jednocześnie przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], umorzył postępowanie prowadzone z wniosku Fundacji. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 lipca 2009 r., sygn. IV SA/Wa 718/09 stwierdził, że stronami postępowania o wydanie decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. są byli właściciele nieruchomości lub ich spadkobiercy oraz aktualni jej właściciele (użytkownicy wieczyści). Jedynie oni mają wynikający z prawa własności (użytkowania wieczystego) interes prawny w dokonaniu przez organ administracji władczego rozstrzygnięcia w prawnej formie decyzji administracyjnej, a w konsekwencji jedynie oni mają prawo oczekiwania od organu administracji podjęcia takiego rozstrzygnięcia.

W sprawie byłym właścicielem nieruchomości objętej przedmiotowym wnioskiem była Fundacja im. [...].Ze znajdującego się w aktach sprawy testamentu z dnia [...] września 1934 r., nr rejestru [...] wynika, że J. P. utworzył fundację swojego imienia, której celem było niesienie cierpiącej ludzkości pomocy poprzez popieranie rozwoju skutecznej walki z chorobami, ze szczególnym uwzględnieniem [...] i [...]. Zgodnie z ww. testamentem J. P. przekazał na rzecz nowo utworzonej fundacji majątek ziemski [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, a także domy w [...] przy ulicy [...] oraz przy ulicy [...]. Zgodnie z uwierzytelnionym odpisem działu drugiego księgi hipotecznej [...], Fundacja im. [...], po wykonaniu formalności związanych z postępowaniem spadkowym, stała się właścicielem ww. dóbr na mocy testamentu [...]. Została ona zatwierdzona przez Ministra Opieki Społecznej w dniu [...] października 1934 r., Nr [...].

Następnie na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] marca 1947 r. Nr [...] oraz wniosku z dnia [...] kwietnia 1947 r. Nr [...] tytuł własności [...] został przepisany na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Na mocy art. 1 dekretu z dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji (Dz. U. z 3952 r., Nr 25, poz. 172) zniesiono wszystkie istniejące fundacje, a ich majątek przeszedł z mocy prawa na własność Państwa. Jednakże dekretem z dnia 31 grudnia 1956 r. o uzupełnieniu przepisów o zniesieniu fundacji (Dz. U. 1957, Nr 1 poz. 3) wprowadzono w art. 10 ustęp 2 oraz 3, zgodnie z którym przepisów dekretu z dnia 24 kwietnia 1952 r. nie stosuje się do fundacji, których majątek znajduje się w całości lub w części za granicą. W przepisie tym podkreślono także, iż majątek ww. fundacji nie podlega przejęciu na rzecz Skarbu Państwa. Wnioskodawca żądający wydania decyzji stwierdzającej, że nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej musi wykazać się dokumentem potwierdzającym tytuł własności do tej nieruchomości bądź też dokumentem stwierdzającym następstwo prawne po poprzednim właścicielu. W sytuacji osób prawnych, a taką jest m.in. fundacja, dla wykazania legitymacji do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego wymagane jest zachowanie ciągłości prawnej pomiędzy podmiotem wskazanym jako właściciel, który utracił tytuł własności na mocy wspomnianego dekretu, a podmiotem występującym z roszczeniem o wydanie decyzji administracyjnej. Wykazanie zaś ciągłości prawnej leży w gestii wnioskodawcy. W interesie wnioskodawcy jest bowiem wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie o niepodleganiu nieruchomości pod przepisy dekretu z 1944 r. Podkreślenia wymaga fakt, iż sprawy z zakresu ustalenia o podpadaniu nieruchomości pod działanie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej są sprawami wszczynanymi na żądanie strony. W ocenie Wojewody zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do wykazania, że podmiot który domaga się wydania decyzji stwierdzającej niepodpadanie nieruchomości oznaczonej jako [...] pod przepisy dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, to ten sam podmiot, na którego rzecz J. P. dokonał rozporządzenia tą nieruchomością testamentem z dnia [...] września 1934 r. O ciągłości prawnej nie świadczy jedynie tożsama nazwa fundacji. Z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca tj. Fundacja im. [...] została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym z datą [...] października 2002 r. Wcześniej postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] października 1984 r., sygn. akt [...] fundacja ta została wpisana do rejestru fundacji. Zgodnie ze znajdującym się w aktach zaświadczeniem Wydziału Spraw Wewnętrznych Urzędu [...] z dnia [...] lipca 1977 r. Fundacja im. [...] figuruje w rejestrze fundacji pod Nr [...] od dnia [...] stycznia 1959 r. W aktach sprawy brak jest natomiast jakichkolwiek dokumentów świadczących o wcześniejszym bycie prawnym wnioskodawcy. W szczególności dokumentów świadczących o funkcjonowaniu fundacji w latach 1934 - 1959. Zdaniem Wojewody, brak tych dokumentów uniemożliwia stwierdzenie ponad wszelką wątpliwość, że jest zachowana podmiotowa ciągłość prawna pomiędzy fundacją powstałą na mocy testamentu [...] z [...] września 1934 r., a wnioskodawcą. Tym samym zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na wykazanie tożsamości tych dwóch podmiotów. Ze wspomnianego wcześniej zaświadczenia z [...] lipca 1977 r. nie wynika, jakoby podmiot ten funkcjonował przed [...] stycznia 1959 r. Zauważyć należy, iż Fundacja [...] - powołana na mocy testamentu z dnia 1934 r. - została zgodnie z obowiązującymi przepisami dekretu z 1919 r. zatwierdzona przez Ministra Opieki Społecznej w dniu [...] października 1934 r. Przepisy dekretu z dnia 7 lutego z 1919 r. (Dz. U. z 1919 r. Nr 15, poz. 215) regulujące funkcjonowanie fundacji, które nie zostały zniesione dekretem z 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji obowiązujące do dnia 14 kwietnia 1984 r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 1984 r., Nr 21, poz. 84), nie przewidywały ponownej rejestracji tych podmiotów. Data rejestracji dokonana w dniu [...] stycznia 1959 r. świadczyłaby więc o zarejestrowaniu nowego podmiotu.  Ponadto wskazać należy, że z odpisu KRS Nr [...] prowadzonego dla wnioskodawcy w rubryce informacja o sporządzeniu lub zmianie statutu widnieje: data sporządzenia statutu: [...].09.1934r. W rejestrze tym nie uwzględniono dokonanych po wojnie zmian. Zmiana statutu fundacji może zostać dokonana wyłącznie, gdy statut to przewiduje i z zachowaniem przewidzianych w nim warunków (art, 5 ust. 1 ustawy o fundacjach z 6 kwietnia 1984 r. Dz. U. z 2016 r., poz. 40). Dekret z dnia 7 lutego 1919 r. o fundacjach i o zatwierdzeniu darowizn i zapisów przewidywał w art. 13 możliwość zmiany zarządu przez odpowiedniego Ministra w stosunku do fundacji, której przedmiot i w zakres kompetencji jego wchodzi. Zgodnie treścią art. 9 statutu w razie gdyby z jakichkolwiek przyczyn jedna z instytucji, których kierownikami są członkowie Rady Fundacyjnej, wymienieni, w punktach od 2 do 7, przestała istnieć. Rada ta jednomyślną uchwalą pozostałych członków określi instytucję, której kierownik będzie członkiem Rady Fundacyjnej. W wypadku niemożności powzięcia jednomyślnej uchwały prezes Rady Fundacyjnej zwróci się z prośbą do Prezydenta Rzeczypospolitej o wyznaczenie instytucji, której kierownik zostanie członkiem Rady. W razie, gdyby którakolwiek z osób wymienionych pod pp. 2-7 uchyliła się z jakichkolwiek powodów od wzięcia udziału w Radzie Fundacyjnej - pozostali członkowie jednogłośną uchwałą wybierają zastępcę, który pełni funkcję do czasu, gdy wejdzie w skład Rady właściwy członek. W razie braku jednomyślności wyznaczy tę osobę państwowa fundacyjna władza nadzorcza.

