Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2705/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 46 ust. 2 pkt 1, art. 46 ust. 1, art. 47 ust. 3
journal: Dz.U. 2019 poz 1397
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 lit. a, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sękowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka Sędzia WSA Tomasz Wykowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 28 maja 2021 r. sprawy ze skargi K. U. na decyzję Wojewody [...] z [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z [...] lipca 2020 r., znak [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego K. U. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z [...] października 2020 r. Nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z [...] lipca 2020r. nr [...], orzekającą o odmowie udostępnienia z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców danych następców prawnych H. S..

Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawny.

Dnia 26 maja 2020 r. do Prezydenta Miasta W. wpłynęło pismo K. U. o wydanie zaświadczenia w przedmiocie następców prawnych zmarłego H. S.. Wnioskodawca wyjaśnił, że został zobowiązany do przedstawienia takiego dokumentu przez Sąd Rejonowy w W. I Wydział Cywilny (pismo z 24 kwietnia 2020 r., sygn. akt [...]) w związku ze złożonym wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku. H. S. był bowiem jego dłużnikiem z tytułu niespłaconej umowy pożyczki. Do wniosku dołączył kopię: odpisu skróconego aktu zgonu ww. osoby, umowy pożyczki zawartej 21 września 2018 r. oraz wezwania do usunięcia braków formalnych pisma procesowego.

Pismem z 10 czerwca 2020 r. Prezydent Miasta W. wezwał wnioskodawcę do usunięcia braków formalnych w postaci złożenia wniosku o udostępnienie danych na właściwym formularzu wraz z uszczegółowieniem danych osoby poszukiwanej oraz uiszczeniem opłaty za udostępnienie danych.

W odpowiedzi na wezwanie, pismem z 19 czerwca 2020 r. K. U. przesłał dowód uiszczenia opłaty oraz wypełniony wniosek o udostępnienie danych, podtrzymując jednocześnie swoje dotychczasowe stanowisko.

Po rozpatrzeniu wniosku K. U., Prezydent Miasta W. decyzją z [...] lipca 2020 r., nr [...] orzekł o odmowie udostępnienia z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców danych dotyczących następców prawnych H. S.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego w otrzymaniu żądanych danych. Zdaniem organu, sam fakt istnienia wierzytelności , która może być realizowana poprzez ustalenie na kogo przeszły obowiązku majątkowe dłużnika, nie stanowi podstawy od uznania, że po stronie wierzyciela istnieje interes prawny do żądania udostępnienia danych z rejestru PESEL.

Od powyższej decyzji K. U., złożył do Wojewody [...], w terminie do tego przewidzianym, odwołanie.

Wojewoda [...] wskazaną na wstępie decyzją orzekł o utrzymaniu decyzji Prezydenta Miasta W. w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że w polskim systemie prawnym nie istnieje system rezerw, zgodnie z którym określone osoby należące do najbliższych krewnych zmarłego zawsze dochodzą do dziedziczenia określonej części spadku. Tym samym nie można wykluczyć sytuacji, kiedy cały majątek spadkowy, a z nim odpowiedzialność za długi spadkowe, przejdzie na inne osoby niż te, które w ustawie zostały zaliczone do kręgu spadkobierców ustawowych. Krąg spadkobierców ustawowych został określony w art. 931 § 1 i 2 oraz art. 932 § 4 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Jednocześnie organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 1025 § 1 k.c., sąd na wniosek osoby mającej w tym interes prawny stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę, a notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć osoba mająca interes w uzyskaniu takiego stwierdzenia, w tym również przez wierzyciela spadkowego. W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd wymienia spadkodawcę oraz wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wysokość ich udziałów. W myśl natomiast art. 669 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.), sąd spadku wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu rozprawy, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi. Wojewoda [...], mając na uwadze treść przywołanych przepisów, uznał, że to sąd właściwy w sprawie stwierdzenia nabycia spadku, wzywa wyżej wymienione osoby, a nie wnioskodawca. Organ wyjaśnił, że stosownie do art. 670 k.p.c., sąd spadku ma obowiązek badać z urzędu, kto jest spadkobiercą. W szczególności sąd ten bada, czy spadkobierca pozostawił testament oraz wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament u niej się znajduje. Jeżeli testament zostanie złożony, sąd dokona jego otwarcia i ogłoszenia. Organ przyznał, że zasadą polskiego prawa spadkowego, wyrażoną w art. 925 k.c, jest nabywanie przez spadkobiercę spadku z chwilą jego otwarcia. Jednak do stwierdzenia, kto konkretnie jest spadkobiercą, konieczne jest przeprowadzenie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku, a sam fakt, że dana osoba przynależy do kręgu spadkobierców ustawowych nie przesądza o tym, że faktycznie jest spadkobiercą. Słusznie zatem, zdaniem organu odwoławczego, wskazał Prezydent Miasta W. w zaskarżonej decyzji, że ustalenie danych następców prawnych H. S. należy do właściwości sądu, a nie do organu administracji publicznej, który – jak wynika z opisanych powyżej przepisów – nie posiada kompetencji w tym zakresie.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 208 § 1 pkt 2 k.p.c. poprzez niewykonanie zobowiązania sądu do przedłożenia zaświadczenia o następcach prawnych spadkodawcy, organ wyjaśnił, że Sąd wezwał imiennie K. U. jako wnioskodawcę do usunięcia braku formalnego w postaci uzyskania stosownego zaświadczenia, a nie organ administracji publicznej. Ponadto nawet na wezwanie sądu organ nie może podejmować czynności, które nie mieszczą się w zakresie jego kompetencji. Dodatkowo organ wyjaśnił, że Sąd Rejonowy w W. na mocy decyzji teletransmisyjnej z [...] sierpnia 2015 r. ma dostęp do rejestru PESEL i może samodzielnie na podstawie obowiązujących przepisów ustalić spadkobierców osoby zmarłej.

