Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 768/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 8 par. 1, art. 9
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 września 2022 r. sprawy ze skargi W. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 22 marca 2022 r. nr SKO.4106.227.2022 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M. z dnia 14 lutego 2022r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia 14 lutego 2022 r., na podstawie art. 17, art. 20 w zw. z art. 3 pkt 11, art. 30, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm., dalej: "u.ś.r."), art. 104, art. 107 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), Wójt Gminy M. (dalej: "organ", "organ I instancji") uznał, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone w okresie od 24 lipca 2021 r. do dnia 30 listopada 2021 r. W.F. (dalej: "Strona" "Skarżący") w łącznej wysokości 8.392,70 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za nienależnie pobrane świadczenie oraz zobowiązał Stronę do ich zwrotu w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji.

Na wstępie uzasadnienia organ opisał ustalony stan faktyczny, wskazując, iż decyzją Samorządowego Kolegium odwoławczego w Częstochowie z dnia 5 listopada 2018 r. nr SKO.4106.859.2018 Stronie przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem D.F. na okres od dnia 1 sierpnia 2018 r. do dnia 31 sierpnia 2021 r., tj. do upływu ważności orzeczenia o niepełnosprawności. Opisana decyzja została zmieniona decyzją nr [...] z dnia 24 sierpnia 2021 r. w oparciu o art. 15h ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r., poz. 374 z późn. zm.), na podstawie której świadczenie było wypłacane do 30 listopada 2021 r.

W dniu 1 grudnia 2021 r. Strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia w związku z wydaniem nowego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności syna, wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. nr [...] z dnia 16 listopada 2021 r. Z przedłożonych przez Stronę dokumentów, w tym aktu małżeństwa syna wynika, że syn – osoba wymagająca opieki, w dniu [...] r. zawarł związek małżeński z A.D. Następnie organ przywołał treść art. 17 i art. 25 u.ś.r., oraz wskazał, iż małżonka osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, zatem świadczenie wypłacone Stronie w okresie od dnia 24 lipca 2021 r. do dnia 30 listopada 2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. W związku z powyższym organ wszczął postępowanie w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Końcowo wskazał, iż zgodnie z art. 30 ust.1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Pismem złożonym osobiście w dniu 21 lutego 2022 r. Skarżący wniósł odwołanie od opisanej wyżej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone w okresie od 24 lipca 2021 r. do 30 listopada 2021 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie rodzinne, podczas gdy w żaden sposób Skarżący nie został pouczony o braku prawa do pobierania tego świadczenia, zatem nie został spełniony ustawowy warunek uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Skarżący zwrócił uwagę, iż organ jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał przepis art. 30 ust. 1 u.ś.r., nie podał natomiast precyzyjnie podstaw uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Nie budzi wątpliwości Skarżącego, że podstawą stał się przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r, który został zastosowany w sposób wadliwy. Organ powołał się bowiem wyłącznie na przesłankę zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia, tj. zawarcie związku małżeńskiego, a pominął kwestię pouczenia o braku prawa do pobierania świadczenia. Pouczenie stanowi bezwzględny wymóg uznania świadczenia za nienależnie pobrane. W tym zakresie przywołał poglądy prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Skarżący zaakcentował, że nie został pouczony, iż okoliczność zawarcia związku małżeńskiego przez osobę wymagającą opieki stanowi przesłankę negatywną do dalszego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie miał świadomości w jaki sposób fakt zawarcia związku małżeńskiego przez syna może wpłynąć na prawo do tego świadczenia. W wydanych w sprawie decyzjach brak tego rodzaju pouczenia. Nadto organ nie przesłał odrębnego pisma z pouczeniem o okolicznościach powodujących utratę prawa do świadczenia. Zauważył także, że po zawarciu związku małżeńskiego przez syna, zakres sprawowanej opieki Skarżącego nie uległ zmianie, w dalszym ciągu Strona sprawuje opiekę nad synem i w celu jej wykonywania pozostaje bez zatrudnienia. O braku świadomości Strony, przekonuje zdaniem Skarżącego również fakt, iż o zawarciu związku małżeńskiego to właśnie Skarżący poinformował organ. Decyzje uznał za niezgodną z prawem i rażąco niesprawiedliwą.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 i art. 104 § 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3, ust. 7 i ust. 8 u.ś.r., decyzją z dnia 22 marca 2022 r. nr SKO.4106.227.2022, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy stan sprawy, przywołał podstawę prawną wydanej decyzji, a także podał kolejne decyzje, które zapadły w związku z ustaleniem prawa Skarżącego do przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego, w tym decyzje zmieniające. Wskazał, iż ostatnia decyzja wygasła z mocy prawa z dniem wydania nowego orzeczenia tj. z dniem 16 listopada 2021 r. Przedłożony przez Skarżącego akt małżeństwa syna skutkował natomiast wszczęciem przez organ I instancji postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Następie, w powołaniu na treść art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyjaśnił, iż brak jest podstaw prawnych do pobierania przez Stronę świadczenia na niepełnosprawnego syna, w sytuacji gdy syn pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezspornie, w ocenie organu, Strona nie była uprawniona do pobierania świadczenia po zawarciu związku małżeńskiego przez syna. W odniesieniu natomiast do pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. podał, że zarówno we wniosku jak również we wszystkich decyzjach organu I instancji zmieniających wysokość świadczenia pielęgnacyjnego organ zawarł pouczenie o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o wystąpieniu zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Skarżący natomiast pomimo prawidłowego pouczenia w decyzji nie powiadomił o zawarciu związku małżeńskiego przez syna. Skarżący nie wywiązał się z obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o zmianie składu osobowego rodziny, zatem wypłacone świadczenie w w/w okresie jest nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. i podlega zwrotowi wraz z odsetkami. Organ odwoławczy pouczył również o możliwości złożenia wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, odroczenie terminu ich płatności albo rozłożenie na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Z rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Podniósł zarzuty naruszenia:

