Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 224/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par. 1 i 2, art. 145 par. 1 pkt 1 ,2, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 136 ust. 3, art. 137, art. 140, art. 229
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 maja 2012 r. sprawy ze skargi R. D., A. D., E. J., I. M., M. D. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości gruntowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]., nr [...], wydaną z powołaniem

się na art. 104 i art. 105 ust. 1 K.p.a. oraz art. 136, art. 137, art. 142, art. 216 ust. 1

i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U.

z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku R. D., I. M., A. D., E. J. i M. D. [...]Starosta:

1. odmówił wnioskodawcom zwrotu nieruchomości gruntowej położonej w obrębie

nr [...]miasta [...], stanowiącej część działki nr [...]o powierzchni ogólnej [...]ha oraz część działki nr [...] o powierzchni ogólnej [...], (ujętej

w księdze wieczystej KW nr [...]), będącej własnością Gminy Miasto

w trwałym zarządzie Zarządu Dróg Miejskich,

2. umorzył - jako bezprzedmiotowe - postępowanie w stosunku do nieruchomości położonych w obrębie nr [...] miasta, w rejonie ulic [...], oznaczonych jako działki: nr [...] o powierzchni ogólnej [...]

(KW nr [...]) - część, nr [...] o powierzchni ogólnej [...] (KW nr [...]) - część, nr [...] o powierzchni ogólnej [...] (KW nr [...]), nr [...] o powierzchni ogólnej [...] (KW nr [...] ) - część, nr [...] o powierzchni ogólnej [...] (KW nr [...]) - część, oraz nr [...] o powierzchni ogólnej [...] (KW nr [...] ), - stanowiących własność osób trzecich.

Od powyższej decyzji R. D., I. M., A. D.,

E. J. i M. D. wnieśli odwołanie, w którym wskazali, że nie zgadzają się z pkt 2 ww. decyzji umarzającej postępowanie w stosunku do nieruchomości położonych w obrębie nr [...] Miasta w rejonie ulic: [...], oznaczonych jako działki nr [...], gdyż teren byłej działki nr [...] przy ulicy [...] o obszarze [...] m2, który został decyzją wywłaszczeniową z dnia [...] nr [...] przeznaczony był pod budowę Szpitala Wojewódzkiego i nie został wykorzystany na ten cel. W tej sytuacji należy teren ten zwrócić uprzednim właścicielom (spadkobiercom) w taki stanie, w jakim aktualnie się znajduje.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...]. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania i dokonane w sprawie ustalenia, z których wynika, iż pismem z dnia [...]. Dyrekcja Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich wniosła o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego m.in. nieruchomości stanowiącej własność S. D., położonej w obrębie nr [...] miasta, oznaczonej jako działki ewidencyjne nr [...] o powierzchni [...] m2 i nr [...] o powierzchni [...] m2. Celem wywłaszczenia była budowa Szpitala Wojewódzkiego i ulic projektowanych jako arterie komunikacyjne miejskie, umożliwiające dojazd do Szpitala.

Decyzją nr [...] z dnia [...]. Prezydent Miasta orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości stanowiącej własność S. D., o powierzchni [...] m2, położonej w obrębie nr [...] miasta, oznaczonej numerami działek [...].

Aktem notarialnym rep. A nr [...] z dnia [...]. małżonkowie S. i F. D. sprzedali Skarbowi Państwa działkę nr [...] o powierzchni

[...] m2, objętą księgą wieczystą KW nr [...], za cenę [...] zł. Nabycie przez Skarb Państwa ww. działki nastąpiło na cele określone w ustawie z dnia 12 marca

1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10,

poz. 64).

