Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 272/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 1, art. 216
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) del. NSA Jerzy Stankowski Protokolant asystent sędziego Jan Wasilewski po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Kielce od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 18 września 2012 r. sygn. akt II SA/Ke 390/12 w sprawie ze skarg Stowarzyszenia [...] z siedzibą w Kielcach i Gminy Kielce na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. oddala skargę kasacyjną; 2. oddala wniosek A.F. w sprawie kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 18 września 2012 r. sygn. akt II SA/Ke 390/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargi Stowarzyszenia [...] zs. w Kielcach oraz Gminy Kielce na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z [...] kwietnia 2012 r. [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Starosty Kieleckiego z [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości.

Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy:

Aktem notarialnym z 29 maja 1968 r. Skarb Państwa nabył, na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, od S. S. część nieruchomości położonej w Kielcach przy ul. G. – obecnie S. – oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 1,7069 ha, pod budownictwo dla Kieleckiej Spółdzielni Mieszkaniowej. Działka nr [...] została podzielona na działki [...] – 1,2487 ha i [...] – 0,458 ha i skomunalizowana na rzecz Gminy Kielce – decyzją Wojewody Kieleckiego z [...] lutego 1993 r. nr [...].

Wnioskiem z 20 maja 1996 r. A. F., następca prawny S. S. (postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z [...] stycznia 1985 r. [...]), wystąpiła o zwrot części nieruchomości z działki nr [...]. W trakcie postępowania zwrotowego Zarząd Miasta Kielce, decyzją z [...] grudnia 1996 r. nr [...] uwłaszczył działką Przedsiębiorstwo [...] w Kielcach, zaś Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach odmówiło stwierdzenia nieważności tej decyzji, decyzją z [...] listopada 2002 r. nr [...] i utrzymana nią w mocy decyzją z [...] stycznia 2003 r. nr [...]. Wyrokiem z 29 października 2004 r. sygn. akt II SA/Kr 599/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił obie decyzje nadzorcze Samorządowego Kolegium oraz decyzję Zarządu Miasta Kielce z [...] grudnia 1996 r., uwłaszczające Przedsiębiorstwo [...]. Do prowadzenia postępowania zwrotowego, Wojewoda Świętokrzyski wyznaczył jako organ właściwy Starostę Kieleckiego – postanowienie z [...] grudnia 2003 r. nr [...].

Starosta Kielecki, decyzją z [...] września 2007 r. nr [...], orzekł o zwrocie na rzecz A. F. nieruchomości położonej w Kielcach przy ul. S., o nr [...] – dawna dz. [...] – o pow. 1,2487 ha oraz o rozliczeniach z tytułu tego zwrotu, uznając ją za niewykorzystaną na cel wywłaszczenia. Po rozpatrzeniu odwołań A. F. – w zakresie odszkodowania oraz Stowarzyszenia [...] i osób dzierżawiących plac targowy Wojewoda Świętokrzyski, decyzją z [...] stycznia 2009 r. nr [...], uchylił decyzję Starosty i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania, stwierdzając, iż ustalenia Starosty co do zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia jest trafne, jednak organ ten nie ustalił kręgu stron postępowania, a także zaakceptował do odszkodowania operat, który zawiera wady. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, wyrokiem z 29 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Ke 144/08, oddalił skargę A. F.. W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd stwierdził, że stan faktyczny sprawy, którego strony nie kwestionują, przesądza o tym, że nieruchomość wywłaszczona od S. S. nie została przeznaczona na cel wywłaszczenia, jakim było budownictwo realizowane przez Kielecką Spółdzielnię Mieszkaniową, a co potwierdza sama Spółdzielnia, wskazując, że działka, będąca przedmiotem postępowania zwrotowego, nigdy nie została przekazana na cele inwestycyjne i Spółdzielnia nigdy nim nie dysponowała. Sąd podkreślił, że zatem urządzony na działce miejski plac targowy nie stanowi struktury osiedla mieszkaniowego, zarządzanego przez Spółdzielnię. Odnosząc się natomiast do kwestii odszkodowania za zwracaną nieruchomość, Wojewódzki Sąd wyjaśnił, że konieczne jest ustalenie, które z nakładów są trwałe bądź nie związane z gruntem, gdyż przedmiotem wyceny może być tylko nieruchomość gruntowa z budynkami i innymi urządzeniami trwale związanymi z gruntem oraz zasadzeniami – drzewa, krzewy.

Starosta Kielecki, decyzją z [...] stycznia 2010 r. nr [...], orzekł o zwrocie działki nr [...] o pow. 1,2487 ha na rzecz A. F., opisując materiał dowodowy sprawy i stwierdzając, że jest ona zbędna na cel wywłaszczenia, jako wykorzystywana na część Miejskiego Placu Targowego z pawilonami usługowo-handlowymi, wiatami, stelażami itp., stanowiącymi własność Przedsiębiorstwa [...], jak i osób prywatnych. Takiego wykorzystania terenu nie można uznać za realizację celu wywłaszczenia. Organ orzekł także o odszkodowaniu za zwracaną nieruchomość, ustalając je na podstawie korekty z 18 grudnia 2009 r. rzeczoznawcy do operatu szacunkowego. Jako strony postępowania Starosta uznał także osoby posiadające umowy dzierżawy placu targowego. Decyzja Starosty została uchylona przez Wojewodę Świętokrzyskiego, decyzją z [...] czerwca 2010 r. nr [...], a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania z tego względu, że dotychczasowy operat nie spełniał wymogów i jego korekta nie mogła tego naprawić, tym samym stanowić podstawy do ustalenia odszkodowania. Zdaniem organu odwoławczego konieczne było sporządzenie nowego operatu szacunkowego.

W trakcie ponownego postępowania, Starosta zlecił opracowanie nowego operatu szacunkowego, który na wniosek A. F., został zaopiniowany negatywnie przez Komisję Arbitrażową przy Polskiej Federacji Stowarzyszeń Majątkowych, a w związku z tym organ zlecił opracowanie kolejnego operatu, uwzględniającego uwagi poczynione przez Komisję, który został sporządzony 15 września 2011 r.

Decyzją z [...] listopada 2011 r. nr [...], wskazaną na wstępie, Starosta Kielecki orzekł o zwrocie na rzecz A. F. działki nr [...] o pow. 1,2487 ha, ustalił wartość zwaloryzowanego odszkodowania na kwotę 611.751 zł, zobowiązując A.F. do jej wpłaty na rzecz Gminy Kielce, przy czym rozłożył tę kwotę na 10 rocznych rat. Odwołanie od tej decyzji wniosła Gmina Kielce, Stowarzyszenie [...] oraz osoby prowadzące działalność handlową na targowisku, a których nieuwzględnienia domagała się A. F.. Wojewoda Świętokrzyski, decyzją z [...] kwietnia 2012 r. nr [...], również wskazaną na wstępie, utrzymał w mocy decyzję Starosty, podkreślając zaistnienie przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, a także wskazując na prawidłowość oszacowania przez rzeczoznawcę wartości nieruchomości.

Skargi na tę decyzję zostały wniesione przez Gminę Kielce i Stowarzyszenie [...] zs. w Kielcach, które oddalając, wskazanym na wstępie wyrokiem z 18 września 2012 r. sygn. akt II SA/Ke 390/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach stwierdził:

Za trafny należy uznać pogląd organów, że nieruchomość, oznacza obecnie jako działka nr [...], nabyta od S. S. pod budownictwo mieszkaniowe dla Kieleckiej Spółdzielni Mieszkaniowej stała się na ten cel zbędna. Jakkolwiek nie zachowała się ani decyzja o lokalizacji szczegółowej, ani plan realizacyjny zagospodarowania tego terenu, to w świetle materiału dowodowego sprawy, w tym oświadczenia Kieleckiej Spółdzielni Mieszkaniowej z 19 czerwca 1996 r. wynika, że działka jest położona poza terenem osiedla Spółdzielni, nigdy nie była przekazana na cele inwestycyjne i Spółdzielnia nie rości do niej żadnych pretensji. Z akt wynika, że od lat 70-tych na działce tej znajduje się targowisko miejskie, prowadzone początkowo przez Gminną Spółdzielnię Samopomoc Chłopska w Białogonie, a od 1984 r. przez Przedsiębiorstwo [...] w Kielcach. Jakkolwiek infrastruktura osiedla mieszkaniowego to, oprócz budynków mieszkalnych, także budynki handlowe, usługowe, oświatowe, sportowe, ciągi komunikacyjne, to jednak targowisko miejskie takiej roli nie pełni z uwagi na jego ponadosiedlowy charakter, bowiem służący zaspokojeniu potrzeb społeczności lokalnej, a nie tylko mieszkańców osiedla. Stanowisko co do zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia zajął już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z 29 grudnia 2008 r. II SA/Ke 144/08, co było dla organów wiążące, choć dokonały one, już po tym wyroku, ponownej oceny dowodów. W wyroku tym Sąd wskazał natomiast na braki w zakresie ustalenia odszkodowania, zasadnie zatem organy wytyczne uwzględniły. Operat stanowiący podstawę ustalenia odszkodowania został sporządzony zgodnie z przepisami – Sąd omówił przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami i rozporządzenia wykonawczego – uwzględniający opinię Komisji Arbitrażowej. Wyceny wartości dokonano wg stanu na dzień wywłaszczenia – nabycia na Skarb Państwa i wg stanu na dzień zwrotu, przy czym części składowych targowiska na podstawie inwentaryzacji obiektów budowlanych i urządzeń, ustalającej obiekty i urządzenia trwale i nietrwale związane z gruntem, zaś grunty wg funkcji mieszkaniowej, a nie rolnej. Prawidłowo także organ uznał, że stronami postępowania są dzierżawcy miejsc na placu targowym, które zawiadomione były o postępowaniu przez obwieszczenia, a także imiennie.

