Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2083/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Środki unijne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 50, art. 53 ust. 3 pkt 1,
journal: Dz.U. 2008 nr 14 poz 92
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 2 w zw. z art. 156 par. 1 pkt 1, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant ref. staż. - Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi H. F. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą P.w R. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o pomocy de minimis. 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia Zastępcy Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z [...] maja 2012 r. znak [...]; 2. zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz H. F. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą P. w R. kwotę 347 zł (trzysta czterdzieści siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez H.F. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [...] w R. jest postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2012 r. o nr [...].

Postanowieniem tym Minister Pracy, działając na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 144 oraz art. 219 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy postanowienie Zastępcy Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z 15 maja 2011 r. o odmowie wydania zaświadczenia o pomocy de minimis, w następującym stanie faktycznym:

H.F. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą [...] w R. wnioskiem z dnia 3 stycznia 2012 r. zwrócił się do PFRON o wydanie zaświadczenia o pomocy de minimis. Wniosek strony zawierał m. in. dokumentację potwierdzającą dokonanie wydatków tj. fakturę VAT oraz dowód potwierdzający wykonanie przelewu. Wydatek został sfinansowany ze środków ZFRON i dotyczył zakupu samochodu osobowego marki [...]. Powyższy wydatek został zakwalifikowany przez stronę na podstawie § 2 ust.1 pkt 12 lit. f rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych.

Działając jako organ I instancji Zastępca Prezesa Zarządu PFRON postanowieniem wydanym [...] maja 2012 r. znak: [...] odmówił wydania zaświadczenia o pomocy de minimis na wydatek poniesiony w dniu 12 grudnia 2011 r. w kwocie 90 000,00 zł tj. 19 887,31 euro. W ocenie organu "indywidualne programy rehabilitacji nie mogą stanowić pretekstu do dokonywania w firmie inwestycji związanych z zakupem nowych maszyn, urządzeń i narzędzi w miejsce zużytych czy też nabyciem środków transportu". Ponadto Zastępca Prezesa Zarządu stwierdził, iż wątpliwości budzi fakt eliminowania ograniczeń zawodowych pracownika poprzez zakup samochodu, gdyż z przeciwwskazań wynika, że pracownik nie może długotrwale przebywać w pozycji wymuszonej. Trudno bowiem przyjąć, że nawet korzystanie z nowoczesnego samochodu spowoduje, że pozycja ta nie będzie wymuszona i ustaną problemy, jakie dla pracownika może powodować jazda samochodem. Organ podkreślił również, że nie ma w tym przypadku podstaw do obciążania rachunku zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych wnioskowaną przez stronę kwotą 90 000,00 zł, gdyż indywidualne programy rehabilitacji osób niepełnosprawnych nie mogą służyć zabezpieczeniu bieżących i przyszłych przychodów oraz poprawie sytuacji firmy borykającej się z kryzysem.

Na powyższe postanowienie H.F. złożył do Ministra Pracy i Polityki Społecznej zażalenie wnosząc o:

1) uchylenie zaskarżonego postanowienia,

2) przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Ponadto strona w piśmie z dnia 28 czerwca 2012 r. wniosła również o ewentualne wydanie zaświadczenia o pomocy de minimis zgodnie z jej wnioskiem z 3 stycznia 2012r.

Zdaniem strony zaskarżone postanowienie jest nieprzekonywujące, brak prawidłowego wyjaśnienia faktycznego i prawnego rozstrzygnięcia nie pozwala uznać, że istniały przesłanki do odmowy wydania zaświadczenia o pomocy de minimis na wydatek poniesiony na zakup samochodu marki [...] dla pracownika G.D., który ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Strona podniosła również, że jej zdaniem odmowa wydania zaświadczenia może nastąpić tylko wówczas, gdy osoba ubiegająca się nie wykaże interesu prawnego lub gdy jej żądanie nie znajduje uzasadnienia czy potwierdzenia w dokumentach posiadanych przez organ.

