Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 849/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 14, art. 10 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: § 23, § 39, § 45 pkt 8
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 2, art. 4, art. 15
journal: Dz.U. 2016 poz 356
law: Ustawania 22 października 2004 r. o jednostkach doradztwa rolniczego
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 5 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 47
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 15 marca 2017 r. sprawy ze skargi W. Ł. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z [...] kwietnia 2016 r., nr [...], Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], o ustaleniu W. kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych w łącznej wysokości 74 712,44 zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

Dnia 15 maja 2013 r. producent rolny złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach PROW 2007-2013 na rok 2013. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] decyzją nr [...] z [...] stycznia 2014 r. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w kwocie 45 007,64 zł, w tym na realizację: 1) Pakietu 1. Zrównoważony sposób gospodarowania w wariancie: 1.1 - Zrównoważony sposób gospodarowania na działkach o łącznej powierzchni 100,65 ha w wysokości 36 015,64 zł; 2) Pakietu 4. Ochrona zagrożonych gatunków ptaków

i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000 w wariancie: 4.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków na działkach o łącznej powierzchni 3,83 ha w wysokości 5 596,00 zł; 3) Pakietu 8. Ochrona gleb i wód w wariancie: 8.3.1 - Międzyplon ścierniskowy na działkach o łącznej powierzchni 8,49 ha w wysokości 3 396,00 zł w tym zwrot kosztów transakcyjnych w wysokości 1 000,00 zł. Przyznane płatności zostały przekazane na rachunek bankowy strony w dniu 29 stycznia 2014 r.

Dnia 12 maja 2014 r. strona złożyła wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2014. Po rozpatrzeniu wniosku decyzją nr [...] z [...] grudnia 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w łącznej kwocie 48 800,80 zł, w tym na realizację programu w ramach: 1) Pakietu 1 w wariancie 1.1 na działkach o łącznej powierzchni 100,45 ha w wysokości 36 048,80 zł; 2) Pakietu 4 w wariancie 4.1 na działkach o łącznej powierzchni 3,83 ha w wysokości 4 596,00 zł; 3) Pakietu 8 w wariancie 8.3.1. na działkach o łącznej powierzchni 20,39 ha w wysokości 8 156,00 zł. Płatności te zostały przekazane dnia 22 grudnia 2014 r.

W 2015 r. nie wpłynął od W. wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2015 r., ani informacja, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych na mocy decyzji wydanych na poszczególne lata.

W dniu 8 września 2015 r. do Biura Powiatowego ARiMR w [...] wpłynęły wnioski I. i A. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach PROW 2007-2013 na 2015 r., w przypadku przeniesienia posiadania gruntów lub stada zwierząt ras lokalnych w zakresie gruntów określonych w tym wniosku od W. oraz oświadczenia o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego wraz z załącznikami w postaci umów dzierżawy potwierdzonych notarialnie.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] orzekł w stosunku do A. o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej oraz skutecznym przejęciu zobowiązania rolnośrodowiskowego w zakresie szczegółowo określonym w decyzji. Natomiast decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] orzekł o odmowie przyznania I. płatności rolnośrodowiskowej oraz skutecznym przejęciu zobowiązania rolnośrodowiskowego w określonym w decyzji zakresie.

W efekcie przekazana powierzchnia działek ewidencyjnych wraz z zobowiązaniem rolnośrodowiskowym wyniosła: 1) w Pakiecie 1 - 18,23 ha (+ powierzchnia 0,16 ha i 0,83 ha, TUZ - brak płatności do tej działki), 2) w Pakiecie 4 - 0,99 ha; 3) w Pakiecie 8 - 8,49 ha.

Na pozostałą powierzchnię zobowiązania, która nie została przekazana w 2015 roku nie wpłynął od W. wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2015 r., ani informacja, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r.

Decyzją z [...] lutego 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] ustalił W. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego w wysokości 74 712,44 zł.

W odwołaniu od tej decyzji W. podniósł, że decyzja jest krzywdzącą i wydana bezpodstawnie. Jednocześnie oświadczył, że wszystkie grunty rolne, które objęte zostały 5-letnim zobowiązaniem rolnośrodowiskowym od dnia 15 marca 2013 r. użytkuje rolniczo zgodnie z założeniami programu.

Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...], Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że wypłacone W. środki publiczne za rok 2013, 2014 z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego pochodzą ze środków EFRROW oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, to jest z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2016 r. poz. 1512 ze zm.).

Szczegółowe warunki i tryb udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.; dalej jako: rozporządzenie rolnośrodowiskowe).

Według § 39 ust. 1 powołanego rozporządzenia, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.

Płatność rolnośrodowiskową podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem (§ 39 ust. 2 pkt 2). Ponadto płatność podlega zwrotowi, gdy rolnik nie złożył informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 (informację o gruntach, na których realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe w zakresie tego wariantu w danym roku, wskazując ich położenie i powierzchnię), przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana na realizacje tego wariantu (§ 39 ust. 2 pkt 4). Kwota płatności rolnośrodowiskowej przeznaczona na refundację kosztów transakcyjnych także podlega zwrotowi w części przekraczającej wysokość kwoty, jaka powinna być przeznaczona na ich refundację, jeżeli stwierdzona powierzchnia siedliska, dla którego sporządzono dokumentację przyrodniczą, jest mniejsza niż określona we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (§ 39 ust. 5).

Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy zgodził się z rozstrzygnięciem organu I instancji, że strona nie wywiązała się z realizacji

5-letniego programu rolnośrodowiskowego. Dlatego rolnik zasadnie został zobowiązany do zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2013 i 2014 w łącznej wysokości 74 712,44 zł. Przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana za realizację wariantu, a nie złożono na niego wniosku kontynuacyjnego.

W ocenie organu w sprawie nie ma zastosowania art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2016 r., poz. 1387, ze zm.), oraz art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE, seria L, nr 171, s. 90, ze zm.), ponieważ kwoty nienależnie pobranych płatności znacznie przekraczają kwotę stanowiącą równowartości 100 euro.

W rozpatrywanej przez organ sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE, seria L, nr 25, s. 8, ze zm.) skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności. Płatności przyznane stronie nie zostały dokonane na skutek pomyłki ARiMR. Płatności za rok 2013 i 2014 zostały odpowiednio wypłacone na podstawie decyzji z [...] stycznia 2014 r. oraz decyzji z [...] grudnia 2014 r., wydanych przez organ pierwszej instancji. To W. nie dotrzymał 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Nie nastąpiło również przedawnienie do dochodzenia zwrotu nienależnej płatności stosownie do art. 3 ust.1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm.).

Odnosząc się do argumentów strony zawartych w odwołaniu, organ wskazał, że składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej strona znała warunki i obowiązki jakie ciążą na producencie rolnym przystępującym do programu rolnośrodowiskowego. Strona oświadczyła bowiem, że jest świadoma skutków niewykonywania zobowiązań wynikających z realizacji programu oraz że zobowiązuje się do uczestnictwa w programie przez okres 5 lat od dnia rozpoczęcia jego realizacji, co zostało potwierdzone podpisem na składanych wnioskach. Podpisując wniosek zobowiązała się do informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależnie przyznanie płatności, o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, o świadomości ciążących na stronie zobowiązań. Oznacza to tym samym, że strona potwierdziła znajomość przepisów określających zasady uzyskania płatności rolnośrodowiskowych.

Wystąpienie o płatności rolnośrodowiskowej nie jest obowiązkiem lecz uprawnieniem rolnika, zaś przyznawane środki mają charakter publiczny i służą wsparciu określonej działalności rolniczej. Beneficjent tychże środków powinien dołożyć należytej staranności by ubiegając się o środki publiczne, spełniać przesłanki określone w przepisach prawa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję z dnia [...] kwietnia 2016 r., W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji podnosząc takie same argumenty jakie zawarł w odwołaniu.

