Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 273/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2006-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3a§2 pkt. 1 i 2 , art. 15§1, art. 29§1, art. 59§1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: §13 pkt. 1 i 2
journal: Dz.U. 2001 nr 137 poz 1541
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: Wierzyciel przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego w administracji ma obowiązek uprzedniego przesłania zobowiązanemu pisemnego upomnienia w sytuacji, gdy zobowiązanie podatkowe powstaje z mocy prawa (art. 21§1 pkt. 1 Ordynacji podatkowej) a jego wysokość wynika z deklaracji lub zeznania złożonego przez podatnika. Jeżeli wysokość należności nie wynika ze złożonej przez podatnika deklaracji bądź zeznania lecz z orzeczenia (np. decyzji określającej) wówczas wierzyciel nie ma obowiązku przesłania przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego pisemnego upomnienia.

TEZY

Wierzyciel przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego w administracji ma obowiązek uprzedniego przesłania zobowiązanemu pisemnego upomnienia w sytuacji, gdy zobowiązanie podatkowe powstaje z mocy prawa (art. 21§1 pkt. 1 Ordynacji podatkowej) a jego wysokość wynika z deklaracji lub zeznania złożonego przez podatnika. Jeżeli wysokość należności nie wynika ze złożonej przez podatnika deklaracji bądź zeznania lecz z orzeczenia (np. decyzji określającej) wówczas wierzyciel nie ma obowiązku przesłania przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego pisemnego upomnienia.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Józef Orzel (spr.), Sędziowie sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Grzegorz Dudar, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 października 2006 r. sprawy ze skargi S. M. S. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego dot. egzekucji świadczeń pieniężnych Oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Celnego II w W. decyzją nr [...] z dnia [...].10.2005r. określił podatek od towarów i usług i wezwał stronę, do uiszczenia niedoboru podatku od towarów i usług w kwocie [...] zł na konto Izby Celnej w W. w terminie 10 dni od dnia otrzymania decyzji.

Z uwagi na nieuregulowanie we wskazanym terminie kwoty podatku od towarów i usług określonej w w/w decyzji w dniu [...].12.2005r. został wystawiony tytuł wykonawczy nr [...] i przesłany zgodnie z właściwością miejscową do Dyrektora Izby Celnej w B. Odpis w/w tytułu wykonawczego został doręczony Stronie w dniu 30.12.2005r.

Pismem z dnia 06.02.2006r. pełnomocnik S. M. "S." wniósł o wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z przyczyn, o których mowa w art. 59 § 1 pkt 3 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity - Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). W uzasadnieniu wniosku wskazano, że egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, albowiem w tytule wykonawczym jako podstawę prawną należności wskazano orzeczenie z dnia [...] października 2005 r. Nr [...] a takiej decyzji nie ma w obrocie. Ponadto, zdaniem wnioskodawcy organ egzekucyjny naruszył art. 59§1 pkt. 7 ustawy, zgodnie z którym egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna jeżeli zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż w sprawie taki obowiązek ciążył na wierzycielu.

Postanowieniem z dnia [...].02.2006 r. Dyrektor Izby Celnej w W., działając jako wierzyciel, na podstawie art. 17§1 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stwierdził brak podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyn, o których mowa w art. 59§1 pkt. 3 i 7 w/w ustawy. Wierzyciel wskazał, że przedmiotowa wierzytelność została określona decyzją Nr [...] z dnia [...].10.2005r. a nie jak błędnie wpisano w tytule wykonawczym decyzją [...] z dnia [...].10.2005r. Błąd wierzyciela polega na zmianie jednej cyfry w pierwszym członie decyzji, jednakże stanowi on oczywistą omyłkę pisarską i nie może stanowić wystarczającej podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59§1 pkt. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W sprawie nie było również konieczności uprzedniego doręczenia upomnienia, gdyż dochodzona należność została określona w orzeczeniu.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2006 r. Nr [...] Dyrektor Izby Celnej w B. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...].12.2005 r. wystawionego przez Dyrektora Izby Celnej w W. W uzasadnieniu organ wskazał, że organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Organ egzekucyjny bada czy tytuł wykonawczy zawiera treść określoną w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Organ nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Zdaniem organu przekazany przez wierzyciela tytuł wykonawczy spełnia wymogi art. 27§1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, właściwie został oznaczony organ egzekucyjny, właściwie określono zobowiązanego, powołano prawidłową podstawę prawną, treść obowiązku zgodna jest z powołaną podstawą prawną, określony został termin od którego należne są odsetki oraz ich rodzaj oraz zamieszczona została podstawa prawna braku obowiązku doręczenia upomnienia. Zaznaczył, że art. 59 w/w ustawy określa zamknięty katalog przyczyn umorzenia postępowania egzekucyjnego, zaś argumenty podniesione przez pełnomocnika Strony na poparcie wniosku o umorzenie postępowania nie znajdują odzwierciedlenia w stanie prawnym i faktycznym sprawy – nie zachodzi żadna z okoliczności wymienionych w tym przepisie.

Na powyższe postanowienie pełnomocnik S. M. "S." w S. złożył zażalenie zaskarżając je w całości z uwagi, iż w rażący sposób narusza prawo materialne podatkowe jak i celne oraz przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik Strony podkreślił, że organ egzekucyjny wydając zaskarżone postanowienie w rażący sposób naruszył art. 15§1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji a także §13 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem strony skarżącej organ egzekucyjny całkowicie bezpodstawnie przyjął, iż w zaistniałym stanie faktycznym wierzyciel nie był zobligowany, w świetle §13 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Finansów, do doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w §15 rozporządzenia, przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Twierdzenia organu egzekucyjnego, iż w zaistniałym stanie faktycznym Naczelnik Urzędu II Celnego w W. wydając decyzję określającą dodatkowe zobowiązanie podatkowe, a więc nie zostało ukształtowane nowe zobowiązanie podatkowe, postąpił zgodnie z przepisami prawa jest całkowicie bezzasadne. Powołaną decyzją, będącą podstawą niniejszego postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu II Celnego w W. naruszył art. 11 c ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług w brzmieniu obowiązującym na dzień 28 czerwca 2000 r., ponieważ bezpodstawnie zastosował art. 11 ust. 2 w/w ustawy w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2003 r. Organ mógł wydać jedynie decyzję ustalającą a nie określającą a ponadto mógł to uczynić organ podatkowy – urząd skarbowy a nie organ celny. Zdaniem pełnomocnika strony Naczelnik Urzędu II Celnego w W. w rażący sposób naruszył również art. 11 ust. 1 i ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług według stanu prawnego obowiązującego na dzień 28 czerwca 2000 r.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2006 r. Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W ocenie organu zarzut niedoręczenia przez wierzyciela zobowiązanej upomnienia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego jest bezzasadny. Wskazał, że możliwość wszczęcia postępowania egzekucyjnego bez uprzedniego doręczenia upomnienia wynika z §13 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stanowiącego, że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia, w przypadku gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu. Bezspornym w sprawie jest fakt, że należność została określona decyzją Naczelnika Urzędu Celnego II w W. z dnia [...] października 2005 r., z którą Strona zapoznała się 17 listopada 2005 r. Doręczenie upomnienia nie było wymagane w przedmiotowej sprawie i wierzyciel w doręczonym tytule wykonawczym powiadomił o podstawie prawnej braku tego obowiązku w poz. 50 tego tytułu wynikającym z §13 pkt. 1 w/w rozporządzenia. Odnosząc się do pozostałych zarzutów dotyczących decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w W. z dnia [...] października 2005 r. wskazał, że organ egzekucyjny nie był uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wymienione nieprawidłowości mogły być rozpatrywane w postępowaniu odwoławczym od w/w decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku pełnomocnik S. M. "S." wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w B. w całości, albowiem rażąco narusza prawo materialne podatkowe i celne jak i przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zaskarżonemu postanowieniu pełnomocnik strony skarżącej zarzucił rażące naruszenie art. 15§1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji a także §13 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegające na bezpodstawnym przyjęciu, iż w zaistniałym stanie faktycznym wierzyciel – Dyrektor Izby Celnej w W. – nie był zobligowany do doręczenia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego skarżącemu upomnienia, o którym mowa w §15 w/w rozporządzenia, podczas gdy z treści art. 3a§2 pkt. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika wprost, iż w zakresie zobowiązań powstałych w przypadkach określonych w art. 21§1 pkt. 1 ustawy Ordynacja podatkowa wierzyciel przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego zobowiązany jest przesłać zobowiązanemu upomnienie, o którym mowa w art. 15§1, a obowiązku tego w zaistniałym stanie faktycznym wierzyciel nie dopełnił.

Zdaniem strony skarżącej naruszenie powołanych powyżej przepisów prawa materialnego przejawia się w tym, iż Organ sprawujący nadzór nad Organem egzekucyjnym całkowicie bezpodstawnie przyjął, iż w zaistniałym stanie faktycznym Wierzyciel (tj. Dyrektor Izby Celnej w W.) nie był zobligowany (w świetle § 13 pkt 1 powołanego powyżej Rozporządzenia Ministra Finansów) do doręczenia Skarżącemu upomnienia, o którym mowa w § 15 rozporządzenia Ministra Finansów, przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Twierdzenie Organu sprawującego nadzór nad egzekucją, iż w zaistniałym stanie faktycznym doręczenie przedmiotowego upomnienia nie było wymagane, jest całkowicie bezpodstawne, a ponadto pozbawione jakiejkolwiek argumentacji. Naczelnik Urzędu II Celnego w W. wydając decyzję określającą dodatkowe zobowiązanie podatkowe, naruszył m.in. art. 11 c ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług w brzmieniu obowiązującym na dzień 28 czerwca 2000r., ponieważ w zaistniałym stanie faktycznym bezpodstawnie zastosował art. 11 ust. 2 w/w ustawy w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2003r. w sytuacji, gdy art. 11 c ust.1 ustawy w/w według stanu prawnego na dzień 28 czerwca 2000r. stwierdzał, że jeżeli organ celny nie pobrał podatku lub pobrał go w kwocie niższej od należnej, właściwy dla podatnika organ podatkowy (urząd skarbowy) mógł wydać decyzję ustalającą zobowiązanie podatkowe w prawidłowej wysokości do daty 1 września 20003r. Urząd celny stał się władny do wydawania decyzji w przedmiocie podatków od 1 września 2003r. Zatem upłynął czas na wydanie decyzji ustalającej w przedmiotowej sprawie, gdyż zgodnie z art. 68§1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych -Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści.

Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji (postanowienia) następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził, podnoszonych w skardze naruszeń przepisów prawa. Organ egzekucyjny właściwie dokonał subsumcji normy prawa materialnego pod prawidłowo ustalony stan faktyczny, jak również nie naruszył przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Spór między stroną skarżącą a organem, w zakresie naruszenia przepisów dotyczących postępowania egzekucyjnego sprowadzał się w zasadzie to właściwej interpretacji art. 15 ust. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z §13 pkt. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zgodnie z art. 15§1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. W myśl §5 art. 15 Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi w drodze rozporządzenia należności pieniężne, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia.

Stosownie do §13 pkt. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadkach, gdy:

- należność pieniężna została określona w orzeczeniu,

- zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia lub uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 3a ustawy

Zatem w przypadku gdy egzekwowane należność została określona w orzeczeniu, bądź zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia lub uiszczenia należności bez wezwania (z wyjątkiem przypadków z art. 3a ustawy) upomnienie nie jest warunkiem koniecznym do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Stosownie do treści art. 3a§1 ustawy o postępowanie egzekucyjnym w administracji, w zakresie zobowiązań podatkowych powstałych w przypadkach określonych w art. 21§1 pkt. 1 Ordynacji podatkowej stosuje się również egzekucję administracyjną, jeżeli wynikają one odpowiednio z deklaracji lub zeznania złożonego przez podatnika lub płatnika. Stosownie do treści § 2 art. 3a egzekucję administracyjną w przypadkach wymienionych w §1 stosuje się, jeżeli w deklaracji lub zeznaniu zostało zamieszone pouczenie, że stanowią one podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego oraz wierzyciel przed wszczęciem postępowania przesłał zobowiązanemu upomnienie, o którym mowa w art. 15 § 1.

Z powyższych przepisów wynika, iż wierzyciel przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego ma obowiązek uprzedniego przesłania zobowiązanemu upomnienia jedynie w sytuacji, gdy zobowiązanie podatkowe powstaje z mocy prawa (art. 21§1 pkt. 1 Ordynacji podatkowej) a jego wysokość wynika z deklaracji lub zeznania złożonego przez podatnika. W przedmiotowej sprawie, wbrew twierdzeniom pełnomocnika strony skarżącej taka sytuacja nie miała miejsca. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności treści tytułu wykonawczego Nr [...] wynika, że należność została określona decyzją Naczelnika Urzędu Celnego II w W. z dnia [...] października 2005 r. Nr [...]. Z treści tejże decyzji znajduje się pouczenie, iż w przypadku nieziszczenia określonych należności w wyznaczonym terminie, zostaną one wyegzekwowane w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Oznacza to, że w niniejszej sprawie należność nie wynika ze złożonej przez podatnika deklaracji bądź zeznania lecz z orzeczenia a zatem wierzyciel nie miał obowiązku przesłania zobowiązanemu, przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego pisemnego upomnienia.

Zgodzić się zatem należy z Dyrektorem Izby Skarbowej w B., że w niniejszej sprawie doręczenie upomnienia nie było wymagane. Podkreślić należy, że wierzyciel w doręczonym stronie tytule wykonawczym wskazał podstawę prawną braku takiego obowiązku w poz. 50 tegoż tytułu. Jest nim §13 pkt. 1 w/w rozporządzenia Ministra Finansów z 22 listopada 2001 r. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika strony skarżącej w sprawie nie miał zastosowania §13 pkt. 2 tegoż rozporządzenia a w konsekwencji także art. 3a §2 pkt. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Na aprobatę zasługuje również stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w B. w kwestii zarzutów podniesionych przez pełnomocnika skarżącej strony przeciwko decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w W. z dnia [...].10.2005 r. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony zgodnie z art. 29§1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wszczyna on egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela na podstawie wystawionego tytułu wykonawczego i ogranicza swoje czynności do sprawdzenia, czy tytuł ten spełnia wymogi określone w art. 27 ustawy oraz bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. W świetle powyższego zarzuty strony skarżącej dotyczące nieprawidłowości przy wydaniu przez Naczelnika Urzędu Celnego II w W. z dnia [...].10.2005 r. nie mogły być rozpoznane przez organ egzekucyjny. Dotyczą one prawidłowości i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a te okoliczności nie mogą być analizowane przez organ egzekucyjny.

Konkludując wskazać należy, że Dyrektor Izby Skarbowej w B. wydając zaskarżone postanowienie prawidłowo zastosował przepisy regulujące zasady prowadzenia postępowania egzekucyjnego w administracji. W tym stanie rzeczy nie można uznać za słuszne zarzuty skarżącego naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznając skargę za nieuzasadnioną, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.