Ponadto w piśmie z dnia 28 czerwca 2012 r. uzupełniła w/w zarzuty zarzucając także naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego art. 8 i art. 33 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w związku z § 2 ust. 1 pkt 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych oraz rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie;

2) przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 6, art. 7, art. 8, art. 11 i art. 12 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w sposób mający wpływ na treść orzeczenia m. in. poprzez rozstrzygnięcie nie mające uzasadnienia w źródłach prawa; pominięcie części materiału dowodowego bez podania przyczyn oraz nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz;

3) art. 5 i art. 37 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej w związku z rozporządzeniem rady Ministrów z dnia 20 marca 2007 r. w sprawie zaświadczeń o pomocy de mini mis i pomocy de mini mis w rolnictwie lub rybołówstwie.

Minister Pracy i Polityki Społecznej po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego podzielając zasadniczo argumentację Zastępcy Prezesa Zarządu PFRON, postanowieniem z [...] lipca 2012r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji W uzasadnieniu swego stanowiska organ odwoławczy zauważył, że na podstawie § 2 pkt 12 lit. f (przywołanego przez stronę we wniosku jako podstawa ubiegania się o wydanie zaświadczenia) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, środki zakładowego funduszu rehabilitacji przeznacza się na indywidualne programy rehabilitacji mające na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych, w ramach których są finansowane koszty inne ponoszone w ramach realizacji programów rehabilitacji.

Pracodawca powołał komisję, która opracowała indywidualny program rehabilitacji (IPR) dla pracownika uwzględniając jego ograniczenia i potrzeby związane z pracą. Z indywidualnego programu rehabilitacji wynika, że pracownik G.D. zatrudniony jest na stanowisku przedstawiciela handlowego, które zgodnie z IPR jest stanowiskiem przystosowanym (pkt III.1.). Organ odwoławczy wskazał również, że w/w pracownik jest zatrudniony na w/w stanowisku od 1 października 2011 r. a więc w/w stanowisko nie uległo zmianie. W/w pracownik posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności (05-R) po urazie wielonarządowym (m.in. złamanie kręgosłupa, mostka, żeber, obojczyka). Jak wynika z IPR przeciwwskazaniami do wykonywania pracy jest ciężka praca fizyczna, dźwiganie ciężarów (pow. 3 kg), długotrwałe stanie i chodzenie oraz przebywanie w pozycji stojącej i wymuszonej. Zgodnie z IPR wskazany jest zakup samochodu jako środka pracy służącego do wyjazdów w teren i kontaktów z klientami. Ponadto wskazano również, że praca na stanowisku przedstawiciela handlowego wymaga w celu zmniejszenia ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnoprawności, odpowiedniego wyposażenia osoby niepełnosprawnej i fizycznego środowiska pracy oraz przystosowanie jej samej i społecznego otoczenia do korzystania z tego wyposażenia. Jako spodziewane rezultaty w IPR wskazano indywidualną poprawę komfortu i bezpieczeństwa pracy — przez co zwiększenie mobilności pracownika, a w efekcie zmniejszenie ograniczeń zawodowych, ochrona chorych narządów przed rozwojem choroby.