Zarządzeniem nr [...] z dnia [...]r., Prezydent Miasta, na postawie art. 2 ustawy z dnia 06 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192 z późn. zm.) oraz § 13 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 28 sierpnia 1972 r. w sprawie trybu ustalania, rozgraniczania i podziału terenów budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego na obszarze miast i osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 242) - przeznaczył pod budownictwo jednorodzinne min. teren położony w obrębie ewidencyjnym nr [...], oznaczony jako działki ewidencyjne [...]. Działka oznaczona numerem [...] została podzielona na działki:

- nr [...]- na poszerzenie istniejącej drogi,

- nr [...]- pod drogi osiedlowe,

- nr [...]- pod zieleń,

- nr [...]- jako działki budowlane,

Działka oznaczona numerem [...] została podzielona na działki:

- nr [...]- pod zieleń,

- nr [...]- pod drogi osiedlowe.

Wnioskiem z dnia [...]. spadkobiercy S. i F. D.

(na postawie postanowień Sądu Rejonowego w Koszalinie sygn. akt I Ns 1074/05

z dnia 23 listopada 2005 r. i sygn. akt I Ns 1298/05 z dnia 24 stycznia 2006 r.) R. D., I. M., A. D., E. J. i M. D. wystąpili do Prezydenta Miasta o zwrot działek przyjętych przez Skarb Państwa (obręb nr [...]) - część działki [...]tj. [...] oraz działki nr [...].

Postanowieniem nr [...] z dnia [...]. Wojewoda do rozpatrzenia wniosku wyznaczył Starostę.

W trakcie prowadzonego przez organ I instancji postępowania, spadkobiercy S. i F. D. precyzując swój wniosek wskazali, iż wnoszą o zwrot wywłaszczonej nieruchomości o łącznej powierzchni [...] m2, stanowiącej teren dawniej oznaczony jako działki ewidencyjne nr [...], położone w obrębie nr [...] miasta.

Po rozpatrzeniu zebranego materiału dowodowego Starosta w dniu [...]. wydał decyzję nr [...], w której:

1. odmówił zwrotu nieruchomości gruntowej położonej w obrębie nr [...] miasta, stanowiącej część działki nr [...] o powierzchni ogólnej [...]ha (KW

nr [...]) będącej własnością Gminy Miasto w trwałym zarządzie Zarządu Dróg Miejskich, z uwagi na fakt, że na nieruchomości tej został zrealizowany cel na jaki została wywłaszczona. Nieruchomość została wywłaszczona pod drogę i w chwili obecnej ją stanowi.

2. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w stosunku do nieruchomości położonych w obrębie nr [...] miasta, w rejonie ulic [...], oznaczonych jako działki: nr [...] o powierzchni ogólnej [...]ha (KW nr [...]), nr [...] o powierzchni ogólnej [...] ha (KW nr [...]) - część, nr [...] o powierzchni ogólnej [...] ha (KW nr [...]) - część, nr [...] o powierzchni ogólnej [...]ha (KW nr [...]) - część, nr [...]o powierzchni ogólnej [...]ha (KW nr [...]) – część, oraz nr [...] o powierzchni ogólnej [...] ha (KW nr [...]), stanowiących obecnie własność osób trzecich. Umorzenia dokonano na podstawie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż – zdaniem organu - wszystkie te nieruchomości zostały zbyte na rzecz osób trzecich przed dniem [...]., nie mogą więc stanowić przedmiotu zwrotu.

R. D., I. M., A. D., E. J. i M. D. wnieśli odwołanie od ww. decyzji Starosty.

Decyzją nr [...]z dnia [...]. Wojewoda uchylił w całości powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda zalecił organowi I instancji aby w ponownie prowadzonym postępowaniu:

- ustalił na podstawie jakiego dokumentu nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości stanowiących własność S. D., co pozwoli na dokładne określenie celu na jaki zostały wywłaszczone,

- odniósł teren nieruchomości wywłaszczonej do aktualnie obowiązującej numeracji geodezyjnej w taki sposób, aby nie pominąć żadnej działki,

- ustalił stan prawny i faktyczny "nowych" działek,

- ustalił, czy "nowe" działki mogą stanowić przedmiot zwrotu.

