Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 106/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Wójtem Gminy [...] w sprawie opłacenia pobytu M. K. w Domu Samotnej Matki i udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności oraz rozpoznania wniosku M. K. z dnia [...] czerwca 2022 r. o przyznanie ubezpieczenia zdrowotnego postanawia: 1. wskazać Wójta Gminy [...] jako organ właściwy do rozpoznania wniosku M. K. z dnia [...] czerwca 2022 r. 2. odrzucić wniosek w części dotyczącej refundacji udzielonej pomocy.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] lipca 2022 r. Wójt Gminy [...] zwrócił się z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między nim a Wójtem Gminy [...] poprzez wskazanie Wójta Gminy [...] jako organu właściwego do opłacania pobytu M. K. w Domu Samotnej Matki w [...] i udzielania pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego i zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności z programu rządowego oraz rozpoznania podania M. K. z dnia [...] czerwca 2022r. o przyznanie ubezpieczenia M. K. i jej córce N. I. K. .

Uzasadniając złożony wniosek Wójt Gminy [...] wskazał, że dnia [...] czerwca 2022r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło pismo Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] przekazujące sprawę M. K. . Do pisma załączono dokumentację sprawy, z której wynika, że M. K. zwróciła się dnia [...] kwietnia 2022r. z podaniem do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej również jako: GOPS w [...]) - jak wskazano - w miejscu jej zamieszkania o udzielenie pomocy poprzez umieszczenie w Domu Samotnej Matki Caritas Archidiecezji Warmińskiej w [...]. Tego samego dnia GOPS w [...] wystąpił z wnioskiem do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej również jako: "MOPS w Olszynie") o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z M. K. Ponadto, dnia [...] kwietnia 2022r. Kierownik GOPS w [...] zawarł porozumienie z Caritas Archidiecezji Warmińskiej o współpracy w celu objęcia wsparciem w formie pobytu w Ośrodku Interwencji Kryzysowej dla Kobiet i Ich Dzieci Ofiar Przemocy w Rodzinie Caritas. Wskazano, że z załącznika nr 1 do porozumienia jednoznacznie wynika, że "GOPS w [...] w dniu [...] kwietnia 2022r. skierował M. K. do placówki na okres od dnia przyjęcia do Ośrodka do dnia [...] lipca 2022r. na okres 3 miesięcy, "a całkowity koszt pobytu ponosi GOPS". Skierowanie zostało podpisane przez Kierownika GOPS [...] i M.K. .

Dalej wskazano, że z treści wywiadu środowiskowego z dnia [...] maja 2022r. wynika, że M. K. pobiera zasiłek pielęgnacyjny w wys. [...]zł wypłacany przez GOPS w [...] oraz, że pracownik MOPS w Olszynie uzgadniał z pracownikiem GOPS w [...] przyznanie M. K. pobytu "w OIK" a pozostały zakres i rodzaj pomocy wg uznania GOPS w [...]. Na podstawie powyższego wywiadu kierownik GOPS w [...] wydał decyzję nr [...] z dnia 31 maja 2022r. przyznającą M. K. pobyt w Domu Samotnej Matki Caritas Archidiecezji Warmińskiej w [...]a w pkt 2 tej decyzji ustalono opłatę za pobyt w placówce w całości do pokrycia przez GOPS w [...]. Ponadto kolejne podanie ani M. K. z dnia 17 maja 2022r. o udzielenie pomocy finansowej również zostało pozytywnie - i bez żadnych wątpliwości dotyczących właściwości - rozpatrzone przez GOPS w [...] poprzez przyznanie zasiłku okresowego z powodu niepełnosprawności na okres [...].05.2022-[...].06.2022 (decyzja nr [...] z dnia [...] maja 2022r.) oraz zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" na okres [...].05.2022-[...].06.2022 po [...] zł miesięcznie.

W ocenie Wnioskodawcy, w powyższej sprawie nie ma zastosowania art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ M. K. zamieszkiwała na terenie Gminy [...], skąd m.in. pobierała i w dalszym ciągu pobiera zasiłek pielęgnacyjny. Wobec powyższego to GOPS w [...] winien opłacać pobyt M. K. w Domu Samotnej Matki w [...]- do czego się zobowiązał podpisując porozumienie i wydając decyzję administracyjną oraz rozpatrzyć kolejne jej podanie.

