Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 803/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 2,  art. 21,  art. 10 ust. 3
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
article: art. 157,  art. 158 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: Sędzia WSA Łukasz Trochym Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, w dniu 24 lutego 2021 r. sprawy ze skargi H. O. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2020 r., nr [...] Minister Rozwoju, po rozpoznaniu wniosku H. O. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] sierpnia 2019 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu, utrzymał w mocy decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] sierpnia 2019 r.

W uzasadnieniu wskazano, że decyzją z [...] sierpnia 2019 r. Minister Inwestycji i Rozwoju odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] grudnia 1969 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydium [...] Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w [...] z [...] sierpnia 1969 r., nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako parcela nr [...] o pow. [...] m2, zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej własność H. P..

Pismem z [...] września 2019 r. H. O., udokumentowana następczyni prawna dawnej właścicielki, wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Inwestycji i Rozwoju.

Po rozpatrzeniu sprawy Minister Rozwoju wskazał, że przedmiotowa nieruchomość wywłaszczona została w trybie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tj. Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), a zatem w aspekcie zgodności z przepisami tej ustawy oraz z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego z daty orzekania należy ocenić kwestionowane decyzje.

Organ nadzoru wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy wnioskodawcą wywłaszczenia mógł być organ administracji państwowej, instytucja państwowa lub przedsiębiorstwo państwowe. W niniejszej sprawie z wnioskiem o wywłaszczenie wystąpiło Prezydium [...] Rady Narodowej Wydział Gospodarki Komunalnej Mieszkaniowej w [...] które niewątpliwie było podmiotem uprawnionym do ubiegania się o wywłaszczenie.

Materialnoprawne przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia przewidziane zostały w art. 3 ustawy z 12 marca 1958 r. Zgodnie z treścią tego przepisu wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych lub planowej realizacji budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego (ust. 1 i 2). Na obszarze miasta, osiedla lub gromady mogła być również wywłaszczona nieruchomość lub kompleks nieruchomości z przeznaczeniem dla organizacji spółdzielczej i dla organizacji kółek rolniczych, o ile było to uzasadnione interesem społecznym lub państwowym. O wywłaszczenie dla tych organizacji mógł ubiegać się właściwy organ administracji prezydium wojewódzkiej lub powiatowej (miejskiej) rady narodowej na wniosek właściwej statutowo wojewódzkiej lub centralnej organizacji spółdzielczej, a na potrzeby organizacji kółek rolniczych - na wniosek wojewódzkiego związku kółek rolniczych (ust. 3).

Minister podał, że jak wynika z treści wniosku wywłaszczeniowego z [...] listopada 1968 r., kwestionowanych decyzji Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczenia z [...] grudnia 1969 r., decyzji Prezydium [...] Rady w [...] z [...] sierpnia 1969 r., a także pisma [...] Związku [...] w [...] z 9 października 1968 r., nr [...] celem wywłaszczenia w niniejszej sprawie było budownictwo mieszkaniowe, zaś wnioskodawcą - Prezydium [...] Rady Narodowej w [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej działające na wniosek [...] Związku [...] w [...]. Spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe, zaspakajając potrzeby bytowe społeczeństwa, wypełniało przesłankę interesu społecznego. Z kolei w sytuacji dysponowania przez organ wywłaszczeniowy decyzją o lokalizacji szczegółowej z [...] lutego 1966 r., nr [...] wydaną przez Prezydium [...] Rady Narodowej w [...], zgodnie z którą ustalono lokalizację szczegółową budowy zespołu budynków mieszkalnych wielorodzinnych wraz z przedszkolem i usługami podstawowymi na terenie położonym w [...] przy ul. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...], organ wywłaszczeniowy miał podstawy, aby nieruchomość objętą wnioskiem wywłaszczeniowym uznać za niezbędną i odpowiednią dla realizacji celu w nim wskazanego. Zdaniem Ministra zostały spełnione przesłanki z art. 3 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej, a tym samym nie doszło do rażącego naruszenia tego przepisu.

Natomiast art. 6 ust. 1 ustawy stanowił, że ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim, w formie prawem przepisanej, umowę nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy. Umowa taka mogła być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. Ustalenie ceny kupna nieruchomości następowało w oparciu o opinię biegłych z listy właściwego organu.

W archiwalnych aktach sprawy zachowało się pismo Prezydium [...] Rady Narodowej w [...] z [...] października 1968 r., nr [...] stanowiące ofertę dobrowolnego nabycia nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako parcela nr [...] skierowaną do H. P. z d. [...], która zgodnie ze skróconym odpisem księgi wieczystej nr [...] była właścicielką przedmiotowej nieruchomości. W aktach sprawy brak jest co prawda odpowiedzi H. P. na tę ofertę, jednakże we wniosku wywłaszczeniowym z [...] listopada 1968 r., nr [...] Prezydium [...] Rady Narodowej w [...] wskazało, że do zawarcia dobrowolnej umowy sprzedaży nie doszło ze względu na trudne do pokonania przeszkody. Mając na uwadze powyższe dokumenty Minister uznał, że postępowanie ofertowe przeprowadzone zostało zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy, zaś wobec niemożności zawarcia dobrowolnej umowy sprzedaży nieruchomości, wniosek Prezydium [...] Rady Narodowej z [...] listopada 1968 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego miał uzasadnione podstawy.

Wniosek wywłaszczeniowy zawierał wszystkie elementy wymienione wart. 15 ust. 1 ustawy. Wskazano w nim, m.in.: nieruchomość podlegającą wywłaszczeniu, cel wywłaszczenia oraz wynik rokowań o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, a w załącznikach przekazano: wyciąg z księgi wieczystej, odpis decyzji lokalizacji szczegółowej, opinie szacunkowe biegłych, mapy katastralne, pismo [...] Pracowni Geodezyjnej Prezydium [...] Rady Narodowej w [...], odpis wniosku [...] Związku [...] w [...] oraz ofertę dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. Organ nadzoru nie stwierdził rażącego naruszenia art. 15 ustawy.

Minister wskazał, że zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o wszczęciu postępowania organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej zawiadamiał za dowodem doręczenia właściciela (posiadacza) nieruchomości i osoby, którym służyły na nieruchomości prawa rzeczowe ograniczone. Odpis zawiadomienia należało wywiesić na tablicy ogłoszeń właściwej rady narodowej gromadzkiej (miejskiej, osiedla).

W niniejszej sprawie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego Prezydium [...] Rady Narodowej w [...] zawiadomiło pismem z [...] grudnia 1968 r., nr [...]. Jednocześnie w zawiadomieniu organ poinformował o terminie rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej wyznaczonej na [...] grudnia 1968 r. Z rozdzielnika adresowego zawiadomienia wynika, że pismo skierowane zostało do właścicielki nieruchomości, o czym świadczy zachowane w aktach sprawy zwrotne potwierdzenie odbioru zawiadomienia. Egzemplarz pisma, celem dokonania obwieszczenia, przekazany został również do wywieszenia na tablicy ogłoszeń Prezydium [...] Rady Narodowej w [...]. W ocenie Ministra Rozwoju zawiadomienie z [...] grudnia 1968 r. spełniało wymogi formalne wymienione w art. 16 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej.

Z kolei zgodnie z art. 21 ustawy wywłaszczeniowej odszkodowanie ustalało się na podstawie wyników rozprawy, po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez organ wywłaszczeniowy. Opinia biegłych powinna była zawierać szczegółowe uzasadnienie.

Organ nadzoru powołał się na ugruntowany pogląd w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym art. 21 ustawy nakładał przede wszystkim na organ wywłaszczeniowy obowiązek przeprowadzenia rozprawy. Judykatura podkreśla, że dokonanie wywłaszczenia i ustalenie odszkodowania bez przeprowadzania rozprawy mogłoby ewentualnie podlegać ocenie pod kątem wystąpienia podstawy stwierdzenia nieważności, przewidzianej art. 156 § 1 pkt 2 kpa (por. wyrok NSA z 20 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 195/09; wyrok NSA z 6 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1459/07; wyrok WSA w Warszawie z 19 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1770/08), co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu z rozprawy wywłaszczeniowo- odszkodowawczej z [...] grudnia 1968 r., działający w imieniu H. P. pełnomocnik adw. W. K. zarzucił, że w aktach postępowania jest tylko jedna opinia biegłego w zakresie wyceny nieruchomości. Pełnomocnik ponadto zgłosił wniosek o przyznanie jego mocodawczyni nieruchomości zamiennej w trybie art. 10 ust. 3 ustawy. Ustosunkowując się do powyższego, przedstawiciel inwestora zobowiązał się, że druga opinia biegłego w przedmiocie wyceny zawnioskowanego do wywłaszczenia gruntu przedłożona zostanie do akt sprawy w terminie 7 dni. Odnosząc się zaś do wniosku o przyznanie nieruchomości zamiennej wskazał, że Prezydium [...] Rady Narodowej w [...] nie posiada stosownej nieruchomości, wobec czego wniosek nie jest możliwy do zrealizowania.

Minister wskazał, że brak odczytania na rozprawie wywłaszczeniowo- odszkodowawczej opinii biegłego rzeczoznawcy nie stanowi rażącej wady. Podniesiony na rozprawie przez pełnomocnika strony zarzut dotyczący braku w aktach postępowania drugiej opinii biegłego wskazuje, że zapoznał się on z aktami sprawy, a zatem znana mu była treść zalegającego w nich pierwszego elaboratu szacunkowego.

Za niezasadny uznał Minister zarzut braku możliwości zapoznania się przez wnioskodawczynię oraz jej pełnomocnika z drugą opinią rzeczoznawcy, której w czasie przeprowadzenia rozprawy nie było w aktach postępowania. Zgodnie z art. 68 § 1 kpa (w brzmieniu ówcześnie obowiązującym) strona miała możliwość przeglądania akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów. Tym samym nie było żadnych przeszkód, by zarówno H. P., jak i działający w jej imieniu pełnomocnik zapoznali się z treścią drugiego operatu szacunkowego, który miał zostać przedłożony do akt postępowania już w terminie 7 dni od dnia przeprowadzenia rozprawy.