Biorąc to wszystko pod uwagę organ uznał, że skarżący nie wykazał istnienia interesu prawnego w udostępnieniu żądanych danych.

Skargę na decyzję Wojewody [...] z [...] października 2020 r. Nr [...] wniósł pan K. U., zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie przyczyny, z powodu której skarżący nie wykazał interesu prawnego do uzyskania informacji, pomimo tego, iż Sąd Rejonowy uznał, iż interes taki zachodzi i zobowiązał skarżącego do uzyskania żądanych informacji od organu;

b) art. 7, 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w odmowie mocy dowodowej i wiarygodności wykazania interesu prawnego skarżącego pomimo zobowiązania skarżącego przez Sąd Rejonowy do uzyskania niezbędnych do prowadzenia dalszego postępowania informacji;

c) art. 8 i 107 § 3 kpa przez nienależyte uzasadnienie zaskarżanej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności niewyjaśnienia dlaczego skarżący nie wykazał interesu prawnego do uzyskania żądanej informacji, pomimo tego, iż przedłożył oryginał zobowiązania Sądu Rejonowego w W., do uzyskania żądanych informacji;

d) art. 28 kpa, poprzez odmówienie przymiotu strony skarżącemu, w sytuacji, gdy przedłożył zobowiązanie Sądu Rejonowego w W., który uznał skarżącego za uprawnionego do uzyskania żądanej informacji;

e) art. 9 i 11 kpa, poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji Prezydenta Miasta W., pomimo wykazania przez skarżącego interesu prawnego do uzyskania żądanych informacji i przedłożenia zobowiązania Sądu Rejonowego w Warszawie.;

f) art. 107 § 2 i 3 kpa poprzez dowolność w wydaniu decyzji przez niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji, z której nie wynika dlaczego skarżący nie jest osobą uprawnioną do uzyskania żądanych informacji, skoro za taką osobę uznał go Sąd Rejonowy w Warszawie.

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: naruszenie art. 208 kpc poprzez dokonanie błędnej subsumcji do ustalonego w sprawie stanu faktycznego polegającego na uznaniu, iż Sąd Rejonowy w Warszawie nie miał prawnych możliwości do wydania zarządzenia, w którym zobowiązał skarżącego do uzyskania od organu informacji o następcach prawnych zmarłego H. S. w celu przyspieszenia postępowania i przygotowania rozprawy.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu Skarżący wyjaśnił, że do organu wystąpił z ustalonym już interesem prawnym, bowiem do uzyskania informacji o następcach prawnych po zmarłym H. S., zobowiązał skarżącego Sąd Rejonowy w W. I Wydziału Cywilnego do sprawy o sygn. akt [...], w celu przyspieszenia przygotowania niezbędnych informacji do rozprawy i przyspieszenia toku sprawy. Organ nie wyjaśnił czemu jego zdaniem skarżący nie posiada interesu prawnego, skoro interes ten ustalił już wcześniej ww. Sąd.

