Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1158/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1-4
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 75 par. 1, 7, 77 par. 1, 80, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c i  art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Żurawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2011 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. P., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia posiadania przez M. P., K. R., K. R. oraz M. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we wsi R., rejon G.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. odmówił potwierdzenia posiadania przez M. P., K. R., K. R. oraz M. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we wsi R., rejon G.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem M. P. złożyła odwołanie podnosząc, że rozstrzygnięcie Wojewody jest dla skarżącej krzywdzące.

Minister Skarbu Państwa rozpatrując odwołanie stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że w dniu 10 maja 1991 r. M. P. i J. R. złożyli wniosek o wypłacenie odszkodowania za pozostawione przez F. R. mienie na terenie "dawnej Polski". Natomiast w dniu 9 czerwca 2006 r. wniosek o odszkodowanie za mienie zabużańskie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez F. R. złożyli K. R., M. R. i K. R. Spadek po F. R. z domu S. (zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. sygn. akt [...]) nabyli na podstawie ustawy córka M. P. z domu R. oraz syn J. R. po 1/2 części każde z nich. Z kolei spadek po J. R., zmarłym w dniu [...] września 1999 r. na podstawie ustawy nabyli żona K. R. z domu K. oraz synowie M. R. i K. R. po 1/3 części spadku każde z nich (postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] lutego 2006 r. sygn. akt [...]). Z potwierdzonych za zgodność z oryginałem kopii poświadczeń wymeldowania wydanych przez Urząd W. wynika, że F. R. i M. P. były zameldowane w W. przy ul. [...] od dnia [...] maja 1967 r. do dnia [...] lipca 1986 r. Przy czym F. R. od dnia [...] sierpnia 1959 r. do dnia [...] maja 1967 r. była zameldowana w W. przy ul. [...]. Z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii poświadczenia obywatelstwa polskiego z dnia [...] kwietnia 2004 r. wydanego przez Wojewodę [...] wynika, że F. R. posiadała obywatelstwo polskie. Obywatelstwo polskie posiada M. P. (poświadczenie obywatelstwa polskiego z dnia [...] kwietnia 2004 r.). Z oświadczenia M. P. złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej z podpisem poświadczonym przez urzędnika Urzędu W. wynika, że od przekroczenia granicy w dniu [...] lutego 1958 r. rodzina przebywała na meldunku czasowym w W. na [...] przy ul. [...] aż do [...] sierpnia 1959 r., w którym otrzymała meldunek stały. Z protokołu przesłuchania świadka B. L. z dnia [...] lipca 2004 r. przez urzędnika [...] Urzędu Wojewódzkiego wynika, że F. R. zostawiła na terenie dawnej Polski [...]. Z oświadczeń J. W. z dnia [...] września 2005 r. z podpisem poświadczonym notarialnie, S. K. z dnia [...] września 2005 r. i S. K. z dnia [...] września 2005 r. wynika, że F. R. wraz z dziećmi J. i M. pozostawili w miejscowości R. [...]. Z kopii karty ewidencyjnej repatrianta z dnia [...] lutego 1958 r. wynika, że F. R. z domu S. była obywatelką polską posiadającą również w latach 1939-1958 obywatelstwo ZSRR. Ponadto przed 1939 r., w czasie wojny oraz przed powrotem do kraju zamieszkiwała w R. i zamierzała udać się wraz z dziećmi J. i M. do męża B. R. zamieszkałego w W.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. odmówił potwierdzenia posiadania przez M. P., K. R., M. R. i K. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W szczególności organ stwierdził, że ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie dotyczy osób repatriowanych na podstawie umowy międzynarodowej z dnia [...] marca 1957 r., która m.in. przewidywała inny niż w/w sposób pozostawienia nieruchomości. Minister Skarbu Państwa uchylił jednak powyższą decyzję Wojewody i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Minister stwierdził, że organ wojewódzki powinien zbadać, czy F. R. była zmuszona do opuszczenia nieruchomości w miejscowości R. w związku z II wojną światową i czy legitymowała się tytułem własności do pozostawionej nieruchomości. [...] Urząd Wojewódzki pismem z dnia 11 września 2007 r. wezwał K. R., w terminie 6 miesięcy, do uzupełnienia wniosku m.in. o dowody, o których mowa w art. 6 ust. 4 ustawy, tj. dokumenty potwierdzające pozostawienie mienia poza granicami na dzień 1 września 1939 r. i na dzień 22 lutego 1958 r. - wskazania kto był właścicielem oraz z czego się składała pozostawiona nieruchomość. Z oświadczenia J. P. z dnia [...] października 2007 r. z podpisem poświadczonym notarialnie wynika, że mienie pozostawione przez F. R. we wsi R., gmina [...], powiat [...] składało się z [...], przy czym w/w gospodarstwo ilościowo i wielkościowo nie zmieniło się w latach 1938-1958. Ponadto z oświadczenia tego wynika również, że F. R. była [...], a następnie zmuszona do opuszczenia opisanej nieruchomości, po [...] nieudanych próbach wyjazdu w [...] r. i w [....] r. Z kolei z oświadczenia B. L. z dnia [...] grudnia 2007 r. (data wpłynięcia do [...] Urzędu Wojewódzkiego) wynika, że F. R. z domu S. była prawnym właścicielem całej pozostawionej nieruchomości we wsi R., ponadto była ona [...] podczas wojny, a następnie zastraszana i w obawie o swoje zdrowie podejmowała [...] próbę opuszczenia zajmowanej nieruchomości w [...] r. i w [...] r., aż udało się jej wyjechać do Polski. Ze wskazanego oświadczenia wynika także, że mienie pozostawione przez F. R. od 1938 r. do 1958 r. nie zmieniło się. Z oświadczeniem B. L. pokrywa się oświadczenie J. W. z dnia [...] stycznia 2008 r. (data wpłynięcia do [...] Urzędu Wojewódzkiego). Jednocześnie z protokołu przesłuchania świadka B. L. z dnia [...] lipca 2004 r. dokonanego przez inspektora wojewódzkiego [...] Urzędu Wojewódzkiego wynika, że B. L. uważa, że właścicielką pozostawionej nieruchomości była F. R., nie widziała ona żadnych dokumentów, natomiast ze słyszenia wie, że F. R. miała [....], próbowała [...] razy wyjechać oraz że była zastraszana. Świadek dane o wielkości budynków, które podała do protokołu z dnia [...] lipca 2004 r. uzyskała od M. P., z oświadczenia której z dnia [...] marca 2008 r. wynika, że F. R. miała [...] siostrę G. zmarłą w 1952 r. oraz że rodzice F. R. zmarli przed 1952 r. Z kolei z protokołu przesłuchania strony M. P. z dnia [...] marca 2010 r. wynika, że pozostawiona nieruchomość położona była we wsi R., obecnie [...], a w dniu 1 września 1939 r. jej właścicielką była F. R. z domu S., posiadająca w tym dniu obywatelstwo polskie, jednocześnie rodzina chciała wyjechać do Polski już w 1944 r., a później w 1955-56 oraz w 1958 r. F. R. zdecydowała się wyjechać do Polski, ponieważ rodzina była zastraszana, a od 1944 r. w Polsce znajdował się mąż F. R. Pozostawiony majątek składał się z [...], [...]. Z budynków gospodarczych była [...].W chwili wyjazdu do Polski cała nieruchomość została przez władze [...] zabrana i [...]. Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] kwietnia 2010 r. wynika natomiast, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie odnaleziono dokumentów dotyczących F. R. i jej rodziny, a zatem Instytut nie jest w stanie potwierdzić stosowania represji lub prześladowań wobec tych osób.

