Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 746/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 4 i 5, art. 28
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3, 5, 10
journal: Dz.U. 2013 poz 707
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - tekst jednolity
article: art. 1, 2, 4
journal: Dz.U. 2005 nr 175 poz 1459
law: Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości
article: art. 27
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Wiesław Morys (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński, Protokolant starszy asystent sędziego Rafał Kopania, po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2016r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. W. i A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Wr 532/14 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji o przekształceniu prawa współużytkowania wieczystego w prawo współwłasności 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Z. W. i A. W. solidarnie na rzecz A. M. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 23 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 532/14, uwzględnił skargę A. M. na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze i uchylił ją oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji.

Jak wynika z uzasadnienia tegoż orzeczenia zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta K. z dnia [...] stycznia 2014 r. o odmowie uchylenia decyzji tegoż organu z dnia [...] stycznia 2011 r. o przekształceniu służącego A. W. i Z. W. prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] położonej w K. przy ul. [...] w prawo własności. Zapadła ona w następującym stanie faktycznym: umową darowizny z dnia [...] kwietnia 2007 r. S. W. obdarowała Z. W. udziałem wynoszącym ¾ części w prawie użytkowania wieczystego tej działki oraz takim samym udziałem w stanowiącym odrębną nieruchomość budynku mieszkalnym o kubaturze 482,87 m³. W dniu [...] września 2010 r. Z. W. i A. W. nabyli od M. K. M. ¼ część prawa użytkowania wieczystego wyżej wymienionej działki oraz taki sam udział w prawie własności położonego nań budynku. Umową z dnia [...] września 2010 r. Z. W. i A. W. rozszerzyli wspólność ustawową na majątek nabyty w trakcie trwania ich związku małżeńskiego na podstawie jakiegokolwiek zdarzenia prawnego, a w szczególności udział wynoszący ¾ w prawie użytkowania wieczystego opisanej wyżej działki gruntu nr [...] i w stanowiącym odrębną nieruchomość budynku mieszkalnym.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...], Burmistrz K., po rozpatrzeniu wniosku A. W. i Z. W., na podstawie art. 1 i art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz.U. Nr 175, poz. 1459 ze zm., obecnie t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 83 ze zm.), dalej zamiennie cytowanej jako ustawa przekształceniowa, przekształcił prawo użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, położonej w K., przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków numerem [...] o powierzchni 0,1561 ha (obręb [...], [...]).

Postanowieniem z dnia [...] września 2010 r., sygn. [...], Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze stwierdził, że spadek po S. W. zmarłej dnia [...] czerwca 2008 r., na podstawie testamentu z dnia [...] lipca 2004 r., nabył jej wnuk A. R. M.

Wyrokiem z dnia [...] listopada 2012 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze stwierdził nieważność umowy darowizny z dnia [...] kwietnia 2007 r., a wyrokiem z dnia [...] maja 2013 r., sygn. akt [...], Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił apelację od powyższego wyroku.

Postanowieniem z dnia [...] października 2013 r. (Dz. Kw nr [...], Kw nr [...]) Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze Wydział VI Ksiąg Wieczystych oddalił wniosek A. M. o wpis prawa własności i wykreślenie hipotek w księdze wieczystej Kw nr [...], obejmującej przedmiotową nieruchomość. Wnioskodawca nie przedstawił bowiem dokumentu w formie przepisanej prawem (aktu notarialnego, orzeczenia sądu, decyzji administracyjnej), z którego wynikałby skutek prawny w postaci nabycia przez niego udziału w ¾ części współwłasności tej nieruchomości. Wskazał, iż takiego skutku nie rodzi wyrok stwierdzający nieważność umowy darowizny udziału w użytkowaniu wieczystym i postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej S. W..

Przed Sądem Rejonowym w Jeleniej Górze, do sygn. akt [...] toczy się sprawa z powództwa A. M. przeciwko Z. W., A. W., Gminie K., [...] S.A. w Katowicach dotycząca przedmiotowej nieruchomości o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r., na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.) zawieszono to postępowanie do czasu wydania ostatecznej decyzji administracyjnej w sprawie o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Burmistrza Miasta K. z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...]. W motywach tego postanowienia podano w szczególności, że o ile Sąd Rejonowy może ustalić, kto jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości i w jakich częściach, to nie może samodzielnie ustalić, że nadal istnieje prawo wieczystego użytkowania gruntu i nie doszło do skutecznego przekształcenia tego prawa.