- art. 7, art. 77 art. 80 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie i rozważenie całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało bezpodstawnym uznaniem przez organ, że we wszystkich decyzjach dotyczących przyznania świadczenia zawarto pouczenie o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy jak wynika z analizy treści przedmiotowej decyzji, nie zawierały one takiego pouczenia,

- art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone Skarżącemu w okresie wskazanym w decyzji stanowi nienależnie pobrane świadczenie, podczas gdy Skarżący w żaden sposób nie został pouczony o braku prawa do pobierania świadczenia, w związku z czym nie został spełniony warunek uznania świadczenia za nienależnie pobrane,

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, podczas gdy organ odwoławczy winien uchylić decyzję organu I instancji w całości oraz umorzyć postępowanie.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji, umorzenie postępowania, a także wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Podtrzymał w całości uzasadnienie zawarte w treści odwołania. Nadto zaakcentował, że organ odwoławczy nie wskazał, w którym miejscu decyzje zawierają wskazane przez organ pouczenia, nie podjął analizy czy pouczenia stanowiły odpowiednie pouczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., ani także ustaleń czy Skarżący miał świadomość, że zawarcie związku małżeńskiego przez syna może w jakikolwiek sposób wpłynąć na przyznane prawo do świadczenia. W uzasadnieniu Skarżący powołał również stanowisko sądów administracyjnych w przedmiocie niniejszej sprawy. Podkreślił ponownie, że nie miał świadomości skutków zawarcia związku małżeńskiego przez syna dla prawa do pobieranego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wskazana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez Sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że rozstrzygnięcia organów zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, które uzasadniało zastosowanie kompetencji kasatoryjnych.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 22 marca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 14 lutego 2022 r., mocą której uznano świadczenie pielęgnacyjne wypłacone Skarżącemu w okresie od dnia 24 lipca 2021 r. do dnia 30 listopada 2021 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za nienależnie pobrane świadczenie oraz zobowiązano Skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Kluczową kwestią dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stało się ustalenie czy organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo uznały, że kwoty opisane w sentencji zaskarżonej decyzji są nienależnie pobranymi świadczeniami w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności regulacja art. 30 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanego przepisu osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei zgodnie z ust. 2 pkt 1 za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. podstawa uznania świadczenia za nienależnie pobrane wymaga łącznego wystąpienia następujących przesłanek: zaistniały okoliczności powodujące ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części; mimo wystąpienia tych okoliczności świadczenie rodzinne zostało wypłacone; osoba pobierająca świadczenie rodzinne była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Ustawodawca wymaga, by osoba pobierająca świadczenie miała świadomość, że czyni to w sposób nieuprawniony, a więc świadomość obowiązku powstrzymania się od odebrania wypłaty nienależnego świadczenia (zob. P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021).