Niezrozumiałym jest również dla skarżącego, czemu organ uznał, iż nie jest on osobą uprawnioną do uzyskania żądanych informacji. Nie wskazał też dlaczego Sąd Rejonowy w W. wydał zdaniem organu nieprawidłowe zobowiązanie. W ocenie skarżącego wykazał on interes prawny, którym jest toczące się przed Sądem Rejonowym postępowanie dotyczące stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym H. S. i ustalenie kręgu jego spadkobierców, które to postępowanie skarżący zainicjował jako wierzyciel zmarłego. Skarżący udowodnił więc swój interes prawny, bowiem przedłożył do Sądu oryginał umowy pożyczki opiewającej na 10 000 zł (słownie: dziesięć tysięcy złotych), zaś Sąd Rejonowy zajmujący się sprawą wystosował zobowiązanie do uzyskania przez skarżącego informacji o następcach prawnych zmarłego w celu przyspieszenia postępowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie z przyczyn przedstawionych poniżej.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 1397 ze zm.).

Stosownie do art. 46 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 46 ust. 1 ww. ustawy dane z rejestru PESEL oraz rejestru mieszkańców mogą być udostępniane osobom jeżeli wykażą w tym interes prawny. Z kolei przepis art. 47 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności stanowi, że organ rozpatrujący wniosek o udostępnienie danych odmawia, w drodze decyzji administracyjnej, udostępnienia danych jednostkowych, jeżeli nie zostały spełnione warunki określone w art. 46.

Spór w sprawie dotyczy kwestii czy Skarżący wykazał w toku postępowania administracyjnego interes prawny w uzyskaniu danych z rejestru pesel osób mogących stanowić krąg spadkobierców jego dłużnika H. S.. Przy czym dokumentując swój interes prawny do wystąpienia z żądaniem udzielenia informacji z rejestru PESEL Skarżący przywołał następujące okoliczności: fakt że jest wierzycielem H. S. oraz wezwanie Skarżącego przez Sąd Rejonowy w W. I Wydział Cywilny do usunięcia braków formalnych pisma procesowego wniesionego w sprawie z wniosku Skarżącego o stwierdzenie nabycia spadku po H. S., poprzez zwrócenie się o wydanie zaświadczenia w przedmiocie następców prawnych spadkodawcy.

Organy orzekające w sprawie uznały, że skarżący tego interesu prawnego nie wykazał, bowiem nie organy administracyjne a sąd powszechny jest właściwy dla ustalenia kręgu spadkobierców.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że stanowisko wyrażone w zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji, jest nieprawidłowe.

Zgodnie z art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy z 2010 r. o ewidencji ludności, dane z rejestru PESEL mogą być udostępnione osobom, które wykażą w tym interes prawny. Interes prawny to jedno z pojęć nieostrych, tzw. zwrotów niedookreślonych (nazywanych w pewnym zakresie klauzulami generalnymi). Niewątpliwie, organ stosujący prawo z elementem nie do końca określonym, uzyskuje pewien margines swobody przy dokonywaniu oceny, czy w konkretnym stanie faktycznym, ten niedookreślony element stosowanej normy zaistniał. Kontroli sądu podlega zaś to czy dokonana ocena jest prawidłowa.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko, że istnienie interesu prawnego uzależnione jest od istnienia przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby (por. W. Chróścielewski, J. P. Tarno, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2011, s. 85 i n.; por. też wyrok NSA z 5 lutego 2009, II OSK 95/08 dostępny w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie interes prawny musi być interesem "własnym", "osobistym", "indywidualnym" danego podmiotu i mieć charakter "realny", to jest istnieć aktualnie, a nie hipotetycznie oraz pozostawać w bezpośrednim związku z przedmiotem sprawy administracyjnej (por. m.in. wyrok NSA z 22 lutego 1984 r. I SA 1748/83, publik. E. Smoktunowicz, Orzecznictwo Sądu Najwyższego i NSA, Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 1994, s. 109).