Z powyższego wynika, że zmiana statutu dotyczyć mogła jedynie składu Rady Fundacyjnej. Zmiany dotyczące składu członków zarządu fundacji miały miejsce przed [...] stycznia 1959 r. zarządzeniem Ministerstwa Zdrowia Nr [...] z dnia [...] lipca 1945 r. w sprawie powołania Zarządu Fundacji im. [...], zarządzeniem Ministra Zdrowia z dnia [...] stycznia 1950 r. w sprawie powołania nowego Zarządu Fundacji im. [...], zarządzeniem Ministra Zdrowia z dnia [...] sierpnia 1957 r. w sprawie uzupełnienia statutu Fundacji im. [...]. Fakt, iż Fundacja będąca wnioskodawcą w niniejszej sprawie opiera swoje funkcjonowanie na statucie z 1934 r., nieuwzględniającym zmian dokonanych w 1945 r., w 1950 r. i w 1959 r. stanowi dodatkowy argument o braku ciągłości prawnej pomiędzy tymi dwoma podmiotami. Brak wykazania przez Fundację im. [...] ciągłości prawnej od roku 1934 uniemożliwia uznanie wnioskodawcy za podmiot posiadający legitymację do wszczęcia postępowania, a tym samym do uznania wnioskodawcy za stronę toczącego się postępowania. Decyzja Wojewody [...] została uchylona decyzją Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] i sprawa przekazana została do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1063/17, oddalił sprzeciw [...] od powyższej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Następnie, po wniesieniu skargi kasacyjnej przez [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1063/17, uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1063/17 i oddalił sprzeciw. W efekcie rozpoznania skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 64/18, uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2017 r.,

sygn. akt I SA/Wa 1063/17, a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1063/17 oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...]

. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że zebrany w sprawie i znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy nie pozwala zasadnie przyjąć, iż Fundacja im. [...] jest tym samym podmiotem, co powstała w 1934 r. Fundacja im. [...], która uzyskała tytuł prawnorzeczowy do tej nieruchomości na podstawie testamentu oraz, że Fundacja im. [...] powstała w 1934 r. była właścicielem majątku znajdującego się w całości lub części za granicą w dacie wejścia w życie przepisów dekretu z 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu Fundacji, tj. w dniu 22 maja 1952 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadniczą kwestią przy ustalaniu interesu prawnego Fundacji jest zbadanie, czy była ona właścicielem majątku znajdującego się za granicą w dacie wejścia w życie przepisów z dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji (Dz. U. Nr 25, poz. 172 ze zm.), dalej "dekret o zniesieniu fundacji", tj. w dniu 22 maja 1952 r. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do ustalenia, czy Fundacja posiada interes prawny w sprawie. Rozpatrując ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2018 r. uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Minister wyjaśnił, że przedmiotem postępowania jest ocena, czy Wojewoda [...] miał podstawy do wydania decyzji umarzającej postępowanie z wniosku Fundacji. Innymi słowy zbadać należy interes prawny Fundacji do wystąpienia z wnioskiem o wydanie decyzji z zakresu reformy rolnej w stosunku do nieruchomości określonej w złożonym przez nią wniosku. Przy czym obowiązany jest on zastosować się do wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartych w wyroku z dnia 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 64/18.

Organ wskazał, iż zgodnie z art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo każdy kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym, czy dany podmiot jest stroną postępowania administracyjnego, którego wynikiem może być zainteresowany, nie decyduje sama wola lub subiektywne przekonanie tej osoby, lecz okoliczność, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danej osoby jako "interes prawny" w rozumieniu art. 28 Kpa. interes prawny ma bowiem charakter materialnoprawny, stąd musi istnieć norma prawa przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do konkretnego podmiotu możliwość wydania określonego aktu.