Jak wynika z treści pisma organu wywłaszczeniowego z [...] października 1969 r. L. dz. [...] stanowiącego odpowiedź na odwołanie od decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, wnioskodawca wywłaszczenia przy piśmie z [...] stycznia 1969 r. przesłał właścicielce nieruchomości do wglądu opinię biegłego inż. Z. K. z [...] października 1968 r. nadmieniając, że opinia jest opracowana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oraz że drugi biegły inż. H. K. podała w owej opinii wartość identyczną. Pismo to pozostało bez odpowiedzi. Wprawdzie w aktach archiwalnych brak jest ww. pisma inwestora z [...] stycznia 1969 r., jednakże pismo to sporządził wnioskodawca wywłaszczenia, a nie organ wywłaszczeniowy. Minister zwrócił uwagę, że przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena legalności decyzji wydanej w efekcie przeprowadzonego ponad 50 lat temu postępowania. Zachowana do czasów współczesnych dokumentacja archiwalna takich postępowań często bywa wybrakowana.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym istnieje ugruntowany pogląd, zgodnie z którym niemożność odszukania przez organ nadzorczy określonego dokumentu nie oznacza, że dokument taki nie funkcjonował w obrocie prawnym, w szczególności, jeżeli na jego istnienie wskazują inne dokumenty zgromadzone w toku postępowania. (wyrok NSA z 30 października 2003 r., sygn. akt I SA 3087/2001). Jeżeli postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji prowadzi się po upływie ponad 50 lat od jej wydania, to nie można przyjąć założenia, że dokument, którego nie udało się odnaleźć, nie istniał. Konieczna jest wówczas kompleksowa ocena materiału dowodowego wnioskowanie pośrednie w oparciu o te dowody w sprawie, które udało się zgromadzić. Minister podniósł, że dokumentem wskazującym, że stronie umożliwiono zapoznanie się z treścią również i drugiego elaboratu szacunkowego poprzez przesłanie jej "brakującego" egzemplarza opinii po upływie zaledwie około tygodnia od dnia rozprawy, jest wskazane powyżej pismo organu wywłaszczeniowego z [...] października 1969 r. Jednocześnie w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów świadczących o tym, by H. P., czy występujący w jej imieniu pełnomocnik podważali ustalenia faktyczne, przyjęte przez biegłych stawki, czy wysokość ustalonego na podstawie opinii odszkodowania. Odwołując się od decyzji Prezydium [...] Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1969 r. H. P. zaskarżonej decyzji zarzuciła wyłącznie naruszenie art. 10 ust. 3 ustawy z 12 marca 1958 r.

Minister Rozwoju wskazał, że w sytuacji, gdy oszacowaniu podlegał tylko grunt, powołanie wyłącznie jednego biegłego nie mogłoby świadczyć o rażącym naruszeniu art. 21 ustawy. Liczba mnoga użyta w przywołanym przepisie wobec biegłego dotyczyła sytuacji, gdy w sprawie niezbędne były opinie biegłych różnych specjalności, np. z zakresu wyceny gruntów, nasadzeń, budowli. Specyfika opinii wydawanych na potrzeby wywłaszczania nieruchomości pod rządami ustawy z 1958 r. przejawiała się w tym, że w omawianym czasie nie istniał wolny rynek, a oszacowanie gruntu opierało się na "sztywnych stawkach". Odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia gruntu wyliczane przez biegłego było nie w odniesieniu do materiału porównawczego (jak jest obecnie), lecz polegało na prostym działaniu matematycznym - przemnożeniu powierzchni nieruchomości przez ściśle określoną, stałą niezmienną cenę za 1 m2. W tej sytuacji dwukrotny szacunek biegłych nie znajdował racjonalnego uzasadnienia.

Minister wskazał, że z zachowanego w aktach sprawy protokołu z rozprawy wywłaszczeniowo- odszkodowawczej z [...] grudnia 1968 r. wynika, że biegli, którzy sporządzili wyceny podlegającego wywłaszczeniu gruntu nie uczestniczyli w rozprawie. Organ wyjaśnił, że nieobecność biegłego na rozprawie wywłaszczeniowej stanowi wprawdzie naruszenie art. 21 ustawy, jednakże naruszenie takie należy rozważyć w kontekście całości postępowania w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności najistotniejsze jest zatem ustalenie, czy powyższe uchybienie miało wpływ na wysokość ustalonego odszkodowania (wyrok NSA z 10 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 2946/12). Biegli, choć nie wzięli udziału w samej rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, to brali udział w przedmiotowym postępowaniu poprzez sporządzenie opinii. W archiwalnych aktach sprawy znajduje się opinia szacunkowa z [...] października 1968 r. sporządzona przez inż. arch. H. K. rzeczoznawcę Prezydium [...] Rady Narodowej w [...] oraz opinia szacunkowa z [...] października 1968 r. sporządzona przez mgr. inż. Z. K. biegłego rzeczoznawcę Prezydium [...] Rady Narodowej w [...].

W ocenie Ministra Rozwoju na uwzględnienie nie zasługuje zarzut o rażącym naruszeniu art. 21 ustawy, poprzez ustalenie odszkodowania na podstawie opinii biegłych, które sporządzone zostały przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego oraz poprzez fakt, że opinia z [...] października 1968 r. została sporządzona przez biegłego powołanego przez Okręgową Dyrekcję Inwestycji [...] w [...], a zatem podmiot nie będący organem wskazanym w art. 21 ustawy. Minister wskazał, że opinie biegłych powstały na etapie postępowania ofertowego poprzedzającego postępowanie przed Prezydium [...] Rady Narodowej w [...]. Autorami opinii byli niezależni od wnioskodawcy uprawnieni biegli rzeczoznawcy z listy Prezydium [...] Rady Narodowej w [...].

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym występuje pogląd, zgodnie z którym oparcie decyzji odszkodowawczej na opinii niepowołanego przez organ biegłego, ale wpisanego na właściwą listę, zatem budzącego zaufanie i spełniającego przepisane wymogi stawiane osobom powołanym do sporządzenia wycen, nie stanowi rażącego naruszenia prawa (wyrok NSA z 1 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1806/13).

Wprawdzie art. 22 ustawy. wymaga powołania biegłego przez organ, lecz po pierwsze jest to tylko czynność procesowa, a w sprawie oceniać trzeba całokształt okoliczności, w jakich kontrolowana decyzja zapada, w tym ewentualny wpływ uchybienia na wynik sprawy. Istotne jest zatem, czy oddziaływało to na sposób ustalenia odszkodowania oraz jego wysokość (wyroki NSA: z 5 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 29/13, z 17 września 2014 r., sygn. akt I OSK 342/13, z 9 października 2014 r., sygn. akt I OSK 800/13).

Minister wyjaśnił, że po uzyskaniu decyzji o lokalizacji i w miarę możliwości dokonaniu pomiarów nieruchomości inwestor, stosownie do treści art. 6 ust. 1 ustawy, zobowiązany był wystąpić do właściciela nieruchomości z ofertą dobrowolnego jej odstąpienia. Wskazana w ofercie cena nieruchomości określana była przez biegłych z listy prezydium wojewódzkiej rady narodowej według zasad szacunkowych ustawy wywłaszczeniowej. To urząd spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej, na wniosek inwestora, wskazywał biegłego lub zlecał szacunek nieruchomości konkretnemu biegłemu z listy. Co istotne, celem uniknięcia wątpliwości co do bezstronności, biegły który był pracownikiem inwestora, podlegał wyłączeniu na mocy przepisów kpa (por. W. Ramus, Biegły w postępowaniu wywłaszczeniowym, Wydawnictwo Prawnicze 1968 r.).

Odnosząc się do powyższej kwestii Minister wskazał, że orzekanie o odszkodowaniu na podstawie opinii szacunkowych sporządzonych przez biegłych na zlecenie wnioskodawcy wywłaszczenia przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, było powszechną praktyką organów wywłaszczeniowych. Praktyka taka nie może być jednak uznana za rażące naruszenie prawa. Zakres czynności biegłego w postępowaniu o ugodowe nabycie nieruchomości w zasadzie był bowiem taki sam, jak w postępowaniu wywłaszczeniowym. W ustawie z 12 marca 1958 r. brak jest przepisów, które określałyby, na jakim etapie postępowania powinna zostać sporządzona opinia biegłego rzeczoznawcy. Przepisy ustawy zobowiązywały zaś inwestora, by przed skierowaniem wniosku wywłaszczeniowego zwrócił się do właściciela nieruchomości z ofertą dobrowolnego jej odstąpienia. Już na etapie postępowania ofertowego cena kupna nieruchomości powinna być ustalona z uwzględnieniem zasad szacunkowych, określonych w art. 8 ustawy i na podstawie opinii biegłego. Zatem nabywca nie mógł zapłacić ceny wyższej od ustalonej według ustawy wywłaszczeniowej z 12 marca 1958 r. Minister powołał stanowisko prezentowane w orzecznictwie (wyrok z 1 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1806/13).

W ocenie organu w niniejszej sprawie nie doszło również do naruszenia art. 10 ust. 3 ustawy z 12 marca 1958 r. W związku ze złożonym przez H. P. wnioskiem o przyznanie nieruchomości zamiennej, organ wywłaszczeniowy pismem z [...] lutego 1969 r., nr [...] wystąpił do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w [...] z zapytaniem czy dysponuje on działkami budowlanymi i czy może wytypować działkę zamienną w zamian za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...]. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w efekcie którego jako nieruchomości zamienne wytypowane zostały dwie działki budowlane położone w [...] (pismo Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] marca 1969 r. nr [...]), organ wywłaszczeniowy pismem z [...] kwietnia 1969 r., nr [...] zwrócił się do pełnomocnika H. P. o złożenie w terminie 14 dni oświadczenia, czy jego mocodawczyni wyraża zgodę na nieruchomość zamienną położoną w [...] w obrębie ul. [...] i [...] o pow. [...] m2 oznaczoną jako parcela nr [...], kw [...]. W przedmiotowym piśmie organ wywłaszczeniowy wyjaśnił jednocześnie, że Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] nie posiada nieruchomości zamiennych na terenie miasta [...]. H. P. nie wyraziła zgody na zaproponowaną nieruchomość zamienną. W piśmie z [...] kwietnia 1969 r. pełnomocnik oświadczył, że propozycja zamiany działki położonej w centrum [...] o pow. [...] m2 na działkę położoną w [...] o pow. [...] m2 jest nie do przyjęcia, a ponadto narusza treść art. 10 ust. 3 ustawy. Jak wynika z treści kwestionowanej decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1969 r. wniosek H. P. o przyznanie nieruchomości zamiennej nie został uwzględniony, gdyż organ nie dysponował odpowiednimi nieruchomościami zamiennymi na terenie miasta [...].