Z powyższego wynika, że nałożenie na wnioskodawcę obowiązku wykazania interesu prawnego oznacza, że dla skuteczności złożonego żądania udostępnienia informacji z rejestrów ewidencji ludności, musi on udowodnić w sposób sprawdzalny przez fakty, własny interes prawny. Szczególnymi cechami interesu prawnego jest bezpośredniość związku między sytuacją danego podmiotu, a normą prawa, na której budowany jest interes prawny. Interes prawny to związek o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegający na tym, że akt stosowania normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. O interesie prawnym strony do uzyskania ze zbiorów ewidencji ludności danych innych osób można zatem mówić wówczas, jeżeli przedstawi dokumenty potwierdzające, że z osobami poszukiwanymi łączy go stosunek prawny wynikający z przepisów prawa materialnego. Przy tym w orzecznictwie przyjmuje się, że sama tylko wola wytoczenia postępowania sądowego, nie stanowi o istnieniu interesu prawnego. Inaczej jednak ocenia się sytuację, gdy takie postępowanie już jest w toku, bądź gdy dana osoba została przez Sąd – tak jak w rozpoznanej sprawie – zobowiązana do przedłożenia danych, które uzyskane mogą być właśnie w drodze wystąpienia o udostępnienie danych z bazy PESEL.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie Skarżący skutecznie wykazał, że jego interes prawny wynika z istnienia wierzytelności względem H. S. i wystąpienia do sądu powszechnego o stwierdzenie nabycia po swoim dłużniku spadku oraz zobowiązaniu przez Sąd do przedstawienia stosownych informacji. O interesie prawnym strony w sprawie o udostępnienie danych osobowych z ewidencji ludności świadczą bowiem takie okoliczności, w których sytuacja prawna tej strony jest zależna od danych uzyskanych z ewidencji, a więc gdyby te dane były potrzebne do zrealizowania przez wnioskodawcę swoich uprawnień lub poddania się obowiązkom. Z taką sytuacją mamy niewątpliwie do czynienia w rozpoznanej sprawie.

Sąd podziela pogląd przedstawiony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Bd 67/08, że śmierć dłużnika jest zdarzeniem, z którym przepisy prawa materialnego (art. 922 § 1, 924, 925 Kodeksu cywilnego) łączą skutek w postaci przejścia praw i obowiązków zmarłego podlegających dziedziczeniu na jego spadkobierców. Uruchomienie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, dla którego potrzebne jest posiadanie informacji o spadkobiercach zmarłego, służy zaś realizacji interesu prawnego wierzyciela opartego na przepisach prawa materialnego. Z tego względu nie można było przyznać racji twierdzeniu organu, że po stronie Skarżącego brak jest interesu prawnego do wystąpienia o dane jego spadkobierców. Wręcz przeciwnie. Interes Skarżącego istnieje oraz posiada wszystkie powyżej wymienione cechy, tj. jest własny, osobisty, indywidualny ma charakter realny i aktualny.

Zwrócić jednocześnie należy uwagę, że organy właściwe w sprawie udostępnienia danych ze zbioru PESEL, wyrażały już odmienne niż w rozpoznanej sprawie poglądy i stwierdzały, że interes prawny w uzyskaniu danych osobowych o spadkobiercach wynika z samego faktu wszczęcia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku (sprawa IV SA/Wa 757/20).

Zauważyć także trzeba, że organy obydwu instancji błędnie interpretują treść wezwania sądu powszechnego, a w konsekwencji wystąpienie Skarżącego z żądaniem udostępnienie danych z bazy pesel, jako żądanie ustalenia kręgu spadkobierców. Dokonywanie takich ustaleń istotnie nie mieści się w kompetencjach organu. Jednak, zdaniem Sądu, zarówno w wezwaniu sądu powszechnego, jak i w żądaniu Skarżącego, zawarty jest wniosek nie o ustalenie kręgu spadkobierców ale o wskazanie danych osób należących do potencjalnego kręgu spadkobierców ustawowych pana H. S.. Fakt, że wymaga to analizy różnych danych, nie stanowi przesłanki do odmownego załatwienia wniosku w trybie art. 47 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności. Podobnie, jak nie stanowi przesłanki uzasadniającej odmowę udostępnienia danych w trybie art. 46 ustawy o ewidencji, okoliczność że sąd powszechny na mocy decyzji teletransmisyjnej z [...] sierpnia 2015 r. posiada dostęp do rejestru PESEL i może samodzielnie na podstawie obowiązujących przepisów ustalić spadkobierców osoby zmarłej.

Reasumując, Sąd uznał, że Skarżący ma interes prawny w uzyskaniu przedmiotowych danych, gdyż jego sytuacja prawna jest od nich zależna tj. są one niezbędne do zrealizowania przez niego określonych uprawnień. Odmowa udostępnienia danych przez organ pozbawia Skarżącego możliwości dochodzenia swoich roszczeń.

W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego naruszenia, Sąd na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ppsa orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z 205 p.p.s.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną powyżej.