Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1176/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 28,  art. 149  par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151,  art. 190
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie: WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Elżbieta Lenart Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2012 r. sprawy ze skargi K. K., W. M., T. M. i P. M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 720/11, po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej Ministra Infrastruktury od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1123/10 w sprawie ze skargi K. K., W. M., T. M. i P. M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym:

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464, ze zm.) stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez A. prawa użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w K. przy ul. [...], obręb [...], oznaczonego jako działka nr [...] o powierzchni [...] m2. K. K., W. M., T. M. i P. M. w dniu [...] sierpnia 2008 r. wnieśli o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej powołaną decyzją Wojewody [...] co do dawnych działek (parcele katastralne) nr [...], które weszły w skład działki nr [...], ujętej w tej decyzji. Wniosek o wznowienie oparto na przesłance określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa, tj. braku udziału w postępowaniu uwłaszczeniowym. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. odmówił wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego powołaną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1991 r. w części dotyczącej parcel katastralnych nr [...], stwierdzając, że A. M. aktem notarialnym z dnia [...] marca 1977 r. Rep. [...] sprzedała parcele katastralne: nr [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha i [...] o powierzchni [...] ha b. gm. kat. [...], stanowiące jej wyłączną własność A., w związku z przeznaczeniem ich pod budowę [...]. Sprzedaż nieruchomości nastąpiła w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. A. M. zmarła dnia [...] kwietnia 2000 r., a spadek po niej, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] czerwca 2000 r. sygn. akt [...], nabyli na podstawie ustawy wprost: K. K., W. M., T. M. i P. M. po [...] części. Organ ustalił, że A. M. nie brała udziału w postępowaniu uwłaszczeniowym. W okresie przed wydaniem decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1991 r. nie został też złożony wniosek o zwrot przedmiotowych parcel katastralnych. W ocenie organu poprzedni właściciel lub jego spadkobierca dopiero od chwili złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ma interes prawny, o którym mowa w art. 28 kpa w stosunku do nieruchomości objętej wnioskiem i jest stroną wszystkich postępowań administracyjnych toczących się względem takiej nieruchomości. Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem organu, A. M. nie przysługiwał przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa, w postępowaniu uwłaszczeniowym.

K. K., W. M., T. M. i P. M. wnieśli odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że ich interes prawny w postępowaniu uwłaszczeniowym wynika z następstwa prawnego po A. M., byłej właścicielce wywłaszczonej nieruchomości. Zdaniem odwołujących się A. M. powinna być uczestnikiem postępowania w sprawie uwłaszczeniowej, gdyż przepis art. 2 ust. 1 i 3 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. stanowił, że decyzja wydana w sprawie uwłaszczenia nie może prowadzić do naruszenia praw osób trzecich. Ponadto powołując się na art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości stwierdzili, że A. M. mogła domagać się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a wobec niewykorzystania na cel wywłaszczenia winna być ona zwrócona dawnej właścicielce.

Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji Minister Infrastruktury podzielił argumentację w niej zawartą podkreślając, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości na dzień uwłaszczenia nie był złożony, a więc nie były zgłoszone roszczenia osób trzecich. Dopiero złożenie w odpowiednim czasie wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu powodowało ujawnienie względem tej nieruchomości praw osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Skoro więc roszczenia o zwrot nie były zgłoszone ani do dnia 5 grudnia 1990 r., ani do dnia wydania decyzji uwłaszczeniowej, to nie było podstaw do wznowienia postępowania. Minister zauważył, że w trakcie postępowania uwłaszczeniowego nie są też badane przesłanki dotyczące zwrotu nieruchomości, gdyż należy to do postępowania o zwrot.