Przywołana regulacja ma zastosowanie wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, co w doktrynie, jak i orzecznictwie odróżnia się od świadczeń nienależnych. Obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego świadczenia obciąża zatem tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne pozostaje dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2022 r. I OSK 1392/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 października 2021 r., z dnia 15 lipca 2022 r. II SA/Gl 281/22, P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). Warunkiem uznania na podstawie przywołanej regulacji świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest zatem świadomość o braku prawa do jego pobierania, poprzedzona i wynikająca z uprzedniego pouczenia w tym przedmiocie.

Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem zostało Skarżącemu przyznane na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie nr SKO.4106.859.2018 z dnia 5 listopada 2018 r., wydanej na skutek wniesionego odwołania, którą uchylono decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, oraz przyznano prawo do tego świadczenia od 1 sierpnia 2018 r. do 31 sierpnia 2021 r. w wysokości po 1.477,00 zł miesięcznie (karta nr 22-24 akt administracyjnych).

Wskazana decyzja została zmieniona decyzją Wójta Gminy M. z dnia 9 stycznia 2019 r. nr [...], w zakresie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego – w okresie od 1 stycznia 2019 r. do dnia 31 sierpnia 2021 r. w wysokości 1.583,00 zł, natomiast w pozostałej części utrzymano poprzednią decyzję w mocy (karta nr 27 akt administracyjnych). Następnie decyzją organu z dnia 7 stycznia 2020 r. nr [...] zmieniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie nr SKO.4106.859.2018 z dnia 5 listopada 2018 r., co do wysokości kwoty świadczenia pielęgnacyjnego – w okresie od 1 stycznia 2020 r. do dnia 31 sierpnia 2021 r. w wysokości 1.830,00 zł (karta nr 30 akt administracyjnych), natomiast decyzją nr [...] z dnia 7 stycznia 2021 r. zmieniono kwotę świadczenia na 1.971,00 zł miesięcznie od dnia 1 stycznia 2021 oraz z dnia 31 sierpnia 2201 r. (karta nr 33 akt administracyjnych).

W oparciu o art. 15h ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, organ wydał kolejną decyzję dnia 24 sierpnia 2021 r. nr [...] zmieniającą decyzję nr SKO.4106.859.2018 z dnia 5 listopada 2018 r., i ustalił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 1.971,00 zł miesięcznie od dnia 1 września 2021 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednakże nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (karta nr 36 akt administracyjnych).

Jak wynika z akt administracyjnych osoba wymagająca opieki zawarła związek małżeński w dniu [...] r. (odpis aktu małżeństwa, karta nr 37 akt administracyjnych). W sprawie nie było kwestionowane, iż informacja o zawarciu związku małżeńskiego podana przez Skarżącego wraz ze złożeniem kolejnego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] w dniu 16 listopada 2021 r. Ustalony w sprawie stan faktyczny nie pozostawał sporny.

Uwzględniając, poczynione wyżej uwagi w zakresie konieczności ustalenia w toku postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, czy Skarżący w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji pobierał świadczenie pielęgnacyjne w sposób świadomy w tym znaczeniu, że zdawał sobie sprawę, iż świadczenie to mu nie przysługuje, a co z tym związane czy pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. było sformułowane i przedstawione w taki sposób, że zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego można przyjąć, iż miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2013 r. I OSK 1701/12, z dnia 10 września 2019 r., I OSK 1139/19), konieczna stała się szczegółowa analiza zastosowanych w sprawie pouczeń.

Jak wynika z treści przywołanych wyżej decyzji organ dokonał następujących pouczeń Skarżącego:

- decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr SKO.4106.859.2018 z dnia 5 listopada 2018 r. przyznająca Skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem nie zawierała pouczenia w zakresie objętym przedmiotem niniejszego postępowania (karta nr 22-24 akt administracyjnych),

- w decyzji Wójta Gminy M. z dnia 9 stycznia 2019 r. nr [...] (karta nr 27 akt administracyjnych) zawarto pouczenie: "w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego poinformowania o tym organu właściwego wypłacającego świadczenie rodzinne (art. 25 u.ś.r.)"

- tożsame pouczenie jak w decyzji z dnia 9 stycznia 2019 r. zawarto również w kolejnych decyzjach: z dnia 7 stycznia 2020 r. nr [...] (karta nr 30 akt administracyjnych), z dnia 7 stycznia 2021 r. nr [...] (karta nr 33 akt administracyjnych), oraz z dnia 24 sierpnia 2021 r. nr [...] (karta nr 36 akt administracyjnych).

Wymienione pouczenia znajdujące się w wydanych decyzjach, na które powołuje się organ odwoławczy, nie uwzględniają w swej treści pouczenia Strony co do utraty prawa do pobierania świadczenia.