Organ odwoławczy podkreślił, że z końcowej oceny realizacji programu sporządzonego przez Komisję Rehabilitacyjną wynika, że stan zdrowia pracownika wymaga, aby w czasie prowadzenia samochodu istniały warunki nie wpływające negatywnie na obecny stan zdrowia, a zatem samochód powinien być szczególnie odpowiednio dostosowany tj. elementy wyposażenia samochodu — poza wyposażeniem standardowym — powinny spełniać wymogi takie jak: ergonomiczne siedzenia z możliwością regulacji do występujących naturalnych krzywizn kręgosłupa, możliwość regulacji kierownicy do pozycji kierowcy, duży i łatwo dostępny bagażnik, ochrona przed obrażeniami tułowia w szczególności kręgosłupa (aktywne zagłówki), klimatyzacja i filtry powietrza, dynamika samochodu związana z parametrami silnika powinna przyczynić się do skrócenia czasu dojazdu do celu a tym samym przyczyni się do redukcji stresu spowodowanego niepunktualnym stawieniem się na miejscu czy zaniedbanie pewnych obowiązków. Zdaniem Komisji poprawa komfortu pracy przez korzystanie z odpowiedniego samochodu poprawi ochronę chorych narządów, ale również polepszy sprawność wykonywanej pracy, czym przysłuży się utrzymaniu stabilnej pozycji osoby niepełnosprawnej na rynku pracy. W piśmie z dnia 26 kwietnia 2012 r. strona wskazała, że zakup samochodu dla pracownika był wydatkiem celowym i oszczędnym, gdyż zakupione auto na eksponowanym stanowisku przedstawiciela handlowego jest adekwatne zarówno ze względu na indywidualne wymagania zdrowotne pracownika, jak i uwzględniające interes firmy.

Minister Pracy i Polityki Społecznej wskazał także, że w jego uznaniu indywidualne programy rehabilitacji osób niepełnosprawnych, których cel został jasno zdefiniowany w przepisach nie mogą stanowić pretekstu do dokonywania w firmie inwestycji związanych z zakupem nowych maszyn, urządzeń i narzędzi w miejsce zużytych czy też nabyciem środków transportu. Indywidualny program rehabilitacji może służyć wyposażeniu miejsca pracy, ale jedynie w takim stopniu, w jakim stanowi on zmniejszenie lub wyeliminowanie ograniczeń zawodowych pracownika. W przedmiotowej sprawie zdaniem organu wątpliwości budzi fakt eliminowania ograniczeń zawodowych poprzez zakup samochodu, ponieważ trudno znaleźć związek pomiędzy jego zakupem, a zmniejszeniem ograniczeń zawodowych wynikających z niepełnoprawności pracownika.

Organ drugiej instancji zauważył także, iż do podstawowych obowiązków pracodawcy należy wyposażenie stanowiska pracy w sprzęt niezbędny do wykonywania czynności zawodowych na danym stanowisku zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy przedstawiciela handlowego tj. związanych z wyjazdami w teren do klientów. Zdaniem Ministra pracodawca powinien dokonać wydatku związanego z zakupem samochodu ze środków własnych, gdyż jego zakup jest niezbędny dla pracownika celem umożliwienia mu wykonywania obowiązków służbowych tj. wspomnianych wyżej dojazdów do klientów. W tej sytuacji strona mogła co najwyżej sfinansować w ramach IPR na podstawie § 2 pkt 12 lit. e rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 grudnia 2007r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych stanowiący o kosztach dostosowania miejsca pracy i stanowiska pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności wydatki na dostosowanie stanowiska pracy.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że PFRON, jako organ udzielający pomocy, ma prawo zbadania – szczególnie w toku postępowania administracyjnego – sposobu wydatkowania przekazywanych środków, tj. czy zostały wydatkowane zgodnie z ich przeznaczeniem oraz z zachowaniem zasad dotyczących wydatkowania środków publicznych. Dlatego organ I instancji miał prawo odmówić wydania wnioskodawcy zaświadczenia o udzieleniu pomocy de minimis, gdyż w zakresie nieuregulowanym znajdują zastosowanie odpowiednie przepisy działu VII ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, czyli art. 217-220 k.p.a. W związku z powyższym, zdaniem Ministra na uwzględnienie nie zasługiwał argument strony, że odmowa wydania zaświadczenia może nastąpić tylko wówczas, gdy osoba ubiegająca się nie wykaże interesu prawnego lub gdy jego żądanie nie znajduje uzasadnienia czy potwierdzenia w dokumentach posiadanych przez organ. Odnosząc się natomiast do zarzutu strony dotyczącego nie wskazania przez Ministra z jakich przepisów wynika z jakiej półki można zakupić samochód i według jakich kryteriów są te "półki" są kwalifikowane, należy wyjaśnić, że zdaniem organu II instancji zawarty w uzasadnieniu postanowienia Zastępcy Prezesa Zarządu PFRON dotyczące zakupu samochodu z tzw. "wyższej półki" był niefortunny. Organ odwoławczy jednakże podkreślił, iż w przedmiotowej sprawie zakup nowego samochodu niezależnie od jego klasy wpływa na poprawę komfortu wykonywanej pracy, wydajności i mobilności w pracy oraz zwiększają bezpieczeństwo przy kierowaniu pojazdem każdej osobie bez względu na to czy korzysta z niego osoba niepełnosprawna czy pełnosprawna a poniesiony wydatek nie zmniejsza w żadnym stopniu ograniczeń zawodowych pracownika dla którego zakupiono w/w samochód w ramach IPR. Minister nie uwzględnił również zarzutów zażalenia dotyczących naruszenia wskazanych przez skarżącego przepisów art. 6, art. 7, art. 8, art. 11 i art. 12 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 5 i art. 37 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej w związku z rozporządzeniem rady Ministrów z dnia 20 marca 2007 r. w sprawie zaświadczeń o pomocy de mini mis i pomocy de mini mis w rolnictwie lub rybołówstwie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej skarżący H.F., działający poprzez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

Wobec zaskarżonego postanowienia skarżący podniósł zarzuty:

1. naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 8 i art. 33 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w związku z § 2 ust. 1 pkt 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych oraz rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie;

2. naruszenia przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 6, art. 7, art. 8, art. 11 i 12 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego w sposób mający wpływ na treść orzeczenia m.in. poprzez rozstrzygnięcie nie mające uzasadnienia w źródłach prawa; pominięcie części materiału dowodowego bez podania przyczyn oraz nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

W uzasadnieniu skargi, po przedstawieniu przebiegu dotychczasowego postępowania w sprawie skarżący podtrzymując zasadniczo argumentację zawartą uprzednio w uzasadnieniu zażalenia wskazał, że to pracodawca decyduje o sposobie wykorzystania środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych i tym samym dla PFRON i Ministra Pracy i Polityki Społecznej bez znaczenia jest czy pracodawca ze środków pozostających w jego dyspozycji zakupi dwa auta, którymi w efekcie nie będą w stanie jeździć niepełnosprawni pracownicy czy też jeden samochód o standardzie wyższym, którym będzie w stanie jeździć pracownik niepełnosprawny. Strona podniosła również, że Minister Pracy i Polityki Społecznej nie odniósł się w ogóle w zaskarżonym postanowieniu do jej zarzutów dotyczących pominięcia przez organ pierwszej instancji złożonych na etapie postępowania administracyjnego kopii indywidualnego programu rehabilitacji oraz wyjaśnień. Ponadto skarżący zarzuca, że Minister nie wyjaśnił jaki przepis prawa nadaje PFRON uprawnienia do uznania jaki wydatek służy zmniejszeniu ograniczeń zawodowych, a jaki nie i jaki przepis zabrania czynienia inwestycji, jeśli służą one zmniejszeniu ograniczeń zawodowych pracownika niepełnosprawnego oraz z jakich przepisów wynika z jakiej półki można zakupić samochód i według jakich kryteriów są te "półki" są kwalifikowane. Strona zarzuciła, że żaden z przepisów nie daje uprawnienia organowi udzielającemu pomocy, na etapie wydawania zaświadczenia o pomocy de minimis, do interpretowania czy wydatek jest uzasadniony czy też nie. Następnie powołując art. 33 ust 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej skarżący podkreślił, że o tym czy można przeznaczyć środki funduszu na rehabilitację zawodową decyduje program opracowany przez komisję rehabilitacyjną powołaną przez pracodawcę. Podkreślił, że wydatkował środki zgodnie z zaleceniami IPR , co jest warunkiem uzyskania zaświadczenia o pomocy de minimis.