Zgodnie z art. 10 ust. 3 ustawy za wywłaszczoną działkę budowlaną w mieście lub osiedlu przeznaczoną pod budowę domu jednorodzinnego ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest na żądanie właściciela dostarczyć mu zamiast odszkodowania pieniężnego położoną w tej samej miejscowości inną odpowiednią działkę budowlaną z nałożeniem na właściciela obowiązku wybudowania na niej domu jednorodzinnego w terminie nie krótszym niż trzy lata. Jeżeli dostarczenie takiej działki nie jest możliwe, wywłaszczonemu przyznaje się odszkodowanie pieniężne. Jak wynika z powyższego, nałożony art. 10 ust. 3 ustawy obowiązek jest względny, gdyż jego wykonanie zależy od tego, czy właściciel zażądał odszkodowania w tej formie oraz czy istnieje możliwość dostarczenia takiej nieruchomości. Minister wskazał, że zgromadzony w sprawie archiwalny materiał dowodowy potwierdza, że organ wywłaszczeniowy podjął działania w kierunku realizacji złożonego przez H. P. wniosku o przyznanie nieruchomości zamiennej. Jednakże wobec niedysponowania nieruchomością zamienną położoną na terenie miasta [...], przy jednoczesnym braku zgody przez właścicielkę na wytypowaną przez organ nieruchomość zamienną, przedmiotowy wniosek nie mógł być pozytywnie rozpatrzony. W ocenie Ministra Rozwoju już z tego względu nie można mówić o rażącym naruszeniu art. 10 ust. 3 ustawy. Jak wynika bowiem z 10 ust. 3 ustawy ubiegający się o wywłaszczenie zobowiązany był na wniosek właściciela nieruchomości dostarczyć mu zamiast odszkodowania pieniężnego "w miarę możliwości" nieruchomość zamienną. Tym samym ocena, czy w danym przypadku zachodziła możliwość przyznania nieruchomości zamiennej należała wyłącznie do organu. Skoro w dacie wydania orzeczenia wywłaszczeniowego organy administracyjne dysponowały w przedmiotowym zakresie uznaniem administracyjnym, to nie można było mówić o rażącym naruszeniu prawa (por. wyrok NSA z 25 czerwca 2014 r., sygn. I OSK 2879/12). Minister podkreślił, że ustawa jako zasadę przyjmowała przyznawanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (art. 7), a dopiero w dalszej kolejności dostarczenie nieruchomości zamiennej (art. 10), przy czym nieruchomość zamienna przyznawana była "w miarę możliwości", co oznacza, że od uznania organu zależało ewentualne przyznanie nieruchomości zamiennej (por. wyroki: NSA z 15 października 2009 r., sygn. akt I OSK15/2009, z 1 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 1681/2007). Organ nadzoru stwierdził, że nie doszło do rażącego naruszenia art. 10 ust. 3 ustawy.

Jak wynika z treści opinii biegłych rzeczoznawców, podstawę ustalenia wysokości odszkodowania za wywłaszczony grunt stanowił art. 8 ust. 6 pkt 1 lit. a) i b) ustawy z 12 marca 1958 r., rozporządzenie Rady Ministrów z 13 maja 1966 r. zmieniające rozporządzenie z 31 stycznia 1961 r. w sprawie określenia wysokości odszkodowania za wywłaszczone grunty w mieście lub osiedlu oraz za ograniczenie prawa własności i za odjęcie lub ograniczenie innego prawa rzeczowego na nieruchomości (Dz.U. Nr 18, poz. 114) oraz zarządzenie Ministra Rolnictwa z 24 września 1962 r. w sprawie cen, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (M.P. Nr 72 z 1962 r.).

Przepis art. 8 ust. 6 pkt 1 lit. a) i b) ustawy wywłaszczeniowej stanowił, że odszkodowanie za grunt w mieście, jeżeli wywłaszczeniu podlegała całość gruntu, ustalało się za obszar równy działce normatywnej przyjętej w danej miejscowości i strefie na wybudowanie domu jednorodzinnego wolnostojącego w wysokości 5-10% kosztów wybudowania domu jednorodzinnego pięcioizbowego, w zależności od rodzaju miasta i położenia gruntu. Dla pozostałego obszaru odszkodowanie obliczano jak za grunt rolny klasy I w strefie miejskiej okręgu I.

Biegli ustalili, że za część nieruchomości, która położona była w strefie śródmiejskiej [...] przy ulicy uzbrojonej w instalację, odpowiadającej działce normatywnej, tj. o pow. [...] m2 z ogólnej pow. [...] m2, powinno przysługiwać odszkodowanie w wysokości 10% wartości domu jednorodzinnego, którego koszt wybudowania, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 13 maja 1966 r., wynosił [...] zł ([...] zł x 10% = [...] zł). Odszkodowanie za pozostałą część nieruchomości, tj. za [...] m2 gruntu ([...] m2 - [...] m2), stosownie do stawki w wysokości [...] zł za m2 gruntu rolnego klasy I w I okręgu gospodarczym ustalonej w zarządzeniu Ministra Rolnictwa z 24 września 1962 r. w sprawie cen, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (M.P. Nr 72 z 1962 r.), wyliczone zostało w wysokości [...] zł ([...] m2 x [...] zł/m2). Łączna kwota odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, zgodnie ww. opiniami biegłych, wyliczona została w wysokości [...] zł ([...] zł + v zł). W takiej też kwocie organ wywłaszczeniowy ustalił odszkodowanie. Organ nadzoru stwierdził, że kryteria wyceny oraz zastosowane przy szacowaniu nieruchomości stawki przyjęte zostały zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W niniejszej sprawie brak jest zatem podstaw do kwestionowana prawidłowości ustalonego w sprawie odszkodowania.

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] decyzją z [...] sierpnia 1969 r. orzekło o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako parcela nr [...] o pow. [...] m2, stanowiącej własność H. P..

Pismem z [...] września 1969 r. H. P. złożyła odwołanie od tej decyzji, zarzucając naruszenie art. 10 ust. 3 ustawy, poprzez zaproponowanie przez organ nieruchomości zamiennej położonej w [...], co w jej ocenie było propozycją rujnującą i niezgodną z wymogami prawnymi.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] grudnia 1969 r. Komisja Odwoławcza ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych utrzymała w mocy decyzję z [...] sierpnia 1969 r. Jak wynika z treści uzasadnienia decyzji organu II instancji wniosek odwołującej się o dostarczenie nieruchomości zamiennej tytułem odszkodowania nie był możliwy do uwzględnienia, ponieważ wnioskodawca wywłaszczenia, tj. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] w piśmie z [...] czerwca 1969 r. wyjaśniło, że na terenie miasta [...] brak jest działek zamiennych z przeznaczeniem pod budowę domu jednorodzinnego, zaś na przyjęcie zamiennej działki budowlanej położonej na terenie Rumii strona nie wyraziła zgody.

W ocenie Ministra Rozwoju Komisja Odwoławcza prawidłowo utrzymała w mocy decyzję z [...] sierpnia 1969 r.

Podsumowując Minister uznał, że kwestionowana decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1969 r. spełniała nałożone w art. 22 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. wymogi formalne. W decyzji tej wskazano przedmiot wywłaszczenia, wysokość należnego odszkodowania oraz określono, na czyj wniosek nastąpiło wywłaszczenie. Decyzja posiada uzasadnienie faktyczne i prawne oraz pouczenie o przysługujących środkach odwoławczych, zaś zachowane w aktach sprawy zwrotne potwierdzenie odbioru świadczy o tym, iż została ona skutecznie doręczona pełnomocnikowi działającemu w imieniu właścicielki wywłaszczonej nieruchomości.

Natomiast zarzuty dotyczące ewentualnego braku wykorzystania części nieruchomości na cel wywłaszczenia (co stanowi przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości), pozostają poza przedmiotem oceny niniejszego postępowania, które toczy się w przedmiocie oceny legalności decyzji wywłaszczeniowych.

Minister stwierdził, że decyzja Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] grudnia 1969 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w [...] z [...] sierpnia 1969 r. nie są obarczone wadą rażącego naruszenia prawa, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Organ nie stwierdził również, aby ww. decyzje naruszały pozostałe przesłanki, o których mowa w art. 156 § 1 kpa.

Skargę na decyzję Ministra Rozwoju z [...] stycznia 2020 r. złożyła H. O.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] grudnia 1969 r. oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1969 r. w sytuacji, kiedy zostały one wydane z rażącym naruszeniem prawa;

2) art. 21 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania (w brzmieniu na dzień wydania decyzji), poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji z [...] grudnia 1969 r. oraz decyzji z [...] sierpnia 1969 r., pomimo wydania ich z rażącym naruszeniem prawa w związku z brakiem zachowania wymogów określonych ustawą do jej wydania, tj. braku wysłuchania na rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej [...] grudnia 1968 r. opinii biegłych powołanych w trybie powyższego przepisu, a nadto oparcie wniosków na opinii biegłego sporządzonej przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego oraz na zlecenie organu nieuprawnionego do sporządzenia opinii w sprawie wywłaszczeniowej, a także złożenie opinii biegłego po odbytej rozprawie;

3) art. 3 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej, poprzez błędną jego wykładnię prowadzącą do uznania, że wystarczającym jest, aby jedynie część wywłaszczonej nieruchomości została wykorzystana na cel wywłaszczenia, podczas gdy powyższy przepis wprost wskazuje, iż nieruchomość jako całość powinna zostać wykorzystana na cele wnioskowane w jego trybie.

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania:

1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa, poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności mających na celu wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz dokonanie dowolnej i wybiórczej, a nie swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, co skutkowało podważeniem zasady praworządności oraz zasady ogólnej prawdy materialnej i poczynieniem błędnych ustaleń faktycznych w sprawie;

2) art. 8 § 1 kpa, poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej;

3) art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt. 2 kpa, poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] sierpnia 2019 r. podczas, gdy utrzymuje ona w mocy wydane z rażącym naruszeniem prawa decyzje, a zatem zachodziły przesłanki do uchylenia decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju a następnie orzeczenie merytoryczne poprzez stwierdzenie nieważności kontrolowanych decyzji.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] sierpnia 2019 r. Na podstawie art. 145 a § 1 ppsa w wypadku uznania przez Sąd, że zachodzą przesłanki opisane w powołanym przepisie, skarżąca wniosła o zobowiązanie Ministra Rozwoju do wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] grudnia 1969 r. oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1969 r. Wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 30 grudnia 2020 r. wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U z 2020 r., poz. 347 ze zm.) sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, o czym pełnomocnicy skarżącej, organu i uczestnicy postępowania zostali powiadomieni.

Uczestnik postępowania - [...] Spółdzielnia [...] w [...] w piśmie procesowym z [...] lutego 2021 r. wniósł o oddalenie skargi.

Uczestnik postępowania - Gmina Miasta [...] w piśmie procesowym z [...] lutego 2021 r. wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z zasady trwałości decyzji administracyjnych określonej w art. 16 § 1 kpa wynika, że przepisy na podstawie których możliwe jest wzruszenie ostatecznej decyzji, nie mogą być w żadnym przypadku interpretowane rozszerzająco.