W związku z zaleceniami organu II instancji, Starosta pismem nr [...]

z dnia [...]. (ponowionym dnia [...].) wystąpił do Urzędu Miejskiego o wskazanie, na podstawie jakiego dokumentu S. D. został pozbawiony prawa własności nieruchomości. Ustalono, że poprzedniego właściciela pozbawiono prawa do działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni [...]m2 na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego Rep."A" nr [...] z dnia [...]. w oparciu o który nastąpiło wykreślenie działki z księgi wieczystej nr [...], natomiast do działki nr [...], o powierzchni [...] m2 - na podstawie Zarządzenia nr [...] Prezydenta Miasta z dnia [...]. w sprawie ustalenia terenu budowlanego w [...] i jego podziale na normatywne działki budowlane, które stanowiło podstawę do wywłaszczenia działki i zamknięcia księgi wieczystej nr [...].

Ponadto Starosta zebrał dokumentację, z której wynika aktualnie obowiązująca numeracja działek stanowiących teren wywłaszczonej nieruchomości. Została też sporządzona notatka z badania księgi wieczystej KW [...] założonej dla działki nr [...]o pow. [...] m2 obręb [...] (obszar dawnej działki nr [...] w obrębie [...]),

z której wynika, że prawo użytkowania wieczystego dla osób trzecich na przedmiotowej nieruchomości zostało ustanowione umową oddania terenu w użytkowanie wieczyste, sporządzoną w formie aktu notarialnego z dnia [...]. i ujawnione było przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Na podstawie decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...]. ww. prawo użytkowania wieczystego zostało przekształcone w prawo własności.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego Starosta stwierdził, że teren dawniej oznaczony działką ewidencyjną nr [...] o powierzchni [...] m2, położoną w obrębie nr [...] miasta, obecnie stanowią nieruchomości położone w obrębie nr [...]:

- część zabudowanej budynkiem mieszkalnym działki nr [...] o powierzchni ogólnej [...]ha (KW [...]),

- część zabudowanej budynkiem mieszkalnym działki nr [...] o powierzchni ogólnej [...] ha (KW [...]),

- zabudowana budynkiem mieszkalnym działka nr [...] o powierzchni ogólnej [...]ha (KW [...]),

- część zabudowanej budynkiem mieszkalnym działki nr [...] o powierzchni ogólnej [...] ha (KW [...]),

- część zabudowanej budynkiem mieszkalnym działki nr [...] o powierzchni ogólnej [...] ha (KW [...]),

- część zabudowanej budynkiem mieszkalnym działki nr [...] o powierzchni ogólnej [...] ha (KW [...] ), będące własnością osób fizycznych oraz

- część działki nr [...] o powierzchni ogólnej [...] ha oraz część działki nr [...]

o powierzchni ogólnej [...] ha ujęte w księdze wieczystej KW [...]

są własnością Gminy Miasto, w trwałym zarządzie Zarządu Dróg Miejskich.

Natomiast teren dawniej oznaczony działką ewidencyjną nr [...] o powierzchni [...]m2, położoną w obrębie nr [...] miasta - obecnie stanowią nieruchomości położone w obrębie nr [...]:

- część działki nr [...]- będąca własnością Województwa,

- część działki nr [...]- będąca własnością Gminy, w trwałym zarządzie Zarządu Dróg Miejskich.

Spadkobiercy małżonków S. i F. D. wnieśli o zwrot nieruchomości o łącznej powierzchni [...] m2, tj. powierzchni odpowiadającej rozmiarom działek wywłaszczonych, oznaczonych numerami [...].

W aktach sprawy znajduje się mapa ewidencyjna obrazująca sytuację w obrębie [...] z nałożoną aktualną sytuacją w obrębie [...], obejmująca teren byłych działek [...], potwierdzającą że dawną działkę nr [...] stanowią obecnie działki lub ich części o numerach: [...], a dawną działkę nr [...] stanowią obecnie części działek o numerach: [...].

Po dokonaniu oceny zgromadzonego materiału dowodowego oraz analizie sprawy Starosta wydał wskazane na wstępie rozstrzygnięcie.

Wojewoda uznał, że odwołanie: R. D., I. M., A. D., E. J. i M. D. od powyższej decyzji nie zasługuje na uwzględnienie.