W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko uprzednio zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie jednakże z powodów innych aniżeli wskazano w jej treści.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola taka jest dokonywana w oparciu o stan faktyczny sprawy i przepisy prawne statuujące podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, istniejące w czasie podejmowania zaskarżonego aktu lub zaskarżonej czynności (art. 133 p.p.s.a.). Należy też zaznaczyć, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do art. 145 §1 pkt 2 p.p.s.a sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa. Stosownie do art. 156 §1 pkt 1 kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości.

W tym miejscu wskazać należy, iż w sprawie niniejszej istota problemu w sprowadza się do ustalenia, czy poniesiony przez skarżącego pracodawcę wydatek był zgodny z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, a w tym zakresie rozstrzygnięcie poprzez odmowę wydania przewidzianego prawem zaświadczenia wydane zostało przez podmiot właściwy do tego działania.

Problematyka dotycząca pomocy de minimis została przeniesiona na grunt polskiego prawa w ramach procesu harmonizacji prawa krajowego z rozwiązaniami przyjętymi na gruncie prawa wspólnotowego. Podstawowym aktem prawnym odnoszącym się do pomocy publicznej, w tym do pomocy de minimis, jest Traktat Ustanawiający Wspólnotę Europejską - art. 87 i 88 (Dz. U. z 2004 Nr 90, poz. 864/2 z późn. zm.), a w dalszej kolejności rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L 379 z 28.12.2006, str. 5).

W prawie krajowym kluczową rolę pełni ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r., Nr 59, poz. 404 ze zm.) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 marca 2007 r. w sprawie zaświadczeń o pomocy de minimis i pomocy de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie (Dz. U. Nr 53, poz. 354). Ponadto, dla potrzeb niniejszej sprawy istotne znaczenie mają także przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm., dalej: ustawa o rehabilitacji) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 245, poz. 1810) - w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania skarżonego postanowienia.

Stosownie natomiast do treści art. 33 ust. 1 i 2 ustawy o rehabilitacji prowadzący zakład pracy chronionej tworzy zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych, zwany dalej "funduszem rehabilitacji" - w szczególności ze środków, o których mowa w art. 31 ust. 3 pkt 1 lit. b), z części zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych, zgodnie z odrębnymi przepisami; z wpływów z zapisów i darowizn; z odsetek od środków zgromadzonych na rachunku funduszu rehabilitacji; ze środków pochodzących ze zbycia środków trwałych zakupionych ze środków funduszu, w części niezamortyzowanej.

Nadto należy zaznaczyć, że pracodawca prowadzący zakład pracy chronionej jest obowiązany m.in. do prowadzenia ewidencji środków funduszu rehabilitacji, prowadzenia rozliczeniowego rachunku bankowego środków tego funduszu, wydatkowania środków tego funduszu wyłącznie z rachunku bankowego środków tego funduszu z zastrzeżeniem ust 3 a oraz przeznaczania co najmniej 15 % środków funduszu rehabilitacji na indywidualne programy rehabilitacji (ust. 3 pkt 4 art. 33).

Rodzaje wydatków, na jakie mogą być przeznaczane środki z zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych zostały wyszczególnione w § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych. W przepisie tym wymieniono m.in. indywidualne programy rehabilitacji - mające na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności, w ramach których finansowane są m.in. koszty inne ponoszone w ramach realizacji programów rehabilitacji (pkt 12 lit. f).