Postępowanie wznowieniowe, w którym zapadły obecnie kontrolowane decyzje toczy się na skutek pisma A. M. z dnia [...] listopada 2013 r., w którym jako podstawę prawną żądania wskazano art. 145 § 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) – dalej: K.p.a. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], Burmistrz Miasta . wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., a po przeprowadzeniu wznowionego postępowania, powołując się na art. 151 § 1 pkt 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 i 5 K.p.a. w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy przekształceniowej, odmówił uchylenia decyzji dotychczasowej. W jej uzasadnieniu stwierdził, że podstawą ustalenia stanu prawnego nieruchomości są dane zawarte w księdze wieczystej oraz w operacie ewidencji gruntów i budynków, zaś organ nie może kwestionować wpisów w księdze wieczystej i jest związany ich treścią. Wpisy są objęte domniemaniem prawidłowości i chronione są rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Zgodnie z istniejącym wpisem w księdze wieczystej obejmującej przedmiotową nieruchomość jej użytkownikami wieczystymi byli jedynie Z. W. i A. W. Zarówno w niej, jak i w operacie ewidencji gruntów i budynków, nie odnotowano żadnych innych wpisów dotyczących prawa własności (użytkowania wieczystego) osób trzecich do przedmiotowej nieruchomości. Jeżeli zatem z wnioskiem o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności mogły wystąpić osoby legitymujące się prawem użytkowania wieczystego, albo ich następcy prawni, co wynika z brzmienia przytoczonych przepisów cytowanej wyżej ustawy, to prawo złożenia wniosku o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przedmiotowej nieruchomości przysługiwało wyłącznie Z. W. i A. W., a nie wnioskodawcy, który z tego powodu nie mógł skutecznie podważyć decyzji dotychczasowej. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze, po rozpatrzeniu odwołania A. M., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 28, art. 145 § 1 pkt 4 i 5, art. 147, art. 148, art. 149 § 1, 2 i 3 oraz art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] stycznia 2014 r. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania i podkreślił, że wznowienie postępowania stanowi prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, o ile postępowanie to dotknięte kwalifikowaną wadą wymienioną w przepisach K.p.a. Podzieliło pogląd organu I instancji, wedle którego A. M. nie jest jego stroną, bowiem stroną postępowania wznowieniowego może być tylko strona postępowania zwykłego. Tymczasem stronami tego postępowania byli małżonkowie W., i tylko oni, jako współużytkownicy wieczyści nieruchomości, mogli wystąpić o przekształcenie tego prawa. W ocenie organu nie zmienia tej konkluzji fakt unieważnienia umowy darowizny z dnia [...] kwietnia 2007 r. Kolegium zważyło, iż w postanowieniu Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia [...] października 2013 r., Dz. Kw nr [...], Kw nr [...], oddalającym wniosek A. M. o wpis jako współwłaściciela w udziale ¾ części przedmiotowej nieruchomości i wykreślenie hipotek, podano że wyrok stwierdzający nieważność umowy stanowiącej podstawę wpisu prawa rzeczowego nie może stanowić samodzielnej podstawy wpisu w księdze wieczystej. Oznacza to, że dopóki sąd powszechny nie uzgodni treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, wnioskodawca A. M. nie może powoływać się skutecznie na swój przymiot strony, a więc żądać wznowienia tego postępowania. Wskazując na powyższe organ odwoławczy wywiódł, że wobec braku przymiotu strony decyzja organu I instancji jest w pełni uzasadniona.

Na powyższą decyzję ostateczną A. M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której zarzucił, że organ administracyjny pominął okoliczność, iż wskutek nieważności umowy darowizny przedmiotowa czynność prawna nie wywołała i nie mogła wywołać żadnych skutków prawnych objętych wolą stron. Zatem małżonkowie W. nie byli użytkownikami wieczystymi w całości spornej nieruchomości w dacie orzekania w sprawie przekształcenia. Podkreślił, że rękojmia wiary ksiąg wieczystych nie chroni nieważnych czynności prawnych. Wywodził, że chociaż stwierdzenie nieważności umowy darowizny nastąpiło po dacie wydania przedmiotowej decyzji administracyjnej, to nie zmienia to faktu, iż stwierdzenie nieważności wywołało skutek ex tunc i nie można tego kwestionować w tej chwili. Jak wywiódł Sąd Najwyższy tylko organ jest władny uchylić własną decyzję, bo sąd nie może jej podważać (uchwała siedmiu sędziów z dnia 9 października 2007 r., sygn. akt III CZP 46/07). Pozostawanie decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. w obrocie prawnym uniemożliwia uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, na co zwrócił uwagę Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze w postanowieniu zawieszającym to postępowanie z dnia [...] maja 2014r., sygn. akt [...].

