Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1266/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-09-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1a pkt 1,  art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 269 par. 1, 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 6 i 7
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 128, 144 par. 1, 129 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 682
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant referent stażysta Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2019 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania L.S., zam. [...]. Gm. [...] od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy [...] przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego utrzymało powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] r. wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] odmówiła L.S. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym D.S. ur. [...] lipca 1992 r.

W uzasadnieniu decyzji, organ pierwszej instancji podał, że w dniu

[...] lutego 2019 r. L.S. złożyła wniosek o ustalenie prawa

do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym D.S. Do wniosku dołączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nr [...], z którego wynika, że D.S. wymaga stałej lub długotrwałej konieczności opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz wymaga konieczności współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Dodatkowo wnioskodawczyni pouczona o odpowiedzialności karnej złożyła stosowne oświadczenie. Organ ustalił, na podstawie zeznań wnioskodawczyni, że posiada ona obywatelstwo ukraińskie, natomiast w Polsce przebywa od kilkunastu lat. Państwo S. małżeństwem są od ponad roku. Mąż wnioskodawczyni W.S. sam, jako wdowiec wychowywał i sprawował opiekę nad dwoma niepełnosprawnymi synami, którzy posiadają znaczny stopień niepełnosprawności (tj. P.S. i D.S.). Mąż wnioskodawczyni pobiera świadczenie pielęgnacyjne na syna P.S. Wnioskodawczyni ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne na drugiego z synów. Oświadczyła, że mąż nie jest w stanie sam objąć należytą opieką dwóch niepełnosprawnych synów. Jej pomoc jest niezbędna. Obydwaj chłopcy nie są w stanie samodzielnie funkcjonować, opieka nad nimi jest coraz trudniejsza, gdyż są oni już dorosłymi mężczyznami. Wnioskodawczyni zrezygnowała z możliwości podjęcia pracy, gdyż musi pomóc mężowi w opiece nad synami. W dalszej części uzasadnienia organ powołał treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 17 ust. 1 a cyt. ustawy, zgodnie z którym - osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie

lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują

się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

a następnie podał, że w przedmiotowej sprawie nie są spełnione łącznie ww. przesłanki, gdyż rodzic D.S. czyli W.S. żyje i nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wynika z tego, że przesłanka określona w art. 17 ust. 1 a nie została spełniona, a przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego może nastąpić wyłącznie po spełnieniu wszystkich przesłanek wynikających z art. 17ust. 1 a.

Odwołanie od powyższej decyzji, w ustawowo przewidzianym terminie złożyła L.S. kwestionując jej zasadność. W przekonaniu odwołującej

się zawarta przez organ ocena jest nieprawidłowa, narusza prawo materialne,

tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o Świadczeniach rodzinnych w związku z art. 144 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a także jest niezgodna z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2)14 r., sygn. akt SK 7/11, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Rozpatrując odwołanie organ podniósł, że zgodnie z art.17 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych, dalej zwanej "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

matce lub ojcu,

opiekunowi faktycznemu dziecka,

osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy

z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby

w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Warunkiem sine qua non ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne

w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Termin "obowiązek alimentacyjny" zdefiniowany został w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dalej "k.r.io.". Zgodnie z treścią tego przepisu obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciążą bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 k.r.o.).

Odwołująca zdaje się podnosić, że spoczywa na niej obowiązek alimentacyjny wobec D.S. na podstawie art. 144 § 1 zd. 2

i § 3 k.r.io, który stanowi, że dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych

od żony swego ojca, niebędącej jego matką, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego; do takiego obowiązku stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi.

Uprawnienie do żądania świadczeń alimentacyjnych unormowane

w cytowanym art.144 § 1 zd. 2 k.r.io. nie jest jednak zdaniem organu tożsame

z obowiązkiem alimentacyjnym określonym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy

o świadczeniach rodzinnych. Skoro bowiem ustawodawca odróżnił w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pojęcie "obowiązek alimentacyjny", użyte m.in. w art. 128 i nast. oraz pojęcie "świadczenie alimentacyjne", użyte m.in.

w art. 144 § 1 zd. 2, to oznacza, że pojęcia te nie są tożsame. Nawet bowiem odesłanie zawarte w art. 144 § 3 k.r.io. wskazuje jedynie na odpowiednie stosowanie przepisów o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi. W art. 144 § 1 zd. 2 k.r.io. przyznano roszczenie o świadczenie alimentacyjne w opisanej w tym przepisie sytuacji, dlatego nie można tej wyjątkowej normy rozszerzać na inne jeszcze sytuacje, w których ustawodawca wprost oparł uprawnienie na obciążeniu obowiązkiem alimentacyjnym, a nie jedynie na obowiązku świadczeń alimentacyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 786/17).