Wójt Gminy [...] w odpowiedzi na wniosek Wójta Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Wójtem Gminy [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do opłacania pobytu M. K. w Domu Samotnej Matki w [...] oraz przyznania zasiłku okresowego, zasiłku celowego i ubezpieczenia zdrowotnego wskazał, że M. K. jest osobą bezdomną i zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej do rozpoznania jej sprawy właściwy jest Wójt Gminy [...], gdzie posiada on ostatni meldunek na pobyt stały. Wyjaśniono, że M. K. (dalej również jako: "Zainteresowana") nie mieszkała na terenie gminy [...], a jedynie sporadycznie przebywała w mieszkaniu rodziców jej męża w ramach odwiedzin i w okresie kiedy szukali mieszkania. Wskazano, że organ nie posiada wiedzy o miejscach zamieszkania Zainteresowanej z mężem. Podkreślono, że zaistniała konieczność zabezpieczenia M. K. schronienia i wyżywienia po tym jak jej mąż wyrzucił ją z miejsca, w którym przebywali i znalazła się w nocy na terenie gminy [...], w mieszkaniu teściów w zaawansowanej ciąży. Wyjaśniono, że nie miała ona możliwości przebywania u rodziców męża, ani w innym miejscu, stała się bezdomna. Dlatego GOPS w [...] był zmuszony do zapewnienia jej schronienia bez zbędnej zwłoki. Podkreślono, że nie było czasu ani możliwości na pozostawienie kobiety w zaawansowanej ciąży bez udzielenia natychmiastowej pomocy i szukanie gminy właściwej. Ustalono możliwość schronienia w Domu Samotnej Matki Caritas Archidiecezji Warmińskiej w [...] tylko pod warunkiem uzyskania deklaracji o podpisaniu umowy i regulowaniu odpłatności. Caritas w [...] nie interesował fakt szukania gminy właściwej ale poinformowano ich, że sprawa Zainteresowanej zostanie przekazana według właściwości do gminy właściwej i będzie refundacja kosztów z gminą właściwą. Przyznano pomoc nie dlatego, że uznano się za gminę właściwą tylko dlatego, że istniała konieczność pilnego zabezpieczenia potrzeb osoby bezdomnej i po uprawomocnieniu się decyzji przekazano całość dokumentów do gminy właściwej. Zaakcentowano, że M. K. przebywała w różnych miejscach na terenie Polski i wraz za nią następowała wypłata zasiłku pielęgnacyjnego, tam gdzie akurat przebywała. MOPS w [...]przekazał do realizacji do GOPS w [...] wypłatę zasiłku pielęgnacyjnego po tym jak uzyskał informację, że dzieci zostały zabrane do pieczy zastępczej z terenu Olsztyna a w dalszym ciągu następowała wypłata świadczeń rodzinnych na dzieci. Obecnie GOPS w [...] nie wypłaca M. K. zasiłku pielęgnacyjnego.

Wobec powyższego, wniesiono o wskazanie Wójta Gminy [...] jako organu właściwego do udzielenia pomocy M . K.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego – dalej jako: k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe.

W niniejszej sprawie spór zaistniał pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Wójtem Gminy [...]. Spór dotyczy dwóch kwestii, tj.: rozpoznania wniosku z dnia [...] czerwca 2022 r. o przyznanie ubezpieczenia zdrowotnego oraz kwestii rozliczenia kosztów pobytu M. K. w Domu Samotnej Matki w [...] i udzielonej jej pomocy w formie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności.

1. Odnosząc się do pierwszej kwestii, należy wskazać, że pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Wójtem Gminy [...] powstał spór o właściwość miejscową. Opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne należy stosownie do art. 17 ust.1 pkt 20 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm. – dalej również jako: "u.p.s.") do zadań własnych gminy. Na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (art. 101 ust. 2a u.p.s.). Natomiast w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5 a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 u.p.s.). Z powołanego przepisu wynika, że co do zasady, o właściwości miejscowej organów gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej decyduje miejsce zamieszkania strony.

Z dokumentacji niniejszej sprawy wynika, że w dniu 21 czerwca 2022 r. M. K. przebywała w Caritas Archidiecezji Warmińskiej, po tym jak została objęta wsparciem w formie pobytu w Ośrodku Interwencji Kryzysowej dla Kobiet i Ich Dzieci Ofiar Przemocy w Rodzinie, gdzie znalazła schronienie, po tym jak w 8 miesiącu ciąży była zmuszona opuścić miejsce zamieszkania. Mąż Zainteresowanej, który zmusił ją do opuszczenia domu ma orzeczony zakaz zbliżania się do niej oraz do dziecka. Dzieci Zainteresowanej zostały umieszczone w pieczy zastępczej. Ona sama przez kilka dni przebywała w u swoich teściów, jednak nie zamieszkiwała w tym miejscu. Jak wynika z dokumentacji, Zainteresowana znalazła się w sytuacji niecierpiącej zwłoki, w związku z czym w trybie pilnym pomocy udzielił jej Wójt Gminy [...].

Z przekazanej Sądowi dokumentacji wynika, że M. K. jest osobą bezdomną. Osobą bezdomną - w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej - jest osoba niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania (art. 6 pkt 8 u.p.s.). Ponieważ Zainteresowana była zmuszona opuścić swoje dotychczasowe miejsce zamieszkania i jak wynika z dokumentacji uzyskała pomoc instytucjonalną w zakresie schronienia, a nie ustalono, aby aktualnie posiadała miejsce zamieszkania, to na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s. do rozpoznania jej wniosku o opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne właściwy jest Wójt Gminy [...], gdzie M. K. po raz ostatni miała miejsce stałego zameldowania.

2. Odnosząc się do sprawy rozliczenia kosztów pobytu M. K. w Domu Samotnej Matki w [...]i kosztów udzielonej jej pomocy w formie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności należy wskazać, że kwestią bezsporną w sprawie pozostaje, że:

- Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] przyznał M. K. od [...] maja 2022 r. do [...] czerwca 2022 zasiłek okresowy z powodu niepełnosprawności.

- Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] przyznał M. K. zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności na okres od [...] maja 2022 do [...] czerwca 2022 r.

- Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] przyznał M. K. pobyt w Domu Samotnej Matki Caritas Archidiecezji Warmińskiej w [...] od [...] kwietnia 2022 r. do [...] lipca 2022 r.

Odnosząc się do kwestii refundacji kosztów poniesionych przez Gminę [...] podnieść należy, że zgodnie z w art. 101 ust. 7 u.p.s. gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania albo na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały obowiązana jest do zwrotu wydatków gminie, która przyznała świadczenia w miejscu pobytu. Wskazać w tym miejscu trzeba, że kwestia wzajemnych rozliczeń gmin (między gminą miejsca pobytu a gminą miejsca ostatniego zameldowania) nie jest sprawą administracyjną, a zatem nie zachodzi konieczność wskazania organu właściwego dla jej załatwienia. Celem złożonego wniosku nie jest bowiem potrzeba rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny, który z organów jest właściwy do załatwienia sprawy administracyjnej, tj. do przyznania świadczenia z ustawy o pomocy społecznej, ale która z gmin zobowiązana jest do poniesienia wydatków związanych z przyznanym już świadczeniem i którą z nich obciążają finansowe konsekwencje związane z realizacją decyzji. Rozstrzygnięcie tej kwestii nie należy natomiast do sądu administracyjnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, że spór między gminami o zwrot wydatków, o których mowa w art. 101 ust. 7 u.p.s. nie ma charakteru administracyjnego, lecz stanowi sprawę cywilną w rozumieniu art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego (zob. postanowienia NSA z: 28 grudnia 2021 r., sygn. akt I OW 100/21, 16 grudnia 2021 r., sygn. akt I OW 99/21, 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 4/21, 19 lipca 2019 r., sygn. akt I OW 7/19, CBOIS).

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela powyższe stanowisko. Z tego względu wniosek w zakresie rozliczenia kosztów udzielonej już pomocy, z jakim wystąpił Wójt Gminy [...] należało uznać za niedopuszczalny, co skutkowało jego odrzuceniem.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. oraz na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w 1 i 2 sentencji.