Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 574/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Sygn. akt II SA/ Kr 574/ 02 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 marca 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Brachel-Ziaja ( spr. ) Sędziowie : WSA Renata Czeluśniak AWSA Wojciech Jakimowicz Protokolant : Karina Lutyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2006r. sprawy ze skargi Z. F., A. F., M. J., S. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 23 stycznia 2002r., Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej Z. F. kwotę 30 ( trzydzieści ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r. nr [...] , orzekł o odmowie zwrotu części działki nr [...] obr. [...][...] (w granicach zbytej na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...] obr. [...] ) na rzecz poprzednich właścicieli Pań: A. F., Z. F., M. J. oraz S. K..

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji podał, iż działka nr 294 obr. 6 o pow. 0,2187 ha została nabyta w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym - umową sprzedaży z dnia 12 maja 1975 r. pod budowę oś. mieszkaniowego Widok - Zarzecze w Krakowie. Działka ta stanowiła własność M. S., A. F., Z. F., M. J. oraz S. K.. M. S. zmarła, a spadek po niej odziedziczyły A. F., Z. F., M. J. oraz S. K.. Poprzednie właścicielki i zarazem spadkobierczynie wystąpiły z wnioskiem o zwrot części tej nieruchomości, będącej obecnie działką nr [...] obr. [...].

W trakcie postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ I instancji w ramach postępowania o zwrot, w oparciu o dokumentację geodezyjną ustalono, że część wywłaszczonej działki nr [...] obr. [...][...] odpowiada obecnie części działki nr [...] położonej w obr. [...][...] Działka nr [...] obr. [...] objęta jest KW nr [...]. Dalej wskazano, że właścicielem działki nr [...] obr. [...] , jest Gmina [...], a użytkownikiem wieczystym jest Spółdzielcze Zrzeszenie Budowy Domów Jednorodzinnych "[...] " w [...]. Wpisu prawa użytkowania wieczystego dokonano w dniu [...] grudnia 1994 r. Organ I instancji w stosunku do działki nr [...] obr. [...] uznał, że skoro odpowiadająca części nabytej działki nr [...] obr. [...] działka ewidencyjna, stanowiąca własność Gminy [...] została oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej przed dniem 1 stycznia 1998 r. i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, to poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercom, stosownie do art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. F., Z. F., M. J. oraz S. K. wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o zwrocie przedmiotowej nieruchomości Odwołujące się podniosły że podmiot, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie danej nieruchomości, obowiązany jest ją przeznaczyć w całości na cel publiczny określony w decyzji wywłaszczeniowej, a w przeciwnym wypadku - zwrócić. Ponadto podniosły że art 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami jest przepisem prawnym działającym wstecz, albowiem dopiero w grudniu 2001 r. dowiedziały się one, że l stycznia 1998 r. ich prawo do działki nr [...] obr. [...] wygasło. Poza tym zakwestionowały prawo Prezydenta Miasta [...] do jednoczesnego prowadzenia spraw z zakresu zwrotu wywłaszczonych nieruchomości oraz do bycia stroną tych postępowań.

Decyzją z dnia 23.01.2002 r. Nr: [...] Wojewoda [...] , na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21.08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art 138 par l pkt l k.p.a. po rozpoznaniu odwołania utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta [...] o odmowie zwrotu części działki nr [...] o pow. 0,179 ha obr [...] na rzecz poprzednich właścicieli i ich spadkobierców.

W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda [...] stwierdził, co następuje:

Zgodnie z wypisem z [...] , działka nr [...] stanowi własność Gminy [...] na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1994 r. nr [...] tj. na podstawie umowy Rep. [...] z dnia [...] grudnia 1982 r, użytkownikiem wieczystym działki nr [...] jest Spółdzielcze Zrzeszenie Budowy Domów Jednorodzinnych "[...] " w [...] . Wpisu użytkowania wieczystego dokonano w dniu [...] września 1994 r.

