Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1617/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 179
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie Sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) Sędzia del. WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1415/18 w sprawie ze skargi M. O. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów U. z dnia 24 maja 2018 r., nr 2018/ŁK/Sc/41 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 26 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1415/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. O. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów U. z 24 maja 2018 r., nr 2018/ŁK/Sc/41, w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych

i prawnych:

W dniu 9 października 2017 r. M. O., studiujący na 2. roku studiów II stopnia na kierunku [...] U. (nr indeksu: [...]), złożył do Komisji Stypendialnej dla Studentów Instytutu [...] wniosek o przyznanie stypendium socjalnego na rok akademicki 2017/2018. W uzasadnieniu oświadczył, że z uwagi na nieposiadanie dochodów, w rozumieniu art. 179 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm. - dalej także: "p.s.w."), znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Do wniosku załączył oświadczenie o nieuzyskaniu w 2016 r. dochodów niepodlegających opodatkowaniu oraz zaświadczenie z urzędu skarbowego o niezłożeniu zeznania podatkowego za 2016 r. Wskazał jednocześnie, że ubiega się o stypendium bez wykazywania dochodów osób, o których mowa w art. 179 ust. 4 pkt 3 p.s.w., ponieważ ukończył 26 rok życia i nie prowadzi gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców.

W dniu 17 października 2017 r. Komisja Stypendialna wezwała skarżącego do usunięcia braków, tj. dostarczenia przez niego zaświadczenia o dochodach z Urzędu Skarbowego i zaświadczenia o odprowadzaniu składek z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu 30 października 2017 r.

W odpowiedzi z 2 listopada 2017 r. skarżący przekazał Komisji Stypendialnej: zaświadczenie z 31 października 2017 r. uzyskane w Biurze Spraw Studenckich [...] potwierdzające opłacanie składek zdrowotnych przez U., odpis wniosku o wydanie zaświadczenia skierowanego do organu podatkowego z 18 września 2017 r., a także odpis wniosku do ZUS o wydanie zaświadczenia.

W dniu 19 listopada 2017 r. do Komisji Stypendialnej wpłynęło zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z informacją o kwocie składek na ubezpieczenie zdrowotne skarżącego studenta.

W dniu 24 listopada 2017 r. Komisja Stypendialna, działając na podstawie art. 179 ust. 8 p.s.w., wezwała pisemnie skarżącego do doręczenia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o jego sytuacji majątkowej i dochodowej. Wezwanie zostało prawidłowo doręczone stronie skarżącej w dniu 30 listopada 2017 r.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie w dniu 3 stycznia 2018 r. wpłynęło do Komisji Stypendialnej pisemne wyjaśnienie z 21 grudnia 2017 r., do którego załączone zostało zaświadczenie z Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] m. st. Warszawy, z którego wynikało, że skarżący nie korzystał i nie korzysta z pomocy społecznej i jego dane nie figurują w bazie danych Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] m.st. Warszawy.

Decyzją z 14 marca 2018 r. Komisja Stypendialna dla Studentów Instytutu [...] orzekła o odmowie przyznania skarżącemu stypendium socjalnego na rok akademicki 2017/2018. W uzasadnieniu stwierdziła, że zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej, które dostarczył skarżący student (o tym, "że nie figuruje on w bazie danych Ośrodka") nie można uznać za zaświadczenie, o którym mowa w art. 179 ust. 8 p.s.w. Komisja powołała się na art. 179 ust. 9 p.s.w., zgodnie z którym niezłożenie wyjaśnień w wyznaczonym terminie skutkuje odmową przyznania stypendium socjalnego. Organ pierwszej instancji podniósł także, iż w dniu 1 marca 2018 r. skarżący student złożył pismo z dnia 28 lutego 2018 r., w którym poinformował Komisję Stypendialną o uzyskanej zgodzie Dyrektora d/s Studenckich Instytutu [...] [...] na urlop dziekański w semestrze letnim roku akademickiego 2017/2018. W związku z tym faktem, skarżący ograniczył swój pierwotny wniosek o stypendium socjalne do okresu pierwszych pięciu miesięcy roku akademickiego 2017/2018: od października 2017 r. do końca lutego 2018 r. Mając na uwadze fakt otrzymania zgody na urlop dziekański, Komisja Stypendialna stwierdziła, że odmawia przyznania skarżącemu studentowi stypendium socjalnego na rok akademicki 2017/2018 w okresie 01.10.2017 r.- 28.02.2018 r.

Decyzją z 24 maja 2018 r., w wyniku rozpatrzenia odwołania strony skarżącej, Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów U., działając na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 1, art. 175 ust. 3, art. 179 ust. 1 i 9 oraz art. art. 207 ust. 1 p.s.w. oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej: "k.p.a.") oraz w związku z § 19, § 22, § 23, § 24, § 37 i § 39 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów U., wprowadzonego Zarządzeniem [...] (dalej "Regulamin"), uchyliła zaskarżoną decyzję Komisji Stypendialnej w całości i orzekła o nieprzyznaniu skarżącemu stypendium socjalnego na rok akademicki 2017/2018.

W uzasadnieniu wskazała na wstępie, że jest obowiązana ocenić prawidłowość decyzji pierwszoinstancyjnej nie tylko w granicach zarzutów przedstawionych w odwołaniu, lecz także pod kątem przepisów prawa materialnego i procesowego, które mają zastosowanie w sprawie rozstrzygniętej tą decyzją. Organ odwoławczy zauważył jednocześnie, że - w świetle art. 207 ust. 1 p.s.w. - do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. W tej sytuacji obowiązek odpowiedniego stosowania w postępowaniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego polega na zachowaniu przez organ minimum procedury administracyjnej niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony.

Organ odwoławczy wskazał, że jedną z form pomocy materialnej jest - zgodnie z art. 173 ust. 1 pkt 1 p.s.w. - stypendium socjalne, które ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Zgodnie z art. 173 ust. 2 cyt. ustawy, rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne. Organ zauważył, że zdaniem skarżącego studenta, jedynym wyznacznikiem sytuacji materialnej studenta, w rozumieniu art. 179 ust. 1 p.s.w., ma być dla organu stypendialnego wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta, o której mowa w ust. 2. Odwoławcza Komisja nie podzieliła poglądów skarżącego.

Zdaniem organu odwoławczego funkcjonalna i systemowa wykładnia art. 179 ust. 1 w zw. art. 179 ust. 8 i 9 p.s.w. oraz (wspierająco) art. 183 ust. 1 p.s.w. prowadzić musi do wniosku, że otrzymanie przez studenta stypendium socjalnego uwarunkowane jest łącznym spełnieniem dwóch kryteriów: znajdowania się w trudnej sytuacji materialnej i posiadania dochodu na osobę w rodzinie nie wyższego, niż ten ustalony przez rektora. Jakkolwiek pojęcie "trudnej sytuacji materialnej" nie jest równoznaczne pojęciu "wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta" (nie wyższej od tej ustalonej przez rektora na podstawie art. 179 ust. 2 p.s.w.), to zarazem - co do zasady - znajdowanie się przez studenta w trudnej sytuacji materialnej uznaje się za udowodnione, gdy odpowiednio udokumentowany i obliczony zgodnie z przepisami p.s.w. i ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej jako: "u.ś.r.") dochód na osobę w rodzinie nie przekracza wysokości ustalonej przez rektora, a stan faktyczny nie budzi wątpliwości organu przyznającego świadczenie.