Z protokołu przesłuchania świadka J. P. z dnia [...] sierpnia 2010 r. dokonanego przez urzędnika [...] Urzędu Wojewódzkiego wynika, że F. R. na dzień 1 września 1939 r. była właścicielką pozostawionej nieruchomości, a informację taką świadek posiada od swojej matki. Pozostawiona nieruchomość miała powierzchnię [...], na jej terenie znajdował się [...]. Ponadto z protokołu tego wynika, że nieruchomość została znacjonalizowana w 1953 lub 1954 r., jednocześnie pozostawiono ok. [...] ([..]). Z oświadczenia J. P. z dnia [...] grudnia 2010 r. wynika, że słowa z oświadczenia z dnia [...] sierpnia 2010 r. "Nieruchomość została włączona do [...] a pozostałe około [...]" zastępuje słowami: "Stan nieruchomości i ilość ziemi nie uległ zmianie od roku 1938 do 1958."

Wobec powyższego organ odwoławczy zważył, że zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 169, poz. 1418, ze zm.) przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie natomiast do art. 2 powołanej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1, a także posiada obywatelstwo polskie. Według przepisu art. 6 ust. 1 powołanej ustawy do wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1, należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości.

Z protokołu przesłuchania świadka J. P. z dnia [...] sierpnia 2010 r., protokołu przesłuchania świadka B. L. z dnia [...] lipca 2004 r. oraz protokołu przesłuchania strony M. P. z dnia [...] marca 2010 r. wynika, w ocenie organu, że w dniu 1 września 1939 r. właścicielką pozostawionej nieruchomości była F. R., która była w dniu 1września 1939 r. obywatelką polską.

Jednakże zdaniem organu na podstawie akt sprawy nie można ostatecznie ustalić, jaka była powierzchnia pozostawionej nieruchomości. Z protokołu przesłuchania świadka J. P. wynika, że w 1953 lub w 1954 r. nastąpiła nacjonalizacja i F. R. posiadała jedynie [...] a z protokołu przesłuchania świadka B. L., że powierzchnia pozostawionej nieruchomości wynosiła [...]. Minister odnosząc się do faktu nacjonalizacji przedmiotowej nieruchomości wskazał na treść orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 444/10, stosownie do której w tej sytuacji nie można mówić o zaistnieniu podstawowej przesłanki "pozostawienia mienia", o której mowa w art. 1 ust. 1 w związku z ust. 2 powołanej ustawy. Zatem mienia przejętego przez władze radzieckie nie można uznać za mienie pozostawione przez F. R. Ponadto Minister podkreślił, że z karty ewidencyjnej repatrianta z dnia [...] lutego 1958 r. wynika, że F. R. wyjechała do Polski do męża B. R., który od 1944 r. przebywał w W. Ze wspomnianych natomiast protokołów przesłuchań J. P. i B. L. wynika, że F. R. była zastraszana oraz [...] razy podejmowała próbę wyjazdu do Polski. Jednakże z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] kwietnia 2010 r. wynika, że nie można potwierdzić stosowania represji wobec F. R. i jej rodziny. Powyższe wskazuje, w ocenie organu, że zastraszanie F. R. oraz jej wyjazd do męża po tak długim czasie, jak również dokonanie nacjonalizacji nie były związane bezpośrednio z wojną rozpoczętą w 1939 r. Odróżnić bowiem należy zdarzenia będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. od tych, na które wojna miała wpływ jedynie pośredni. Biorąc zatem powyższe pod uwagę Minister Skarbu Państwa zauważył, że przyczyny pozostawienia przez F. R. nieruchomości we wsi R. nie były bezpośrednio związane z wojną rozpoczętą w 1939 r., a zatem nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 1 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zatem organ I instancji słusznie wskazał, że w trakcie prowadzenia postępowania nie udowodniono, że F. R. była zmuszona opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek okoliczności związanych z wojną rozpoczęta w 1939 r., jak również jaka była powierzchnia pozostawionej nieruchomości.

Mając powyższe na uwadze organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2010 r.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. P. W uzasadnieniu skargi podniosła, że kwestionowane orzeczenie jest krzywdzące, gdyż Minister nie rozpoznał sprostowania J. P. z dnia [...] grudnia 2010 r. do jego oświadczenia z dnia [...] sierpnia 2010 r., z którego wynika, że do czasu wyjazdu do Polski ówczesne władze zezwoliły na użytkowanie dotychczas posiadanej ziemi ok. [...] ze względu na bardzo ciężką sytuację rodzinną. Jednocześnie z oświadczeń świadków S. K., S. K., J. W. i B. L. wynika, że użytkowane było [...], tj. tyle ile skarżąca wskazała we wniosku do wyceny. Nadto w uzasadnieniu skargi M. P. opisała trudną sytuację rodziny, która była obiektem prześladowań oraz przemocy i zauważyła, że prawną właścicielką pozostawionego mienia była F. R., która posiadała do końca życia obywatelstwo polskie. Spadkobiercy F. R. również posiadają obywatelstwo polskie.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.

