Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 600/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu administracji
Powołane przepisy: article: art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Elżbieta Stebnicka Sędziowie NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Małgorzata Pocztarek Protokolant Justyna Nawrocka po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 1395/05 w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przejęcia zespołu dworsko-parkowego na cele reformy rolnej 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz T. S. kwotę 775 zł (siedemset siedemdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 listopada 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 1395/05 oddalił skargę T. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przejęcia zespołu dworsko-parkowego na cele reformy rolnej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd ustalił następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej: K.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania T. S., uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stwierdzającą, że zespół dworsko-parkowy usytuowany na działce oznaczonej obecnie numerem 68/2, o powierzchni 5,2645 ha, wchodzący w skład majątku ziemskiego "L." o ogólnym obszarze 463,8920 ha, położony na terenie gminy [...], podlegał przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) i umorzył postępowanie w pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu. że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na Skarb Państwa z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z którym pod działanie dekretu podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. A zatem w przypadku ustalenia, że nieruchomość posiadała wymienione cechy, przechodziła z mocy prawa bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa wraz z budynkami i całym inwentarzem oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego.

Zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51), orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e należy w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich. Z przepisu tego wynika, że wojewódzki urząd ziemski (obecnie wojewoda) obowiązany był orzekać o całej nieruchomości, a nie o jej części.

Jeśli strona kwestionowała, iż nieruchomość ziemska, której była właścicielem niesłusznie przeszła na własność Państwa z mocy prawa, musiała udowodnić, iż nieruchomość ta nie spełniała norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Strona ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w tymże przepisie - stosownie do § 6 ww. rozporządzenia - winna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt. Zdaniem organu z przepisu tego wynika ponad wszelką wątpliwość, iż tylko w przypadku kwestionowania całego obszaru przejętej nieruchomości, można było domagać się jej wyłączenia spod przejęcia na cele reformy rolnej. Przepis ten nie dopuszczał natomiast możliwości kwestionowania prawidłowości przejęcia na rzecz Państwa budynków czy też zespołów pałacowo-parkowych.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na poparcie swojego stanowiska przytoczył m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2001 r. sygn. akt IV SA 215/99, w którego uzasadnieniu stwierdzono, że "unormowania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ograniczyły kognicję organów administracji publicznej wyłącznie do orzekania o zaistnieniu bądź nie zaistnieniu przesłanek z art. 2 ust. 1 lit. e tego dekretu, a więc w kwestii czy z uwagi na obszar majątku ziemskiego podlegał on czy też nie podlegał działaniu dekretu. Do właściwości organów administracji publicznej nie należy zatem badanie innych żądań byłych właścicieli, w tym czy niektóre z tych nieruchomości nie były związane z majątkiem ziemskim.

Skoro więc Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stwierdził, iż zespół dworsko-parkowy będący częścią składową majątku ziemskiego "L." podpadał pod przepisy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, czyli orzekł co do części nieruchomości ziemskiej, nie zaś co do całości, organ odwoławczy - w świetle powyższych wywodów - uznał, iż w przepisach administracyjnego prawa materialnego brak jest normy kompetencyjnej, upoważniającej organ do podjęcia takiego rozstrzygnięcia.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi T. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o jej uchylenie i ponowne rozpoznanie sprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 1 K.p.a.

W uzasadnieniu skarżący nie zgodził się z twierdzeniem organu, że tylko w przypadku kwestionowania całego obszaru przejętej nieruchomości można domagać się jej wyłączenia spod działania dekretu o reformie rolnej. Jego zdaniem twierdzenie to pozostaje w sprzeczności z szerokim orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdzającym istnienie takiej możliwości odnośnie tej części nieruchomości, która nie jest funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym i nie mogła być w związku z tym przeznaczona na cele dekretu. Zarzucił, iż w sprawie nie poczyniono ustaleń co do związku funkcjonalnego i gospodarczego pomiędzy przedmiotowym zespołem dworsko-parkowym (będącym obecnie Ośrodkiem Myśliwskim), a pozostałym majątkiem.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja powołanych przez skarżącego przepisów nie narusza.

