Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 556/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 75 ust. 3, art. 81, art. 103
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych
article: art. 31
journal: Dz.U. 2004 nr 8 poz 66
law: Ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin - tekst jednolity.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędziowie WSA Bożena Popowska (spr.) WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 marca 2009 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odsetek od uposażenia uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. z dnia [...] września 2008 r. nr [...] /-/I. Kucznerowicz /-/E. Makosz-Frymus /-/B. Popowska


UZASADNIENIE

Dnia 01 września 2008 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień w O., działając z urzędu, wydał decyzję nr [...] odmawiającą sierż. szt. rez. J. M. przyznania świadczenia pieniężnego w postaci żądanych odsetek od wypłaconego uposażenia oraz zwrotu potrącenia z uposażenia.

Decyzję wydano w oparciu o następujący stan faktyczny:

Sierżant J.M. pełnił zawodową służbę wojskową na stanowisku dowódcy drużyny- starszego mechanika- pluton remontu pojazdów kołowych- Ośrodek Szkolenia Kierowców- POW- WLąd. Dnia 18 maja 2004 r. Dowódca Wojsk Lądowych wydał rozkaz nr PF-19/Org w sprawie rozformowania 3-go Ośrodka Szkolenia Kierowców, według którego z dniem 31 grudnia 2004 r. jednostka wojskowa, w której żołnierz pełnił służbę wojskową uległa rozformowaniu i likwidacji. W związku z powyższym rozkazem żołnierzowi zaproponowano objęcie niższego stanowiska służbowego.

J. M. odmówił przyjęcia zaproponowanego stanowiska. W takim stanie rzeczy, decyzją Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego nr [...] wypowiedziano sierż. szt. J. M. stosunek służbowy.

Decyzją Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] stwierdzono nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w sprawie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej nr [...] z dnia [...].11.2004 r., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Po przywróceniu do służby w dniu 15 stycznia 2007 r., Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w O. Rozkazem Dziennym Nr [...] przywrócił J. M. do stanu ewidencyjnego WKU w O. Stwierdzono, że od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej tj. od 30.09.2005 r. wyżej wymienionemu żołnierzowi przysługują należności z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej.

Pismem Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia 28 marca 2007 r. wezwano J. M. do zwrotu kwoty 12.981,92 zł w związku z unieważnieniem decyzji o zwolnieniu ze służby i koniecznością naliczenia od nowa należności pieniężnych. Pismem z 01 czerwca 2007 r. poinformowano J. M. o dokonaniu naliczenia i potrącenia uposażenia żołnierza przywróconego do służby tytułem wyrównania uposażenia. Kwota należna do potrącenia wyliczona została na sumę 33.923 zł 40 gr. Żołnierz nie wyraził zgody na potrącenie (k. 23 akt adm.)

W motywach uzasadnienia decyzji z 01 września 2008 r., odmawiającej przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz zwrotu potrącenia z uposażenia stwierdzono, że organy wojskowe zobowiązane były do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami. Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń ustalono, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności są to świadczenia nienależne, bowiem podstawa tego świadczenia odpadła. W kwestii odsetek organ powołał się na treść art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. nr 179, poz. 1750 z późn. zm.), który stanowi, że tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Zdaniem organu, instytucja zwłoki (art. 476 k.c.) – w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 k.c.) warunkowana jest winą. Zważywszy na okoliczności, nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do zapłaty uposażenia. Nadto J. M., mimo że nie pełnił służby wojskowej, to otrzymywał od resortu MON należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, w szczególności dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową oraz odprawę wojskową. Po przywróceniu odmówił On zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń. Zdaniem organu, dopiero z chwilą, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, można naliczać odsetki, ale nie wstecz, lecz po tej dacie.

J. M. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej rażące naruszenie prawa materialnego, zwłaszcza art. 75, 77 i 103 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Jego zdaniem, zaskarżona decyzja jest wadliwa, gdyż sankcjonuje błędną interpretację prawną. Brak było podstaw do dokonania potrąceń w świetle art. 103 ustawy o służbie wojskowej, bowiem zgodnie z art. 91 § 1 kp należności mogą być potrącone z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą, a Skarżący takiej zgody nie wyraził. Nadto Skarżący wskazał, iż fakty podane w zaskarżonej decyzji nie dotyczą Skarżącego i tym samym są obarczone wadami istotnymi. Organ błędnie podał nr rozkazu Dowódcy WL, miejsce zatrudnienia żołnierza oraz inne istotne fakty dotyczące m.in. potrącenia świadczeń z tytułu odprawy i ekwiwalentu za urlop, które nie miało miejsca. Zdaniem Odwołującego, prawdopodobnie stan taki dotyczył innej osoby.

Dnia [...] października 2008 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. wydał decyzję nr [...], utrzymującą decyzję organu I instancji w mocy. Organ II instancji wiernie potworzył argumentację Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O., nie znajdując podstawy do wypłacenia odsetek oraz świadczenia potrąconego.

J. M. w całości zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P., wnosząc jednocześnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O., a także o przyznanie uposażenia w kwocie 33.344,44 zł. oraz świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od nieterminowo wypłaconych świadczeń należnych w okresie od 1.10.2005 r. do 6.05.2007 r. w kwocie 4187,12 zł. Skarżący zarzucił rozstrzygnięciu rażące naruszenie prawa materialnego zwłaszcza art. 75, 77 i 103 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez dokonanie bezprawnego potrącenia z uposażenia należnego w zw. z przywróceniem do służby. Wyrównania dokonano przekazaniem środków na konto Skarżącego w dniu 19.05.2007 r.. Jednakże z należnej kwoty uposażenia została bezpodstawnie potrącona kwota 33.3444,44 zł tytułem otrzymanych z Wojskowego Biura Emerytalnego w P. świadczeń emerytalnych. Brak było podstaw do dokonania potrąceń w świetle art. 103 ustawy o służbie wojskowej w zw. z art. 87 § 1 pkt 2 kp, skoro brak było na to zgody Skarżącego oraz tytułu wykonawczego. Nie istnieje prawny obowiązek zwrotu pobranych należności, gdyż art. 77 ustawy pragmatycznej wskazuje jednoznacznie, iż świadczenia wypłacone w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej nie podlegają zwrotowi. Skarżący pozostając w dobrej wierze, świadczenia pobrane w 2005 r. zużył na bieżące utrzymanie siebie i swojej rodziny. Odnośnie roszczeń Skarżącego w zakresie odsetek, należy wskazać na treść art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zgodnie z którym w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym stały się one wymagalne. Skarżący podkreślił, iż obowiązkiem organów administracji wynikającym z art. 7 kpa jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Tymczasem istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności zostały wyjaśnione wadliwie, gdyż ustalenia organu w żadnym razie nie mają oparcia w zgromadzonych dowodach. Faktem nieprawdziwym jest m. in. stwierdzenie organu, że potrącono świadczenie z tytułu odprawy i ekwiwalentu za urlop, ponieważ takich świadczeń nie potrącono, nadto błędnie przywołano numery czy daty decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem Organy dopuściły się naruszenia zarówno prawa materialnego, jak i procesowego.

W kwestii drogi sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, iż w sprawach odsetek od uposażeń żołnierzy zawodowych podstawowe znaczenie ma orzecznictwo Sądu Najwyższego w szczególności pogląd wyrażony w Uchwale Sądu Najwyższego z 29 listopada 2007 r. sygn. III CZP 106/07-Lex nr 319935, Biul. SN 2007/11/10 w której orzeczono, iż roszczenia żołnierzy o wypłatę odsetek ustawowych należnych na podstawie art. 9 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy niezawodowych, a od lipca 2004 r. na podstawie art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, podlegają rozpoznaniu w postępowaniu administracyjnym.

W myśl art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W niniejszej sprawie szczególne znaczenie mają następujące fakty, ustalone na podstawie akt administracyjnych: wypowiedzenie stosunku służbowego decyzją nr [...] (decyzja zwalniająca); stwierdzenie nieważności ww. decyzji decyzją Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] grudnia 2006 r. (decyzja nieważnościowa), a także wypłata zwaloryzowanych należności pieniężnych- uposażenia, dodatków specjalnych oraz dokonanie potrącenia świadczenia emerytalnego otrzymanego z Wojskowego Biura Emerytalnego (dalej potrącenie).

Choć Skarżący kwestionuje prawidłowość ustaleń dotyczących niektórych faktów, wskazując też na błędnie przywołane numery bądź daty decyzji, to istota sporu dotyczy nie sfery faktów, a sfery prawa. Chodzi o interpretację i zastosowanie obowiązujących przepisów w związku z koniecznością ustalenia dwóch kwestii: prawa Skarżącego do odsetek od uposażenia oraz kompetencji Organu do potrącenia świadczenia emerytalnego.

Tytułem wprowadzenia do skomplikowanej materii prawnej w powyższym zakresie należy podnieść, iż zagadnienia pozostające w związku z kwestiami spornymi w niniejszej sprawie unormowane są odrębnymi ustawami. Zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych oraz odsetek od tych należności przez żołnierzy zawodowych normuje ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. nr 141 poz. 892). Natomiast prawo do emerytury wojskowej jest uregulowane w ustawie z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r., Nr 8, poz. 66). Warto też wskazać, że stany faktyczne podobne do niniejszego, w związku z decyzjami Wojskowego Biura Emerytalnego, dotyczącymi zwrotu wypłaconej emerytury wojskowej, po stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, były przedmiotem rozstrzygnięć Sądu Najwyższego: w uchwale w składzie siedmiu sędziów z dnia 11 września 2008 r. sygn. (III UZP 1/08 – Biuletyn SN 2008/9/17) oraz w wyroku SN z 11.10.2007 r. (III UK 53/07; OSNP 2008/23-24/359). W ostatnio wymienionym wyroku SN końcowo wskazuje na sytuację "podwójnego" pobierania świadczeń, tj. emerytury wojskowej oraz uposażenia, przyznanego wstecz, zaznaczając, iż to Wojskowe Biuro Emerytalne przyjęło praktykę "pełnej reaktywacji" statusu żołnierza zawodowego w następstwie stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby, "jednak bez wyjaśnienia, czy praktyka ta w obowiązującym stanie prawnym znajduje uzasadnienie i jakie." Należy dodać, iż tej kwestii, jako wykraczającej poza przedmiot spornej sprawy, Sąd Najwyższy merytorycznie nie rozważał. W odniesieniu do niniejszej sprawy skład orzekający zauważa, iż to nie "reaktywacja", w tym jej podstawy prawne, są przedmiotem sporu. W niniejszej sprawie "reaktywacja" ta jest faktem prawnym, a sporne są decyzje będące jej chronologicznym następstwem, a dotyczące uprawnienia żołnierza do odsetek od niewypłacanych terminowo należności. SN w ww. wyroku wyraził też poglądy prawne w innych kwestiach, które znajdują odniesienie także do stanu niniejszej sprawy; będą one przytoczone w rozważaniach dotyczących potrąceń. ( Warto dodać, iż celowo użyto pojęcia: "chronologiczne następstwo", by podkreślić, iż nie występuje tu stosunek zależności między decyzją nieważnościową i zaskarżoną decyzją; do kwestii tej Sąd nawiązuje w końcowej części uzasadnienia).

Przechodząc do oceny legalności obu zaskarżonych decyzji rozstrzygających żądanie w przedmiocie odsetek, należy stwierdzić, iż podstawę materialnoprawną rozstrzygania stanowi art. 75 ust. 3 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tj. Dz. U. z 2008 nr 141 poz. 892). Powołany przepis stanowi, że "w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne".

Organy powołują się na wymienioną w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przesłankę zwłoki, podkreślając, iż ustawodawca odróżnia od pojęcia zwłoki pojęcie opóźnienia. W obu decyzjach wskazuje się, że w działaniach organów, po wydaniu decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o zwolnieniu nie było zwłoki ( zawinionego działania) w wypłacie należnych świadczeń. A zatem, odsetki nie należą się. Z kolei Skarżący powołuje się na skutek ex tunc decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego.

Co do zasady, Sąd podziela pogląd prezentowany przez Skarżącego. Jeśli chodzi o argumenty natury terminologicznej Organów, to brak podstaw, by twierdzić, iż ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych używa pojęcia "zwłoka" w rozumieniu Kodeksu cywilnego, zwłaszcza, iż nie posługuje się pojęciem "opóźnienia". Nawet gdyby przyjąć interpretację Organów, to nie bez znaczenia dla oceny działania Organów w niniejszej sprawie pozostaje to, iż działania te stanowią chronologiczne następstwo podjętej decyzji nieważnościowej. Należy podkreślić, iż stwierdzając nieważność decyzji o zwolnieniu ze służby, organ administracyjny autorytatywnie wskazuje na ciężką, kwalifikowaną wadliwość decyzji o zwolnieniu, a nie – zwykłą (trudno w tej sytuacji szukać podstaw do "uwolnienia się od winy przez organ).

Cechą decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o zwolnieniu jest to, iż obarcza ona wadą tę ostatnią decyzję od daty jej wydania, czyli ze skutkiem ex tunc (wstecz). Wiąże się to ze specyficzną cechą decyzji stwierdzającej nieważność innego aktu; mianowicie, co do zasady, decyzje takie mają charakter aktów deklaratoryjnych. Natomiast Organy przypisują decyzji "nieważnościowej" cechę kształtującą, co zdaniem Sądu, nie jest trafne (patrz na temat m.in. klasyfikacji decyzji i ich skutków J. Zimmermann, Prawo Administracyjne, Zakamycze 2005, s. 348-349). Uprzedzając kolejne rozważania, warto też przytoczyć następujące poglądy doktryny związane z konstrukcją nieważności w relacji do pojęcia skutku prawnego decyzji administracyjnej. "Należy podzielić w tym kontekście pogląd wyrażony w literaturze, że w rozważaniach nad nieważnością zbyt często przenosi się punkt ciężkości na rzeczywisty stan rzeczy, podczas gdy w ujęciu nieważności wyczuwa się raczej ocenę prawną pewnej sytuacji. Nie jest więc tak, że nieważny (prawnie nieistniejący) akt nie jest w stanie faktycznie wywołać odpowiednich skutków społecznych. Wręcz przeciwnie- legitymując się pozorami aktu ważnego (w sensie cech formalno procesowych), może on uchodzić za akt prawny i wywrzeć faktycznie te skutki, które są właściwe aktowi ważnemu. Istotne jest natomiast to, że prawo odmawia takiemu aktowi tych skutków, które przynależą do odpowiedniego aktu ważnego" (M. Kamiński- "Nieważność decyzji administracyjnej Studium Teoretyczne", Wolters Kluwer 2006 r., s. 139).

W nawiązaniu do powyższego należy w niniejszej sprawie skonstatować, iż decyzja "nieważnościowa" potwierdziła, że prawo odmawia decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego tych skutków, jakie wywołałaby, gdyby była aktem ważnym. Decyzja administracyjna jest skuteczna prawnie ( a więc posiada normatywną zdolność do wywoływania skutków prawnych) tylko w takim zakresie, w jakim przysługuje jej moc wiążąca (obowiązująca) ( patrz M. Kamiński, j. w.). Powyższy pogląd wpływa na interpretację art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z regulacjami, dotyczącymi wypłaty uposażenia i dodatków do uposażenia, zawartymi w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

W nawiązaniu do powyższego, Sąd nie podziela poglądu Organów, iż "prawo żołnierza do uposażenia powstaje pod warunkiem faktycznego stawienia się w celu pełnienia służby (...),skoro więc żołnierz po przywróceniu do służby faktycznie jej nie pełnił to uposażenie się nie należy". Stan bycia w służbie i pełnienie tej służby to dwie różne kategorie; ta 1-sza wskazuje na status prawny żołnierza, ta druga na stan faktyczny polegający na niewykonywaniu obowiązków służbowych. W niniejszej sprawie istotny jest ten 1-szy aspekt. (Odrębną kwestią są konsekwencje niewykonywania obowiązków). Stwierdzenie nieważności decyzji, której następstwem było ustanie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej oznacza, że Skarżący nie został skutecznie zwolniony, co jest równoznaczne ze stanem pozostawania przez niego po 17 listopada 2004 r. (data zwolnienia ze służby) dalej w służbie. Tak zresztą przyjęto w niniejszej sprawie, uznając prawo Skarżącego do wypłaty uposażenia przez cały czas zwolnienia. Aktualne stało się tym samym prawo do uposażenia zasadniczego z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługujące skarżącemu na dzień zwolnienia.

Dla ustalenia, czy nastąpiła zwłoka w spełnieniu świadczenia pieniężnego, zasadnicze znaczenie ma data wymagalności tego świadczenia. Ponieważ, w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji wypowiadającej J. M. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, Skarżącemu od 17 listopada 2004 r. przysługiwały wszelkie należności wynikające z pełnienia zawodowej służby wojskowej, tym samym, w ocenie Sądu, uposażenie Skarżącego oraz dodatki do niego były wymagalne już w grudniu 2004 r. (w dniach wynikających z art. 81 ustawy). W konsekwencji wadliwe jest stanowisko Organów, że w sytuacji stwierdzenia nieważności decyzji zwalniającej, brak było podstaw do wypłacenia Skarżącemu, obok uposażenia wraz z dodatkami, odsetek od tych należności wobec nie pełnienia przez Niego w tym czasie służby, a tym samym - braku wymagalności wskazanych należności.

W nawiązaniu do powyższego uwzględnić należy treść art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Przepis ten stanowi, że uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Z kolei w myśl ust. 2 wymienionego artykułu, dodatki do uposażenia zasadniczego inne niż wymienione w ust. 1 wypłaca się nie później niż do dziesiątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające ich przyznanie. Wreszcie art. 81 ust. 3 ustala termin wypłaty innych należności, o których mowa w art. 73. Analiza treści art. 81 w kontekście unormowania art. 75 ust. 3 ustawy - w odniesieniu do okoliczności niniejszej sprawy - każe uznać, że organy zobowiązane do wypłaty świadczeń Skarżącemu pozostawały w zwłoce w rozumieniu tego ostatnio wymienionego przepisu.

Odnośnie kwoty potrąconej Skarżącemu przy wypłacie zaległych należności z tytułu uposażenia, podnieść należy dwie kwestie. Po pierwsze, stwierdzić należy, iż Organy I i II instancji nie powołały się na żadne przepisy (nie wymieniały nawet 103 ustawy), umożliwiające potrącenie. Działanie organów bez podstawy prawnej narusza konstytucyjną zasadę praworządności i nie zasługuje na ochronę. Nadto, jak już wskazywano, właściwymi do orzekania w przedmiocie zaopatrzenia emerytalnego są organy Wojskowego Biura Emerytalnego (WBE), co w niniejszej sprawie potwierdza zamieszczony w aktach wyrok Sądu Okręgowego/Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia [...] maja 2007 r. (sygn. [...]). Wyrokiem tym Sąd zmienił zaskarżoną decyzję Wojskowego Biura Emerytalnego Oddział w P. z 25.01.2007r. w ten sposób, iż stwierdził, że "odwołujący J. M. nie ma obowiązku zwrotu świadczenia emerytalnego pobranego za okres (...)". Należy przy tym wskazać, iż Skarżący powołuje się na ww. wyrok, tak w odwołaniu, jaki w skardze, a Organy do tego faktu w ogóle się nie odniosły. W przypadku, gdyby ww. wyrok był prawomocny, trudno byłoby zaakceptować sytuację, w której jeden organ (Sąd Okręgowy) stwierdza, że Skarżący nie jest obowiązany do zwrotu pobranego świadczenia emerytalnego, a drugi organ (Wojskowy Komendant Uzupełnień) dokonuje potrącenia należności otrzymanych z WBE (skład orzekający wskazuje tu na zasadę, pomijając wartości należności).

W nawiązaniu do powyższego, warto przytoczyć poglądy prawne wyrażone przez SN w wyroku i uchwale, wymienionych wyżej: 1/ "Stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej nie uzasadnia żądania zwrotu wypłaconej emerytury wojskowej od żołnierza, któremu po zwolnieniu ze służby została przyznana emerytura" (wyrok SN z 11.10.2007 r. III UK 53/07); 2/ "Stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej nie powoduje obowiązku zwrotu emerytury wypłaconej po zwolnieniu ze służby (art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, Dz. U. z 1994 r. Nr 10, poz. 36 ze zm.; obecnie tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66)." (uchwała SN z dnia 11 września 2008 r. sygn. III UZP 1/08). Ww. poglądy prawne nie powinny w niniejszej sprawie, w kontekście wyroku Sądu Okręgowego/Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia [...] maja 2007 r. (sygn. [...]), pozostawać bez znaczenia przy ocenie działań Organów.

W kwestii potrąceń zgodzić się też należy z podniesionym przez Skarżącego zarzutem naruszenia przez Organy art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Stosownie do treści tego przepisu, potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego dokonuje się w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, czyli w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.) Materię tę reguluje art. 87 § 1 pkt 2; w myśl tego przepisu wymagane jest posiadanie tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie (art. 91 § 1 Kodeksu pracy). W doktrynie przyjmuje się, że kwestia potrąceń z wynagrodzenia za pracę (art. 87 § 1 Kodeksu pracy) jest uregulowana w Kodeksie w sposób wystarczający i autonomiczny, co powoduje, że nie ma w tym wypadku zastosowania art. 498 §1 kc (M. T. Romer "Prawo pracy. Komentarz". W. Pr. 2008, s. 570 uwaga 1). W aktach sprawy znajduje się adnotacja, iż Skarżący nie wyraził zgody na dokonanie potrącenia (k. 23 akt adm.). Tym samym, skoro Wojskowy Komendant Uzupełnień bezprawnie, bo jak wynika z akt sprawy - nie dysponując zgodą Skarżącego ani tytułem wykonawczym, dokonał potrącenia kwoty zaopatrzenia emerytalnego, zasadnie Skarżący żąda wypłaty owej kwoty.

Odnośnie kwestii proceduralnych w przedmiotowej sprawie, poza podniesionymi wyżej, Sąd stwierdził szereg uchybień Organów obu instancji w zebraniu i ocenie dowodów oraz dokonaniu ustaleń stanu faktycznego.

Istotna jest zwłaszcza sądowa ocena postępowania organu II instancji w jego całokształcie, jako że Organ ten, zgodnie z zasadą dwuinstancyjnego postępowania, obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć w sprawie. Obowiązują w tym zakresie zasady ogólne postępowania administracyjnego, w tym zawarte w artykułach: 7 kpa (zasada ogólna kontroli i nadzoru nad przestrzeganiem prawa; prawdy obiektywnej; uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli), 8 kpa (zasada ogólna pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa; oddziaływania organów Państwa na świadomość i kulturę prawną obywateli), 10 kpa (zasada czynnego udziału strony w postępowaniu), 11 kpa (zasada przekonywania), a także 107 par. 3 kpa, normującego składniki struktury decyzji administracyjnej oraz treść uzasadnienia, zwłaszcza w nawiązaniu do art. 7, 8 i 11 oraz 107 par. 3 kpa.

Podnieść należy, że w niniejszej sprawie Organ II instancji, mimo iż Skarżący w odwołaniu zarzucił decyzji I instancji powołanie w uzasadnieniu nieprawdziwych faktów istotnych dla sprawy, nie podjął próby dokonania wyjaśnień w tym zakresie, powielając te same ustalenia w uzasadnieniu swojej decyzji. Fakt, iż uzasadnienie decyzji organu II instancji jest identyczne z uzasadnieniem decyzji organu I instancji, potwierdza ocenę, iż Organ Odwoławczy naruszył wymienione zasady ogólne kpa oraz nie sprostał wymogom określonym w art. 107 par. 3 kpa. Sądowi znane jest z urzędu, (ze spraw rozpoznawanych wcześniej przed tut. Sądem), iż organy wojskowe, rozpoznając sprawy tożsame z przedmiotową, przyjęły jednolity sposób orzekania. Biorąc za wzór wcześniejsze decyzje, Organy zmieniają jedynie personalia żołnierzy oraz numery czy daty decyzji. W przedmiotowej sprawie Organy nie zadały sobie trudu, by wszystkie dane podać adekwatnie do rzeczywistego stanu faktycznego. Nadto, Organy obu instancji w rubrum decyzji nie wskazały żadnego z zastosowanych przepisów prawa materialnego, a w uzasadnieniu jedynie art. 75 ust. 3 ustawy.

W nawiązaniu do sentencji wyroku i jego motywów warto podkreślić, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej sprawowanej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Oznacza to, iż wojewódzkie sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości oceniają zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego, bądź tzw. sprawiedliwości społecznej. Odnosząc tę zasadę do niniejszej sprawy, należy stwierdzić, iż zaprezentowane wyżej stanowisko Sądu jest wyrazem oceny wyłącznie legalności zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, w świetle przepisów stanowiących materialną- i procesowoprawną podstawę ich podjęcia. Nie przekreśla to możliwości poszukiwania innych narzędzi prawnych, na drodze innych postępowań, jeżeli Organy uznają, iż leży to w ich (Skarbu Państwa) interesie. W judykaturze z zakresu prawa cywilnego podnosi się (wyrok SN z 21 marca 2007 r. I CSK 458/06; LEX nr 253397), iż "niezdolność" czy też "niemożność" jednej ustawy czy też niedoskonałość ustanowionych zasad nie może prowadzić do akceptacji przesunięć majątkowych, czy też uzyskania korzyści pozbawionych uzasadnienia ekonomicznego, czy też moralnego.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ rozpozna wniosek Skarżącego uwzględniając obowiązujące przepisy oraz zgodnie z art. 153 p.p.s.a.- obowiązujące organ wskazania i oceny zawarte w niniejszym wyroku.

Końcowo, skład orzekający wyjaśnia swoje stanowisko w kwestii granic rozstrzygania niniejszej sprawy w rozumieniu art. 134 p.p.s.a. W granicach tych nie mieści się decyzja stwierdzająca nieważność decyzji w sprawie wypowiedzenia Skarżącemu stosunku służbowego, jak i decyzja w sprawie wypowiedzenia Skarżącemu stosunku służbowego. Sąd przyjmuje pogląd wyrażony w piśmiennictwie, iż "(...) ustawodawca, mówiąc o rozstrzyganiu przez sąd w granicach sprawy, używa pojęcia "sprawa" w rozumieniu sprawy, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność. (...) Zaskarżenie decyzji oznacza, że przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego – niejako za jej pośrednictwem – staje się ta sama sprawa, która została decyzją rozstrzygnięta." (patrz T. Woś i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze 2005, s. 426 i 427). Ponieważ pojęcie sprawy, jakim posługuje się art. 134 i 135 ppsa, jest pojęciem niedookreślonym, (prawodawca go nie zdefiniował), to jego zakres wymaga ustalenia na potrzeby każdego indywidualnego przypadku ( patrz wyrok NSA z 16 listopada 2005 r., FSK 2261/04). W niniejszej sprawie, pomocnym w ustaleniu "granic sprawy" w rozumieniu art. 134 ppsa może być uchwała składu siedmiu Sędziów NSA z 10 kwietnia 2006 r. (I OPS 3/06). Chodzi rozróżnianie odmiennych kategorialnie instytucji: "To, że w decyzji o wyznaczeniu lub przeniesieniu na stanowisko służbowe określa się dla tego stanowiska grupę uposażenia, nie oznacza, że określenie grupy uposażenia jest tym samym co wyznaczenie stanowiska (przeniesienie na stanowisko)." Podzielając ww. pogląd i uznając jego odniesienia do wiodących instytucji prawnych w niniejszej sprawie, orzekający skład Sądu nie dostrzega tożsamości istoty stosunku administracyjnoprawnego w sprawie dotyczącej uposażenia żołnierza, rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją i w sprawie wypowiedzenia stosunku służbowego, orzeczonej decyzją, będącą przedmiotem weryfikacji w postaci decyzji nieważnościowej.

Biorąc pod uwagę ww. naruszenia tak prawa materialnego (uswżz) jak i prawa procesowego Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

/-/B. Popowska Za nieobecnego /-/ I. Kucznerowicz

sędziego

/-/ B. Popowska