Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 1017/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 37 ust. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a o lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J.Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy i Miasta z dnia [...] r., nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...], Burmistrz Gminy i Miasta odmówił J.Ś od dnia [...] sierpnia 2021 r. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę W.Ś. oraz odmówił przyznania składki zdrowotnej i społecznej. W treści powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako: u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Następnie organ I instancji wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie W.Ś. wymaga całodobowej opieki, wnioskodawca natomiast nie posiada prawa do emerytury, renty, nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów, nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności), na mamę inna osoba nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury, żaden członek rodziny nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego, nie podejmuje pracy, jest uprawniony do zasiłku stałego. Organ podniósł, że na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Stosownie natomiast do treści art. 17 ust. 1b ww. ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Burmistrz Gminy i Miasta podał, że niepełnosprawność W.Ś. powstała po 25 roku życia, w związku z tym nie można przyznać wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie organ podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1 b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, jednakże ustawodawca nie zmienił obowiązującego w tym zakresie prawa. W związku z powyższym stronie nie przysługuje wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne.

Pismem z dnia [...] października 2021 r. J.Ś. wniósł odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że spełnia wszystkie warunki pozwalające sprawować opiekę nad chorą matką, a decyzja Burmistrza Miasta i Gminy jest niezgodna z przepisami Konstytucji, która gwarantuje mu prawo do opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Gminy i Miasta. Kolegium podkreśliło, że organ I instancji błędnie przyjął, iż skarżący nie spełnia warunków określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. i wyjaśnił, że powołany w zaskarżonej decyzji wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, obowiązujący od dnia jego publikacji (tj. [...] października 2014 r.) w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niekonstytucyjny i oceny przyznania wnioskowanego świadczenia należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Dalej organ odwoławczy nie zakwestionował sprawowania przez skarżącego opieki nad jego matką. Zaznaczył jednak, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie ma art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., ponieważ w związku z pobieraniem przez stronę zasiłku stałego przyznanego na podstawie decyzji Burmistrza Gminy i Miasta z [...] lipca 2021 r., nr [...]. wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane. Organ zaznaczył, że celem powyższej regulacji jest uniemożliwienie osobom uprawnionym do równoczesnego pobierania kilku świadczeń.

J.Ś. pismem z dnia [...] października 2021 r. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zdaniem skarżącego organ w niniejszej sprawie powinien zastosować art. 37 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje. Skarżący zaznaczył, że jeżeli przyznane zostanie mu świadczenie pielęgnacyjne, to uchyla się decyzję dotyczącą zasiłku stałego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie, w myśl art. 135 p.p.s.a., następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Sprawa została rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.). Przedmiot tak rozumianej kontroli stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta z dnia [...] września 2021 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonego aktu stanowią przepisy u.ś.r. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w, pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż skarżący sprawuje opiekę nad matką – W.Ś., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powstałej po 25 roku życia. Z akt sprawy wynika także, iż skarżący ma przyznany zasiłek stały na okres od [...] czerwca 2021 r. do [...] czerwca 2026 r. SKO zasadnie wskazało, iż organ I instancji błędnie zinterpretował i zastosował przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r., nie uwzględniając zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym cytowany przepis, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 11 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 298/18, wyrok WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19, wyrok WSA w Łodzi z 16 czerwca 2020 r., II SA/Łd 303/20, wwww.orzeczenia.nsa.gov.pl- dalej CBOSA).

Należy wskazać, że za podstawę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy uznał zaistnienie przesłanki negatywnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do zasiłku stałego. W ocenie SKO wobec bezspornego ustalenia prawa skarżącego do zasiłku stałego, w sprawie wystąpiła wymieniona powyżej przesłanka negatywna i wobec literalnego brzmienia przepisu art. 17 ust. 5 pkt. 1a – wnioskowane świadczenie nie może zostać przyznane. Podkreślenia wymaga, że kwestia zbiegu prawa do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego została uregulowana, co wymaga zaakcentowania, w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 - dalej: u.p.s.). Zgodnie z art. 37 ust. 4 u.p.s. w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje. Z wykładni literalnej tego przepisu wynika zatem jednoznacznie, że ustawodawca uznał, że zbieg wymienionych uprawnień wyłącza prawo do zasiłku stałego w sytuacji przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Uwzględniając powyższe, na gruncie niniejszej sprawy należy uznać, że w sytuacji zbiegu uprawnienia świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłkiem stałym, tak jak to ma miejsce w tej sprawie, organ administracji powinien podjąć takie działania, aby osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich. Podkreślenia wymaga, że wolą ustawodawcy wyrażoną jednoznacznie w przytoczonym powyżej przepisie art. 37 ust. 4 u.p.s., jest przyznanie pierwszeństwa dla świadczenia pielęgnacyjnego albowiem ujmując w normy związane ustalenie prawa do zasiłku stałego wskazał, że "w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje" (zob. wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r., I OSK 273/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2021 r., II SA/Po 740/20 oraz wyrok WSA w Gdańsku z 17 czerwca 2021 r., III SA/Gd 310/21, wyrok WSA w Opolu z dnia 21 grudnia 2021 r., CBOSA). Zatem obowiązkiem organów prowadzących postępowanie jest każdorazowa ocena czy w sprawie występuje, czy też nie zbieg uprawnień tych stanowiących podstawę do przyznania zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego. Wszak z przepisu tego wynika jednoznacznie, że ustawodawca uznał, że zbieg ww. uprawnień wyłącza prawo do zasiłku stałego w sytuacji zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie może bowiem dochodzić do sytuacji w której przyznanie stronie mniej korzystnego świadczenia pozbawia ją definitywnie uprawnień do świadczenia korzystniejszego. Zwłaszcza gdy ustawodawca w sposób nie pozostawiający żadnego uznania organowi, żadnego luzu decyzyjnego, stanowi, że zasiłek stały nie przysługuje w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego. W sytuacji gdy jedno z uprawnień jest korzystniejsze dla strony to nie powinno budzić wątpliwości, że – zwłaszcza mając na względzie pozycję nadrzędną organu kształtującego stosunek administracyjnoprawny – od organów administracji wymaga się takie ukształtowanie prawa strony ażeby z nieznajomości prawa nie poniosła ona szkody (wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r., I OSK 273/21, wyrok WSA w Gdańsku z 17 czerwca 2021 r., III SA/Gd 310/21, CBOSA).

Wskazać trzeba, że w orzecznictwie wielokrotnie analizowano kwestię, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną może być uwzględniony, gdy strona posiada prawo do świadczenia emerytalnego, o którym (podobnie jak w przypadku zasiłku stałego) jest mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W ocenie Sądu, co do zasady, z uwzględnieniem opisanej wyżej odmienności, wynikającej z przesłanek przyznania zasiłku, rozważania dotyczące zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego i prawa do emerytury oraz renty należy odnieść do innych uprawnień wymienionych w 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w tym zasiłku stałego. Naczelny Sąd Administracyjny, pierwotnie opowiedział się za wykładnią językową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej ustalone prawo do świadczenia w postaci emerytury czy renty, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. Stanowisko to uległo jednak zmianie, czego wyrazem jest argumentacja przedstawiona w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19, z 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, z 28 czerwca 2019 r., I OSK 757/19 i z 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20. W orzeczeniach tych wskazano na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Mimo, że proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać i uprawnione jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej. Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał, że potrzeba takiego działania wynika między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r. kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie wynosiło 1.583 zł, podczas gdy najniższa emerytura wynosiła 878 zł. W 2021 r., zgodnie z art. 17 ust. 3 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne wynosi 1.971 zł, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 4 listopada 2020 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 (M.P. z 2020 r., poz. 1031). Wysokość zasiłku stałego jest znacznie niższa od świadczenia pielęgnacyjnego (art. 37 ust. 2 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s.). Intencją ustawodawcy wprowadzającego wyłączenie możliwości pobierania świadczenia w przypadku innych uprawnień było, aby opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Dlatego też, w obecnych warunkach ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy, stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej. Wyłącznie literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zdaniem Sądu naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. W uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r. (K 38/13) Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została w u.ś.r. zróżnicowana w ten sposób, że te podmiotom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano natomiast prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych przepisach. W wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r., (I OSK 254/20) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. W szczególności za zróżnicowaniem sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającym na pozbawieniu świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy otrzymują świadczenia niższe, wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., nie przemawia stan finansów państwa. NSA zwrócił uwagę, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających świadczenia w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że z powodu sprawowania opieki opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, iż całkowite wykluczenie opiekunów, którym przyznano zasiłek stały, z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych wskazuje na sprzeczność z konstytucyjną zasadą równości. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku, należy, zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba uprawniona do świadczenia pobiera zasiłek stały i nie chce zrezygnować z jego pobierania. Podkreślić należy przy tym, iż wskazana powyżej interpretacja odnosi się tylko do tych osób pobierających zasiłek stały, które zrezygnowały z zatrudnienia w celu sprawowana opieki nad bliskimi, lub pracy tej z tego powodu nie podjęły.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w sytuacji zbiegu uprawnienia świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłkiem stałym, organ administracji powinien podjąć takie działania, aby osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich. Zatem osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera zasiłek stały powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (zob. wyrok NSA z 18 maja 2021 r., I OSK 273/21, wyrok WSA w Gdańsku z 17 czerwca 2021 r., III SA/Gd 310/21 i z 15 kwietnia 2021 r., III SA/Gd 61/21, wyrok WSA w Łodzi z 21 kwietnia 2021 r., II SA/Łd 118/21, wyrok WSA w Gliwicach z 20 maja 2021 r., II SA/Gl 144/21, wyrok WSA w Opolu z dnia 21 grudnia 2021 r., II SA/Op 390/21, CBOSA).

Odnośnie możliwości dokonania wyboru, o którym mowa powyżej, wskazać należy, iż organ winien stronę poinformować zgodnie z obowiązek wynikającym z art. 9 k.p.a. Zgodnie natomiast z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Podkreślić należy, iż informacja, o której mowa powyżej powinna zostać skierowana do strony dopiero wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku a jedyną przeszkodą jest pobieranie zasiłku stałego. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne i świadczenia z pomocy społecznej, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej świadczenia nawet przez krótki czas.

Zauważyć również należy, że skarżący co prawda posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności jednakże z jego treści wynika, iż może być on zatrudniony na stanowisku przystosowanym, a zatem może podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zgodnie z art. 6 pkt 1 u.p.s. całkowita niezdolność do pracy to całkowita niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu u.p.s. nie jest zatem wyłącznie osoba legitymująca się znacznym stopniem niepełnosprawności lub zaliczona do I grupy inwalidów, czy całkowicie niezdolna do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Jest nią także osoba legitymująca się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i częściowo zdolna do pracy (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 17 września 2021 r., II SA/Go 589/21, CBOSA).

Mając na uwadze powyższe rozważania należy stwierdzić, że organ dopuścił się naruszenia prawa materialnego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez jego niewłaściwą wykładnię oraz naruszenia prawa procesowego - art. 9 i art. 79a k.p.a. Z tego względu, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.).

-----------------------

#

2