Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1359/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 6, art. 64 par. 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Asesor WSA Monika Krywow (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa A S.A. S.K.A w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] r., [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako "organ nadzoru" lub "Dyrektor"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej jako "k.p.a.") oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 64c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm., dalej jako "u.p.e.a.") po rozpoznaniu zażalenia Przedsiębiorstwa A S.A. S.K.A. w K. (dalej jako "zobowiązany" lub "Spółka") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. (dalej jako "organ egzekucyjny") z dnia [...] r., nr [...], mocą którego obciążono Spółkę:

1. kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r., nr [...] (numer systemowy [...]) obejmującego zaległość z tytułu podatku od towarów i usług za okres grudzień 2012 r. - w kwocie [...] zł, tj. z tytułu opłaty za czynność zajęcia rachunku bankowego w B S.A. w kwocie [...] zł oraz opłatą manipulacyjną w wysokości [...] zł oraz

2. kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r., nr [...] (numer systemowy [...]) obejmującego zaległość z tytułu podatku od towarów i usług za okres grudzień 2012 r. - w kwocie [...] zł, tj. z tytułu opłaty za czynność zajęcia rachunku bankowego w B S.A. w kwocie [...] zł oraz opłatą manipulacyjną w wysokości [...] zł.

Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku Spółki na podstawie ww. tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.. Wszczynając postępowanie egzekucyjne organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunków bankowych zobowiązanej w B S.A. oraz C S.A. Odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami doręczono Spółce w dniu [...] r., natomiast dłużnikom zajętej wierzytelności w dniu [...] r. Przyjmując zajęcie B S.A. dokonał jego realizacji w dniu [...] r. Zajęcie w drugim z banków okazało się nieskuteczne, albowiem C S.A. poinformował, iż nie prowadzi rachunku zobowiązanej.

W dniu 11 marca 2019 r. zobowiązana złożyła wniosek o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów. Po wystawieniu zawiadomienia przez organ egzekucyjny i doręczeniu Spółce, wniosła o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny obciążył zobowiązaną kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie [...] zł z tytułu prowadzonego postępowania egzekucyjnego w oparciu o pierwszy z tytułów wykonawczych oraz kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...] zł z tytułu prowadzonego postępowania egzekucyjnego w oparciu o drugi z powyższych tytułów wykonawczych. Organ egzekucyjny powołał się przy tym na treść art. 64 § 1, § 6 i § 9-10 oraz art. 64c § 1 u.p.e.a.

Na powyższe postanowienie Spółka wniosła zażalenie. Zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, pomijając wytyczne wynikające z norm prawnych wyrażonych w art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji, poprzez określenie kwoty kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...] zł, podczas gdy kwota kosztów egzekucyjnych powinna być miarkowana w sposób uwzględniający racjonalną zależność między czynnościami organu a wysokością za nie naliczonych, co pozwoli na realizację zaleceń zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/1. Tym samym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi egzekucyjnemu do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu zażalenia Spółka odwołała się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 31/14 i stwierdziła, że wydane postanowienie odpowiada wprost sytuacji, którą Trybunał Konstytucyjny uznał za przejaw ewidentnego oderwania kosztów egzekucyjnych od rzeczywistego nakładu pracy organu egzekucyjnego i podjętych przez niego czynności. Zdaniem zobowiązanej koszty egzekucyjne w kwocie [...], naliczone wyłącznie od zajęcia rachunku bankowego Spółki są nieadekwatne, a organ egzekucyjny nie podjął nawet próby ich miarkowania, jak również zaniechał podania przyczyn dla których uznał za zasadne obciążenie nimi zobowiązanej.

Zdaniem wnoszącej zażalenie po wyroku Trybunału Konstytucyjnego brak jest podstaw do obciążania dłużnika kosztami nawet i zmiarkowanymi, ale oderwanymi od faktycznego nakładu pracy, skomplikowania i czasochłonności podjętych przez organ egzekucyjny czynności. Końcowo wskazała na nowelizację ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i przyjęte w niej regulacje dotyczące naliczana opłaty manipulacyjnej oraz maksymalnej kwoty opłaty egzekucyjnej.

Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektor wskazał na treść art. 64c § 1 i § 7 u.p.e.a. odwołał się także do wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/014. Dyrektor wskazał, że w skutek powyższego wyroku przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. nadal obowiązują, albowiem Trybunał nie stwierdził ich niekonstytucyjności, a jedynie wskazał na zaniechanie ustawodawcze w zakresie uregulowania maksymalnych stawek opłat wynikających z tych przepisów. Wyjaśnił zasady pobierania opłaty manipulacyjnej na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz opłaty za zajęcie wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności na podstawie art. 64 § 1 i § 6 pkt 2, § 9 i § 10 u.p.e.a. Organ nadzoru stwierdził, że organ egzekucyjny działając zgodnie z tymi przepisami naliczył zobowiązanej koszty egzekucyjne od każdego z tytułów.

W skardze na powyższe postanowienie organu nadzoru Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika, powieliła zarzut sformułowany w zażaleniu, a nadto zarzuciła naruszenie art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 8 ust. 2 i art. 190 ust. 1, ust. 3-4 Konstytucji poprzez uznanie, że pomimo stwierdzenia wprost w wyroku Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. przepisy te nie zostały uchylone i nadal obowiązują.

Tym samym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia je poprzedzającego i zasądzenie kosztów postępowania. Pełnomocnik wniósł również o zobowiązanie organu do wydania rozstrzygnięcia w określonym terminie.

W uzasadnieniu skargi, jej autor, powtórzył argumentację zawartą w zażaleniu.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał przy tym stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest określenie kosztów egzekucyjnych skarżącej w wysokości wprost wynikającej z art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Nie jest przy tym sporne to, że kosztami tymi należało obciążyć zobowiązaną na podstawie art. 64c § 1 u.p.e.a.

Zgodnie z treścią art. 64 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłaty za ściśle określone czynności egzekucyjne, do których należy m.in. zajęcie innych niż wymienione w punktach 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych (pkt 4). Wysokość opłat jest wyrażona w tym przepisie procentowo, w przypadku zajęcia innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych – stanowi 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. W myśl art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Należy przy tym mieć na uwadze i to, że wyrokiem z dnia z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (opublikowanym w: Dz.U. z 2016 r., poz. 1244) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku orzekającego o niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., nie pozostaje bez znaczenia dla oceny prawidłowości kontrolowanego postanowienia. W swoich rozważaniach Trybunał Konstytucyjny podkreślał, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał Konstytucyjny wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym opłaty takie, są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą, chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością (wyrok NSA z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14).

Nie ulega przy tym wątpliwości, że powyższy wyrok ma charakter zakresowy i dotyczy tzw. pominięcia legislacyjnego. Konsekwencją jego nie było zatem wyeliminowanie z porządku prawnego kontrolowanych przepisów. Jednakże nie oznacza to możliwości ich stosowania bez uwzględnienia wykładni dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny, a tak uczyniły organy w niniejszej sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się jednolicie, że w takich sytuacjach stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego oznacza, iż wyrok Trybunału powinien być uwzględniony przy ocenie prawnych podstaw wydanej decyzji. W takim wypadku mają bezpośrednie zastosowanie przepisy Konstytucji oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego, które powodują określoną zmianę stanu prawnego. (zob. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 16 października 2006 r., I FPS 2/06 (ONSAiWSA 2007, nr 1, poz. 3; wyrok składu 7 sędziów NSA z 10 marca 2009 r., II OPS 2/09).

Oceniając niniejszą sprawę odnotować również należy i to, że w ostatnich orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego uwidoczniony został pogląd, iż "Nie ulega wątpliwości, że ustawowe określenie maksymalnej wysokości opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej czy maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej są typowymi czynnościami konwencjonalnymi, a nieuchylenie (zakresowe stwierdzenie niekonstytucyjności) przez Trybunał Konstytucyjny przepisu, który tych kwot nie określa nie daje podstaw do ich określenia w drodze wykładni dokonywanej przez sąd administracyjny. Nie zrobił tego również Trybunał Konstytucyjny, uznając że przekracza to jego kompetencje. Ewentualna modyfikacja zakwestionowanej normy prawnej powinna nastąpić w drodze wyraźnego aktu prawotwórczego, podjętego przez upoważnione do tego organy (zob. M. Wojtuń, Termin do wniosku o zwolnieniu od podatku od spadków i darowizn. Glosa do wyroku NSA z dnia 12 września 2013 r., II FSK 1991/13, Glosa 2014/2/125-129). Tak więc skoro niezgodne z Konstytucją jest pominięcie w kwestionowanych przepisach maksymalnej wysokości opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej czy maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, to należy przyjąć, iż stosowanie tych przepisów w zgodzie z Konstytucją wymaga zrezygnowania z pobierania tych opłat. W przeciwnym wypadku ich maksymalna wysokość będzie niejednolicie ustalana przy każdorazowym pobieraniu opłaty, z pominięciem zobiektywizowanych kryteriów i w konsekwencji naruszone zostaną wskazane w wyroku Trybunału wzorce konstytucyjne (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 2576/18).