Istotą postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest bezsporne ustalenie wyłącznie kwestii, czy dana decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Oznacza to, że w postępowaniu nadzorczym nie można rozpatrywać sprawy co do istoty, tak jak w postępowaniu toczącym się w trybie zwykłym. W postępowaniu dowodowym w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji organ zasadniczo dokonuje ocen przez pryzmat akt postępowania zwykłego, nie przeprowadza zaś nowych dowodów, które miałyby na celu podważanie, czy też kwestionowanie stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją, która jest przedmiotem kontroli w postępowaniu nadzorczym. Ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji muszą tkwić w samej decyzji, a nie w postępowaniu, które doprowadziło do jej wydania.

Podnieść należy, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ ogranicza się tylko do zbadania przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 kpa, a zatem koncentruje swoje zainteresowanie przede wszystkim na poszukiwaniu wad materialnoprawnych, gdyż w postępowaniu nadzorczym są rozpoznawane kwestie prawne, a organ nadzoru działa jako organ kasacyjny.

Skoro stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od ogólnej zasady stabilności decyzji wynikającej z art. 16 kpa, to może ono mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy (oczywisty) przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa.

Natomiast w kwestii rażącego naruszenia prawa wypowiadano się już wielokrotnie w judykaturze i piśmiennictwie. Rażące naruszenie prawa, to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne (B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Jendrośka "Zagadnienie rażącego naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym", PiP 1986, nr 1, s. 69 i n.), gdy jest tak głęboko niezgodne ze stosowaniem prawa obowiązującego, że stanowi zaprzeczenie samej istoty unormowania zawartego w określonych przepisach prawnych (wyrok NSA z 8 IV 2008 r., sygn. akt II OSK 368/07). Rażące naruszenie prawa oznacza naruszenie wyraźnej, niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych normy prawa materialnego lub procesowego (patrz: B. Adamiak, op. cit., s. 71). Chodzi tu o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyroki NSA: z 13 XII 1988 r., II SA 981/88, ONSA 1988/2/96, z 21 X 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, ONSA 1993/1/23). O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 kpa decydują takie przesłanki, jak: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, a także skutki, które wywołuje decyzja.

Prawidłowo wskazał Minister Rozwoju, że przedmiotowa nieruchomość wywłaszczona została w trybie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wobec czego w aspekcie zgodności z przepisami tej ustawy oraz z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego w dacie orzekania należy ocenić kwestionowane decyzje. Organ przytoczył przepisy, które miały zastosowanie przy wydaniu kontrolowanych w postępowaniu nadzorczym decyzji i słusznie stwierdził (z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu decyzji), że decyzje te nie zostały wydane z rażącym naruszeniem powołanej ustawy.

Z wnioskiem o wywłaszczenie wystąpił uprawniony podmiot - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej działające na wniosek [...] Związku [...] w [...] (art. 2 ustawy). Celem wywłaszczenia było spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe, co niewątpliwie wypełniało przesłankę interesu społecznego. Zważyć należy, że organ wywłaszczeniowy dysponował decyzją o lokalizacji szczegółowej z [...] lutego 1966 r., zgodnie z którą ustalono lokalizację szczegółową budowy zespołu budynków mieszkalnych wielorodzinnych wraz z przedszkolem i usługami podstawowymi w [...], na terenie na którym była położona, m.in. przedmiotowa działka. Organ wywłaszczeniowy miał więc podstawy, by nieruchomość objętą wnioskiem wywłaszczeniowym uznać za niezbędną i odpowiednią dla realizacji celu w nim wskazanego. Wobec czego zostały spełnione przesłanki z art. 3 ustawy.

Wbrew zarzutom skargi niewykorzystanie w całości nieruchomości na cel wywłaszczenia nie stanowi o rażącym naruszeniu art. 3 ustawy. Kwestia ta może być bowiem badana w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Jak wynika z akt sprawy byłej właścicielce przedstawiona została oferta dobrowolnego nabycia nieruchomości, wobec czego nie doszło do naruszenia art. 6 ustawy.

Z kolei wniosek wywłaszczeniowy z [...] listopada 1968 r. zawierał wszystkie niezbędne elementy z art. 15 ust. 2 ustawy, które organ nadzoru szczegółowo wymienił i przedstawił załączone do wniosku dokumenty. Nie został więc naruszony wyżej wskazany przepis.

Właścicielka została powiadomiona o wszczęciu postępowania i o terminie rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej.

Zgodnie z art. 21 ustawy wywłaszczeniowej odszkodowanie ustalało się na podstawie wyników rozprawy, po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez organ wywłaszczeniowy. Rozprawa odbyła się [...] grudnia 1968 r., w której aktywnie uczestniczył pełnomocnik H. P..