Odwoławcza Komisja uznała, że powyższą interpretację pojęcia "trudna sytuacja materialna" wspiera wykładnia art. 183 ust. 1 p.s.w., w którym również pojawia się to pojęcie (vide: "Zapomoga może być przyznana studentowi, który z przyczyn losowych znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej"). Organ odwoławczy przytoczył art. 179 ust. 8 i 9 p.s.w. Wskazał, że dla prawidłowej wykładni art. 179 ust. 8 i ust. 9 p.s.w. przydatne jest przypomnienie historii wprowadzania tych przepisów do p.s.w. Zdaniem Komisji logika i treść zmian przepisów p.s.w. jasno wskazują na intencje ustawodawcy w tym zakresie - poszerzanie uprawnień właściwych organów do dokładniejszego badania (w uzasadnionych przypadkach) sytuacji materialnej studentów, przy założeniu, że nadal podstawowym sposobem udowodnienia sytuacji materialnej jest odpowiednio obliczony i udokumentowany dochód. Według organu odwoławczego tak zrekonstruowany kontekst interpretacyjny wzmacnia wykładnię art. 179 ust. 8 p.s.w., zgodnie z którą wezwanie organu na podstawie tego przepisu zostanie spełnione jedynie wtedy, gdy student dostarczy zaświadczenie o sytuacji dochodowej i majątkowej jego i jego rodziny wystawione przez ośrodek pomocy społecznej - taka wykładnia nie powinna budzić wątpliwości.

Zdaniem organu odwoławczego w cyt. przepisie p.s.w. nie ma bowiem mowy o zaświadczeniu stwierdzającym, czy dane osoby korzystają z pomocy właściwego ośrodka, czy też nie - bardzo precyzyjnie określa się, że przedmiotem zaświadczenia ma być sytuacja dochodowa i majątkowa. W konsekwencji przypadkami niezrealizowania wezwania będą więc zarówno zignorowanie wezwania i niedostarczenie żadnego dokumentu, jak i dostarczenie do organu postanowienia o odmowie wydania przedmiotowego zaświadczenia, czy też zaświadczenia, w którym ośrodek pomocy społecznej stwierdza, że nie zna sytuacji majątkowej i dochodowej studenta oraz jego rodziny (ponieważ osoby te nie korzystały i nie korzystają z pomocy ośrodka). Zdaniem organu odwoławczego odmienna interpretacja tego przepisu przyjęta przez skarżącego, niezgodna jest z jego językową, jak i przede wszystkim wykładnią funkcjonalną.

W ocenie Komisji Odwoławczej systemowa i funkcjonalna wykładnia art. 179 ust. 9 p.s.w. prowadzi do wniosku, że wyjaśnienia, o których mowa w ust. 9, mają dotyczyć sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i jego rodziny (ich sytuacji materialnej), a nie okoliczności niedostarczenia wezwania, o którym mowa w ust. 8 (za czym opowiada się skarżący student). Zatem znaczenie pojęcia "trudnej sytuacji materialnej" nie wyczerpuje się w pojęciu "wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta". Zdaniem organu odwoławczego, gdyby intencją ustawodawcy rzeczywiście było przyznanie każdemu studentowi prawa do otrzymania przez niego stypendium socjalnego zawsze, gdy dochód na osobę w rodzinie studenta (udokumentowany i obliczony zgodnie z przepisami p.s.w. i u.ś.r.) nie jest wyższy, niż ten ustalony przez uczelnię, organy przyznające stypendia nie otrzymałyby dodatkowego ustawowego uprawnienia do badania sytuacji dochodowej i majątkowej studenta. Skoro ustawodawca na mocy kolejnych zmian precyzował i rozszerzał te uprawnienia, z pewnością jego celem nie było stworzenie przepisu, zgodnie z którym właściwy organ poprzestaje w badaniu sytuacji materialnej studenta na wezwaniu go do złożenia wyjaśnień dotyczących li tylko kwestii niedostarczenia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej. Zrozumiałe i uzasadnione jest zaś to by organ, wobec braku stosownego zaświadczenia, dążył do wszechstronnej analizy stanu faktycznego i ustalenia prawdy obiektywnej poprzez wezwanie studenta do złożenia wyjaśnień dotyczących jego sytuacji dochodowej

i majątkowej.

Zdaniem Komisji Odwoławczej kluczową sprawą jest to, kiedy należy uznać, że student wezwany na podstawie art. 179 ust. 9 p.s.w., nie złożył wyjaśnień dotyczących jego i jego sytuacji dochodowej i majątkowej. Według organu odwoławczego, skoro więc wyjaśnienia mają dotyczyć sytuacji dochodowej i majątkowej, zaś ustawodawca wprowadził "sankcję" za ich niezłożenie (dając w ten sposób organom instrument do nieprzyznawania stypendium socjalnego osobom, które nie chcą przedstawić pełnego obrazu swojej sytuacji materialnej), to za niezłożenie wyjaśnień uznać trzeba przypadki, gdy student składa takie "wyjaśnienia", które uniemożliwiają organowi osiągnięcie jasności w odniesieniu do stanu faktycznego (zdaniem OKSS, szczególnym przypadkiem złożenia takich nic niewyjaśniających "wyjaśnień" jest odmowa złożenia jakichkolwiek wyjaśnień i wskazanie, że wszystkie istotne dla sprawy okoliczności wynikają z załączonych dokumentów).

Mając powyższe na względzie organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie wyjaśniające w sprawach stypendium socjalnego nie może zawsze ograniczać się do środków dowodowych wymienionych expressis verbis w przepisach p.s.w. lub u.ś.r., albowiem takie działanie, ignorujące zasadę otwartego systemu dowodów w postępowaniu administracyjnym (zob. art. 75 § 1 k.p.a.), stałoby w sprzeczności z obowiązkiem organu polegającym na wszechstronnym wyjaśnieniu stanu faktycznego. O tym, czy w danym wypadku stan faktyczny został należycie wyjaśniony i czy student znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, musi każdorazowo - mając na względzie zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) - ocenić organ prowadzący postępowanie. W ustaleniu i wyjaśnieniu stanu faktycznego mają również pomóc przepisy art. 179 ust. 8 i 9 p.s.w. W obliczu uzasadnionych wątpliwości, po przejściu procedury wyznaczonej przez art. 179 ust. 8 i ust. 9 p.s.w., zakończonej niezłożeniem przez studenta wyjaśnień, organ zobowiązany jest do wydania decyzji odmownej.

Przechodząc do kwestii możliwości nieuwzględniania dochodów rodziców studenta organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 179 ust. 6 p.s.w., student może ubiegać się o stypendium socjalne bez wykazywania dochodów osiąganych przez osoby, o których mowa w ust. 4 pkt 3. Zdaniem organu, w świetle przywołanych przepisów, nie ulega wątpliwości, że skarżący student spełnił kryteria do ubiegania się o przyznanie stypendium bez wykazywania dochodów rodziców, zaś jego miesięczny dochód za rok 2016 obliczony zgodnie z zasadami p.s.w., i u.ś.r. wyniósł 0 złotych. Odwoławcza Komisja wskazała, że Komisja Stypendialna dla Studentów Instytutu [...], kierowana uzasadnionymi wątpliwościami w odniesieniu do takiego stanu sytuacji materialnej skarżącego studenta, wezwała go - na podstawie art. 179 ust. 8 p.s.w. - do dostarczenia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o jego sytuacji majątkowej i dochodowej. W określonym wezwaniem terminie skarżący doręczył organowi pierwszej instancji zaświadczenie wystawione przez Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] w Warszawie, w którym stwierdzono, że skarżący nie figuruje w bazie danych Ośrodka, a jego sytuacja dochodowa nie jest znana pracownikom tego Ośrodka, ponieważ skarżący student nie korzystał i nie korzysta z pomocy społecznej. Organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z art. 179 ust. 9 p.s.w., w sytuacji niedostarczenia przez studenta zaświadczenia o sytuacji dochodowej i majątkowej jego i jego rodziny, komisja może wezwać wnioskodawcę do złożenia wyjaśnień w wyznaczonym terminie pod rygorem wydania decyzji o nieprzyznaniu stypendium. Komisja Stypendialna dla Studentów Instytutu [...] nie wezwała jednak skarżącego studenta do złożenia wyjaśnień w wyznaczonym terminie i wydała - na podstawie art. 179 ust. 9 p.s.w. - decyzję odmowną. Komisja Odwoławcza uznała, że skoro organ pierwszej instancji nie wezwał skarżącego studenta do złożenia wyjaśnień, to decyzja odmowna wydana na podstawie ww. przepisu była pozbawiona podstaw, co w konsekwencji spowodowało, że organ odwoławczy uchylił sporną decyzję Komisji Stypendialnej.