W piśmie procesowym z dnia 10 sierpnia 2016 r. podniósł przeciwko decyzji drugiej instancji nowe zarzuty: naruszenie art 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie przez organ prowadzący postępowanie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a zwłaszcza okoliczności związanych z niezłożeniem przez skarżącego wniosku o dopłaty rolnośrodowiskowe za rok 2015 oraz naruszenie § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy w przedmiotowej sprawie wstąpiła wyjątkowa okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będącą wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika, w związku z czym skarżący nie mógł być zobligowany do zwrotu pomocy. Jednocześnie w uzasadnieniu skarżący wskazywał, że powodem niezłożenia przez niego wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej było zaniechanie doradcy Ośrodka Doradztwa Rolniczego, który miał w jego imieniu złożyć tenże wniosek do Biura Powiatowego ARiMR w [...]. Przed upływem terminu do złożenia wniosków o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej skarżący udał się do Zespołu Doradztwa Rolniczego w [...] w celu zlecenia sporządzenia potrzebnej dokumentacji. Zlecenie przyjął doradca T.. To on sporządził przedmiotowy wniosek, który później zaakceptował skarżący. T. zobowiązał się również do złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w imieniu skarżącego. Do czasu wszczęcia przedmiotowego postępowania przez ARiMR skarżący był przekonany o tym, że jego wniosek został w sposób poprawny złożony. Dopiero po wszczęciu postępowania okazało się, że doradca T. nie jest w stanie udokumentować faktu złożenia wniosku w BP ARiMR w [...]. W związku z powyższym należy stwierdzić, że przyczyną niedopełnienia obowiązków po stronie skarżącego było zaniechanie doradcy z Zespołu Doradztwa Rolniczego w [...], na które skarżący nie miał żadnego wpływy.

Pismem z dnia 28 września 2016 r. skarżący podtrzymał dotychczasową argumentację świadczącą jego zdaniem o zaistnieniu siły wyższej uniemożliwiającej złożenie przez niego wniosku o płatność na 2015 r. Podniósł również nowe zarzuty:

- naruszenia art. 5 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 poprzez ich niezastosowanie przez organ, podczas gdy prawidłowo zbadany i ustalony stan faktyczny musiałby doprowadzić do zastosowania tego przepisu, co skutkowałoby odstąpieniem przez Organ od domagania się zwrotu "nienależnie pobranych płatności do gruntów rolnych",

- naruszenia art. 7 i 77 § l w zw. z art. 8 k.p.a. i 11 k.p.a. poprzez naruszenie interesu społecznego (interesu publicznego) oraz zasady zaufania obywateli do organów Państwa a także obowiązku wyjaśniania zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy wydaniu decyzji. Naruszenie to wynikało z faktu, że organ nie podjął żadnych czynności zmierzających do zbadania wpływu działań (zaniechań) innego organu na obowiązek powstania zwrotu świadczeń wypłaconych skarżącemu. Ponadto skarżący uprawdopodobnił, że pierwotną przyczyną toczącego się postępowania były działania (zaniechania) urzędnika państwowego zatrudnionego w [...] Ośrodku Doradztwa Rolniczego w [...], wywołane jego chorobą, której Skarżący przewidzieć nie mógł. Do pisma skarżący dołączył szereg kserokopii dokumentów, które jego zdaniem świadczyły o zawinionym działaniu [...] Ośrodka Doradztwa Rolniczego w [...].

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami prawnymi, które skutkowałyby koniecznością jej uchylenia lub stwierdzenia nieważności.

Na wstępie należy przypomnieć ramy prawne sprawy zawisłej przed sądem.

W okresie miarodajnym dla oceny prawnej sprawy pomoc finansowa w postaci płatności rolnośrodowiskowej z udziałem środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich przewidziana była w ramach realizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich określonego w art. 15 powoływanego wyżej rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005. Na mocy art. 88 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 z dnia 20 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylenia rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. U. seria L, Nr 347, s. 487, ze zm.), rozporządzenie nr 1698/2005 stosuje się nadal do operacji realizowanych zgodnie z programami zatwierdzonymi przez Komisję na mocy tego rozporządzenia przed dniem 1 stycznia 2014 r.

Ogólne zasady określone w rozporządzeniu nr 1698/2005 zostały uszczegółowione w rozporządzeniach wykonawczych. Z punktu widzenia problemów występujących w badanej sprawie należy zwrócić uwagę na obowiązujące od 1 stycznia 2011 r. powoływane wyżej rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011.

Na gruncie regulacji krajowych warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania tej pomocy określa wspomniana ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (dalej jako: u.w.r.o.w.)

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 14 u.w.r.o.w., realizacja Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich obejmuje między innymi działanie "Program rolnośrodowiskowy". Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 u.w.r.o.w., pomoc jest przyznawana na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej. Wnioskodawca zatem sam określa treść swojego żądania, a decyzję w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej organ ARiMR wydaje w oparciu o dane podmiotowe i przedmiotowe podane we wniosku.

Szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" określa rozporządzenia wykonawcze wydane na podstawie art. 29 u.w.r.o.w. W badanej sprawie w odniesieniu do płatności za rok 2013, 2014 obowiązuje wspomniane rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 13 marca 2013 r. Z rozporządzenia tego wynika, że płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi, który obok innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej, realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia nr 1698/2005, obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych, a ponadto jeżeli rolnik spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu (§ 2 ust. 1 pkt 3 i 4 rozporządzenia z 2013 r.)

W analizowanej sprawie istota problemu nie dotyczy bezpośrednio realizacji zobowiązania w rozumieniu przestrzegania wspomnianych wymogów szczególnych dotyczących poszczególnych pakietów, ile kwestii deklarowania działek rolnych do płatności w ramach poszczególnych pakietów w kolejnych latach.

Podejmując zobowiązanie rolnośrodowiskowe przez złożenie wniosku o płatność w 2013 r. skarżący zadeklarował: 1) Pakiet 1. Zrównoważony sposób gospodarowania w wariancie: 1.1- Zrównoważony sposób gospodarowania; 2) Pakiet 4. Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000 w wariancie: 4.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków; 3) Pakiet 8. Ochrona gleb i wód w wariancie: 8.3.1- Międzyplon ścierniskowy. Te same deklaracje złożył we wniosku za rok 2014. Na tej podstawie przyznawano mu i wypłacano płatności za lata 2013-2014. Problem pojawił się w 2015 r. Okolicznością niesporną w sprawie jest fakt, że skarżący w tym roku nie złożył wniosku kontynuacyjnego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2015 r., ani informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. W pismach kierowanych do organu twierdził, że wniosek został złożony i nie wie dlaczego nie został zarejestrowany (oświadczenie skarżącego z dnia 8 września 2015 r. zacytowane przez organy obu instancji w uzasadnieniu decyzji, treść tego oświadczenia skarżący potwierdził na rozprawie dnia 15 marca 2017 r.). Ponadto skarżący przez całe postępowanie przed organami twierdził, że kontynuuje w swoim gospodarstwie rolnym zadeklarowany program rolnośrodowiskowy.

Jak wynika z obowiązujących przepisów brak wniosku kontynuującego lub stosownego oświadczenia skarżącego pociąga dla niego daleko idące negatywne konsekwencje.

W myśl przepisów rozporządzenia z 2013 r. rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe powinien złożyć wniosek o przyznanie kolejnych płatności, a jeżeli nie zamierza ubiegać się w danym roku o przyznanie kolejnej płatności do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, zamiast wniosku o jej przyznanie składa, na formularzu udostępnionym przez Agencję, informację o tych gruntach lub zwierzętach oraz o wariancie realizowanym na tych gruntach lub w odniesieniu do tych zwierząt, wskazując położenie tych gruntów i ich powierzchnię (§ 23 ust. 3). Sankcja za niedopełnienie tych obowiązków jest daleko idąca – w myśl § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do tych gruntów lub zwierząt.

Wobec niespornych faktów niezłożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2015 w oraz niezłożenia informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, zaktualizowały się przesłanki orzeczenia o zwrocie płatności w zakresie przyznanych i wypłaconych w latach 2013-2014.

Nie może zostać uwzględniony argument skarżącego, że niezasadne jest orzekanie o zwrocie płatności w sytuacji, gdy w rzeczywistości realizował zobowiązanie w 2015 r., a jedynie nie złożył wniosku.

