Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 627/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2021-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Oświata
Samorząd terytorialny
Skarżony organ: Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku: Stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 4 pkt 1, pkt 2.
journal: Dz.U. 2020 poz 910
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - tj
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
article: art. 232 par. 2 i art. 200, art. 205 par. 2.
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2021 r. sprawy ze skargi E. C. i S. C. na [...] Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] maja 2021 r. w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów przejazdu ucznia niepełnosprawnego do ośrodka rehabilitacyjno-edukacyjnego I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej [...]; II. zasądza od Gminy O. solidarnie na rzecz E. C. i S. C. kwotę [...](sześćset jedenaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nakazuje ściągnąć od Gminy O. na rzecz Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) kwotę [...](osiemdziesiąt sześć) złotych tytułem części wpisu sądowego od skargi, którego nie uiścili skarżący.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną [...] wyrażoną w piśmie z dnia 6 maja 2021 r. Burmistrz Miasta i Gminy, po rozpatrzeniu wniosku E. C. o zwrot pokrycia kosztów dowożenia dziecka niepełnosprawnego - I. C. do Ośrodka Rehabilitacyjno-Edukacyjnego "Radość życia" w S. za miesiące października 2020 r. oraz styczeń - marzec 2021 r. w łącznej kwocie [...]zł odmówił dokonania zwrotu tej kwoty.

Uzasadniając dokonaną [...] organ wskazał, że ww. wnioskiem (doręczonym w dniu 26 kwietnia 2021 r.) E. C. przedłożyła faktury wystawione przez "ATS" Auto Transport S. A. [...]: nr [...] na kwotę [...]zł, nr [...] na kwotę [...]zł, nr [...] na kwotę [...]zł oraz nr [...] na kwotę [...]zł. Następnie, powołując się na treść art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 910 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" organ wyjaśnił, że Gmina O. zapewnia dowóz i opiekę w czasie przewozu ucznia do Specjalnego Ośrodka Szkolno - Wychowawczego, Centrum Autyzmu i Całościowych Zaburzeń Rozwojowych w Niemienicach (dalej "Ośrodek w Niemienicach"), jako placówki najbliższej i spełniającej wymogi realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu. Organ podtrzymał więc swoje stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 2 listopada 2020 r. w zakresie realizacji przepisów ustawy - Prawo oświatowe.

Skargę na powyższą [...] Burmistrza Miasta i Gminy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wywiedli E. C. i S. C., zarzucając jej naruszenie:

1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art. 7 i art. 11 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego oraz niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, w szczególności brak dostatecznego uzasadnienia zaskarżonej [...], w tym niewykazanie, że Ośrodek w Niemienicach spełnia zalecenia lekarskie zespołu orzekającego wskazane w orzeczeniu nr [...]/17, znak: PP-P [...]/9/16/17 wydane przez Zespół Orzekający Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w S. dnia 27 czerwca 2017 r. o potrzebie kształcenia specjalnego I. C. (dalej: "orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego");

2) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 39 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 127 ustawy poprzez jego błędne zastosowanie, podczas gdy córka skarżących w dniu 18 czerwca 2020 r. ukończyła 23 lata, a dyspozycja ww. przepisu ma zastosowanie wyłącznie do uczniów niepełnosprawnych do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym ukończą oni 21 rok życia, w konsekwencji czego organ błędnie zastosował kryterium "bliskości" ośrodka wskazane w art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy, zawężając uprawnienia przysługujące skarżącym i odmówił zwrotu poniesionych przez nich kosztów w związku z koniecznością zapewnienia dowozu dziecka do Ośrodka w S.;

- art. 39 ust. 4 pkt 2 lit a i lit b ustawy, poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie i w wyniku nieodniesienia się w sposób należyty przez organ do orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego I. C., w którym wskazano jej datę urodzenia tj. ukończenie 23 roku życia (a zatem spełnia ona przesłankę wieku wskazaną w z art. 39 ust 4 pkt 2 lit. a ustawy) oraz zalecenia lekarskie, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że gmina nie ma obowiązku zwrotu kosztów dowozu dziecka skarżących do wskazanego we wniosku Ośrodka;

