Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2461/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 128 ust. 4
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Wiktoria Sosnowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2020 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty [...] z dnia [...] marca 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz S. K. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2019 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania S. K. utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] marca 2019 r., nr [...].

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

W dniu [...] września 2018 r. S. K. złożył do Starosty [...] wniosek o ustalenie wysokości odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości oraz braku możliwości korzystania z nieruchomości stanowiącej działki nr [...] ([...]), nr [...] ([...]), nr [...] ([...]), nr [...] ([...]) położone w L., D., obręb [...], w związku z posadowieniem na przedmiotowych nieruchomościach naziemnej elektroenergetycznej linii przesyłowej [...] kV.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] września 1982 r" nr [...] Naczelnik Gminy L. zezwolił Zakładowi Energetycznemu [...] na wejście w teren na obszar gruntów gminy L. w celu budowy linii napowietrznej energetycznej [...] kV w relacji M. – M. od stanowiska słupa nr [...].

W załączonym do ww. decyzji i stanowiącym jej integralną część, wykazie właścicieli lub użytkowników gruntów, przez które przebiega linia elektroenergetyczna [...] kV M. – M. pod poz. Nr [...] jako właściciel lub użytkownik działki [...] wpisana została M. K. c. S., pod poz. Nr [...] jako właściciel lub użytkownik działki [...] (cz. dz. [...]) wpisana została M. J. c. S., pod poz. Nr [...] jako właściciel lub użytkownik działki [...] ([...]) wpisana została M. J. c. S., pod. poz. [...] jako właściciel lub użytkownik działki [...] wpisana została K. Z. c. S., pod poz. Nr [...] jako właściciel lub użytkownik działki [...] wpisana została M. J. c. S.

W toku postępowania Starosta [...] ustalił, że działki ewidencyjne wskazane we wniosku odpowiadają następującym dawnym działkom:

- dz. ew. nr [...] o pow. [...] ha odpowiada dawnej działce nr [...] z dawnego obrębu (wsi) D., gmina L;

- dz. ew. nr [...] o powierzchni [...] ha odpowiada dawnej działce nr [...] z dawnego obrębu (wsi) D., gmina L;

- dz. ew. nr [...] o powierzchni [...] ha odpowiada dawnej działce nr [...] z dawnego obrębu (wsi) D., gmina L;

- dz. ew. Nr [...] o powierzchni [...] ha odpowiada dawnej działce nr [...]

z dawnego obrębu (wsi) D., gmina L.

Ponadto Starosta ustalił, że decyzją z dnia [...] listopada 1981 r.,

nr [...] Wojewódzkie Biuro Geodezji i Terenów Rolnych z działki [...] położonej w dawnej wsi D., gmina L wydzieliło działki nr [...] - [...], dokonano również korekty danych ewidencji gruntów dotyczących działek [...]

i [...], w wyniku której nastąpiła zmiana ich powierzchni oraz numeracji, tj. dz. ew. Nr [...] o pow. [...] ha odpowiada dawnej działce nr [...] o pow. [...] ha; dz. Nr [...] o pow. [...] ha odpowiada dawnej działce nr [...] o pow. [...] ha.

Ponadto wskazano, że z treści ksiąg wieczystych KW [...], KW [...], KW [...], KW [...] wynika, że obecnie właścicielem działek ewidencyjnych nr [...], nr [...], nr [...], oraz nr [...] położonych w L., D., obręb [...] jest S. K..

Decyzją z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] Starosta [...] odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz S. K. za zajęcie nieruchomości na podstawie decyzji Naczelnika Gminy L z dnia [...] września 1982 r., nr [...] zezwalającej na wejście Zakładowi Energetycznemu [...] na wejście w teren na obszar gruntów gminy L w celu budowy linii napowietrznej energetycznej [...] kV w relacji M.-M. od stanowiska słupa nr [...] ,[...]". W uzasadnieniu wskazał, że podmiotem posiadającym legitymację prawną do żądania odszkodowania jest tylko

i wyłącznie osoba wywłaszczona oraz jej następcy prawni na mocy sukcesji uniwersalnej.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył S. K., wnosząc o uchylenie jej w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 z późn. zm.) dalej "u.g.n.", poprzez bezpodstawne uznanie, że przepis ten ma zastosowanie jedynie w przypadku ustalenia odszkodowania należnego osobom będącym właścicielami nieruchomości w dacie ograniczenia prawa własności lub spadkobiercom tych właścicieli (tj. w przypadku istnienia sukcesji uniwersalnej).

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2019 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania S. K. utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] marca 2019 r., nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, że na gruncie obecnie obowiązujących przepisów podstawą dochodzenia odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości jest art. 128 ust. 4 u.g.n., który stanowi, że za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 124 przysługuje odszkodowanie. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu.

Z akt sprawy wynika, że działki wymienione w ww. decyzji Naczelnika Gminy L w dniu jej wydania nie stanowiły własności wnioskodawcy. Prawo własności nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem Wnioskodawca nabył na podstawie umów darowizny z dnia [...] grudnia 1995 r. (Rep. [...] nr [...], Rep. [...] Nr [...], Rep. [...] Nr [...]) oraz na podstawie spadku po J. K., który również nabył działki stanowiące przedmiot niniejszego postępowania na podstawie umowy darowizny z dnia [...] grudnia 1995 r. (Rep. [...] Nr [...]).

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał, że odszkodowanie z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości przysługuje wyłącznie na rzecz osoby, która została wywłaszczona bądź jej następcy prawnego na zasadzie sukcesji uniwersalnej, bowiem to "osoba wywłaszczona" poniosła uszczerbek majątkowy. Wobec czego podkreślono, że skoro uszczerbek majątkowy powstał w majątku "osoby wywłaszczanej" to jedynie ta osoba albo jej spadkobiercy, jako dysponenci tego samego prawa majątkowego, byliby uprawnieni do ubiegania się o ustalenie odszkodowania w związku z ograniczeniem praw do nieruchomości. W przypadku sukcesji uniwersalnej, tj. spadkobrania, na nabywcę przechodzi ogół praw

i obowiązków zbywcy, w tym więc prawa do uzyskania odszkodowania za ograniczenie prawa własności. Prawo to nie wynika bowiem z faktu nabycia konkretnej nieruchomości, ale wstąpienia w ogół praw i obowiązków zbywcy. Przejście prawa własności na skutek zbycia nieruchomości w drodze umowy (np. sprzedaży, darowizny) stanowi sukcesję singularną, do której nie można stosować zasad sukcesji uniwersalnej, w zakresie przechodzenia na nabywcę wszelkich praw i obowiązków.

Stwierdzono ponadto, że roszczenie o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie jest skuteczne względem każdego właściciela nieruchomości, bowiem nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość i niedopuszczalne jest domaganie się odszkodowania przez każdego z kolejnych nabywców nieruchomości. Odszkodowanie takie przysługuje wyłącznie osobie wywłaszczonej, a więc takiej, która była właścicielem nieruchomości w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej lub decyzji ograniczającej prawo korzystania z nieruchomości. Podkreślono również, że prawo takie przysługuje także spadkobiercom osoby wywłaszczonej. W takim wypadku bowiem ma miejsce sukcesja uniwersalna, w ramach której, bez konieczności podejmowania żadnych działań, nabywca wstępuje w ogół praw i obowiązków zbywcy. Przejście prawa do uzyskania odszkodowania wynika jednak wówczas z faktu wstąpienia w ogół praw i obowiązków, nie zaś z faktu nabycia prawa własności konkretnej nieruchomości.

Stwierdzono zatem, że roszczenie o zapłatę odszkodowania za ograniczenie prawa rzeczowego nie przechodzi na nabywcę własności takiej nieruchomości i nie przysługuje każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości albowiem w przypadku prawa do odszkodowania, o jakim mowa w art. 128 ust. 4 u.g.n., a wcześniej także w art. 36 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. brak jest przepisu, który dopuszczałby możliwość przenoszenia tego uprawnienia przez właściciela w drodze umowy, na inny podmiot.

Mając powyższe na względzie Wojewoda wskazał, że w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że S. K. nie jest następcą prawnym na zasadzie sukcesji uniwersalnej osób, wobec których została wydana przez Naczelnika Gminy L decyzja z dnia [...] września 1982 r., nr [...], dlatego też w ocenie organu odwoławczego nie jest uprawniony do otrzymania odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Skargę na powyższą decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2019r. wniósł S. K..