Interes prawny to osobisty, konkretny i aktualnie prawnie chroniony interes, który może być realizowany na podstawie określonego przepisu, bezpośrednio wiążący się z indywidualnie i prawnie chronioną sytuacją strony. O istnieniu tego interesu można mówić, gdy istnieje związek o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu na gruncie administracyjnoprawnym (wyrok NSA z dnia 17 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2148/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Postępowanie wszczęte na wniosek podmiotu nie posiadającego legitymacji do żądania podejmowania przez organ czynności należy umorzyć, a organ powinien rozważyć możliwość wszczęcia tegoż postępowania z urzędu, bądź na wniosek podmiotu uprawnionego. Interes prawny pojmowany jest jako obiektywna, czyli rzeczywiście istniejąca potrzeba ochrony prawnej. Interes prawny musi być własny, indywidualny i konkretny, dający się obiektywnie stwierdzić oraz aktualny, a więc nie ewentualny (wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 lipca 2016 r,. sygn. akt VII SA/Wa 2007/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Minister wskazał, że w sprawach z zakresu reformy rolnej stroną mogą być byli właściciele znacjonalizowanych nieruchomości (i ich następcy prawni) oraz działający przez swoje statio fisci Skarb Państwa. Stroną w tego rodzaju postępowaniach może być również jednostka samorządu terytorialnego w przypadku, gdy prawa do nieruchomości uzyskała w drodze komunalizacji.

W niniejszej sprawie Fundacja powołuje się na okoliczności wskazujące, iż w dniu wejścia w życie dekretu była właścicielem gruntu objętego złożonym wnioskiem. Z kolei Wojewoda w uzasadnieniu swojej decyzji podniósł, że brak jest dowodów świadczących o tym, iż wnioskująca Fundacja wykazała ciągłość prawną od roku 1934, co uniemożliwia uznanie, że posiada ona legitymację do wszczęcia postępowania w sprawie.

W kontekście uzasadnienia i wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2018 r., sygn. akt 64/18, niezbędne jest zatem nie tylko sprawdzenie, czy Fundacja figurowała w dokumentach jako właściciel spornych nieruchomości przed ich przejęciem na cele reformy rolnej i czy istnieje nieprzerwanie jako osoba prawna od 1934 r., lecz także zbadanie, czy przed wejściem w życie dekretu o zniesieniu fundacji Fundacja posiadała majątek znajdujący się poza granicami kraju, a tym samym nie została zniesiona z uwagi na zapis art. 10 ust. 2 tejże ustawy. W sprawie ustalono, że Fundacja im. [...] została powołana na mocy testamentu fundatora ([...]) z dnia [...] września 1934 r. Z chwilą zatwierdzenia przez Ministra Opieki Społecznej (decyzja z dnia [...] października 1934 r., nr [...]), na podstawie art. 2 dekretu z dnia 7 lutego 1919 r. o fundacjach i zatwierdzeniu darowizn i zapisów (Dz. U. Nr 15, poz. 215 ze zm.), Fundacja uzyskała osobowość prawną. Zgodnie z treścią reprodukcji księgi hipotecznej (przechowywanej w Archiwum Państwowym [...] Oddział w [...] w zespole akt nr [...] pn. Hipoteka w [....], sygn. arch. [...], strona [...]), w wyniku postępowania spadkowego po [...], własność dóbr [...] przeszła na rzecz Fundacji imienia [...], zgodnie z testamentem spadkowym zeznanym w dniu [...] września 1934 r., Nr rep. [...], przed Z. Z. Wpisu, na wniosek z dnia [...] kwietnia 1936 r., dokonano w dniu [...] maja 1936 r. Jak wynika z kolejnej strony wymienionej reprodukcji księgi hipotecznej, tytuł własności majątku na rzecz Skarbu Państwa wpisano w dniu [...]maja 1947 r. Jako podstawę przejęcia podano wykonanie reformy rolnej, a wpisu dokonano na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] marca 1947 r. i wniosku z dnia [...] kwietnia 1947 r.

Organ odwoławczy wskazał, że w aktach sprawy znajduje się również pismo Dyrekcji Głównej [...] w [...] Nr [...] z dnia [...] czerwca 1935 r. informujące o licytacji publicznej dotyczącej dóbr ziemskich [...], położonych w powiecie [...]. Z uwagi jednak na fakt, iż wpis prawa własności na rzecz Fundacji został dokonany w dacie [...] maja 1936 r., a kolejny wpis dotyczy Skarbu Państwa, nie ma podstaw by przyjąć, że w chwili wejścia w życie dekretu, Fundacja nie była właścicielem tego majątku.

Tym bardziej, że w aktach sprawy znajdują się również:

- protokół z dnia [...] maja 1936 r. spisany w lokalu Zarządu Fundacji, którego przedmiotem było oddanie dóbr ziemskich [...] i [...] przez Wykonawców Testamentu Zarządowi Fundacji,

- protokół zdawczo - odbiorczy rezydencji "[...]", spisany w dniu [...] maja 1936 r., - protokół zdawczo - odbiorczy stawów w [...], spisany w dniu [...] maja 1936 r. Dokonanie tych czynności w określonym w nich czasie wyklucza przyjęcie tezy, że majątek [...] został poddany skutecznej licytacji publicznej.

Minister podkreślił, iż jednym z dokumentów przekazanych przez Archiwum Państwowe [...] jest protokół zdawczo - odbiorczy [...]. gm. [...], pow. [...] z dnia [...] czerwca 1945 r. Z dokumentu tego nie wynika konkretna podstawa przejęcia tego majątku na cele reformy rolnej. Jednak wzmianki o dokładnej podstawie przejęcia majątku [...] zostały zawarte w piśmie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] maja 1963 r., znak: [...] oraz w piśmie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] kwietnia1963 r., znak: [...]. Zgodnie z nią "[...]" przeszły na własność Państwa z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Na tej podstawie uznać można, że podstawą przejęcia przedmiotowego majątku była art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, a tym samym sprawa kwalifikuje się do rozpoznania przed organ administracji państwowej - zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Z dotychczasowych ustaleń wynika, że Fundacja posiadała osobowość prawną od roku 1934, zaś od dnia [...] maja 1936 r. figurowała jako właściciel majątku [...], aż do czasu jego przejęcia przez Państwo na cele reformy rolnej. Minister wskazał, iż biorąc pod uwagę, że Fundacja im. [...] była w dniu wejścia w życie dekretu właścicielem majątku, którego dotyczy złożony wniosek, to należy jeszcze zbadać, czy dzisiejsza Fundacja jest tym samym podmiotem, od którego przejęte zostały nieruchomości w [...]. Aby tego dokonać należy ocenić na podstawie zebranego materiału dowodowego, czy w stosunku do Fundacji miały zastosowanie przepisy dekretu o zniesieniu fundacji. W tym celu - zgodnie z wytycznymi Naczelnego Sądy Administracyjnego - niezbędne jest wyjaśnienie, czy w dacie wejścia w życie Fundacja posiadała majątek znajdujący się poza granicami kraju.

