Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1667/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33, art. 34art. 27, art. 3a par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędzia WSA Krzysztof Kandut, Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 października 2020 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. B. B. (dalej: skarżąca lub zobowiązana) wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ II instancji) z [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

2. Stan sprawy.

2.1. W dniu [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. jako wierzyciel wystawił przeciwko skarżącej tytuły wykonawcze obejmujące należności z tytułu składek ubezpieczeniowych za styczeń, luty i marzec 2019 r.

Zawiadomieniami z [...] r. organ egzekucyjny dokonał zajęć innych wierzytelności pieniężnych tj. z tytułu zwrotu i nadpłat podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w G..

Następnie skarżąca zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Podniosła zarzut braku przedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postepowaniu egzekucyjnym w administracji (aktualnie: t.j. Dz. U z 2020 r. poz. 1427, ze zm. – u.p.e.a.), niedopuszczalność egzekucji i niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w ustawie tj. zaniechania wskazania środków egzekucyjnych i przedawnienie zobowiązania.

Następnie organ egzekucyjny wezwał zobowiązaną do uzupełnienia zarzutów poprzez wskazanie, którego z wymienionych w piśmie zarzutów dotyczą, czy też podanie należy rozpatrzyć w innym zakresie. W piśmie tym pouczono zobowiązaną, że w przypadku braku odpowiedzi w terminie 7 dni od otrzymania pisma, złożone zarzuty zostaną zakwalifikowane jako zarzut z art. 33 § 1 pkt 1, 6, 7 i 10 u.p.e.a. tj. przedawnienie, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1, niespełnienie wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.

W odpowiedzi na w/w wezwanie, skarżąca poinformowała, że podnosi zarzut przedawnienia obowiązku, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., niespełnienie wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.

2.2. Postanowieniem z [...] r., organ egzekucyjny nie uznał za zasadne zarzuty zobowiązanej.

2.3. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie.

2.4. Po rozpatrzeniu zażalenia organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Na wstępie przywołał przepisy u.p.e.a. mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

Dalej wskazał, że nie znalazła uzasadnienia podniesiona przez zobowiązaną okoliczność nie otrzymania upomnienia wzywającego do uiszczenia należności, albowiem skierowano do zobowiązanej upomnienie, które zostało odebrane przez nią osobiście w dniu [...] r. (potwierdzenie odbioru w aktach sprawy).

Odnosząc się do zarzutu opartego o art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. tj. niedopuszczalność egzekucji administracyjnej zauważono, że z niedopuszczalnością egzekucji administracyjnej mamy do czynienia, gdy w sprawie wystąpiła okoliczność wykluczająca możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego ze względów formalnych - podmiotowych lub przedmiotowych. Na podstawie wystawionych w nn. sprawie tytułów wykonawczych dochodzone są składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, a podstawę prawną obowiązku wskazanego w tych dokumentach, stanowią deklaracje. Zgodnie z art. 3a § 1 pkt 3 u.p.e.a. w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne przeprowadza się egzekucję administracyjną, jeżeli składki te wynikają z deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne. Oznacza to, że deklaracja rozliczeniowa sporządzona zgodnie z przepisami stanowi podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Deklaracja rozliczeniowa stanowi szczególny dokument, którego realizacja w postępowaniu egzekucyjnym jest możliwa bez uprzedniego wydania decyzji ustalającej i określającej wysokość należności.

Zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej obejmuje ustalenie m.in., czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna. W przypadku zaistnienia przesłanek podmiotowych egzekucja jest niedopuszczalna w sytuacji, gdy przepisy prawa wyłączają możliwość prowadzenia egzekucji administracyjnej w stosunku do podmiotów wskazanych w tytule wykonawczym. Z kolei przesłanki przedmiotowe odnoszą się do przedmiotu i podstaw egzekucji. Egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna, gdy jej przedmiotem jest świadczenie niepodlegające egzekucji administracyjnej (inne niż określone w art. 2, 3, 3a i 4). Nadto zobowiązana jest osobą, względem której mają zastosowanie przepisy ustawy egzekucyjnej, bowiem niedopuszczalne jest prowadzenie egzekucji administracyjnej jedynie wobec osób wymienionych w art. 14 u.p.e.a tj. przeciwko osobom, które korzystają z przywilejów i immunitetów dyplomatycznych i w zakresie przewidzianym przez ustawy, umowy lub powszechnie ustalone zwyczaje międzynarodowe nie podlegają orzecznictwu organów polskich, nie może być prowadzona egzekucja administracyjna, chyba że chodzi o sprawę, w której osoby te podlegają orzecznictwu polskich organów administracyjnych.

Organ II instancji stwierdził, iż zarzut z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. tj. niespełnienia przez tytuły wykonawcze wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., jest bezzasadny, bowiem przedmiotowe dokumenty zawierają wszystkie wymogi określone w tym przepisie. Po dokonaniu analizy tytułów wykonawczych przez pryzmat elementów niezbędnych podano, iż dokumenty te są prawidłowo wystawione, zresztą zobowiązana nie wskazuje w jakim zakresie dopatrzyła się nieprawidłowości w wystawionych przez wierzyciela dokumentach, poza niewskazaniem, środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji. W tym zakresie twierdzenia zobowiązanej nie zasługują na uwzględnienie, gdyż tytuły wykonawcze w pouczeniu zawierają katalog środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji zobowiązań pieniężnych.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia obowiązku wskazano, że zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm. – u.s.u.s.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

Jak wynika z akt sprawy, zobowiązania objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi dotyczą należności za m-c styczeń, luty i marzec 2019 r., zatem nie uległy przedawnieniu.

3.1. Powyższe postanowienie organu II instancji zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I Instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu podano, że zaskarżona czynność egzekucyjna w postaci zajęcia środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach oszczędnościowych lub oszczędnościowo-rozliczeniowych została dokonana na skutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym wystawionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z..

W przekonaniu skarżącej powyższa czynność egzekucyjna została zatem dokonana z naruszeniem przepisów prawa. Organ podatkowy dokonał tej czynności w sposób bezprawny, albowiem nie istnieją podstawy do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z rachunku bankowego.

3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Dodatkowo wskazał, że w niniejszej sprawie organ egzekucyjny nie dokonał zajęć rachunków bankowych zobowiązanej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

4.Skarga okazała się niezasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie w sprawie uznania zarzutów wniesionych na postępowanie egzekucyjne za nieuzasadnione.

W tych ramach wskazać przyjdzie, że instytucja zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym służy ochronie zobowiązanego, a ta wyraża się w tym, że właściwy organ bada, czy egzekucja zasadnie jest prowadzona, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2019 r. II FSK 22/17, www.orzczenia.nsa.gov.pl).

Art. 33 § 1 u.p.e.a. (w dacie orzekania przez organ egzekucyjny) stanowił, iż podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.

Żadne inne powody nie mogą być podstawą do wniesienia zarzutów.

Z unormowania tego wynika, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym. Ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Zarówno poglądy doktryny jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że zarzuty mogą być oparte tylko na podstawach wyczerpująco uregulowanych w art. 33 u.p.e.a. (por. np. wyrok NSA z 2 lutego 2012 r., II FSK 1469/10). Natomiast kontrola Sądu odnosi się do oceny wystąpienia okoliczności wymienionych w tym przepisie.

Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa wart. 33 pkt 1-5 i 7 stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Organ egzekucyjny zgodnie z art. 34 § 4 u.p.e.a., po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Zgodnie z art. 34 § 5 u.p.e.a., na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów służy zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym zażalenie.

W orzecznictwie przyjmuje się, że w wypadku gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to jeden i ten sam podmiot, przeprowadzenie postępowania procedowania przewidzianego w art. 34 § 1 u.p.e.a. jest oczywiście bezprzedmiotowe, gdyż nie tylko nie chroni uprawnień zobowiązanego, ale narusza ponadto interesy wierzyciela, prowadząc do oczywistego przedłużenia czasu trwania postępowania egzekucyjnego (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 31 stycznia 2013 r., I SA/Go 1123/12; zob. także wyroki WSA: w Warszawie z dnia 21 lutego 2013 r., III SA/Wa 1954/12; w Poznaniu z dnia 21 lipca 2009 r., I SA/Po 506/09; wyroki NSA: z dnia 27 maja 2009 r., II GSK 980/08; z dnia 7 czerwca 2006 r., II FSK 775/05; z dnia 20 grudnia 2005 r., FSK 2677/04; z dnia 11 października 2005 r., II FSK 609/05; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 27 stycznia 2005 r., I SA/Sz 486/04).

W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny był jednocześnie wierzycielem, dlatego nie był obowiązany uzyskać stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów.

5. W niniejszej sprawie zarzuty dotyczą: przedawania obowiązku, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, brak uprzedniego doręczania zobowiązanemu upomnienia i niespełnienie wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.

Sąd w pierwszej kolejności odnosząc się do zarzutu braku doręczenia zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., uznaje zarzut ten za niezasadny.

Jak bowiem wynika z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią.

W niniejszej sprawie skierowano do zobowiązanej upomnienie, które zostało odebrane przez nią osobiście w dniu [...] r. (potwierdzenie odbioru dołączone jest do akt sprawy).

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia obowiązku wskazać należy, że zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

Jak wynika z akt sprawy, zobowiązania objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi dotyczą należności za miesiące: styczeń, luty i marzec 2019 r., zatem nie uległy przedawnieniu. Przedawniają się odpowiednio [...] r., [...] r. oraz [...] r.

Sąd zgładził się również z oceną wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu co do tego, że zarzut niedopuszczalności egzekucji (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.) jest nieuzasadniony. Zarówno egzekucja administracyjna, jak i zastosowany środek egzekucyjny są w świetle obowiązujących przepisów dopuszczalne.

W przepisie art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. chodzi o niedopuszczalność egzekucji ze względów formalnych, a nie merytorycznych. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej musi wynikać z przepisów prawa, wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji danego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej. Może być powodowana przesłankami natury podmiotowej (np. immunitet dyplomatyczny zobowiązanego), jak i przedmiotowej. Egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna, gdy jej przedmiotem jest świadczenie niepodlegające egzekucji administracyjnej (inne niż określone w art. 2, 3, 3a i 4).

Jak wskazał organ w zaskarżonym postanowieniu na podstawie wystawionych w nn. sprawie tytułów wykonawczych dochodzone są składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, a podstawę prawną obowiązku wskazanego w tych dokumentach, stanowią deklaracje.

Zgodnie z art. 3a § 1 pkt 3 u.p.e.a. w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne przeprowadza się egzekucję administracyjną, jeżeli składki te wynikają z deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne. Oznacza to, że deklaracja rozliczeniowa sporządzona zgodnie z przepisami stanowi podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Deklaracja rozliczeniowa stanowi szczególny dokument, którego realizacja w postępowaniu egzekucyjnym jest możliwa bez uprzedniego wydania decyzji ustalającej i określającej wysokość należności.

Nadto zobowiązana jest osobą, względem której mają zastosowanie przepisy ustawy egzekucyjnej, bowiem niedopuszczalne jest prowadzenie egzekucji administracyjnej jedynie wobec osób wymienionych w art. 14 u.p.e.a tj. przeciwko osobom, które korzystają z przywilejów i immunitetów dyplomatycznych i w zakresie przewidzianym przez ustawy, umowy lub powszechnie ustalone zwyczaje międzynarodowe nie podlegają orzecznictwu organów polskich, nie może być prowadzona egzekucja administracyjna, chyba że chodzi o sprawę, w której osoby te podlegają orzecznictwu polskich organów administracyjnych. Powyższe czyni niniejszy zarzut bezzasadnym.

Nadto stwierdzić także należy, że nie doszło do naruszenia art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. poprzez niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27.

Elementy tytułu wykonawczego wymienione są w art. 27 § 1 pkt 1-14 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem tytuł wykonawczy zawiera:

1) oznaczenie wierzyciela;

1a) oznaczenie organu albo organów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług (Dz. U. z 2018 r. poz. 2206);

2) wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu, a także NIP lub numeru PESEL, jeżeli zobowiązany taki numer posiada;

3) treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek;

4) wskazanie zabezpieczenia należności pieniężnej hipoteką przymusową albo przez ustanowienie zastawu skarbowego lub rejestrowego lub zastawu nieujawnionego w żadnym rejestrze, ze wskazaniem terminów powstania tych zabezpieczeń;

5) wskazanie podstawy prawnej pierwszeństwa zaspokojenia należności pieniężnej, jeżeli należność korzysta z tego prawa i prawo to nie wynika z zabezpieczenia należności pieniężnej;

6) wskazanie podstawy prawnej prowadzenia egzekucji administracyjnej;

7) datę wystawienia tytułu, podpis, imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela;

8) pouczenie zobowiązanego o skutkach niezawiadomienia organu egzekucyjnego o zmianie miejsca pobytu;

9) pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego;

10) klauzulę organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej;

11) wskazanie środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych;

12) datę doręczenia upomnienia, a jeżeli doręczenie upomnienia nie było wymagane, podstawę prawną braku tego obowiązku;

13) datę doręczenia zobowiązanemu powiadomienia o wniosku o egzekucję administracyjnej kary pieniężnej lub grzywny administracyjnej, o którym mowa w art. 18 ust. 1 ustawy, o której mowa w pkt 1a;

14) datę, do której można prowadzić egzekucję należności pieniężnej, o której mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. g.

Tytuły wykonawcze z [...] r. zawierają wszystkie wskazane w zacytowanym przepisie elementy tj.: w rubryce A dane zobowiązanego, w rubryce E dane dotyczące należności pieniężnych, w rubryce F oznaczenie i wniosek wierzyciela, w rubryce I oznaczenie i klauzulę organu egzekucyjnego.

6. Zatem wykazana powyżej legalność zaskarżonego postanowienia nakazywała oddalić skargę w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.) oddalił skargę.