Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 1270/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2005-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

SENTENCJA

W IMIENU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 kwietnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Zarębska-Kobak /spr./ Sędziowie NSA Anna Lechowska AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant: sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. C., K. W., M. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2003r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących T. C., K. W. i M. P. solidarnie kwotę 30 zł, (trzydzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją z dnia [...] lipca 2003 r Nr [...] wydaną po rozpatrzeniu odwołania M. P., K. W., T. C. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] odmawiającej wypłaty odszkodowania oraz przydziału działki zamiennej na rzecz w/w - utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W podstawie prawnej decyzji powołał przepis art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami /jednolity tekst Dz.U. z 2000 r. nr 46, póz 543 ze zm/

W uzasadnieniu wyjaśnił, że Starosta [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r nr [...] odmówił wypłaty odszkodowania oraz przydziału działki zamiennej na rzecz M. P., K. W., T. C. za działkę pgr 733/2 gm. kat. [...] o pow 11281 m stanowiącą własność A. C. i W. C., wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] lipca 1938 roku numer [...] wobec stwierdzenia, że przyznane wówczas odszkodowanie w kwocie 3045 zł zostało wypłacone poprzez wpłatę jego do depozytu sądowego Sądu Grodzkiego w N. i zaksięgowane pod pozycją numer [....] ksiąg depozytu rzeczowego i w sierpniu 1939 r zdeponowane w Komunalnej Kasie Oszczędnościowej i umieszczone na książeczkach wkładowych. / pismo Sądu Grodzkiego z dnia 10 sierpnia 1939 r wskazujące , że wykazie na łączną kwotę 656,427 zł 80 gr pod pozycja nr [...] umieszczone jest nazwisko A. C. i W. C. oraz wskazana kwota na ich rzecz 3045 zł 87 gr.

W roku 1958 ponownie wszczęto postępowanie w sprawie wywłaszczenia tej samej nieruchomości w oparciu o zapis art. 46 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U nr 10/74 póz. 64 ze zm./.

W wyniku przeprowadzonego postępowania została wydana decyzja przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej WRN nr [...] w dniu [...] lutego 1960 r. w której ustalono odszkodowanie za wywłaszczoną w 1938 roku działkę pgr nr 733/2 w wysokości 7418,95 złotych.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 1973 roku Sąd Powiatowy Wydział Zamiejscowy w R. zezwolił Skarbowi Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. na złożenie do depozytu sądowego kwoty 7418,95 zł., jednak kwota ta nie została do depozytu sądowego wpłacona.

Na wniosek M. P., K. W., T. C. o wypłatę odszkodowania za w/w nieruchomość Kierownik Wydziału Geodezji, Gospodarki Gruntami, Rolnictwa i Leśnictwa Urzędu Miejskiego w [...] decyzją [...] z dnia [...].10.1985 odmówił w/w wypłaty odszkodowania, która to decyzja w wyniku odwołania została uchylona i postępowanie I instancji zostało umorzone.

Decyzją z dnia [...] marca 1994 r Kierownik Urzędu Rejonowego w [...], uznając postępowanie za bezprzedmiotowe, orzekł o umorzeniu postępowania w przedmiocie wypłaty odszkodowania. W/w decyzja została utrzymana w mocy decyzją Wojewody z dnia [...].04.1994 r a następnie w wyniku wniesionej skargi wyrokiem NSA z dnia 17.08. 1995 r sygn. akt SA/Rz. 97/94 uchylona.

W konsekwencji w/w wyroku po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewoda decyzją z dnia [...].12.1995 r uchylił decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...].03.1994 r.

Następnie na wniosek Skarbu Państwa, Sąd Rejonowy w S. postanowieniem z dnia 14.10.1996 r sygn. [...] umorzył prawomocną decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej WRN nr [...] z dnia [...] lutego 1960 r. w której ustalono odszkodowanie za wywłaszczoną w 1938 roku działkę pgr nr 733/2 w wysokości 7418,95 złotych.

Decyzją z dnia [...] grudnia 1998 r Nr [...] Wojewoda orzekł o waloryzacji odszkodowania ustalonego decyzją z dnia [...] lutego 1960 r nr [...] i ustalił, że zwaloryzowane odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość wynosi 2.439,77 zł i zostanie wpłacone jednorazowo na rzecz M. P., K. W., T. C. po 1/3 części , która to decyzja została utrzymana w mocy decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].10.2000 r Nr. [...] a następnie w wyniku jej zaskarżenia do NSA została wyeliminowana z obrotu prawnego , Wyrokiem NSA z dnia 22 sierpnia 2002 r sygn. akt I SA 261/00 stwierdzono nieważność obu instancji .

W ponownym postępowaniu zostało ustalone, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało przyznane na podstawie orzeczenia administracyjnego z dnia [...] lipca 1938 r nr. [...] Urzędu Wojewódzkiego [...] i wpłacone do depozytu sądowego i zaksięgowane na koncie ksiąg depozytu rzeczowego pod poz. [...] Sądu Grodzkiego w N., tym samym obowiązek Skarbu Państwa co do wypłaty odszkodowania został spełniony co znajduje uzasadnienie również w adnotacji skarbnika Sądu Grodzkiego na decyzji Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...] lipca 1938 r Nr [...].

Natomiast zgłoszony wniosek na rozprawie w dniu 14 marca 2003 dotyczący zwrotu niezagospodarowanej części działki nr ewid. 733/2 wyłączono do odrębnego postępowania.

Nadto wyjaśnione zostało, że związku z wypłatą odszkodowania brak było podstaw do zastosowania przepisu art. 46 ustawy z dnia 12 marca 1958 r o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości a dodatkowo wskazano, że ust.2 wymienionego przepisu stanowi, że o wypłatę odszkodowania może występować właściciel nieruchomości wywłaszczonej .

Natomiast akta sprawy wskazują, że W. C. zmarł 13.10.1950 roku.

Od decyzji Starosty [...] nr [...] z dnia [...].042003 r wnieśli odwołanie M. P., K. W. i T. C. wnosząc o uchylenie decyzji i ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną w 1938 roku działkę w wysokości odpowiadającej wartości wywłaszczonej nieruchomości wg aktualnych cen działek budowlanych w centrum S.

W uzasadnieniu odwołania wskazali, że stanowisko jest nie do przyjęcia, ponieważ wcześniejsze decyzje wydane w tej samej sprawie przyznawały prawo do odszkodowania, a kwestionowana była tylko jego kwota i wbrew twierdzeniom organu w/w kwota nie została wypłacona gdyż jak wskazują daty w ciągu kilku dni od daty przyznania odszkodowania rozpoczęła się II wojna światowa.

Rozpoznając odwołanie organ odwoławczy nie uwzględnił odwołania i w całej rozciągłości uwzględnił argumentację organu I instancji wskazując , że materiał dowodowy sprawy wskazuje, że odszkodowanie za nieruchomość wywłaszczoną decyzją Urzędu Wojewódzkiego [...] nr z dnia [...] lipca 1938 roku nr [...] zostało wypłacone poprzez złożenie go do depozytu sądowego Sądu Grodzkiego w N. a następnie zdeponowane 10 sierpnia 1939 roku Komunalnej Kasie Oszczędnościowej Powiatu [...] na książeczkach wkładkowych .

W/w stan faktyczny sprawy został uznany za bezsporny / uzasadnienie wyroku NSA z dnia 22 sierpnia 2002 roku sygn. akt I SA2616/00 /

Odnosząc się natomiast do oceny decyzji z dnia [...] lutego 1960 r nr [...] wyjaśnione zostało, że prawdopodobnie przed wydaniem tej decyzji nie był znany fakt wypłaty odszkodowania w kwocie 3045,87 zł i jego wpłata do depozytu sądowego Natomiast znany był on Wojewodzie w dacie wydania decyzji nr [...] z dnia [...].12.1998 r w której to orzeczono o zrewaloryzowaniu kwoty odszkodowania ustalonego decyzja z dnia [...].02.1960 r Nr [...], czemu dał wyraz w uzasadnieni tej decyzji. Stwierdził w nim , że upływ 10 lat od ogłoszenia decyzji z dnia [...].02.1960 r Nr [...] nie pozwala na stwierdzenie nieważnosci mimo, że zachodzą warunki z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Orzeczenie to w wyniku odwołania było przedmiotem kontroli Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast a następnie w wyniku skargi , Sąd stwierdził nieważność obu orzeczeń / wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2002 r sygn. I SA 2616/00/ wobec niewykonania zaleceń Sądu NSA z dnia 17.08.1995 r sygn. SA/Rz. 97/94/

W ponownym postępowaniu organ odnosząc się do niewyjaśnionej kwestii tj. oceny dwóch orzeczeń zawierających rozstrzygniecie o odszkodowaniu za wywłaszczenie tej samej nieruchomości i ustalające odszkodowanie tym samym podmiotom i oceny skutków wpłacenia odszkodowania do depozytu sadowego wyjaśnił, że fakt orzeczenie odszkodowania i jego wpłacenie do depozytu Sądu Grodzkiego w N. został dostatecznie wyjaśniony o czym dowodzi załączony wykaz i zaksięgowanie na koncie ksiąg depozytu pod poz. [...]. natomiast brak jest dowodu aby odszkodowanie wypłacono właścicielom działki wywłaszczonej nr 733/2 / pismo Komunalnej Kasy Oszczędnościowej Powiatu [...] z dnia 19 sierpnia 1948 r nr [...]/