- art. 39a ust. 1 ustawy poprzez jego niezastosowanie i bezpodstawną odmowę zapewnienia córce skarżących bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do wybranego Ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, przez brak zorganizowania przez gminę bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu ucznia do ww. Ośrodka, a przede wszystkim przez odmowę zwrotu kosztów poniesionych przez skarżących w związku ze zorganizowaniem przez nich transportu córki do tego Ośrodka.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wnieśli o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej [...], stwierdzenie uprawnienia skarżących do zwrotu kosztów dojazdu ich córki z miejsca zamieszkania do Ośrodka w S. i z powrotem, uznanie obowiązku organu do zwrotu tych kosztów w miesiącach: wrzesień 2020 r., styczniu - marzec 2021 r. oraz regularnego zwrotu kosztów poniesionych w związku z takim dowozem do końca roku szkolnego, w którym dziecko ukończy 25 rok życia. Skarżący wnieśli również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi jej autorzy przedstawili stan faktyczny sprawy oraz argumentację na poparcie stawianych zarzutów. Odnosząc się do naruszenia przepisów postępowania skarżący podnieśli w szczególności, że organ zaniechał wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy i nie kierował się słusznym interesem obywateli. Zdaniem skarżących, organ zignorował ich wniosek oraz zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, opinii pedagogicznej z dnia 18 lipca 2020 r. (dalej jako: "opinia pedagogiczna"), zaświadczenia psychologa z dnia 17 czerwca 2020 r. a także fakt, że ich córka jest uczennicą Ośrodka od ponad 11 lat. Skarżący zarzucili, że organ kierując się nieuzasadnionym w tym przypadku kryterium bliskości placówki oraz względami ekonomicznymi, bez dokładnego rozważenia stanu sprawy, wieku i potrzeb dziecka niepełnosprawnego zgodnie z przedłożoną dokumentacją, odmówił zwrotu kosztów dowozu ich córki do Ośrodka w S..

W zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego skarżący podnieśli przede wszystkim, że przepisy art. 39a ust. 1 i ust. 4 ustawy stanowią źródło uprawnienia po stronie rodziców dziecka z niepełnosprawnością do zwrotu kosztów dowozu tego dziecka do wybranej przez nich szkoły lub ośrodka, który to z uwagi na charakter prowadzonego w nim kształcenia w najpełniejszy sposób odpowiada potrzebom dziecka. Przy czym nie musi być to ośrodek najbliższy miejscu zamieszkania dziecka, gdyż tego warunku art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy nie formułuje.

Skarżący wskazali, że zgodnie z art. 39a ust. 4 i ust. 5 ustawy, zwrot kosztów dojazdu następuje na podstawie umowy między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami, zawartej w terminie 14 dni od uzyskania informacji, że dowożenie i opiekę zapewniają rodzice, zarzucając, że organ zaniechał zawarcia takiej umowy mimo posiadanej wiedzy o niepełnosprawności dziecka skarżących. Nadto, mimo przeniesienia ciężaru organizacji transportu na rodziców, organ ten odmówił zwrotu kosztów tego dowozu.

