Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1170/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Izabela Dobosz (spr) Sędziowie NSA Joanna Tuszyńska AWSA Janusz Kasprzycki Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2006 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 29 sierpnia 2005r., nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium szkolnego w charakterze socjalnym uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] przyznał D. K. stypendium szkolne o charakterze socjalnym w kwocie [...] zł za miesiąc czerwiec 2005 r. Na skutek odwołania wniesionego przez M. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji ze względu na fakt, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów przepisu art. 107 § 3 k.p.a. tj. nie zawiera uzasadnienia faktycznego i prawnego, przez co organ odwoławczy został pozbawiony możliwości skontrolowania prawidłowości podjęcia zaskarżonej decyzji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta [...] wydał w dniu [...] sierpnia 2005 r. decyzję nr [...] , w której na podstawie art. 90c ust. 2 pkt 1, art. 90d ust l, 7, 10, art. 90n ust. l i 2 pkt l ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572 ze zmianami) i § 5 ust. 2 pkt l, § 7 ust. l pkt 4 oraz § 12 regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie miasta [...] wprowadzonego Uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] marca 2005 r. (Dz. Urz. Woj. Mał. Nr 272, poz. 1897) przyznał stypendium szkolne o charakterze socjalnym dla D. K. w kwocie [...] zł za okres - czerwiec 2005 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wniosek o udzielenie stypendium i dołączone do niego dokumenty odpowiadają wymogom regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie miasta [...] oraz że są spełnione warunki kryterium dochodowego do przyznania stypendium szkolnego, gdyż dochód na członka rodziny wyniósł [...] zł. W myśl art. 90d ustawy o systemie oświaty stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie. Tego rodzaju pomoc materialna ma więc charakter uznaniowy, a nie obligatoryjny - uprawniony uczeń "może" ale "nie musi" otrzymać stypendium. Powołany przepis stanowi, że stypendium szkolne jest przyznawane na okres nie dłuższy niż od września do czerwca w danym roku szkolnym. Tym samym przepis ten zezwala na przyznawanie stypendium na okresy krótsze. Ponadto wskazano również na art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 281, poz. 2781), według którego stypendium szkolne może być udzielone za okres od l stycznia 2005 r. Zdaniem Prezydenta Miasta [...] również ten przepis świadczy o tym, że decyzja w przedmiocie przyznania stypendium ma charakter uznaniowy i jest wydawana w ramach tzw. "uznania administracyjnego" po rozważeniu całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz możliwości finansowych organu, który udziela stypendium. W tym stanie rzeczy organ I instancji dokonał weryfikacji wniosku M. K. złożonego w dniu [...] lutego 2005 r. o przyznanie stypendium szkolnego dla dziecka D. K. oraz załączonych do wniosku dowodów i stwierdził, że wnioskodawczyni spełniła wymagane warunki. Art. 90f ustawy o systemie oświaty zobowiązuje rady gminy do uchwalenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy, w którym określa sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego, formy w jakich udziela się stypendium szkolne oraz tryb i sposób udzielania stypendium. Dla uczniów zamieszkałych na terenie miasta [...] regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym został wprowadzony Uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] marca 2005 r. Zgodnie z § 5 ust. 2 pkt 2 regulaminu wysokość stypendium szkolnego dla ucznia wynosi 100% kwoty, o której mowa w art. 6 ust.2 pkt. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255 ze zmianami), czyli [...] zł pod warunkiem, że miesięczna wysokość dochodu w rodzinie, o której mowa w art. 8 ust. l pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64 poz. 593 ze zmianami) mieści się w progu dochodowym od 50% do 90% tej kwoty. Powyższe warunki zostały spełnione przez wnioskodawczynię. Uzasadniając przyznanie stypendium tylko za miesiąc czerwiec 2005 r. Prezydent Miasta [...] przedstawił wyliczenie możliwości finansowych budżetu miasta. Na pomoc materialną o charakterze socjalnym, czyli na stypendia szkolne i zasiłki szkolne przeznaczona jest kwota [...] zł. Na stypendia na jeden miesiąc dla wszystkich uprawnionych potrzeba [...] zł. Gdyby przyznać stypendia wszystkim uprawnionym na 10 miesięcy, a więc w pełnym wymiarze przewidzianym ustawą, potrzeba by było [...] zł. Kwota przewidziana w budżecie starcza zatem na przyznanie stypendiów wszystkim uprawnionym na okres 5 miesięcy. W sytuacji niedoboru środków przeznaczonych na pomoc o charakterze socjalnym należy w miarę możliwości zaspokoić potrzeby wszystkich uprawnionych spełniających kryteria dochodowe uprawniające do otrzymania stypendiów socjalnych. Skoro dla wszystkich starcza na 5 miesięcy, organ I instancji uznał, że z uwagi na cel pomocy materialnej o charakterze socjalnym, którym jest zmniejszenie różnic w dostępie do edukacji oraz umożliwienie pokonania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia zasadnym będzie zaspokajanie potrzeb na bieżąco. Oznacza to, że stypendia powinny być przyznane za miesiąc czerwiec 2005 r., to jest miesiąc, w którym wydawano decyzje, zaś pozostałe środki należy rozdysponować na pomoc wszystkim uprawnionym w okresie od września do grudnia 2005 r. Jeżeli w okresie od września do grudnia 2005 roku potrzeby na stypendia szkolne okażą się mniejsze, ewentualna nadwyżka przeznaczona zostanie na zasiłki szkolne.