Kwestię tę obszernie wyjaśnił Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 7 lutego 2013 r. (sprawa C-454/11, Gunars Puts v. Lauku atbaltsa dienests; dostępny na stronie: curia.europa.eu). W orzeczeniu tym Trybunał dokonał wykładni rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE, seria L, nr 160, s. 80 ze zm.), w kontekście krajowych, łotewskich przepisów, przewidujących analogiczny obowiązek corocznego składania wniosków o przyznanie płatności w trakcie całego pięcioletniego zobowiązania, pod rygorem zwrotu wypłaconej pomocy. Uwagi zawarte w tym wyroku są o tyle istotne, że rozporządzenie nr 1257/1999 zostało zastąpione (ze skutkiem od 1 stycznia 2007 r.) wyżej wspomnianym, obowiązującym dla tej płatności rozporządzeniem nr 1698/2005.

Kluczowe dla badanej sprawy są następujące wywody Trybunału: "Z przepisów [rozporządzenia nr 1257/1999] wynika, że cechą charakterystyczną pomocy rolnośrodowiskowej jest pięcioletnie zobowiązanie do stosowania praktyk rolnych respektujących środowisko, które podejmują zainteresowani rolnicy. Ekwiwalentem zobowiązań rolnośrodowiskowych na okres co najmniej pięciu lat jest wsparcie przyznawane corocznie przez państwa, stosownie do odnotowanego spadku dochodów lub wynikających stąd dodatkowych kosztów [...].

[...] Co się tyczy wniosków o wsparcie rolnośrodowiskowych metod produkcji, których podstawą są art. 22-24 rozporządzenia nr 1257/1999, art. 66 ust. 5 rozporządzenia nr 817/2004 przewiduje, że w przypadku gdy wsparcie ma charakter wieloletni, płatności następujące po roku, w którym został złożony wniosek, są uiszczane na podstawie rocznego wniosku dotyczącego płatności, z wyjątkiem przypadku, gdy państwo członkowskie wprowadziło procedurę pozwalającą na skuteczną roczną weryfikację zgodnie z art. 66 ust. 1. Z owego art. 66 ust. 5 wynika, że z wyjątkiem sytuacji, kiedy istnieje taka procedura krajowa, rolnikom nie jest przyznawana żadna płatność, jeśli nie złożą rocznego wniosku dotyczącego płatności. Złożenie takiego wniosku stanowi zatem warunek kwalifikowalności do korzystania z pomocy rolnośrodowiskowej.

Znaczenie złożenia rocznego wniosku dotyczącego płatności pomocy rolnośrodowiskowej jest również podkreślone w art. 67 ust. 1 rozporządzenia nr 817/2004, który stanowi, w odniesieniu do systemu kontroli wieloletniego wsparcia rolnośrodowiskowych metod produkcji, że wstępne wnioski o udział w systemie i kolejne wnioski o płatności są sprawdzane w sposób zapewniający rzeczywistą weryfikację i zgodność z warunkami przyznawania pomocy. Złożenie takiego rocznego wniosku umożliwia zatem sprawdzenie, czy podjęte zobowiązania rolnośrodowiskowe są przestrzegane. Na podstawie tego rocznego wniosku agencja płatnicza jest w stanie co roku skutecznie sprawdzić, czy zobowiązania dotyczące kilku lat są wciąż spełniane, i w takim wypadku dokonać wypłaty pomocy.

Z tego wynika, że uregulowanie krajowe, które wymaga, jako jednego z warunków kwalifikowalności do przyznania pomocy rolnośrodowiskowej, aby wnioskujący o taką pomoc zobowiązał się do corocznego składania do agencji płatniczej, w trakcie całego pięcioletniego okresu ważności zobowiązania, wniosku o wsparcie dotyczącego zadeklarowanych działań, jest zgodne z wyżej wspomnianymi postanowieniami prawa Unii. Takie uregulowanie krajowe mieści się zatem w granicach swobody przysługującej państwom członkowskim na mocy art. 37 ust. 4 rozporządzenia nr 1257/1999.

Ponadto należy przypomnieć, że co się tyczy pomocy rolnośrodowiskowej charakteryzującej się wieloletnim zobowiązaniem, przesłanki przyznania wsparcia powinny być spełnione przez cały okres ważności zobowiązania, na który ta pomoc została przyznana [...]. Jeśli zatem jedna z przesłanek przyznania wspomnianej pomocy, taka jak złożenie rocznego wniosku dotyczącego wypłaty wsparcia, który jest wymagany przez sporne w postępowaniu głównym uregulowanie krajowe, nie została spełniona, choćby miało to miejsce tylko jeden raz w trakcie całego okresu trwania przedsięwzięcia rolnośrodowiskowego, na jaki beneficjent pomocy się zobowiązał, pomoc ta nie może zostać przyznana.

