Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3599/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka, Sędziowie Asesor WSA Alojzy Skrodzki, Asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska (spr.), Protokolant Anna Kurdej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi Towarzystwa [...] P. sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżonym do Sądu postanowieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Minister Finansów uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. nr [...] z dnia [...] października 2005 r. oddalające skargę Towarzystwa [...] "P." sp. z.o.o. na czynności egzekucyjne oraz umorzył postępowanie organu pierwszej instancji.

Z akt sprawy wynika, iż w dniu 13 stycznia 2005r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. działając jako wierzyciel wystawił na zobowiązaną spółkę "P." sp. z o.o. tytuły wykonawcze o nr [...], [...] oraz [...], których odpisy doręczono Spółce w dniu 17 stycznia 2005r. Podstawę wystawienia rzeczonych tytułów stanowiła decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia [...] września 2004r. nr [...], przy czym tytuły o numerach [...] oraz [...] obejmowały zaległości w podatku dochodowym od osób prawnych za 1999 r., natomiast tytuł nr [...] dotyczył odsetek za zwłokę od nieuiszczonych w terminie zaliczek na podatek dochodowy od osób prawnych za rok 1999 r.

W dniu 14 lutego 2005 r. organ egzekucyjny wystawił zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności. Zawiadomienie to doręczone zostało dłużnikowi Skarżącej – A. M. S.A. oraz Skarżącej.

Zawiadomieniem z dnia 11 lipca 2005 r. zmieniono wysokość zajęcia, wykluczając z niego należności objęte tytułem wykonawczym nr [...]. Zawiadomienie to doręczone zostało dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 14 lipca 2005, a Spółce w dniu 13 lipca 2005r.

Pismem z dnia 20 lipca 2005 r. Skarżąca wniosła skargę na czynność egzekucyjną zmiany wysokości zajęcia z 11 lipca 2005 r. zarzucając naruszenie art. 58, art. 67 § 1 i § 2 oraz art. 89 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: u.p.e.a.) oraz art. 6 i art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: K.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Wskazała, że zmiana wysokości zajęcia miała związek z uznaniem przez organ egzekucyjny zarzutu dotyczącego naruszenia art. 27 ust. 1 u.p.e.a. powodującego w konsekwencji bezprawność egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. W opinii Spółki zajęcie jej wierzytelności z dnia 14 lutego 2005r. dokonane zostało dokonane z naruszeniem prawa. W związku ze zgłoszonymi przez nią zarzutami w postępowaniu egzekucyjnym wierzyciel – Naczelnik Urzędu Skarbowego nie wyraził bowiem stanowiska przed upływem przewidzianego dla dokonania tej czynności terminu 14 dni (tj. przed 9 lutego 2005 r.). Tym samym zaszła ustawowa przesłanka zawieszenia postępowania określona w art. 34 § 3 u.p.e.a. Bez znaczenia w powyższym zakresie pozostaje to, iż formalnie postępowanie zostało zawieszone dopiero w dniu 25 kwietnia 2005 r. Postanowienie w tym przedmiocie ma jedynie charakter deklaratywny, samo zawieszenie następuje z mocy prawa. W związku z powyższym uznać należy, iż dokonane zajęcia rachunku bankowego jest nieważne jako dokonane contra legem.

Ponadto Skarżąca stwierdziła, iż żaden przepis prawa nie upoważnia organu egzekucyjnego do "wycofania" tytułu wykonawczego bądź do "aktualizacji" lub zmiany zajęcia. Powyższe czynności nie mogą również być dokonane w formie zawiadomienia. W opinii strony w stanie faktycznym sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego winien był wystąpić jako wierzyciel z żądaniem umorzenia egzekucji z tytułu wykonawczego [...] oraz wydać postanowienie o jej umorzeniu (jako organ egzekucyjny) lub umorzyć egzekucję. Czyniąc to powinien wydać postanowienie o uchyleniu dokonanych w jej ramach czynności egzekucyjnych, w tym również i przedmiotowego zajęcia wierzytelności.

W niniejszej sprawie - zdaniem Skarżącej - niedopełnienie powyższego obowiązku i tak nie ma znaczenia, gdyż czynności dokonane bez podstawy (tj. prawidłowego wszczęcia egzekucji) są nieważne z mocy prawa. Wobec nieistnienia zajęcia i braku podstaw prawnych do jego "aktualizacji", pismo z 11 lipca 2005 r. jest w istocie zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności. Jako dokonane w okresie zawieszenia postępowania i niespełniające wymogów ustawowych jest z mocy prawa nieważne.