Po zapoznaniu się z aktami sprawy, działając na podstawie art. 50 § 1 k.p.a. i art. 179 ust. 9 p.s.w., w dniu 27 kwietnia 2018 r. Komisja Odwoławcza wezwała skarżącego studenta do złożenia wyjaśnień. W wezwaniu wskazała m.in., iż skoro minimum egzystencji obliczone za 2016 r. dla jednoosobowego gospodarstwa wynosi 555,02 złotych, to w oparciu o przedstawione dowody trzeba więc stwierdzić, że dochody wykazywane przez skarżącego nie wystarczają na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb. Skoro minimum egzystencji wynosi ok. 500 złotych, to nie jest możliwe prowadzenie gospodarstwa domowego bez żadnych dochodów. W tej sytuacji, organ odwoławczy stwierdził, że sytuacja materialna skarżącego taka, jak ją ustalił na podstawie przedstawionych dokumentów - jest więc niewiarygodna. Ponadto organ odwoławczy w wezwaniu wskazał, że wprawdzie skarżący stwierdził we wniosku o stypendium socjalne, iż nie dysponuje dochodami, jakie brane są pod uwagę do obliczenia dochodu na osobę w rodzinie zgodnie z zasadami określonymi w p.s.w. i u.ś.r., nie stwierdził jednak, że nie ma innych źródeł dochodu, czy też nie zgromadził takiego majątku, który pozwala mu na utrzymanie się mimo braku pracy. W konsekwencji Komisja Odwoławcza w wezwaniu wskazała, że na podstawie załączonych dokumentów nie można ustalić, czy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie mu stypendium socjalnego.

Z uwagi na niedostarczenie zaświadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej

o sytuacji majątkowej i dochodowej skarżącego, Komisja Odwoławcza zwróciła się w przedmiotowym wezwaniu o złożenie przez skarżącego wyjaśnień odnośnie jego sytuacji majątkowej i dochodowej. Jednocześnie poinformowała skarżącego, że przez sytuację majątkową rozumie się należące do skarżącego pieniądze, nieruchomości, znacznej wartości dzieła sztuki, itp., a więc wszystko, co składa się na jego majątek. Skarżący winien też określić, jak kształtują się jego koszty życia oraz przedstawić wszelkie - a więc również te nieobjęte przepisami u.ś.r. i p.s.w. - dochody, jakie osiągał od 1 stycznia 2016 r. i osiąga nadal.

Komisja Odwoławcza zauważyła, że odpowiadając na powyższe wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 11 maja 2018 r. skupił się na wykazaniu, że jedynym wyznacznikiem sytuacji materialnej studenta, w rozumieniu art. 179 ust. 1 p.s.w., ma być dla organu stypendialnego wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta, o której mowa w ust. 2, podnosząc, że jest to jedyna relewantna okoliczność dla ustalenia, czy powinien on otrzymać stypendium. Skarżący zarzucił, iż organ błędnie przyjął, że nie dostarczył zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o jego sytuacji dochodowej i majątkowej, w związku z czym wezwanie go do złożenia wyjaśnień było pozbawione podstaw. Skarżący wskazał również ogólnie, że posiada (zachowane z okresu przed podjęciem studiów) oszczędności, w jego ocenie skromne, z których uzyskuje niewielkie przychody (opodatkowane na zasadach art. 30a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych), dodając, że jego zdaniem, dochody z oszczędności żadną miarą nie wystarczają na nawet skromne utrzymanie.

Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów U. uznała, że nie budzi wątpliwości, iż zawartych w odpowiedzi na wezwanie uwag ogólnych dotyczących tego, że skarżący student posiada (skromne w jego ocenie) oszczędności, które nie wystarczają nawet na zachowanie realnej wartości zaoszczędzonych w poprzednich latach środków, nie można uznać za wyjaśnienia w przyjętym wcześniej znaczeniu, albowiem skarżący nie ustosunkował się do żądania organu w taki sposób, by ustalenie okoliczności, które mają być udowodnione i które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (czy znajduje się w trudnej sytuacji materialnej), okazało się możliwe. Organ odwoławczy stwierdził, że skarżący nie ujawnił źródeł i środków dowodowych w taki sposób, by umożliwiło to wykazanie istnienia lub nieistnienia tych okoliczności. Organ odwoławczy zauważył, że student w odpowiedzi na wezwanie polemizował przede wszystkim z dokonaną przez organ wykładnią przepisów p.s.w. oraz sposobem ich stosowania.

Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów U. uznała, że w związku z tym, iż po wezwaniu strony skarżącej do złożenia wyjaśnień odnośnie do jej sytuacji dochodowej i majątkowej skarżący nie spełnił żądania organu w wyznaczonym terminie, zobowiązana była - stosownie do art. 179 ust. 9 p.s.w. - do wydania decyzji odmawiającej przyznania stypendium socjalnego na rok akademicki 2017/2018.

W piśmie z 1 lipca 2018 r. M. O. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów U. z 24 maja 2018 r.

W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów U. wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę Sąd pierwszej instancji wskazał, że Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów U., wydając zaskarżoną decyzję z 24 maja 2018 r., nie dopuściła się naruszenia przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 207 ust. 1 p.s.w. Zdaniem Sądu organ w sposób prawidłowy wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, dlaczego uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodzi przesłanka do przyznania mu stypendium socjalnego na rok akademicki 2017/2018. Zdaniem Sądu Odwoławcza Komisja dokonała też prawidłowych ustaleń w zakresie interpretacji przepisu art. 179 p.s.w.i nie dopuściła się w powyższym zakresie istotnego naruszenia zasady praworządności wyrażonej w przepisach art. 6 k.p.a. i art. 7 in principio k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP.

W ocenie Sądu nie można również zarzucić organowi odwoławczemu, że orzekając o nieprzyznaniu skarżącemu stypendium socjalnego, pominął on w swych rozważaniach podstawowy cel oraz istotę rozwiązań prawnych dotyczących stypendiów studenckich zawartych w ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym. Zarówno brak naruszenia powołanych wyżej przepisów procedury administracyjnej, jak i właściwa ocena ustalonego stanu faktycznego, a w konsekwencji prawidłowe zastosowanie norm prawa materialnego zawierających rozwiązania dotyczące stypendiów studenckich, stanowią o tym, iż Odwoławcza Komisja zasadnie stwierdziła brak podstaw do przyznania skarżącemu stypendium socjalnego na rok akademicki 2016/2017.

Wojewódzki Sąd Administracyjny omówił przepisy prawa materialnego mające w sprawie zastosowanie. Wskazał, że w okolicznościach niniejszej sprawy skarżący M. O. złożył do Komisji Stypendialnej dla Studentów Instytutu [...] wniosek o przyznanie stypendium socjalnego bez wykazywania dochodów osiąganych przez osoby, o których mowa w art. 179 ust. 4 pkt 3 p.s.w., ze względu na okoliczność, że ukończył 26 rok życia oraz nie prowadzi z żadnym z rodziców wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący oświadczył jednocześnie, że ze względu na nieposiadanie dochodu, w rozumieniu art. 179 ust. 4 i 5 p.s.w., znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Do wniosku skarżący załączył oświadczenie o nieuzyskaniu w 2016 r. dochodów niepodlegających opodatkowaniu oraz zaświadczenie z urzędu skarbowego o niezłożeniu zeznania podatkowego za 2016 r.