Mianowicie, z przywołanego w każdej z w/w decyzji pouczenia opartego o art. 25 ust. 1 u.ś.r. wynika obowiązek świadczeniobiorcy poinformowania organu "o zmianach w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych". Na gruncie niniejszej sprawy w treści żadnego z pouczeń nie zawarto informacji na temat skutków jakie niesie ze sobą zaniechanie poinformowania organu o zmianie okoliczności, o których mowa w art. 25 u.ś.r.

Na powyższe wskazuje sam Skarżący, podnosząc m.in. "nie zostałem pouczony, że okoliczność zawarcia związku małżeńskiego przez osobę wymagającą opieki stanowi przesłankę negatywną do dalszego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego", "nie miałem świadomości w jaki sposób fakt zawarcia związku małżeńskiego przez syna może wpłynąć na przyznane mi prawo do tego świadczenia" (str. 5 odwołania). Zwrócił uwagę, iż w wydanych w sprawie decyzjach brak tego rodzaju pouczenia.

Skarżący podkreślił również, że po zawarciu związku małżeńskiego przez syna, zakres sprawowanej opieki Skarżącego nie uległ zmianie, w dalszym ciągu sprawuje opiekę nad synem i w celu jej wykonywania pozostaje bez zatrudnienia (str. 5 odwołania, str. 7 skargi). Zatem w ocenie Sądu, Skarżący zasadnie mógł pozostawać w przekonaniu, że stan ten nie stanowi zmiany mającej wpływ na prawo do pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego.

Słusznie zwraca się uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż pouczenie powinno jednoznacznie wyjaśniać w jakich sytuacjach pobierane świadczenie staje się "nienależnie pobrane" w rozumieniu prawa, a także jakie są skutki prawne pobierania takiego świadczenia (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2013 r., I OSK 1525/12, z dnia 13 września 2017 r., I OSK 2814/16, z dnia 25 maja 2022 r. I OSK 1870/21).

Przeprowadzona w sprawie kontrola sądowoadministracyjna doprowadziła do wniosku, iż organy orzekające w sprawie nie zbadały w sposób prawidłowy czy w sprawie zachodziła sytuacja świadomego działania Skarżącego stanowiąca następstwo prawidłowego pouczenia przez organ o skutkach zaniechania poinformowania organu o zmianie okoliczności mającej wpływ na prawo do pobierania świadczenia. Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, nie podziela przedstawionych przez organy administracji publicznej skutków, jakie zostały przez organy wyprowadzone z ustalonej okoliczności, tj. zawartych w w/w decyzjach pouczeń. Organy nie rozważały kwestii, czy w istocie Skarżący przedmiotowe świadczenie nienależnie pobrał. Organ I instancji w ogóle nie odniósł się do kwestii pouczenia Strony, ani też do oceny świadomości co do konsekwencji związanych z zaniechaniem poinformowania organu o zawarciu przez syna Skarżącego związku małżeńskiego, natomiast organ odwoławczy zwrócił wprawdzie uwagę na zawarte w kolejnych decyzjach pouczenia co do treści art. 25 ust. 1 u.ś.r., oraz przyjął że "odwołujący powinien mieć świadomość o założeniu przez syna odrębnej rodziny i o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o zmianie składu osobowego jego rodziny" (str. 5 uzasadnienia zaskarżonej decyzji), jednak nie przeprowadził analizy, czy brak w kolejnych decyzjach pouczenia o skutkach jakie niesie za sobą zaniechanie uczynienia zadość przez Stronę obowiązkowi poinformowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, może zostać uznane za pouczenie wymagane na gruncie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., a w rezultacie czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" Strony i w konsekwencji, czy świadczenie to miało charakter nienależnego.

W rezultacie kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy doprowadziła do stwierdzenia naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., a także naruszenia art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a., co miało niewątpliwy wpływ na wynik sprawy.

Powyższe stało się podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Sąd na marginesie zwraca także uwagę na sformułowanie pkt 1 sentencji decyzji organu I instancji. Odsetki nie zostały wypłacone jak świadczenie główne, nie są świadczeniami nienależnie pobranymi, a w ten sposób błędnie sformułował decyzję organ I instancji, czego nie dostrzeżono podczas kontroli instancyjnej.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę, kierując się wskazaną przez Sąd wykładnią art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., ustali czy pobrane świadczenie pielęgnacyjne nosi znamiona nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu omawianej regulacji, względnie rozważy umorzenie postępowania w tym przedmiocie, uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.