Fundacja przy pismach z dnia [...] kwietnia 2018 r. i [...] sierpnia 2018 r. przesłała szereg dokumentów, na okoliczność ciągłości jej istnienia.

Wśród nadesłanych dokumentów znajdują się m.in.:

- przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego M. J. poświadczenia Dyrekcji Generalnej Finansów Publicznych Wydział Ujawniania Nieruchomości, dotyczące nieruchomości oznaczonych: [...] Sekcja: [...] Nr planu: [...] Ulica: [...] i [...] Sekcja: [...] Nr planu: [...] Ulica: [...],- - kopia pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych z dnia [...] czerwca 1960 r. kierowanego do Ministerstwa Zdrowia, informujące o korzystnym dla Fundacji wyroku Sądu Apelacyjnego w [...], - przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego M. J. rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego w [...], z którego wynika, że na mocy ustawy z dnia 24 kwietnia

1952 r. Fundacja nie została zlikwidowana, przy czym Sąd [...] powołał się na wykładnię art. 10 ustawy, dokonaną przez polski Sąd Najwyższy, stwierdzającą, że ustawa dotyczyła wyłącznie fundacji nie posiadających majątku położonego poza granicami Polski, a tym samym Fundacja pozostała pod rządami krajowej ustawy z dnia 7 lutego 1919 roku; wykładnia dokonana przez Sąd Najwyższy została formalnie zatwierdzona przez zmianę ustawy, - kopia pisma Ambasady Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r., kierowanego do Ministerstwa Spraw Zagranicznych, stanowiące sprawozdanie z rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego w [...],

- kopia pisma Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Biuro Paszportów Zagranicznych, marzec 1958 r., z którego wynika, że w stosunku do majątku Fundacji nie wydano żadnej decyzji administracyjnej, a w związku z dekretem z dnia [...] grudnia 1956 r.

o uzupełnieniu przepisów o zniesieniu Fundacji, fundacje posiadające majątek za granicą nie uległy likwidacji, - kopia pisma Fundacji z marca 1947 r. kierowanego do Ministerstwa Skarbu Gabinet Ministra, z którego wynika, że na majątek Fundacji składał się m.in. dom przy

ul. [...], wydzierżawiony do 1949 r., dom - pałacyk [...], wydzierżawiony do 1952 r., - przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego M. J. zaświadczenie z [...], lipca 1998 r. potwierdzające, że Fundacja jest właścicielem kamienicy w [...] ([...]) ulica [...], wpisanej do katastru dział [...] numer[...], która została objęta drogą spadku po J. P., na mocy testamentu urzędowego z dnia [...] września 1934 r., tłumaczenie tego testamentu zostało złożone

w archiwum mecenasa D., notariusza w [...], [...] lutego 1935 r.

- przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego M. J. zaświadczenie z [...] lipca 1998 r. potwierdzające, że Fundacja jest właścicielem nieruchomości znajdującej się w [...] ([...]), [...] i [...], wpisanych do księgi katastralnej, sekcja [...], pod numerem [...],

- kopia zaświadczenia o uiszczeniu podatku z tytułu przekształcenia na skutek zgonu należnego od papierów wartościowych spółek, miast itp. wraz z kopią tłumaczenia przysięgłego M. J., "wyciąg z oświadczenia złożonego [...] kwietnia 1952 r.

nr [...] o spadkobraniu po [...], zamieszkałym w [...] w pobliżu [...] (Polska), zmarłego w dniu [...] września 1934 r.", oświadczenie obejmuje całą kamienicę, określenie majątku: kamienica w [...] ulica [...] róg ulicy [...],

o powierzchni [...] metrów kwadratowych; [...] kwietnia 1952 r., - kopia protokołu zdawczo - odbiorczego z dnia [...] marca 1975 r. sporządzonego w wyniku porozumienia z dnia [...] grudnia 1974 r., zawartego w sprawie nieruchomości Fundacji między Ministerstwem Spraw Zagranicznych a Radą Fundacyjną, - kopia porozumienia z dnia [...] grudnia 1974 r. między Ministerstwem Spraw Zagranicznych a Radą Fundacyjną, w sprawie rozwiązania umowy z dnia [...] lutego 1968 r. o dzierżawę nieruchomości we [...], w mieście [...],

- kopia umowy w sprawie najmu nieruchomości z dnia [...] lutego 1968 r. zwarta między Ministerstwem Spraw Zagranicznych a Radą Fundacyjną im. [...] w [...], - kopia zestawienia jednostkowego z dnia [...] lutego 1958 roku, potwierdzającego, że willa w [...], zwana "[...]" wraz z gruntem o powierzchni ok [...] arów [...], oraz działka gruntu o powierzchni ok [...] arów [...], przynależą do: Fundacji [...], której siedziba znajduje się w [...],

- kopia pisma z dnia [...] stycznia 1960 r., dotyczącego zapłaty czynszu przez Ambasadę, wraz z tłumaczeniem przysięgłym M. J.,

- kopia umowy najmu z dnia [...] stycznia 1953 r. zawartą między Fundacją a Ambasadą Polską we [...], na okres od [....] stycznia 1953 do [...] grudnia 1962 r,, dotyczącą kamienicy położonej przy ulicy [...] na rogu ulicy [...], wraz z tłumaczeniem przysięgłym M. J.,