Ze zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego wynika, że działka nr [...] o pow. 0,179 ha położona w obr. [...] Krowodrza obj. KW [...] , o której zwrot występują spadkobierczynie i poprzednie właścicielki tj. A. F., Z. F., M. J. oraz S. K. jest częścią wywłaszczonej działki nr [...] .

Na podstawie art.136 ust. 3 w związku z art. 137 ust l ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli pomimo upływu siedmiu ;lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo gdy utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. Z drugiej jednak strony art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust.3 nie przysługuje jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Spółdzielcze Zrzeszenie Budowy Domów Jednorodzinnych "[...] " w [...] jest osobą trzecią w rozumieniu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a przysługujące jej prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane do KW nr [...] w dniu [...] grudnia 1994 r. Sytuacja taka odpowiada hipotezie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tak więc organ I instancji był obowiązany odmówić zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

Konstrukcja powyższa uniezależnia rozstrzygnięcie w sprawie zwrotu nieruchomości od ustaleń w kwestii zbędności nieruchomości. Stwierdzając, że stan faktyczny i prawny sprawy odpowiada hipotezie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, właściwy organ jest obowiązany orzec o odmowie zwrotu nieruchomości, bez względu na to czy wywłaszczona nieruchomość jest zbędna w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami

Odnosząc się do zarzutu w odwołaniu jakoby art 229 powołanej ustawy był przepisem prawnym działającym wstecz, to Wojewoda [...] wyjaśnił, że przepis ten znajduje się w dziale VII rozdziale l ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami "Przepisy przejściowe". Z istoty przepisów przejściowych wynika, że normy prawne zawierają uregulowania odnoszące się do stanów faktycznych i prawnych w jakich znalazły się nieruchomości wywłaszczone w dniu wejścia w życie nowej ustawy regulującej przesłanki, zasady i tryb w jakim może nastąpić ich zwrot poprzednim właścicielom - ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ustawa ta weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. Stosownie do normy przejściowej, zawartej w art. 229, roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przewidziane w art. 136 ust. 3 ustawy nie przysługuje, a więc nie istnieje i nie może zostać zrealizowane, jeżeli przed tym dniem wywłaszczona nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Konstrukcja oraz funkcja postanowień zawartych w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazuje, że ustawodawca traktuje przewidziane w tym przepisie stany prawne, w jakich znalazła się wywłaszczona nieruchomość w dniu l stycznia 1998 r. jako negatywną przesłankę, która oznacza, że roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje. Stanowisko takie jest zgodne z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 12 marca 2001 r. sygn. akt II S.A./Kr 1438/99.

Dodatkowo odnosząc się do zarzutu, że Prezydent Miasta [...] jest jednocześnie stroną toczącego się postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, należy podkreślić, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa oraz struktury organizacji administracji publicznej zarzut ten nie może być uwzględniony. Zgodnie bowiem z art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami Prezydent Miasta [...] - wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej jest organem właściwym do orzekania o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości. Tym samym ustawodawca przesądził o tym, że nie jest on stroną prowadzonego przez siebie postępowania w sprawie zwrotu.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżące: A. F., Z. F., M. J. i S. K. zarzuciły, że decyzja organu II instancji utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa jest dla nich krzywdząca bowiem nawet ustawa wywłaszczeniowa "stalinowska" dawała poprzedniemu właścicielowi prawo do 'zwrotu nieruchomości, o ile nie została ona użyta na cel wywłaszczenia. Spółdzielnia Budowy Domów Jednorodzinnych nie zabudowała przedmiotowej działki i nie buduje ani nie administruje wywłaszczonym terenem. Nieruchomość ta jako zbędna na cel wywłaszczenia podlega zwrotowi. Także nieprawidłowością postępowania zdaniem skarżących jest to, że zwrotu nieruchomości dokonuje Prezydent Miasta [...] , który jest stroną postępowania i załatwiającym jednocześnie sprawę, co jest niezgodne z Konstytucja.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a w szczególności powołując się na przepis art. 229 u.g.n. stwierdził iż zwrot przedmiotowej nieruchomości jest niemożliwy, a co do kompetencji Prezydenta Miasta [...] podniósł , że orzeka on zgodnie ze swoją właściwością rzeczową wynikającą z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami,

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 97 par l ustawy z dnia 30. 8. 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz U. Nr 153, poz. 1271/ sprawy , w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1. 01. 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone , podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne. Właściwym przeto do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie .

Stosownie do treści art. 134 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną

Skarga jest zasadna aczkolwiek nie z powodów w niej wywiedzionych. Bezsporną w toku postępowania sądowego stała się okoliczność, że:

1/ Sąd Okręgowy w [...] - Wydział I Cywilny, prawomocnym wyrokiem z dnia [...] . 04. 2002 r. w sprawie do sygn. akt [...] rozwiązał częściowo umowę z dnia [...] .12. 1982 r. zawarta pomiędzy Skarbem Państwa Urzędem Dzielnicowym [...] w [...] , a Spółdzielnia Zrzeszenia Budowy Domów Jednorodzinnych "[...]" w [...], w formie aktu notarialnego rep. [...], w stosunku do działki oznaczonej na projekcie podziału nieruchomości biegłego inż. M. F. z dnia [...] . 03 2002 r. stanowiącym integralną część wyroku nr [...] o pow. 0,1444 ha, powstałej z podziału działki nr [...] wpisanej do księgi wieczystej nr [...] , położonej w obrębie [...] byłej działki administracyjnej [...] w [...] , i nakazał pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej wydanie opisanej działki w terminie 14. dni od uprawomocnienia się wyroku Gminie Miasta [...].

2/Decyzją z dnia [...] . 02. 2005 r. Nr: [...] Starosta Powiatowy w [...] , orzekł o zwrocie na rzecz A. F., Z. F., S. K. i M. J. wywłaszczonej działki nr [...] o pow. 0,0662 ha obj. Kw [...] położonej w obr. [...] jed. ewid. Krowodrza m. [...] , w granicach wywłaszczonej działki nr [...] położonej w obrębie [...][...]

3/Zwrot przedmiotowej działki nie wyczerpuje żądania skarżących , co do zwrotu części wywłaszczonej działki d. nr [...]

Jak wynika z akt sprawy wywłaszczona działka ozn. w dacie wywłaszczenia nr 294 o pow. 21a87 m2 uległa na przestrzeni lat licznym podziałom na nowopowstałe działki, które ulegały dalszym podziałom na nowe działki bądź wchodziły w skład innych działek. Po pierwszym podziale z wywłaszczonej działki nr [...] powstały działki nr: [...] , [...] , [...] . Dalej zaś działka [...] uległa podziałowi na działkę [...] i [...] Działka nr [...] weszła w skład działki [...] o pow. l ha 9271 m2 . Następnie dz. nr [...] ulegała dalszym podziałom , z których w ostatnim wyodrębniono działkę nr [...] o pow. 1790 m2 i wpisano do [...] .

W toku postępowania sądowego o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego działka ta tj.nr [...] uległa dalszemu podziałowi, a umowa użytkowania wieczystego została rozwiązana w stosunku do powstałej z jej podziału działki [...] . wyrok sądu Okręgowego w [...] syg. [...] ,k.-42/ Zaś zwrot orzeczono w stosunku do działki nr [...] o pow. 0,0662 ha /por. decyzję o zwrocie k. 63/

Należy stwierdzić, że wnioskodawczynie wystąpiły w dniu [...] . 05. 2001 r. wnioskiem o zwrot działki nr [...] . Urząd Miasta [...] pismem z dnia [...] .05. 2001 r, zawiadomił wnioskodawczynie, że dziełka ta stanowi część działki nr [...] . k- .5, akt [...]. Natomiast postępowanie o zwrotowe toczyło się w stosunku do działki ozn. nr [...] i właśnie część tej działki /bez wyróżnienie jaka/ została objęta decyzją organów orzekających o odmowie jej zwrotu.

W świetle powyższego zachodzi konieczność ustalania; czy zwrócona działka nr [...] , powstała w wyniku podziału dz. nr [...] , jak to wyżej przedstawiono wyczerpuje wniosek poprzednich właścicieli o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Bowiem wyrzeczenie o treści jak w decyzji organu I instancji z dnia [...]. 12. 2001 r. o odmowie "zwrotu części działki nr [...] o pow. 1790 m2" uniemożliwia jej kontrolę Nie można stwierdzić obecnie czy zwrócona działka jest tożsama z objętą żądaniem o zwrot, czy też inną, o którą toczyło się odrębne postępowanie

Skarżące twierdzą, że na skutek licznej zmiany numeracji działek będącej wynikiem ich podziałów i dalszych przekształceń nie są w stanie określić jaki nr miała działka obecnie zwrócona w dacie złożenia wniosku o zwrot, jednakże , nie wyczerpuje ona wniosku gdyż działka nr [...] jest również "wolna" i stanowi ona część działki w stosunku, do której rozwiązano użytkowanie wieczyste, /por. protokół rozprawy z dn. 6. 03. 2006 r. k. 897

Na tle powyższych okoliczności trzeba stwierdzić, że decyzje zostały wydane przedwcześnie bez wyjaśnienia istotnych okoliczności mających podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie z naruszeniem przepisów postępowania.

W sytuacji gdy równolegle z postępowaniem zwrotowym toczył się proces przed sądem powszechnym o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego , należało postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości obligatoryjnie zawiesić w trybie art.. 97 par l pkt. 4k.p.a., do ostatecznego rozstrzygnięcia przez Sąd w sprawie o rozwiązanie użytkowania wieczystego i wydania nieruchomości Gminie Miasta [...] , i podjąć je dopiero po wydaniu wyroku przez Sąd. Bowiem sprawa rozwiązania umowy użytkowania wieczystego przez Sąd, była zagadnieniem wstępnym dla postępowania zwrotowego. Od wyniku tej właśnie tej sprawy było uzależnione rozstrzygnięcie w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.. Wydanie decyzji w przedmiocie odmowy zwrotu bez zachowania powyższego przepisu art. 97 par l pkt 4 k.p.a. oznacza nie tylko naruszenie tego przepisu ale zarazem art. 7 k.p.a. jak i art. 136 ust. l i 3 u.g.n. /por. T. Woś "Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości" str. 233 i nast. /

Zachodzi więc potrzeba dokonania prawidłowych ustaleń; czy zwrócona poprzednim właścicielom działka odpowiada całej bądź czesi działki wnioskowanej do zwrotu. W zależności od wyniku tych ustaleń będzie należało postępowanie o zwrot nieruchomości umorzyć w zakresie działki zwróconej, o ile była ona objęta niniejszym postępowaniem - i podjąć decyzję merytoryczną odnośnie dalszej części działki /działek ?/ powstałych z ozn. dawnej dz. nr 294, w zakresie objętym wnioskiem o zwrot.

Należy dodać, że decyzja musi określać w miarę precyzyjnie przedmiot rozstrzygnięcia. Wyrzeczenie zawarte w decyzji odnośnie "części działki [...] " nie spełnia tego wymogu i pozostawia trudne do usunięcia wątpliwości, których nie wyjaśnia jej uzasadnienie. Trzeba mieć na uwadze , że decyzja wywiera doniosłe skutki na przyszłość /art. 16 k.p.a./. Zatem rozstrzygnięcia musi być jednoznacznie określone z dbałością o jego jasność i zrozumiałość, adekwatne do przedmiotu postępowania, który również nie został w sprawie jednoznacznie określony.

W tym stanie rzeczy Sąd uwzględniając skargę orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art 145 par l pkt l lit. "c" i art 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Takie rozstrzygnięcie sięgające "w głąb" sprawy jest w tym przypadku niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.