Skargi kasacyjne od wyroku Wojewódzkiego Sądu wniosło Stowarzyszenie [...] zs. w Kielcach, reprezentowane przez adwokata oraz Gmina Kielce, reprezentowana przez radcę prawnego.

Pismem z 20 listopada 2012 r. Stowarzyszenie [...] cofnęło skargę kasacyjną, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z 27 lipca 2013 r. sygn. akt I OSK 272/12, umorzył postępowanie z tej skargi, zwracając uiszczony wpis od niej.

Gmina Kielce na podstawie art. 173 i art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej p.p.s.a.), zaskarżyła w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, zarzucając:

I. W trybie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

a) naruszenie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1, art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a., w związku z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1-2, art. 78 § 1, art. 80, art. 89 § 2 oraz art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego, przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziły do błędnych ustaleń faktycznych w zakresie celu, na jaki została wywłaszczona nieruchomość oraz jej zbędności na ten cel. Tym samym Sąd winien był, sprawując kontrolę legalności, zastosować środek określony w ustawie i uchylić zaskarżoną decyzję na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a.,

b) naruszenie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1, art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a., w związku z art. 7, art. 10 § 1 i 2, art. 49, art. 77 § 1–2, art. 80, art. 89 § 2 i art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego, wobec niedostrzeżenia przez Sąd, że postępowanie organów administracji publicznej naruszyło zasady ustalania wysokości odszkodowania, zwracanego przez poprzedniego właściciela, w związku ze zwrotem na jego rzecz nieruchomości wywłaszczonej, a także, iż organy administracji stosowały bezpodstawnie w postępowaniu tryb powiadamiania części stron za pomocą obwieszczeń, naruszając tym swój obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Tym samym Sąd winien był, sprawując kontrolę legalności, zastosować środek określony w ustawie i uchylić zaskarżoną decyzję na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a.

II. W trybie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

a) art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) przez ich nietrafne zastosowanie, wobec wadliwego ustalenia okoliczności stanu faktycznego sprawy, w zakresie celu wywłaszczenia nieruchomości oraz jej zbędności na ten cel,

b) art. 140 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), przez jego nietrafne zastosowanie, wobec faktycznego braku ustalenia stanu nieruchomości na dzień zwrotu oraz błędnego określenia jej przeznaczenia w dacie wywłaszczenia.

W związku z zarzutami Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podkreślono: skoro nie można było odnaleźć decyzji o lokalizacji szczegółowej ani planu realizacyjnego to należało środkami dowodowymi ustalić cel wywłaszczenia. W aktach znajduje się oświadczenie J.B. z 4 stycznia 2010 r., które wskazuje na inną przyczynę nabycia nieruchomości, aniżeli wskazaną w akcie notarialnym z 29 maja 1968 r. Na działce znajdowało się wyrobisko po byłej kopalni, zalane wodą, które w lecie służyło za kąpielisko, zimą za lodowisko, a ponieważ groziło takie użytkowanie życiu i zdrowiu umówiono się z właścicielem o przejęcie gruntu. Konieczne zatem było przesłuchanie świadków, aby ustalić rzeczywistą przyczynę wywłaszczenia. Nadto sporządzony w sprawie operat jest wadliwy, opiera się bowiem na inwentaryzacji obiektów z 2009 r., nie uwzględnia wytycznych Komisji Arbitrażowej, błędnie określa przeznaczenie nieruchomości, niewłaściwie dobiera nieruchomości do porównania cen.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego postawiono w skardze kasacyjnej zarzuty zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego, przy czym sprowadzają się one w istocie do dwóch kwestii: pierwsza – przez wadliwe postępowanie dowodowe błędnie zostały ustalone cel wywłaszczenia i w związku z tym zbędność nieruchomości na ten cel, druga – wadliwość operatu szacunkowego, określającego wartość nieruchomości skutkowała błędnym określeniem odszkodowania. Jeden tylko zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczy innej materii – mianowicie nieprawidłowości powiadomienia części stron postępowania, a co za tym idzie naruszenia obowiązku zapewnienia im czynnego udziału w postępowaniu.

Na wstępie należy odnieść się do tego ostatniego zarzutu, sprowadzającego się do naruszenia art. 49 k.p.a. i w związku z tym art. 10 § 1 i § 2 k.p.a. Zarzut ten jakkolwiek nie znajdujący odzwierciedlenia w uzasadnieniu skargi sprowadza się do wskazania w podstawach przepisów i wyjaśnienia, że zawiadamianie stron postępowania obwieszczeniami narusza obowiązek zapewnienia im czynnego udziału w postępowaniu.

Artykuł 10 § 1 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiadanie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Od tej zasady organy mogą odstąpić, z mocy § 2 art. 10, tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Z przepisów tych wynika zasada zapewnienia udziału stronie w każdym stadium postępowania, od której można odstąpić tylko w szczególnych, nadzwyczajnych okolicznościach. Możliwość odstąpienia od zasady ustanowionej w § 1 art. 10 k.p.a. dotyczy odstąpienia przez organ w ogóle od zapewnienia stronie udziału w postępowaniu. § 2 art. 10 k.p.a. dotyczy bowiem odstępstwa od obowiązku organu zapewnienia uczestnictwa stron w postępowaniu, a inaczej mówiąc zaistnienie okoliczności wskazanych w § 2 art. 10 k.p.a. może dać organowi prowadzącemu postępowanie podstawy do nieinformowania stron o postępowaniu.

Od zasady zapewnienia stronie udziału w postępowaniu należy odróżnić zasady dotyczące zawiadomienia stron o postępowaniu i dokonywanych w jego toku czynnościach organu – czyli doręczeń.

Kodeks postępowania administracyjnego ustala zasady oficjalności doręczeń, nakazując doręczanie pism za pokwitowaniem stronie, wskazując różne sposoby doręczania pism. Zasadą wynikającą z art. 39 do 43 jest doręczanie pism adresatom, a wyjątkowo innym osobom – art. 43. Kodeks przewiduje także fikcję doręczenia w art. 44, jak również doręczenie nie do rąk adresata, czy osób wskazanych w art. 44. Inny zaś sposób doręczenia, aniżeli wskazany wyżej przewiduje natomiast art. 49 k.p.a., upoważniający organ do zawiadomienia stron o decyzjach i innych czynnościach przez obwieszczenie lub w inny zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości sposób publicznego ogłaszania, jeżeli przepis szczególny tak stanowi. Jedyną zatem przesłanką zawiadomienia stron o czynnościach nie osobiście lecz przez obwieszczenie jest zezwolenie na takie doręczenie przez przepis szczególny, stanowiący podstawę materialnoprawną postępowania. Art. 8 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stanowi, że jeżeli przy załatwianiu spraw, o których mowa w przepisach działu III, nie istnieje możliwość zawiadomienia o decyzjach i innych czynnościach organów administracji publicznej ze względu na nieustalone adresy stron, stosuje się art. 49 k.p.a. Sprawy zwrotu nieruchomości wywłaszczonych są regulowane rozdziałem 6 działu III tej ustawy, zatem przesłanka art. 49 dotycząca zezwolenia przepisu szczególnego na doręczenie przez obwieszczenie jest spełniona.