Wbrew twierdzeniom skargi przepis art. 21 ustawy powinien być odczytywany w kontekście innych przepisów omawianej ustawy, przy uwzględnieniu konkretnego stanu faktycznego. Zauważyć trzeba, że w art. 8 ustawy podano zasady określania odszkodowania za różne grunty np. leśne, rolne, a także za budowle, urządzenia gospodarstw rolnych, za inne składniki wywłaszczanych nieruchomości, tj. za zasiewy, uprawy i plony, za plantację kultur i urządzenia gospodarstw rolnych. Do wyliczenia wysokości odszkodowania w każdym z określonych wyżej zakresów potrzebny był zatem inny biegły, posiadający wiedzę specjalistyczną w wymaganej dziedzinie. W konsekwencji, jeżeli wywłaszczeniu podlegał jedynie grunt, bez pozostałych naniesień - jak miało to miejsce w niniejszym postępowaniu wywłaszczeniowym - to nie było potrzeby powoływania kilku biegłych o tej samej wiedzy specjalistycznej. W takim zatem kontekście należy rozumieć użyty w art. 21 ustawy termin "opinii biegłych". Nie można zatem zgodzić się z zarzutem skargi, że złożenie przed rozprawą jednej opinii biegłego, a po rozprawie drugiej opinii stanowi o rażącym naruszeniu art. 21 ustawy, polegającym na braku wysłuchania na rozprawie dwóch biegłych (por. wyrok NSA z 1 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2084/14, wyrok WSA w Warszawie z 26 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1849/13). Otóż w niniejszej sprawie wywłaszczeniowej wystarczająca była jedna opinia biegłego.

Z treści uzasadnienia decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1969 r. wynika, że decyzja została wydana po wysłuchaniu opinii biegłych. Brak wzmianki w protokole rozprawy na temat odczytania opinii biegłego, w sytuacji wskazania w samej decyzji o wysłuchaniu biegłego, nie może z tego tylko powodu stanowić o rażącym naruszeniu art. 21 ustawy. Poza tym podnieć należy, że nieobecność biegłego na rozprawie wywłaszczeniowej stanowi wprawdzie naruszenie art. 21 ustawy, jednakże naruszenie takie należy rozważyć w kontekście całości postępowania w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości. Biegły nawet jeżeli nie wzięli udziału w samej rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, to brali udział w przedmiotowym postępowaniu poprzez sporządzenie opinii. W postępowaniu wywłaszczeniowym obydwie opinie były sporządzone przez rzeczoznawców Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. Trafnie wskazał Minister, że wydanie decyzji na podstawie opinii niepowołanego przez organ biegłego, ale wpisanego na właściwą listę nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Istotne jest bowiem, czy kwestia ta oddziaływała na sposób ustalenia odszkodowania oraz jego wysokość. Zważyć należy, że specyfika opinii wydawanych na potrzeby wywłaszczania nieruchomości pod rządami ustawy z 1958 r. przejawiała się w tym, że odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia gruntu wyliczane było przez biegłego na podstawie sztywnie określonych w przepisach prawa stawek za 1 m2 gruntu.

Ze wszystkich wyżej podanych przyczyn uznać należy, że organy wywłaszczeniowe nie naruszyły rażąco art. 21 ustawy. Właścicielka wywłaszczonej nieruchomości nie kwestionowała w odwołaniu wysokości odszkodowania lecz brak przyznania nieruchomości zamiennej.

W postępowaniu wywłaszczeniowym nie został także naruszony art. 10 ust. 3 ustawy z 12 marca 1958 r. Organ wywłaszczeniowy wystąpił do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z zapytaniem czy dysponuje działkami budowlanymi i czy może wytypować działkę zamienną dla H. P.. Na terenie [...] działek zamiennych nie było. Właścicielka nie wyraziła natomiast zgody na zaproponowaną nieruchomość zamienną w [...].

Wskazać należy, że jak wynika z art. 10 ust. 3 ustawy obowiązek przydzielenia nieruchomości zamiennej jest względny, gdyż jego wykonanie zależy od tego, czy właściciel zażądał odszkodowania w tej formie oraz czy istnieje możliwość dostarczenia takiej nieruchomości ("w miarę możliwości"). Zgromadzony w sprawie archiwalny materiał dowodowy potwierdza, że organ wywłaszczeniowy podjął działania w kierunku realizacji złożonego przez H. P. wniosku o przyznanie nieruchomości zamiennej. Jednakże wobec niedysponowania nieruchomością zamienną położoną na terenie miasta [...], przy jednoczesnym braku wyrażenia zgody przez właścicielkę na wytypowaną przez organ nieruchomość zamienną, przedmiotowy wniosek nie mógł być pozytywnie rozpatrzony. Nie sposób więc uznać, że nastąpiło rażące naruszenie art. 10 ust. 3 ustawy.

Jak wyżej wskazano była właścicielka w odwołaniu zarzucała niedostarczenie nieruchomości zamiennej. Wobec braku możliwości przyznania nieruchomości zamiennej tytułem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, Komisja Odwoławcza ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych prawidłowo utrzymała w mocy decyzję organu I instancji.

Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn prawidłowo Minister uznał, że kontrolowane w postępowaniu nadzorczym decyzje nie są obarczone wadami wskazanymi w art. 156 § 1 kpa, w tym wadą rażącego naruszenia prawa. Wbrew zarzutowi skargi nie został naruszony powyższy przepis. Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt. 1 kpa, gdyż decyzja Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] sierpnia 2019 r. jest prawidłowa.

Organ nadzoru właściwie ustalił, dla potrzeb postępowania nadzorczego, stan faktyczny w sprawie, rozpatrzył cały materiał dowodowy konieczny do rozpoznania sprawy oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi kierował się wydając decyzję. Uzasadnił przy tym przekonująco swoje stanowisko. Prawidłowo też zastosował przepisy kpa, wobec czego zarzuty dotyczące naruszenia art. 7, 8 § 1, 77 § 1 i 80 kpa są niezasadne.

Ze wszystkich powyższych przyczyn Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.