Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 930/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Skarżony organ: Izba Skarbowa

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA J. Brolik, Sędziowie NSA A. Cudak, P. Janicki (spr.), Protokolant A. Łuczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku importowym i podatku od towarów i usług 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...], nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarża decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz strony skarżącej kwotę 3.615 (trzy tysiące sześćset piętnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]Urząd Skarbowy w Z. orzekł o odpowiedzialności Pani B. M. za zaległości podatkowe jej męża J. M. powstałe w związku z nie uregulowaniem zobowiązań w podatku od towarów i usług i podatku importowanym za 1996r. w kwocie 135.742,80 zł. Organ podatkowy ustalił, że mąż skarżącej, prowadził w okresie od 1 stycznia 1995r. do 31 grudnia 1997r. działalność gospodarczą – PPHU A.. Decyzją z dnia [...] Urząd Skarbowy w Z. ustalił panu J. M. zobowiązanie w podatkach: od towarów i usług oraz w podatku importowym. Zobowiązania te zostały w części uregulowane, natomiast nie zapłacona kwota 135.742,80 zł stała się z dniem [...]zaległością podatkową.

Z dniem [...] małżonek skarżącej zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Organ podatkowy stwierdził brak możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej.

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 25 kwietnia 2001r. pomiędzy małżonkami M. została zniesiona wspólność ,majątkowa z dniem 1 stycznia 1995, wyrok ten uprawomocnił się w dniu 17 maja 2001r. W czasie prowadzenia działalności gospodarczej skarżąca pozostawała i nadal pozostaje w związku małżeńskim.

Z uwagi na to, że skutki prawne zniesienia wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem uprawomocnienia się orzeczenia sądu o zniesieniu wspólności, Urząd Skarbowy orzekł o odpowiedzialności p. B. M. za zobowiązanie podatkowe męża na podstawie art. 29 § 1 i § 2 pkt. 2 i art. 107 § 1 i § 2 pkt. 2, oraz art. 108 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa.

W odwołaniu od powyższej decyzji podatniczka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie przepisu art. 29 § 1 i § 2 ustawy Ordynacja podatkowa.

W odwołaniu podniesiono, małżeńska wspólność majątkowa Państwa M. została zniesiona wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. z datą wsteczną od 1 stycznia 1995r. Prawomocne rozstrzygnięcie sądu wiąże organy podatkowe co do daty zaniesienia wspólności ustawowej. Skarżąca uważa, z uwagi na ustanie wspólności majątkowej od dnia 1 stycznia 1995r. że nie ponosi odpowiedzialności za powstałe później zobowiązania podatkowe męża.

Decyzją z dnia [...] Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w Z..

Organ odwoławczy wskazał, że wyrok znoszący wspólność ustawową pomiędzy małżonkami M. uprawomocnił się w dniu 17 maja 2001r. Skutki prawne orzeczenia nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem jego prawomocności. Wynika to z przepisu art. 29 § 2 pkt. 2 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002r, odwołującego się jedynie do daty zniesienia małżeńskiej wspólności ustawowej. Może być zatem prowadzona egzekucja z rzeczy i praw, które wchodziły w skład majątku wspólnego przed datą uprawomocnienia się orzeczenia znoszącego wspólność.

Ponadto podniesiono, że powoływanie się wobec osób trzecich na zawarcie umowy wyłączającej lub ograniczającej odpowiedzialność jest skuteczne tylko wówczas, gdy fakt zawarcia takiej umowy był tym osobom znany.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie art. 120, 121 § 1, 187 § 3 Ordynacji podatkowej, art. 52 § 2 i 54 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, art. 365 Kodeksu postępowania cywilnego oraz art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Podniosła, że wyrok Sądu Rejonowego w Z. z dnia 25 kwietnia 2001r. rozstrzygnął o rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami począwszy od dnia 1 stycznia 1995r. Data ustania wspólności majątkowej została ustalona w prawomocnym wyroku i ma moc wiążącą organy podatkowe.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w Ł. wniosła o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę stosownie do art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz 1271 ze zm./ stanowiącym, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa. Decyzja organu odwoławczego jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji znajdują oparcie w poglądzie, zgodnie z którym odpowiedzialność małżonka podatnika za zobowiązania podatkowe ma charakter odpowiedzialności osoby trzeciej i następuje w drodze decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności wydanych na podstawie przepisów rozdziału XV ordynacji podatkowej ( art.107 – art. 119).

Stanowisko to jest błędne i nie znajduje podstawy w obowiązujących przepisach. Zgodnie z art. 26 Ordynacji podatkowej podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki.

Jednocześnie zaś art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej rozszerza tę odpowiedzialność na osobę małżonka podatnika stanowiąc, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Cytowany art. 29 odwołuje się do odpowiedzialności uregulowanej w art. 26, a więc odpowiedzialności podatnika i rozciąga tę odpowiedzialność na jego małżonka traktując ją i w tym przypadku jako odpowiedzialność samego podatnika a nie osoby trzeciej. W pierwszym rzędzie wynika to z istoty ustroju wspólnoty małżeńskiej obowiązującej w polskim prawie rodzinnym. Zgodnie z art. 31 k.r.o. z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami – z mocy ustawy – wspólność majątkowa obejmująca ich dorobek (wspólność ustawowa). Do tej właśnie zasady odwołuje się cytowany wyżej art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej ograniczając przedmiotowo majątek objęty odpowiedzialnością podatnika do majątku wspólnego podatnika i jego małżonka oraz do majątku odrębnego podatnika. Wyłączeniu więc od odpowiedzialności podlega jedynie majątek odrębny małżonka podatnika, którego ustawodawca podatkowy uznał za wykraczający poza ramy przedmiotowe odpowiedzialności podatnika określonej w art. 26.

Na trafność powyższej tezy wskazuje też redakcja omawianego art. 29 Ordynacji podatkowej, który rozciągając odpowiedzialność na małżonka podatnika odwołuje się wprost do odpowiedzialności samego podatnika stanowiąc, że odpowiedzialność o której mowa w art. 26 ordynacji podatkowej

(tj. odpowiedzialność samego podatnika) obejmuje określony majątek jego małżonka.

Warte także odnotowania jest to, że w obowiązującym od 1 stycznia 1998r. stanie prawnym tj. pod rządami cytowanej wyżej ustawy o zobowiązaniach podatkowych, małżonek podatnika należał do kręgu osób trzecich podlegających, pod pewnymi warunkami, odpowiedzialności za zaległości podatnika.

Tak więc ordynacja podatkowa zmieniła charakter odpowiedzialności małżonka podatnika. W obowiązującym obecnie (jak również w dacie wydania decyzji organów obu instancji w rozpoznawanej sprawie) stanie prawnym brak jest podstaw do przyjęcia, że odpowiedzialność podatkowa małżonka podatnika ma charakter odpowiedzialności osoby trzeciej. Małżonek podatnika nie jest osoba trzecią w rozumieniu ordynacji podatkowej a jego odpowiedzialność jest zrównana z odpowiedzialnością samego podatnika. Przedmiotowo zaś odpowiedzialności tej podlega majątek wspólny małżonków oraz majątek odrębny podatnika a wyłączony spod tej odpowiedzialności jest jedynie majątek odrębny małżonka podatnika.

Zatem odpowiedzialność małżonka podatnika z majatku wspólnego obojga małżonków nie podlega regulacji na podstawie przepisów o odpowiedzialności osób trzecich. W związku z tym wydawanie decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności na małżonka podatnika jest pozbawione podstawy prawnej. W tej sytuacji uznać należało, że zaszła przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dn.30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz 1270) obligowało sąd administracyjny do stwierdzenia nieważności decyzji zapadłych w rozpoznawanej sprawie.

Wreszcie nie sposób tracić z pola widzenia i tej istotnej okoliczności, że powyższe wywody zachowują sens wówczas, gdy zobowiązanie podatkowe będące podstawą wszelkich czynności organów podatkowych nie wygasło. W rozpoznawanej sprawie decyzja statuująca odpowiedzialność podatkową Jana M. miała charakter ustalający (decyzja Urzędu Skarbowego w Z. z dn. 20 listopada 1999r. – k. 13 akt administracyjnych). Charakter konstytutywny wymienionej decyzji nie budzi wątpliwości w świetle jednolitej linii orzeczniczej NSA najpełniej wyrażonej w wyroku z dn. 16 maja 2001r. sygn. akt III SA502/00 (Przegląd Podatkowy nr 12 z 2001r., poz. 63). Organy podatkowe winny zatem w pierwszym rzędzie zbadać, czy decyzja ta została doręczona podatnikowi w stosownym czasie przewidzianym w art. 68 Ordynacji podatkowej. Gdyby bowiem okazało się, że termin określony w paragrafie 1 (lub paragrafie 2 - w zależności od ustaleń organów w tym zakresie) nie został zachowany, wówczas należało rozważyć, czy nie nastąpiło przedawnienie prawa do ustalenia zobowiązania podatkowego.

Na marginesie niniejszych rozważań należy podnieść, że załączony do akt administracyjnych wyrok Sąd Rejonowego w Z. z dn. 25 kwietnia 2001r. znoszący wspólność majątkową między małżonkami M. z dniem 1 stycznia 1995r. nie ma w rozpoznawanej sprawie istotnego znaczenia, gdyż zgodnie z art.29 par. 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002r. skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem uprawomocnienia się orzeczenia sądu. Zobowiązanie to zaś powstało (jeśli w ogóle powstało) przed datą uprawomocnienia się przedmiotowego wyroku.

Mając wszystkie powyższe okoliczności na uwadze, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 200 i 152 cytowanej ustawy z dn. 309 sierpnia 2002r. należało orzec jak w sentencji.