W tym względzie okoliczność, że beneficjent pomocy rolnośrodowiskowej nadal spełniał pozostałe warunki przyznania tej pomocy, w szczególności zobowiązania dotyczące użytkowania odnośnych obszarów, nie może zapobiec wykluczeniu korzystania z tej pomocy, które jest wynikiem nieprzestrzegania jednego z tych warunków. Przyznanie tej pomocy jest bowiem uzależnione od przestrzegania wszystkich warunków kwalifikowalności w trakcie całego okresu trwania przedsięwzięcia rolnośrodowiskowego, na jaki beneficjent pomocy się zobowiązał, wobec czego złamanie jednego z tych warunków wystarczy, samo w sobie, aby spowodować wspomniane wykluczenie".

Wywody Trybunału, mimo, że odnoszą się do uchylonego już rozporządzenia nr 1257/1999 i rozporządzenia wykonawczego do niego (nr 817/2004), zachowują aktualność na gruncie obowiązujących przepisów, z uwagi na podobieństwo podstawowych zasad. Z art. 4 ust. 2 zd. 1 rozporządzenia nr 1975/2006 wynikało, że w odniesieniu do działań ze zobowiązaniami wieloletnimi beneficjent składa roczny wniosek o płatność. Zdanie 2 w tym przepisie pozwala państwom zrezygnować ze składania rocznych wniosków o płatność, pod warunkiem jednak, że wprowadzą skuteczne alternatywne procedury przeprowadzania kontroli administracyjnych przewidzianych odpowiednio w art. 11 lub 26. Z kolei zgodnie z art. 10 ust. 1 rozporządzenia wnioski o wsparcie i kolejne wnioski o płatność są sprawdzane w sposób zapewniający skuteczną weryfikację przestrzegania warunków przyznawania wsparcia. Analogiczne reguły wprowadza rozporządzenie nr 65/2011. Zgodnie z art. 3 ust. 2 rozporządzenia w odniesieniu do środków ze zobowiązaniami wieloletnimi beneficjent składa roczny wniosek o płatność. Państwa członkowskie mogą jednak zrezygnować ze składania rocznych wniosków o płatność, jeżeli wprowadzą skuteczne alternatywne procedury przeprowadzania kontroli administracyjnych przewidzianych odpowiednio w art. 11 lub 24.

Z wywodów tych płynie dla badanej sprawy konkluzja, że wymóg corocznego składania wniosków, wprowadzony krajowym rozporządzeniem z 2013 r., w pełni odpowiada zasadom wynikającym z prawa unijnego.

W ocenie Sądu, zgodzić się nadto trzeba z organem odwoławczym, że w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania przesłanki ograniczające obowiązek zwrotu pobranych płatności, wymienione w art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011. Wprawdzie skarżący w piśmie procesowym z dnia 3 października 2016 r wywodzi, że, gdyby ARiMR nie zignorowała twierdzenia strony o nieprawidłowym działaniu innego organu ([...] Ośrodka Doradztwa Rolniczego w [...]) to prawidłowo przeprowadzone postępowanie z pewnością ujawniłoby, że niedochowanie obowiązku złożenia wniosków do ARiMR wyniknęło z zawinionego działania (zaniechania) tego innego organu. W jego ocenie sytuacja ta jest niezrozumiała i nieuzasadniona. Zdaniem skarżącego należy uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, aby wykazać, że wyłączną winą za niedotrzymanie wymogów programu rolnośrodowiskowego należy obarczyć T. który wypełnił wymagane w ramach ww. programu rolnośrodowiskowego wnioski, a następnie zobowiązał się złożyć je do ARiMR w imieniu skarżącego. Powyższe było utartą praktyką (zwyczaj niepisanego prawa lokalnego) w [...] Ośrodku Doradztwa Rolniczego w [...]. Uchylenie zaskarżonej decyzji pozwoli skarżącemu wykazać zaistnienie przesłanki siły wyższej przewidzianej w § 45 pkt 8 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r.