Sąd pierwszej instancji poniósł, że przyznanie stypendium socjalnego przez właściwy organ uczelni jest uzależnione od spełnienia podstawowego warunku, określonego w art. 179 ust. 1 p.s.w., w postaci "trudnej sytuacji materialnej". Jest to pojęcie niedookreślone, ocenne, a jego doprecyzowanie jest zadaniem uczelni, bowiem stosownie do art. 179 ust. 2 cyt. ustawy, rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne (próg dochodu). Co do zasady więc osoby, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza określonego progu, mają zagwarantowane prawo do stypendium socjalnego. Jeżeli jednak, z jakichkolwiek względów właściwe organy powezmą wątpliwości co do zasadności przyznania studentowi stypendium socjalnego ze środków budżetowych, mogą skorzystać z uprawnienia, o którym mowa w art. 179 ust. 8 p.s.w. Wprowadzając do omawianej ustawy ww. przepis z dniem 1 października 2014 r. (ustawą z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym - Dz. U. z 2014 r., poz. 1198), ustawodawca powierzył uczelniom nowe narzędzie służące ustaleniu rzeczywistej sytuacji materialnej studenta w przypadku wątpliwości co do tego stanu rzeczy. Nie ma zatem racji skarżący twierdząc, że w przypadku złożenia oświadczenia o nieuzyskaniu w 2016 r. dochodów niepodlegających opodatkowaniu oraz zaświadczenia z urzędu skarbowego o niezłożeniu zeznania podatkowego za 2016 r., powinien on otrzymać wnioskowane stypendium socjalne, bowiem jedynym kryterium oceny "trudnej sytuacji materialnej" jest wysokość dochodu ustalona przez Rektora Uczelni na zasadzie art. 179 ust. 2 i 3 p.s.w.

Sąd ten podkreślił, że stosownie do art. 7 k.p.a. w związku z art. 207 ust. 1 p.s.w., właściwy organ uczelni przyznający stypendium socjalne ma obowiązek podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Dążąc do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej studenta ubiegającego się o stypendium socjalne, organ może zażądać doręczenia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i rodziny studenta i uwzględnić tę sytuację przy ocenie spełnienia przez studenta kryterium "trudnej sytuacji materialnej". Takie zaświadczenie - zawierające informacje o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta - stanowi element materiału dowodowego w postępowaniu prowadzonym przez organ uczelni i podlega swobodnej jego ocenie - stosownie do art. 80 k.p.a.

W niniejszej sprawie Komisja Stypendialna dla Studentów Instytutu [...], jako organ pierwszej instancji, powzięła wątpliwości do co sytuacji materialnej skarżącego i korzystając z uprawnienia, o którym mowa w art. 179 ust. 8 p.s.w., wezwała go do złożenia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej. Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] m.st. Warszawy w przesłanym do organu przy piśmie skarżącego z dnia 21 grudnia 2017 r. zaświadczeniu - wskazał, że skarżący nie figuruje w bazie danych Ośrodka, zaś sytuacja dochodowa skarżącego nie jest znana pracownikom tego Ośrodka, albowiem skarżący nie korzystał i nie korzysta z pomocy społecznej. Zdaniem Sadu w tej sytuacji przedmiotowe zaświadczenie nie przedstawiało żadnych informacji na temat sytuacji dochodowej i majątkowej skarżącego. W ocenie Sądu Komisja Stypendialna dla Studentów Instytutu [...] zasadnie uznała, że w istocie skarżący nie dostarczył zaświadczenia, w rozumieniu art. 179 ust. 8 p.s.w., które można byłoby uwzględnić w rozpatrywanej sprawie przy ocenie kryterium trudnej sytuacji materialnej. W tym stanie rzeczy organ pierwszej instancji miał wszelkie podstawy do tego, aby - na zasadzie art. 179 ust. 9 p.s.w. - wezwać skarżącego do przedstawienia wyjaśnień w zakreślonym terminie.

Niemniej Komisja Stypendialna dla Studentów Instytutu [...] nie wezwała jednak skarżącego studenta do złożenia wyjaśnień w wyznaczonym terminie, a mimo to wydała - na podstawie art. 179 ust. 9 p.s.w. - decyzję odmowną. Sąd uznał, że skoro organ pierwszej instancji nie wezwał skarżącego studenta do złożenia powyższych wyjaśnień, Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów U. zasadnie zarzuciła w zaskarżonej decyzji, iż sporna decyzja odmowna, wydana przez organ pierwszej instancji, na podstawie art. 179 ust. 9 p.s.w., była pozbawiona podstaw, co oznacza, że Odwoławcza Komisja słusznie uchyliła sporną decyzję Komisji Stypendialnej z 14 marca 2018 r.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że organ odwoławczy zasadnie wystąpił więc z do skarżącego z dnia 27 kwietnia 2018 r., w którym wezwał studenta do złożenia stosownych wyjaśnień odnośnie jego sytuacji majątkowej i dochodowej, uznając, że w świetle dotychczas przedstawionych przez skarżącego dokumentów jest ona niewiarygodna. Sąd przyjął, że skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił jednak dostatecznych wyjaśnień, które pozwoliłyby organowi odwoławczemu na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Skarżący w piśmie z 11 maja 2018 r. wyjaśnił jedynie bardzo ogólnie, że ma zachowane z okresu przed podjęciem studiów oszczędności - w jego ocenie skromne - i uzyskuje z tego tytułu niewielkie przychody, przede wszystkim odsetkowe, które jednak, jak zauważył skarżący, przy obecnym poziomie inflacji oraz oprocentowania depozytów, nie wystarczają nawet na zachowanie realnej wartości zaoszczędzonych w latach ubiegłych środków i skromne utrzymanie. Jednocześnie, skarżący wyraził stanowisko, że jedynym wyznacznikiem sytuacji materialnej studenta, w rozumieniu art. 179 ust. 1 p.s.w., może być dla organu stypendialnego wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta, o której mowa w ust. 2, podnosząc, że jest to jedyna relewantna okoliczność dla ustalenia, czy powinien on otrzymać wnioskowane stypendium. Ponadto, skarżący w swych wyjaśnieniach zarzucił, iż Odwoławcza Komisja błędnie przyjęła, że nie dostarczył on zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o jego sytuacji dochodowej i majątkowej, co w konsekwencji - jego zdaniem - świadczy o tym, iż wezwanie go do złożenia dodatkowych wyjaśnień było pozbawione podstaw.

Sąd zgodził się z organem odwoławczym, że w okolicznościach niniejszej sprawy niedostarczenie przez skarżącego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej, a następnie udzielenie niedostatecznych wyjaśnień w tym zakresie, skutkowało podstawą do wydania decyzji odmawiającej przyznania stypendium socjalnego. W ocenie Sądu uregulowania zawarte w art. 179 ust. 8 i 9 p.s.w. mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Oznacza to, że wystąpienie okoliczności przewidzianych powołanymi przepisami obliguje właściwy organ do wydania decyzji o odmowie przyznania stypendium socjalnego.

Sąd pierwszej instancji uznał, że przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji funkcjonalna i systemowa wykładnia art. 179 ust. 1 w zw. art. 179 ust. 8 i 9 p.s.w. oraz w związku z art. 183 ust. 1 p.s.w. zasadnie doprowadziła organ odwoławczy do wniosku, że otrzymanie przez studenta stypendium socjalnego uwarunkowane jest łącznym spełnieniem dwóch kryteriów: znajdowanie się przez studenta w trudnej sytuacji materialnej i posiadanie dochodu na osobę w rodzinie nie wyższego niż ten ustalony przez rektora. Odwoławcza Komisja prawidłowo więc wskazała, że - co do zasady - znajdowanie się przez studenta w trudnej sytuacji materialnej uznaje się za udowodnione, gdy odpowiednio udokumentowany i obliczony zgodnie z przepisami p.s.w. i ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dochód na osobę w rodzinie nie przekracza wysokości ustalonej przez rektora, a stan faktyczny - co kluczowe w sprawie - nie budzi wątpliwości organu przyznającego wspomniane świadczenie.

Odwoławcza Komisja prawidłowo stwierdziła, że ustawodawca, wprowadzając przepis art. 179 ust. 8 p.s.w., dał organom przyznającym stypendia socjalne możliwość żądania (w uzasadnionych przypadkach) od studenta dostarczenia zaświadczenia o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i jego rodziny. Jednocześnie, powołując się na art. 179 ust. 9 p.s.w., w sposób zasadny wskazała, że jeśli student nie dostarczy zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej jego i jego rodziny, komisja możne wezwać go do złożenia wyjaśnień, a gdy nie nastąpi to w wyznaczonym terminie, komisja zobowiązana jest do wydania decyzji negatywnej.

Sąd pierwszej instancji zgodził się również ze stanowiskiem organu, iż przypadkami niezrealizowania wspomnianego wyżej wezwania o dostarczenie zaświadczenia będą nie tylko sytuacje, w których wezwany student całkowicie zignoruje owo wezwanie i nie dostarczy żadnego dokumentu, ale także sytuacje, w których student dostarczy do organu postanowienie o odmowie wydania przedmiotowego zaświadczenia, czy też - jak w niniejszej sprawie - dostarczy zaświadczenie, w którym ośrodek pomocy społecznej stwierdzi, że nie zna sytuacji majątkowej i dochodowej studenta oraz jego rodziny z uwagi na fakt, iż osoby te nie korzystały i nie korzystają z pomocy ośrodka. W ocenie Sądu odmienna interpretacja przepisu art. 179 ust. 8 p.s.w. niezgodna jest z jego językową, jak i przede wszystkim funkcjonalną wykładnią.

W świetle powyższych rozważań Sąd pierwszej instancji uznał, że zarzuty i argumenty podniesione w skardze nie mogły odnieść zamierzonego skutku, albowiem w sprawie nie doszło do naruszenia zarówno powołanych przez skarżącego przepisów postępowania administracyjnego, w stopniu mogącym mieć jakikolwiek istotny wpływ na wynik sprawy, jak również przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał bowiem, że organy odwoławczy, wydając zaskarżoną decyzję, dokonał prawidłowej wykładni normy prawnej wyrażonej w przepisach art. 179 ust. 8 i ust. 9 p.s.w.

Odnośnie zarzutów skarżącego dotyczących naruszenia przez organ odwoławczy przepisów o ochronie danych osobowych, Sąd wskazał jedynie, że przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu nie jest ochrona, czy też przetwarzanie danych osobowych skarżącego przez organ stypendialny, albowiem w istocie kluczowe w sprawie pozostaje jednak to, że skarżący nie udzielił organowi odwoławczemu takich wyjaśnień na temat swojej sytuacji materialnej, które byłyby adekwatne do dokonania przez ten organ rzetelnej oceny jego sytuacji materialnej.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022, poz. 329; dalej "p.p.s.a."), oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Nadto zażądał zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznania sprawy na rozprawie.

W związku z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych zaskarżanemu wyrokowi zarzucił:

- niewłaściwe zastosowanie art. 151 p.p.s.a., polegające na oddaleniu skargi z 1 lipca 2018 r., która zasługuje na uwzględnienie;

- niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z naruszeniami przepisów postępowania, którymi obarczona jest decyzja, wskazanymi w punktach 2 i 3 poniżej, i nieuchylenie tej decyzji;

- niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, ani art. 145a § 1 p.p.s.a. — w związku z naruszeniami prawa materialnego, którymi obarczona jest decyzja, wskazanymi w punktach 1, 4 i 5 poniżej — i nieuchylenie tej decyzji, zaniechanie zobowiązania OKSS [...] do wydania w określonym terminie decyzji zgodnej z prawem oraz zaniechanie wskazania organowi zgodnego z prawem rozstrzygnięcia sprawy stypendialnej skarżącego.

Natomiast w odniesieniu do naruszeń prawa, którymi obarczona jest decyzja — a które należało stwierdzić w toku kontroli sądowoadministracyjnej — zaskarżanemu wyrokowi zarzucił niestwierdzenie, iż:

1. decyzja narusza przepisy prawa materialnego, tj. art. 179 ust. 1 w zw. z ust. 2-7 p.s.w. — oraz § 22 ust. 1 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów U. w zw. z art. 186 ust. 1 p.s.w. (rektor ustala szczegółowe kryteria udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów) przez błędną wykładnię, który to błąd wykładni polegał zarówno na nieprawidłowym zrekonstruowaniu w decyzji treści normy prawnej określającej zasady oceny sytuacji materialnej studenta — wskutek pominięcia § 22 ust. 1 Regulaminu — jak również na mylnym zrozumieniu znaczenia tej normy — co łącznie skutkowało nietrafnym przyjęciem przez OKSS [...], iż w postępowaniu o przyznanie stypendium socjalnego sytuacja materialna studenta może być oceniana podług dwóch, względnie niezależnych od siebie kryteriów:

a) ścisłego (ostrego), które odwołuje się do kategorii dochodu na osobę w rodzinie studenta i do ustalanego przez rektora progu dochodowego, jest stosowane jest obligatoryjnie, bez różnicowania, do wszystkich wnioskodawców, a które odnosi się do faktów i zdarzeń, istotnych dla wyliczenia miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta — w rozumieniu art. 179 ust. 4-7 p.s.w.;

b) uznaniowego, które polegałoby na dyskrecjonalnej ocenie, czy sytuacja materialna i życiowa studenta, tak jak ją zdefiniuje, zrozumie i oceni organ stypendialny, wyda się organowi rzeczywiście trudna, które to kryterium organ stypendialny mógłby stosować fakultatywnie, tylko w stosunku do wybranych wnioskodawców, i które uwzględniałoby fakty oraz zdarzenia, jakie są — lub jakie

hipotetycznie mogłyby zostać potwierdzone przez ośrodek pomocy społecznej w wydanym zaświadczeniu — gdyby OPS znał sytuację dochodową, majątkową i życiową studenta i jego rodziny; a gdyby OPS takiej wiedzy nie miał — organ stypendialny uczelni mógłby zastępczo pozyskiwać, bezpośrednio od studenta, szczegółowe dane o sytuacji życiowej i majątkowej studenta oraz jego rodziny — w zakresie analogicznym do ustaleń, czynionych przez OPS w postępowaniach o przyznanie świadczeń z opieki społecznej;

Na U. — zgodnie z poprawną wykładnią przepisów — w postępowaniu o przyznanie stypendium socjalnego sytuację materialną wnioskodawców należy bowiem oceniać bez różnicowania, podług jednolitego kryterium, którym jest miesięczny dochód na osobę w rodzinie studenta; natomiast zakres tej oceny powinien być, co do zasady, taki sam dla wszystkich wnioskodawców — dostosowany do szczegółowych reguł ustalania miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta — oraz zgodny z ustalonym przez Rektora w załączniku nr 1 w zw. z § 19 ust. 2 i 3 Regulaminu sposobem udokumentowania sytuacji materialnej studenta; co oznacza — że zasady ustalania oraz oceny sytuacji materialnej studenta są zgoła odmienne w postępowaniu o przyznanie stypendium socjalnego w stosunku do zasad, jakim podlega ta rzecz (ustalanie oraz ocena sytuacji materialnej studenta) w postępowaniu o przyznanie zapomogi; przy czym wskazane wyżej naruszenie w decyzji prawa materialnego (przez błąd wykładni) miało wpływ na wynik sprawy (odmowa przyznania stypendium socjalnego przez OKSS [...]), przyczyniając się do:

- błędów wykładni oraz subsumpcji art. 179 ust. 9 p.s.w.;

- niezastosowania art. 179 ust. 1 (zaniechanie oceny, czy sytuacja materialna

studenta jest trudna w rozumieniu tego ustępu), a także niezastosowania § 22 Regulamin (stypendium socjalne jest przyznawane na podstawie miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta).