Zdaniem skarżących, ich wniosek został błędnie zakwalifikowany jako oparty na podstawie art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy, który to przepis przewiduje węższe przesłanki do uwzględnienia wniosków o zwrot kosztów przejazdu, gdyż posługuje się pojęciem szkoły najbliższej. Podczas gdy, w odniesieniu do dowozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego przepisy ustawy nie formułują warunku, aby bezpłatny transport dotyczył wyłącznie najbliższego ośrodka (art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy). Wyjaśnili, że wybrany przez nich Ośrodek jest położony w odległości około 30 km od miejsca zamieszkania ucznia, a wybór tego Ośrodka jest podyktowany treścią orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Jak wynika z tego orzeczenia, a także z opinii pedagogicznej oraz zaświadczenia psychologa z dnia 17 czerwca 2020 r., córce skarżących zalecono kształcenie specjalne z uwagi na niepełnosprawność sprzężoną, tj. niepełnosprawność intelektualną w stopniu znacznym oraz autyzm na czas nauki ponadgimnazjalnej. Skarżący podnieśli, że ich dziecko powinno kontynuować terapię logopedyczną. Podkreślili istotność stałości miejsca, osoby prowadzącej i struktury zajęć, na które córka uczęszcza, co niezwykle przyczynia się do prawidłowego jej rozwoju. Dodali, że autyzm i zachowania trudne w przypadku córki wymagają głębokiego poznania i zrozumienia, co definitywnie uniemożliwiłaby zmiana szkoły na tym etapie edukacji. Zmiana placówki jest niewskazana także w związku z planowanym ukończeniem przez córkę skarżących Szkoły Specjalnej Przysposabiającej do Pracy w roku [...].

Wobec powyższego skarżący podnieśli, że kwestii tego, która placówka szkolna będzie właściwa dla zapewnienia opieki stosownej do stopnia i rodzaju niepełnosprawności konkretnego dziecka, nie sposób pozostawiać uznaniu administracyjnemu organu, na którym spoczywa obowiązek zapewnienia dowozu, czy też uznaniu kierownictwa placówki szkolnej. Należy bowiem mieć na względzie to, że obowiązek zapewnienia tego dowozu obejmuje swym zakresem odbiorcę ze wszech miar wyjątkowego i szczególnego, czyli dzieci niepełnosprawne, zarówno w zakresie ruchowym, jak też w zakresie upośledzenia umysłowego. Ocena potrzeb i możliwości takich osób powinna więc być dokonywana w sposób szczególnie wnikliwy, roztropny i delikatny, a przede wszystkim z wykorzystaniem wiedzy fachowej. Tylko bowiem opinia lekarza stosownej specjalności, wrażona w omawianym zakresie, posiada walor bezstronnego i rzetelnego dowodu.

Na poparcie swojego stanowiska skarżący powołali się na orzecznictwo sądów administracyjnych w omawianym zakresie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację i przedstawił dowody z dokumentów w niniejszej sprawie.

Na rozprawie w dniu 6 października 2021 r. pełnomocnik skarżących poparł skargę i dodał, że organ wybiórczo, pobieżnie ocenił materiał dowodowy, nie uwzględniając w żadnym zakresie stanu zaawansowania rehabilitacji dziecka skarżących. Wskazał, że organ uprzednio, przed zawarciem porozumienia z Powiatem Opatowskim dokonał zwrotu kosztów przejazdu ich dziecka do Ośrodka w S.. Pełnomocnik dodał, że organ pominął nie tylko przesłankę wieku, ale również charakteru zaburzeń dziecka skarżących, tj. niepełnosprawności sprzężonej z autyzmem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Z kolei na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1 - 3 akty lub [...] z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub [...] wymienionych w tym przepisie. Według zaś art. 146 § 1 tej ustawy, w razie uwzględnienia skargi na akt lub [...], o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, sąd uchyla ten akt albo stwierdza bezskuteczność [...]. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. W sprawach skarg na akt lub [...], o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, Sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa (art. 146 § 2 p.p.s.a.).

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest [...] Burmistrza Miasta i Gminy, polegająca na odmowie zwrotu kosztów dowozu dziecka niepełnosprawnego – I. C. do Ośrodka Rehabilitacyjno - Edukacyjnego "Radość Życia" w S. za miesiące październik 2020 roku oraz styczeń - marzec 2021 roku w łącznej kwocie [...]zł.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że zgodnie ze stanowiskiem wyrażanym w orzecznictwie sądów administracyjnych tego rodzaju [...] jest [...] z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, w rozumieniu powołanego wyżej art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK [...] i powołane tam orzecznictwo, a także np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK [...], wyrok WSA w Bydgoszczy z 3 lutego 2021 r., sygn. II SA/Bd [...]).