Utrzymując w mocy ww. decyzję Starosty z dnia [...]. organ odwoławczy wskazał, iż art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi generalną zasadę, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Ustawodawca, stanowiąc przepisy pozwalające na realizację tego uprawnienia, jednocześnie wprowadził w art. 229 ww. ustawy ograniczenie, wskazując, iż roszczenie z art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy (to jest przed dniem 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Na podstawie odpisów z ksiąg wieczystych, (w aktach sprawy) Wojewoda ustalił obecny stan prawny przedmiotowych nieruchomości:

- wg KW nr [...] prowadzonej dla działki nr [...]- prawo użytkowania wieczystego gruntu ustalone na rzecz osób fizycznych, przeniesione w dniu

[...]. - wpisano do księgi wieczystej [...]., przekształcono w prawo własności w dniu [...].,

- wg KW nr [...] prowadzonej dla działki nr [...]- prawo użytkowania wieczystego gruntu ustalone na rzecz osoby fizycznej, przeniesione w dniu

[...]. - wpisano do księgi wieczystej [...]., przekształcono w prawo własności w dniu [...]., własność przeniesiona w dniu [...].,

- wg KW nr [...] prowadzonej dla działki nr [...]- prawo własności na rzecz osób fizycznych, przeniesione w dniu [...]. - wpisano do księgi wieczystej dnia [...].,

- wg KW nr [...] prowadzonej dla działki nr [...]- prawo własności na rzecz osób fizycznych, przeniesione w dniu [...]. - wpisano do księgi wieczystej dnia [...].,

- wg KW nr [...] prowadzonej dla działki nr [...]- prawo użytkowania wieczystego ustanowiono na rzecz osób trzecich w dniu [...]., wpisano w dniu [...]., przekształcono w prawo własności w dniu [...]. prawo własności na rzecz osób fizycznych, przeniesione w dniu [...].- wpisano do księgi wieczystej [...].,

- KW nr prowadzona dla działki nr [...]- prawo użytkowania wieczystego gruntu ustalone na rzecz osób fizycznych w dniu [...]. -wpisano do księgi wieczystej dnia [...]., przekształcono w prawo własności w dniu [...].

W przedmiotowej sprawie jest zatem poza sporem, że działki o zwrot których ubiegają się spadkobiercy S. i F. małż. D., tj. działki nr: [...], zostały oddane w użytkowanie wieczyste i sprzedane, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Taki stan prawny wywłaszczonej nieruchomości, stosownie do art. 229 ust. 1 o gospodarce nieruchomościami, skutkuje bezskutecznością wniosku o jej zwrot. Nie ma przy tym znaczenia, czy konsekwencją zastosowania art. 229 winno być umorzenie postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem o zwrot nieruchomości, czy odmowa jej zwrotu. W tej kwestii poglądy orzecznictwa i doktryny są podzielone, przy całkowitej jednak zgodzie co do tego, że wyłączenie w art. 229 roszczenia o zwrot nieruchomości stanowi samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu, wykluczającą badanie merytorycznych uwarunkowań i przesłanek określonych w art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami (por. wyroki NSA z dnia 16.11.2000 r. sygn. akt I SA 1539/99 LEX nr 75555, z dnia 07.02.2006 r. sygn. akt I OSK 409/05 LEX nr 194018, z dnia 30.02.2007 r.sygn.akt I OSK 386/06 LEX nr 290617, z dnia 05.06.2008 r. sygn. akt I OSK841/07 niepubl, z dnia 20.08.2008 r. sygn. akt I OSK 1179/07 LEX nr 496210). Skoro nie ma wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie zaszły okoliczności przewidziane w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to prawidłowo organ I instancji uznał, że nie doszło do naruszenia art. 136 i art. 137 tej ustawy, gdyż przepisy te niemiały w przedmiotowej sprawie zastosowania.

Zobowiązanym do zwrotu nieruchomości jest wyłącznie podmiot publicznoprawny, będący jej aktualnym właścicielem. Skoro nieruchomość może być wywłaszczona tylko na rzecz Skarbu Państwa albo na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, to tylko te podmioty jako aktualne podmioty wywłaszczonego prawa własności, mogą zwrócić to prawo poprzednim jej właścicielom (lub ich spadkobiercom).

Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 31.01.

2008 r. sygn. akt II SA/Kr 966/07, wyrokiem Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego

w Krakowie z dnia 8.08.2008 r. sygn. akt II SA/Kr 526/08 i wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20.08.2008 r. sygn. akt I OSK 1179/07 "nie jest możliwe wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości poprzedniemu właścicielowi, jeżeli Skarb Państwa albo gmina nią nie władają. Sam fakt utraty władania nieruchomością przez Skarb Państwa albo gminę stanowi negatywną przesłankę orzeczenia o zwrocie nieruchomości bez badania, czy nieruchomość została wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ".

Spadkobiercy małżonków S. i F. D. domagali się również zwrotu działek nr [...] położonych obecnie w obrębie nr [...] (obszar działki nr [...]

w dawnym obrębie nr [...]) oraz działki nr [...] położonej w obrębie nr [...] (obszar działki nr [...] w dawnym obrębie nr [...]).

Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że część działki nr [...] stanowi fragment ul. [...] wraz z infrastrukturą techniczną. Natomiast działka nr [...] stanowi fragment urządzonej ulicy [...], co w świetle art. 2a ustawy o drogach publicznych oznacza, że istniejąca droga publiczna - będąc aktualnie własnością publiczną - nie może stanowić przedmiotu własności innych podmiotów aniżeli Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, (por. wyrok NSA z dnia 21.01.2011 r. I OSK 515/10 i wyrok NSA z dnia 12.04.2011 r. II SA/Łd 37/11).

Starosta prawidłowo zatem wskazał, że nieruchomość, będąca w czasie orzekania o zwrocie częścią drogi publicznej, w rozumieniu przepisów ustawy

o drogach publicznych nie może być przedmiotem zwrotu.

W swoim bogatym orzecznictwie poświęconym problemowi zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, zajętych aktualnie pod drogi publiczne Naczelny Sąd Administracyjny zwracał uwagę, że niedopuszczalne jest orzeczenie o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej, która w czasie orzekania o zwrocie jest częścią drogi publicznej (por. wyrok NSA z dnia 12.02.2009 r. IOSK 361/08).

Pozostała część wywłaszczonej działki nr [...] tj. działka [...], obecnie składa się z części działki nr [...] położonej w obrębie nr [...], jest własnością Województwa i znajduje się na terenie objętym budową Szpitala Wojewódzkiego. Postępowanie w sprawie zwrotu tej części nieruchomości prowadzone jest przez Prezydenta Miasta.

Wobec powyższego Wojewoda stwierdził brak przesłanek

do zwrotu przedmiotowych działek

Powyższą decyzję ostateczną wnioskodawcy zaskarżyli skargą

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie

w części dotyczącej umorzenia postępowania - w stosunku do nieruchomości położonych w obrębie nr [...] miasta w rejonie ulic [...], oznaczonych jako części działki: nr [...]- bądź przekazanie organowi do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych,

W uzasadnieniu skargi skarżący podnoszą, iż nie zgadzają się z treścią decyzji w zakresie umorzenia postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość – bowiem działki o nr [...]stanowią własność osób trzecich i zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie podlegają zwrotowi. Zdaniem skarżących umorzenie postępowania w tym zakresie jest niezgodne z obowiązującym prawem, wobec czego wnoszą o uchylenie decyzji w tej części.

Skarżący podnoszą, iż wnieśli o wszczęcie postępowania o zwrot wywłaszczonych nieruchomości biorąc za podstawę pismo Wicemarszałka Województwa z dnia [...], w którym organ ten, wskazując na art. 136 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poinformował strony o możliwości złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonych, a niewykorzystanych na określony cel nieruchomości.

Przepisy art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami nakładają

na organ obowiązek zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, jeżeli nie został zrealizowany cel publiczny określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Strony z żądaniem zwrotu wywłaszczonych nieruchomości nie wystąpiły wcześniej, bowiem nie miały wiedzy o braku realizacji celu publicznego

na wywłaszczonym gruncie. Na organie ciążył obowiązek, i to zarówno pod rządami starej jak i aktualnej ustawy, poinformowania stron o niezrealizowaniu celu i możliwości zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Ustanawiając wcześniej prawo użytkowania wieczystego na spornej nieruchomości organy naruszyły art. 136 ust. 2 ww. ustawy, stanowiący, iż w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub spadkobiercę o tym zamiarze, informując jednocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W stanie faktycznym niniejszej sprawy poprzedni właściciel nie był powiadomiony o zamiarze dokonania zmiany przeznaczenia nieruchomości , a tym samym nie mógł wyrazić swojej zgody w przedmiotowej sprawie.

Niezastosowanie się przez organ, który dokonał wywłaszczenia nieruchomości, do zakazu przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel, niż ten który był podstawą wywłaszczenia, stwarza byłemu właścicielowi lub jego spadkobiercy możliwości odzyskania utraconego prawa własności. Z tego też powodu organy wykonawcze Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, odpowiedzialne za gospodarowanie należącym do tych podmiotów zasobem nieruchomości, w razie powzięcia zamiaru zmiany celu realizacyjnego na wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, są zobowiązane skutecznie, zgodnie z wymogami przewidzianymi w Kodeksie postępowania administracyjnego, powiadomić poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym fakcie, a także o przysługujących z tego tytułu uprawnieniach.

Prawna możliwość zwrotu nieruchomości w przypadku wnioskodawców była możliwa, zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy, bowiem przesłanki zwrotu zostały spełnione. Wnioskodawcy spełnili przesłanki do zwrotu nieruchomości ale nie mogą skutecznie nieruchomości odzyskać, bowiem odpowiedzialne za ten stan rzeczy jednostki naruszyły przepisy prawa materialnego, wskutek czego wnioskodawcy utracili swoje roszczenie w świetle art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Naruszenie prawa przez organy wykonawcze Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego rodzi po stronie wnioskodawców prawo skutecznego domagania się odszkodowania za szkody, które zostały wyrządzone na skutek naruszenia ich praw. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2007r. (IV CSK 81/07 niepubl.) Sąd stwierdził, że "jeśli wywłaszczona nieruchomość została sprzedana z pominięciem prawa pierwszeństwa byłego właściciela przed dniem wejścia ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, to umowa jej sprzedaży jest ważna i nie można domagać się zwrotu". Były właściciel lub jego spadkobiercy mogą natomiast żądać odszkodowania. Starosta, wydając decyzję o umorzeniu postępowania, nie zbadał, czy roszczenie może być skutecznie zrealizowane. Bez zbadania przesłanki zbędności nieruchomości nie można podjąć decyzji o zastosowaniu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten ma bowiem zastosowanie wyłącznie do nieruchomości zbędnych.

Tylko dokładne ustalenie przez organ administracyjny celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, a następnie zbadanie czy w całości wykorzystano ją na ten cel, umożliwia ocenę czy żądanie zwrotu części nieruchomości wnioskodawcom jest uzasadnione. Obecnie w doktrynie oraz orzecznictwie przeważa pogląd, że wystąpienie w sprawie przesłanki wymienionej w art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami powinno prowadzić do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a nie do umorzenia postępowania administracyjnego (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 31 lipca 2008r. II SA/G/425 08r publ. lex Polonica Nr 1974769) wyrok WSA w Warszawie z dnia 30.06.2005r. I SAWa 765/04).

Starosta umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości, nie proponując wnioskodawcom nieruchomości zamiennej, względnie odszkodowania

za wywłaszczoną działkę według aktualnych wartości.

Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z powyższym wyeliminowaniu z obrotu prawnego podlegał będzie taki akt wydany przez organ administracji publicznej, który narusza przepis prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, lub przepis postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też poprzez naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania, jak również gdy obarczony jest wadą nieważności -art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a..

Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonana wg wskazanego wyżej kryterium oraz w zakreślonych granicach sprawy sądowa kontrola zaskarżonego aktu wykazała, iż skarga okazała się niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zauważyć należy, iż "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a. wyznacza treść wniosku strony, na podstawie którego zostało wszczęte

i przeprowadzone przez właściwy organ postępowanie, to jest przedmiot postępowania.

Przedmiotem postępowania, zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji, było oparte na art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami żądanie zwrotu na rzecz skarżących wskazanych w treści złożonego przez skarżących wniosku z dnia [...]. nieruchomości, z których wywłaszczeni zostali w [...]. ich rodzice.

W piśmie tym skarżący podali, iż wnoszą "o zwrot działek przyjętych przez Skarb państwa – obręb nr [...] części działki nr [...], tj. [...] oraz (...) działki nr [...] aktualnie oznaczona obręb [...] nr [...]". Wniosek ten został doprecyzowany pismem z dnia [...]., w którym wnioskodawcy wskazali, iż dochodzą zwrotu nieruchomości wywłaszczonych pod budowę Szpitala Wojewódzkiego o łącznej powierzchni [...]m2. Wskazana powierzchnia odpowiada łącznej powierzchni wywłaszczonych działek, oznaczonych w dacie wywłaszczenia nr [...]- o pow. [...]m2 oraz [...]- o pow. [...]m2 .

Zgodnie z treścią wskazanego wyżej przepisu art. 136 ust.3 ustawy

o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 tejże ustawy, stała się ona zbędna na cel określony

w decyzji o wywłaszczeniu. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest - stosownie do art. 140 ww. ustawy - zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej.

Należy zauważyć, iż skarżący w swej skardze nie podnoszą zarzutu niepełnego bądź nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy. Nie kwestionują też rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1 decyzji organu I instancji, w której organ ten odmówił skarżącym zwrotu nieruchomości stanowiących obecnie części działek oznaczonych numerami [...] obr. [...] będących w trwałym zarządzie Zarządu Dróg Miejskich.

W skardze skarżący zakwestionowali natomiast rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 decyzji Starosty z dnia [...]., polegające na umorzeniu postępowania w odniesieniu do części wywłaszczonych gruntów, które weszły w skład działek nr [...], nie kwestionując wszakże dokonanych w postępowaniu ustaleń faktycznych, z których wynika, iż ww. działki przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami tj. przed 1.01.1998 r. zostały przekazane przez organ, na rzecz którego dokonano wywłaszczenia, w użytkowanie wieczyste osobom trzecim, co zostało ujawnione w księgach wieczystych. Prawo to następnie przekształcone zostało często w prawo własności. Spór i skarga dotyczy zatem jedynie umorzenia postępowania w odniesieniu do tych części wywłaszczonej nieruchomości, które zostały przekazane w użytkowanie wieczyste osobom trzecim i prawa tych osób zostały ujawnione w księgach wieczystych prowadzonych dla tych nieruchomości.

Z treści skargi wynika, że skarżący uważają, iż organ powinien stwierdzić, że wywłaszczona nieruchomość, stanowiąca obecnie działki wymienione w pkt 2 decyzji Starosty, stała się zbędna dla celu wskazanego w decyzji o wywłaszczeniu.

Ustalenia organu w zakresie stanu prawnego wymienionych działek, szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie są kwestionowane.

W takiej sytuacji bezsprzecznie zachodzi spełnienie hipotezy normy prawnej wynikającej z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tejże ustawy nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, wykluczającą badanie merytorycznych uwarunkowań i przesłanek art. 136 i 137 ww. ustawy. (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 7.10.2010 r. sygn. II SA/Wr 401/10)

Zbędne i bezprzedmiotowe jest w takiej sytuacji badanie przez organ czy nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu. Okoliczności te nie mają bowiem wpływu na wynik postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości w oparciu o przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.).

Powyższa kwestia była przedmiotem wielu rozstrzygnięć sądów administracyjnych, przywołanych częściowo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Orzecznictwo w tym zakresie jest zgodne i jednoznaczne.

Niejednolita w tym orzecznictwie okazała się jedynie forma rozstrzygnięcia w tym zakresie, w szczególności czy powinno to być rozstrzygnięcie merytoryczne polegające na odmowie zwrotu nieruchomości, czy orzeczenie procesowe, polegające na umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego, wydane w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a.

W zaskarżonej decyzji, w odniesieniu do spornej części, organ zastosował umorzenie postępowania.

Powyższa forma znajduje aprobatę w orzecznictwie sądowo – administracyjnym.

Takie stanowisko zajął m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7.10.2010 r. sygn. I OSK 1673/09, w którym Sąd stwierdził, iż cyt. : "jeżeli w sprawie o zwrot nieruchomości wszczętej na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n., ujawni okoliczność, iż nieruchomość wywłaszczona została oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie ustawy, prawo nabywcy zaś zostało ujawnione w księdze wieczystej, to postępowanie administracyjne powinno ulec umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowe". Sąd zaznaczył jednak również, iż "brak jest jakichkolwiek przesłanek by uznać, iż wydanie decyzji odmownej zamiast umorzenia postępowania stanowiło rażące naruszenie prawa".

W wyroku tym NSA przyznał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym istnieje pogląd odmienny i wskazał tu na wyrok WSA w Gdańsku sygn. II SA/Gd 500/07 (publ. Lex 34230). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się jednak pogląd, iż z uwagi na bezprzedmiotowość podmiotową wniosku o zwrot nieruchomości postępowanie winno ulec umorzeniu, lecz okoliczność ta nie ma istotnego wpływu na wynik rozstrzygnięcia w sprawie, gdyż umorzenie postępowania jak i odmowa zwrotu sprowadzają się do tego, że żądający zwrotu nieruchomości nie może jej otrzymać (por. wyrok NSA z dnia 16 lutego 2009 r. sygn.akt I OSK 383/08 – publikowany w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Nie ma zatem znaczenia w sprawie, czy konsekwencją zastosowania przepisu art. 229 ustawy winno być umorzenie postępowania administracyjnego czy też odmowa jego zwrotu, gdyż oba wskazane rozstrzygnięcia nie prowadzą do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Podobnie WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 22.09.2010 r. sygn. II SA/Po 316/10, stwierdził, iż postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wszczęte w okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. organ administracji umarza na podstawie art. 105 § 1 kpa jako bezprzedmiotowe.

Jak z powyższego wynika, kwestia formy rozstrzygnięcia nie ma wpływu na wynik sprawy, którym jest w tej sytuacji nie uwzględnienie wniosku strony o dokonanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zastosowana przez organy administracji w niniejszej sprawie forma rozstrzygnięcia roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w sytuacji gdy wchodzą przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jest zgodna z praktyką wynikającą z orzecznictwa sądowoadministracyjnego.

W tej sytuacji nie zachodzi żadna ze wskazanych w art. 145 § 1 p.p.s.a. podstaw do uwzględnienia skargi.

Podnoszona natomiast w skardze kwestia, iż przed oddaniem w użytkowanie wieczyste nieruchomości wskazanych w pkt 2 decyzji organu I instancji poprzedni właściciele lub ich spadkobiercy z naruszeniem art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie zostali powiadomieni przez organ o zbędności na cel wywłaszczenia i możliwości dochodzenia ich zwrotu, to - pomijając, iż przepis ten nie obowiązywał przed [...]., kiedy nieruchomości oddano w użytkowanie wieczyste lub sprzedano - kwestia za nie mieści się w "granicach sprawy", dotyczącej postępowania o zwrot nieruchomości. Podnoszona również w skardze kwestia prawa skarżących do odszkodowania z tego tytułu, nie była przedmiotem postępowania, określonym treścią wniosku skarżących z [...]., doprecyzowanego pismem z dnia [...]. Nie ma zatem wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji (czy jej części) w zakresie jej zgodności z prawem i w świetle art. 134 p.p.s.a. nie może być przedmiotem oceny Sądu w niniejszym postępowaniu.

W tym stanie rzeczy uznać należało, iż skarga nie znajduje uzasadnionych podstaw, wobec czego podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.