Od powyższej decyzji odwołała się M. K. zarzucając jej naruszenie art. 24 pkt 5 k.p.a., uchwały Rady Miasta nr [...] oraz art. 36 k.p.a. W odwołaniu tym M. K. podniosła, iż nie zgadza się z przedmiotową decyzją, ponieważ nie uwzględnia ona jej żądań co do okresu za jaki powinno zostać przyznane stypendium i wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 29 sierpnia 2005 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071), art. 90m ust.1, art. 90n ust.1 i art. 90d ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. Nr 256, poz. 2572 z 2004r. ze zm.) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) i § 1 pkt 6 lit c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2003r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ administracji wskazał, że dochód w rodzinie wnioskodawczyni wyniósł [...] zł na osobę , a zatem dochód ten nie przekroczył przewidzianego przez przepis art. 8 ust.1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej progu kryterium dochodowego na osobę w rodzinie uprawniającego do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej. Co do zasady, skoro wnioskodawczyni spełniła wymagane przepisami przesłanki, należało przyznać pomoc materialną w postaci stypendium socjalnego. Wnioskodawczyni domagała się jednak przyznania świadczenia za okres od marca 2005 r. (wniosek o udzielenie pomocy został złożony w dniu [...] lutego 2005 r.), a zatem świadczenie zostało przyznane nie w takim zakresie w jakim domagała się tego wnioskodawczyni. Zaskarżona decyzja została podjęta w granicach uznania administracyjnego do czego organ był uprawniony. W jej uzasadnieniu organ nie tylko wskazał na wynikający z przepisów fakt, że decyzja organu w tej materii ma charakter uznaniowy, ale także uzasadnił i wyjaśnił przesłanki jakimi kierował się przy jej podejmowaniu - co do wysokości przyznanej pomocy oraz co do okresu na jaki została przyznana. Obecne uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi przepisu art. 107 § 3 k.p.a. (zawiera uzasadnienie faktyczne - wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa) i stąd też organ odwoławczy miał tym razem możliwość skontrolowania prawidłowości przesłanek i motywów podjęcia zaskarżonej decyzji przez organ I instancji. Sytuację, w której organ niejako podzielił kwotę przeznaczona na świadczenia na część, którą przyznał przed wakacjami i na część, którą przyzna po wakacjach, kiedy potrzeby dzieci rozpoczynających rok szkolny będą większe uznano za racjonalną i prawidłową oraz mieszczącą się w zakresie uznania administracyjnego.

Powyższą decyzję zaskarżyła do sądu administracyjnego M. K. podnosząc te same argumenty co w odwołaniu i wnosząc o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Wskazała, że po uchyleniu decyzji organu I instancji ponowne rozstrzygnięcie wydała ta sama osoba, która wcześniej wydała uchyloną decyzję I instancji. Zdaniem skarżącej narusza to art. 24 pkt 5 k.p.a. Ponadto zwróciła uwagę, że ustalone w decyzji stypendium za miesiąc czerwiec nie zostało wypłacone do dnia [...] września 2005 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoją dotychczasową argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Działanie organu pierwszoinstancyjnego nie przekroczyło granic uznania administracyjnego, a okres na jaki zostało przyznane świadczenie był wynikiem próby racjonalnego gospodarowania środkami finansowymi pozostającymi w dyspozycji organu przyznającego świadczenia, który to organ z natury rzeczy winien brać pod uwagę nie tylko partykularne interesy poszczególnych wnioskodawców, ale całokształt sytuacji jaka dotyczy wszystkich uprawnionych do otrzymania świadczenia. Odnosząc się do zarzutów skargi zwrócono uwagę, że nie doszło do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż żaden z pracowników Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] nie brał udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji w pierwszej instancji. Również zarzut naruszenia art. 36 Kodeksu postępowania administracyjnego, po wydaniu rozstrzygnięcia w sprawie, należy uznać za chybiony. Faktycznie organ l instancji prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie przekroczył terminy załatwienia spraw określone w art. 35 k.p.a., o czym powinien był powiadomić stronę stosownie do art. 36 k.p.a. M. K. miała jednak prawo wnieść zażalenie w trybie art. 37 k.p.a., z którego to prawa nie skorzystała.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. Organy obu instancji przyjęły, że M. K. złożyła wniosek o przyznanie stypendium szkolnego synowi D. w dniu [...] lutego 2005 r., natomiast w aktach administracyjnych znajduje się wniosek opatrzony datą [...] maja 2005 r. Istnieją więc wątpliwości co do rzeczywistej daty złożenia wniosku. W tym miejscu należy jednak zwrócić uwagę, że obowiązujące przepisy zezwalają na przyznanie stypendium socjalnego wstecz tj. od stycznia 2005 r. bez względu na datę złożenia wniosku. Art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. Nr 281 poz.2781) stanowi bowiem, że stypendium szkolne przyznane na wniosek, o którym mowa w ust. 2 (wniosek o przyznanie stypendium na okres od dnia [...] stycznia 2005 r. do dnia [...] czerwca 2005 r.) może być udzielone za okres od dnia [...] stycznia 2005 r., a ust. 4 tego przepisu zezwala, by w wyjątkowych przypadkach złożyć wniosek po dniu 31 stycznia 2005 r. Żaden przepis nie wprowadza korelacji pomiędzy datą złożenia wniosku o przyznanie stypendium a okresem, na jaki pomoc ta mogłaby zostać przyznana. Skoro ustawa zezwalała na udzielenie pomocy materialnej za cały okres objęty wnioskiem skarżącej, odmowa uwzględnienia wniosku w całości powinna mieć szczególne podstawy faktyczne, które uzasadniałyby takie rozstrzygnięcie. Organy obu instancji wskazały na fakt, iż dysponują ograniczonymi środkami finansowymi w 2005 r., które nie wystarczają na przyznanie stypendium wszystkim uprawnionym na pełny okres 10 miesięcy. Ich zdaniem należy w tej sytuacji podzielić kwotę przeznaczoną na świadczenia na część, którą przyznaje się przed wakacjami i na część, którą przyzna się po wakacjach, kiedy potrzeby dzieci rozpoczynających rok szkolny będą większe. Argument taki nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach. Zgodnie z art. 90r. ust. 1 ustawy o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572 ze zmianami) na dofinansowanie świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym gmina otrzymuje dotację celową z budżetu państwa. Ust. 3 wskazanego przepisu przyznaje ministrowi właściwemu do spraw oświaty i wychowania kompetencję do wydania rozporządzenia, w którym określić ma terminy przekazywania dotacji gminom oraz sposób ustalania wysokości tej dotacji. Na podstawie tej delegacji ustawowej Minister Edukacji Narodowej i Sportu wydał w dniu 22 lutego 2005 r. rozporządzenie w sprawie terminów przekazywania dotacji celowej gminom na dofinansowanie świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym oraz sposobu ustalania wysokości tej dotacji (Dz. U. Nr 36 poz.319). W myśl § 2 rozporządzenia wskazana dotacja celowa jest przekazywana w transzach miesięcznych, w terminie do 10 dnia każdego miesiąca, w wysokości obliczonej według podanego w rozporządzeniu wzoru. Ponadto należy zwrócić uwagę na § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym w roku 2005 pierwsza transza obejmowała dotację za miesiące styczeń, luty, marzec i miała zostać przekazana nie później niż do dnia 31 marca 2005 r. Gmina nie musiała więc "oszczędzać" środków zastrzeżonych w swoim budżecie na stypendia dla uczniów, ponieważ kwota, którą dysponowała, była przeznaczona na wypłaty stypendium tylko w pierwszym półroczu 2005 r. W kolejnych miesiącach natomiast miała otrzymywać comiesięczną dotację z budżetu państwa obliczoną według wskazanego w rozporządzeniu wzoru. W kontekście tych przepisów należy stwierdzić, że odmowa przyznania stypendium za miesiące od stycznia do maja 2005 r. nie może opierać się na uzasadnieniu wskazanym powyżej.

Ponadto należy zwrócić uwagę na przewidziane przepisami formy udzielenia pomocy w ramach stypendium szkolnego. Art. 90d ust. 2 ustawy o systemie oświaty stanowi, że stypendium szkolne może być udzielane uczniom w formie:

1) całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą;

2) pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników.

Zgodnie z ust. 5 wskazanego przepisu stypendium szkolne może być także udzielone w formie świadczenia pieniężnego, jeżeli organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium we wskazanych formach nie jest możliwe, a w przypadku niektórych kategorii osób uprawnionych - jeżeli udzielenie stypendium w tych formach nie jest celowe.

Również § 7 regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie miasta [...] zezwala na przyznanie stypendium w formie świadczenia pieniężnego wyłącznie wówczas, jeżeli organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium w innych formach nie jest możliwe lub nie jest celowe.

Na formularzu wniosku, jaki wypełniła M. K. znajduje się informacja, że pomoc może być udzielona w jednej lub kilku formach. Jednak spośród pięciu wskazanych na wniosku możliwości (wśród nich wymienione było także świadczenie finansowe) wnioskodawczyni wybrała tylko jedną domagając się przyznania synowi D. stypendium szkolnego jedynie w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników i pomocy szkolnych. W świetle wskazanych powyżej przepisów oraz wobec wniosku skarżącej organ przyznający stypendium powinien był w pierwszej kolejności przyznać wnioskodawczyni pomoc w formie przez nią wskazanej. Dopiero w przypadku uznania, że udzielenie pomocy w tej formie jest niemożliwe lub niecelowe otwierała się możliwość przyznania pomocy w formie świadczenia pieniężnego. Niewątpliwie ocena tej kwestii powinna znaleźć odbicie w uzasadnieniu decyzji przyznającej konkretną formę pomocy. W rozpatrywanym przypadku organy obu instancji problem ten całkowicie pominęły, naruszając w ten sposób przepis art. 107 k.p.a.

Kolejne uchybienie dotyczy osoby składającej wniosek. Zgodnie z art. 90n ust. 2 ustawy o systemie oświaty świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym są przyznawane na

1) wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia, po zasięgnięciu opinii odpowiednio dyrektora szkoły, kolegium nauczycielskiego, nauczycielskiego kolegium języków obcych, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka, o którym mowa w art. 90b ust. 3 pkt 2;

2) wniosek odpowiednio dyrektora szkoły, kolegium nauczycielskiego, nauczycielskiego kolegium języków obcych, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka, o którym mowa w art. 90b ust. 3 pkt 2.

Jak wynika z akt administracyjnych D. K., któremu zaskarżoną decyzją przyznano stypendium szkolne, jest osobą pełnoletnią. W takiej sytuacji on sam powinien złożyć wniosek o przyznanie stypendium. Zacytowany powyżej pkt 1 ust. 2 art. 90n wyłącza bowiem możliwość złożenia wniosku przez rodziców w sytuacji, kiedy sam uczeń jest już pełnoletni.

Biorąc powyższe argumenty pod uwagę należało uchylić decyzje organów obu instancji na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).