Jak słusznie dostrzegli skarżący, w treści zaskarżonej [...] (w piśmie z dnia 6 maja 2021 r.) organ odwołał się do treści art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21 rok życia. Tymczasem niewątpliwym jest, że I. C. w dniu 18 czerwca 2020 r. ukończyła 23 lata. Stosownie do treści art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy obowiązkiem gminy jest zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą:

a) 24. rok życia – w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna,

b) 25. rok życia – w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych.

Zważywszy na fakt, że zgodnie z art. 94 ustawy rok szkolny we wszystkich szkołach i placówkach rozpoczyna się z dniem 1 września każdego roku, a kończy – z dniem 31 sierpnia następnego roku, I. C. ukończyła 23 rok życia w roku szkolnym [...], a zatem w tym, którego dotyczył wnioskowany zwrot kosztów. Tym samym w jej przypadku znajdował zastosowanie właśnie ostatnio przytoczony przepis. W tej sytuacji zatem organ dokonując zaskarżonej [...] naruszył także powyższe przepisy prawa materialnego - art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy poprzez jego zastosowanie oraz art. 39 ust. 4 pkt 2 poprzez jego niezastosowanie. W konsekwencji – niezależnie od tego, że uzasadnienie wynikające z podjętej w dniu 6 maja 2021 r. [...] ma charakter bardzo lakoniczny i nie odnosi się indywidualnie do osoby I. C., jej schorzeń i związanych z tym osobistych uwarunkowań – podejmując tę [...] organ nie rozważył w ogóle przesłanek wynikających z art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy, który, jak wykazano, znajdował w sprawie zastosowanie.

Organy administracji publicznej zobowiązane są do działania na podstawie i w granicach prawa, co wynika wprost z konstytucyjnych zasad zawartych w art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. Obowiązek działania zgodnego z prawem - niezależnie od formy prawnej załatwienia sprawy z zakresu administracji publicznej (decyzja, postanowienie, [...] materialno-techniczna, inne akty i [...] z zakresu administracji publicznej) - wymaga od organu podjęcia aktywności ukierunkowanej na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, zebrania wszystkich istotnych dowodów koniecznych do jej załatwienia oraz ich wnikliwej oceny. Z kolei prawidłowe ustalenie stanu faktycznego pozwala na zastosowanie właściwych przepisów prawa materialnego.

W kontrolowanej sprawie brak sformalizowanych reguł postępowania wiążącego się z zasadami zwrotu kosztów przejazdu ucznia niepełnosprawnego do ośrodka rehabilitacyjno - edukacyjnego nie oznacza, że odmowa dokonania tej [...] może nastąpić bez szczegółowego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz oceny wszystkich istotnych jej okoliczności.

[...] z zakresu administracji publicznej podejmowane w sprawie indywidualnej powinny bowiem odnosić się do okoliczności konkretnego przypadku.

W realiach sprawy niniejszej, zaskarżona [...] - wyrażona w piśmie organu z 6 maja 2021 r., nie jest "klasyczną" a zarazem sformalizowaną – jak decyzja administracyjna, formą załatwienia sprawy z zakresu administracji publicznej, do której miałyby zastosowanie przepisy k.p.a. Do tego rodzaju "niedecyzyjnych" [...] organów administracji publicznej nie stosuje się przepisów k.p.a. Zakres przedmiotowy zastosowania przepisów k.p.a. określa art. 1 i 2 tej ustawy. Stosownie do tej regulacji, Kodeks postępowania administracyjnego normuje: 1) postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco; 2) postępowanie przed innymi organami państwowymi oraz przed innymi podmiotami, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw określonych w pkt 1; 3) postępowanie w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i organami administracji rządowej oraz między organami i podmiotami, o których mowa w pkt 2; 4) postępowanie w sprawach wydawania zaświadczeń; 5) nakładanie lub wymierzanie administracyjnych kar pieniężnych lub udzielanie ulg w ich wykonaniu; 6) tryb europejskiej współpracy administracyjnej; 7) postępowanie w sprawie skarg i wniosków (Dział VIII) przed organami państwowymi, organami jednostek samorządu terytorialnego oraz przed organami organizacji społecznych.

Kodeks postępowania administracyjnego szczegółowo wylicza elementy, jakie powinna zawierać prawidłowa decyzja, zaliczając do nich m.in. rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne (art. 107 § 1 pkt 5 i 6 k.p.a.), wskazując jednocześnie, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.).

Nie ulega wątpliwości, że art. 107 k.p.a., ani inne przepisy k.p.a., nie znajdują wprost zastosowania do zaskarżonej [...], gdyż [...] tego rodzaju nie są dokonywane w trybie i na zasadach określonych w k.p.a. W ocenie Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, ocena legalności zaskarżonej [...] winna nastąpić z uwzględnieniem zasad Konstytucji RP, na czele z zasadą demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) i zasadą legalizmu (art. 7 Konstytucji) oraz z wyprowadzanymi z tej pierwszej, zasadami szczegółowymi w tym zwłaszcza zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa. Zasady te w powiązaniu z normami i standardami, jakim powinny odpowiadać działania organu administracji publicznej o charakterze władczym, pozwalają Sądowi uznać, że każda forma załatwienia sprawy indywidualnej wymaga od organu szczegółowego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowym podkreśla się (tak: WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt IV SA/Po [...] ), że prawo strony do bezstronnego i sprawiedliwego rozpatrzenia jej sprawy w rozsądnym terminie obejmuje w szczególności obowiązek administracji uzasadniania swoich decyzji. Standardy "dobrej administracji" szerzej reguluje Europejski Kodeks Dobrej Praktyki Administracyjnej (dalej w skrócie: "EKDPA"), przyjęty przez Parlament Europejski w dniu 6 września 2001 r. W akcie tym eksponuje się obowiązek należytego uzasadniania przez organy administracji swych rozstrzygnięć. Z art. 18 ust. 1 EKDPA wynika, że w odniesieniu do każdej wydanej przez instytucję decyzji, która może mieć negatywny wpływ na prawa lub interesy jednostki, należy podać powody, na których opiera się wydana decyzja; w tym celu należy jednoznacznie podać istotne fakty i podstawę prawną podjętej decyzji. Zgodnie zaś z art. 18 ust. 2 EKDPA urzędnik odstępuje od wydania decyzji, które opierałyby się na niewystarczających lub niepewnych podstawach i które nie zawierałyby indywidualnej argumentacji (tekst EKDPA cyt. za: J. Świątkiewicz, Europejski Kodeks Dobrej Administracji, W., marzec 2007 r., s. 34). Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przywołane postanowienia odnoszą się wprost do urzędników i innych funkcjonariuszy unijnych (zob. art. 2 ust. 4 lit. b EKDPA), to w istocie wyznaczają pewne ogólne zasady (standardy), których winny przestrzegać organy administracji publicznej każdego demokratycznego państwa prawnego (tak: wskazany wyżej wyrok WSA w Poznaniu oraz powołane tam wyroki NSA: z dnia 28 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK [...], z dnia 5 września 2019 r., sygn. akt II OSK [...], z dnia 26 marca 2019 r., sygn. akt I OSK [...] – dostępne CBOSA).

Sumując, brak prawidłowego uzasadnienia aktu / [...] z zakresu administracji publicznej stanowiące jego integralną część nie pozwala zarówno adresatowi tej [...] jak i Sądowi na poznanie motywów, jakimi kierował się organ, podejmując takie a nie inne rozstrzygnięcie. Do [...] organu w przedmiocie rozpoznania wniosku o zwrot kosztów przejazdu ucznia niepełnosprawnego do ośrodka rehabilitacyjno - edukacyjnego w zakresie rozstrzygnięcia i uzasadnienia należy stosować te same zasady więc (per analogiam), jakie stosuje organ załatwiając sprawę w formach określonych w k.p.a. Wnioskodawcy jako rodzice dziecka niepełnosprawnego mają prawo oczekiwać szczególnie wnikliwego rozpoznania ich sprawy, w tym również wszechstronnego odniesienia się przez organ do wszystkich okoliczności i dowodów istotnych w sprawie. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której organ uzasadnia odmowne załatwienie wniosku w sposób lakoniczny, bez odniesienia się do realiów konkretnego przypadku.

Niezależnie od braku rozpatrzenia sprawy w świetle treści i przesłanek art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy, organ w niniejszym przypadku, co potwierdza także treść odpowiedzi na skargę, nie wziął pod uwagę i nie przeanalizował orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego z 27 czerwca 2017 r., którym przecież dysponował. Niezależnie od tego w aktach organu znajdowała się również opinia pedagogiczna z 18 lipca 2020 r., do której organ także nie odniósł się w treści zaskarżonej [...]. Próba odniesienia się do tego dokumentu, jak i w ogóle uzasadnienia podjętej [...], dokonana w odpowiedzi na skargę, nie może konwalidować wcześniejszych uchybień. Odpowiedź na skargę stanowi bowiem wyłącznie pismo procesowe, zaś zgodnie z tym co wyżej podniesiono, organ powinien poczynić ustalenia istotne dla prawidłowego rozpoznania wniosku przed dokonaniem [...] i dać im wyraz w jej uzasadnieniu, by umożliwić sądowi kontrolę prawidłowości tej [...] (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. III SA/Gd [...]).

We wspomnianej odpowiedzi na skargę podniesiono, że "w treści korespondencji kierowanej do Skarżących wadliwie wskazano jako podstawę prawną art. 39 ust. 4 pkt 2 u.p.o.". Prawdopodobnie chodziło tu o wadliwe wskazanie art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy. Taki bowiem przepis – rzeczywiście wadliwie, o czym była mowa powyżej –przywołano (łącznie z przytoczeniem jego treści) w piśmie z dnia 6 maja 2021 r. Niezależnie od tego w odpowiedzi na skargę organ stara się przekonać, że mimo przyjęcia wadliwej podstawy prawnej podjęta [...] była prawidłowa, ponieważ w ocenie organu SOSWN jest w stanie zrealizować zalecenia edukacyjne względem córki skarżących, a poza tym organ zapewnia wszystkim dzieciom niepełnosprawnym bezpłatny transport do SOSWN. Trzeba jednak podkreślić, że przepis art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy zawiera zupełnie inne przesłanki materialnoprawne niż art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy, a organ dokonując zaskarżonej [...] – co sam potwierdził - nie przeanalizował tych przesłanek w świetle zgromadzonego materiału, nie biorąc zresztą pod uwagę istotnych, zgromadzonych w sprawie dowodów, o których była mowa.

Trzeba zauważyć, że zarówno w piśmiennictwie, jak i orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż przepis art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy wymaga, aby gmina zapewniła dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim biorącym udział w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do ośrodka umożliwiającego im realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki. Przepis ten nie formułuje warunku, aby bezpłatny transport dotyczył wyłącznie najbliższego ośrodka rewalidacyjno - wychowawczego, w przeciwieństwie do obowiązku określonego w art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy. Nie ma tutaj w ogóle mowy o tym, że ośrodek ma być "najbliższy", a jedynie o tym, że ma on "umożliwić" realizację danego obowiązku edukacyjnego. Oznacza to, iż wyboru ośrodka dokonują rodzice (opiekunowie prawni) ucznia niepełnosprawnego, a realizacja obowiązku gminy w zakresie zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka dziecka z niepełnosprawnością sprzężoną nie jest uzależniona od odległości ośrodka do miejsca zamieszkania niepełnosprawnego dziecka. A zatem nie musi to być ośrodek najbliższy. Gmina nie może zatem odmówić zapewnienia bezpłatnego transportu oraz opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego odpowiedniego, wybranego przez rodziców. Nie może również uwolnić się od tej powinności, zapewniając transport i opiekę do innego (oczywiście wybranego przez gminę) ośrodka tego samego rodzaju. Tak samo traktować należy alternatywny obowiązek refundacji kosztów dojazdu organizowanego przez zainteresowanych we własnym zakresie (por. M. Pilich [red.], "Prawo oświatowe. Komentarz", wyd. II, opubl. WKP 2021, t. 3 do art. 39 ustawy; wyrok WSA we Wrocławiu z 18 maja 2021 r., sygn. IV SA/Wr [...], wyrok WSA w Poznaniu z 3 marca 2021 r., sygn. II SA/Po [...], wyrok WSA w Szczecinie z 21 stycznia 2021 r., sygn. II SA/Sz [...]).

Nie ulega wątpliwości, że ocena potrzeb i możliwości niepełnosprawnego dziecka powinna być przez organ dokonywana w sposób szczególnie wnikliwy, z uwzględnieniem, że skorzystanie z uprawnienia przewidzianego w art. 39 ust. 4 ustawy musi być realne, zaś uprawnienie to jest ściśle skorelowane z obowiązkiem gminy (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 czerwca 2020 r., sygn. III SA/Gd [...]).

W niniejszym przypadku takiej oceny zabrakło, w związku z czym, przy stwierdzonym także naruszeniu prawa materialnego, Sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. stwierdził bezskuteczność zaskarżonej [...].

Sąd nie uwzględnił wniosku o stwierdzenie uprawnienia skarżących do zwrotu kosztów dowozu ich dziecka do Ośrodka w S. (art. 146 § 2 p.p.s.a.), oceniając takie żądanie jako przedwczesne wobec braku wyjaśnienia przez organ przesłanek, jakimi się kierował, podejmując zaskarżoną [...]. Przepis art. 146 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od kasacyjnego charakteru kompetencji orzeczniczych sądu administracyjnego. Wyrok sądu uznający uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisów prawa zastępuje rozstrzygnięcie organu administracji. Dostrzeżone naruszenie prawa o charakterze procesowym uniemożliwia na tym etapie rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżących o zwrot kosztów przewozu niepełnosprawnego dziecka do Ośrodka w S.. To na organie spoczywa bowiem obowiązek uprzedniej oceny materiału dowodowego i jej wyrażenia w uzasadnieniu [...], czego w tym przypadku zabrakło.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na kwotę zasądzonych na rzecz skarżących kosztów postępowania złożyły się uiszczony wpis od skargi w kwocie [...]zł, wynagrodzenie pełnomocnika skarżących w wysokości [...] zł i opłata skarbowa od pełnomocnictwa – [...] zł. Sąd stanął na stanowisku, że w niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna. Nie zmienia tej oceny okoliczność, że skarżący domagali się od organu zwrotu kosztów przewozu dziecka do szkoły w konkretnie wskazanej kwocie, skoro organ odmówił zwrotu jakichkolwiek kosztów przewozu, a spór w tej sprawie dotyczył nie wysokości należnego skarżącym zwrotu, ale tego, czy co do zasady ten zwrot należy się skarżącym. Z tych też powodów Sąd ustalił wysokość należnego skarżącym zwrotu kosztów wynagrodzenia reprezentującego ich pełnomocnika według stawki obliczonej na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za [...] radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265), jak również uznał, że wpis sądowy od skargi w tej sprawie jest stały i wynosi [...] zł, co w świetle art. 232 § 2 p.p.s.a. spowodowało orzeczenie w punkcie III wyroku o nakazie ściągnięcia brakującej części wpisu sądowego od organu - jako strony zobowiązanej do zwrotu kosztów postępowania wobec uwzględnienia skargi (art. 200 p.p.s.a.).

Przy ponownym podejmowaniu [...] w przedmiocie zwrotu kosztów przewozu dziecka skarżących za wskazany wyżej okres Burmistrz Miasta i Gminy uwzględni powyższą ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, a także uzasadni podjętą [...] w sposób spełniający wyżej wskazane wymagania.