Na tę decyzję Ministra Infrastruktury K. K., W. M., T. M. i P. M. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Po jej rozpatrzeniu Sąd I instancji uchylając decyzje organów obu instancji stwierdził, że organy te przedwcześnie podjęły się badania (analizy) przyczyny wznowienia postępowania wskazanej przez wnioskodawców i ujętej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa, czym naruszyły art. 149 § 2 w związku z § 1 kpa. Odmowa wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 kpa, gdy wskazywaną podstawą wznowienia jest art. 145 § 1 pkt 4 kpa, nie może opierać się na ocenie, że wnoszący podanie nie jest stroną postępowania zakończonego decyzją ostateczną. W takim, jedynym zresztą przypadku ustalenie istnienia podmiotowej przesłanki dopuszczalności wznowienia postępowania łączy się z ustaleniem istnienia podstawy wznowienia, jednakże kwestia ta podlega badaniu po wznowieniu postępowania, w więc w drugim etapie postępowania. W odniesieniu do odmowy wznowienia postępowania z tej przyczyny, że wnioskodawca nie jest stroną w sprawie, wydanie takiego rozstrzygnięcia staje się możliwe tylko wówczas, gdy okoliczność ta jest oczywista. Jeśli istnieją wątpliwości co do tego, czy wnioskodawca jest stroną, badanie tego przymiotu następuje po wznowieniu postępowania. W ocenie Sądu okoliczność, czy wnioskodawcy są podmiotem legitymowanym do skutecznego uruchomienia postępowania wznowieniowego została błędnie oceniona przez organy orzekające. Skarżący bowiem wykazali następstwo prawne po dawnym właścicielu wywłaszczonej nieruchomości. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, skarżący wnieśli o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Okoliczności te decydują o posiadaniu przez skarżących uprawnień stron, w rozumieniu art. 28 kpa, we wznowieniu postępowania uwłaszczeniowego. Organ właściwy do wznowienia postępowania powinien zatem wydać postanowienie, o którym mowa w art. 149 § 1 kpa, by następnie móc przystąpić do badania istnienia lub nieistnienia przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa. W ramach tego etapu postępowania administracyjnego organ winien więc badać, czy uwłaszczenie państwowej osoby prawnej, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, nie narusza praw osób trzecich. W ocenie Sądu I instancji uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ma charakter cywilnoprawny i jest roszczeniem ściśle związanym z osobą. Z oceny wzajemnej relacji art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. oraz art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wynika, że złożenie po dniu 5 grudnia 1990 r. wniosku na podstawie art. 69 ust. 1 o zwrot nieruchomości nie stanowi przeszkody w dochodzeniu tego roszczenia, w szczególności, jeżeli w dniu 5 grudnia 1990 r. zostały spełnione przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Skoro jednak ustalenie, czy wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, jest możliwe wyłącznie w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a postępowanie takie może być wszczęte wyłącznie na wniosek poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego, należy przyjąć, że organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe - stosownie do ogólnej zasady postępowania administracyjnego zawartej w art. 9 kpa, nakładającej na organ prowadzący postępowanie obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków - powinien poinformować poprzedniego właściciela nieruchomości lub jego następcę prawnego o roszczeniu przysługującym mu na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy. Osoby te bowiem mają interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa, wynikający z postanowień art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej oraz art. 47 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, i powinny być traktowane jako strony we wszystkich postępowaniach dotyczących tej nieruchomości, które mogą uniemożliwić lub utrudnić realizację roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Jeżeli poprzedni właściciel lub jego następca prawny wystąpią z wnioskiem o zwrot nieruchomości, postępowanie uwłaszczeniowe powinno zostać zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Jeżeli natomiast osoby te nie złożą w zakreślonym terminie wniosku o zwrot nieruchomości, należy przyjąć, że po upływie tego terminu ustają przeszkody w zakończeniu postępowania uwłaszczeniowego. W sytuacji, gdy organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe nie objął postępowaniem wyjaśniającym okoliczności, czy nieruchomość może być przedmiotem postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, uchybił art. 77 § 1 kpa. Brak zawiadomienia poprzedniego właściciela o postępowaniu uwłaszczeniowym stanowił zaś uchybienie normom art. 9 kpa oraz art. 28 kpa. Uchybienia te nie skutkują przyjęciem, że doszło do rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, ale naruszenia te mogą być jednak oceniane w świetle art. 145 § 1 pkt 4 kpa. System weryfikacji decyzji w drodze administracyjnych trybów nadzwyczajnych oparty jest bowiem na zasadzie niekonkurencyjności, tzn. że poszczególne tryby nadzwyczajne mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem Minister Infrastruktury złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W jej uzasadnieniu Minister postawił Sądowi I instancji zarzut naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 47 ust. 4 i art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Ponadto zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 9 kpa poprzez przyjęcie, że organ uwłaszczeniowy miał obowiązek informowania byłego właściciela o toczącym się postępowaniu uwłaszczeniowym.

Po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 720/11 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości określa materialnoprawne warunki uzyskania przez państwowe osoby prawne prawa użytkowania wieczystego z mocy samego prawa w dniu 5 grudnia 1990 r. Przedmiotem decyzji wojewody wydawanej w takiej sprawie jest stwierdzenie nabycia przez państwową osobę prawną prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności znajdujących się na tym gruncie budynków, z czego wynika, że w takim postępowaniu wojewoda zobowiązany był do ustalenia, czy spełnione zostały pozytywne warunki takiego nabycia oraz czy wydaniu decyzji stwierdzającej nabycie tych praw nie stoją na przeszkodzie prawa osób trzecich. Ustawowe zastrzeżenie nienaruszania praw osób trzecich oznacza zatem materialnoprawny warunek uwłaszczenia państwowej osoby prawnej, nie zaś warunek procesowy, dlatego wojewoda zobowiązany był przy wydawaniu decyzji w trybie określonym w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ustalić jedynie, czy w chwili orzekania istniały prawa osób trzecich na nieruchomości będącej przedmiotem orzekania, które stanowiłyby przeszkodę do wydania decyzji o potwierdzeniu uwłaszczenia państwowej osoby prawnej. Przy ustaleniu braku przysługiwania praw do przedmiotowej nieruchomości osobom trzecim i stwierdzeniu spełnienia pozytywnych warunków określonych w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nastąpił skutek uwłaszczenia państwowej osoby prawnej z dniem 5 grudnia 1990 r., dlatego wojewoda zobowiązany był w takim przypadku wydać deklaratoryjną decyzję potwierdzającą to uwłaszczenie. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie nie został złożony wniosek o zwrot nieruchomości przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej w 1991 r., jak również wniosek taki nie został złożony także przed wnioskiem o wznowienie postępowania uwłaszczeniowego, co tym bardziej uzasadnia przyjęcie, że były właściciel nieruchomości w żaden sposób nie przejawił w przeszłości zamiaru ubiegania się o jej zwrot. Zgłoszenie wniosku o zwrot nieruchomości nie jest bowiem obowiązkiem osób uprawnionych, lecz jedynie uprawnieniem zależnym od ich woli. Niezłożenie takiego wniosku było zatem wynikiem woli osoby uprawnionej, a nie wynikiem braku wiedzy o możliwości złożenia takiego wniosku. Dopiero zaś zgłoszenie praw lub roszczeń przed wydaniem decyzji w sprawie uwłaszczenia czyniło właściwe osoby stronami postępowania uwłaszczeniowego. Jeżeli natomiast roszczenia te zostały zgłoszone po wydaniu decyzji w sprawie uwłaszczenia, to brak jest podstaw prawnych do przypisania wojewodzie naruszenia prawa w postaci pominięcia tych osób przy wydawaniu decyzji uwłaszczeniowej jako stron postępowania, skoro osoby te nie ujawniły swoich praw lub roszczeń przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej. W takim przypadku osoby te nie są stroną postępowania uwłaszczeniowego. Naczelny Sąd Administracyjny stanął więc na stanowisku, że Sąd I instancji błędnie uznał, iż w postępowaniu uwłaszczeniowym wojewoda zobowiązany był poszukiwać osób uprawnionych, aby poinformować je o możliwości złożenia wniosku o zwrot nieruchomości przed wydaniem decyzji w sprawie uwłaszczenia, skoro przedmiotem postępowania uwłaszczeniowego nie jest poszukiwanie osób uprawnionych do zgłoszenia określonych roszczeń, lecz stwierdzenie spełnienia ustawowych przesłanek do uwłaszczenia państwowej osoby prawnej na dzień 5 grudnia 1990 r. Podsumowując Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że błędna wykładnia przez Sąd I instancji art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w związku z art. 47 ust. 4 i art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości doprowadziła do niewłaściwego zastosowania przez ten Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270), dlatego też uchylił zakażony wyrok i zwrócił sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpatrzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że merytoryczna ocena zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej została w pełni dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny w zapadłym wyroku z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 720/11. Orzeczeniem tym Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Sądu I instancji z dnia 17 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1123/10 i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Dokonując zatem ponownej kontroli zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [..] marca 2010 r. Sąd uznał, że analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi. W uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 720/11 Sąd ten wyjaśnił, że art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości określa materialnoprawne warunki uzyskania przez państwowe osoby prawne prawa użytkowania wieczystego z mocy samego prawa w dniu 5 grudnia 1990 r. Przedmiotem decyzji wojewody wydawanej w takiej sprawie jest stwierdzenie nabycia przez państwową osobę prawną prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności znajdujących się na tym gruncie budynków, z czego wynika, że w takim postępowaniu wojewoda zobowiązany był do ustalenia, czy spełnione zostały pozytywne warunki takiego nabycia oraz czy wydaniu decyzji stwierdzającej nabycie tych praw nie stoją na przeszkodzie prawa osób trzecich. Ustawowe zastrzeżenie nienaruszania praw osób trzecich oznacza materialnoprawny warunek uwłaszczenia państwowej osoby prawnej, nie zaś warunek procesowy, dlatego wojewoda zobowiązany był przy wydawaniu decyzji w trybie określonym w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. ustalić jedynie, czy w chwili orzekania istniały prawa osób trzecich na nieruchomości będącej przedmiotem orzekania, które stanowiłyby przeszkodę do wydania decyzji o potwierdzeniu uwłaszczenia państwowej osoby prawnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przypadku ustalenia braku przysługiwania takich praw i stwierdzenia spełnienia pozytywnych warunków określonych w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. nastąpił skutek uwłaszczenia państwowej osoby prawnej z dniem 5 grudnia 1990 r. W takiej sytuacji wojewoda zobowiązany był wydać deklaratoryjną decyzję potwierdzającą to uwłaszczenie. Niezgłoszenie przez osoby trzecie roszczeń o uzyskanie prawa do nieruchomości będącej przedmiotem orzekania przez wojewodę przed wydaniem omawianej decyzji skutkowało brakiem procesowych przeszkód do wydania takiej decyzji. Przedmiotem decyzji w sprawie uwłaszczenia nie jest bowiem rozstrzyganie o prawach osób trzecich, lecz jedynie ocena zaistnienia ustawowo określonych warunków tego uwłaszczenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach rozpatrywanej sprawy należy odrzucić pogląd, że wojewoda zobowiązany był przed wydaniem decyzji w przedmiocie uwłaszczenia poinformować uprawnione osoby o możliwości złożenia wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej. Poinformowanie to wiązałoby się bowiem nie tylko z poszukiwaniem osób uprawnionych, ale przede wszystkim z koniecznością ustalania przez wojewodę w postępowaniu uwłaszczeniowym okoliczności świadczących o spełnieniu ustawowych przesłanek do zwrotu nieruchomości, co należy do oceny innego organu administracji w odrębnym postępowaniu dotyczącym zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, wszczynanym na wniosek osoby uprawnionej, a nie z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny stanął zatem na stanowisku, że brak jest podstaw prawnych dla dokonywania przez wojewodę w postępowaniu uwłaszczeniowym oceny okoliczności zastrzeżonych do takiej oceny przez inny organ w odrębnym postępowaniu administracyjnym. Odmienna wykładnia art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. podważałaby, zdaniem tego Sądu, cel tego przepisu poprzez każdorazowe ustalanie przez wojewodę przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej, czy dana nieruchomość nie mogłaby się stać przedmiotem jakichkolwiek roszczeń, aby w wyniku takiego ustalenia poszukiwać i informować uprawnione osoby o możliwości zgłoszenia wniosku o uzyskanie praw do przedmiotowej nieruchomości w określonej do tego procedurze. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd zawarty w uzasadnieniu wyroku tego Sądu z dnia 14 października 2010 r. sygn. akt I OSK 1731/09, że sformułowanie "nie może naruszać praw osób trzecich" nie odnosi się do praw hipotetycznych, ale do praw skonkretyzowanych, już ujawnionych. Odmiennych poglądów w tym zakresie formułowanych w przeszłości w sądowej praktyce orzeczniczej Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie nie podzielił. Uznał zatem, że jedynie zgłoszenie praw lub roszczeń przed wydaniem decyzji w sprawie uwłaszczenia czyniło zainteresowane osoby stronami postępowania uwłaszczeniowego. Jeżeli natomiast roszczenia te zostały zgłoszone po wydaniu decyzji w sprawie uwłaszczenia, to brak jest podstaw prawnych do przypisania wojewodzie naruszenia prawa w postaci pominięcia tych osób przy wydawaniu decyzji uwłaszczeniowej jako stron postępowania, skoro osoby te nie ujawniły swoich praw lub roszczeń przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej. W takim przypadku osoby te nie są stroną postępowania uwłaszczeniowego.

W rozpatrywanej sprawie, biorąc pod uwagę powyżej przedstawioną wykładnię prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, Wojewódzki Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że postępowanie uwłaszczeniowe jest odrębnym postępowaniem od postępowania zwrotowego. Powiązanie tych postępowań występuje tylko ze względu na wpływ toczącego się postępowania zwrotowego na postępowanie uwłaszczeniowe, przejawiający się tym, że postępowanie uwłaszczeniowe nie może się zakończyć dopóki trwa postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Obowiązkiem organu uwłaszczeniowego jest zatem sprawdzenie, czy toczy się postępowanie zwrotowe, czy został złożony taki wniosek. Niewątpliwie rolą organu uwłaszczeniowego nie jest badanie, czy nieruchomość potencjalnie może podlegać zwrotowi, kto jest byłym właścicielem tej nieruchomości lub jego następcą prawnym, czy osoba ta jest zainteresowana zwrotem wywłaszczonej nieruchomości, czy w sprawie zachodzą przesłanki do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Działania te nie są bowiem związane z przedmiotem postępowania uwłaszczeniowego, lecz dotyczą innej materii i innego postępowania administracyjnego dotyczącego możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Brak jest zatem podstaw prawnych do przyjęcia, że organ uwłaszczeniowy jest uprawniony do ustalania kręgu stron postępowania zwrotowego oraz badania istnienia ustawowych przesłanek możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Postępowanie uwłaszczeniowe jest odrębnym postępowaniem od postępowania zwrotowego. Ponadto dopiero zgłoszenie praw lub roszczeń przed wydaniem decyzji w sprawie uwłaszczenia czyniło właściwe osoby stronami postępowania uwłaszczeniowego. Jeżeli natomiast roszczenia te zostały zgłoszone po wydaniu decyzji w sprawie uwłaszczenia, to brak jest podstaw prawnych do uznania tych osób za strony postępowania uwłaszczeniowego, skoro osoby te nie ujawniły swoich praw lub roszczeń przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej. Oznacza to, że w takim przypadku osoby te nie są stronami postępowania uwłaszczeniowego. Taka sytuacja wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 1991 r., działając na podstawie art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464, ze zm.) stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez A. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. Skarżący wnieśli o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej powołaną decyzją Wojewody [...]. Wniosek o zwrot przedmiotowych działek został złożony przez skarżących dopiero w dniu [...] lutego 2009 r. Wniosek o zwrot przedmiotowej parceli został zatem złożony po wydaniu decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1991 r. a także po złożeniu w dniu [...] sierpnia 2008 r. wniosku o wznowienie postępowania uwłaszczeniowego. Oznacza to, że na dzień wydania decyzji uwłaszczeniowej nie był złożony wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i nie toczyło się w tej sprawie żadne postępowanie administracyjne. Dopiero złożenie wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu powodowało ujawnienie względem tej nieruchomości praw osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Z tego powodu poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy, a w rozpatrywanej sprawie skarżący lub ich poprzednicy prawni, dopiero od chwili złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości mają interes prawny, o którym mowa w art. 28 kpa w stosunku do nieruchomości objętej wnioskiem i są stronami wszystkich postępowań administracyjnych toczących się względem takiej nieruchomości.

Podsumowując stwierdzić należy, że dopiero zgłoszenie praw lub roszczeń przed wydaniem decyzji w sprawie uwłaszczenia czyniło właściwe osoby stronami postępowania uwłaszczeniowego. Jeżeli natomiast roszczenia zostały zgłoszone dopiero po wydaniu decyzji w sprawie uwłaszczenia, jak to ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, to brak jest podstaw prawnych do uznania skarżących (lub ich poprzedników prawnych) za strony postępowania uwłaszczeniowego. W takim przypadku skarżący (lub ich poprzednicy prawni) nie byli stronami postępowania uwłaszczeniowego. Ponieważ z akt sprawy nie wynika także, aby skarżący po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej uzyskali prawa rzeczowe do przedmiotowej nieruchomości, oznacza to, że prawidłowo organy obu instancji uznały, że skarżącym nie przysługiwał przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa w postępowaniu uwłaszczeniowym. Zasadnie zatem w rozpatrywanej sprawie organy na podstawie art. 149 § 3 kpa, w brzmieniu obowiązującym w dniu ich wydania, odmówiły wznowienia postępowania uwłaszczeniowego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 w związku z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) orzekł jak w sentencji.