Zdaniem Sadu żądanie strony uchylenia zaskarżonej decyzji by przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe mające wykazać wystąpienie siły wyższej nie ma żadnego uzasadnienia w obowiązującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. W kontekście wskazanych przesłanek przyznać należało rację organowi, że wypłata płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2013-2014 nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatności te stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia, że skarżący nie dotrzymał wymogu 5-letniego zobowiązania uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym, wynikającego z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, a ujawnienie tego faktu miało miejsce po wydaniu decyzji przyznających płatności na 2013 i 2014 r., r. oraz po wypłacie tych płatności. Słusznie ponadto organ zwrócił uwagę, że to wnioskodawca decyduje o treści wniosku, który podpisuje i wnosi do ARiMR. Składając własnoręczny podpis na formularzu wniosku oświadcza, że zna zasady przyznawania za nie płatności oraz zobowiązuje się do przestrzegania nałożonych na rolnika obowiązków, m. in. w zakresie terminowego składania wniosku o przyznanie kolejnych płatności lub informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Zatem nieprzestrzeganie tych zasad i obowiązków wiąże się z koniecznością poniesienia za to odpowiedzialności.

Ponadto winą za niezłożenie wniosku skarżący obarcza inny organ tj. [...] Ośrodek Doradztwa Rolniczego w [...]. Z takim twierdzeniem nie sposób się zgodzić. Ośrodki doradztwa rolniczego działają na podstawie ustawy z dnia 22 października 2004 r. o jednostkach doradztwa rolniczego (Dz.U. z 2016 r., poz. 356). Zadania jednostek doradztwa rolniczego zostały enumeratywnie sformułowane w art. 2 i 4 wspomnianej ustawy i sprowadzają się do doradzania, informowania, szkolenia i edukowania. Ich rozszerzenie jest możliwe tylko w trybie przewidzianym w art. 15 ustawy, który stanowi, że wyłącznie minister właściwy do spraw rozwoju wsi, może w drodze rozporządzenia nałożyć na jednostkę doradztwa rolniczego obowiązek realizacji dodatkowych zadań z zakresu doradztwa rolniczego innych niż określone w art. 4 ust. 1 i 2, mając na względzie realizację szczególnie ważnych celów gospodarczych lub społecznych albo potrzeby obrony kraju, właściwy minister wydałby stosowne rozporządzenie. Proste zestawienie zadań jednostek doradztwa rolniczego wynikających z ustawy, z twierdzeniem skarżącego o zobowiązaniu Ośrodka do złożenia w jego imieniu wniosku o płatności rolnośrodowiskowe za 2015 rok wskazuje na brak "pomyłki właściwego organu lub innego organu". Zresztą sam skarżący wskazuje na "zwyczaj niepisanego prawa lokalnego" w powyżej wskazanym działaniu organu, co umacnia stanowisko Sądu, iż organ nie znając powyższych okoliczności nie mógł naruszyć przepisów postępowania (art. 7, art. 77, art. 8, art. 11 k.p.a.) i to w stopniu który miałby istotny wpływ na wynik postępowania.

Odnosząc się do żądania skarżącego uchylenia zaskarżonej decyzji, by mógł wykazać zaistnienie "siły wyższej", Sąd stwierdza, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wystąpiły określone w art. 47 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1974/2006 podstawy do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależenie pobranych płatności, gdyż strona nie zgłosiła w wymaganym terminie zaistnienia przesłanki wskazanej w § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego (innej okoliczności, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika).

Zgodnie z art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006, państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: a) śmierć beneficjenta; b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. Według art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006, przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Samo zaistnienie siły wyższej nie jest wystarczające do tego, aby wyłączyć obowiązek zwrotu płatności (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2012 r., II GSK 27/11). Niezbędne jest bowiem również zawiadomienie na piśmie organu w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik był w stanie dokonać tej czynności, o zaistnieniu przypadku siły wyższej. Termin do zawiadomienia organu o wystąpieniu siły wyższej jest terminem materialnoprawnym, przez co nieprzywracalnym, a jeśli pismo informujące strona złożyła z naruszeniem powyższego terminu, nie może ono stanowić dowodu w postępowaniu administracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2011 r., II GSK 69/10).

Materialnoprawny charakter omawianego 10-dniowego terminu, oznacza, że wyznacza okres, w którym może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotu w formie konkretyzacji norm prawa materialnego na przykład poprzez wydanie decyzji lub bezpośrednio z mocy prawa. Uchybienie terminu prawa materialnego wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnoprawnym. Inaczej mówiąc, termin materialnoprawny ogranicza w czasie dochodzenie lub inną realizację prawa podmiotowego, zaś konsekwencją jego uchybienia jest wygaśnięcie możliwości dokonania określonej czynności (por. wyrok WSA w Lublinie z 5 grudnia 2013 r., III SA/Lu 631/13, CBOSA).

Aby można było rozważyć zaistnienie w sprawie wymienionych w powyższych przepisach kategorii sił wyższych, a także innych wyjątkowych okoliczności podnoszonych przez skarżącego, stosownie do art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006 w kolejnym roku – wymagane było ich zgłoszenie przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona osoba są w stanie dokonać tej czynności. Jest to warunek konieczny, aby możliwe było badanie przez organ zgłoszonych w taki sposób okoliczności.

Z akt administracyjnych wynika jednoznacznie, że okoliczność wystąpienia siły wyższej nie została skutecznie zgłoszona przez stronę ani też przez upoważnioną przez nią osobę na piśmie właściwemu organowi, w wymaganym terminie – tj. w terminie 10 dni od dnia kiedy było to możliwe. Strona otrzymała dnia 24 sierpnia 2015 r. zawiadomienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych z tytułu programu rolnośrodowiskowego (k. [...] akt administracyjnych). W piśmie wskazano, że przyczyną wszczęcia postępowania jest "zaniechanie kontynuowania zobowiązania". Oznacza to, że skarżący dowiedział się o braku jego wniosku o przyznanie płatności na 2015 r. najpóźniej w dniu 24 sierpnia 2014 r.

Z akt sprawy wynika, że organ zawiadamiał skarżącego o możliwości czynnego udziału w sprawie, o zebraniu materiału dowodowego i możliwości wypowiedzi. W toku postępowania administracyjnego skarżący złożył stosowne oświadczenie m.in. o przeniesieniu posiadania gruntów na córki A. i I. oraz oświadczenia o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Oznacza to, że skarżący brał aktywny udział w postępowaniu administracyjnym i nie było żadnych przeszkód, aby zapoznał się z aktami sprawy. Skarżący miał więc możliwość powoływania jeszcze w toku postępowania administracyjnego wątpliwości związanych z zaistnieniem przesłanki siły wyższej. Z możliwości tej skarżący nie skorzystał.

W ocenie Sądu za uchyleniem zaskarżonej decyzji nie może przemawiać powołanie się przez skarżącego na wyrok WSA w Gliwicach z 3 marca 2016 r. (IV SA/Gl 789/15), który w podobnej (zdaniem skarżącego) sprawie uchylił zaskarżoną decyzję.

Odnosząc się do tych argumentów należy wskazać, że choć jednolitość sądownictwa jest cenną wartością, nasz system prawny nie opiera się na precedensach i sposób rozstrzygnięcia sprawy przez jeden sąd nie determinuje identycznego rozstrzygnięcia innej sprawy. Naczelną wartością sądownictwa w Polsce pozostaje niezawisłość sędziów, która nakazuje rozstrzygać sprawy w zgodzie z własnym sumieniem i z uwzględnieniem własnej oceny okoliczności każdej konkretnej sprawy. Przyjęty przez określony sąd sposób rozstrzygnięcia podobnej kwestii prawnej nie obliguje innego sądu do zastosowania takiego samego rozwiązania, zwłaszcza gdy ten drugi sąd nie podziela wykładni przyjętej przez pierwszy sąd.

Z oczywistych względów prawidłowo organ wykluczył możliwość zastosowania przepisów dotyczących odstępstwa od ustalenia kwoty nienależnie pobranej w przypadku gdy jej równowartość nie przekracza 100 euro. Ustalona przez organ kwota nienależnie pobranych płatności wielokrotnie przewyższa tą wielkość.

Sposób ustalenia kwoty podlegającej zwrotowi nie budzi żadnych zastrzeżeń co do prawidłowości.

Mając powyższe na uwadze sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.).