Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 3416/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: ART.151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Kaja Angerman, Sędziowie asesor WSA Agnieszka Wąsikowska, sędzia WSA Anita Wielopolska (spr.), Protokolant ref. Luiza Cycling, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2019 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia spełnienia warunków do ubiegania się o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] października 2018 r. Nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, po rozpatrzeniu wniosku A. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, zakończonej wydaniem decyzji z dnia [...] sierpnia 2018 roku Nr [...] odmawiającej potwierdzenia, iż Ww spełnia wskazane w art. 4 cyt. ustawy warunki - utrzymał ww swoją decyzję w mocy.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny.

Wnioskiem z dnia 20 marca 2018 r. P A. M. zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r. poz.690), zwanej dalej ustawą "o działaczach opozycji". W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej, celem rozpoznania przedmiotowego wniosku, odnaleziono dokumenty dotyczące A. M., w tym min.:

- teczkę personalną Tajnego Współpracownika ps. "[...]" sygn. [...], dot. A. M. s. P., ur. [...] grudnia 1952 r. w [...], w której znajduje się m. in. deklaracja współpracy z dnia [...] listopada 1972 r., o treści: ,Ja M. A. s. P. [...].12.1952 dobrowolnie deklaruję się nieoficjalnie i aktywnie współpracować z organami kontrwywiadu Wojska Polskiego w celu wykrywania i zwalczania wszelkiej wrogiej działalności skierowanej przeciwko Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i jej Silom Zbrojnym. Przekazywane mi zadania zobowiązuje się wykonywać wnikliwie i sumiennie. Jednocześnie zobowiązuje się zachować w ścisłej tajemnicy fakt mojej nieoficjalnej współpracy z kontrwywiadem wojskowym i nie rozgłaszać tego w żadnych okolicznościach. Dla zachowania tajności współpracy wszystkie pisane przeze mnie meldunki podpisywał będę pseudonimem [...] podpisana własnoręcznie przez wnioskodawcę;

-zapis na karcie [...] w [...], sygn. [...], dot. A. M. s. P., ur. [...] grudnia 1952 r. w [...], z którego wynika, że Ww był zarejestrowany jako TW w latach 1972-1974 przez Wydz. [...][...]., materiały złożono w Wydziale [...] do nr [...];

- wpis w dzienniku archiwalnym teczek personalnych i wyeliminowanej agentury sygnatury [...] w [...], sygn.. [...], pozycja [...], z którego wynika, że w dniu [...] kwietnia 1982 r. złożono w archiwum do nr [...] materiały dot. A. M. TW ps. "[...]".

W ocenie Prezes Instytutu Pamięci Narodowej, opisane wyżej zobowiązanie spełnia kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Zobowiązanie te zostało wytworzone przez wnioskodawcę w ramach czynności wykonywanych w charakterze pomocnika organów bezpieczeństwa państwa przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Powyższy dokument zawiera elementy zobowiązania skarżącego do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Wyraża on gotowość do aktywnej współpracy z aparatem bezpieczeństwa, udzielania pomocy jego organom w zakresie problemów je interesujących, jak również wskazuje na świadomość skarżącego o konieczności zachowania faktu współpracy w ścisłej tajemnicy. Nadto, opisany raport z pozyskania w charakterze tajnego współpracownika został sporządzony przy udziale wnioskodawcy, tj. przy wykorzystaniu informacji przez niego udzielonych.

Odnosząc się do zgromadzonych dowodów w sprawie organ wyjaśnił, iż w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Rolą organu wyznaczoną przez wskazany przepis ustawy nie jest zatem ani ocena prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Zakres działania Prezesa IPN, ogranicza się wyłączenie ustalenie, czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące danej osoby spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 ustawy.

Ostatecznie, w ocenie organu I instancji brak było podstaw do uznania złożonego wniosku za zasadny.

Uznając powyższe rozstrzygnięcie za niezgodne z ww regulacja prawną, skarżący wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy. We wniosku tym skarżący min. stwierdził, iż pracownicy Instytutu Pamięci Narodowej oprócz stwierdzenia istnienia dokumentów powinni także dokonać ich analizy pod kątem, czy był on tajnym współpracownikiem wymienionym w dokumentach służb PRL, jak również przeprowadzić postępowanie dowodowe celem wyjaśnienia wszelkich watpliwości. A także, w ocenie skarżącego nieuprawnionym było twierdzenie, iż skarżący nie odniósł się do treści dokumentów po zapoznaniu się z nimi, jednocześnie powołując się na pismo z dnia 15 sierpnia 2018 roku.

Prezes Instytutu, powołując na ww regulację prawną (ustawa o działaczach opozycji) podtrzymał w całości swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do podniesionych zarzutów w tym, że organ powinien zbadać okoliczność tajnej współpracy A. M. z Kontrwywiadem Wojska Polskiego wyjaśnił ponownie, iż organ w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o odpowiednich cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Na marginesie poczynionych rozważań organ wskazał także, iż w istocie błędne było stwierdzenie organu w uzasadnieniu decyzji, że skarżący nie ustosunkował się do dokumentów zebranych w sprawie, jednakże było to spowodowane wpływem pisma zawierającego jego stanowisko już po wydaniu decyzji.

Wobec treści ww decyzji A. M. wystąpił do tut. Sądu ze skargą zarzucając naruszenie art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji jak i art. 7, art. 15, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Wniósł o zmianę zaskarżonej do Sądu decyzji z dnia [...] października 2018 roku poprzez stwierdzenie, że spełnia on warunki wskazane w art. 4 ww ustawy.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreślił, iż Prezes IPN w/w decyzją jedynie dokonał przeglądu-zestawienia materiałów wytworzonych przez funkcjonariuszy "organów bezpieczeństwa" PRL znajdujących się w jego archiwach. W sposób nieuprawniony uznał, że wytworzone przez "organy bezpieczeństwa" dokumenty są prawdziwe. Nie uwzględnił natomiast oświadczenia skarżącego, iż nie był on tajnym współpracownikiem ani współpracownikiem kontrwywiadu czy innej służby PRL jak MSW, SB, MO, ORMO. Skarżący wyjaśnił także, iż nie ma żadnej wiedzy, kiedy i jakie dokumenty dotyczące jego osoby zostały wytworzone i dlaczego znajdują się w archiwach służb. Ponadto w jego ocenie, wbrew stanowisku organu, z brzmienia art. 4 ust. 2 ustawy wynika jednoznacznie, że wnioski jakie formułuje organ wymagają od niego poza sprawdzeniem istnienia określonych dokumentów także wykazania: po pierwsze, czy faktycznie odnalezione dokumenty dotyczą wnioskodawcy, a po drugie ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości, że dokumenty te zostały faktycznie wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez wnioskodawcę w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Oznacza to, że muszą to być dokumenty, z których w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że wnioskodawca był tajnym współpracownikiem lub pomocnikiem organów bezpieczeństwa państwa i w ramach współpracy wytwarzał osobiście lub przy jego udziale były wytwarzane określone dokumenty (tzn. mógł liczyć się z tym, miał taką świadomość, że na skutek przekazanych przez niego informacji dojdzie do wytworzenia tych dokumentów). Okoliczność, iż powyższe obowiązki ciążą na organie wynika bezpośrednio również z faktu, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 ww ustawy rozstrzygnięcie w zakresie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wydawane jest w formie decyzji. Gdyby organ miał zatem jedynie obowiązek potwierdzić okoliczność istnienia lub nie dokumentów o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, to jego rola ograniczałaby się jedynie do wydania zaświadczenia a nie decyzji.

Niezależnie, organ powinien zgodnie z wymogami art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. wykazać dlaczego uznał, że dokumenty które odnalazł (wskazane powyżej), w tym w konfrontacji z innymi dokumentami zgromadzonymi w sprawie, na które m.in. powołuje się skarżący w skardze, że nie spełniają one przesłanki z art. 4 ust. 2 cyt. ustawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu.

W myśl art. 4 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy. W contrario należy wywodzić, że osoba, co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, nie może takiego statusu uzyskać. Jednocześnie z uwagi na kumulatywne ujęcie przesłanek z art. 4 pkt 1 i 2 przedmiotowej ustawy, wystąpienie jedynie przesłanki z art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji nie jest wystarczające do uzyskania statusu.

W powyższym kontekście należy wskazać ponad wszelką wątpliwość, że w archiwum IPN zostały odnalezione ww dokumenty dotyczące osoby skarżącego tj: teczka personalna Tajnego Współpracownika ps. "[...]" sygn. [...], A. M., w której znajduje się m. in. deklaracja jego współpracy z dnia [...] listopada 1972 r.; zapis na karcie [...] w [...], z którego wynika, że A. M. był zarejestrowany jako TW w latach 1972-1974 przez Wydz. [...],; wpis w dzienniku archiwalnym teczek personalnych i wyeliminowanej agentury sygnatury [...] w [...], z którego wynika, że w dniu [...] kwietnia 1982 r. złożono w archiwum do nr [...] materiały dot. A. M. TW ps. "[...]".

Jak słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji wskazane dokumenty spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. zostały wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, co stanowi negatywną przesłankę do wydania decyzji potwierdzającej, że A. M. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Odnosząc się do argumentacji skarżącego należy zwrócić uwagę na ograniczony zakres działania Prezesa IPN, którego zadaniem jest wyłączenie ustalenie, czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące tej osoby, spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 ustawy. Obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu było więc wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych wg skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały "ślady" wskazujące na współpracę ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Taka okoliczność w sprawie niniejszej została stwierdzona. Stanowi ona negatywną przesłankę do uznania wniosku skarżącego za zasługujący na uwzględnienie (a contrario art. 4 pkt 2 ustawy, o czym była wyżej mowa), niezależnie od subiektywnej oceny tej przesłanki dokonanej przez skarżącego. Okoliczność współpracy jest kryterium obiektywnym a jednocześnie wystarczającym do stwierdzenia, że brak jest możliwości uznania osoby współpracującej za działacza opozycji. Ustawodawca nie uzależnił prawnego znaczenia tej okoliczności w powyższym kontekście od jakiegokolwiek innego aspektu np. motywów podjęcia współpracy. Zaś motywy i charakter postępowania skarżącego, oraz dokonanie oceny czy spełniają przesłanki współpracy mógłby być oceniany w innym postępowaniu, tj. postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez Sąd w rozpatrywanej sprawie.

Ze względu na ograniczony zakres właściwości rzeczowej, Prezes IPN w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji organ nie mógł oceniać całej działalności wnioskodawcy, ani analizować potencjalnych dowodów przedstawionych przez wnioskodawcę jak np. zeznań świadków. Organ nie badał bowiem faktów, a jedynie sprawdzał, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach.

W ocenie Sądu przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji nie naruszono również przepisów prawa procesowego. Stosownie do treści art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej podjął wszystkie niezbędne czynności mające na celu zebranie całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie i dokonały jego rzetelnej oceny. Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 kpa). Zgodnie zaś z wymogiem przepisu art. 107 § 3 kpa zaskarżona decyzja została wyczerpująco uzasadniona, zawarto w niej podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu odmawiającego uwzględnienie przedmiotowego wniosku z prawidłowym przytoczeniem przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie.

Konsekwencją powyższych ocen jest nie uwzględnienie zarzutów skargi.

Z powyższych względów, Sąd uznając skargę za zasadną, na podstawie art. 151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.