Wpłacenie natomiast odszkodowania do depozytu sądowego zgodnie z art. 470 kodeksu cywilnego należy traktować jako zaspokojenie roszczenia. I w tej sytuacji roszczenie o ponowną wypłatę odszkodowania z tego samego tytułu nie znajduje uzasadnienia.

Co się tyczy decyzji z dnia [...].02.1960 r nr [...] wyjaśnione zostało, że art. 46 ustawy z dnia 12 marca 1968 r o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości/ Dz.U z 1974 r Nr 10 poz. 64/ nie pozwalał na wydanie tego rodzaju decyzji a jej umorzenie pozwala na stwierdzenie , że została ona wyeliminowana z obrotu prawnego.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący T. C., K. W., M. P. wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przepisów kodeksu postępowania administracyjnego .

W argumentach skargi wskazali , że Starosta [...] bezpodstawnie odmówił wypłaty odszkodowania lub przydziału działki zamiennej za wywłaszczoną nieruchomość położoną w S. pgr 733/2 gm. kat. [...] stanowiącą własność ich rodziców W.

i W. C.

Obie decyzje są krzywdzące, gdyż wydane zostały z naruszeniem prawa , w szczególnie art. 128 i 130 , w związku z art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami, art. 6, 7 , 77 i 80 kpa oraz art. 21 i art. 64 Konstytucji Rzeczpospolitej Polski .

Skarżący podnoszą, iż zarówno właściciele jak i ich następcy prawni zostali pozbawieni prawa własności nieruchomości , bez jakiegokolwiek odszkodowania..

W ocenie skarżących , ponad wszelką wątpliwość zostało udowodnione , że z uwagi na działania wojenne i związany z tym stan wyższej konieczności nie zostało wypłacone właścicielom odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość .

W dokumentach archiwum Zakładów [...] w S. i Archiwum Państwowego

w K. nie ma dowodów wypłaty odszkodowania, który to fakt potwierdził w zaskarżonej decyzji Wojewoda .

Mimo wydania w omawianej sprawie dwóch wyroków przez NSA Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie , sygn.akt: S.A./Rz 97/94 z 17 sierpnia 1995 r. i przez NSA w Warszawie , sygn.akt: I S.A. 2616/00 z 22 sierpnia 2002 zobowiązujących organy administracji do wyjaśnienia zakresu rozstrzygnięć i wzajemnego stosunku obu decyzji (a mianowicie z lat 1938-1939 i z 1960 r), organy administracji nie uczyniły tego mimo, że ocena prawna wyrażona w obu wyrokach wiąże zarówno Sąd jak i organy , które wydały decyzje w tej sprawie.

Organy obu instancji uprościły sobie sprawę i bezpodstawnie odmówiły stronom wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość .

Skoro postępowanie organów administracji prowadzone było z naruszeniem przepisów , co w konsekwencji doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji, wnioski skarżących o uchylenie decyzji i wypłatę odszkodowania ustalonego przez rzeczoznawcę majątkowego , odpowiadającego wartości wywłaszczonej nieruchomości wg aktualnych cen wolnorynkowych w obrocie działkami budowlanymi w centrum S. zasługują na uwzględnienie .

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzianych jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje ;

skarga jest uzasadniona

W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o posterowaniu przed sądami administracyjnymi / art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U z 2002 r Nr 153 poz. 1271/

Kontrola natomiast tegoż Sądu sprowadza się do badania zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej./ art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz.U z 2002 r Nr 153 poz. 1269/, przy czym Sąd ten z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U, Nr 153 poz. 1270/ nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i przy tej kontroli bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

W rozpatrywanej sprawie Sąd stwierdził, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa .

Niekwestionowany jest fakt, że w 1938 r doszło do wywłaszczenia nieruchomości położonej w G. oznaczonej jako działka gruntu o nr.733/2 o pow. 11,218 m kw objęta wykazem hipotecznym o nr. [...] własności A. C. i W. C. oraz , że w obiegu prawnym istnieją dwie decyzje administracyjne w przedmiocie orzeczenia odszkodowania tj.

- decyzja z dnia [...] lipca 1938 r nr [...] Urzędu Wojewódzkiego [...] zasądzająca z tego tytułu odszkodowanie w kwocie 3.045.87 zł wpłacone do depozytu sądowego Sądu Grodzkiego w N. i zaksięgowane pod pozycją [...] ksiąg depozytu sądowego, następnie zdeponowane w sierpniu 1939 roku w Komunalnej Kasie Oszczędnościowej Powiatu [...].

Brak dowodu o jego wypłacie / pismo Komunalnej Kasy Oszczędnościowej Powiatu [...] z dnia 19 sierpnia 1948 r nr [...]/ pozwala na stwierdzenie , że w oparciu o przepisy dekretu z dnia 6.09.1961 r o likwidacji złożonych przed dniem 9 maja 1945 r depozytów i zastawów oraz przejętych przed tym dniem do inkasa, czeków i innych dokumentów / Dz.U z 1951 r Nr 47 poz.344/ depozyt ten przeszedł na rzecz skarbu Państwa./

- decyzja z dnia [...] lutego 1960 r nr [...] zasądzająca z tego tytułu odszkodowanie

w kwocie 7418.95 zł , która to kwota nie została wypłacona uprawnionym do tego odszkodowania ani też nie została wpłacona do depozytu sądowego / pismo Sądu Rejonowego w S. z dnia 27.11.1997 r karta 302 tomu II akt administracyjnych/

Decyzja z dnia [...] lutego 1960 r nr [...] zaginęła w organie administracyjnym , dlatego na jego wniosek postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 14.10.1996 r sygn.akt [...] orzeczono umorzenie utraconego dokumentu prostując jego orzeczenie postanowieniem z dnia 28 stycznia 1997 r [...].

Umorzenie utraconego dokumentu w oparciu o przepisy dekretu z dnia 10 grudnia 1946 r / Dz. U z 1947 r Nr 5 poz. 20/ nie oznacza wyeliminowanie tego dokumentu z obrotu prawnego jak to organ orzekający przyjął lecz pozwala na jego odtworzenie a do czasu jego odtworzenia wypis prawomocnego postanowienia o umorzeniu dokumentu zastępuje umorzony dokument dopóki w zamian za ten wypis nie będzie wydany nowy dokument / duplikat/ art. 11 ust.3 dekretu/

W tym stanie faktycznym i prawnym sprawy mając na względzie, iż wywłaszczenie nieruchomości jest to działanie władcze organu polegające na odjęciu lub ograniczeniu w drodze decyzji prawa własności i ustawodawca przewidywał w ramach rekompensaty odszkodowanie i takie odszkodowanie zostało w rozpoznawanej sprawie przyznane , jedynie nie doszło do jego wypłaty w ocenie Sądu uprawnienie do jego wypłaty wskazane przez skarżących w oparciu o istniejącą w obiegu prawnym decyzję z dnia [...] lutego 1960 r Nr [...] znajduje wsparcie w treści art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości / Dz.U z 1990 Nr 79,poz.464 ze zm/.

W ponownym rozpoznaniu sprawy organ wdroży postępowanie w trybie art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości / Dz.U z 1990 Nr 79,poz.464 ze zm/ i wyda stosowną decyzję.

Wskazać również należy , że przedziale obowiązywania w/w przepisu / 5.12.1990 – 1.01.1990 / sprawa była przedmiotem rozpoznania organu a jedynie błędna interpretacja zarówno stanu faktycznego sprawy jak i przepisów prawa stanowiła przyczynę nie wydania decyzji w tym trybie.

Sąd ma świadomość, że w sprawie funkcjonują dwie decyzje dotyczące tego samego rozstrzygnięcia na który to fakt zwrócił uwagę organom Sąd w wyroku z dnia 17.08.1995 r sygn.akt SA/Rz. 97/94 tj.10 lat temu i organy nie poczyniły żadnych prawem przewidzianych czynności aby doprowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z 1960 r . Z kolei wyeliminowanie jej z obrotu prawnego rodziłoby po stronie skarżących uprawnienie do odszkodowania .

W takiej sytuacji w ocenie Sądu skoro skarżący w dalszym ciągu posiadają uprawnienia wynikające z decyzji z dnia [...] lutego 1960 r Nr [...], obowiązkiem organu jest ich zrealizowanie w oparciu o art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości / Dz.U z 1990 Nr 79,poz.464 ze zm/

Powyższe orzeczenie Sąd wydał w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U Nr 153 poz. 1270/

Określenie , że decyzja nie podlega wykonaniu znajduje uzasadnienie w treści art. 152 ustawy.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 tej ustawy w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U z 2002 r Nr 153 poz. 1271/