Podnieść natomiast należy, na co zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd w zaskarżonym wyroku, że w sprawie strony postępowania były zawiadomione imiennie. Świadczą o tym wielotomowe akta administracyjne, zawierające dowody doręczeń. O zachowaniu prawa stron postępowania świadczą również wniesione przez nie odwołania od decyzji organu I instancji, rozpoznane decyzją zaskarżoną przez Gminę Kielce do Wojewódzkiego Sądu.

Na marginesie podkreślić należy, że zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., zatem naruszenie praw strony w postępowaniu służy w istocie tej stronie, której prawa zostały naruszone. Tylko taka strona postępowania może skutecznie podnosić takie naruszenie prawa. Niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu stanowi przesłankę jego wznowienia, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. – strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Jednak wznowienie postępowania z tej przyczyny może nastąpić tylko na żądanie strony, której prawa zostały naruszone, co wyraźnie wynika z art. 147 k.p.a.

Z powyższych względów zarzut naruszenia art. 10 § 1 i 2 i art. 49 k.p.a. nie jest zasadny.

Za takie same należy uznać zarzuty dotyczące kwestii zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia oraz ustalenia odszkodowania za zwracaną nieruchomość.

Artykuł 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami statuuje zasadę, że wywłaszczona nieruchomość nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu ust. 1, dając prawo poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy żądania zwrotu nieruchomości, jeżeli stała się zbędna na cel wywłaszczenia – ust. 3. Istotnymi zatem przesłankami w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest ustalenie celu wywłaszczenia, który określa decyzja o wywłaszczeniu oraz zrealizowania tego celu. Ponieważ art. 216 tej ustawy stanowi, że przepisy jej rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych na podstawie przepisów wymienionych w tym artykule, to podstawę ustalenia celu wywłaszczenia w rozumieniu art. 136 będzie stanowił akt, którym nieruchomość przejęto na rzecz podmiotu publicznego. Jednym z przepisów wskazanych w art. 216 w ust. 1 jest art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W sprawie podstawą przejęcia nieruchomości, o zwrot której toczyło się postępowanie był właśnie art. 6 ustawy z 1958 r. Cel wywłaszczenia zatem tej nieruchomości musiał być przez organy ustalony na podstawie aktu notarialnego, bo takim przejmowano na podstawie tego przepisu nieruchomości, jako równoważnego z decyzją o wywłaszczeniu, wskazaną w art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W sprawie niniejszej jest to akt notarialny z 29 maja 1968 r.

Na jego podstawie organy ustaliły, że celem wywłaszczenia nieruchomości będącej przedmiotem postępowania o zwrot, obecnie – po zmianach i podziałach – noszącej nr [...], było budownictwo realizowane przez Kielecką Spółdzielnię Mieszkaniową. Tak ustalony cel wywłaszczenia został uznany za prawidłowy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z 29 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Ke 144/08. Ocena wyrażona w tym wyroku, prawomocnym, była wiążąca w dalszym postępowaniu, z mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej "p.p.s.a." Nie było zatem żadnej potrzeby w kwestii określenia celu wywłaszczenia dokonywania jakichkolwiek ustaleń. Ocena tego wyroku nie została zdezaktualizowana, bowiem nie zaistniał żaden nowy stan faktyczny czy prawny, który zezwalałby na odstąpienie od niej. Właśnie prowadzenie postępowania dowodowego i przesłuchania świadków, którzy mieliby stwierdzić, iż celem wywłaszczenia nie było budownictwo mieszkaniowe ocenę prawną prawomocnego wyroku podważałoby, ale również naruszało przepisy art. 136 i 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jak powiedziano wyżej art. 136 ust. 1 cel wywłaszczenia nakazuje wywodzić z decyzji o wywłaszczeniu, zaś art. 216 ust. 1 zrównuje z tą decyzją akt notarialny, sporządzony na podstawie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. Te zatem akty są podstawą ustalenia celu wywłaszczenia, dowodami w sprawie zwrotu nieruchomości co do tej przesłanki. Po inne dowody można oczywiście sięgać w postępowaniu zwrotowym, ale tylko w sytuacji gdy decyzja o wywłaszczeniu, tu akt notarialny, celu wywłaszczenia nie określa. w sprawie niniejszej cel określony był wyraźnie w akcie notarialnym, a ustalenia organów w tej kwestii uznane za prawidłowe ww. wyrokiem, wiążącym w dalszym postępowaniu.

Jeśli idzie o drugą przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości – zbędności na cel wywłaszczenia – to w sprawie również przesadzająca jest ocena wyrażona w powoływanym już wyroku Wojewódzkiego Sądu w Kielcach z 29 grudnia 2008 r. W wyroku tym Sąd za zgodne z prawem uznał ustalenia organów, iż nieruchomość nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia. Sąd wskazał, że sama Kielecka Spółdzielnia Mieszkaniowa stwierdziła, że działka będąca przedmiotem zwrotu nigdy nie została jej przekazana na cele inwestycyjne, nigdy Spółdzielnia nią nie dysponowała.

Na działce znajduje się targowisko miejskie, urządzone dwa lata po wywłaszczeniu, gdyż 1970 r., a choć realizacja osiedli mieszkaniowych to nie tylko samo budownictwo mieszkaniowe, ale także inne zagospodarowanie terenu, służące mieszkańcom osiedla, jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, to targowisko miejskie, jako służące społeczności o większym zasięgu aniżeli tylko osiedlowe, nie może być uznane za realizację celu wywłaszczenia – budownictwo dla spółdzielni mieszkaniowej.

Jak podniesiono wyżej, o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia przesądził wiążąco ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu. Dokonanie ponownej oceny materiału dowodowego w tej sprawie i uzasadnienie zbędności przez organ pozostaje w zgodzie z tą oceną. Zaakceptowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku stanowiska organów jest zasadne, a z oceną tak co do celu wywłaszczenia, jak i zbędności nieruchomości na ten cel należy się zgodzić.

Przywoływany już parokrotnie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 29 grudnia 2008 r. był wiążący także w kwestii ustalenia odszkodowania, jako warunku zwrotu nieruchomości, przewidzianego w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W postępowaniu zatem organy były zobowiązane uzyskać operat, który ustalając wartość nieruchomości, uwzględniałby ocenę Sądu, w tym co do naniesień trwale lub nie związanych z gruntem, oraz dowód ten ocenić pod względem zgodności z przepisami, a także co do zastosowania się do wytycznych Sądu. Operat stanowiący podstawę ustalenia odszkodowania, sporządzony ostatecznie po opinii Komisji Arbitrażowej przy Polskiej Federacji Stowarzyszeń Majątkowych został uznany przez Wojewódzki Sąd zaskarżonym wyrokiem za mogący stanowić podstawę ustalenia odszkodowania, jako zgodny z przepisami, obowiązującymi w tej kwestii wytycznymi Sądu i wskazówkami ww. Komisji. Z oceną Sądu należy się zgodzić.

Zarzuty jakie stawia w skardze kasacyjnej Gmina Kielce w tej kwestii to przyjęcie do wyceny wartości naniesień na nieruchomości inwentaryzacji tychże z 2009 r., błędna kwalifikacja nieruchomości co do jej przeznaczenia, niewłaściwie dobrane nieruchomości do porównania wartości.

Różnice w nieruchomościach wziętych do porównań niwelowane są współczynnikami korygującymi. Przedmiotowa nieruchomość, która została wywłaszczona jako rolna, do wyceny w celu ustalenia odszkodowania została określona jako mieszkaniowa. Natomiast co do wyliczenia wartości naniesień wg inwentaryzacji z 2009 r. to z niczego nie wynika, aby nie mogła ona stanowić podstawy do określenia wartości nieruchomości. Żadna ze stron postępowania nie kwestionowała stanu naniesień po dacie inwentaryzacji. Sama skarżąca Gmina także nie wykazała, aby po dacie inwentaryzacji były dokonywane jakiekolwiek zmiany w zagospodarowaniu targowiska, przez którąkolwiek ze stron lub przez nią samą, które inwentaryzację tę czyniłyby nieaktualną co do stanu zainwestowania nieruchomości.

Na marginesie można zauważyć, że nieruchomość została nieodpłatnie skomunalizowana na rzecz Gminy, odszkodowanie z tytułu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostanie jej przekazane, tak oczywiście nakazują przepisy, a mimo iż skarżąca Gmina nigdzie nie wskazuje, aby do zainwestowania nieruchomości się przyczyniła, stawia zarzut jej błędnej wyceny w tej kwestii.

Wobec powyższego skargę kasacyjną należało oddalić, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270).

Wniosek A. F. o zwrot kosztów postępowania podlegał oddaleniu, gdyż art. 203 i 204 ww. ustawy nie dają podstaw do jego uwzględnienia.