Materialnoprawną podstawę rozpatrywania wniosku skarżącej i jej bliskich stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 1-4 tej ustawy prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej:

- w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w tej ustawie tzw. układów republikańskich, oraz

- które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia [...] lutego 1951 r., a także

- osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. W przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2 ustawy, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy. Prawo do rekompensaty potwierdzone na podstawie powołanej ustawy albo odrębnych przepisów jest niezbywalne.

Z analizy akt sprawy wynika, że kwestią niesporną jest fakt pozostawienia przez F. R. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości położonej we wsi R., rejon [...], a także fakt, że F. R. w dniu 1 września 1939 r. była obywatelką polską. Niesporny jest również fakt, że skarżąca jest jedną ze współspadkobierców po F. R., co potwierdzają załączone do akt sprawy sądowe stwierdzenia nabycia spadków. Podstawową natomiast kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje ustalenie, czy przyczyny pozostawienia przez F. R. nieruchomości we wsi R. były czy nie były bezpośrednio związane z wojną rozpoczętą w 1939 r.

W tej sytuacji dla przedmiotowej sprawy kluczowe znaczenie ma interpretacja przepisu art. 1 ust. 2 powołanej wyżej ustawy stanowiącego, że przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie ze słownikiem języka polskiego słowo "zmusić" czy "zmuszać" oznacza "skłonić wywierając nacisk, presję, stosując przymus". Pod pojęciem natomiast "represjonować" rozumieć należy: "stosować represje, surowe środki odwetu, zwłaszcza wobec przeciwników politycznych, prześladować, szykanować lub pozbawiać społecznej aprobaty" (Mały Słownik Języka Polskiego Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 1995 r.). Pojęcie zatem represjonowania odnosi się do przypadków skrajnych, wręcz drastycznych i oczywiście mieści się w pojęciu zmuszanie. To ostatnie jednak określenie ma charakter szerszy i dotyczy bardzo dużej a jednocześnie rozmaitej ilości sytuacji. Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie definiuje ani nie precyzuje przy tym, co należy w tym wypadku uważać za wspomniane "zmuszenie", a zatem trzeba uznać, że przymus, pod którego wpływem działali obywatele polscy opuszczający terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej może mieć różny charakter (np. przymus bezpośredni, ekonomiczny, uzasadniona obawa o własne lub najbliższych zdrowie i życie itp.). Za jeden z elementów takiego przymusu może być również uznany fakt zmiany granic państwowych, którego bezpośrednią konsekwencją była konieczność opuszczenia dotychczasowych miejsc zamieszkania przez obywateli polskich, którzy nadal chcieli żyć w Polsce, a nie w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Sąd nie widzi żadnych podstaw do tego by pojęcie "zmuszone" zawężać jedynie do przypadków potwierdzonymi dokumentami posiadanymi przez Instytut Pamięci Narodowej represji władz radzieckich wobec obywateli polskich. Podkreślić bowiem należy, że ustawodawca nie zawęził środków dowodzenia zaistnienia powyższej przesłanki jedynie do możliwości wykazania jej w oparciu o dowód z dokumentu. W związku z powyższym trzeba uznać, że w tej mierze ma zastosowanie przepis art. 75 § 1 kpa stanowiący, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. W rozpatrywanej sprawie o fakcie prześladowania rodziny F. R. świadczą, niepodważone w tym zakresie przez organ, liczne zeznania świadków, że skarżąca od 1944 r., a później w 1955-56, na skutek działań władz radzieckim nie mogła legalnie opuścić terytorium ówczesnego Związku Radzieckiego, mimo swoich usilnych starań w tym zakresie. Na marginesie zaznaczyć należy, że potwierdzone badaniami historycznymi represje przybierały nie tylko formę zmuszania do wyjazdu ale również nieuzasadnionej odmowy prawa do wyjazdu. Nawet jeśli uznać, że głównym powodem chęci wyjazdu F. R. do Polski była chęć połączenia się z mężem przebywającym w W., to nie ulega wątpliwości, że okoliczność ta zaistniała w wyniku działań wojennych rozpoczętych 1 września 1939 r. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów nie wynika przy tym, że F. R. z własnej woli zrezygnowała z możliwości repatriacji w trakcie lub zaraz po zakończeniu II wojny światowej, a następnie zmieniła tę decyzje z przyczyn z wojną niepowiązanych.

Ponadto Sąd orzekający nie podziela poglądu organów, że wskazane w wyjaśnieniach świadka twierdzenie o oddaniu gruntów do [...], które zresztą zostało następnie zmienione, stanowi dowód na to, że nastąpiło odjęcie prawa własności dotychczasowemu właścicielowi. Organ w tym zakresie nie poczynił żadnych ustaleń ani nie zebrał jakiegokolwiek materiału dowodowego, a zatem w ogóle nie wyjaśnił, czy - a jeżeli tak to jakie - zdarzenie prawne wywarło ewentualny skutek w postaci utraty prawa własności po stronie dotychczasowego właściciela. Z wyjaśnień skarżącej wynika, że przedmiotowe gospodarstwo rolne nie było objęte tzw. kolektywizacją rolnictwa, wprowadzającą kołchozy jako rodzaj przymusowej spółdzielni rolniczej. Nawet jeśli jednak tak było, to i tak organ winien był ustalić, czy wcielenie nieruchomości do takiej przymusowej spółdzielni pozbawiało jego właściciela tytułu prawnego do gruntu (tak jak to miało miejsce w przypadku tworzenia sowchozów), czy tylko oznaczało obciążenie danego gruntu bezterminowym użytkowaniem na rzecz tej wspólnoty. W tym zakresie organy nie poczyniły jednak żadnych ustaleń, a w uzasadnieniu wydanych decyzji brak jest jakiegokolwiek wyjaśnienia tej kwestii.

Z nadesłanych do Sądu akt sprawy wynika, że w omówionych powyżej istotnych dla oceny prawidłowości wydania kwestionowanych decyzji kwestiach zachodzą poważne wątpliwości, które nie zostały dostatecznie wyjaśnione w toku postępowania nadzorczego. Zdaniem Sądu orzekającego prawidłowe wyjaśnienie (a zatem z uwzględnieniem i ustosunkowaniem się merytorycznie przez organ do treści oświadczeń złożonych przez świadków dotyczących m.in. istnienia prześladowań rodziny F. R.) charakteru przyczyny pozostawienia przez F. R. nieruchomości we wsi R. oraz prawidłowe wyjaśnienie, czy przedmiotowa nieruchomość została przejęta do [...], a jeśli tak, to jakie ten fakt wywarł skutki prawne w zakresie posiadanego przez F. R. prawa własności przedmiotowej nieruchomości, było elementem niezbędnym do dokonania przez organy prawidłowej oceny zasadności złożonego przez skarżąca wniosku o rekompensatę. Wobec stwierdzenia, że kontrolowane postępowanie nie wyjaśniło powstałych istotnych dla sprawy kwestii, Sąd uznał, że organy nie poczyniły wszystkich niezbędnych ustaleń stanu faktycznego i prawnego zaistniałego w rozpatrywanej sprawie, przez co nie wyjaśnił dokładnie sprawy i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. Oznacza to, że zapadła decyzja wydana została z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno bowiem poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie. Jako dowolne należy więc traktować ustalenia faktyczne mogące znaleźć wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje bowiem wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien przede wszystkim zebrać i przeanalizować całość dostępnych dokumentów i ewentualnie przeprowadzić inne dowody, które pozwolą na właściwą ocenę zasadności wniosku skarżącej. Kwestia prawidłowego ustalenia powierzchni przedmiotowego gospodarstwa może stać się istotna dopiero po wcześniejszym wyjaśnieniu przez organ kwestii ewentualnego włączenia przedmiotowego gospodarstwa lub jego części do kołchozu i określenia rzeczywistych skutków prawnych ewentualnego takiego zdarzenia. Dlatego też wydając ponownie rozstrzygnięcie organ weźmie również pod uwagę, że zgodnie z treścią art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.