Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 369/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2016-07-06 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2, art. 258 par. 2 pkt 7,
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. w likwidacji o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. w likwidacji na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier na automatach o niskich wygranych za listopad 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1-sentencja postanowienia


UZASADNIENIE

"A" Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą (dalej: skarżąca, Spółka) wystąpiła z wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr, o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczyła, że kapitał zakładowy wynosi 3.000.000 zł, środki trwałe przedstawiają wartość 15.059.927,99 zł, zgodnie z bilansem za ostatni rok obrotowy skarżąca poniosła stratę w wysokości 4.754.042,47 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wyjaśniła, że nie posiada środków finansowych, które pozwoliłyby na opłacenie wpisu od skargi i innych kosztów sądowych. Decyzjami administracyjnymi Spółka została pozbawiona całego swojego majątku. Zamknięte zostały salony gier należące do skarżącej, zaś znajdujące się w nich automaty wraz ze znajdującą się w nich gotówką zostały zabezpieczone. Podkreśliła, że do chwili obecnej nie zapadł żaden prawomocny wyrok niekorzystny dla Spółki. Wskazała, że bilans wykazuje wyłącznie stratę, wobec czego obecnie firma nie posiada środków finansowych , aby opłacić wpis od skargi.

Ponadto wyjaśniła, że na dzień 30.04.2016 r. w kasie posiadała środki w kwocie 9.763,59 zł. Uzyskuje dochody z tytułu umowy dzierżawy gruntów w wysokości 3.649 zł. Nadto zaznaczyła, że rok 2015 jest wciąż badany przez firmę audytorską. Saldo na rachunkach bankowych wynosi -25 zł i 0 zł. Do wniosku załączyła: zestawienie należności i zobowiązań – konto 220-4, konto 202, konto 234 stan na dzień 31.12.2015r., informację dodatkową i objaśnienia do sprawozdania finansowego oraz wprowadzenie do sprawozdania finansowego za rok obrotowy 24.02.2014 – 31.12.2014, dwie kopie bilansów za rok 2014, dwie kopie rachunków zysków i strat za 2014 r., kopię CIT-8 za okres od 01.01.2014 do 23.02.2014 r. i kopię CIT-8 za okres od 24.02.2014 r. do 31.12.2014 r., wyciąg z rachunku bankowego za okres od 01.04.2016 r. do 30.04.2016 r.

W wykonaniu wezwania referendarza – m.in. o złożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych kont bankowych za ostatnie sześć miesięcy, oświadczenia w zakresie obowiązku dopłat, wydruku z programu księgowego – rachunku wyników i bilansu na dzień 31.12.2015 r. i 30.04.2016r., bilansu otwarcia likwidacji zatwierdzonego przez zgromadzenie wspólników, zestawienia należności i zobowiązań aktualnego na dzień 30.04.2016 r., zestawienia kosztów poniesionych przez Spółkę w okresie od 1.01.2016 do 30.04.2016 oraz kosztów poniesionych w związku z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika Spółka, , złożyła:

- oświadczenie, zgodnie z którym wspólnicy Spółki mogą być zobowiązania do dopłat w wysokości do dziesięciokrotnej wartości ich udziału w kapitale zakładowym spółki,

- zestawienie należności i zobowiązań konto nr 202 , konto 234-0 i konto 241 na dzień 30.04.2016 r.,

- wyciągi z rachunku bankowego za okres od 01.12.2015r. – do 31.05.2016r. prowadzonego przez Bank,

- wyciągi z rachunku bankowego za okres od 01.12.2015r. – do 31.05.2016r. prowadzonego przez Bank

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię rachunku zysków i strat za okres od 24.02.2014r. do 31.12.2014r.,

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię bilansu za okres od 24.02.2014r. do 31.12.2014 r.,

- zestawienie wysokości i źródeł finasowania Spółki w okresie od stycznia do kwietnia 2016 r.,

- zestawienie wydatków Spółki za okres styczeń-kwiecień 2016r.,

- kopię umowy Spółki z o.o. stan prawny na dzień 21.11.2002r.,

- oświadczenie pełnomocnika A Sp. z o.o. o niepobraniu żadnych opłat za prowadzenie sprawy.

Pomimo, złożonego oświadczenia przy piśmie z dnia 27.06.2016 r. o przedłożeniu wydruku z programu księgowego – rachunku wyników i bilansu na dzień 31.12.2015 r. i 30.04.2016 r. Spółka nie przedłożyła tych dokumentów.

Referendarz sądowy zważył, co następuje.

Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej " p.p.s.a", właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika.

Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że co do zasady, każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia. Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Prawo pomocy ma charakter szczególny i dlatego z uprawnienia tego mogą skorzystać jedynie podmioty, które wykażą, że znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej.

W niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w części. Sąd, referendarz sądowy może przyznać osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pełne ich poniesienie (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).

Na wstępie należy stwierdzić, że skarżąca zobowiązana jest opłacić m.in. wpis od skargi w kwocie 960 zł. Nadto wskazać należy, że równolegle do przedmiotowej sprawy toczy się postępowanie z 11 skarg Spółki. Łączna wysokość wpisów od skarg w 12 sprawach zawisłych przed tut. Sądem wynosi 15.260 zł. Wskazać należy, że referendarzowi sądowemu rozpoznającemu przedmiotowy wniosek Spółki wiadomym jest z urzędu, że sytuacja finansowa strony była wielokrotnie oceniana, z uwzględnieniem specyfiki działalności gospodarczej prowadzonej przez nią, przez sądy administracyjne wszystkich instancji. Sądy badały zarówno specyfikę prowadzonej przez stronę działalności, jak też jej zdolność – na różnych etapach "efektywności" gospodarczej – ponoszenia ciężarów związanych z prowadzeniem sporów sądowych.

Oceniając sytuację finansową skarżącej na podstawie przesłanych przez Spółkę oświadczeń stwierdzić można, że Spółka stopniowo ogranicza, wygasza prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą. Wniosek ten wynika z prostego porównywa informacji przedstawianych przez Spółkę do innych spraw toczących się przed sądami administracyjnymi z informacjami przedstawianymi do przedmiotowej sprawy. Brak przedstawienia wydruku programu księgowego z bilansu za rok 2015 i za okres od 01.01.2016 r. do 30.04.2016 jak i rachunku zysków i strat za te okresy uniemożliwia jednak pełną ocenę w jakiej faktycznie na dzień rozpoznawania niniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacji finansowej jest Spółka. Niemniej jednak, oceniając sytuację finansową w oparciu o przedstawione dokumenty można stwierdzić, że w okresie od 01.01.2016 r. do 30.04.2016 r. na sfinansowanie działalności skarżącej z tytułu pożyczek, dopłat i umowy dzierżawy uzyskała środki finansowe w kwocie 291.896,00 zł. Natomiast z przedstawionych zestawień wydatków za ten okres wynika, że łączne wydatki strony w tym okresie wyniosły 209.402,26 zł. Tylko z tego zestawienia wynika, że na dzień 30.04.2016 r. Spółka dysponowała środkami finansowymi w kwocie 82.493,74 zł. Przy czym zaznaczyć należy, że z przesłanych zestawień wydatków wynika, że poza opłatami z tytułu kosztów sądowych i związanymi z nimi wydatkami, oraz innymi wydatkami o charakterze publicznoprawnym Spółka ponosiła także wydatki z tytułu obsługi kadrowo-księgowej, a także koszty umów zlecenia, umowy o dzieło. Powyższe potwierdza, że pomimo znacznego ograniczenia działalności gospodarczej Spółka poza zobowiązaniami publicznoprawnymi stara się również opłacać zobowiązania prywatnoprawne. Stwierdzić przy tym należy, że z przesłanych informacji wynika, że wspólnicy Spółki zobowiązani są do dopłat zwrotnych jak i bezzwrotnych w wysokości do dziesięciokrotności wartości ich udziałów w kapitale zakładowym spółki (§ 9 Umowy Spółki). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, ze w sytuacji braku aktualnie środków na opłacenie kosztów sądowych Spółka może niezbędnych środków na ten cel wymagać od wspólników. Na marginesie można jedynie zauważyć, że otrzymana w marcu 2016 r. dopłata od udziałowców w wysokości 210.000 zł stanowi jedynie 7% wysokości kapitału zakładowego Spółki.

Nie bez znaczenia dla oceny zaistnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy jest fakt, iż wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych Spółka zadeklarowała na poziomie 3.000.000,00 zł, a wartość środków trwałych na kwotę 15.059.927,00 zł na rok 2014. Wysokość zarówno kapitału zakładowego jak i wartość posiadanych środków trwałych świadczy o skali prowadzonej działalności gospodarczej. Oceny tej nie zmienia fakt, iż w sytuacji obecnej Spółka, jak twierdzi i co wynika z przedstawionych przez nią dokumentów księgowych, w praktyce nie prowadzi już działalności gospodarczej zaś jej majątek tj. salony gier ze znajdującymi się w nich automatami zostały zabezpieczone. Sam bowiem fakt zabezpieczenia środków trwałych nie pozbawił Spółki prawa własności do tego majątku, a jedynie ograniczył możliwość korzystania z niego, tym samym, w sytuacji gdy Spółka jest wciąż właścicielem środków trwałych o wartości ponad 15.000.000 zł niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia warunki do przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do podniesionej przez Spółkę okoliczności poniesienia straty na poziomie 4.754042,74 zł stwierdzić należy za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (postanowienie z dnia 01.08.2013 r. sygn. akt I FZ 327/13 opubl. https://cbois.nsa.gov.pl). W postanowieniach zaś z dnia 22 marca 2011 r, II GZ 112/11(opubl. https://cbois.nsa.gov.pl) i z dnia 19 listopada 2004r., I FZ 436/04 NSA (nieopubl.) stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Dlatego, referendarz sądowy powtarza, że oceniając przesłanki przyznania prawa pomocy spółce, należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej.