Postanowieniem z dnia [...] października 2005 r. Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając na podstawie art. 17, art. 18. art. 23 § 1, § 4 pkt 1 i art. 54 § 1 i § 5 u.p.e.a. oddalił wniesioną skargę jako bezpodstawną. Przedstawił przebieg postępowania w sprawie oraz wyjaśnił, że w sprawie nie zaszła powoływana przez Spółkę przesłanka zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Wniesione przez stronę zarzuty zostały bowiem przedstawione wierzycielowi 31 stycznia 2005 r., swoje stanowisko wyraził on w dniu 3 lutego 2005 r., a więc po ośmiu dniach, a nie jak podaje Spółka z przekroczeniem 14-dniowego terminu. Dokonane zatem w dniu 14 lutego 2005 r. zajęcie wierzytelności dłużnika nie zostało dokonane w okresie zawieszenia postępowania. Organ stwierdził też, że oczywistym jest, iż jeśli w trakcie postępowania egzekucyjnego wystąpiły zmiany wysokości zadłużenia to organ egzekucyjny ma obowiązek bezzwłocznego powiadomienia dłużnika zajętej wierzytelności o zmianie wysokości zadłużenia. Tak też uczynił w niniejszej sprawie. Zmiana wysokości zajęcia była wynikiem powiadomienia organu egzekucyjnego o uznaniu zarzutu dotyczącego tytułu wykonawczego nr [...]. Z jej treści bezsprzecznie wynika natomiast, iż aktualizuje ono jedynie dokonane wcześniej zajęcie, dostosowując jego wysokość do aktualnego zadłużenia Skarżącej.

Ponadto organ wskazał, iż w niniejszej sprawie nie znajdą zastosowania przepisy art. 58 i art. 67 § 1 i § 2 u.p.e.a., gdyż umorzenie postępowania egzekucyjnego do tytułu wykonawczego nr [...] dokonane było na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 23 § 1 u.p.e.a. oraz art. 6 i art. 8 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., argumentując jak w skardze z dnia 20 lipca 2005r. Ponownie stwierdziła, iż zajęcie wierzytelności Spółki zawiadomieniem z 14 lutego 2005 r. zostało dokonane z naruszeniem prawa. Było bowiem skutkiem uchylenia przez Dyrektora Izby Skarbowej (pismo z 31 marca 2005 r.) postanowienia wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów. Skarżąca wskazała, iż przedstawiając w zaskarżonym postanowieniu wyliczenia dowodzące, iż stanowisko wierzyciela zostało w sprawie wydane w odpowiednim terminie Dyrektor Izby Skarbowej pominął okoliczność, iż stanowisko to zostało następnie uchylone, wyeliminowane z obrotu prawnego. Konsekwencją tego faktu, jest natomiast zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. oraz brak możliwości dokonywania czynności egzekucyjnych. Dokonane zaś czynności uznać należy za nieważne. Spółka ponowiła też zarzuty dotyczące braku możliwości "wycofania" bądź "aktualizacji" zajęcia wierzytelności.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2006 r. Minister Finansów uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji. Wskazał, iż zgodnie z art. 54 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności organu egzekucyjnego. Może ona być wnoszona na czynności o charakterze wykonawczym. Zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. przez czynność egzekucyjną rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjne działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.

W opinii Ministra Finansów aktualizacja dokonanego w sprawie zajęcia wierzytelności nie może być traktowana jako czynność egzekucyjna w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Stanowi ona tylko i wyłącznie czynność o charakterze informacyjnym. Skoro zatem w sprawie wniesiono skargę na czynności egzekucyjne zaskarżając w niej zawiadomienie nie będące taką czynnością, postępowanie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 K.p.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżąca, zarzucając naruszenie przepisów u.p.e.a., wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Podtrzymała dotychczasową argumentację dotyczącą dokonywania zaskarżonych w sprawie czynności egzekucyjnych w okresie zawieszenia postępowania. Ponowiła też tezę, iż przepisy u.p.e.a. nie umożliwiają "wycofania" lub "aktualizacji" wysokości dokonanego zajęcia wierzytelności.

Dodała, iż w jej opinii nieprawidłowe zajęcie wierzytelności powinno skutkować jego bezskutecznością i nie może być sankcjonowane poprzez wydawanie postanowienia zmieniającego wysokość zajęcia. Minister Finansów powinien zatem uchylić dokonane czynności egzekucyjne jako przeprowadzone z naruszeniem przepisów u.p.e.a.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Granice te wyznaczane są przedmiotem zaskarżenia. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem rozpoznania Sądu jest postanowienie Ministra Finansów uchylające postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. w sprawie skargi na czynność egzekucyjną i umarzające postępowanie organu pierwszej instancji.