Zgodnie z ust. 2 § 2 omawianego rozporządzenia, określone rodzaje wydatków - w tym m.in., te o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 12, o ile nie stanowią pomocy dla osób niepełnosprawnych, stanowią pomoc de minimis w rozumieniu rozporządzenia Komisji (WE) nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis. Tego rodzaju kwestie zostały uregulowane w ustawie z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 14, poz. 92 ze zm.; dalej: ustawy o rehabilitacji zawodowej). Powołana ustawa wprowadza różne formy pomocy osobom niepełnosprawnym, a także zróżnicowane formy pomocy dla osób zatrudniających osoby niepełnosprawne, w szczególności przez prowadzących zakład pracy chronionej. W zależności od form tej pomocy ustawodawca wyznacza różne podmioty do prowadzenia tych spraw (np. organy samorządu terytorialnego, organy Funduszu, organy administracji rządowej). Podmioty te realizują wyznaczone im zadania, stosując ustanowione przepisami prawa normy postępowania i załatwiają te sprawy w różnych formach prawnych. Tego rodzaju kwestie zostały uregulowane w ustawie z 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 14, poz. 92 ze zm .) Fundusz jako państwowa osoba prawna nie został generalnie wyposażony w środki prawne właściwe organom administracji publicznej. Może korzystać z takich środków jako osoba prawna bądź też mogą z nich korzystać organy Funduszu tylko w przypadkach przewidzianych ustawą. Wskazać zatem należy, że z treści art. 45 ust. 3a ustawy o rehabilitacji zawodowej wynika, iż przy rozpatrywaniu i rozstrzyganiu spraw przez Fundusz, w zakresie nieuregulowanym w odrębnych przepisach, stosuje się przepisy k.p.a. Natomiast art. 45 ust. 4 tej ustawy stanowi, że "(...) minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego (...), zatwierdza statut określający organizację, szczegółowe zasady i tryb działania Funduszu, w tym jego organów". Z kolei w art. 50 i 51 ustawy o rehabilitacji zawodowej zostały zawarte regulacje dotyczące organów Funduszu, tj. Rady Nadzorczej i Zarządu. Natomiast w przepisie art. 53 tej ustawy uregulowano kwestie reprezentacji oraz upoważnień Funduszu. Prezes Zarządu PFRON z mocy ustawy wykonuje określone kompetencje ale w ściśle określonym zakresie (przykładowo art. 26a ust. 8, art. 26c ust. 4, art. 49 ust. 1). Zgodnie z § 9 ust. 1 ww. rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2007 r. warunkiem uznania pomocy jako pomocy de minimis jest uzyskanie zaświadczenia wydanego przedsiębiorcy przez jak już wyżej wskazano organ podatkowy, podmiot uprawniony do pobierania opłat na podstawie odrębnych przepisów lub inny podmiot udzielający pomocy. W sytuacji gdy pomoc została udzielona w formie nadwyżki miesięcznego dofinansowania, jak miało to miejsce w sprawie niniejszej o której mowa w art. 26a ust. 5 pkt 2 ustawy o rehabilitacji (przekazanej na rachunek zfron na indywidualny program rehabilitacji) - przepisie uchylonym z dniem 1 stycznia 2009r. - organem właściwym do wydania zaświadczenia o pomocy de minimis jest podmiot udzielający tej pomocy, a więc zdaniem WSA Prezes Zarządu PFRON.

W sprawie niniejszej o zakwestionowaniu zasadności dokonanego wydatku, co w rezultacie doprowadziło do podjęcia negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia poprzez, odmowę wydania stosownego zaświadczenia orzekał w imieniu własnym Zastępca Prezesa PFRON. Zdaniem Sądu, w świetle art. 53 ust. 3 pkt 1 oraz art. 50 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych w związku z art. 2 pkt 12 i art. 5 ust. 3 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, brak jest podstaw do przyjęcia kompetencji Zastępcy Prezesa Zarządu PFRON do wydania postanowienia odmawiającego wydania zaświadczenia o pomocy de minimis, a tym samym podpisania we własnym imieniu – jedynie na podstawie powołania – postanowienia wydanego w I instancji. W związku z powyższym w sprawie doszło do naruszenia art. 53 ust. 3 pkt 1 oraz art. 50 ustawy o rehabilitacji w związku z art. 2 pkt 12 i art. 5 ust. 3 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, polegający na przyjęciu kompetencji Zastępcy Prezesa Zarządu PFRON do wydania postanowienia odmawiającego wydania zaświadczenia o pomocy de minimis. W zakresie wydania zaświadczeń o pomocy de minimis mają zastosowanie przepisy zawarte w dziale VII k.p.a. Wynika to z art. 44 ust. 3a ustawy o rehabilitacji, który nakazuje stosować przy rozstrzyganiu spraw przez Fundusz przepisów k.p.a. w zakresie nieuregulowanym przepisami odrębnymi. W sprawie wydawania zaświadczeń przez Fundusz nie ma przepisów odrębnych, które zmieniałyby zasady wynikające z art. 217 i nast. k.p.a. Konsekwencją takiego stwierdzenia musi być przyjęcie reguły zgodnej z art. 217 § 1 k.p.a., że zaświadczenia wydaje organ administracji. Skutkiem przyjęcia tej reguły jest stanowisko, zgodnie z którym organem administracji nie jest Zarząd PFRON, który jest organem Funduszu stosownie do treści art. 50 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, ale jest nim Prezes Zarządu PFRON, bo ten podmiot na podstawie art. 53 ust. 1 ustawy o rehabilitacji reprezentuje Fundusz na zewnątrz.