Organ zwraca uwagę, że przedmiotem ceny nie jest istnienie po stronie odwołującej się obowiązku alimentacyjnego dla potrzeb stosowania przepisów k.r.io., lecz jedynie okoliczność dopuszczalności uznania odwołującej się za osobę obciążoną takim obowiązkiem w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy

o świadczeniach rodzinnych. Jak wskazuje NSA w wyroku z dnia 15 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 786/17 - nie można normatywnego wyjątku unormowanego w art. 144 § 1 zd. 2 i § 3 k.r.io., określającego roszczenie o świadczenie alimentacyjne, traktować jako obowiązku alimentacyjnego w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do którego ustawodawca odesłał w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o - świadczeniach rodzinnych, skoro obowiązek alimentacyjny w przepisach tego kodeksu został unormowany odrębnie i normy dotyczące tego obowiązku stosuje się wobec świadczeń alimentacyjnych określonych w art. 144 § 1 i § 3 k.r.io. jedynie odpowiednio. Odpowiednie stosowanie dotyczy zatem tylko kwestii związanych

z alimentacją w ramach przepisów k.r.io. I dlatego nie można uznać, aby oznaczało to nadanie świadczeniom alimentacyjnych charakteru obowiązku alimentacyjnego dla potrzeb stosowania przepisów spoza Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli

w przepisach tych ustawodawca wyraźnie związał uprawnienie z obowiązkiem alimentacyjnym, a nie jedynie z odrębnie unormowanymi świadczeniami alimentacyjnymi.

Niezależnie od powyższego, przysługiwanie osobom wskazanym

w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawnienia

do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie są spokrewnione w pierwszym stopniu

z osobą wymagającą opieki, zostało przez ustawodawcę uzależnione

od spełnienia dodatkowych warunków określonych w art. 17 ust. 1a ustawy

o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art. 17 ust. 1a ustawy - osobom,

o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu

z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nic ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpatrywanej sprawie ojciec D.S. –W.S. żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Opiekuje się niepełnosprawnym synem D.S. oraz jego bratem P.S., który również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i w związku z opieką nad którym W.S. ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Takie okoliczności zdaniem organu nie spełniają wymagań określonych w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, od spełnienia których zależy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom,

o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w tym przypadku L.S.

Przytoczony w odwołaniu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia

18 listopada 2014 r., sygn. akt SK 7/11 dotyczy zdaniem organu odrębnego stanu faktycznego dlatego nie może być traktowany, jako wiążący w niniejszej sprawie. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do dnia 13 października 2011 r., w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rodzicowi (opiekunowi faktycznemu), który rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 tej Ustawy, nad niepełnosprawnym dzieckiem, w sytuacji, gdy drugi z rodziców (opiekunów taktycznych) ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko

w rodzinie, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W stanie faktycznym sprawy przedstawionej Trybunałowi chodziło zatem

o możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obojgu rodzicom (opiekunom faktycznym), a nie jak w sprawie niniejszej rodzicowi i osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki.

Wobec powyższego skoro odwołująca się nie należy do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, o którym stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy

o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 128 i nast. k.r.io. organ odmówił jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym D.S.

Na decyzję SKO w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. skargę

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła L.S. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego tj. art.17 ust.1 pkt 4 ustawy

o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 144 §1 Kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył

co następuje:

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu

o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) nie wykazała, aby decyzja

ta naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę

na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest czytelny i nie jest źródłem rozbieżności między stronami niniejszego postępowania. Skarżąca jest macochą dla osoby wymagającej opieki ze strony innej osoby, a jej mąż, a ojciec osoby wymagającej opieki D.S. żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ojciec D. opiekuje się nim oraz jego bratem P., który również posiada orzeczenie o niepełnosprawności i w związku za świadczoną opieką ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego

w związku ze sprawowaną opieką nad pasierbem. Uzasadniając odmowę uwzględnienia wniosku skarżącej organ odwoławczy wskazał, że na skarżącej

nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec pasierba, zaś obowiązek

ten niewątpliwie spoczywa na żyjącym ojcu pasierba skarżącej.

Skarżąca zarzuca, że organy orzekające w sprawie dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 1 a pkt. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż nie uwzględniając dominującej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, a także słusznych poglądów doktryny, nie dokonały wykładni prokonstytucyjnej tych przepisów. Ponadto, zdaniem skarżącej, organy nie zastosowały wykładni systemowej i funkcjonalnej, interpretując przepisy stanowiące podstawę prawną decyzji wyłącznie literalnie, co w świetle stanowiska orzecznictwa, uznać należy za nieprawidłowe.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu jest zatem rozstrzygnięcie, czy mając na uwadze treść powołanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad pasierbem.

Z przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 17 ust. la tej ustawy stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie

lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 albo legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając na względzie argumentację podniesioną w skardze, podkreślić należy,

że istotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącym stosowania

art. 17 ust. 1 oraz ust. 1a ustawy o świadczeniach, które określają przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ukształtowała się linia orzecznicza (określona przez skarżącą jako "dominująca"), wskazująca na konieczność odejścia przy interpretacji tych przepisów od wykładni językowej, z uwagi na konieczność zagwarantowania wartości chronionych konstytucyjnie, a w szczególności wartości wywodzonych z zasady uwzględniania dobra rodziny. Sądy przyjmując prokonstytucyjną wykładnię tych przepisów, uwzględniającą zasadę równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji, opowiadały się za przyznaniem uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, osobom opiekującym się niepełnosprawnymi spokrewnionymi

w dalszym stopniu. W sprawach tych chodziło o przyznanie świadczenia osobom opiekującym się: siostrzenicą, bratanicą, bratankiem, siostrą babki, stryjem

i powinowatą (synową), mimo że na tych opiekunach nie ciążył obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W sprawach tych akcentowano faktyczne sprawowanie od wielu lat opieki nad niepełnosprawnymi dalszymi krewnymi, którzy nie odpowiadają wprawdzie kryteriom wskazanym w art. 3 pkt 16 ustawy, lecz stanowili w znaczeniu faktycznym i tradycyjnym rodzinę i to dość blisko spokrewnioną lub związaną więzami faktycznymi. Ponadto w odniesieniu do zstępnych rodzeństwa Sądy powoływały się na przepisy art. 934

i 935 § 1 Kodeksu cywilnego, zaliczające te osoby do kręgu ustawowych spadkobierców (zob. w szczególności wyroki: WSA w Łodzi z dnia 22 września 2010 r., II SA/Łd 582/10, z dnia 25 listopada 2011 r., II SA/Łd 943/11 oraz z dnia 28 lutego 2012 r., II SA/Łd 33/12; WSA w Lublinie z dnia 12 października 2010 r., II SA/Lu 593/10; WSA w Białymstoku z dnia 20 stycznia 2011 r., II SA/Bk 776/10; WSA w Poznaniu z dnia 27 stycznia 2011 r., II SA/Po 821/10 oraz WSA w Warszawie z dnia 15 lutego 2012 r., VIII SA/Wa 982/11, niepublikowane, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - dalej: CBOSA).

Stanowisko to uzyskało akceptację również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten wychodząc z konstytucyjnych zasad równości

i sprawiedliwości społecznej, dostrzegł celowość przyjęcia w pewnych stanach faktycznych, że uprawnioną do otrzymania omawianego świadczenia jest jeszcze inna, niż wymieniona expressis verbis w ustawie, - kategoria członków szeroko rozumianej rodziny. Ponadto, powołując się na przepis art. 8 oraz art. 2, art. 18

i art. 71 ust. 1 Konstytucji, NSA podkreślił, iż ustawa zasadnicza posługując się pojęciem rodziny w znaczeniu szerszym nie ogranicza kręgu osób spokrewnionych, które ze względu na stopień pokrewieństwa mogą być zaliczone do rodziny. Uprawnionym jest, więc takie rozumienie rodziny, które nie odpowiada definicji z art. 3 pkt 16 ustawy, lecz mieści się w pojęciu rodziny rozumianej szerzej, której ochronę podniesiono do rangi jednej zasad konstytucyjnych. Aprobując zastosowanie w omawianej sprawie przez Sąd pierwszej instancji wykładni celowościowej, NSA przyznał, że chociaż świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest opiekunowi, to realną korzyść osiąga z tego również osoba niepełnosprawna, która w ten sposób uzyskuje opiekę osoby bliskiej w warunkach domowych. Z tych powodów, zdaniem NSA, przyjęta w sprawie wykładnia prokonstytucyjna realizuje nałożony przepisem art. 69 Konstytucji obowiązek udzielenia przez organ władzy publicznej pomocy osobom niepełnosprawnym (zob. wyroki NSA: z dnia 10 lutego 2011 r., I OSK 1873/10, z dnia 18 lipca 2012 r., I OSK 198/12 oraz z dnia 25 stycznia 2013 r., I OSK 1407/12, CBOSA).

Należy jednak zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowała się również linia orzecznicza opierająca się na założeniu,

że na gruncie obecnie obowiązującego stanu prawnego nie jest dopuszczalna wykładnia inna niż gramatyczna. W orzeczeniach tych uwzględniając zmiany dokonane w wyniku nowelizacji przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która w sposób precyzyjny wyznacza krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego przyjęto, że sąd administracyjny w drodze wykładni prokonstytucyjnej nie ma kompetencji do zastępowania ustawodawcy w tworzeniu w drodze wykładni nowej normy prawnej, ani do orzekania o zgodności z Konstytucją omawianego rozwiązania ustawowego, polegającego na nieobjęciu aktem normatywnym innych osób. Przyjmując możliwość odmowy zastosowania w sprawie niezgodnego z Konstytucją aktu podustawowego sądy stwierdziły, że przyjętą w orzecznictwie regułą w przypadku wątpliwości, co do zgodności z Konstytucją przepisu ustawy jest skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 193 Konstytucji (zob. przykładowo: wyroki WSA w Poznaniu z dnia 27 stycznia 2011 r., II SA/Po 821/10 i z dnia 2 lutego 2012 r., II SA/Po 1292/11; WSA we Wrocławiu z dnia

15 lutego 2012 r" IV SA/Wr 775/11; wyroki NSA z dnia 9 lutego 2011 r., I OSK 1710/10, z dnia 10 maja 2012 r., I OSK 2149/11, z dnia 9 sierpnia 2012 r., I OSK 329/12 oraz z dnia 29 listopada 2012 r., I OSK 92/12, CBOSA).

Z uwagi na powyższą rozbieżność w orzecznictwie sądów administracyjnych Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2013 r., I OSK 1774/12, przedstawił składowi siedmiu sędziów tego Sądu następujące zagadnienie prawne: czy osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rozstrzygając tę kwestię NSA w dniu 9 grudnia 2013 r., w sprawie o sygn. akt I OPS 5/13, podjął następującą uchwałę: osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu tej uchwały NSA stwierdził, że "wykładnia gramatyczna może, a nawet powinna być uzupełniona innymi jej rodzajami, lecz ma ona podstawowe znaczenie dla ustalenia rzeczywistego znaczenia konkretnego przepisu. Dokonując interpretacji tekstu prawnego trzeba, bowiem, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 22 czerwca 1998 r. sygn. akt FPS 9/97 (ONSA 1998, nr 4, poz. 110), kierować się przede wszystkim znaczeniem słów danego języka etnicznego oraz założeniem, że ustawodawca był racjonalny, gdy używał takich a nie innych wyrazów i nie można a priori przyjmować, że określonych słów użyto w tekście prawnym bez wyraźnej ku temu potrzebie. Żadna wykładnia nie może prowadzić do skutków oczywiście sprzecznych z wyraźnym brzmieniem przepisu (contra legem), czy też prowadzić do odmowy zastosowania przepisu w brzmieniu ustalonym przez ustawodawcę poprzez wykreowanie nowej, niewynikającej z gramatycznego brzmienia przepisu, normy prawnej. Prowadziłoby to do sytuacji,

w której podmioty dokonujące interpretacji przepisów prawa w procesie jego stosowania wkraczałyby w obszar wyłącznie zarezerwowany do kompetencji władzy ustawodawczej. Przeprowadzając wykładnię, której rezultatem jest w istocie nowa norma prawna, powołując się na prokonstytucyjne działanie, sąd de facto narusza podstawowe, wyrażone w art. 2 i 10 ust. 1 Konstytucji RP zasady, to jest zasadę demokratycznego państwa prawnego oraz zasadę trójpodziału władz, gdyż zamiast zweryfikować poprawność zastosowania przez organy administracji obowiązującego prawa, poprzez twórczą interpretację dokonuje jego stanowienia".