W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z § 5 omawianego rozporządzenia na wniosek strony organ administracji mógł orzec o tym czy "dana nieruchomość" podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, który statuował przejście na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich, przyjmując jako kryterium tego przejścia wielkość jej areału, w tym wielkość użytków rolnych. Wprawdzie w § 5 rozporządzenia jest mowa o orzekaniu "w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e" dekretu, co mogłoby sugerować, że przepis ten pozwala również na rozstrzyganie o tym, czy określona część majątku ziemskiego nie podpada pod działanie dekretu z uwagi na swój charakter, czy społeczno-gospodarcze przeznaczenie, to jednak zestawienie treści tego uregulowania z § 6 rozporządzenia wyraźnie wskazuje, że decyzja przewidziana w § 5 może dotyczyć wyłącznie podpadania pod działanie dekretu nieruchomości ziemskiej w odniesieniu do powierzchni gruntów, jaki ona obejmuje. Pierwszy z wymienionych przepisów nakłada na stronę, składającą wniosek wszczynający postępowanie, obowiązek przedłożenia dowodów stwierdzających dokładny obszar nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, z czego jednoznacznie wynika, że przedmiotem postępowania może być wyłącznie orzeczenie o tym, czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z uwagi na wielkość powierzchni gruntów składających się na ten majątek ziemski. Omawiany § 6 posługuje się również określeniem "dana nieruchomość", jaki zawiera § 5 rozporządzenia, jednak zestawienie treści obu tych uregulowań i odniesienie ich do treści art. 2 ust. 1 lit. e dekretu prowadzi do wniosku, że sformułowanie "dana nieruchomość" oznacza nieruchomość ziemską objętą wnioskiem o stwierdzenie, że nie podpada ona pod działanie dekretu z uwagi na jej areał gruntów.

Kierując się taką wykładnią omawianych przepisów skład orzekający w rozpoznawanej sprawie przyjął odmiennie niż czyniło to w przeważającej mierze dotychczasowe orzecznictwo, że przewidziana w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. decyzja może wyłącznie rozstrzygać o tym, czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z uwagi na wielkość jej areału, w tym użytków rolnych.

Złożony w rozpoznanej sprawie wniosek o ustalenie, że wymieniona w nim nieruchomość nie wchodziła w skład majątku ziemskiego podlegającego działaniu dekretu o reformie rolnej i nie mogła być przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów tego dekretu jest żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do wskazanej we wniosku nieruchomości, a zatem sporu cywilnego. Zgodnie z art. 2 § 1 i 3 k.p.c. do rozpoznawania spraw cywilnych powołano sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych lub Sądu Najwyższego, a także jeżeli przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości innych organów.

W ocenie Sądu pierwszej instancji brak jest podstaw do stosowania przepisu § 5 rozporządzenia do rozstrzygania o innych sporach dotyczących praw rzeczowych, w tym do ustalania, że dana nieruchomość z uwagi na swój charakter nie jest nieruchomością ziemską i nie stanowi jej części składowej. Nie oznacza to, że w ogóle jest wyłączone dochodzenie roszczeń z tytułu prawa własności do tych nieruchomości, które nie miały charakteru nieruchomości ziemskich, a które w powołaniu na uregulowania dekretu, w tym art. 2 ust. 1 lit. e zostały faktycznie przejęte przez państwo, bowiem ani dekret, ani wydane na jego podstawie przepisy wykonawcze, nie wykluczyły dochodzenia tych roszczeń cywilnych na właściwej dla nich drodze, to jest w postępowaniu przed sądem powszechnym.

Jednocześnie, Sąd pierwszej instancji nie wypowiedział się co do zarzutów podniesionych w skardze, wskazując, że kwestie te, wobec przyjęcia, że żądanie skarżącego nie podlega rozpoznaniu w postępowaniu administracyjnym, nie mają znaczenia przy kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od tego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł T. S. reprezentowany przez adwokata i zaskarżając wyrok w całości zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o reformie rolnej przez błędną jego wykładnię wykluczającą możliwość wyłączenia spod działania ww. ustawy niektórych składników majątku ziemskiego przejętego przez Państwo, a w konkretnym przypadku zespołu dworsko-parkowego położonego w [...] o pow. 5,2045 ha położonego na działce 68/2 i to bez wyjaśnienia, czy zachodzą przesłanki do wyłączenia w tym względzie;

2. naruszanie przepisów postępowania a mianowicie art. 138 §1 pkt 2 K.p.a., art. 105 § 1 K.p.a., w związku z art. 7 K.p.a. przez uznanie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] umarzającej postępowanie w pierwszej instancji, tj. Wojewody [...] jako nienaruszającą prawo.

Powołując się na powyższe podstawy skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w instancji kasacyjnej przy uwzględnieniu kosztów zastępstwa prawnego według norm przypisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dawał podstawy do konfiskowania - w powołaniu się na reformę rolną - całej nieruchomości będącej majątkiem właściciela ziemskiego, lecz stanowił, że dla reformy rolnej przeznaczone są tylko nieruchomości ziemskie istotne dla gospodarki rolnej i że tylko takie nieruchomości przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele dekretu z art. 1 (część druga). Powołując się na dotychczasowe orzecznictwo, podniósł, że w tego rodzaju sprawach istotne jest ustalenie związku funkcjonalno-gospodarczego pomiędzy danym obiektem, o którego wyłączenie wnioskuje się, a pozostałym majątkiem ziemskim.

Skarżący wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wymienione są możliwości dochodzenia przedmiotowego roszczenia w postępowaniu o wydanie nieruchomości, o niezgodności księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i wreszcie pozwem o ustalenie. Zgodnie jednak z art. 222 Kodeksu cywilnego tylko właściciel może żądać wydania danej rzeczy od osoby faktycznie nią władającej. Również w sprawie o niezgodność zapisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, z żądaniem takim może wystąpić osoba wykazująca właściwym dokumentem swoje prawo do sprostowania zapisu. W przypadku pozwu o ustalenie konieczne byłoby badanie przez sąd cywilny legalności decyzji organów administracji państwowej, a nawet aktu ustawodawczego, tj. dekretu z 6 września 1944 r. o reformie rolnej, co nie wydaje się należeć do uprawnień sądów cywilnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są trafne.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie określa § 2 art. 183. Przesłanki te w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały. Oznacza to, iż Sąd mógł orzekać wyłącznie w granicach zakreślonych skargą kasacyjną. Te granice wyznaczają między innymi wyznaczone w art. 176 P.p.s.a. podstawy kasacyjne.

Stosownie do treści art. 174 P.p.s.a. podstawy kasacyjne mogą stanowić: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, jak również 2) naruszenie przepisów podstępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przez użyte w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. określenie przepisy postępowania należy rozumieć przepisy, które mają zastosowanie w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym przypadku jest to powołana już ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem sformalizowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., art. 105 § 1 K.p.a. w zw. art. 7 K.p.a. jest nietrafny. Kodeks postępowania administracyjnego reguluje bowiem wyłącznie zasady postępowania przed organami administracji publicznej, a nie postępowania sądowego. Sąd pierwszej instancji nie mógł więc naruszyć przepisów, których nie stosował.

Jako uzasadniony ocenić należy zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2 ust. 1 lit. c dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że kwestia podlegania zespołu pałacowo-parkowego pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej należy do kognicji sądów powszechnych, jako sprawa cywilna, dotycząca praw rzeczowych, nieuregulowanych przepisami prawa administracyjnego. Ponadto Sąd pierwszej instancji dokonał nieprawidłowej interpretacji § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., że w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51) i uznał, że powołane przepisy pozwalają na orzeczenie w trybie administracyjnym o podleganiu bądź niepodleganiu nieruchomości pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej jedynie ze względu na jej areał. W konsekwencji stwierdził, że kwestie dotyczące uznania nieruchomości za niepodlegającą pod działanie dekretu z uwagi na jej charakter, przeznaczenie społeczno-gospodarcze, przydatność dla celów dekretu stanowią zagadnienie z zakresu prawa własności, a do ich wyjaśnienia właściwe są sądy powszechne.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r. OPS 2/06 stwierdził, że przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

W uzasadnieniu uchwały wskazał, iż norma prawna zawarta w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu winna być odczytana w następujący sposób: "na własność Skarbu Państwa, bez żadnego wynagrodzenia w całości przechodzą bezzwłocznie tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele wskazane w "art. 1, część druga" dekretu), które stanowią własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni". Takie rozumienie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jednocześnie określa zakres przedmiotowy w jakim powinny orzekać na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia wojewódzkie urzędy ziemskie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu. Oznacza to, że organ administracji publicznej (a nie sąd powszechny) w trybie tego przepisu powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności wynikające z wykładni uwzględniającej pełne brzmienie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

W istocie przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne nie sprowadzało się do różnicy poglądów co do rozumienia § 5 rozporządzenia, lecz dotyczyło rozumienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. A zatem przesądzenie rozumienia tego przepisu wyznacza zakres orzekania na podstawie § 5 rozporządzenia.

Podkreślił, iż przyjęte przez Sąd pierwszej instancji stanowisko, że w postępowaniu administracyjnym na podstawie § 5 rozporządzenia organ jest uprawniony jedynie do badania, czy dana nieruchomość spełnia normy obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu oznaczałoby, że to postępowanie może dotyczyć tylko całości nieruchomości, a nie jej części. Jednocześnie dopuszcza ono możliwość przejęcia na cele reformy rolnej nieruchomości, która nie była nieruchomością ziemską odpowiadającą celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu, czyli działanie sprzeczne z prawem. O tym, które nieruchomości i w jakich granicach mają być przejęte na cele reformy rolnej, właściciel (współwłaściciel) praktycznie dowiadywał się w chwili dokonywania protokolarnego spisu (przejęcia), o czym mowa w § 10 ust. 2 rozporządzenia, bądź też z zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego (później starosty), stanowiącego tytuł do wpisania prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej). Po uzyskaniu takich informacji można było wszcząć postępowanie w oparciu o § 5 rozporządzenia, co nie było obwarowane żadnymi terminami.

W uzasadnieniu powołanej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny podał również, iż z zestawienia brzmienia przepisów cyt. § 5 i 6 rozporządzenia nie można wyprowadzić jednoznacznego wniosku, że § 5 dotyczyć może wyłącznie orzekania w odniesieniu do powierzchni gruntów jakie obejmuje dana nieruchomość. Obowiązek przedstawienia dowodów stwierdzających dokładny obszar danej nieruchomości "z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju" może przemawiać również i za tym, że chodzi o sprawdzenie oprócz norm obszarowych, także i tego, czy jest to nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym nadająca się do przeznaczenia na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu, na co wskazywałby użyty tam zwrot "użytków każdego rodzaju". To pojęcie jest szersze, gdyż oprócz "użytków rolnych" mieszczą się w nim także inne tereny (grunty) np. nieużytki, rowy, stawy, drogi, place itp.

Wskazał także, że gdyby w ramach postępowania wszczętego na podstawie § 5 rozporządzenia chodziło tylko o rozstrzygnięcie kwestii obszarowych, to w ust. 1 tego przepisu użyto by terminu "nieruchomość ziemska", gdyż w świetle art. 2 ust. 1 lit. e dekretu tylko taka nieruchomość mogła być przeznaczona na cele reformy rolnej. Użyty zatem w cyt. § 5 rozporządzenia wyraz "nieruchomość" bez przymiotnika ziemska, oznacza, że ustalenie charakteru tej nieruchomości należy do zakresu tego postępowania.

Ponadto, stwierdził, że pogląd przedstawiony przez Sąd pierwszej instancji prowadziłby do dwutorowości orzekania w sprawach nieruchomości przejętych na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. O tym, czy dana nieruchomość odpowiada normom obszarowym (w tym użytków rolnych) miałby orzekać organ administracji publicznej, natomiast o tym, czy jest to nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym (w całości bądź w części) rozstrzygałby sąd powszechny. W obu postępowaniach brane byłyby pod uwagę przesłanki wynikające z tych samych przepisów. Takie stanowisko nie znajduje uzasadnienia zarówno w przepisach dekretu jak i rozporządzenia.

Sąd w składzie orzekającym pogląd wyrażony w powołanej uchwale w pełni podziela.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego odmienny pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku był wynikiem błędnej wykładni powołanych przepisów. Z tych względów stwierdzając, że wyrok został wydany jedynie z naruszeniem prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny skorzystał z uprawnienia określonego w art. 188 P.p.s.a. i uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę, mimo że skarżący o to nie wnosił. W świetle art. 188 w zw. z art. 183 § 1 P.p.s.a. Sąd nie jest związany wnioskami co do sposobu uwzględnienia skargi. Omówione naruszenia prawa materialnego dotyczyły nie tylko zaskarżonego wyroku ale również decyzji organu drugiej instancji.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego oraz o kosztach postępowania przed Sądem pierwszej instancji orzeczono na mocy art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 i 3 P.p.s.a. i art. 200 w związku z art. 193 P.p.s.a.