- kopia uzasadnienia do zmiany dekretu z dnia 24 kwietnia 1952 r. i zniesieniu fundacji, z którego wprost wynika, że u podstaw wprowadzenia zmian leżała chęć zachowania nieruchomości położonych we [...], które stanowiły własność Fundacji, ponadto

w uzasadnieniu wskazano, iż art. 10 dekretu nie miał zastosowania do fundacji posiadających majątek poza granicami kraju, - kopia wystąpienia Ministra Spraw Zagranicznych z dnia 19 września 1955 r., N.S.O, 2567/55/1V, do Sądu Najwyższego, w sprawie wyjaśnienia, czy przepisy dekretu

z dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji stosuje się do fundacji, których majątek w całości lub w przeważającej części położony jest za granicą, - kopia uchwały całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1955 r., Nr C.O. 34/55, stwierdzającej, że fundacje, których majątek położony jest za granicą nie zostały zniesione dekretem z dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji (Dz. U. Nr 25, poz. 172). W ocenie Ministra, przedstawione przez Fundację dokumenty nie tylko świadczą o tym, że w dniu wejścia w życie dekretu o zniesieniu fundacji posiadała ona nieruchomości położone we [...], lecz potwierdzają również, iż ówczesne organy Państwa Polskiego podejmowały działania mające na celu wsparcie Fundacji w postępowaniu przed sądem [...], które zostało zainicjowane przez spadkobierców rodziny fundatora. Z wytworzonych przez organy dokumentów bezsprzecznie wynika, że Państwo Polskie nie tylko nie kwestionowało istnienia Fundacji, ale podejmowało różnorodne działania - m.in. na wniosek Ministra Spraw Zagranicznych Sąd Najwyższy wydał orzeczenie, zgodnie z którym należy uznać, iż Fundacja nie została zniesiona na mocy przepisów dekretu o zniesieniu fundacji. Ponadto Ministerstwo Spraw Zagranicznych zawarło z Fundacją umowy najmu nieruchomości położonych we [...]. Nie może więc być wątpliwości, że Fundacja nie tylko w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 24 kwietnia 1952 roku, ale również w okresie późniejszym była właścicielem nieruchomości położonych poza granicami kraju, a tym samym nie byłą objęta likwidacją na podstawie art. 10 dekretu o zniesieniu fundacji.

Przechodząc do dokumentów rejestrowych, które zostały już przywołane w decyzji Ministra z dnia [...] czerwca 2017 r., stwierdzić trzeba, iż z treści KRS o numerze [...] wynika, że Fundacja została wpisana do rejestru [...] października 2002 r. Z rubryki "Dane podmiotu" wynika, że przed wpisem do KRS Fundacja figurowała w rejestrze fundacji [...] wpis [...] Sąd Rejonowy dla [...] Sąd Gospodarczy [...] Wydział Gospodarczo - Rejestrowy. Natomiast w rubryce dotyczącej informacji o statucie widnieje [...] września 1934 r. jako data jego sporządzenia. Przy piśmie z dnia [...] marca 2010 r" [...], Sąd Rejonowy dla [...] [...] Wydział Gospodarczy przesłał kserokopię z akt rejestrowych KRS [...] obowiązującego statutu Fundacji z dnia [...] września 1934 r.

Natomiast wśród dokumentów przekazanych przez Archiwum Akt Nowych znajduje się odpis wyciągu z rejestru fundacji Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] października 1963 r., znak: [...]. Zgodnie z tym dokumentem Fundacja była zapisana w rejestrze nr [...], pod nazwą Fundacja im. [...], a teren jej działalności obejmował obszar PRL, zaś siedziba władz mieściła się w [...] przy [...]. Archiwum przekazało również sprawozdanie z działalności dewizowej Fundacji za okres [...] sierpnia 1960 r. – [...] grudnia 1962 r. oraz sprawozdanie stanu finansowego Fundacji w kraju za lata 1959 - 1961 (wynika z niego, że Fundacja otrzymała w tym czasie dotację państwową za pośrednictwem Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej). Oba wymienione dokumenty stanowią załączniki do notatki z dnia [...] marca 1964 r. w sprawie funkcjonowania Fundacji im. [...] (nadzorowanej przez resort zdrowia i opieki społecznej), sporządzonej przez Wydział Administracyjny KC. Zgodnie z jej treścią została ona powołana w dniu [...] października 1934 r. przez J. P., który zapisał na jej rzecz m.in. nieruchomości znajdujące się na terenie [...]. Ponadto wskazano w notatce, że podstawę prawną dla Fundacji, jako posiadającej majątek za granicą, stanowi art. 10 ust. 2 dekretu dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji oraz iż "Fundacja działa po zakończeniu wojny bez przerwy i figuruje w rejestrze fundacji pod nr [...]".

Jednym z dokumentów nadesłanych przez Archiwum Akt Nowych jest także pismo [...] H. M. z dnia [...] września 1947 r., kierowane do Ministra Zdrowia, w którym zwraca się z prośbą o wydanie zezwolenia na wyjazd stypendialny. Świadczy to dodatkowo o tym. że w tym czasie Fundacja funkcjonowała i realizowała statutową działalność.

Sąd Rejonowy dla [...] Sąd Gospodarczy Krajowy Rejestr Sądowy przekazał przy piśmie z dnia [...] lipca 2013 r. zaświadczenie Wydziału Spraw Wewnętrznych Urzędu [...] z dnia [...] lipca 1977 r., znak: [...], zgodnie z którym Fundacja im. [...] figuruje w rejestrze fundacji pod nr [...] od dnia [...] stycznia 1959 r. Z pisma Sądu wynika, że zgodnie z treścią akt rejestrowych Fundacja złożyła w Sądzie wniosek o zarejestrowanie w rejestrze fundacji z datą [...] lipca 1984 r. Podała przy tym, iż załączonego do pisma Sądu statutu wynika, że majątek Fundacji stanowi zapis testamentu J. P. z dnia [...] września 1934 r.

Przy piśmie z dnia [...] kwietnia 2018 r. Fundacja przesłała kopię postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] października 1984 r., sygn. akt [...], o wpisaniu do rejestru Fundacji imienia [...]z siedzibą w [...]. Z postanowienia tego wynika również, że nadzór nad nią sprawuje Minister Zdrowia i Opieki Społecznej, a przy rejestracji złożono statut Fundacji ustalony przez fundatora i zatwierdzony przez Ministra Opieki Społecznej w dniu [...] października 1934 r.

