Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2287/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 38,  art. 8
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Emilia Lewandowska Protokolant referent stażysta Małgorzata Ciach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2016 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...]z dnia [...] października 2015 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania K. G., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] października 2015 r. o przyznaniu odwołującemu się w miesiącu październiku, listopadzie i grudniu 2015 r. zasiłku okresowego w wysokości po [...] złotych miesięcznie.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wnioskiem z [...] października 2015 r. K. G. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o udzielenie pomocy finansowej w związku z trudną sytuacją osobistą, finansową i zdrowotną w jakiej się znajduje.

Wyżej wymieniony prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, schorowaną (cierpi na [...]). W maju 2015 r. opuścił warunkowo Zakład Karny w [...], gdzie odbywał wyrok pozbawienia wolności za - jak stwierdziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze - znęcanie się nad rodziną. Opuszczając Zakład Karny pobrał zgromadzone na rachunku depozytowym środki finansowe przeznaczone na przejazd do miejsca zamieszkania i utrzymanie, zwane potocznie "żelazną kasą", w kwocie [...] złotych. Po wyjściu z Zakładu Karnego nie mógł zamieszkać w mieszkaniu, którego jest głównym lokatorem, gdyż jest ono zajmowane przez jego byłą żonę i jej partnera. W związku z czym przez pewien okres zamieszkiwał u matki, ale z uwagi na konflikt z ojcem, który ma mieć problem alkoholowy, opuścił to mieszkanie. Obecnie zamieszkuje u znajomej. W toku wywiadu środowiskowego wnioskodawca wyjaśniał także, że środki z "żelaznej kasy" przeznaczył na opłacenie rachunków i zwrot długów.

W tym stanie rzeczy, Burmistrz Miasta [...], działając na podstawie art. 106 ust. 1,3 i 4, art. 38 ust. 1-3, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 7, art. 8 ust. 1 i 11 w zw. z art. 9 ust. 1 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. – o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.) przywoływanej dalej jako "u.p.s.", w następstwie rozpoznania powyższego wniosku, decyzją z [...] października 2015 r. przyznał K. G. na okres od październik do grudnia zasiłek okresowy, w kwotach po [...] złotych miesięcznie.

Przy ustalaniu prawa do zasiłku i jego wysokości organ, powołując się na art. 8 ust. 11 u.p.s., uwzględnił jako jednorazowy dochód wnioskodawcy kwotę pobraną z "żelaznej kasy". W konsekwencji po jej rozliczeniu na 12 kolejnych miesięcy począwszy od dnia wypłaty uznał, że miesięczny jego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł [...] złotych. Kwotę zasiłku ustalił zaś w wymiarze minimalnym, wynoszącym wedle art. 38 ust. 3 u.p.s., 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej (634 złote), a ww. dochodem.

Ustalenie zasiłku okresowego na poziomie minimalnym przewidzianym ustawą, jak też trzymiesięczny okres jego przyznania uzasadniał ograniczonymi środkami finansowymi jakimi dysponuje oraz stale rosnącą liczbą osób ubiegających się o tego rodzaju pomoc.

Od decyzji tej wyżej wymieniony wniósł odwołanie, kwestionując wysokość przyznanej pomocy oraz wskazując na trudną sytuacje w jakiej się znajduje.

W następstwie rozpoznania tego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2015 r. utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Kolegium oceniło, że ustalając na potrzeby świadczenia dochód strony organ pierwszoinstancyjny prawidłowo uwzględnił środki pobrane przez wnioskodawcę przy opuszczaniu Zakładu Karnego. Tym samym w zgodzie z obowiązującymi przepisami mógł przyznać mu zasiłek okresowy w wymiarze pomiędzy [...] a [...] złotych. Przyznając go zaś w kwocie minimalnej, nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Organ powołał się w tym aspekcie na ograniczone możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] oraz ilości osób korzystających z pomocy. Wskazywał również na udzielania równolegle odwołującemu się pomocy w formie zasiłków celowych.

Na decyzję tę K. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której poza zarzutami dotyczącymi zawarcia w niej niezgodnych z prawdę stwierdzeń dotyczących przestępstwa, za które został skazany, wskazywał przede wszystkim na niezasadność uwzględnienia jako dochodu środków z "żelaznej kasy". Zgłaszał ponadto zastrzeżenia co do sposobu traktowania jego osoby przez pracowników pomocy społecznej. Na potwierdzenie, że środki otrzymany przy opuszczeniu zakładu karnego nie podlegają wliczeniu do dochodu, przedłożył w toku postępowania sądowego wyrażone w tym względzie stanowisko Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, zawarte w piśmie z [...] grudnia 2015 r. nr [...] (k. 27 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest zasadna, gdyż organy w sposób błędny ustaliły dochód skarżącego czego konsekwencja było przyznanie mu zasiłku okresowego w zaniżonej wysokości.

Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.); przywoływana dalej jako: "u.p.s., które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków okresowych.

Tego rodzaju zasiłek, w myśl art. 38 ust. 1 u.p.s. przysługuje ze względu na szczególne okoliczności przykładowo wymienione w ustawie takie jak długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, a jego otrzymanie jest uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. W przypadku osoby samotnie gospodarującej - a taką jest skarżący - kryterium to od dnia 1 października 2015 r. wynosi 634 złote (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych [...] (Dz.U.2015.1058) oraz art. 9 ust. 8 a u.p.s.). Zasiłek ten ustala się do wysokości różnicy między wspomnianym kryterium dochodowym a dochodem osoby samotnie gospodarującej. Przy czym, dla świadczeniobiorców będących osobami samotnie gospodarującymi maksymalną wysokość zasiłku ustawodawca określił na poziomie 418 złotych, a minimalną w kwocie nie niższej niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby (art. 38 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 u.p.s.).

W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej poza sporem pozostaje, że skarżący jako osoba bezrobotna i schorowana, a także spełniająca kryterium dochodowe przewidziane w art. 8 ust. 1 pkt 1 powoływanej ustawy jest uprawniony do uzyskania omawianego świadczenia. Okoliczności te nie budzą również wątpliwości sądu i znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym.

Istotą sporu jest natomiast to, czy oceniając sytuację dochodową skarżącego na potrzeby ustalenia kwoty świadczenia, uwzględnić należy także wypłacone mu przy opuszczaniu Zakładu Karnego środki finansowe, zwane potocznie "żelazną kasą". Organy bowiem stanęły na stanowisku, że stanowią one jednorazowy dochód, o którym mowa w art. 8 ust. 11 u.p.s., podlegający uwzględnieniu przy ustalaniu sytuacji dochodowej ubiegającego się o pomoc społeczną, a w dalszej kolejności przy wymiarze przyznawanego świadczenia.

Z poglądem tym jednak nie sposób się zgodzić. Przede wszystkim zauważyć należy, że tzw. "żelazna kasa" stanowi, w myśl art. 126 k.k.w., środki finansowe (w wysokości nieprzekraczającej jednego przeciętnego wynagrodzenia pracowników) zgromadzone na koncie sum depozytowych skazanego, przeznaczone do wypłaty w chwili jego wyjścia na wolność, z przeznaczeniem na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie. Pochodzą one przy tym, po myśli ww. przepisu, ze środków własnych skazanego posiadanych w momencie umieszczenia w zakładzie karnym, jego zarobków w przypadku zatrudnionych odpłatnie lub regulaminowych finansowych nagród przyznawanych przez dyrekcję zakładu czy wreszcie sum otrzymywanych z zewnątrz. Są to więc swego rodzaju oszczędności skazanego gromadzone przez okres pobytu w zakładzie karnym, do których uzyskuje on jedynie prawny dostęp w momencie opuszczenia zakładu. W takiej zaś sytuacji, nie ma jakichkolwiek uzasadnionych podstaw by utożsamiać ich wypłatę z uzyskaniem jednorazowego dochodu, w rozumieniu art. 8 ust. 11 u.p.s. Ten bowiem stanowi przychód uzyskany przez wnioskodawcę w okresie 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku, będący następstwem zaistnienia jednostkowego zdarzenia, takiego jak np. sprzedaż określonego składnika majątkowego, darowizna itp., a nie wypłacenie w tym okresie środków własnych zgromadzonych w przeszłości na rachunku oszczędnościowym, czy jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie na rachunku sum depozytowych skazanego. To z kolei oznacza, że ww. środki nie mogą być brane pod uwagę przy ocenie sytuacji dochodowej osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej. Niezależnie od powyższego godzi się zwrócić uwagę, że wysokość wypłaconych wówczas skarżącemu z rachunku sum depozytowych środków nie przekracza pięciokrotnej kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 3170 złotych. A tylko jednorazowy dochód przekraczający tę kwotę podlega rozliczeniu na zasadach określonych w art. 8 ust. 11 u.p.s., co wynika wprost z treści tego przepisu. Stad nawet gdyby przyjąć, jak uczynił to organ, że wypłata "żelaznej kwoty" stanowi jednorazowy dochód skarżącego, nie mogłaby ona rzutować na prawo i rozmiar przyznanej mu pomocy społecznej.

Uwzględniając zatem powyższe, jak też mając na uwadze, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (wrzesień 2015 r.) skarżący nie osiągnął żadnych dochodów, kwota zasiłku okresowego do jakiej był on uprawniony winna oscylować pomiędzy 317 a 418 złotych. Ustalenie jej więc na poziomie [...] złotych miesięcznie, pozostaje w oczywistej sprzeczności z dyspozycją normy prawnej zawartej w art. 38 ust. 2 u.p.s. To zaś oznacza, że decyzja Burmistrza Miasta [...] z [...] października 2015 r. przyznająca w tym wymiarze świadczenie, jak też utrzymująca ją w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydane zostały z mającym wpływ na wynika sprawy naruszeniem tego przepisu.

Z tych też względów decyzje te podlegają uchyleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej w niniejszym wyroku i sprowadzają się do ponownego ustalenia na rzecz skarżącego zasiłku okresowego w wymiarze uwzględniającym określone art. 38 ust. 2 i 3 u.p.s. graniczne kwoty tego świadczenie.