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i wywody prawne zawarte w kwestionowanej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...] października 2014 r. uczestnicy postępowania Z. W. i A. W. wnieśli o oddalenie skargi. Wywodzili, że decyzja administracyjna, której uchylenia domaga się skarżący w ramach wznowienia postępowania, nie jest w żadnej mierze wadliwa, a skarżący nie posiadał w toku postępowania pierwszoinstancyjnego i nie posiada obecnie statusu strony postępowania administracyjnego, w związku z czym zaskarżona decyzja w pełni odpowiada prawu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznając skargę za zasadną stwierdził, iż w chwili podejmowania przez Burmistrza K. decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...], Z. W. legitymował się udziałem ¾ części w prawie użytkowania wieczystego działki gruntu i takim samym udziałem w prawie własności stanowiącego odrębną nieruchomość budynku mieszkalnego usytuowanego na tej działce gruntu na podstawie umowy darowizny z dnia [...] kwietnia 2007 r. Ta umowa stanowiła również podstawę stosownego wpisu w księdze wieczystej. Wyrokiem z dnia [...] listopada 2012 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze stwierdził nieważność umowy darowizny z dnia [...] kwietnia 2007 r., a Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia [...] maja 2013 r. sygn. akt [...] oddalił apelację od powyższego orzeczenia. Kwestia nieważności wyżej wskazanej umowy darowizny została więc prawomocnie rozstrzygnięta. W ocenie Sądu meriti nie budzi wątpliwości, że w chwili podejmowania decyzji o przekształceniu prawa wieczystego użytkowania w prawo własności nieruchomości jeden z użytkowników wieczystych tej nieruchomości - Z. W. w rzeczywistości nie posiadał tego prawa w części, w jakiej prawo to uzyskał umową darowizny z dnia [...] kwietnia 2007 r. Stwierdzenie nieważności umowy działa bowiem od początku (ex tunc), z mocy prawa, jest skuteczne względem wszystkich (erga omnes), ma charakter definitywny i niestopniowalny, nie wywołuje skutków prawnych. W sytuacji zatem, gdy w wyniku prawomocnego stwierdzenia nieważności umowy darowizny udziału w prawie użytkowania wieczystego okazało się, że w chwili podejmowania decyzji o przekształceniu prawa wieczystego użytkowania w prawo własności nieruchomości jeden z użytkowników wieczystych i wnioskodawców nie posiadał tego prawa, a więc faktycznie nie był użytkownikiem wieczystym (w niniejszej sprawie – w części, w jakiej prawo to uzyskał umową darowizny z dnia [...] kwietnia 2007 r.), to jest to nowa istotna okoliczność faktyczna, która chociaż została stwierdzona dopiero po podjęciu decyzji o przekształceniu, to jednak istniała już w chwili wydawania tej decyzji i nie była znana organowi. Zdaniem tego Sądu, skoro Z. W. nie nabył udziału ¾ części w prawie użytkowania wieczystego działki gruntu na podstawie umowy darowizny z dnia [...] kwietnia 2007 r., to udział ten nadal należał do S. W., a po jej śmierci do jej spadkobiercy, to jest do skarżącego A. M. W chwili składania wniosku o przekształcenie prawa wieczystego użytkowania w prawo własności nieruchomości współużytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości byli więc A. M. – w ¾ części oraz A. W. i Z. W. – łącznie w ¼ części. A. M. winien więc wraz z A. W. i Z. W. złożyć wniosek o przekształcenie. Skoro zatem postępowanie w sprawie przekształcenia prawa wieczystego użytkowania w prawo własności nieruchomości zostało wszczęte jedynie na wniosek A. W. i Z. W. i toczyło się tylko z ich udziałem, to A. M. będący stroną – jako współużytkownik wieczysty nieruchomości – bez własnej winy nie brał udziału w tym postępowaniu. Skarżący mógł więc zdaniem Sądu meriti skutecznie złożyć wniosek o wznowienie postępowania, bo wykazał prezentowane przesłanki wznowieniowe. Prawo własności wynikające z przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nie powstaje z mocy prawa (ex lege), a ma swe źródło w konstytutywnej decyzji administracyjnej. Wpis tego prawa ma charakter zaś deklaratoryjny, wszak może być obalony nie tylko w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, ale w każdym postępowaniu, w którym kwestia ta stanowi przesłankę rozstrzygnięcia. Przeto nawet w postępowaniu administracyjnym. W tym stanie rzeczy Sąd Wojewódzki uznał, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, a także z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania, to jest art. 28, art. 145 § 1 pkt 4 i 5 oraz art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a. Bowiem organy obu instancji nie uwzględniły, że wobec prawomocnego stwierdzenia nieważności umowy darowizny z dnia [...] kwietnia 2007 r. A. M., jako spadkobierca S. W., w rzeczywistości był współużytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości, a więc przysługiwał mu status strony w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją Burmistrza K. z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...], w którym to postępowaniu bez własnej winy nie brał udziału. Ponadto organy administracyjne nie uwzględniły, że stwierdzenie nieważności wyżej wymienionej umowy darowizny stanowiło istotną dla sprawy nową okoliczność faktyczną istniejącą w dniu wydania decyzji, nieznaną organowi wydającemu decyzję. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia przytoczył art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli Z. W. i A. W., domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. prawa materialnego, tj.:

a) art. 410 § 2 Kodeksu cywilnego (K.c.) oraz art. 27 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2013 r., poz. 1774), dalej u.g.n., przez pominięcie tych przepisów przy ocenie statusu prawnego Z. i A. małż. W. w dniu [...] stycznia 2011 r., jako wieczystych użytkowników gruntu wchodzącego w skład nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...], tj. w dacie wydania przez Burmistrza K. decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego tego gruntu w prawo własności;

b) art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przez ich niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się w ocenie, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Burmistrza K. zostały podjęte z naruszeniem tychże przepisów;

2. przepisów postępowania, mające wpływ na treść wyroku, tj.:

a) art. 133 § 1 P.p.s.a., przez pominięcie faktu zawarcia przez uczestników w dniu [...] września 2010 r. umowy o rozszerzenie małżeńskiej wspólności majątkowej, jak i wpisów w księdze wieczystej nr [...], dotyczących przeniesienia prawa wieczystego użytkowania gruntu tą księgą objętego najpierw na Z. W., a następnie na Z. i A. małż. W.;

b) art. 141 § 4 P.p.s.a. przez zaniechanie wskazania oraz wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisów uzasadniających pogląd, iż Z. i A. małż. W. nie byli w dniu [...] stycznia 2011 r. wieczystymi użytkownikami gruntu wchodzącego w skład nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...], a ponadto zaniechanie wskazań adresowanych do organów administracji co do dalszego postępowania w niniejszej sprawie.

Na tych podstawach domagali się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano przede wszystkim, iż zawarcie umowy darowizny prawa użytkowania wieczystego wywołuje jedynie skutek zobowiązujący, gdyż skutek rozporządzający następuje dopiero w wyniku konstytutywnego wpisu nabywcy do księgi wieczystej. Zatem w ocenie autora skargi kasacyjnej nie sposób podzielić poglądu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o niezaistnieniu, czy usunięciu w wyniku stwierdzenia nieważności umowy darowizny udziału w prawie użytkowania wieczystego skutków prawno-rzeczowych w postaci przejścia części prawa użytkowania wieczystego działki wyżej opisanej najpierw na Z. W., a następnie na Z. i A. małżonków W. Stwierdzenie nieważności umowy darowizny udziału w prawie użytkowania wieczystego zniweczyło tylko skutek zobowiązujący umowy, nie ingerując w skutek rozporządzający wynikający z wpisu w księdze wieczystej, i doprowadziło do powstania świadczenia nienależnego, uzasadniającego zwrot świadczeń wzajemnych stron tego stosunku prawnego. Uszło nadto uwadze Sądu I instancji, że małżonkowie W. zawarli umowę o rozszerzenie wspólności ustawowej m.in. o nabyty przez Z. W. udział w użytkowaniu wieczystym spornej nieruchomości. Nietrafnym jest więc wywód zawarty w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż decyzja o przekształceniu prawa wieczystego użytkowania gruntu w prawo własności zapadła z naruszeniem art. 1 i art. 2 ustawy o przekształceniu prawa wieczystego użytkowania w prawo własności, bowiem w dacie wydania tej decyzji wyłącznie skarżący kasacyjnie byli współużytkownikami wieczystymi gruntu stanowiącego działkę, której ta decyzja dotyczyła. A contrario oznacza to równocześnie, iż A. M. nie był współużytkownikiem wieczystym tego gruntu, wobec czego w świetle art. 28 K.p.a. nie mogły mu przysługiwać prawa strony w postępowaniu przekształceniowym. Nie zaistniały również przesłanki, które w myśl art. 145 § 1 pkt 4 i 5 oraz art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a. uzasadniałyby uchylenie decyzji o przekształceniu prawa wieczystego użytkowania w prawo własności, bowiem stwierdzenie nieważności umowy darowizny nie zmieniało prawno-rzeczowego statusu skarżących kasacyjnie względem spornej nieruchomości istniejącego w dniu wydania tejże decyzji. W ocenie autora skargi kasacyjnej nie jest przy tym możliwa rzeczowa polemika ze sposobem zastosowania prawa materialnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, bowiem Sąd ten nie wskazał przepisów, na których oparł się stwierdzając, że w dniu [...] stycznia 2011 r. uczestnicy nie byli wyłącznymi użytkownikami wieczystymi gruntu. Sąd meriti nie zawarł również w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jakichkolwiek wskazań do dalszego procedowania przez organy administracji. Zasadnym jest zatem stwierdzenie, iż motywy tegoż orzeczenia zawierają luki utrudniające zarówno zrozumienie przesłanek, jakimi kierował się uchylając zapadłe w sprawie decyzje, jak i wyeliminowanie w dalszym postępowaniu administracyjnym błędów, które jego zdaniem miały miejsce w postępowaniu administracyjnym.

W piśmie procesowym z dnia [...] marca 2015 r., nazwanym odpowiedzią na skargę kasacyjną, A. M. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżących kasacyjnie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna pozbawiona jest uzasadnionych podstaw.

Na wstępie godzi się przypomnieć, że rozpoznając skargę kasacyjną – po myśli art. 183 P.p.s.a. – Naczelny Sąd Administracyjny czyni to w granicach zakreślonych przez ramy tego środka odwoławczego, gdyż jest nimi związany, biorąc pod rozwagę z urzędu w zasadzie tylko nieważność postępowania. Przy braku przesłanek nieważnościowych analizie w sprawie podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych. Skarga ta została oparta na obu ustawowych podstawach z art. 174 P.p.s.a. Na naruszeniu prawa materialnego, przy czym eksponowano zarówno brak zastosowania, jak i niewłaściwe zastosowanie wskazanych w niej przepisów. Nadto na naruszeniu przepisów proceduralnych, jak to ujęto wpływającym na treść wyroku. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania – choć nie jest to wyraźnie wyartykułowane, może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Powołanie się w skardze kasacyjnej na obie w/w podstawy wymaga rozważenia w pierwszej kolejności zarzutów procesowych, gdyż dopiero po przesądzeniu, iż stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony i nie doszło do istotnych uchybień procesowych, można przejść do oceny podstawy naruszenia prawa materialnego.

Zarzut naruszenia przepisów procesowych jest nietrafny. Nie doszło do uchybienia przez Sąd Wojewódzki przepisowi art. 133 § 1 P.p.s.a., gdyż przez zamknięciem rozprawy sprawa została wyjaśniona do orzekania, a Sąd ten dysponował aktami administracyjnymi, na podstawie których dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych. Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wziął pod uwagę wszystkie istotne okoliczności sprawy. Przepis art. 133 § 1 P.p.s.a. reguluje powinność sądu administracyjnego orzekania generalnie na podstawie akt sprawy, uprawniając do przeprowadzenia innych dowodów tylko w organicznym zakresie, i zamknięcia rozprawy w wyniku uznania wyjaśnienia sprawy do rozstrzygnięcia. Do naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. dojść mogłoby zatem wtedy, gdyby sąd wyrokując dokonał własnych ustaleń na podstawie przeprowadzonych przed nim dowodów, innych niż określone w przepisie art. 106 § 3 P.p.s.a., jak również wtedy, gdyby zaniechał przeprowadzenia takiego dowodu, jeżeli dowód ten miałby istotne znaczenie dla dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, a przede wszystkim gdyby uczynił to pomijając materiał zebrany w postępowaniu administracyjnym. A tak się w niniejszej sprawie nie stało. Strona składająca skargę kasacyjną upatruje naruszenia tego przepisu w pominięciu zawarcia przez małżonków W. umowy rozszerzającej wspólność majątkową oraz wpisów prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej spornej nieruchomości. Jest to zarzut chybiony, albowiem Sąd meriti te okoliczności dostrzegł, lecz nie nadał im znaczenia dla sprawy. To jednakowoż, czy uczynił to słusznie, nie może być przedmiotem tego zarzutu, który zresztą tak sformułowany nie zasługiwałby na uwzględnienie z powodu braku wykazania możliwości istotnego wpływu na wynik sprawy. Zresztą kwestia ta dotyka bardziej materii prawnej niż faktycznej, przeto może być badana w obrębie drugiej z podstaw kasacyjnych. Dalej wypada stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a., zwłaszcza pozwala na odczytanie intencji Sądu meriti oraz dokonanie kontroli instancyjnej. Zarówno stan faktyczny, jak i reżim prawny przedstawiono w nim w sposób właściwy, zgodny z tym przepisem, prezentując stanowiska stron, zarzuty przeciwko decyzji, jak też wyjaśniono podstawę prawną orzeczenia. Odzwierciedlono w nim także dokonaną sądowoadministracyjną kontrolę legalności zaskarżonej decyzji i argumenty, jakie legły u podstaw uchylenia obu decyzji. To zaś, czy twierdzenia argumenty są zasadne nie podlega ocenie w ramach tego zarzutu. Trzeba też dodać, że przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną jedynie w wyjątkowych wypadkach, których tu nie dostrzeżono (p. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA z 2010 r., nr 3, poz. 39), a autor skargi kasacyjnej nie powiązał tego wytyku z innymi przepisami. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela wreszcie jego poglądu co do zaniechania przez Sąd I instancji wskazania i wyjaśnienia przepisów uzasadniających stanowisko o braku przysługiwania prawa użytkowania wieczystego skarżącym kasacyjnie do całej nieruchomości oraz braku wskazań co do dalszego toku postępowania wznowieniowego. Sąd ten bowiem wyraźnie stwierdził, jakie przepisy naruszyły organy i dlaczego oraz nakreślił kierunek ponownego rozpatrzenia sprawy. Wynika to także z treści wywodów przedstawionych w motywach zaskarżonego wyroku.

Przechodząc do zarzutów materialnoprawnych godzi się na wstępie przypomnieć, że postępowanie, w jakim zapadły kontrolowane decyzje jest postępowaniem administracyjnym i to postępowaniem nadzwyczajnym, w którym konieczna jest ścisła wykładnia mających zastosowanie przepisów prawa. Przeto też reguły i regulacje cywilnoprawne mają tu ograniczone oddziaływanie, stąd zagadnienie ewentualnych skutków na tym gruncie stwierdzenia nieważności umowy darowizny i zawiązania stosunków prawnych są tu o tyle tylko istotne, o ile wpływają na materię administracyjnoprawną. Dlatego cywilistyczna instytucja nienależnego świadczenia i niezastosowanie w sprawie normy z art. 410 § 2 K.c. nie może stanowić o wadliwości zaskarżonego wyroku, gdyż kwestie te nie mieszczą się w ramach kognicji organów orzekających w sprawie, zatem również nie mogły być przedmiotem bezpośredniej kontroli legalności sprawowanej przez sąd administracyjny. Organy administracyjne nie są powołane do rozstrzygania sporów o własność czy inne prawo rzeczowe. Podobnie rzecz się ma z badaniem skutków zawarcia przez małżonków W. umowy małżeńskiej majątkowej, która zresztą jest rzeczą wtórną w tej sprawie, i ewentualnie może być przedmiotem zainteresowania sądu powszechnego. Jest to bowiem materia zbyt odległa od problematyki roztrząsanej w tej sprawie. Tym bardziej, gdy sprowadzona została do konkluzji o obowiązku zwrotu świadczeń nienależnych przez strony umowy darowizny z dnia [...] kwietnia 2007 r., która to konkluzja wydaje się być wątpliwa i niespójna z generalnym wywodem zasadzającym się na niemożności zniweczenia skutku prawnorzeczowego umowy, jako że zwrot wzajemnych świadczeń oznacza powrót do stanu sprzed zawarcia umowy, czyli zwrot przedmiotu umowy (udziału w użytkowaniu wieczystym) przez obdarowanego, bo darczyńca nie uzyskał świadczenia, jako że darowizna jest umową nieodpłatną i jednostronnie zobowiązującą, a więc nie należy do kategorii umów wzajemnych. Oczywistym jest przy tym, że materia cywilistyczna nie może zostać całkowicie w sprawie pominięta, lecz nie w takim aspekcie, jak chciałby tego autor skargi kasacyjnej.