Zdaniem Ministra okoliczności faktyczne sprawy wynikające ze zgromadzonych dokumentów potwierdzają, że w dniu wejścia w życie dekretu o zniesieniu fundacji, wnioskującej Fundacji przysługiwało prawo własności do nieruchomości położonych poza granicami kraju, na terenie [...]. Co więcej, nieruchomości Fundacji były przedmiotem umów najmu, zawartych między przedstawicielami władzy państwowej a Fundacją. Wreszcie, ówczesne organy państwowe działały na rzecz zachowania przez Fundację należących do niej nieruchomości położonych we [...].

Wymienione fakty oraz treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 września 1955 r. potwierdzają, że Fundacja nie została zniesiona wraz z wejściem w życie dekretu o zniesieniu fundacji, gdyż podlegała wyjątkowi uregulowanemu w art. 10 ust. 2 tego dekretu.

Dodając do tego, że we wszystkich dokumentach rejestrowych powołany jest statut z dnia [...] września 1934 r., nadany testamentem fundatora, zasadne jest przyjęcie, że Fundacja działa nieprzerwanie jako osoba prawna od chwili jej utworzenia i zatwierdzenia przez Ministra Opieki Społecznej (decyzja z dnia [...] października 1934 r., nr [...]).

Tym samym nie ma podstaw do odmówienia Fundacji prawa do złożenia wniosku na podstawie § 5 rozporządzenia, w stosunku do nieruchomości położonej w [...], której zgodnie z zapisami księgi hipotecznej była właścicielem przed wejściem w życie dekretu o reformie rolnej.

Minister stwierdził, iż biorąc pod uwagę poczynione ustalenia nie można podzielić argumentów Wojewody [...], zawartych w decyzji Nr [...] z dnia [...] grudnia 2016 r.

Podstawowym motywem dla rozstrzygnięcia Wojewody było przyjęcie, że rejestrację Fundacji w dniu [...] stycznia 1959 r. w rejestrze fundacji należy traktować jako zaewidencjonowanie nowego podmiotu, gdyż przedwojenna fundacja nie wymagałaby ponownej rejestracji. Organ wojewódzki zwrócił również uwagę, iż pod rządami ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz.U. Nr 21, poz. 97, ze zm.) doszło do kolejnej rejestracji Fundacji.

Odnosząc się do oceny dokonanej przez Wojewodę wyjaśnić trzeba, że fundacje powstałe pod rządami dekretu z 7 lutego 1919 r. wciągane były do rejestru fundacji prowadzonego przez odpowiednie ministerstwo, po czym kompetencje do prowadzenia takich rejestrów przekazane zostały władzom wojewódzkim (w przypadku [...]: Prezydentowi [...]) na podstawie § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 1949 r. w sprawie przekazania wojewódzkim władzom administracji ogólnej niektórych kompetencji władz naczelnych w zakresie fundacyj, darowizn i zapisów (Dz.U. nr 46, poz. 343). Rozporządzenie, wydane zresztą na podstawie delegacji zawartej w art, 14 dekretu z 7 lutego 1919 r., regulowało jedynie sposób sprawowania zarządu m.in. nad fundacjami zamierzonymi oraz już istniejącymi (tzn. powstałymi w reżimie dekretu z 7 lutego 1919 r.). Technika dokonywania wpisów do rejestru prowadzonego przez inną niż dotychczas władzę nie skutkowała powstaniem nowej osoby prawnej. Rozporządzenie wykonawcze nie uchyliło przepisu art. 2 dekretu z 7 lutego 1919 r., w myśl którego fundacja uzyskiwała charakter osoby prawnej z chwilą zatwierdzenia przez stosowną władzę państwową. W żaden sposób rozporządzenie nie ingerowało w sam byt prawny fundacji. Nie ma zatem wątpliwości, że zaświadczenie przez Urząd [...] w dniu [...] lipca 1977 r., iż Fundacja im. [...] figuruje w rejestrze fundacji od dnia [...] stycznia 1959 r, ma tylko takie znaczenie, że potwierdza datę wpisu Fundacji do konkretnego rejestru, nie może być zaś interpretowane jako wskazujące na datę powstania nowej osoby prawnej. Z podobnych względów nie można kwestionować legitymacji Fundacji w prowadzonym obecnie postępowaniu w oparciu o argument z wpisu do rejestru fundacji prowadzonego przez sąd na podstawie przepisów ustawy z 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach. Obowiązek dokonania przez fundacje działające na podstawie przepisów dotychczasowych (tj. na podstawie dekretu z 7 lutego 1919 r.) rejestracji w nowym, sądowym rejestrze, wynikał wprost z art. 23 ust. 1 tej ustawy. Z żadnego przepisu nie wynika, aby taka kolejna rejestracja wiązała się z ustaniem bytu prawnego starej fundacji czy z powstaniem nowej osoby prawnej; przeciwnie, ustawa wyraźnie opiera się na założeniu kontynuacji działalności dotychczas istniejącego podmiotu.

W efekcie uznać trzeba, że tezy zaskarżonej decyzji odnoszące się do rejestracji Fundacji im. [...] w rejestrach fundacji prowadzonych kolejno przez różne władze państwowe dowodzą nie powstania nowej osoby prawnej (nowej fundacji w miejsce fundacji przedwojennej) a dopełniania przez Fundację powołaną w roku 1934 obowiązków administracyjnych wymaganych w różnym czasie następującymi po sobie przepisami.

Również żadnego znaczenia dla sprawy nie mają rozważania organu I instancji na temat zmian składu Rady Fundacyjnej i (nieuprawnionego skądinąd) traktowania tych zmian jako zmian statutu Fundacji. Niezależnie od tego, czy i jakie zmiany czy to statutu, czy też składu Rady Fundacyjnej zostały po II wojnie światowej przeprowadzone, a także czy ewentualne zmiany statutu zostały poprawnie odnotowane w wypisie z rejestru fundacji (KRS), nie mają one wpływu na zachowanie bytu prawnego Fundacji.

Na zakończenie Minister podniósł, że - zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 64/18 - ustalił on na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, iż na dzień wejścia w życie dekretu o zniesieniu fundacji, wnioskująca Fundacja im. [...] posiadała prawo własności do nieruchomości położonych na terenie [...], a co za tym idzie nie podlegała likwidacji na mocy przepisów tego dekretu.

Ponadto we wszystkich dokumentach rejestrowych, w tym w aktualnym KRS o numerze [...] i postanowieniu Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] października 1984 r., sygn. akt [...], wymieniony jest pierwotny statut Fundacji, nadany przez jej fundatora i zatwierdzony w dniu [...] października 1934 r. przez Ministra Opieki Społecznej - co świadczy o tym, że Fundacja była przepisywana do kolejnych rejestrów i nie przerwała swojego bytu prawnego.

Stwierdził także, iż stosownie do okoliczności faktycznych sprawy, brak jest podstaw do uznania, że Fundacja nie posiada legitymacji do wszczęcia postępowania w sprawie dotyczącej podpadania pod przepisy dekretu objętych wnioskiem nieruchomości wchodzących w skład dawnego majątku [...], położonego w obrębie ewidencyjnym [...], gmina [...], województwo [...].

Zatem organ l instancji winien przeprowadzić postępowanie w przedmiocie podlegania określonych we wniosku Fundacji nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej, traktując Fundację im. [...] jako podmiot legitymowany do wystąpienia z takim wnioskiem.

Sprzeciwy od powyższej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odrębnymi pismami wnieśli [...] oraz Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasów Państwowych Nadleśnictwo [...].

[...] zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie i uchylenie decyzji Wojewody [...] w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w sytuacji, gdy wnioskodawca - Fundacja im. [...] nie wykazał legitymacji do wszczęcia niniejszego postępowania,

- art. 28 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż wnioskodawca domagając się wszczęcia postępowania o stwierdzenie, że zespół pałacowo-parkowy z obrębu [...], gmina [...] nie podpadał pod działanie przepisu dekretu o reformie rolnej (Fundacja im. [...]) legitymował się niezbędnym do tego interesem prawnym uzasadniającym przymiot strony w sytuacji, gdy w postępowaniu nie zostało wykazane, że przed wejściem w życie reformy rolnej, to obecny wnioskodawca posiadał tytuł własności do ww. nieruchomości a zebrane w postępowaniu dowody przeczą ciągłości prawnej pomiędzy zarejestrowaną w 1934 r. fundacją a obecnym wnioskodawcą, - art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, nie ustalenie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia oraz dokonanie wadliwej ocenę zebranych dowodów, co miało wpływ na wadliwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji bezpodstawne uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,

- § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji pominięcie, że prawo do ustalenia, że nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przysługuje jedynie właścicielowi nieruchomości, którego prawo na skutek wejścia ww. dekretu zostało naruszone,

- art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wiążących wytycznych zwartych w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 64/18.

W uzasadnieniu sprzeciwu strona skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie podniesionych zarzutów i w oparciu o tak sformułowane zarzuty skargi wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Z kolei Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasów Państwowych Nadleśnictwo [...]zarzuciło zaskarżo nej decyzji naruszenie: - art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że wnioskodawcy (Fundacji) w sprawie przysługuje interes prawny do wystąpieniem z wnioskiem, a w konsekwencji, że posiada ona przymiot strony

w rozumieniu art. 28 k.p.a. w sytuacji, gdy materiał dowodowy w sprawie nie wskazuje, że Fundacja była właścicielem majątku za granicą w dacie wejścia w życie przepisów dekretu z dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji, a w konsekwencji nie posiada interesu prawnego w sprawie, prawidłowym było zatem umorzenie postępowania, - art. 6, 7, 8, 75 § 1 i 2, 76 § 1 - 3, 77 § 1-4 k.p.a. poprzez błędną ocenę dowodów wykonaną w sposób dowolny i wadliwy, co przejawiało się między innymi w błędnym oparciu decyzji na nieuwierzytelnionych kserokopiach dokumentów w sytuacji, gdy kserokopie nie stanowią dowodu z dokumentu, a nadto kserokopie nie mogą stanowić samodzielnej podstawy rozstrzygnięcia w sprawie. W przypadku dokumentów zagranicznych konieczne jest przy tym także uzyskanie klauzuli apostille. W uzasadnieniu sprzeciwu przedstawiono argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów - wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W odpowiedzi na sprzeciwy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie ustosunkował się do podniesionych w nich zarzutów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. W myśl art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 zd. 1 p.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.). Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że sprzeciwy nie zasługują na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2018 r., którą w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a., uchylono decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. w całości i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest zasadność zastosowania przez organ odwoławczy art. 138 § 2 k.p.a. W myśl tego artykułu organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Ostatnia nowelizacja k.p.a. znacznie ograniczyła możliwość wydawania decyzji kasacyjnych przez organ odwoławczy. Decyzja kasacyjna może być zatem wydana przez organ odwoławczy tylko wtedy, gdy organ pierwszej instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji (zob. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1386/15). Kasatoryjne rozstrzygnięcie może zapaść wyłącznie w sytuacji, gdy wątpliwości organu drugiej instancji co do stanu faktycznego nie da się wyeliminować w trybie art. 136 k.p.a. Konieczność natomiast uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego, przez przeprowadzenie określonego dowodu, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania, wyłączając dopuszczalność decyzji kasacyjnej (zob. wyrok NSA z 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1427/16). Wskazać należy, że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zapadła w ponownie prowadzonym postępowaniu, po uprzednim uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 64/18, wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1063/17 i z dnia 17 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1063/17 oraz decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2017r., nr [...], a więc w warunkach związania organu odwoławczego zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazaniami co do dalszego postępowania i sformułowanymi w nich ocenami prawnymi.

Zatem obecnie podstawową kwestią była ocena przeprowadzonego przez organ odwoławczy postępowania z punktu widzenia wiążącej oceny prawnej wyrażonej przez sąd administracyjny na gruncie przedmiotowej sprawy.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Podkreślić należy, że powołany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Cytowana regulacja wykracza poza prawo procesowe, zawierając wskazania interpretacyjne także dla prawa materialnego, na podstawie którego następuje załatwienie sprawy.

W konsekwencji wyrokiem zapadłym w sprawie o sygn. akt I OSK 64/18 związany był zarówno organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji, jak i obecnie orzekający Sąd. Dokonując oceny legalności aktu administracyjnego wydanego na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy w wyniku uchylenia poprzedniej decyzji, Sąd nie może zatem pominąć kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne co do dalszego postępowania, zawarte w poprzednim wyroku. Związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu cytowanego powyżej art. 153 p.p.s.a. oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2012 r. sygn. akt II OSK 2617/11, Lex nr 1138187). Na obecnym etapie postępowania, przy uwzględnieniu również okoliczności podnoszonych w sprzeciwach, rozstrzygające znaczenie dla sprawy ma ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku NSA z dnia 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 61/18. Wskazanym wyrokiem została uchylona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...], uchylająca decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] o umorzeniu postępowania prowadzonego z wniosku Fundacji im. [...] o stwierdzenie, że zespół pałacowo parkowy w obrębie ewidencyjnym [...] nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej i przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny - w wytycznych co dalszego postępowania - zobowiązał Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do ustalenia, czy Fundacja im. [...], która wnioskiem z [...] września 2012 r. (sprecyzowanym ostatecznie pismem z [...] września 2015 r.) wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że zespół pałacowo-parkowy w obrębie ewidencyjnym [...], gmina [...], województwo [...], stanowiący nieruchomość o powierzchni około [...] ha posiada interes prawny w niniejszej sprawie, a następnie - adekwatnie do poczynionych ustaleń - do wydania decyzji administracyjnej stosownie do postanowień zawartych w art. 138 § 1 lub 4 k.p.a. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2018 r. w pełni te wytyczne realizuje. Z treści obszernego uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Minister rozpoznając ponownie sprawę dokonał oceny zgromadzonych w toku postępowania dowodów, w wyniku której słusznie uznał, że Fundacja im. [...] ma legitymację do wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie podlegania pod przepisy dekretu o reformie rolnej zespołu pałacowo-parkowego w obrębie [...], gm. [...]. Przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 10 ust. 1-3 dekretu o zniesieniu fundacji, przepisów dekretu nie stosuje się do fundacji, mających siedzibę za granicą, przepisów dekretu nie stosuje się również do fundacji, których majątek znajduje się w całości lub w części za granicą, a majątek fundacji określonych w ust. 1 i 2 nie podlega przejęciu na własność Państwa. Zgodzić należy się z Ministrem, iż w świetle zgromadzonych dokumentów (załączniki do pism Fundacji z dnia [...] kwietnia 2018 r. i z dnia [...] sierpnia 2018 r.) w dniu wejścia w życie dekretu o zniesieniu fundacji wnioskująca Fundacja im. [...] posiadała prawo własności do nieruchomości położonych na terenie [...]. Z dokumentów tych bezsprzecznie wynika, że Fundacja była właścicielem nieruchomości położonych poza granicami kraju. Skoro zatem Fundacja była właścicielem nieruchomości położonych poza granicami kraju w dniu wejścia w życie dekretu o zniesieniu fundacji, to nie mogła podlegać likwidacji na mocy art. 10 tego dekretu. Również rację należy przyznać Ministrowi, że Fundacja działa nieprzerwanie jako osoba prawna od chwili jej utworzenia i zatwierdzenia przez Ministra Opieki Społecznej (decyzja z dnia [...] października 1934 r., nr [...]), albowiem we wszystkich dokumentach rejestrowych powołany jest statut z dnia [...] września 1934 r., nadany jej testamentem fundatora. Słusznie organ uznał, że przedstawiona dokumentacja rejestrowa wskazuje na przepisywanie Fundacji do kolejnych nowo tworzonych rejestrów, a to zaś dowodzi, że nie przerwała ona swojego bytu prawnego. Reasumując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa a przytoczona w niej argumentacja organu jest prawidłowa i Sąd rozpoznający niniejszą sprawę uznaje ją za swoją.

Badając przedmiotową sprawę w aspekcie wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w motywach wyroku z dnia 26 lutego 2018 r. Sąd nie stwierdził uchybień stanowiących naruszenia prawa materialnego ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. W kontekście wytycznych NSA dotyczących zastosowania art. 138 § 1 lub 4 k.p.a. stwierdzić należy, że wobec uznania legitymacji Fundacji do złożenia przedmiotowego wniosku, prawidłowo organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylił decyzję organu I instancji i przekazał do ponownego rozpatrzenia, gdyż w tej sytuacji zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania merytorycznego. Taki sam skutek przewiduje § 4 art. 138 k.p.a. wskazany w wytycznych NSA z tym, że dotyczy on decyzji wydawanych na blankietach urzędowych, a taki przypadek w tej sprawie nie zachodzi. Stąd też brak jest podstaw do przyjęcia, że doszło tu do obrazy art. 153 p.p.s.a. Odnośnie klauzuli apostille wyjaśnić należy, że od dnia 14 sierpnia 2005 r. obowiązuje Konwencja znosząca wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych sporządzonej w Hadze dnia 5 października 1961 r. (Dz. U. z 2005 r., nr 112 poz. 938). Sąd Najwyższy w uchwale z 13 kwietnia 2007 r. ,III CZP 21/07, wyraził pogląd, zgodnie z którym po przystąpieniu Polski do Konwencji znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych sporządzonej w dniu 5 października 1961 r. w Hadze (Dz. U. z 2005 r. Nr 112, poz. 938 i 939) jedyną czynnością wymaganą w celu poświadczenia autentyczności podpisu, charakteru, w jakim działała osoba, która podpisała dokument, oraz, w razie potrzeby, tożsamości pieczęci lub stempla, jakim został on opatrzony, jest dołączenie apostille określonej w art. 4 Konwencji. W tych warunkach zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania nie mają usprawiedliwionych podstaw. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.