2. decyzja narusza przepisy postępowania, tj. art. 6 w z art. 50 § 1 i art. 6 w zw. z art. 8 § 1 k.p.a., co polega na wydaniu niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia — w związku z niezastosowaniem się skarżącego do niezasadnego wezwania z 27 kwietnia 2018 r. do dostarczenia szczegółowych danych odnośnie posiadanych przez skarżącego środków pieniężnych, rzeczowych składników mienia, ruchomych i nieruchomych, a także — "kosztów życia" oraz dochodów "nieobjętych przepisami u.ś.r. i p.s.w.", które to wezwanie nie mieściło się w granicach niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy (naruszenie art. 6 w zw. z art. 50 § 1 k.p.a.) oraz z uwagi na nadmierny zakres i prywatny charakter zażądanych danych — naruszało zasadę proporcjonalności (naruszenie art. 6 w

zw. z art. 8 § 1 k.p.a.); przy czym wskazane naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy — jako że odmowna decyzja została podjęta w bezpośrednim następstwie uznania przez OKSS [...], iż w swojej odpowiedzi z 11 maja 2018 r. skarżący nie zastosował się należycie do spornego wezwania (z 27 kwietnia 2018 r.).

3. decyzja narusza przepis postępowania, tj. art. 179 ust. 9 zdanie pierwsze p.s.w. przez błędną wykładnię, który to błąd wykładni polega na przyjęciu praeter legem szeregu nietrafnych założeń:

- iż celem art. 179 ust. 9 zdanie pierwsze p.s.w. jest pozyskanie przez organ stypendialny uczelni bezpośrednio od studenta szczegółowych danych o jego sytuacji majątkowej i dochodowej – w zakresie szerszym niż jest to konieczne dla ustalenia dochodu na osobę w rodzinie studenta (w rozumieniu art. 179 ust. 4-7 p.s.w.) i niż to przewidują szczegółowe przepisy prawa zakładowego, wydane przez rektora na podstawie delegacji z art. 186 ust. 1 p.s.w., określające sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta w postępowaniu o przyznanie stypendium socjalnego;

- iż przesłanką dla wezwania studenta do przedstawienia wyjaśnień w szczególnym trybie tego przepisu (art. 179 ust. 9 zdanie pierwsze p.s.w.) może być, w szczególności, dostarczenie przez studenta takiego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej, które wskutek braku wiedzy po stronie ośrodka nie zawiera szczegółowych danych o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta ani jego rodziny;

- iż przedstawianie wyjaśnień powinno być w tym wypadku rozumiane jako «wyjawienie pełnego obrazu sytuacji» — zwłaszcza w tych jej zakresach, co do których organ nie ma wiedzy;

- iż przedmiotem wyjaśnień, które student miałby złożyć w trybie 179 ust. 9 zdanie pierwsze p.s.w. (pod rygorem odmowy przyznania stypendium w razie ich niezłożenia), powinna być sytuacja majątkowa i dochodowa studenta ze szczególnym uwzględnieniem tych jej aspektów i uwarunkowań, które z woli ustawodawcy nie są brane pod uwagę przy ustalaniu dochodu na osobę w rodzinie studenta i których udokumentowania nie wymagają odnośne przepisy prawa zakładowego;

podczas gdy — zgodnie z poprawną wykładnią przepisów:

- jedynym ratio legis przepisu (art. 179 ust. 9 zdanie pierwsze p.s.w.) jest zobowiązanie studenta, który nie zastosował się do żądania o dostarczenie zaświadczenia z OPS – do przedstawienia swoich usprawiedliwień, motywów bądź powodów, dla których nie chciał bądź nie mógł zastosować się do tego żądania;

- przesłanką konieczną zastosowania art. 179 ust. 9 zdanie pierwsze p.s.w. jest niezastosowanie się przez studenta do wezwania, wystosowanego w trybie ust. 8 tego artykułu, i niedostarczenie zaświadczenia z OPS;

- przez przedstawienie wyjaśnień należy w tym wypadku rozumieć «usprawiedliwienie, podanie motywów lub powodów»;

- natomiast przedmiotem wyjaśnień, przedkładanych w trybie art. 179 ust. 9 zdanie pierwsze p.s.w., powinno być tylko ewentualne niezastosowanie się przez studenta do żądania, o którym mowa w ust. 8, i niedostarczenie zaświadczenia z OPS;

przy czym wskazane naruszenie przepisu postępowania (błędna wykładnia art. 179 ust. 9 zdanie pierwsze p.s.w.) mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jako że mogło się istotnie przyczynić do niewłaściwego zastosowania art. 179 ust. 9 zdanie drugie p.s.w. i do niezastosowania art. 179 ust. 1 w zw. z ust. 2-7 p.s.w. i z § 22 ust. 1 Regulaminu oraz do nieprzyznawania skarżącemu stypendium socjalnego na podstawie prawidłowo i niespornie ustalonego miesięcznego dochodu na osobę w jego rodzinie.

4. decyzja narusza przepis prawa materialnego, tj. art. 179 ust. 9 zdanie drugie p.s.w., przez niewłaściwe zastosowanie, który to błąd subsumcji polegał na nieadekwatnym do faktów i zdarzeń uznaniu przez OKSS:

- iż po dostarczeniu przez skarżącego zaświadczenia, wydanego 7 grudnia 2017 r., przez Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] m. st. Warszawy zasadnym i uprawnionym było żądanie od skarżącego wyjaśnień w szczególnym trybie artykułu 179 ust. 9 zdanie pierwsze p.s.w.;

- iż żądanie z 27 kwietnia 2018 r. odpowiadało przedmiotowo i zakresowo wezwaniu, o którym mowa w art. 179 ust. 9 zdanie pierwsze p.s.w.;

- iż odpowiedź skarżącego z 11 maja 2018 r. — była równoważna odmowie złożenia wyjaśnień, o jakich mowa w art. 179 ust. 9 p.s.w. — ponieważ w odpowiedzi student — zdaniem organu stypendialnego — nie przedstawił "pełnego obrazu swojej sytuacji materialnej", w takim rozumieniu, zakresie i stopniu szczegółowości, jakiego oczekiwał organ;

podczas gdy — zgodnie z poprawną subsumpcją stanu faktycznego, po dostarczeniu organom stypendialnym zaświadczenia — a także pisma z 21 grudnia 2017 r. — wzywanie skarżącego do przedstawienia wyjaśnień w trybie art. 179 ust. 9 zdanie pierwsze p.s.w. było niezasadne i nieuprawnione ze względu na ratio legis, a wezwanie z 27 kwietnia 2018 r., z uwagi na swój zakres i przedmiot (wyjawienie informacji, jakie nie były znane wydającemu zaświadczenie, ale nie były niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy) - nie odpowiada wezwaniu, o którym mowa w art. 179. ust. 9 zdanie pierwsze p.s.w. Dlatego też kwestia zastosowania się — bądź niezastosowania przez skarżącego do wezwania z 27 kwietnia 2018 r. — nie może pociągać za sobą odmowy przyznania stypendium w szczególnym trybie art. 179 ust. 9 zdanie drugie p.s.w.

Ponadto zaś, pomimo zastrzeżeń co do trybu, przedmiotu i zakresu wezwania z 27 kwietnia 2018 r. w swej odpowiedzi z 11 maja 2018 r. skarżący wyjaśnił, w zakresie i stopniu uzasadnionym potrzebami postępowania, z czego utrzymuje się w okresie studiów (z oszczędności); przy czym wskazane naruszenie prawa materialnego (błędne zastosowanie art. 179 ust. 9 zdanie drugie p.s.w.) miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy (odmowa przyznania stypendium socjalnego).

5. w decyzji nie zastosowano przepisów prawa materialnego, które w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy zastosować należało, tj. art. 179 ust. 1 w zw. z ust. 2-7 p.s.w.; § 7 ust. 1 i 2 oraz § 22-25 Regulaminu; § 1 i 2 pkt 1 postanowienia nr 13 Rektora U. z 26 września 2017 r., przy czym poprawne zastosowanie owych przepisów — po ustaleniu miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta, w wysokości nieprzekraczającej progu, określonego w § 1 postanowienia — powinno polegać na uznaniu sytuacji materialnej skarżącego za trudną w rozumieniu art. 179 ust. 1 p.s.w. – oraz na przyznaniu mu stypendium socjalnego na okres od października 2017 do lutego 2018 r. włącznie, w miesięcznej wysokości przewidzianej w § 2 pkt 1 postanowienia, przyjąwszy ustalony w decyzji dochód na osobę w rodzinie skarżącego (0 złotych); natomiast niezastosowanie (w sposób poprawny) wskazanych przepisów prawa powszechnego i zakładowego miało wpływ na wynik sprawy (nieprzyznanie stypendium).

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący odniósł się do powyższych zrzutów.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Zarządzeniem z 10 października 2022 r. Przewodnicząca Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (j.t.: Dz. U. z 2021, poz. 2095), wyznaczyła posiedzenie niejawne, o czym poinformowano strony wraz z pouczeniem o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia.

W tej sytuacji sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.

W niniejszej sprawie strona skarżąca oparła skargę kasacyjną na obu podstawach: naruszenia prawa materialnego oraz naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Rozpoznając zarzuty skargi kasacyjnej w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie są uzasadnione i z tego powodu skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przed przejściem do rozpoznania skargi kasacyjnej konieczne wydaje się zwrócenie uwagi, iż wyłączną podstawę działań i rozstrzygnięć podejmowanych przez sąd administracyjny stanowią przepisy postępowania sądowoadministracyjnego. Stanowią one tzw. normy odniesienia. Normami tymi nie są nigdy przepisy prawa materialnego, ani przepisy k.p.a. lub inne przepisy procesowe, które stanowią podstawę działań procesowych organów nakierowanych na zastosowanie przepisów prawa materialnego. Całość tych przepisów tworzy z kolei tzw. normy dopełnienia (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2012 r., I FSK 199/11). Naruszenie norm odniesienia przez sąd polega na niedostrzeżeniu naruszenia przez organ norm dopełnienia. Oznacza to, iż prawidłowa konstrukcja zarzutu kasacyjnego wymaga połączenia norm odniesienia z normami dopełnienia.

W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej przyjął dość osobliwą konstrukcję zarzutów, w świetle której najpierw wskazał na naruszenie norm odniesienia, a dopiero później w pięciu punktach dokonał egzemplifikacji naruszonych norm dopełnienia. Rzecz jednak w tym, iż naruszenie norm odniesienia zostało określone jako "niezastosowanie" określonego przepisu/ów. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne w świetle brzmienia art. 174 p.p.s.a. formułowanie zarzutu skargi kasacyjnej jako naruszenie przepisu prawa "poprzez jego niezastosowanie" czy "pominięcie" (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2008 r., I OSK 1807/07; wyrok NSA z 14 maja 2007 r., I OSK 1247/06; wyrok NSA z 28 marca 2007 r., I OSK 31/07; postanowienie NSA z 2 marca 2012 r., I OSK 294/12). Wprawdzie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dopuszcza się w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej kwestionowanie niezastosowania określonego przepisu prawa, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeżeli strona skarżąca kasacyjnie podnosi w skardze kasacyjnej, że Sąd rozpoznający sprawę zastosował nie ten przepis prawa materialnego, który powinien być zastosowany, to powinna wskazać przepis właściwy jako podstawę materialną rozstrzygnięcia i uzasadnić, dlaczego ten właśnie przepis powinien lec u podstaw kwestionowanego rozstrzygnięcia, tj. dlaczego powinien być zastosowany (por. wyrok NSA z 14 kwietnia 2004 r., OSK 121/04; wyrok NSA z 19 grudnia 2005 r., II OSK 299/05; wyrok NSA z 15 marca 2011 r., II OSK 323/10).

Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego w postaci pozytywnej, czyli zarzucenia zastosowania normy prawnej, która nie powinna być w danej sprawie zastosowana, a także w postaci negatywnej, czyli zarzucenia niezastosowania normy prawnej, która w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną powinna być zastosowana, wymaga należytej precyzji w konstruowaniu danego zarzutu kasacyjnego w konkretnej sprawie (por. wyrok NSA z 3 października 2013 r., II FSK 1020/12). Niezastosowany przez sąd w procesie kontroli przepis prawa materialnego może stanowić podstawę skargi kasacyjnej, jeżeli w konkretnym stanie faktycznym istniały podstawy do dokonania subsumcji (zob. B. Dauter: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, teza 5, Lex 2013; wyrok NSA z dnia 16 marca 2011 r., II GSK 400/10). Tym samym niedopuszczalne jest sformułowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania przez ich "niezastosowanie", bądź "pominięcie".

W rozpoznawanej sprawie w związku z określeniem sposobu naruszenia prawa jako "niezastosowanie" brak jest tym samym w konstrukcji zarzutu wyraźnego powiązania norm odniesienia z normami dopełnienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma prawa uzupełniać stawianych zarzutów i poszukiwać z urzędu przepisów, które naruszył Sąd pierwszej instancji.

W praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi jednak do automatycznego dyskwalifikowania skargi kasacyjnej w sytuacji, gdy zawarte w niej zarzuty nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a., czego potwierdzeniem jest choćby uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, podjęta w pełnym składzie. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2140/13), chyba że umożliwia to powołana, choćby niedoskonale, podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (vide powyższa uchwała oraz m.in. wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1679/11). Przypadek taki zachodzi w rozpoznawanej sprawie, co umożliwiło merytoryczne rozpoznanie podniesionych zarzutów.

Zarzutu naruszenia przepisu art. 151 p.p.s.a. jest nieuzasadniony, gdyż zarzutu naruszenia tego przepisu nie połączono z żadną normą dopełnienia. Jest to przepis ogólny (blankietowy), co oznacza, że powołując się na zarzut naruszenia tej normy skarżący kasacyjnie zobowiązany był powiązać go z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym uchybił Sąd pierwszej instancji w toku rozpatrywania sprawy. Orzeczenie oddalające skargę nie jest bowiem skutkiem zastosowania jedynie art. 151 p.p.s.a., ale następstwem ustaleń poprzedzających wydanie wyroku i zastosowania przepisów nakładających na Sąd pierwszej instancji obowiązek dokonania tego rodzaju ustaleń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lutego 2017 r. II FSK 110/15). Wymogom tym w skardze kasacyjnej nie sprostano. Brak zaś wskazania

i wykazania tego rodzaju powiązań oznacza, że zarzut naruszenia przywołanego przepisu wynikowego, nie może odnieść skutku oczekiwanego przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną.

Przechodząc do rozpoznania zarzutów określonych w punktach 1-5, podkreślić należy, że w skardze kasacyjnej nie został zakwestionowany wynikający z akt sprawy stan faktyczny. W przypadku jednak sformułowania zarzutów, przedstawianych jako skutek przyjęcia przez sąd wojewódzki określonego poglądu w sferze prawa materialnego, z czym nie zgadza się autor skargi kasacyjnej, prezentujący inny pogląd w sferze prawa materialnego niż ten, który przyjęto za podstawę wyroku, właściwe jest rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności zarzutu naruszenia prawa materialnego, skoro zasadność zarzutów natury procesowej może się okazać skuteczna jedynie wówczas, gdy przyjęcie przez sąd wojewódzki określonego poglądu w sferze prawa materialnego okazałoby się wadliwe. Podnieść także należy, że podstawę prawną decyzji administracyjnej stanowić mogą wyłącznie przepisy powszechnie obowiązujące, a przepisy aktów zakładowych nie mogą być z nimi sprzeczne.

Istota zarzutów sformułowanych w punktach 1., 4. i 5. skargi kasacyjnej odnosi się do wykładni art. 179 ust. 1 w zw. z ust. 2-7 oraz 8 i 9 p.s.w. i w zw. z § 22 – 25 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, a także ich niezastosowania.

Zgodnie z brzmieniem art. 179 ust. 1 p.s.w. stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. W pełnej korelacją z tym przepisem pozostaje § 19 ust. 1 Regulaminu. Zatem jedyną i wyłączną przesłanką otrzymania stypendium socjalnego przez studenta jest to, że znajduje się on w trudnej sytuacji materialnej. Wnioskujący o przyznanie stypendium socjalnego student musi zatem wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Natomiast czym innym jest możliwość ubiegania się o stypendium socjalne. Podstawowa możliwość ubiegania się o stypendium socjalne wiąże się z wysokością dochodu na osobę w rodzinie studenta. Jak wynika z treści art.179 ust. 2 p.s.w. rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne. Kwestie te szczegółowo zostały uregulowane w art.179 ust. 3 – 5 p.s.w. Jednocześnie ustawodawca dopuścił w art.179 ust. 6 p.s.w. w dwóch przypadkach możliwość ubiegania się o stypendium socjalne bez wykazywania dochodów osiąganych przez rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych studenta i będące na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek. W przypadku, który miał zastosowanie w niniejszej sprawie, student nie musiał wykazywać wspomnianych dochodów osiąganych przez rodziców w przypadku, gdy złożonym przez siebie oświadczeniu potwierdzi fakt, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców oraz ukończył 26 lat (art.179 ust. 6 pkt 1 lit. a p.s.w.). Znalazło to również swoje odzwierciedlenie w § 24 ust. 1 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów.

W każdym uzasadnionym przypadku rektor, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej albo komisja stypendialna lub odwoławcza komisja stypendialna, o których mowa w art. 175 ust. 4 i art. 176 ust. 3, mogą zażądać doręczenia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i rodziny studenta i uwzględnić tę sytuację przy ocenie spełnienia przez studenta kryterium, o którym mowa w ust. 1, czyli znajdowania się w trudnej sytuacji materialnej (art.179 ust. 8 p.s.w.). Uprawnienie to znalazło swoje odzwierciedlenie w § 24 ust. 2 Regulaminu. Niewątpliwie w niniejszej sprawie taki uzasadniony przypadek zachodził, gdyż skarżący nie wykazał osiągania jakichkolwiek dochodów, co pozostaje w sprzeczności z doświadczeniem życiowym, z którego wynika, iż do życia i przeżycia konieczne jest dokonywanie wydatków na pokrycie kosztów utrzymania, które muszą być finansowane z określonych dochodów. Zasadnym było więc wezwanie skarżącego do doręczenia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i rodziny studenta. Nie chodzi tu zatem o przedstawienie jakiegokolwiek zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej wydanego przez taką jednostkę na wniosek ubiegającego się o stypendium studenta, lecz o zaświadczenie opisujące sytuację dochodową i majątkową studenta.

W niniejszej sprawie M. O. przedstawił w dniu 3 stycznia 2018 r. zaświadczenie z OPS Dzielnicy [...], z którego wynika, że nie figuruje on w bazie danych Ośrodka oraz nie korzysta i nie korzystał z pomocy społecznej . Zatem, pomimo formalnego przedstawienia zaświadczenia z OPS Dzielnicy [...], to jednak nie spełnia ono podstawowego waloru dowodowego tj. nie zawiera informacji o sytuacji majątkowej studenta i rodziny studenta. Zatem wnioskodawca nie przedstawił żądanego przez Komisję zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o wymaganej prawem treści. Dlatego też zasadnie został wezwany przez Komisje do przedstawienia w wyznaczonym terminie wyjaśnień (art.179 ust. 9 p.s.w. oraz § 24 ust. 3 Regulaminu).

Z treści odpowiedzi złożonej na wezwanie organu odwoławczego z 27 kwietnia 2018 r. wynika ogólnie, że ma "zachowane z okresu przed podjęciem studiów oszczędności" – w jego ocenie skromne – i uzyskuje z tego tytułu "niewielkie przychody, przede wszystkim odsetkowe, które jednak przy obecnym poziomie inflacji oraz oprocentowania depozytów, nie wystarczają na zachowanie realnej wartości zaoszczędzonych w latach ubiegłych środków." Przychody te z woli ustawodawcy nie stanowią dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz nie uwzględnia się ich przy ustalaniu miesięcznej wysokości dochodu uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne. "Dokładne określenie wspomnianych przychodów wiązałoby się dla mnie z dodatkową pracą i mogło się wiązać z dodatkowymi kosztami za wydanie osobnych wyciągów z okresów minionych przez instytucje finansowe (...). Ta sama uwaga dotyczy przedstawienia dokładnego stanu i struktury moich oszczędności." Zatem również z treści złożonych przez skarżącego wyjaśnień nie można było poznać jego sytuacji dochodowej i majątkowej, a zwłaszcza w sposób uzasadniający fakt, iż znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej – co stanowi przesłankę otrzymania stypendium socjalnego.

Przechodząc do oceny podniesionych zarzutów wskazać należy, że wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej zarówno organy wydające w sprawie decyzje, jak i Sąd pierwszej instancji, prawidłowo oceniły stan wyjaśnienia sprawy. Rozstrzygając w sprawie, organ jest zobowiązany zebrać takie dowody, które są istotne z punktu widzenia normy prawa materialnego mającej zastosowanie w sprawie. Wbrew odmiennym w tym względzie twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, nie można postawić zarzutu naruszenia prawa materialnego, jak i reguł postępowania administracyjnego - art. 179 ust. 1 – 9 p.s.w. oraz § 22 – 25 Regulaminu. Treść norm zawartych w tych przepisach została prawidłowo zrekonstruowana i wyłożona. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej kasacyjnie w art.179 ust.1 w zw. z ust. 2-7 p.s.w. i w z w. z § 22 Regulaminu nie występuje "kryterium uznaniowe" polegające "na czysto dyskrecjonalnej ocenie, czy sytuacja materialna i życiowa studenta, tak jak ją zdefiniuje, zobaczy i zrozumie organ stypendialny, wyda się organowi rzeczywiście trudna." Decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania stypendium socjalnego jest typową decyzją związaną, a kwestie, do których odwołuje się skarżący, dotyczą wyłącznie elementów dowodzenia (oceny dowodów) i wykładni prawa w toku ustalania stanu faktycznego i prawnego sprawy.

W konsekwencji powyższych uwag stwierdzić należy, że również zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego są bezpodstawne. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia art. 6 w zw. z art. 8 § 1 i art. 50 § 1 k.p.a. oraz art. 220 § 2 k.p.a. Jak wskazano wyżej organy decydujące o przyznaniu stypendium socjalnego nie tylko miały prawo w świetle art. 179 ust. 8 i 9 p.s.w., ale i obowiązek żądać przedłożenia przez skarżącego stosownego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej, ale także złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji dochodowej

i majątkowej aplikującego o stypendium studenta. Zatem podstawowym celem art. 179 ust. 9 p.s.w. jest ustalenie stanu faktycznego pod kątem przesłanki: "trudna sytuacja materialna" i zobowiązanie studenta do złożenia wyjaśnień dotyczących jego sytuacji dochodowej i majątkowej oraz jego rodziny, w wyznaczonym przez organ terminie, a nie jak błędnie twierdzi skarżący kasacyjnie "wyjaśnienie dlaczego student nie dostarczył zaświadczenia z o.p.s. – o ile nie dostarczył." Tym samym działania organów były w pełni oparte o obowiązujące prawo, a więc realizowały zasadę legalności, jak również nie naruszały zasady równości w postępowaniu. Przepisy te w tożsamy sposób znajdą zastosowanie w przypadku wszystkich studentów ubiegających się o stypendium socjalne, jeżeli tylko stan faktyczny sprawy będzie wymagał w uzasadnionych przypadkach doręczenia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i rodziny studenta lub przedstawienia przez studenta stosownych wyjaśnień.

Naczelny Sąd Administracyjny stoi tym samym na stanowisku, iż stanowisko organu oraz zaskarżony wyrok odpowiadają prawu. Podkreślić przy tym należy, że jak słusznie stwierdził to Sąd pierwszej instancji, skarżący nie udzielił wyjaśnień, które pozwoliłyby organowi na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej ograniczając się do wyżej przytoczonych ogólnych informacji w tym zakresie.

Należy również zauważyć, że w takim samym stanie faktycznym i prawnym, lecz za innych okres (rok akademicki 2016/2017), wyrokiem z 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt III OSK 363/21, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził analogiczny pogląd jak w niniejszej sprawie i oddalił skargę kasacyjną M. O. od wyroku Sądu pierwszej instancji oddalającego skargę studenta na odmowną decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów U..

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.