W ocenie NSA, "niedopuszczalne jest zatem sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, gdyż przepis art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń. Przepisy te zawierają, bowiem treść normatywną nienadającą się do zbudowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia sporu o prawo podmiotowe, ani nie umożliwiają oparcia na nich orzeczenia zasądzającego roszczenie. Są one, raczej źródłem gwarancji, a nie praw, a tym samym spełniają rolę wzorca konstytucyjnego, określającego w sposób ogólny zakres i formy zabezpieczenia społecznego. Wzorzec ten znajduje materializację w uchwalonych ustawach, w których ustawodawca zwykły konkretyzuje deklarację konstytucyjną, konstruując poszczególne prawa podmiotowe. Uzupełniając lub pomijając niektóre z przesłanek ustawowych z powołaniem się na zasady konstytucyjne, sąd administracyjny faktycznie wchodzi w rolę Trybunału Konstytucyjnego. Uznając, że pominięcie osób nieobciążonych obowiązkiem alimentacyjnym i spełniających inne wymogi z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest sprzeczne z zasadami konstytucyjnymi, sąd administracyjny mógł co najwyżej, zgodnie z art. 193 Konstytucji RP, przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne, co do zgodności tego przepisu z Konstytucją RP. Mając na uwadze powołane wyroki Trybunału Konstytucyjnego brak jest podstaw do wystąpienia z takim pytaniem prawnym. Nie można natomiast, z powołaniem się na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać znaczenia przepisom ustawy sprzecznego z jej brzmieniem, uzasadniając to tym, że sędziowie w sprawowaniu swego urzędu podlegają zarówno Konstytucji, jaki i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Stosowanie prawa przez sądy nie powinno bowiem wypełniać istniejących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy".

To prowadzi do wniosku, jak podkreślił NSA, iż nie można "powołując się na ogólne zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjną wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną".

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko wyrażone w tej uchwale NSA, która stosownie do art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) - ma charakter wiążący.

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości Sądu, że skarżąca nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym wobec D.S. który jest jej pasierbem. Podkreślenia wymaga, że w świetle art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. O kolejności ponoszenia tego obowiązku stanowi art. 129 § 1 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Wspomniany obowiązek może zostać rozciągnięty na inne osoby, aniżeli wynika to z powołanych przepisów, jednak nastąpić to może wyłącznie na podstawie orzeczenia sądu rodzinnego, wydanego w indywidualnej sprawie. Powołany w skardze

art. 144 § 1 k.r.o. odnosi się do takiej właśnie sytuacji, albowiem wynika z niego,

że dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, niebędącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje dziecku w stosunku do żony swego ojca, niebędącej jego matką. W niniejszej sprawie jest niesporne, że takie orzeczenie nie zostało wydane

w stosunku do skarżącej oraz jej pasierba.

Trzeba mieć również na uwadze, że art. 128 k.r.o. wprost wskazuje na osoby zobowiązane do alimentacji i ocena przez organ administracji publicznej,

na podstawie prawidłowo ustalonego stany faktycznego, okoliczności bycia osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym wg reguł zapisanych tym przepisem jest dopuszczalna i o takim rozumieniu obowiązku alimentacyjnego jest mowa

w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Niewątpliwie przywołany w odwołaniu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2014 r. sygn.. akt SK 7/11dotyczy odmiennego stanu faktycznego i nie może być wiążący w przedmiotowej sprawie na co zaradnie zwróciło uwagę Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że skoro ( co nie budzi wątpliwości) ojciec niepełnosprawnego D.S. żyje i nie jest pozbawiony praw rodzicielskich, ani nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności to stosownie do art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej tego świadczenia. Sąd

nie dopatrzył się także w niniejszej sprawie naruszeń przepisów postępowania, w tym zasad ogólnych wyrażonych w art. 6 i 7 k.p.a., które to naruszenie mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd docenia trud i wysiłek ponoszony przez skarżącą, jednak przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji sąd obowiązany jest kierować się treścią obowiązującego prawa zamieszczonego w ustawie, ponieważ jedynym kryterium oceny prawidłowości rozstrzygnięć organów administracji jest kryterium legalności, czyli zgodności z przepisem prawa. Sąd administracyjny nie może w swoim działaniu kierować się zasadami współżycia społecznego, czy też innymi kryteriami czy wartościami.

Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi,

to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić.