Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 675/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 31zo ust. 2,4, art. 31zq ust. 3,
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Rojek Sędzia WSA Mirosław Surma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 marca 2022 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...]/2020 w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności składkowych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z [...] r.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. nr 150000/0672675/2020 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, organ) utrzymał w mocy decyzję własną z [...] r. nr [...] odmawiającą A. H. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za miesiące marzec-maj 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji organ przywołał brzmienie art. 31zo ust. 2 i 4 i art. 31zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.), dalej "ustawa o COVID-19". Podkreślił, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek było przesłanie deklaracji rozliczeniowych nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony był z obowiązku ich składania. Dokumenty rozliczeniowe nie zostały zaś przesłane w tym terminie.

Na powyższą decyzję A. H. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o jej uchylenie i poprzedzającej decyzji z 27 lipca 2020 r. Zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niepodjęcie działań mających na celu dostateczne wyjaśnienie sprawy, w szczególności sprawdzenia, że pierwsza deklaracja w roku 2020 za styczeń została wysłana w terminie, tj. do 10 lutego 2020 r., tym samym każda następna deklaracja za miesiące późniejsze klonowała się automatycznie w systemie Zakładu,

2) art. 80 k.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zebranego materiału dowodowego w sprawie, a w konsekwencji uznanie, że skarżący nie spełniła warunków wynikających z art. 31z i art. 31zq ustawy COVID-19,

3) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie decyzji organu I instancji w mocy w sytuacji, gdy zachodziły podstawy do jej uchylenia;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 31zo i art. 31zq ustawy COVID- 19 poprzez odmowę jego zastosowania w sytuacji, w której skarżący był pewny złożenia dokumentów wymaganych do wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należnych składek z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. przez sklonowanie się deklaracji z pierwszego miesiąca roku.

W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił, że organ nie podjął działań mających na celu wyjaśnienie sprawy, w szczególności dotyczących ustaleń w zakresie sporządzenia i przesłania w sposób poprawny dokumentów wymaganych do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Pierwsze dokumenty rozliczeniowe za miesiąc 01/2020 zostały wysłane do 10 lutego, czyli w obowiązującym terminie, tym samym każdy następny miesiąc kopiował się z automatu. Zakład nigdy nie przysłał ponaglenia czy informacji o brakujące deklarację. Skarżący już w maju 2020 r. złożył wszelkie dokumenty, na podstawie których domagał się zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., a więc przedłożył je przed 30 czerwca 2020 r. Prowadzone postępowanie przed organem rentowym zakończyło się wydaniem decyzji w dniu 27 lipca 2020 r., a więc już po dacie 30 czerwca 2020 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organ wydając zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję z 27 lipca 2020 r. naruszył przepisy postępowania, tj. art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 K.p.a., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Spór w sprawie dotyczy prawidłowości odmowy zwolnienia skarżącego z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za miesiące marzec-maj 2020 r.

Na podstawie art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s., zwanej dalej "osobą, prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. W przypadku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek.

Na mocy art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Z powyższego wynika, że skarżący, ubiegając się o wnioskowane zwolnienie z obowiązku uiszczenia należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. powinien złożyć stosowne dokumenty wraz z wnioskiem w terminie do 30 czerwca 2020 r. Skarżący złożył deklarację rozliczeniową za miesiące marzec-maj 2020 r. w dniu 10 lipca 2020 r., czyli po terminie.

Dokonując jednak kontroli zaskarżonej decyzji oraz oceny prawidłowości prowadzenia postępowania administracyjnego wszczętego złożonym przez stronę wnioskiem, Sąd doszedł do przekonania, że w toku postępowania organ naruszył przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazać w pierwszej kolejności należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 K.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy K.p.a., a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 K.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 K.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 K.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 K.p.a.).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie dostrzegł w postępowaniu organu istotne naruszenie art. 9 K.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 K.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że w następstwie złożenia przez A. H. w dniu 14 kwietnia 2020 r. wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 K.p.a., organ powinien czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 K.p.a., organ powinien - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu należytych i wyczerpujących informacji i wyjaśnień co do okoliczności, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

Mimo upływu długiego czasu od złożenia wniosku, organ nie udzielił stronie przed dniem 30 czerwca 2020 r. wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia tego wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracji).

Po tym czasie organ wydał decyzje odmowne wskazując, że ostatecznym terminem, do którego skarżący miał złożyć przedmiotowe deklaracje rozliczeniowe był 30 czerwca 2020 r. i termin ten upłynął.

Podkreślić w tym miejscu należy, że norma postępowania zawarta w art. 9 K.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, a to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa.

Zdaniem Sądu, przyczyną niezłożenia dokumentów rozliczeniowych przez skarżącego nie była jego zła wola, lecz w istocie brak potrzebnej wiedzy co do obowiązujących wymogów formalnych, o czym nie poinformował strony organ.

Zdaniem Sądu, naruszenie art. 9 K.p.a. miało istotny wpływ na pozbawienie skarżącego prawa, które niewątpliwie uzyskałby w sytuacji, gdyby organ stosował się (i uczynił to w porę) do dyrektyw płynących z tego przepisu. Wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 K.p.a., organ nie poinformował strony nie tylko należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji stronie, nie wezwał strony do złożenia wymaganych dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania, by w porę poinformować skarżącego, że bez złożenia brakujących dokumentów jego wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został stronie zasygnalizowany przez organ, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie wniosku.

W badanej sprawie, w ocenie Sądu, organ naruszył również art. 79a § 1 K.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 K.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.

Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć organu (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19).

Naruszenie powyżej wskazanych przepisów art. 10 § 1 i art. 79a § 1 K.p.a. uniemożliwiło zatem skarżącemu uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie wyłączy jego prawo do uzyskania zwolnienia, a w konsekwencji pozbawiło skarżącego prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek. O tym, że skarżący był gotów spełnić wszystkie wymagania – gdyby o nich wiedział – świadczy fakt złożenia wymaganych dokumentów w dniu 10 lipca 2020 r., co miało swoje źródło w błędnym przekonaniu o "klonowaniu dokumentów" w systemie płatnik. Należy z tego wnioskować, że gdyby wcześniej wiedział o konieczności złożenia deklaracji, to by je niezwłocznie złożył.

Tym samym Sąd stwierdza, że w ramach toczącego się postępowania kontrolowanej sprawy doszło do naruszenia następujących przepisów postępowania administracyjnego: art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 K.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe wady doprowadziły do wyeliminowania przez Sąd z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia 27 lipca 2020 r.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów, jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za miesiąc marzec 2020 r. Nawet bowiem, jeżeli skarżący w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. nie złożył wszystkich wymaganych dokumentów, to organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia. Sam bowiem organ dopuścił się w prowadzonym postępowaniu szeregu znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać skarżącego. Strona nie może ponosić negatywnych skutków błędnego działania organu, który prowadził postępowanie wadliwie, naruszając zasady ogólne tego postępowania.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.