Zatem organem administracji publicznej w ujęciu funkcjonalnym jest Prezes PFRON, co wynika z treści powołanego wyżej art. 53 ust. 1 ustawy o rehabilitacji i znajduje potwierdzenie w treści tych przepisów tej ustawy, które jednoznacznie wskazują na Prezesa jako organ władny wydać decyzję w sprawie wpłat lub ich umorzenia, czy egzekucji (np. art. 49, art. 49b ustawy o rehabilitacji). Pismo takie mógł więc podpisać jedynie Prezes Zarządu PFRON bądź też jego Zastępca ale tylko działający z upoważnienia. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy i samej treści postanowienia takiego upoważnienia nie posiadał. Zatem Zastępca Prezesa Zarządu PFRON nie może być uznany za organ administracji w rozumieniu przepisów ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej. Zdaniem Sądu przepis art. 53 ust. 3 ustawy o rehabilitacji nie stanowi podstawy do wydania takiego postanowienia, ponieważ dotyczy wyłącznie składania oświadczeń w zakresie praw i obowiązków majątkowych Funduszu, przez co należy odczytywać zarządzanie tym w stosunkach cywilnoprawnych, a nie administracyjnych jako organ. Powyższe stanowisko zostało potwierdzone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 września 2012 r. sygn. akt II GSK 1168/11 (pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z powyższych powodów wydanie postanowienia przez Zastępcę Prezesa Funduszu i działanie tego podmiotu bez jego upoważnienia musi być uznane jako działanie przez podmiot niewłaściwy, co w konsekwencji skutkuje stwierdzeniem, że postanowienie organu pierwszej instancji wydane zostało z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. (naruszenie właściwości wydania postanowienia). Zgodnie bowiem z treścią art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jak już wyżej wskazano sąd uwzględniając skargę na postanowienie stwierdza bowiem nieważność postanowienia, jeśli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Stwierdzenie tych okoliczności w sprawie niniejszej musiało prowadzić zatem do stwierdzenia nieważności także postanowienia II instancji utrzymującego w mocy postanowienie organu I instancji.

Odnosząc się natomiast się do kwestii merytorycznej samej zasadności odmowy wydania zaskarżonego postanowienia, z uwagi na powyższe rozstrzygnięcie w przedmiocie nieważności podjętych postanowień, w ocenie WSA szczegółowe odniesienie się do nich pozostaje poza sferą rozważań na obecnym etapie postępowania. Nie mniej WSA wskazuje, że z sentencji i uzasadnień podjętych rozstrzygnięć nie wynika dostatecznie jasno na podstawie, którego przepisu § 2 ust. 1 pkt 12 rozporządzenia z 19 grudnia 2007 r. organy rozpatrywały wniosek skarżącego, a zatem czy pod kątem przesłanek określonych w §2 ust.1 pkt 12 lit e (dostosowania miejsca pracy), czy też lit. "f"( innych form realizacji rehabilitacji), tj wskazanej przez skarżącego jako podstawy prawnej wniosku o wydanie zaświadczenia.

Nie mniej jednak w tym miejscu zwrócić należy uwagę, że rozporządzenie z 19 grudnia 2007 r. określiło w sposób szczegółowy między innymi rodzaje wydatków ze środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, w tym w ramach zasady de minimis warunki wykorzystania środków funduszu rehabilitacji, a także warunki tworzenia indywidualnych programów rehabilitacji, w tym skład i zakres działania komisji rehabilitacyjnej tworzącej te programy. Cały § 2 rozporządzenia z 19 grudnia 2007 r. poświęcony został określeniu rodzaju wydatków, na które przeznaczone są środki zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Wśród tych wydatków w pkt 12 lit. a-f ujęto finansowanie indywidualnych programów rehabilitacji, mających na celu zmniejszenie ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności. W ramach tych celów finansowane są w szczególności koszty dostosowania miejsc pracy i stanowiska pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności (§ 2 ust. 1 pkt 12 lit. e), ale także inne niż wymienione pod lit. a-e koszty ponoszone w ramach realizacji programów rehabilitacji, o czym stanowi § 2 ust. 1 pkt 12 lit. f. Treść tego ostatniego przepisu, w oparciu o który skarżący ubiegał się o wydanie zaświadczenia wskazuje, że katalog wydatków przewidzianych w ramach IPR, a finansowanych z funduszu rehabilitacji jest katalogiem otwartym, mieszczącym wszystkie wydatki, które służą zmniejszeniu ograniczeń zawodowych wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności. Zgodnie z § 6 tego rozporządzenia warunkiem wykorzystania środków funduszu rehabilitacji na wydatki, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 12 jest opracowanie indywidualnego programu rehabilitacji. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 listopada 2011 r., sygn. akt II GSK 1480/11, w świetle unormowań zawartych w § 2 ust. 1 pkt 12 rozporządzenia odmowa uznania wydatków za pomoc de minimis mogłaby dotyczyć tylko tych wydatków, które nie byłyby objęte programem albo nie miałyby na celu zmniejszenia ograniczeń zawodowych, w ramach których są finansowane koszty. W wyroku tym NSA wskazał też, że takie okoliczności, iż zakup określonego sprzętu stanowi zwiększenie komfortu pracy, sprzyja poprawie warunków pracy niezależnie od tego czy pracę wykonuje pracownik w pełni sprawny, czy niepełnosprawny – nie stanowią w świetle § 2 ust. 1 pkt 12 rozporządzenia z 19 grudnia 2007 r. przesłanki negatywnej do objęcia wydatku programem indywidualnej rehabilitacji. Nie stanowi także przesłanki negatywnej fakt, że nie są to sprzęty o indywidualnym przystosowaniu do rodzaju niepełnosprawności. Istotne jest tylko to, czy objęte IPR przedmioty nadają się do tego, by służyć celowi zmniejszenia ograniczeń zawodowych osób niepełnosprawnych. Dlatego przy ponownym rozpoznaniu wniosku skarżącego przez właściwy organ przedmiotem jego rozważań pozostanie ustalenie i szczegółowe rozważenie czy i na ile dla pracownika G.D. o orzeczonym umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w związku ze stanem po urazie wielonarządowym, wykonującym pracę na stanowisku przedstawiciela handlowego, dla którego opracowano indywidualny program rehabilitacji, w świetle którego końcowa ocena Komisji Rehabilitacyjnej wskazuje na wymóg w czasie wykonywania pracy poruszania się pojazdem odpowiednio dostosowanym, a zatem spełniającym wymogi poza wyposażeniem standardowym takie jak: ergonomiczne siedzenia z możliwością regulacji do występujących regularnych i zmienionych chorobowo krzywizn kręgosłupa, możliwość regulacji kierownicy, duży i łatwo dostępny bagażnik, aktywne zagłówki klimatyzacja i filtry powietrza - dokonany przez pracodawcę zakup samochodu marki [...] stanowi wydatek służący celowi zmniejszenia ograniczeń zawodowych tego pracownika w ramach realizacji tego programu.

W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.