Jednakże rozpoznając niniejszą sprawę należy także dostrzec, że w dniu 19 sierpnia 2019 r. opublikowana została w Dzienniku Ustaw pod poz. 1553 ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (dalej jako "ustawa nowelizująca"), na mocy której doszło do zmiany przedmiotowych przepisów. Zgodnie z brzmieniem art. 1 pkt 19 ustawy nowelizującej art. 64 otrzymuje brzmienie:

"Art. 64. § 1. Organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną za wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej. Opłata manipulacyjna wynosi 40 zł, a w przypadku wszczęcia egzekucji administracyjnej opłata ulega podwyższeniu i wynosi 100 zł.

§ 2. Obowiązek zapłaty opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego.

§ 3. Obowiązek zapłaty opłaty manipulacyjnej nie powstaje:

1) gdy należność pieniężna, odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie i koszty upomnienia zostaną zapłacone lub umorzone w całości przed wszczęciem egzekucji administracyjnej;

2) w przypadku przekształcenia się zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne, jeżeli zabezpieczone w wyniku zajęcia zabezpieczającego środki pieniężne wystarczają na pokrycie w całości dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym należności pieniężnej i odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie;

3) w przypadku ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

§ 4. Organ egzekucyjny pobiera w egzekucji należności pieniężnej opłatę egzekucyjną w wysokości 10% wyegzekwowanych środków pieniężnych pomniejszonych o koszty egzekucyjne, o których mowa w art. 115 § 1 pkt 1-1c. Maksymalna wysokość opłaty egzekucyjnej wynosi 10% wyegzekwowanych: należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie naliczonych na dzień wystawienia tytułu wykonawczego i kosztów upomnienia, nie więcej jednak niż 40 000 zł.

§ 5. W przypadku zapłaty należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie lub kosztów upomnienia organowi egzekucyjnemu lub wierzycielowi przez zobowiązanego lub przez podmiot wymieniony w art. 71d § 1 pkt 3 i 4, po wszczęciu egzekucji administracyjnej, organ egzekucyjny pobiera opłatę egzekucyjną w wysokości 5% uzyskanych w ten sposób środków pieniężnych, pomniejszonych o koszty egzekucyjne, o których mowa w art. 115 § 1 pkt 1-1c. Maksymalna wysokość opłaty egzekucyjnej wynosi 5% uzyskanej w ten sposób: należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie naliczonych na dzień wystawienia tytułu wykonawczego i kosztów upomnienia, nie więcej jednak niż 20 000 zł.

§ 6. Maksymalną wysokość opłat egzekucyjnych, o których mowa w § 4 i 5, stosuje się odrębnie dla każdego tytułu wykonawczego. W przypadku wyegzekwowania lub uzyskania środków pieniężnych na zaspokojenie należności pieniężnych, odsetek z tytułu niezapłacenia ich w terminie i kosztów upomnienia dochodzonych na podstawie więcej niż jednego tytułu wykonawczego, opłatę egzekucyjną dzieli się proporcjonalnie do wysokości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztów upomnienia wyegzekwowanych lub uzyskanych na podstawie jednego tytułu wykonawczego.

§ 7. Obowiązek zapłaty opłaty egzekucyjnej powstaje z chwilą:

1) wyegzekwowania należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie lub kosztów upomnienia;

2) zapłaty po wszczęciu egzekucji administracyjnej organowi egzekucyjnemu lub wierzycielowi należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie lub kosztów upomnienia;

3) wydania postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego w przypadku, gdy w okresie tego zawieszenia należność pieniężna, odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie lub koszty upomnienia zostały przekazane organowi egzekucyjnemu przez dłużnika zajętej wierzytelności lub zapłacone przez zobowiązanego lub przez podmiot wymieniony w art. 71d § 1 pkt 3 i 4.

§ 8. Przepis § 7 pkt 3 stosuje się odpowiednio do należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie lub kosztów upomnienia przekazanych organowi egzekucyjnemu przez dłużnika zajętej wierzytelności lub zapłaconych przez zobowiązanego lub przez podmiot wymieniony w art. 71d § 1 pkt 3 i 4 w okresie wstrzymania postępowania egzekucyjnego i wstrzymania czynności egzekucyjnych.

§ 9. Obowiązek zapłaty opłaty egzekucyjnej nie powstaje, jeżeli:

1) należność pieniężna, odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie, opłata prolongacyjna, o której mowa w art. 57 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i koszty upomnienia zostały zapłacone wierzycielowi w okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 56 § 1 pkt 1;

2) należność pieniężna, odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie i koszty upomnienia zostały zapłacone przez podmiot wymieniony w art. 71d § 1 pkt 1 i 2.

§ 10. Organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera opłatę w wysokości 20 zł za każdą dokonaną czynność egzekucyjną:

1) spisanie na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego;

2) spisanie protokołu o udaremnieniu przez zobowiązanego przeprowadzenia egzekucji.

§ 11. Obowiązek zapłaty opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 10, powstaje z chwilą podpisania przez pracownika obsługującego organ egzekucyjny odpowiednio protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego i protokołu o udaremnieniu przez zobowiązanego przeprowadzenia egzekucji.

§ 12. Opłatę za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 10, pobiera się jednorazowo i dzieli się proporcjonalnie do liczby wierzycieli, którzy wystawili tytuły wykonawcze, na podstawie których organ egzekucyjny spisał protokół o stanie majątkowym zobowiązanego i protokół o udaremnieniu przez zobowiązanego przeprowadzenia egzekucji.".

Uzasadniając powyższe zmiany prawodawca wskazał w odniesieniu do opłaty manipulacyjnej, iż "W proponowanym art. 64 § 1-3 uregulowano, w odmienny sposób od dotychczasowych regulacji, sposób naliczania opłaty manipulacyjnej, odstępując od procentowego sposobu naliczania tej opłaty od wysokości dochodzonego obowiązku. Przyjęto dwie kwotowe stawki tej opłaty. Opłata manipulacyjna w wysokości 40 zł jest należna w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Uznano bowiem, że zakres czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny w związku ze wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie jednego tytułu wykonawczego jest taki sam, niezależnie od wysokości należności pieniężnej ujętej w tym tytule. Przyjęto, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje już z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Na tym bowiem etapie organ egzekucyjny obowiązany jest podjąć czynności o charakterze technicznym (rejestracja sprawy egzekucyjnej i inne) i materialnoprawnym, polegające na sprawdzeniu zgodnego z prawem wystawienia tytułu wykonawczego i dopuszczalności egzekucji administracyjnej obowiązku objętego tym tytułem. Dodatkowo organ egzekucyjny obowiązany jest ustalić, czy w danej sprawie egzekucyjnej nie zachodzą przesłanki określone w art. 29 § 2 ustawy. W razie uprawdopodobnienia jednej z tych okoliczności organ egzekucyjny nie przystąpi do egzekucji administracyjnej. Nieprzystąpienie przez organ egzekucyjny do egzekucji administracyjnej z uwagi na fakt, że obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej, jak również z powodu niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 będzie skutkować ponoszeniem przez wierzyciela opłaty manipulacyjnej powstałej w związku ze wszczęciem tego postępowania egzekucyjnego. W przypadku braku wystąpienia przesłanek określonych w art. 29 § 2 bądź art. 59 § 1 ustawy organ egzekucyjny przystąpi do czynności, których celem jest doprowadzenie do wszczęcia egzekucji administracyjnej. W przypadku wszczęcia egzekucji administracyjnej opłata manipulacyjna ulegnie podwyższeniu i będzie wynosić 100 zł. Ustalenie tej wysokości opłaty manipulacyjnej powiązano ze średnią wydatków, jakie ponosi urząd skarbowy na obsługę tytułu wykonawczego. Uznano, że wszczęcie egzekucji administracyjnej oznacza bowiem konieczność podejmowania przez organ egzekucyjny szeregu czynności związanych z prowadzeniem tej egzekucji, w ramach której stosuje się środki przymusu, rozpatruje środki zaskarżenia oraz informowania uczestników postępowania egzekucyjnego o istotnych okolicznościach faktycznych i prawnych. Opłata manipulacyjna ma więc charakter wydatku związanego z koniecznością zapewnienia funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, którego zadaniem jest doprowadzenie do wykonania obowiązku wynikającego z przepisów prawnych lub orzeczeń organów administracji publicznej lub sądów." (druk sejmowy 3379, Sejm VIII kadencji). Z kolei uzasadniając zmiany w odniesieniu do opłaty egzekucyjnej ustawodawca uznał, że "Zrezygnowano z dotychczasowego systemu naliczania opłat w egzekucji należności pieniężnej za dokonanie przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W celu uproszczenia tego systemu w art. 64 § 4 wprowadzono regulację stanowiącą podstawę do naliczania, co do zasady, opłaty egzekucyjnej pobieranej w wysokości proporcjonalnej do wyegzekwowanych środków pieniężnych. Obowiązek uiszczenia opłaty egzekucyjnej uzależniono od efektów czynności egzekucyjnych prowadzących do ściągnięcia dochodzonych należności pieniężnych. Przy określaniu wysokości opłaty egzekucyjnej w proponowanym art. 64 § 4 (10% wyegzekwowanych środków pieniężnych, nie więcej niż 40 000 zł) uwzględniono twierdzenia TK, że problematyka wysokości opłat w egzekucji jest nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Bezpośrednim celem opłat egzekucyjnych jest dostarczanie dochodów organom egzekucyjnym za wykonane przez nie czynności egzekucyjne. Zatem funkcja fiskalna opłat egzekucyjnych nie budzi wątpliwości.

Z drugiej strony Trybunał Konstytucyjny wskazał, że powstawanie kosztów egzekucyjnych, jak i całe postępowanie egzekucyjne, jest następstwem uchylania się zobowiązanych od wykonywania nałożonych na nich obowiązków. Tym samym to ich negatywna postawa powoduje konieczność podjęcia działań przez organ egzekucyjny. Celem egzekucji administracyjnej, a co za tym idzie także opłat z nią związanych, jest doprowadzenie do wykonania obowiązków powstających w obszarze działania administracji, tj. spowodowanie stanu wymaganego przez przepis prawa. Środków egzekucyjnych oraz związanych z nimi opłat nie można kwalifikować jako sankcji wobec podmiotu niewywiązującego się z określonych prawem obowiązków. Pełnią one raczej funkcję stymulacyjno-wychowawczą. Konieczność poniesienia opłat obciąża bowiem zasadniczo zobowiązanego. Związana z tym dolegliwość materialna powinna stanowić dodatkowy bodziec skłaniający zobowiązanego do dobrowolnego uiszczenia należności. Powinien on w szczególności być świadomy, że uchylanie się od dobrowolnego wykonania obowiązku może wiązać się nie tylko z jego przymusowym wykonaniem, ale także z dodatkowymi kosztami, które stanowią dla niego określoną dolegliwość materialną i tym samym oddziałują na przyszłość, pełniąc funkcję wychowawczą. Jako podstawę naliczania opłaty egzekucyjnej przyjęto wyegzekwowaną należność pieniężną, której dotyczy postępowanie egzekucyjne, odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie naliczone na dzień wystawienia tytułu wykonawczego i koszty upomnienia, z wyłączeniem jednak kosztów egzekucyjnych. Pozostawiono więc, na wzór poprzednio obowiązującej regulacji zawartej w art. 64c § 5 ustawy, ograniczenie w zakresie pobierania opłaty egzekucyjnej w egzekucji kosztów egzekucyjnych. Opłata egzekucyjna nie będzie naliczana od wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych, w tym opłaty manipulacyjnej lub wydatków egzekucyjnych. Zaproponowany tryb naliczania opłaty egzekucyjnej określa górną granicę tej opłaty dla całego postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego, w ramach którego została ona naliczona. W tak wszczętym postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny będzie pobierał opłatę egzekucyjną w wysokości 10% wyegzekwowanych środków pieniężnych z zastrzeżeniem, że wysokość tej opłaty nie może przekraczać górnej granicy tej opłaty (10% wyegzekwowanych należności pieniężnych, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie naliczonych na dzień wystawienia tytułu wykonawczego i kosztów upomnienia, nie więcej jednak niż 40 000 zł). Zatem w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji pieniężnej poprzez więcej niż jedną wpłatę egzekucyjną suma opłat egzekucyjnych pobranych od tych wyegzekwowanych należności nie może przekroczyć maksymalnej wysokości opłaty, którą określa proponowany art. 64 § 4, a w przypadku uzyskania tych należności - art. 64 § 5" (druk sejmowy 3379, Sejm VIII kadencji).

Z powyższego wynika zatem, że zdaniem prawodawcy, uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 31/14, kwoty wprost określone w nowym brzmieniu art. 64 u.p.e.a. są w pełni adekwatne i wystarczające dla zapewnienia z jednej strony fiskalnego znaczenia kosztów egzekucyjnych, z drugiej zaś wypełniają przesłankę adekwatności podejmowanych przez organ czynności.

Nie może przy tym ujść uwadze Sądu i to, że z uwagi na brzmienie art. 15 ustawy nowelizującej przepis art. 64 u.p.e.a. w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą wejdzie w życie dopiero po 18 miesiącach od dnia jej ogłoszenia, a zatem od dnia 20 lutego 2021 r. Sąd dostrzega przy tym, że z uzasadnienia projektu ustawy wynika, iż "Przewiduje się, że ustawa o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw wejdzie w życie po upływie 18 miesięcy od dnia jej ogłoszenia w związku z koniecznością dostosowania systemów teleinformatycznych, obsługujących organy egzekucyjne, do nowego systemu naliczania kosztów egzekucyjnych i opłaty komorniczej". A zatem przesłanką do odroczenia terminu wejścia w życie art. 64 w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą jest kwestia techniczna związana z systemami teleinformatycznymi. Jednakże odroczenie wejścia w życie wskazanego brzmienia przepisu art. 64 u.p.e.a. nie pozwala na jego zastosowanie.

Ostatecznie należy mieć także na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (opublikowanym w: Dz.U. z 2016 r., poz. 1244) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał Konstytucyjny uznał, że nie może budzić wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Wskazał, że stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Jednakże w ocenie Trybunału Konstytucyjnego tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Trybunał Konstytucyjny zauważył, że z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Następnie Trybunał Konstytucyjny wywiódł, że brak określenia górnej granicy opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał Konstytucyjny stwierdził także, że brak określenia górnej granicy opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Reasumując powyższe należy zatem wskazać, że w dacie wydawania zaskarżonego postanowienia przez organ nadzoru brak było przepisów określających maksymalne kwoty opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej. Jednakże analizując treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego, należy zatem dojść do wniosku, że przy ustalaniu kosztów egzekucyjnych w oparciu, o które orzekał Trybunał Konstytucyjne rolą organu jest ocena adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych do skomplikowania podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności, koniecznego dla ich wykonania nakładu pracy oraz niezbędnych do poniesienia wydatków.

Tego w niniejszej sprawie zaś nie uczyniono. Organy przyjęły bowiem kwoty wynikające wprost z brzmienia art. 64 § 1 pkt 4 i 6 u.p.e.a. Nie dostrzegły zatem, że mechaniczne odnoszenie ustalonych na podstawie wykładni prokonstytucyjnej limitów opłat do każdego tytułu wykonawczego z osobna (niezależnie od przyczyn wystawienia wielu, a nie jednego tytułu), może prowadzić do praktycznego braku stosowania standardów wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r.

Tym samym należało uznać, że zaskarżone postanowienie z uwagi na stwierdzone wadliwości należało wyeliminować z obrotu prawnego.

Rolą organu nadzoru będzie zatem uwzględnienie argumentacji zawartej w niniejszym wyroku, w tym dotyczącą konieczności zapewnienia adekwatności wysokości pobieranych opłat do rodzaju czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, tak by zachowana była równowaga między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Organ nadzoru może przy tym uwzględnić ustalenia poczynione przez ustawodawcę przy projektowaniu ustawy nowelizującej. Z druku sejmowego 3379, Sejmu VIII kadencji, wynika bowiem jakie czynności podejmowane są przez organ egzekucyjny zarówno w momencie doręczenia mu tytułów wykonawczych, jak i związanych ze wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Ponadto organ nadzoru ustali maksymalne kwoty każdej ze wskazanych opłat (manipulacyjnej oraz egzekucyjnej). Posiłkować się przy tym może regulacją art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., który zawiera regulację dotyczącą maksymalnej kwoty opłaty. Jednakże koniecznym będzie w takim wypadku uwzględnienie różnic dotyczących czasochłonności i nakład pracy organów zarówno przy zajęciu wierzytelności, jak i zajęciu nieruchomości. Czynności te bowiem różnią się od siebie stopniem skomplikowania.

Mając powyższe na względzie Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a., na które to koszty złożyła się kwota 100 zł tytułem wpisu od skargi, kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika określona w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).