Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1593/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art 145 par 1 pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Łuczaj, Sędziowie sędzia WSA Leszek Kobylski,, sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (spr.), Protokolant ref. Marika Bibrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz skarżącego J. J. 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z [...] kwietnia 2018 r. utrzymał w mocy decyzję własną z [...] lutego 2018 r. odmawiającą potwierdzenia, że J. J. spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Decyzja była wynikiem następujących ustaleń faktycznych i oceny prawnej.

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2017 r. J. J. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690), zwanej dalej ustawą o działaczach opozycji.

Po rozpatrzeniu wniosku Prezes IPN wydał decyzję z [...] lutego 2018 r. o odmowie potwierdzenia spełnienia warunków.

J. J. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i wyjaśnił m. in., że czuje się pokrzywdzony decyzją niezgodną z prawdą.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (zwany dalej Prezesem IPN) przytoczył treść art. 4 i art. 5 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ wyjaśnił, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono m.in. następujące zapisy archiwalne dotyczące skarżącego:

• zapis w Dzienniku Rejestracyjnym b. WUSW w [...], sygn. akt [...] t. 1 dotyczący skarżącego, z treści którego wynika, że J. J. został pozyskany do współpracy w dniu [...] maja 1971r. a w dniu [...] maja 1971r. zarejestrowany przez Ref. [...] do numeru [...] jako TW (tajny współpracownik), o pseudonimie "[...]". Sprawę zdjęto z ewidencji [...] listopada 1973r., a akta otrzymały numer archiwalny [...],

• pismo Naczelnika Wydziału "[...]" KWMO w [...] z [...] marca 1981r. pochodzące z wykazu akt byłych tajnych współpracowników przekazanych na stałe do innych województw, sygn. [...] z którego wynika, że akta dot. J. J. składające się z teczki personalnej nr archiwalny [...] zostały przesłane przy piśmie L.dz. [...] z [...] października 1980r do Wydziału [...] KWMO w [...], a następnie po ich wykorzystaniu przekazane do Wydziału "[...]" KWMO [...],

• zapis w Dzienniku archiwalnym teczek personalnych i wyeliminowanej agentury sygnatury [...] WUSW w [...] sygn. akt [...] świadczący o tym, że akta dot. J. J. ps. "[...]" składające się z 1 teczki personalnej i 1 teczki pracy zostały złożone w archiwum i otrzymały nr [...]; w dniu [...] stycznia 1990r. 1 teczka pracy została zniszczona protokołem nr [...],

• zapisy na karcie [...] zawierającej pełne dane wnioskodawcy potwierdzają, że materiały Referatu Służby Bezpieczeństwa KPMO [...] nr rej. [...] zostały złożone w archiwum Wydziału "[...]" KWMO [...] za nr [...] z powodu niechęci do współpracy, a następnie zostały przekazane do Wydziału "[...]" KWMO [...] dnia [...] kwietnia 1981 r.za nr [...], gdzie otrzymały numer [...].

W ocenie Prezesa IPN wskazane zapisy dotyczące istnienia teczki personalnej i zniszczenia teczki pracy b. TW wskazują, że wnioskodawca podejmował działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

Organ wyjaśnił, że odnalezione w wyniku kwerendy zapisy ewidencyjne były wynikiem/świadectwem podjętej przez skarżącego współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Mimo, że skarżący nie uczestniczył bezpośrednio w ich tworzeniu to można stwierdzić, że współuczestniczył w ich powstaniu przez podjętą decyzję o współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Wskazał, że wpis danej osoby do ewidencji organów bezpieczeństwa państwa w połączeniu z pochodzącą z tej ewidencji informacją o założeniu dla tej osoby teczki pracy i personalnej (których oryginały zniszczono) wskazują, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

Organ podkreślił, że Wojciech Frazik i Filip Musiał w rozdziale "Akta agenturalne w pracy historyka" «zamieszczonym w książce "Wokół teczek bezpieki - zagadnienia metodologiczno- źródłoznawcze", red. Filip Musiał, IPN, Kraków 2006 r., s. 314 wskazali między innymi "Te bardzo sformalizowane i wieloetapowe procedury, w których udział musiało brać wiele osób (w przypadku zwykłego funkcjonariusza potrzebował on zwykle akceptację dwóch - trzech swoich przełożonych; pominięto tu całkowicie rolę i zadanie ewidencji w procesie pozyskiwania TW), zasadniczo uniemożliwiają sytuację, w której ktoś nieświadomie zostałby zarejestrowany jak agent w sieci agenturalnej". Ponadto Filip Musiał we wprowadzeniu do ww. publikacji IPN (s. 56) wskazał też: "Lektura publikowanych artykułów - wsparta własnym doświadczeniem nabranym w czasie pracy ze źródłami - uprawnia do odrzucenia wszelkich tez o mniejszej od innych dokumentacji wiarygodności akt proweniencji bezpieczniackiej".

Fakt rejestracji danej osoby w ewidencji i założenie jej teczki personalnej i teczki pracy świadczy, że dokumenty te (ewidencyjne) zostały wytworzone w ramach czynności wykonywanych przy udziale danej osoby w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Stwierdził, ze brak jest podstaw do twierdzenia, że organy bezpieczeństwa państwa prowadziły pozorna ewidencję tajnych współpracowników lub informatorów.

Następnie organ wyjaśnił, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach.

Z obowiązujących przepisów prawa wynika jednoznacznie, że Prezes IPN ma ustalić w toku postępowania administracyjnego w pierwszej kolejności - okoliczności wskazane w art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji, po drugie zaś - czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty o cechach określonych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, a nie ustalać przebieg ewentualnej tajnej współpracy (czym zajmuje się Sąd w postępowaniu lustracyjnym). Prezes IPN nie może uwzględnić w postępowaniu materiału dowodowego w postaci ewentualnych wyjaśnień i informacji przekazywanych przez Stronę. W postępowaniu dotyczącym wydania decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, przedmiotem postępowania nie jest bowiem ocena faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, a jedynie stwierdzenie, że w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej Istnieją określone dokumenty spełniające konkretne cechy.

Organ wskazał też, że dokumentami w rozumieniu art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1575 z późn. zm.) zwaną dalej "ustawą o IPN", są wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji. Wychodząc z tej definicji dokumentu należy uznać, że wszelkie zapisy ewidencyjne są również dokumentami w rozumieniu ustawy o IPN.

Odnosząc się do treści pisma J. J. z dnia [...] lutego 2018 r. organ podniósł, że decyzja wydawana przez Prezesa IPN na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach ma charakter decyzji deklaratoryjnej. Akt deklaratoryjny jest aktem prawnym, który potwierdza istniejące prawa i obowiązki jego adresata(ów). Decyzje deklaratoryjne potwierdzają jedynie skutki prawne, które wynikają wprost z ustawy. Skutek w postaci przyznania jednostce owych praw wynika więc nie z mocy decyzji, lecz z mocy samych norm ustawowych. Organ wydając ten rodzaj decyzji administracyjnej potwierdza lub odmawia potwierdzenia określonych faktów na podstawie posiadanych w swoim zasobie archiwalnym dokumentów. W sposób prawnie wiążący stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, w tym przypadku o istnieniu lub nieistnieniu dokumentów spełniających przesłanki wymienione w cytowanych przepisach.

Istotą prowadzonego postępowania było ustalenie, czy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące J. J., spełniające kryteria, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Tym samym organ zobowiązany był jedynie do badania, czy treść odnalezionych dokumentów potwierdza, że zostały one wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Organ nie powinien natomiast badać innych kwestii, takich jak okoliczności rozpoczęcia i zakończenia współpracy, działalności opozycyjnej danej osoby, czy też okoliczności i rodzaju represji stosowanych przez ówczesne władze wobec wnioskodawcy. Okoliczności te, jak i inne dowody, np. wyroki sądowe, wyjaśnienia strony czy inne nie zmieniają bowiem faktu posiadania przez Instytut Pamięci Narodowej dokumentów spełniających kryteria, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

Zdaniem organu ponowna analiza akt sprawy daje podstawy do stwierdzenia, że w odniesieniu do J. J. zachowały się dokumenty, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

J. J. wniósł skargę na decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając decyzję w całości i wnosząc o uchylenie decyzji, wystosowanie oficjalnych przeprosin za pomówienie o współpracę z organami bezpieczeństwa państwa, potwierdzenie, ze spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Zarzucił przekroczenie przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie, niewłaściwą ocenę akt sprawy, stronniczość.

W uzupełnieniu skargi (pismo procesowe z [...] listopada 2018 r.) dodatkowo zaskarżonej decyzji zarzucił:

1.naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

- naruszenie art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu i jego błędną wykładnie wyrażoną w stwierdzeniu, ze odmowa potwierdzenia statusu pokrzywdzonego wynika z dokumentów archiwalnych IPN świadczących o podejmowaniu działania w charakterze tajnego informatora, podczas gdy organ nie wskazuje jakie to dokumenty i jakie konkretnie czynności wnioskodawca miał rzekomo podejmować,

- naruszenie art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych i nieprawidłowe przyjęcie, że ustalenie przesłanki pozytywnej i negatywnej do ustalenia statusu osoby pokrzywdzonej należy ograniczyć do materiałów archiwalnych IPN , pomimo tego, ze przepis ten nie nakłada takiego ograniczenia,

- naruszenie art. 3 a ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, poprzez błędne przyjęcie (chociaż nie wprost), że wnioskodawca wyczerpał znamiona tajnej, świadomej i rzeczywistej współpracy, pomimo braku analizy materiałów dowodowych pod tym katem i opieranie się jedynie na zapisach(dowodach pośrednich);

2. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie:

- art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez wydanie decyzji o odmowie nadania statusu osoby represjonowanej jak i decyzji w przedmiocie utrzymania wyżej wskazanej decyzji przez tę samą osobę,

- art. 134 art. 7- 9 k.p.a., art. 77§ 1 k.p.a., 80 k.p.a. poprzez utrzymanie decyzji w mocy pomimo tego, ze nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, co skutkowało nienależnym i niewyczerpującym rozstrzygnięciu sprawy,

- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie polegające na niewystarczającym wyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia, przyjęcia stanu faktycznego, który został ustalony przez organ bez wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego i z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów/przedstawieniu stanu faktycznego niezgodnie ze stanem rzeczywistym uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ostatecznie wniósł o uchylenie obu decyzji i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że Prezes IPN nie zbadał czy dokumenty odnalezione w zasobach archiwalnych zostały wytworzone przy udziale skarżącego, bezpodstawnie przyjmując że miało to miejsce. Zapisy archiwalne przywołane w zaskarżonej decyzji nie wskazują na to aby do ich wytworzenia doszło przy udziale skarżącego. Dokumenty te sporządzone zostały przez funkcjonariuszy SB. Oznacza to, że brak jest dokumentów dowodów uzasadniających wydanie decyzji odmownej dla skarżącego. Istotne jest, ze w teczce personalnej brakuje jakiejkolwiek zapisanej własnoręcznie przez wnioskodawcę informacji. Żaden dokument nie potwierdził, że wnioskodawca uczestniczył w wytworzeniu tych dokumentów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki sąd administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

W ocenie sądu Skarga zasługuje na uwzględnienie bowiem decyzja prezesa IPN została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a naruszenie to miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz wymogu przedstawienia rzetelnej argumentacji na poparcie stanowiska organu, a więc zasad wynikających z art. 80 i 107 § 3 kpa doprowadziło do wydania negatywnej dla skarżącego decyzji mimo, że nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015r., poz. 693, z późn. zm.). Organ tym samym nieprawidłowo zastosował ten przepis prawa materialnego.

Stosownie do treści art. 4 ustawy o działaczach i opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015r., poz. 693, z późn. zm.) status działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje między innymi (pkt 2) osobie co do której w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Według art. 5 ust 1 w/w ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji administracyjnej szef urzędu ds. Kombatantów i osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez prezesa IPN, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacze opozycji lub osoby represjonowanej spełnia warunki o których mowa w art. 4 tej ustawy.

W sprawie nie jest sporne odnalezienie w wyniku kwerendy zasobów archiwalnych IPN m.in. zapisów w dzienniku rejestracyjnym [...] WUSW w [...], sygn. akt [...] t. 1 dotyczących skarżącego, z treści których wynika, że J. J. został pozyskany do współpracy w dniu [...] maja 1971r., a w dniu [...] maja 1971r. zarejestrowany przez Ref. [...] do numeru [...] jako TW (tajny współpracownik), o pseudonimie "[...]"; zapisu w dzienniku archiwalnym teczek personalnych i wyeliminowanej agentury sygnatury [...]. WUSW w [...] sygn. akt [...] świadczących o tym, że akta dot. J. J. ps. "[...]" składające się z 1 teczki personalnej i 1 teczki pracy zostały złożone w archiwum i otrzymały nr [...] przy czym w dniu [...] stycznia 1990r. 1 teczka pracy została zniszczona protokołem nr [...]; zapisu na karcie [...] zawierającej pełne dane wnioskodawcy potwierdzające że materiały Referatu Służby Bezpieczeństwa KPMO [...] nr rej. [...] zostały złożone w archiwum Wydziału "[...]" KWMO [...] za nr [...] z powodu niechęci do współpracy, a następnie zostały przekazane do Wydziału "[...]" KWMO [...] dnia [...] kwietnia 1981 r. za nr [...], gdzie otrzymały numer [...].

Skarżący neguje swój udział w powstaniu wyszczególnionych w uzasadnieniu decyzji dokumentów, okoliczność współpracy ze służbami bezpieczeństwa, podważa dowolną, a tym samym nieuprawnioną, bo nieopartą na wystarczających dowodach ocenę organu wskazującą na jego współpracę ze służbami bezpieczeństwa w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji.

Niewątpliwie rację ma Prezes IPN twierdząc że w wydawanej decyzji nie rozstrzyga ani o statusie działacza lub osoby represjonowanej ani też o ewentualnej współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, dlatego nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dokumentach dotyczących wnioskodawcy. Niesłusznie jednak organ twierdzi, że jego rolą jest wyłącznie informowanie o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy.

W przypadku kompetencji przyznanej Prezesowi IPN na podstawie art. 5 ustawy o działaczach opozycji zadaniem Prezesa jest stwierdzenie w formie decyzji administracyjnej, że osoba wnioskodawcy spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy. Prezes IPN jest więc organem współdziałającym, którego stanowisko wyrażone w decyzji ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia postępowania w sprawie statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej.

W oparciu o przyznane kompetencje Prezes IPN nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dokumentach dotyczących wnioskodawcy, ani też do ustalania stanu faktycznego dotyczącego przeszłości wnioskodawcy. Niemniej by możliwe było wykonanie zadania powierzonego Prezesowi IPN konieczne jest dokonanie przez organ oceny czy osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki określone w art. 4 ustawy warunki. Wymaga to więc nie tylko ustalenia czy w zasobach IPN zachowały się jakiekolwiek dokumenty związane z osobą wnioskodawcy, ale zbadania przez organ, że zachowane dokumenty wykazują cechy opisane w art. 4 ustawy. Organ zobowiązany jest dokonać oceny czy zachowane dokumenty niewątpliwie dotyczą osoby wnioskodawcy jak też, że dokumenty zostały wytworzone przez wnioskodawcę lub wytworzone przy jego udziale w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W przedmiotowej sprawie organ przytoczył jakie dokumenty świadczące o współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa odnalazł w swoich zasobach (wyłącznie wpisy ewidencyjne m.in. w dzienniku rejestracyjnym, dzienniku archiwalnym), a także wyraził ocenę, że odnalezione zapisy były wynikiem/świadectwem podjętej przez skarżącego współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Mimo, że skarżący nie uczestniczył bezpośrednio w ich tworzeniu to zdaniem organu można stwierdzić, że współuczestniczył w ich powstaniu przez podjęta decyzję o współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Organ wyjaśnił, że fakt rejestracji danej osoby w ewidencji, założenie jej teczki personalnej i teczki pracy oznacza, że dokumenty ewidencyjne zostały wytworzone w ramach czynności wykonywanych przy udziale tej osoby w charakterze tajnego współpracownika lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Wskazał, że brak jest podstaw do twierdzenia, że organy bezpieczeństwa państwa prowadziły pozorną ewidencję tajnych współpracowników lub informatorów.

Z uzasadnienia decyzji nie wynika, jak należy rozumieć udział w tworzeniu dokumentu, współuczestnictwo w ich powstaniu, co świadczy o naruszeniu zasady przekonywania, którą organ powinien kierować się przy sporządzaniu uzasadnienia.

Należy zauważyć, że art. 4 ustawy wprowadza wyraźne kryteria dokumentu, którego istnienie wskazywałoby na okoliczność współpracy ze służbami bezpieczeństwa, a mianowicie samodzielne wytworzenie tego dokumentu przez wnioskodawcę lub udział wnioskodawcy w jego wytworzeniu. Oczywiście biorąc pod uwagę okoliczności w jakich funkcjonowała ewentualna współpraca nie można zakładać, że udział w wytworzeniu dokumentu polegać musi na osobistym jego opracowaniu i podpisaniu ( jak w przypadku dokumentu będącego dwustronna umową lub w przypadku oświadczenia o zobowiązaniu do współpracy opatrzonego podpisem danej osoby), ale niewątpliwie musi tego rodzaju dokument charakteryzować obiektywna współpraca wnioskodawcy w jego powstaniu wskazująca na jego rolę, wpływ na powstanie dokumentu służącego operacyjnemu zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Taką cechę będą miały nawet tego rodzaju dokumenty na podstawie których możliwe jest stwierdzenie, że zostały wytworzone przy wykorzystaniu informacji pochodzących od wnioskodawcy, przekazanych w ramach współpracy ze służbami bezpieczeństwa, służących operacyjnemu zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa mimo, że nie zostały opracowane lub podpisane przez daną osobę (wnioskodawcę). Określone więc w art. 4 ustawy cechy dokumentu dotyczącego wnioskodawcy podlegają niewątpliwie ocenie właściwego organu, a więc Prezesa IPN. W przedmiotowej sprawie spośród dokumentów wymienionych przez organ jako wskazujących na spełnienie przesłanek określonych w omawianym przepisie żaden takimi cechami nie charakteryzuje się.

Odnalezione w zasobach IPN dokumenty, opisane w uzasadnieniu decyzji, nie wykazały zdaniem sądu związku pomiędzy wytworzeniem dokumentów, udziałem skarżącego w ich wytworzeniu i kwalifikacją tej czynności jako wykonywanej w ramach jego działania w charakterze tajnego informatora i przydatnością dokumentów do operacyjnego zdobywania informacji przez organy bezpieczeństwa. Wynikająca z dokumentów rola tajnego współpracownika odpowiada charakterowi działań tajnego informatora dlatego też nie ma znaczenia, że w przepisie (art. 4 pkt 2 w/w ustawy) nie użyto identycznego pojęcia jak występujące w dokumentach służb bezpieczeństwa. Wyszczególnione dokumenty wskazują niewątpliwie, że skarżący był traktowany przez służbę bezpieczeństwa jako tajny współpracownik. Co istotne odnalezione dokumenty, mają wyłącznie charakter adnotacji ewidencyjnych, a więc takich, które związane są z wewnętrznym systemem organizacji urzędu służby bezpieczeństwa i w ramach tego systemu organizacji zostały wytworzone. W oczywisty sposób zostały więc wytworzone przez pracowników tej instytucji.

W ocenie sądu organ nieprawidłowo ocenił, że materiał dowodowy w postaci odnalezionych dokumentów stanowiących adnotacje w urządzeniach ewidencyjnych służby bezpieczeństwa stanowił wystarczającą podstawę do oceny, że adnotacje te zostały wytworzone przy udziale skarżącego. To zdaniem sądu wyraz dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, bowiem brak jest jakichkolwiek innych dokumentów, które po zestawieniu ich treści z wytworzonymi przez pracowników urzędu służby bezpieczeństwa własnymi adnotacjami ewidencyjnymi wskazywałyby na rolę skarżącego w powstaniu dokumentów służących określonemu celowi tj. operacyjnemu zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Analiza stanu zasobów archiwalnych pod takim kątem, a więc istnienia dowodów stanowiących ślad współpracy i wykonywania czynności oczekiwanych od tajnego informatora nie może sprowadzać się wyłącznie do ustalenia istnienia jakichkolwiek dokumentów dotyczących wnioskodawcy sugerujących możliwość jego współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Dokumenty, które mają znaczenie muszą być dokumentami wytworzonymi przez wnioskodawcę lub "współtworzonymi", w określonych warunkach, a więc w ramach czynności tajnego współpracownika i służyć operacyjnemu zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa.

W ocenie sądu istniejące w zasobach archiwalnych IPN dokumenty stanowiące adnotacje ewidencyjne mimo, że występowały w kilku urządzeniach ewidencyjnych, dotyczyły osoby o danych personalnych odpowiadających osobie skarżącego, wskazywały na nadanie mu pseudonimu i założenie teczki personalnej, teczki pracy nie odzwierciedlają w sposób dostateczny udziału skarżącego w powstaniu zarówno tych dokumentów, ani jakichkolwiek innych. Ocena dokonana przez organ, że dokumenty te powstały przy udziale skarżącego, gdyż były wynikiem/świadectwem podjętej przez skarżącego współpracy z organami bezpieczeństwa państwa jest oceną dowolną, nieznajdującą dostatecznego potwierdzenia w treści którejkolwiek z tych adnotacji. W ten sposób organ oceniał raczej, czy współpraca w charakterze tajnego informatora w rzeczywistości miała miejsce, co nie należy do jego kompetencji w tym postępowaniu, aniżeli treść dokumentów wskazujących na istnienie "śladu", a więc prawdopodobieństwa współpracy. Tylko takie znaczenie mogły mieć odnalezione w zasobach IPN adnotacje ewidencyjne. Nieuprawnione jest zdaniem sądu stanowisko organu wyrażające przekonanie o braku podstaw do twierdzenia, że organy bezpieczeństwa prowadziły pozorną ewidencję tajnych współpracowników, gdyż w przedmiotowym postępowaniu organ nie dokonywał oceny metod i sposobu postępowania organów bezpieczeństwa.

Zdaniem sądu z powodu braku możliwości ustalenia na ich podstawie obiektywnego związku, nawet pośredniego między aktywnością skarżącego, a powstaniem tych dokumentów, nie jest zasadna ocena, że dokumenty stanowiące materiał dowodowy spełniają przesłanki określone w art. 4 pkt 2 ustawy.

Organ nie naruszył art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez wydanie decyzji o odmowie nadania statusu osoby represjonowanej jak i decyzji w przedmiocie utrzymania wyżej wskazanej decyzji przez tę samą osobę. Należy zauważyć, że w sprawie niniejszej obie decyzje wydane zostały przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr J. S., a przepisu tego nie stosuje się do osoby piastującej funkcję ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. w postępowaniu o jakim mowa w art. 127§ 3 k.p.a. – uchwała NSA z 20 maja 2010r. I OPS 13/09 (publ. ONSAiWSA 2010/5/82; LEX nr 579940).

Zdaniem sądu nie można też zarzucić organowi naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., który to przepis nie był stosowany przez Prezesa IPN.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ uwzględni powyższą ocenę prawną.

Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a