Postępowanie wznowieniowe, gdy wszczynane jest na wniosek, to po ustaleniu zachowania terminu do jego wniesienia, wskazania podstaw wznowieniowych i spełnienia przesłanek podmiotowych, zapada postanowienie o wznowieniu postępowania, które upoważnia organ do badania zasadności owych przesłanek i ewentualnego ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją ostateczną. W jego toku badaniu podlegają enumeratywnie wymienione w art. 145 § 1 i art. 145a § 1 K.p.a. podstawy, w wyniku czego może dojść do uchylenia decyzji dotychczasowej i orzeczenia na nowo (ewentualnie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa), bądź odmowy uchylenia takiej decyzji. Sąd I instancji zasadnie uznał zaistnienie w sprawie przesłanek wznowieniowych sprecyzowanych w art. 145 § 1 pkt 4 i 5 K.p.a. Przede wszystkim należy stwierdzić, że po wydaniu decyzji dotychczasowej (z dnia [...] stycznia 2011 r.) pojawiła się nowa okoliczność w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Doszło bowiem do prawomocnego stwierdzenia nieważności umowy darowizny z dnia [...] kwietnia 2007 r., od której zależał przymiot strony i formalna zasadność żądania przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności Z. W. Co prawda wyrok w tej materii uprawomocnił się po wydaniu decyzji dotychczasowej, wszak działa on ex tunc, przeto stwarza fikcję prawną nieistnienia owej umowy od początku. Zatem owym nowym zdarzeniem w świetle tego przepisu jest brak umowy przenoszącej na składającego wniosek o przekształcenie Z. W. udziału w prawie użytkowania wieczystego w dacie wydania decyzji dotychczasowej. Bezsprzecznie jest to więc okoliczność istniejąca w dacie orzekania przez organ, mu nieznana i istotna dla sprawy. Jednocześnie ta okoliczność prowadzi do wniosku o wystąpieniu przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Nie przesądzając na tym etapie czy następca prawny darczyńcy jest już z tego tylko powodu współużytkownikiem wieczystym wstępującym w jego miejsce, należy stwierdzić, że ma on prawo na tej podstawie domagania się udziału w postępowaniach dotyczących tej nieruchomości, w tym w postępowaniach nadzwyczajnych. Pozytywne stanowisko Sądu I instancji zaprezentowane w tej materii, jako nieuwzględniające innych jeszcze okoliczności, zatem niepogłębione, jest przedwczesne. Jednakowoż nie miało ono ostatecznie wpływu na wynik sprawy. Podobnie jak nietrafny pogląd, wedle którego tylko strony postępowania zwykłego mają uprawnienia stron w postępowaniu wznowieniowym. Pogląd taki, literalnie odczytany, niweczyłby regulację przywoływanego przepisu. Niesłusznie więc prowadziłby do wyłączenia możliwości wszczynania postępowania wznowieniowego przez osoby, które zostały pominięte jako strony postępowania zwykłego, jak i dowodzenia wystąpienia innych jeszcze przesłanek wówczas, gdy osoba taka bez własnej winy nie brała udziału w takim postępowaniu. Należy więc stwierdzić, że stroną postępowania wznowieniowego może być nie tylko strona postępowania zwykłego, ale także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 K.p.a.). Nie rozwijając tego obszernego zagadnienia trzeba stwierdzić, że taki interes prawny wywodzi się z norm prawa materialnego i nosi on cechy interesu osobistego, konkretnego, aktualnego i prawnie chronionego (p. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1957/11 i I OSK 1874/11, publ. CBOSA). W tym postępowaniu wnioskodawca wywodzi go z prawa do udziału w części użytkowania wieczystego służącego względem spornej nieruchomości, a pochodzącego od poprzedniczki prawnej wnioskodawcy. Zatem, jeżeli starał się dowieść, że przedmiotem decyzji kontrolowanej w trybie nadzwyczajnym jest nieruchomość, do której to prawo mu służy, to należy mu to umożliwić poprzez przypisanie interesu prawnego w tym postępowaniu, czyli uznać jego przymiot strony.

Nie przesądza to wszak jeszcze o zasadności żądania wznowienia postępowania mającego doprowadzić do uchylenia decyzji dotychczasowej i orzeczenia na nowo odmiennie niż poprzednio. Bowiem do rozważenia pozostają skutki wystąpienia tych przesłanek wznowieniowych dla bytu decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. i skutki aktualnego stanu faktycznego dla treści ewentualnej nowej decyzji, a więc dla sposobu rozpatrzenia żądania małżonków W. przekształcenia prawa do spornej nieruchomości, które należałoby rozpatrzyć w wyniku uchylenia decyzji dotychczasowej. Z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności może wystąpić użytkownik wieczysty albo jego następca prawny (art. 1 ust. 1, 1a, 2, 3, 4 ustawy przekształceniowej), przy czym – jak słusznie dostrzeżono w sprawie - w przypadku współużytkowania wieczystego co do zasady winni wystąpić wszyscy współużytkownicy (art. 2 ust. 1 tej ustawy). Jeżeli zatem Z. W. nie byłby współużytkowaniem wieczystym, to nie miałby przymiotu strony w tym postępowaniu i żądanie pochodzące tylko od A. W., która nie byłaby użytkownikiem wieczystym całej nieruchomości, byłoby nieskuteczne formalnie. Zatem istotne jest, jakie skutki na gruncie administracyjnoprawnym (dla kwestii przekształcenia) wywołało stwierdzenie nieważności umowy darowizny z dnia [...] kwietnia 2007 r. pomiędzy Z. W. z S. W. Niewątpliwie rację ma autor skargi kasacyjnej twierdząc, że samo tylko zawarcie umowy jest niewystarczające zarówno dla ustanowienia, jak i przeniesienia użytkowania wieczystego czy jego części. Przepis art. 27 u.g.n. wymaga dla skuteczności takiej czynności prawnej wpisu prawa do księgi wieczystej. Przeto jak słusznie wywodzi się w skardze kasacyjnej użytkowanie wieczyste powstaje albo zostaje przeniesione dopiero po dokonaniu owego wpisu, a bardziej precyzyjnie w wyniku zawarcia umowy i jej ujawnienia w księdze wieczystej. Wpis taki ma więc charakter konstytutywny. Nadto jest objęty domniemaniem zgodności prawa z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2013 r., poz. 707). Powszechnie przyjmuje się jednak, że jest to domniemanie obalalne, i to jak się wydaje – bo stanowisko judykatury jest tu rozbieżne – może to nastąpić w każdej sprawie. Co prawda nie ma racji Sąd meriti twierdząc, że można domniemanie to przesłankowo wzruszyć także w sprawie administracyjnej, wszak wadliwość ta nie miała wpływu na wynik sprawy. Należy zważyć bowiem po pierwsze, że domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym wpisanego prawa użytkowania wieczystego może zostać obalone wyłącznie w procesie opartym o przepis art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, tylko w tym bowiem postępowaniu dojść może do usunięcia wadliwego wpisu konstytutywnego. Sąd Najwyższy w uchwale z 13 stycznia 2011 r., sygn. akt III CZP 123/10 (OSNC z 2011r., nr 9, poz. 96), w której taki pogląd przedstawił wywiódł m.in., że wzruszenie domniemania z art. 3 ust. 1 cytowanej ustawy może nastąpić w każdej sprawie, w której stanowi to przesłankę rozstrzygnięcia, wszak rozstrzygnięcie takie ma ograniczone do danej sprawy skutki, czyli nie wpływa na treść samego wpisu w księdze wieczystej. Dalej, dowodząc różnic pomiędzy wpisem deklaratoryjnym a konstytutywnym wskazał, iż dla skuteczności wygaśnięcia prawa powstałego w wyniku wpisu konstytutywnego konieczne jest (obok usunięcia jego podstawy) wykreślenie wpisu. Teza tej uchwały nie ma jednak prostego przełożenia na grunt niniejszej sprawy, gdyż zapadła w innym stanie faktycznym. Po wtóre w żadnej mierze nie może obalić owego domniemania organ administracyjny, który jest związany treścią wpisu niepodlegającego w jakiejkolwiek sprawie administracyjnej kwestionowaniu. Wpis do księgi wieczystej, po myśli art. 6268 § 6 K.p.c., jest orzeczeniem, którego organ nie może podważać, ani modyfikować. Stanowisko judykatury w tej materii jest utrwalone (p. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 199/14, publ. CBOSA, i przywołana uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt III CZP 123/10). Sąd Najwyższy mówiąc w tej uchwale o każdej sprawie miał na myśli sprawę cywilną, a nie administracyjną.

Jednakowoż związanie organu wpisem oznacza związanie wpisem istniejącym, aktualnym, a więc nie obejmuje wpisów wykreślonych. Tymczasem organy wypowiadające się w sprawie powołały się na wpis wykreślony. Stąd podstawową okolicznością istotną dla uznania zapadłych w sprawie decyzji za niezgodne z prawem jest fakt, że wpis prawa użytkowania wieczystego spornej w niniejszej sprawie nieruchomości, w tym udziału Z. W. we współużytkowaniu wieczystym wynikającego z unieważnionej umowy darowizny, został zastąpiony wpisem prawa własności małżonków W. do całej nieruchomości. Tak więc wbrew wywodom organów wypowiadających się w sprawie, wpis ten jest nieaktualny, ergo niepodobna się na jego treść powoływać. Po myśli art. 3 ust. 2 ustawy o księdze wieczystej i hipotece wykreślony wpis jest objęty domniemaniem nieistnienia. Dotyczy to wszystkich poprzednich wpisów w księdze wieczystej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II CSK 461/11 (OSNC z 2013 r., nr 1, poz. 8), 9 lipca 2015 r., sygn. akt I CSK 509/14, LEX nr 1766000). Trzeba też mieć na uwadze, że skoro wyrok stwierdzający nieważność umowy darowizny będącej podstawą wpisu do księgi wieczystej udziału w użytkowaniu wieczystym wyeliminował jego przyczynę (causę), to nie można się jego treści uwzględniać dla ustalenia współużytkowników wieczystych nieruchomości na użytek postępowania wznowieniowego w przedmiocie przekształcenia tego prawa. Wszak sam wpis nie może funkcjonować w obrocie prawnym bez swej podstawy i nie może przesądzać o istnieniu prawa użytkowania wieczystego nabytego w drodze nieważnej czynności prawnej, ani też o jej charakterze. Poza tym w doktrynie i judykaturze podnosi się słusznie, iż wykreślenie wpisu nie ma charakteru konstytutywnego, bo brak ku temu podstawy prawnej (por. A. Niewiadomski. Komentarz do art. 27 u.g.n. LEX, i cytowane tam źródła). Dopełniając tylko całości rozważań w tym obszarze należy wskazać, iż tej kwestii nie może skorygować sąd wieczystoksięgowy, którego kognicja jest ograniczona przepisem art. 31 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (nota bene dotąd A. M. nie domagał się w tym trybie wpisu prawa współużytkowania wieczystego). Nie może tego również uczynić sąd w sprawie o uzgodnienie księgi wieczystej z rzeczywistym staniem prawnym, dopóty dopóki w obrocie prawnym pozostaje decyzja przekształceniowa, bo jest nią związany. Przy czym oba wspomniane postępowania wykazują istotne różnice – głównie co do trybu i możliwości dowodzenia. Sam wyrok stwierdzający nieważność umowy może być podstawą dokonania uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jedynie wówczas, gdy umowa ta przenosiła prawo własności (p. wyroki: Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II CSK 665/10, Sąd u Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt I ACa 520/13, LEX nr 1437966, Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2014r., sygn. akt I ACa 1793/13, LEX nr 1480618); sposób ten nie dotyczy uzgodnienia w zakresie wpisu prawa użytkowania wieczystego. Dlatego odnośnie przedmiotowej nieruchomości uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym będzie możliwe dopiero po wyeliminowaniu decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. z obrotu prawnego.

W orzecznictwie dominuje bowiem pogląd podzielany przez skład Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznający niniejszą sprawę o konieczności rozgraniczenia drogi sądowej i administracyjnej, odrębności orzeczeń sądowych i administracyjnych oraz wzajemnym ich poszanowaniu. Jego konsekwencją jest związanie sądu uzgodnieniowego decyzją administracyjną (p. m.in. uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2007 r., sygn. akt III CZP 46/07 (OSNC z 2008 r., nr 3, poz. 30), wyrok tego Sądu z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt I CSK 541/11, niepubl.). W judykaturze prezentowany jest pogląd, że zakaz badania przez sąd decyzji nie obejmuje jedynie decyzji bezwzględnie nieważnych (por. orzeczenia przytoczone w uzasadnieniu powyższej uchwały), jak też nie dotyczy możliwości dokonania przez sąd odmiennej oceny stanu faktycznego przyjętego przez organ (jw.). Uchwała ta dotyczy związania w postępowaniu uzgadniającym treść księgi wieczystej decyzją komunalizacyjną, stwierdzającą nabycie nieruchomości Skarbu Państwa przez jednostkę samorządu terytorialnego z mocy prawa, a więc generalnie decyzji deklaratoryjnej, która jednak z uwagi na swój charakter legitymacyjny, zdaniem Sądu Najwyższego ma cechy konstytutywne. Zatem wywody zaprezentowane w jej uzasadnianiu można przenieść na grunt niniejszej sprawy. W konsekwencji uprawnionym jest pogląd, że sąd powszechny w trybie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece nie mógłby zarządzić więc wpisu odmiennej treści przed wyeliminowaniem decyzji przekształceniowej, na podstawie której dokonano wpisu aktualnego, gdyż naruszyłby rozdział oraz odrębność władz sądowniczej i administracyjnej, nadto dopuściłby do funkcjonowania w obrocie rozbieżnych orzeczeń.

Ubocznie i końcowo trzeba zwrócić uwagę, że w sprawie nie miała zastosowania sformułowana w art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece reguła rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, stanowiąca że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi wieczystej rozstrzyga na korzyść nabywcy, bo po pierwsze chodzi w niej o czynność prawną, do której organ orzekający nie przystępuje, gdyż ochroną objęty jest nabywca działający w zaufaniu do wpisu, po wtóre ustawa nie chroni rękojmią nieodpłatnych rozporządzeń, do jakich należy umowa darowizny (p. art. 6 ust. 1 cytowanej ustawy), ani rozporządzeń nieważnych (p. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2002 r., sygn. akt III CKN 405/99 (OSNC z 2002 r., nr 11, poz.42). Zatem organ wznowieniowy i z tego powodu nie może się nań powołać ustalając krąg stron postępowania nadzwyczajnego, zwłaszcza na wpis jako użytkowników wieczystych małżonków W.

Dlatego wbrew skardze kasacyjnej zaskarżonym wyrokiem nie doszło do naruszenia art. 27 u.g.n. i art. 1 ust. 1 art. 2 ustawy przekształceniowej. Status stron został prawidłowo przez Sąd meriti oceniony, a sprawa administracyjna wymaga wyjaśnienia i rozstrzygnięcia po uchyleniu decyzji dotychczasowej, zatem zbadania zasadności przesłanek materialnych na nowo rozstrzygając o żądaniu przekształcenia. W wyniku zapadłych w sprawie orzeczeń rzeczą organu będzie ocena złożonego wniosku o przekształcenie przede wszystkim w świetle przepisu art. 2 ust. 1 ustawy przekształceniowej, powyższych wywodów oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 marca 2015 r., sygn. akt K 29/13 (Z.U. A z 2013 r., nr 28 poz. 3).

Z tych przyczyn skarga kasacyjna nie mogła odnieść skutku, bo jej zarzuty okazały się nietrafne, a zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Zatem na zasadzie art. 184 P.p.s.a. została oddalona. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na mocy art. 204 pkt 2 tej ustawy. Na koszty te składa się wynagrodzenie pełnomocnika za udział w rozprawie kasacyjnej, gdyż pismo stanowiące odpowiedź na skargę kasacyjną nie zostało złożone w terminie z art. 179 P.p.s.a. (§ 14 ust. 2 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490) przy uwzględnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12).