Stwierdzić także należy, że wpływająca na prowadzoną działalność gospodarczą zmiana przepisów prawa skutkująca ograniczeniem działalności Spółki była stronie znana już kilka lat temu, co wynika choćby z jej wniosków o prawo pomocy, treści postanowień i innych rozstrzygnięć wydanych względem strony przez sądy administracyjne w całej Polsce. W tamtym okresie, jak wynika z treści wydanych względem strony postanowień ( np. ze sprawy o sygn. akt III SA/Wa 3480/15, III SA/Wa 780/16), Spółka dysponowała znaczącymi wpływami finansowymi i znaczącym majątkiem, co potwierdziła dokonanymi operacjami finansowymi, których adresatem był także – ale nie wyłącznie – Sąd. Fakt ten, podobnie jak okoliczność istnienia sporów podatkowych (w tym niniejszego) już w 2009 r, nakładał na stronę obowiązek szczególnej zapobiegawczości w planowaniu wydatków – tak, by należności sądowe pozostały zabezpieczone. Jak wynika z treści wydawanych rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy przez sądy administracyjne Spółka odnotowywała przepływy finansowe także w 2015 r i zabezpieczała środki na pokrycie (innych) należności, nawet cywilnoprawnych. Podobnie i za 2014 r, z których wynika, że Spółka osiągnęła przychody w znacznych rozmiarach (49.791.725,22 zł), które pozwalają na planowanie wydatków. Nadto stwierdzić należy, że z przedstawionych przez Spółkę zestawień należności i zobowiązań za dzień 31.12.2015 i 30.04.2016 r. wynika, że tylko osoby fizyczne są winne Spółce kwotę 3.158.336,47 zł, przy czym Spółka posiada zobowiązania wobec osób fizycznych na kwotę 821.885,58 zł. Zauważyć przy tym należy, że kwota zobowiązań tych osób wobec Spółki były już znaczące na koniec 2014 r., a pomimo to na początku 2015 r. kwota ta uległa zwiększeniu, powiększając zobowiązania niektórych osób fizycznych. Takie działanie Spółki nie może aktualnie uzasadnić przyznania prawa pomocy. Skarżąca winna bowiem ponosić odpowiedzialność za podejmowane zdarzenia gospodarcze, a nie przerzucać ich ciężar na ogół społeczeństwa, w postaci opłacenia za nią kosztów sądowych.

W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę na fakt, że gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie podmiotu zobowiązanego do likwidacji majątku spółki od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, to wprowadziłby stosowną regulację prawną. Takiej regulacji, zdaniem referendarza sądowego, nie ma. Jest natomiast priorytetu zobowiązań publicznoprawnych nad zobowiązaniami prywatnoprawnymi i dlatego wszczęcie postępowania likwidacyjnego nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie z 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2105/14 opubl. https://cbois.nsa.gov.pl). Przy czym każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (postanowienie z 28 marca 2014 r sygn. akt I OZ 232/14, z dnia 17 grudnia 2014 sygn. akt I FZ 459/14, opubl. https://cbois.nsa.gov.pl).

Także do niniejszej sprawy wciąż aktualne pozostaje stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, powołane już w postanowieniu z dnia 15.02.2016 r. sygn. akt III SA/Wa 3480/15 skierowanym do Spółki, który silnie uzależnia sposób realizowania prawa do sądu od rodzaju podmiotu i rodzaju sporu (wyrok z 19 stycznia 2010 r nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). Trybunał stwierdza wprost, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej. Jeżeli spółka generowała przychody i miała miesięczny obrót, zatem mogła dowolnie dysponować swymi przychodami i, mimo że deklarowała straty przekraczające jej przychody, to koszty sądowe winny były zostać uznane za część kosztów działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą spółkę. Opłaty sądowe powinny być traktowane jako część kosztów działalności przedsiębiorcy.

Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że w sytuacji gdy: Spółka dysponowała środkami finansowymi w kwocie ponad 82.000 zł na dzień 30.04.2016 r., posiada możliwość żądania dopłat od wspólników w wykazanej wyżej wysokości, nadto posiada wysokie wierzytelności m.in. od osób fizycznych, a zwłaszcza z uwagi na rozmiary prowadzonej działalności, wartość kapitału zakładowego, środków trwałych w porównaniu z wysokością niezbędnych do rozpoznania skarg strony kosztami sądowymi, brak było podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W związku z powyższym, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji