Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 216/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 b, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 10, art. 105, art. 145 par. 1 pkt 4, art. 154, art. 156
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant starszy specjalista - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia ... grudnia 2010 r. nr ... w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej; 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] października 2010 r.; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokata ..., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę ..., w tym tytułem wynagrodzenia kwotę ... i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę ...


UZASADNIENIE

1. W dniu 24 sierpnia 2009 r. A.D. wniosła o uchylenie decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] października 1999 r. nr [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.)

2. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] września 2009r. nr [...] odmówił uchylenia decyzji własnej z [...] października 1999 r. W uzasadnieniu wskazano, iż pojęcie represji w rozumieniu cytowanej ustawy z dnia 31 maja 1996 r. zgodnie z przepisem art. 2 pkt 2 lit. a to deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Organ wskazał, iż z zebranego w toku postępowania materiału dowodowego wynika, że strona w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową na terytorium Polski, w jej granicach sprzed 1 września 1939 r., w miejscowości P. oraz B. Kierownik Urzędu zaznaczył w powyższym kontekście, iż praca wykonywana przymusowo na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w granicach sprzed 1 września 1939 r., nawet poza miejscem stałego zamieszkania, nie stanowi represji w rozumieniu ustawy. Organ orzekający zauważył również, iż jest związany przepisami prawa i słuszny interes strony nie może się sprowadzać do obchodzenia tych przepisów.

3. Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu decyzją z [...] listopada 2009 r. [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną.

4. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wyjaśniła, że art. 2 pkt 2 lit.a w/w ustawy nie oddaje całościowego pojęcia represji, uznając tylko represję jako wywiezienie (deportację) do pracy przymusowej. W ocenie skarżącej represja to nękanie przymuszanie do czegoś bez zgody itp. Wnioskodawczyni podkreśliła, że sporny przepis definiuje deportację jako wywiezienie do pracy przymusowej, również na tereny okupowane przez III Rzeszę. Skarżąca wskazała w powyższym kontekście, iż miejscowości, w których wykonywała pracę były w latach 1939-1945 okupowane przez III Rzeszę.

5. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił ponadto, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. (sygn. Akt K 49/07) opublikowanym z Dzienniku Ustaw Nr 220 z 2009 r., poz. 1734 w dniu 23 grudnia 2009 r. stwierdzającym, iż art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. w zakresie w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Skarżącej przysługuje więc prawo złożenia skargi do Kierownika Urzędu o wznowienie postępowania administracyjnego w trybie art. 145a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej "k.p.a", w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego tj. 23 grudnia 2009 r.

6. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 czerwca 2010 r. uchylił decyzje Kierownika Urzędu z dnia [...] września 2009 r. i z dnia [...] listopada 2009 r.

6.1 W motywach wskazano, że powołany jako zasadnicza podstawa zakwestionowanej decyzji przepis art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego. Wyrok ten ogłoszony został w dzienniku Ustaw Nr 220, poz. 1734 z 23 grudnia 2009 r. i tego dnia treść normatywna art. 2 pkt 2 powołanej ustawy utraciła moc obowiązującą w zakresie określonym przez Trybunał.

6.2. Badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji - zdaniem Sądu, musi się wiązać z oceną prawnych konsekwencji zapadłego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W razie wniesienia skargi do sądu administracyjnego, Sąd ten ma co do zasady obowiązek oceny legalności zaskarżonej decyzji według stanu prawnego na dzień jej wydania, to jednak nie może pominąć zdarzenia jakim jest wejście w życie wymienionego orzeczenia TK w okresie między wydaniem zaskarżonej decyzji a wyrokowaniem w niniejszej sprawie sądowo-administracyjnej. Niewątpliwie stan ten stwarza nową sytuację prawną. W świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Oznacza to, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątków, w tym sądy, które obowiązane są je respektować. Przy rozstrzygnięciach o charakterze kasatoryjnym (negatywnym) Trybunału, czyli orzekających jak w niniejszym wypadku o niekonstytucyjności zakwestionowanego przepisu, dotychczasowa norma prawna przestaje być regułą powinnego zachowania, jest bowiem ostatecznie eliminowana z systemu prawnego. Pośrednim skutkiem takiego wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest możliwość sanowania rozstrzygnięć zapadłych w postępowaniach administracyjnych, sądowych i innych, co wynika z treści art. 190 ust. 4 Konstytucji, po myśli którego orzeczenie TK o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

W doktrynie - zdaniem Sądu podkreśla się, że wprawdzie do wszelkich stosunków prawnych powstałych po wejściu w życie orzeczenia Trybunału należy stosować regulację prawną uwzględniającą skutki tego orzeczenia, a więc w przypadku wyroku negatywnego - bez aktu normatywnego (przepisu prawnego), który utracił moc obowiązującą, lecz zasada ta znajduje zastosowanie nie tylko do stosunków ukształtowanych po wejściu w życie orzeczenia Trybunału, ale również do stosunków wcześniejszych, co do których nie zostało wydane ostateczne rozstrzygnięcie w administracyjnym toku instancji ani nie zapadło jeszcze prawomocne orzeczenie sądowe. Utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego, o której mowa w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, oznacza bowiem, że niekonstytucyjny akt normatywny jest derogowany z systemu prawnego w sposób bezwzględny i bezwarunkowy, a zatem nie może być stosowany również do oceny stanów faktycznych ukształtowanych w czasie gdy jeszcze obowiązywał. (M. Florczak- Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s.72 i n.).

6.3. Analogiczny pogląd, zdaniem Sądu jest prezentowany w orzecznictwie sądowym. W tezach licznych orzeczeń Sądu Najwyższego stwierdzono, że akt normatywny uznany przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją nie powinien być stosowany przez sąd w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału, uzasadniając to przede wszystkim względami wynikającymi z treści cytowanego wyżej art. 190 ust.4 Konstytucji, traktującego orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego jako podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rodzaju rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Według poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy - skoro może być wzruszone orzeczenie prawomocne wydane przed datą wejścia w życie orzeczenia TK, to nie można wymagać by w sprawach zawisłych i nierozstrzygniętych do tej daty, sądy stosowały sprzeczne z Konstytucją przepisy (postanowienie z 7 grudnia 2000 r., III ZP 27/00, OSNAPiUS 2001, nr 10, poz. 331; wyrok z 27 września 2002 r., sygn. II UKN 581/01, OSNP 2002/23/581, niepubl., wyroki z 5 września 2001 r., II UKN 542/00 oraz z 12 czerwca 2002 r., II UKN 281/01).

6.4. Orzekając w rozpoznawanej sprawie, po utracie mocy obowiązującej art. 2 pkt 2 powołanej ustawy w zakresie określonym przez Trybunał, Sąd nie mógł uwzględnić wskazanego przepisu przy rekonstrukcji normy prawnej stanowiącej wzorzec kontroli zaskarżonej decyzji administracyjnej, pomimo, że w momencie jej wydawania przepis ten korzystał z domniemania swej konstytucyjności (por. wyrok SN z 4 grudnia 2002 r., III RN 202/01, OSNP 2003/24/584). Należy bowiem podkreślić, iż co do zasady orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w zakresie obowiązywania prawa materialnego wywiera skutki na przyszłość, ale w zakresie stosowania odnosi skutek retroaktywny, wpływając na ocenę prawną stanów faktycznych powstałych w okresie poprzedzającym wejście w życie orzeczenia Trybunału.

W ocenie Sądu, należało przyjąć, iż orzeczenie w sprawie, w której doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07, musi zostać podjęte z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu, stanowiącego podstawę prawną odmowy uchylenia decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu z [...] października 1999 r. o odmowie przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

6.5 Sąd zatem stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Stosownie bowiem do art. 145 a kpa można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W rozpoznawanej sprawie podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego stanowi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07 stwierdzający, iż art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

7. W efekcie tego wyroku Kierownik Urzędu postanowieniem z dnia [...].09.2010 r. – stosownie do treści art. 145a, 147 w zw. z art. 149 § 1 i 150 kpa – wznowił postępowanie w sprawie zakończonej jego decyzją ostateczną z dnia [...].10.1999 r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia określonego w powołanej ustawie o świadczeniu pieniężnym (...).

8. Następnie decyzją z dnia [...].10.2010 r. tenże Organ – stosownie do treści art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145a § 1 kpa i art. 2, art. 4 ust. 1, 2 i 4 powołanej ustawy o świadczeniu pieniężnym – odmówił uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...].10.1999 r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w art. 3 ust. 1 tej ustawy.

W motywach – przytaczając treść wskazanych wyżej przepisów, a także wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 16.12.2009 r., K 49/07 – Kierownik Urzędu stwierdził, że nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego o którym mowa w ustawie.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że strona w okresie okupacji mieszkała na stałe w miejscowości P. i tam oraz w okolicy wykonywała pracę przymusową. Z protokołu przesłuchania strony oraz zeznań świadków wynika, ze strona jako młoda dziewczyna wraz z koleżankami została przydzielona do pracy na lotnisku w P. Codziennie rano stawiały się w określonym miejscu, były prowadzone przez Niemca do pracy a na noc wracały do domów rodzinnych. Kolejną pracę strona wykonywała wraz z matką w gospodarstwie niemieckiego rolnika także w rejonie miejsca zamieszkania (okolice stacji kolejowej w P.).

Wiosną 1944 r. strona pracowała w gospodarstwie niemieckim w miejscowości B. Wprawdzie miejscowość ta leży w odległości ok. 25 km od P., jednak z akt sprawy nie wynika, aby strona spełniała kryterium wysiedlenia i "wyrwania" z dotychczasowego środowiska. Praca była sezonowa, co można wnioskować ze słów strony: "byłam tam dwukrotnie". Ponadto praca ta nie jest potwierdzona żadnymi dowodami źródłowymi. Jesienią 1944 r. także z matką strona została skierowana do robót fortyfikacyjnych (kopanie okopów) na przedmieściach P.

Brak wysiedlenia strony z miejsca stałego zamieszkania znajduje potwierdzenie w Ankiecie i Karcie osobowej strony z 1952 roku, gdzie jako miejsce zamieszkania w okresie okupacji figuruje P. oraz adnotacja "stały mieszkaniec".

Reasumując Organ stwierdził, że niewątpliwie wykonywanie przez stronę pracy przymusowej na rzecz niemieckiego okupanta nie przybrało szczególnie dotkliwej formy, o której mówi Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 r., tzn. nie była połączona z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska".

9. W efekcie złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu – stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3, art. 151 § 1 i 2 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 powołanej ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) – utrzymał w mocy zaskarżony akt administracyjny.

W uzasadnieniu przytoczył argumentację, którą także zawarł we wcześniejszych motywach rozstrzygnięcia.

10. W skardze A.D. przedstawiła dotychczasowy przebieg postępowania szczególnie eksponując treść motywów wyroku WSA w W.

Wskazując na motywy zakwestionowanych rozstrzygnięć podniosła, że Kierownik Urzędu nie dostrzegł tego, iż wykonywanie pracy przymusowej było "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Skarżąca wskazała, że wówczas miała 12 lat, co zwiększało poczucie odległości, wyrwanie ze środowiska, rodziny, znajomych i strachu". Wreszcie podniosła, że znalazła się w innym świecie".

W efekcie zażądała "wydania stosownego w tej sprawie wyroku".

11. W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia podniesiono argumenty zbieżne z motywami zawartymi w uzasadnieniach zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne – podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy – zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obejmującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.

Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwieniem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje – w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych – kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może zatem – co do zasady – zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy.

II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej, jako ppsa).

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy.

Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa.

III. W powyższym kontekście – stosownie do treści art. 145 § 1 ppsa – należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie miało wpływ na wynik sprawy;

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kpa lub w innych ustawach.

Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy – w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm – rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przypisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy.

IV. Oceniając – w powyższym kontekście – treść skargi wskazać trzeba, że zasługuje ona na uwzględnienie albowiem istotnym naruszeniem procedury administracyjnej dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego było zaniechanie powiadomienia strony skarżącej, stosownie do treści art. 10 § 1 kpa, o możliwości, przed wydaniem decyzji, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest kwalifikowaną wadą procesową, która stanowi podstawę do sformułowanego żądania wszczęcia postępowania w sprawie jego wznowienia na wniosek strony (art. 147 kpa) – vide B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1998, s. 85, teza 5.

Prawo do czynnego udziału w postępowaniu, jako korelat obowiązku organu obejmuje – stosownie do art. 10 kpa – w zakresie prawa do obrony uprawnienie tejże do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (w zakresie konsekwencji vide treść art. 81 kpa). Gwarantowana w art. 10 § 1 kpa zasada czynnego udziału w postępowaniu obliguje organ prowadzący postępowanie do stworzenia stronie prawnych możliwości podejmowania czynności procesowych w obronie swoich interesów.

Niedopuszczenie strony do udziału w postępowaniu we wskazanych czynnościach skutkuje naruszeniem prawa obligującym do wznowienia postępowania z powodu wypełnienia przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa – vide wyrok NSA z dnia 19 czerwca 1998 roku, ISA/Lu 652/97, niepublikowany.

Pogląd ten akceptowany jest w najnowszej literaturze, albowiem nadal przyjmuje się, że naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie o wznowienie postępowania, niezależnie od tego, czy miało wpływ na treść decyzji (vide G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan: Postępowanie administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s. 131.).

W niniejszej sprawie – przed wydaniem decyzji w obu instancjach – treść art. 10 § 1 kpa w ogóle nie miała zastosowania.

Niezależnie od argumentacji skargi podnieść trzeba, iż art. 10 kpa wprowadza zasadę oznaczającą z jednej strony obowiązek zapewnienia stronie przez organ czynnego udziału w każdym postępowaniu, z drugiej stwarza warunki w celu umożliwienia stronie wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłaszanych żądań. Strona nie jest zobowiązana do czynnego udziału w postępowaniu, stanowi to jej uprawnienie, jednakże organ administracji ma obowiązek umożliwienia stronie skorzystania z tego uprawnienia. Zgodnie zaś z art. 81 kpa, okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się, co do przeprowadzonych dowodów. W sprzeczności pozostawać z tą zasadą będzie sytuacja, kiedy nie dostrzegając treści art. 10 kpa organ nie dał możliwości wyjaśnienia okoliczności faktycznych, które stanowiły następnie postawę do wydania decyzji.

Naruszenie obowiązku stworzenia stronie możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, które w istotny sposób może wpływać na wynik sprawy i ustalenia faktyczne organu.

V. Mając na uwadze powyższe należało – stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1b ppsa – orzec jak w wyroku. Podstawę rozstrzygnięcia stanowi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

VI. Nie jest to uchybienie jedyne, albowiem kolejne stanowi to, że nie zostało zakończone jakimkolwiek rozstrzygnięciem postępowanie dotyczące odmowy uchylenia decyzji ostatecznej, co było przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie V SA/Wa 58/10. Po uchyleniu przez Sąd decyzji Kierownika ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września i [...] listopada 2009 r. nadal pozostał nie rozpoznany wniosek Skarżącej. Jeżeli Organ uważa, że jest on bezprzedmiotowy, to należało umorzyć postępowanie wydając stosowną decyzję.

W ocenie Sądu taka decyzja mogłaby zostać wydana, gdyby cofnięto przedmiotowy wniosek; w tej kwestii jednak brak jest stanowiska A.D., które pozwalałoby na wydanie decyzji w trybie art. 105 kpa.

Tak wiec zdaniem Sądu w pierwszej kolejności należy zakończyć postępowanie wszczęte w trybie art. 154 kpa; w jego ramach można również ocenić skutki wskazanego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, zwłaszcza w świetle okoliczności podniesionych w skardze skierowanej do sądu.

VII. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy mieć również należy na względzie to, że również w postępowaniach mających na celu wzruszenie decyzji ostatecznych ma w pełni zastosowanie treść art. 10 kpa. Odstępstwo możliwe jest tylko w sytuacjach określonych w § 2 tego przepisu, co winno przybrać postać adnotacji. Zatem za zupełnie chybioną należy uznać argumentację zawartą w piśmie skierowanym do Sądu, w którym Kierownik Urzędu nie widzi potrzeb poszanowania zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym.

VIII. Końcowo należy nadmienić, w kwestii kosztów udziału pełnomocnika Skarżącej orzeczono w myśl art. 250 ppsa.