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

- naruszenie przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik postępowania, tj-:

- art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez bezpodstawne uznanie, że przepis ten ma zastosowanie jedynie w przypadku ustalenia odszkodowania należnego osobom będącym właścicielami nieruchomości w dacie ograniczenia prawa własności lub spadkobiercom tych właścicieli (tj. w przypadku istnienia sukcesji uniwersalnej);

- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i 77 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że skarżący S. K. nie jest spadkobiercą osób, które były właścicielami nieruchomości w dacie wydania decyzji administracyjnej przez Naczelnika Gminy L w dniu [...] września 1982 r.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji w całości. Ponadto wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje;

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności podnieść należy, że w ocenie Sądu istota materialnoprawnego problemu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do odpowiedzi, czy na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami przysługuje odszkodowanie z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości właścicielowi nieruchomości, który nabył tę nieruchomość po dacie, w której doszło do zdarzenia powodującego to zmniejszenie wartości nieruchomości i który nie był adresatem decyzji będącej podstawą tego zdarzenia, jeżeli odszkodowanie to nie zostało dotychczas ustalone ze wskazanego tytułu.

Zgodnie z art. 128 ust. 1 i 4 (ust. 2-3 nie znajdują w sprawie niniejszej zastosowania) u.g.n., wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126 tej ustawy. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Zgodnie z art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: (1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126 cytowanej ustawy; (2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości; (3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Podstawę faktyczną do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie stanowi w sprawie zdarzenie mające miejsce przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jak wynika z ustaleń poczynionych przez organy i zaakceptowanych przez Sąd, na podstawie decyzji Naczelnika Gminy L z [...] września 1982 r. wydanej na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 w zw. z art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dnia 12 marca 1958 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 70) zezwolono na wejście Zakładowi Energetycznemu [...] na wejście w teren na obszar gruntów gminy L w celu budowy linii napowietrznej energetycznej w relacji M.-M.. Wśród właścicieli gruntów, przez które przebiegać miała linia elektroenergetyczna wpisane zostały poprzedniczki prawne skarżącego – M. K. i J. M.. Skarżący został obdarowany (akt notarialny Rep.[...] nr [...], Rep.[...] nr [...], Rep.[...] nr [...]) przez matkę M. K. i jej siostrę J. M. [...] grudnia 1995 r. oraz nabył spadek zarówno o swojej matce M. K. jak i swoim bracie J. K. w całości (akt poświadczenia dziedziczenia Repertorium [...] nr [...] z [...] listopada 2019 r., postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] syg. Akt [...] z [...] lipca 2011 r.). Skarżący jest zatem sukcesorem uniwersalnym tak po M. K. jak i po J. K..

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 35 ust. 1 i 2 w zw. z art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dnia 12 marca 1958 r. organy administracji państwowej, instytucji i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem organu do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach – zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługiwało prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją. Na żądanie właścicieli nieruchomości organ do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej właściwej ze względu na położenie nieruchomości orzekać miał o odszkodowaniu za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 cytowanej ustawy.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego po wielokroć wyjaśniano, że art. 35 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości odpowiada w swej treści przepisowi obowiązującej art. 124 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż przepisy obu tych ustaw są zbieżne (por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2009 r., II CSK 394/08; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2007 r., II CSK 457/06). Według zaś art. 128 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126 przysługuje odszkodowanie. W ocenie Sądu w sprawie mają zastosowanie te regulacje w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z tym przepisem starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. W uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492), która wprowadzała do ustawy o gospodarce nieruchomościami możliwość uzyskania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość bez ustalenia odszkodowania wskazano, że "nowa regulacja dotyczy sytuacji, gdy wywłaszczenie już nastąpiło, ale bez ustalenia odszkodowania lub gdy nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego bez decyzji o wywłaszczeniu, np. z mocy prawa. W takich sytuacjach będzie wydawana odrębna decyzja tylko w sprawie odszkodowania (wywłaszczenie bowiem już nastąpiło). Propozycja ta pozwoli na rozwiązywanie konkretnych występujących problemów i umożliwi w ww. przypadkach realizację konstytucyjnej zasady słusznego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości" (zmiana 76 do art. 129) – Sejm RP IV kadencji, Nr druku: 1421. Z uzasadnienia projektu wynika zatem, że dokonana powyżej wykładnia art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest zgodna także z podstawami aksjologicznymi wprowadzonych uregulowań prawnych, a Państwo postanowiło wziąć na siebie ciężar związany z realizacją konstytucyjnej zasady prawa do słusznego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Dotyczy to również stosunków prawnych zaistniałych pod rządami ustawy z 1958 r. i trwających po dziś dzień, ponieważ ustawa zmieniająca w tym zakresie nie zawierała żadnych postanowień intertemporalnych, co z przedstawionych powyżej wywodów nie ogranicza jej retrospektywnego działania, tym bardziej, że przedmiotowe uregulowanie miało służyć realizacji wartości konstytucyjnej – słusznego odszkodowania za wywłaszczenie. Trzeba podkreślić, że ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 124 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tak samo jak zezwolenie, o którym mowa w art. 35 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., stanowią jeden ze sposobów wywłaszczenia, szczególny tryb wywłaszczenia, a zatem art. 35 ust. 1 ustawy z 1958 r. był przepisem szczególnym w stosunku do przepisów tej ustawy regulujących wywłaszczenie, jako całkowite odjęcie prawa własności (zob. wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., I OSK 1857/15; wyrok NSA z dnia 17 września 2015 r., I OSK 90/14; wyrok NSA z dnia 19 listopada 2014 r., I OSK 713/13; wyrok NSA z dnia 1 marca 2013 r., I OSK 1854/11; wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2009 r., I OSK 1111/08).

W orzecznictwie przyjmuje się zatem, że art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami może mieć zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych do dnia 1 stycznia 1998 r. (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2012 r., I OSK 397/11; wyrok NSA z dnia 22 lutego 2013 r., I OSK 1287/11; wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., I OSK 1857/15). Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, to zastosowanie i wprowadzenie do ustawy art. 129 ust. 5, w sytuacji gdy ustawa o gospodarce nieruchomościami przewiduje orzeczenie o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, a także odszkodowaniu za ograniczenia przewidziane w art. 124 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie byłoby celowe, a także nie odpowiadałoby wyżej opisanym celom ustawodawcy wynikającym z projektu wprowadzenia zmian – art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Taka interpretacja art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie dałaby się także pogodzić z konstytucyjnymi zasadami określonymi w art. 64 i 21 ust. 2 Konstytucji RP, czyli zasadami ochrony własności i prawem do słusznego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami może zatem mieć zastosowanie do sytuacji, w których na skutek naruszenia przepisów ustawy wydana została odrębna decyzja o choćby częściowym wywłaszczeniu bez orzeczenia o odszkodowaniu (por. wyrok NSA z dnia 30 maja 2016 r., I OSK 2007/14). Art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w rezultacie stwarza możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty odszkodowania w takich przypadkach, w których odszkodowanie przewidziane przez akt normatywny, będący podstawą wywłaszczenia, nie zostało ustalone, a ma się do czynienia z wywłaszczeniem w rozumieniu obecnej Konstytucji oraz obecnie obowiązujących przepisów o wywłaszczaniu (zob. wyrok NSA z dnia 17 września 2015 r., I OSK 90/14).

Podnieść należy, że art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie określał terminu dochodzenia roszczeń odszkodowawczych i nie przewidywał przedawnienia dochodzenia tych roszczeń. Zatem prawo żądania odszkodowania, wynikające z inwestycji przeprowadzonych na podstawie decyzji wydanych w oparciu o ustawę o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości – nie mogło ulec przedawnieniu (szeroko problematykę tę przedstawiono w wyroku NSA z dnia 29 czerwca 2016 r., I OSK 2306/14; zob. też wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., I OSK 1857/15). Wniosek w sprawie niniejszej został złożony pod rządami aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, jednakże jest on skutkiem decyzji wydanych na podstawie ustawy z 1958 r. i dotyczy jak wskazano nieprzedawnionych roszczeń, które – co wyżej wyjaśniono – mogą być obecnie rozpatrywane w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Należy wreszcie wskazać za wyrokami NSA z dnia 26 sierpnia 2014 r., I OSK 147/13 i z dnia 29 czerwca 2016 r., I OSK 2306/14, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 120 i art. 124-126 tej ustawy, gdyż odszkodowanie, o jakim w nim mowa, wynikać może zarówno z przepisu art. 128 ust. 1, jak i art. 128 ust. 4 tej ustawy. Co prawda ustawa rozróżnia pozbawienie praw (art. 129 ust. 5 pkt 3), wywłaszczenie (art. 128 ust. 1), zdarzenia, o których mowa w art. 120 i 124 - 126 (art. 128 ust. 4), wreszcie ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości (art. 124 ust. 1), jednak nie kolidują one tu ze sobą, a sformułowanie "pozbawienie praw" nie oznacza tylko całkowitego wyzucia z prawa własności, ale mieści w sobie również ograniczenie wynikających zeń uprawnień. Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. należy kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia. Umieszczenie przepisu w rozdziale 5 "Szczególny tryb wywłaszczenia" nakazywało uznanie go za przepis szczególny w stosunku do przepisów regulujących wywłaszczenie polegające na całkowitym odjęciu prawa własności (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 czerwca 2008 r., I OSK 954/07). Wątpliwość wynikającą z uregulowania w art. 129 ust. 5 pkt 1 omawianej ustawy kwestii odszkodowania z tytułu ograniczenia praw na podstawie art. 124-126, rozwiewa się w orzecznictwie spostrzeżeniem, że pkt 1 art. 129 ust. 5 cyt. ustawy odnosi się tylko do wymienionych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, natomiast przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 do "innych przypadków", skoro nie ogranicza jego zastosowania, a zatem także przeszłych. Należy do tego zakresu sytuacja występująca w niniejszej sprawie, w której – mimo obowiązku ustalenia odszkodowania z tytułu pozbawienia praw (tu ograniczenia prawa własności) – tego nie uczyniono. Należy się bowiem opowiedzieć za koniecznością ochrony, wynikającego z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, wspomnianego uprawnienia i obowiązku wypłaty odszkodowania za nie tylko wywłaszczenie, ale i inne wypadki ograniczenia prawa własności, bo w każdym z nich dochodzi do naruszenia, chronionej przepisem art. 21 ust. 1 Konstytucji RP, własności. Jeżeli zatem zarówno poprzednia ustawa, pod rządami której ograniczono prawo własności właścicielom przedmiotowej nieruchomości, jak i obecna ustawa, przewidują odszkodowanie z tego tytułu, to nie można zaakceptować pogląd o jego nieprzysługiwaniu.

Powyższe wywody umożliwiają przedstawienie konkluzji co do możliwości skutecznego wystąpienia z wnioskiem o ustalenie odszkodowania przez osobę, która jest aktualnie właścicielem nieruchomości, do której zmniejszenia wartości doszło przed datą nabycia przez tę osobę przedmiotowej nieruchomości, lecz z którego to tytułu nie ustalono i nie wypłacono poprzednikom prawnym odszkodowania. Jak wyjaśniono to obszernie powyżej, w takiej sytuacji znajduje zastosowanie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Z ustaleń sprawy wynika, że dotychczas nie zostało wydane orzeczenie o odszkodowaniu za straty wynikłe w związku z decyzją Naczelnika Gminy L z [...] września 1982 r. ani aby taki wniosek złożyli poprzedni właściciele przedmiotowych nieruchomości. Stąd za prawidłowe należy przyjąć, że wniosek skarżącego jest wnioskiem o ustalenie odszkodowania w myśl art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, będąc jednocześnie żądaniem właściciela nieruchomości w rozumieniu art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Jak wyżej wyjaśniono, roszczenie z tego żądania nie ulega przedawnieniu, co znajduje dodatkowe potwierdzenie systemowe, bowiem w ust. 2 tego przepisu dla roszczenia o odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach odszkodowanie przedawnienie przewidziano. Nie ulega przy tym wątpliwości, że skarżący jest właścicielem nieruchomości w rozumieniu, jakie przyjmował art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

W ocenie Sądu nie ma podstaw do ograniczenia uprawnienia z art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyłącznie do osób będących właścicielami nieruchomości w dacie zaistnienia podstaw do ustalenia odszkodowania. Taka zawężająca wykładnia przywołanych przepisów pozostawałaby w sprzeczności z wykładnią systemową uwzględniającą art. 64 i 21 ust. 2 Konstytucji RP. Oznaczałby ona, że zbycie nieruchomości przez osobę w świetle tej interpretacji uprawnioną oznaczać miałoby odpadnięcie prawa do ustalenia odszkodowania w związku z ograniczeniem prawa własności do danej nieruchomości, mimo że prawo własności osoby, na rzecz której nieruchomość zbyto również pozostawałoby ograniczone. Regulacja art. 36 ust. 1 i 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wyraźnie wiąże roszczenie o odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 tej ustawy z własnością nieruchomości, nie zaś z np. określonymi przymiotami osoby właściciela, co świadczyłoby o osobistym charakterze roszczenia. Jak wspomniano, z chwilą zbycia nieruchomości nie odpadły skutki wykonania decyzji Naczelnika Gminy L. z [...] września 1982 r. względem nieruchomości, oddziałują one zatem na sferę uprawnień każdoczesnego właściciela nieruchomości. Jeżeli zatem nie ustalono odszkodowania na rzecz poprzedniego właściciela, wciąż istnieje roszczenie o jego ustalenie, które przysługuje aktualnemu właścicielowi nieruchomości, bowiem każdoczesny właściciel nieruchomości ponosi skutki zajęcia nieruchomości pod urządzenia elektroenergetyczne. Nie ulega wątpliwości, że brak tych urządzeń poszerzałby sferę uprawnień właścicielskich, a w wymiarze faktycznym mógłby powodować wzrost wartości gruntu. Zważywszy na treść normatywną przepisów prawnych mających w niniejszej sprawie zastosowanie wskazać należy na obowiązek ustalenia i wypłacenia odszkodowania właścicielowi za straty związane z zajęciem nieruchomości. Innymi słowy brak ustalenia odszkodowania w praktyce prowadziłby do zubożenia o lucrum cessans, których uzyskanie przewidywał nabywca w momencie nabycia nieruchomości. Podsumowując, jeżeli odszkodowanie nie zostało ustalone i wypłacone uprzednio, wówczas uprawnienie do niego przechodzi na następnego właściciela nieruchomości. Podkreślić przy tym należy, że skarżący jest następca prawnym swojej matki i brata w sensie uniwersalnym, na co wskazują ww. postanowienie o stwierdzenie praw do spadku po J. K. oraz akt poświadczenia dziedziczenia po M. K.. Należy zwrócić uwagę, że ze znajdujących się w aktach sprawy umowach darowizny nie wynika przeniesienie na niego uprawnienia do żądania ustalenia i wypłacenia odszkodowania związanego ze skutkami zajęcia przedmiotowej nieruchomości pod urządzenia elektroenergetyczne.

Kwestia wymiaru strat wynikłych z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości będzie dopiero przedmiotem ustaleń organów w wykonaniu wyroku.

Mając to na uwadze, dla zastosowania omawianych w sprawie norm prawnych niezbędne było wykazanie po stronie wnioskodawcy aktualnego tytułu prawnego do nieruchomości po jej nabyciu od osób, którym przysługiwało analizowane uprawnienie, zaś rolą organu było zweryfikowanie, kiedy zaistniała możliwość do ustalenia odszkodowania – która to data jak wskazano nie zawsze była tożsama z datą ograniczenia prawa własności – i czy od tego momentu należne odszkodowanie zostało ustalone. W przypadku potwierdzenia, że zostały spełnione te dwie przesłanki (istnienia roszczenia i jego niezaspokojenia) do ustalenia odszkodowania na rzecz wnioskodawcy, organ jest obowiązany przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w celu określenia strat (szkód) wynikających z ograniczenia prawa własności, aby następnie ustalić wysokość odszkodowania. Jak wyżej wskazano, przeprowadzenie tego postępowania wyjaśniającego będzie obowiązkiem organu w wykonaniu orzeczeń zapadłych w sprawie niniejszej.

Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd uchylił decyzje obu instancji na podstawie art.145 §1 lit. a i c p.p.s.a. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.