Stosownie do art. 1a pkt 2 u.p.e.a, przez czynność egzekucyjną rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora może być zatem wnoszona na czynności o charakterze wykonawczym, środek ten nie przysługuje natomiast na czynności procesowe, polegające na wydawaniu aktów administracyjnych, w ramach których organ egzekucyjny rozstrzyga o uprawnieniach i obowiązkach uczestników postępowania egzekucyjnego (zob. Dariusz Jankowiak w : Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – Komentarz 2005, wyd. Unimex, Wrocław 2005 r., str. 390). Skarga składana w trybie art. 54 u.p.e.a. powinna dotyczyć zatem konkretnej czynności egzekucyjnej, w rozumieniu przepisów u.p.e.a.

Ze wskazanych wyżej względów rację ma Minister Finansów twierdząc, iż pisma zawierającego zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia, gdy zawiadomienie to informuje o ograniczeniu ( zmniejszeniu ) wysokości kwoty podlegającej zajęciu, nie można traktować jako czynności egzekucyjnej w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a.

Z uwagi na okoliczność, iż organ egzekucyjny powziął od wierzyciela informację o uznaniu jako zasadnego zarzutu Skarżącej dotyczącego postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], skutkującego w konsekwencji wyeliminowaniem tego tytułu z obrotu prawnego, dlatego też poinformował dłużnika wierzytelności o zmianie zadłużenia. Zawiadomienie dłużnika zajętej wierzytelności o zmianie (ograniczeniu) wysokości zajęcia nie jest czynnością o charakterze wykonawczym, ma jedynie charakter informacyjny. W praktyce organ egzekucyjny uprawniony jest do stosowania na podstawie tych samych tytułów wykonawczych kilku różnych środków egzekucyjnych, a skuteczność jednego z nich powoduje konieczność ograniczenia pozostałych zajęć do kwoty pozostającej do wyegzekwowania, a tym samym konieczność powiadomienia dłużników zajętych wierzytelności o zmianie wysokości zajęcia, co zapobiegnie wyegzekwowaniu kwot w wysokościach wyższych, niż to wynika z tytułów wykonawczych. W niniejszej sprawie, z treści zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia wynika, iż aktualizuje ono jedynie wcześniej dokonane zajęcie, dostosowując jego wysokość do aktualnego zadłużenia. W ocenie Sądu nie można uznać, iż dotyczy ono nowego postępowania egzekucyjnego. Każdy z tytułów wykonawczych jest podstawą odrębnego postępowania egzekucyjnego. Zatem czynność zajęcia dokonanego zawiadomieniem z dnia 14 lutego 2005r. uznać należy za skuteczną wobec postępowań prowadzonych na podstawie pozostałych w obrocie prawnym tytułów wykonawczych.

Wobec powyższego, skoro zaskarżone przez Stronę zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia nie stanowi czynności egzekucyjnej, prawidłowo postąpił Minister Finansów, umarzając jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte na skutek wniesienia przez Stronę skargi na czynność egzekucyjną.

Odnosząc się natomiast do zarzutu zajęcia wierzytelności Spółki z dnia 14 lutego 2005r., jako dokonanego z naruszeniem prawa, wyjaśnić należy, iż zarzuty dotyczące czynności zajęcia wierzytelności z dnia 14 lutego 2005r. Skarżąca mogła podnosić w skardze na tę czynność, złożoną w terminie wynikającym z art.54 §4 u.p.e.a., czego nie uczyniła.

Na marginesie jedynie stwierdzić należy, iż nie jest zasadny zarzut Spółki, iż zajęcie wierzytelności z dnia 14 lutego 2005r. dokonane zostało w okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Zajęcie wierzytelności z dnia 14 lutego 2005r. dokonane zostało w toku trwającego postępowania, a okoliczności tej nie zmienia fakt późniejszego zawieszenia postępowania w dniu 25 kwietnia 2005r. Nadto postanowienie wierzyciela z dnia 3 lutego 2005r. wyeliminowane zostało z obrotu prawnego przez Dyrektora Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] marca 2005r. - a więc po dokonaniu czynności zajęcia wierzytelności z dnia 14 lutego 2005r. - ze skutkiem ex nunc, a więc z dniem doręczenia Stronie postanowienia jednostki nadrzędnej dnia [...] marca 2005r., a nie ze sutkiem ex tunc, który powoduje, iż wyeliminowany akt jest nieważny od początku, czyli od dnia jego wydania.

Mając powyższe okoliczności na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji