Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1459/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-01-18 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 260, 245 § 3, 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 893 zł skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że już od 2010 r. pozostaje w sporze z organami celnymi w zakresie opodatkowania podatkiem akcyzowym nabytych wewnątrzwspólnotowo olejów silnikowych. Wnioskodawca stwierdziła, że wybrała dla siebie jeden z wariantów interpretacyjnych i nie zapłaciła podatku akcyzowego, kierując się orzecznictwem sądów administracyjnych, które uznawało opodatkowanie podatkiem akcyzowym olejów silnikowych za niezgodne z prawem wspólnotowym. Pomimo wątpliwości, organy celne prowadzą jednak w stosunku do wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dokonano zajęcia jej rachunków bankowych, czym de facto uniemożliwiono jej dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. W efekcie, skarżąca nie dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi uiszczenie wpisów sądowych od skarg składanych do sądu administracyjnego.

Wnioskodawca oświadczyła, że prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe razem ze swoją jedenastoletnią córką A. K.. Dochody z działalności stanowią jedyny dochód tego gospodarstwa i przynoszą jej aktualnie stratę, która na dzień 31 sierpnia 2015 r. wyniosła (-) 38.725,34 zł.

Z oświadczenia wnioskodawcy, zawartego na druku formularza PPF wynika, że nie posiada ona żadnego majątku, żadnych oszczędności, papierów wartościowych oprócz samochodu osobowego Peugeot 308 oraz samochodu ciężarowego marki FIAT Ducato. Oba pojazdy zostały jednak zabezpieczone zastawem rejestrowym na rzecz banku "A" S.A. w ramach kredytu w rachunku bieżącym.

Skarżąca oświadczyła, że stan jej kredytu odnawialnego na rachunku bieżącym prowadzonym dla jej firmy wynosi, wg stanu na dzień 30 września 2015 r. (-) 152.988,99 zł.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wnioskodawca nadesłała do akt sprawy zestaw materiałów źródłowych i dokumentów potwierdzających jej własną, aktualną sytuację majątkową i uprawdopodobniających oświadczenia zawarte na druku urzędowego formularza PPF.

Zaznaczyć należy, że w piśmie z dnia 5 listopada 2015 r. (w sprawach: III SA/Gl 1901 – 1918/15) wnioskodawca oświadczyła kategorycznie, że nie prowadzi ze swoim mężem T. K. wspólnego gospodarstwa domowego i nie jest ona w stanie udokumentować jego aktualnej sytuacji finansowej. Strona jest w konflikcie ze swoim mężem i ustala z nim warunki rozwodu, w szczególności sprawy związane z opieką nad dzieckiem. Poza tym, pomiędzy małżonkami od początku małżeństwa obowiązywał ustrój rozdzielności majątkowej. Strona dołączyła do akt sprawy kserokopię aktu notarialnego zawierającego umowę majątkowa małżeńską.

Postanowieniem z dnia 21 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że wnioskodawca nie wykazał w sposób wystarczająco przekonujący, że rzeczywiście spełnia przesłanki uwzględnienia wniosku w całości. Przede wszystkim strona skarżąca całkowicie pominęła wykazanie sytuacji majątkowej swojego męża, zasłaniając się zawartą majątkową umową małżeńską. Stanowisko takie nie zasługiwało jednak na aprobatę i nie mogło odnieść zamierzonego przez wnioskodawcę skutku prawnego. Tym bardziej, że orzecznictwo sądowe oraz stanowisko doktryny wskazuje na to, że zobowiązanie małżonków do wzajemnej pomocy obejmuje swoim zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z tymi procesami kosztów. Wnioskodawca nie zobrazowała także aktualnej sytuacji finansowej B. W., która jest właścicielką mieszkania, w którym skarżąca mieszka.

Od postanowienia tego wniesiony został przez wnioskodawcę sprzeciw. Strona żądała uwzględnienia swojego wniosku i zwolnienia jej od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu sprzeciwu strona polemizowała z ustaleniami dokonanymi w postanowieniu referendarza sądowego, podkreślając, że wszystkie istotne okoliczności zostały przez nią wskazane, a wszystkie dokumenty żądane przez referendarza sądowego zostały przekazane do akt sprawy.

We wniosku strona nie uwzględniła swojego męża, ponieważ skarżąca nie mieszka razem ze swoim mężem i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżąca nie uchyliła się od podania danych dotyczących stanu finansowego swojego męża, ponieważ nie ma wiedzy na ten temat. Małżeństwo skarżącej jest w trakcie rozpadu i kryzysu, a w tej sytuacji mąż nie wyraził zgody na podanie żadnych danych dotyczących swojego stanu majątkowego oraz nie wyraził zgody na pomoc w finansowaniu kosztów procesów związanych z firmą skarżącej i decyzjami podejmowanymi przez nią w związku z tą działalnością.

Jednocześnie strona stwierdziła, że nie wykazała aktualnego stanu majątkowego B. W., swojej matki, ponieważ pomimo tego, że jest ona właścicielką mieszkania, nie prowadzą one razem wspólnego gospodarstwa domowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd.

Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.

Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że I. W., składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącego, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie zdołała wykazać w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W samym sprzeciwie zawarta jest jedynie polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. Polemika ta sprowadza się de facto do jednego wniosku, zgodnie z którym, rozpoznający pierwotnie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie uwzględnił tego, że w małżeństwie skarżącej obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej oraz tego, że skarżąca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoim mężem oraz ze swoją matką, która jest właścicielką mieszkania, w którym skarżąca mieszka.

Z treści uzasadnienia sprzeciwu można wnioskować, że skarżąca stoi na stanowisku, że to, co zostało przez nią udokumentowane – czyli jej własna, osobista sytuacja majątkowa jest wystarczająca do rozpoznania jej wniosku. I w tym sensie zastosowała się ona do wezwania referendarza sądowego. Pozostałe kwestie, o wyjaśnienie których wzywał referendarz sądowy, w szczególności aktualna kondycja majątkowa jej męża – nie są w ocenie skarżącej istotne dla rozpoznania jej wniosku.

Ze stanowiskiem takim nie można się jednak zgodzić. Rozpoznając bowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy należy dokonać rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu nie tylko osobistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, ale również osób, z którymi wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, jak również małżonka wnioskodawcy. Analizy całokształtu sytuacji majątkowej małżonka wnioskodawcy należy dokonać niezależnie od tego, jaki ustrój majątkowy obowiązuje w ich małżeństwie oraz niezależnie od tego, czy małżonek ten prowadzi razem z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe.

Dla porządku podkreślić należy, że w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) obejmującej swoim zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368).

Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09).

Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (tak w postanowieniu NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Takie właśnie stanowisko powszechnie obowiązuje w orzecznictwie sądowym i w praktyce nie ma znaczenia jakiekolwiek subiektywne przekonanie małżonków, które zawęża pojęcie i zakres pomocy wzajemnej małżonków.

Tymczasem wnioskodawca zdaje się nie akceptować powyższego stanowiska prezentowanego w orzecznictwie i doktrynie. Poza tym, że wnioskodawca nie zgadza się z powyższą praktyką orzeczniczą, nie przedstawia żadnych argumentów, mających doprowadzić do uwzględnienia jej wniosku.

Na marginesie wskazać należy, że w sprawach o sygn. akt: III SA/Gl 1901 – 1918/15 wnioskodawca zobrazowała stan majątkowy swojej matki, nadsyłając istotne dokumenty i materiały źródłowe w tym zakresie.

Reasumując, nie może odnieść skutku dezaprobata wnioskodawcy dla praktyki przyjętej w judykaturze i doktrynie, zgodnie z którą na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego.

Twierdzenia wnioskodawcy o rozpadzie i kryzysie tego małżeństwa, jakkolwiek prawdopodobne, nie są poparte nie tylko żadnym dowodem, ale nawet uprawdopodobnieniem tego faktu. W aktach brak chociażby przedstawienia tego stanowiska przez męża skarżącej – T. K.. W sprzeciwie wnioskodawca przedstawiła fakty, które – jej zdaniem – mają usprawiedliwić niezastosowanie się do wezwania referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych na druku urzędowego formularza PPF. Tymczasem jej twierdzenia, nie są w zasadzie możliwe do zweryfikowania, a co więcej nie mogą stanowić usprawiedliwienia niezastosowania się do wezwania.

Nic nie zmienia bowiem faktu, że skarżąca nadal pozostaje w związku małżeńskim z T. K., a jak już wyżej wykazano, w aspekcie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma znaczenia fakt, że w małżeństwie wnioskodawcy obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Jednocześnie na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego nawet wtedy, gdy nie prowadzą oni wspólnego gospodarstwa domowego.

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.