Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 518/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 59  par. 1 pkt 7, art. 3 a  par. 1 pkt 3,  par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Anna Tyszkiewicz – Ziętek (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 września 2018 r. sprawy ze skargi B. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: k.p.a.) oraz art. 17, art. 18 i art. 59 § 1 pkt 2 i § 3-5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, dalej: u.p.e.a.) po rozpoznaniu zażalenia B.K. (dalej: strona, zobowiązany) na postanowienie Dyrektora ZUS Oddział w S. z dnia [...] nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych ZUS Oddział w S. z dnia [...] o nr: [...] i [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Dyrektor Oddziału ZUS w S. prowadził wobec zobowiąznego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych ZUS Oddział w S. z dnia [...] o nr: od [...] do [...], od [...] do [...] i [...], obejmujących zaległości składkowe za okres od października 1999 r. do czerwca 2000 r., za sierpień 2000 r. i od lutego 2001 r. do grudnia 2002 r. (należność główna w łącznej kwocie [...] zł), w toku którego zawiadomieniami z dnia [...] zajął wierzytelności zobowiązanego z rachunku bankowego w A S.A.

Odpisy tytułów wykonawczych i zawiadomienia o zajęciu zostały wysłane na adres zobowiązanego: S., ul. [...] i odebrane w dniu [...] przez pełnoletniego domownika (adres zgłoszony do ZUS w dniu [...] na druku ZUS ZZA dotyczącym zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego).

W dniu [...] zobowiązany złożył do ZUS wniosek o umorzenie należności na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność.

Dyrektor ZUS Oddział w S. decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek, z uwagi na nieuregulowanie należności niepodlegających umorzeniu.

Po wznowieniu postępowania egzekucyjnego, zawiadomieniami Dyrektora ZUS Oddział w S. z dnia [...] zajęto świadczenie zobowiązanego wypłacane przez ZUS Oddział w S. Inspektorat w Z.

Wnioskiem z dnia [...] pełnomocnik strony, będący radcą prawnym, wystąpiła o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego z uwagi na przedawnienie dochodzonych należności składkowych.

Dyrektor ZUS Oddział w S. postanowieniem z dnia [...] nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] o nr: od [...] do [...], od [...] do [...] i [...], na które pełnomocnik wniosła zażalenie, po otrzymaniu którego Dyrektor ZUS Oddział w S. postanowieniem z dnia [...] nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych ZUS Oddział w S. z dnia [...] o nr: od [...] do [...], [...], [...], od [...] do [...] i [...] oraz poinformował, iż zaległości wykazane w tytułach wykonawczych o nr: [...] i [...], zostały wyegzekwowane.

Z kolei Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach postanowieniem z dnia [...] nr [...] uchylił w części zaskarżone postanowienie Dyrektora ZUS Oddział w S. z dnia [...] nr [...] i w tej części umorzył postępowanie w sprawie, w części natomiast dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] o nr: [...] i [...], zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego utrzymał w mocy.

Powyższe postanowienie zostało sprostowane postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...], poprzez uzupełnienie orzeczenia w części dotyczącej umorzenia postępowania w sprawie brakującymi tytułami wykonawczymi o nr: [...] i [...].

Na ostateczne postanowienie organu nadzoru z dnia [...] wniesiono skargę do WSA w Gliwicach, uwzględnioną prawomocnym wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1008/16, zalecającym przeprowadzenie postępowania w zakresie doręczenia upomnienia pod niewłaściwy adres zobowiązanego oraz niezawarcia w deklaracji pouczenia, iż stanowi ona podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego.

Organ nadzoru postanowieniem z dnia [...] nr [...] uchylił postanowienie Dyrektora ZUS Oddział w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] nr [...] i [...] (zaległości składkowe za październik 1999 r.) i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Dyrektor ZUS Oddział w S. postanowieniem z dnia [...] nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] nr [...] i [...] wyjaśniając, że w dniu [...] zostało wysłane do płatnika upomnienie na adres wskazany we wniosku o przyznanie emerytury złożonym [...], pod którym otrzymał on decyzję o przyznaniu świadczenia. We wniosku tym zobowiązany podał jako adres zameldowania: [...] S., [...], a jako adres korespondencyjny: [...] Ż., ul. [...]. Zmianę powyższych adresów zameldowania i korespondencyjnego zobowiązany zgłosił w ZUS w dniu [...], a więc po wysłaniu upomnienia, wskazując jako adres zameldowania: B., ul. [...], a jako adres korespondencyjny: S., ul. [...].

Ponadto organ ten wskazał, że płatnik w 2007 r. złożył deklarację rozliczeniową za październik 1999 r. w wersji elektronicznej, zawierającej pouczenie, o którym mowa w art. 3a § 2 pkt 1 u.p.e.a. wyświetlane na ekranie wypełniającego deklarację w programie PŁATNIK, w wersji 4.01.001, funkcjonującej od 1 stycznia 2003 r.

W zażaleniu na to postanowienie, pełnomocnik strony podniosła zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 u.p.e.a. poprzez odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego mimo wystąpienia przesłanek takiego umorzenia, czyli niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, braku doręczenia upomnienia oraz wygaśnięcia zobowiązania wskutek przedawnienia.

Powołując się na wyrok WSA w Białymstoku z dnia 14 lipca 2009 r., sygn. akt I SA/Bk 221/09 i WSA w Warszawie z dnia 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 3275/08 podkreśliła, że egzekucję składek na ubezpieczenie społeczne wynikających z deklaracji rozliczeniowych złożonych przez płatnika, stosuje się pod warunkiem określonym w art. 3a § 2 pkt 1 u.p.e.a., czyli zaopatrzenia deklaracji rozliczeniowej w pouczenie, że stanowi ona podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego.

W tym kontekście wskazała, że deklaracje za 1999 r. składane w niniejszej sprawie w 2007 r. nie posiadały takiego pouczenia, nie została także doręczona żadna decyzja, ani orzeczenie ustalające wysokość zaległości. Jak podano w uzasadnieniu wyroku WSA w Gliwicach, w aktach sprawy znajduje się kopia deklaracji rozliczeniowej za październik 1999 r. ze wskazaną datą wypełnienia:

[...] bez żadnego pouczenia dotyczącego wystawienia tytułu wykonawczego.

Nadto nie zostało również doręczone upomnienie, gdyż pod adresem, na który rzekomo w 2007 r. zostało ono wysłane, zobowiązany nie zamieszkiwał od co najmniej 2005 r. Nie przyniosło też rezultatu postępowanie, które miało wyjaśnić, czy zobowiązany w okresie od 30 marca do 16 kwietnia 2007 r. przebywał pod adresem: Ż., ul. [...], na który zostało wysłane upomnienie bądź też pod innym, szczególnie już pod adresem: S., ul. [...]. W tym czasie zobowiązany faktycznie nie mieszkał pod tym adresem, zamieszkiwał w M. i czasowo w C., a zameldowany był pod adresem: B., ul. [...], a na ten adres organ egzekucyjny upomnienia nie przesłał. Okoliczności tych nie zgłaszał do ZUS, gdyż wówczas nie toczyło się wobec niego postępowanie administracyjne i nie miał takiego obowiązku, gdyż nie był pouczony o art. 41 K.p.a. W 2009 r. zgłosił do ZUS adres do korespondencji: S., ul. [...], bez zmiany adresu zameldowania, co według akt miało miejsce [...], zatem organ egzekucyjny mógł wysłać mu upomnienie na prawidłowy adres korespondencyjny, czego jednak nie uczynił.

Według pełnomocnika strony, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, skuteczność wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej zależy od uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, które nie zostało mu doręczone, a o fakcie jego wysłania dowiedział się dopiero z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Wszczęcie więc postępowania egzekucyjnego było niedopuszczalne, a tytuły wykonawcze nieprawidłowe. Nie może być zatem na ich podstawie prowadzona egzekucja, zwłaszcza, że należności składkowe uległy przedawnieniu, a zatem postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone.

Wobec powyższej argumentacji pełnomocnik zobowiązanego wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] nr [...] i [...].

Organ nadzoru po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz argumentów podniesionych w zażaleniu wskazał na wstępie, że bezsporne jest, iż zaległości składkowe zobowiązanego wykazane zostały w wypełnionej przez niego w dniu [...] w formie elektronicznej korekcie deklaracji rozliczeniowej za październik 1999 r.

W deklaracji tej, wydrukowanej dla potrzeb postępowania egzekucyjnego, a nie złożonej w wersji papierowej, jak pełnomocnik odczytuje sformułowanie WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1008/16, odnośnie danych identyfikujących płatnika składek, zobowiązany wpisał (w rubryce 06 - Nazwa skrócona) jedynie PPHU oraz imię i nazwisko, bez wskazania adresu.

Pouczenie, iż deklaracja stanowi podstawę wystawienia tytułu wykonawczego wyświetlane jest na ekranie wypełniającego dokumenty, zgodnie z wersją 4.01.001 programu PŁATNIK, która weszła do użytku 1 stycznia 2003 r.

Dalej organ nadzoru podał, że ZUS Oddział w S. uzyskał dane adresowe do korespondencji bezpośrednio od zobowiązanego, który wskazał je we wniosku emerytalnym jako: Ż., ul. [...], o czym informuje pismo z dnia [...] nr [...].

Deklaracja wypełniona została [...], a zatem zasadnie wierzyciel uznał ten adres za właściwy dla wysłania upomnienia, co uczynił [...]. Skoro, jak potwierdzono w skardze, zobowiązany otrzymał skierowaną na ten adres decyzję o przyznaniu świadczenia emerytalnego, to uznać należy, iż był to obowiązujący w dacie wysłania upomnienia adres do korespondencji. Potwierdza to również okoliczność, że korespondencja z upomnieniem została zwrócona z adnotacją: zwrot, nie podjęto w terminie, a nie z powodu tego, że adresat jest nieznany bądź też wyprowadził się.

Załączona do akt sprawy dokumentacja potwierdza, iż zobowiązany przesłał do wierzyciela formularz zgłoszenia zmian danych na druku ZUS ZZA, wskazując jako miejsce zameldowania adres: B., ul. [...] oraz adres do korespondencji: S., ul. [...] , ale uczynił to dopiero [...] mimo, że art. 44 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nakazuje płatnikowi dopełnienie tego obowiązku w terminie 14 dni od zaistnienia zmian.

Wobec tego na ten adres w dniu [...] wystawione zostały i doręczone w dniu [...] odpisy tytułów wykonawczych nr [...] i [...] obejmujące zaległości składkowe za październik 1999 r.

W ocenie organu nadzoru, nietrafny jest także, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, argument, że zobowiązany zameldowany był w dacie wystawienia upomnienia pod adresem: B., ul. [...], gdyż delegowany wcześniej, bo [...], w to miejsce poborca skarbowy spisał raport o niemożności dokonania czynności egzekucyjnej. Uzyskał wtedy od żony zobowiązanego oraz sąsiadów oświadczenie, że osoba ta pomimo zameldowania nie mieszka pod tym adresem, jest w separacji z żoną, która nie zna jego miejsca pobytu. Informacje te potwierdził również Komisariat Policji w S. w piśmie z dnia [...]. Nadto sporne tytuły wykonawcze przesłane właściwemu dla tego adresu - Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w B. zostały zwrócone wierzycielowi z uwagi na niezamieszkiwanie zobowiązanego pod wskazanym adresem.

Jednocześnie organ nadzoru zwrócił uwagę, że zobowiązanie w składkach ubezpieczeniowych za październik 1999 r. wykazane zostało w deklaracji sporządzonej przez zobowiązanego, a zatem miał on świadomość istnienia tego zadłużenia, którego dobrowolnie nie uiścił.

Obowiązkiem wierzyciela było więc, według wytycznych art. 6 § 1 u.p.e.a., podjęcie działań zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych i takie działania ZUS podjął, wystawiając i przesyłając upomnienia pod aktualny adres do korespondencji. Adres ten, wskazany został dla innych, korzystnych dla zobowiązanego celów, ale jego wykorzystanie w czynnościach przedegzekucyjnych, prowadzonych w tym czasie, z uwagi na brak możliwości ustalenia adresu zobowiązanego w inny sposób, uznać należy za zasadne. W tym stanie rzeczy zastępcze doręczenie było w pełni skuteczne, z wszelkimi tego konsekwencjami.

Dalej organ nadzoru stwierdził, że dochodzone przymusowo w trybie egzekucji administracyjnej i wyegzekwowane zaległości objęte tytułami z [...] o nr: [...] i [...], w dacie złożenia wniosku o ich umorzenie były bezspornie wymagalne.

Obowiązująca bowiem w tym zakresie treść art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidywała 10-letni okres wymagalności należności składkowych. Zmiana tego przepisu ograniczająca bieg terminu przedawnienia do 5 lat weszła w życie 1 stycznia 2012 r., zatem przyjmując, że zaległości składkowe za październik 1999r. płatne były w listopadzie 1999 r., to 10-letni okres wymagalności upływał 10 listopada 2009 r. Bieg tego terminu podlega jednak na mocy art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zawieszeniu od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został powiadomiony, aż do zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W zasadzie przyjmuje się, że pierwszą taką czynnością jest przesłanie upomnienia, niemniej według założeń u.p.e.a. datą podjęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień doręczenia tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu. W tym przypadku wierzycielem zaległości składkowych objętych tytułami z [...] o nr: [...] i [...] jest Dyrektor ZUS Oddział w S., który doręczył odpisy własnych tytułów wykonawczych w dniu [...], a więc przed upływem 10-letniego okresu przedawnienia wskazanych w nich należności składkowych za październik 1999 r., trwającego aż do zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W dniu więc wejścia w życie zmiany art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. 1 stycznia 2012 r., zaległości te wskutek prowadzonego nadal postępowania egzekucyjnego były wymagalne, zatem prowadzenie na ich podstawie postępowania egzekucyjnego uznać należy za zasadne. Zostało ono obecnie zakończone poprzez wyegzekwowanie zadłużenia w całości.

W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, reprezentujący skarżącego radca prawny zarzucił mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie:

- art. 59 § 1 pkt 7 w związku z art. 3a § 2 oraz art. 15 § 1 u.p.e.a. poprzez wystawienie tytułów wykonawczych na podstawie deklaracji nie zawierających pouczenia, iż mogą stanowić podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego oraz przyjęcie, iż skarżącemu zostało doręczone upomnienie przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, podczas gdy skarżący upomnienia nie otrzymał, w związku z czym prowadzona egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna i powinna być na tej podstawie umorzona.

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c, art. 145 § 3 oraz art. 135 P.p.s.a. wniósł o uchylenie postanowienia organu II i I instancji w całości i umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie nieprawidłowo wystawionych tytułów wykonawczych o nr [...] i [...] oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi zakwestionowano stanowisko ZUS, że poza sporem pozostaje, iż zaległości składkowe skarżącego wykazane zostały w wypełnionej przez niego w dniu [...] w formie elektronicznej korekcie deklaracji rozliczeniowej za październik 1999 r. Pouczenie, iż deklaracja stanowi podstawę wystawienia tytułu wykonawczego wyświetlane jest na ekranie wypełniającego dokumenty, bowiem program PŁATNIK zawiera takie pouczenie od 1 stycznia 2003 r. Ponadto przeprowadzone postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia miejsca zamieszkania skarżącego w 2007 r. doprowadziło do wniosku, iż ZUS prawidłowo wysłał upomnienie przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na adres: Ż. ul. [...].

W pierwszej kolejności pełnomocnik strony stwierdził, że "po wnikliwej analizie stanu faktycznego sprawy Pan B.K. kategorycznie zaprzecza jakoby miał wypełniać korekty deklaracji w 2007 r. za październik 1999 r. w jakiejkolwiek formie a szczególnie wykluczone jest, aby składał je w formie elektronicznej. Nie zrobiła tego również w jego imieniu inna osoba na jego zlecenie ani biuro rachunkowe, bowiem jego firma nie istniała już co najmniej od 5 lat, a on sam nie dysponował programem PŁATNIK ani podpisem elektronicznym, który uprawniałby do złożenia korekt w formie elektronicznej".

Wobec powyższego trudno uznać za bezsporne - jak twierdzi ZUS – że skarżący w dniu [...] wypełnił korektę deklaracji w formie elektronicznej, brak bowiem jakichkolwiek dowodów na sformułowanie takiego stwierdzenia. Wysoce prawdopodobne natomiast jest, iż ZUS z urzędu dokonał korekty deklaracji, mając na uwadze fakt, iż płatnik nie istniał w dniu wypełniania tej korekty. Zgodnie bowiem z art. 50 ust. 2 n ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. 2017 r., poz. 1778 ze zm.), obowiązującym w niezmienionej treści w 2007 r., w przypadku, gdy płatnik składek już nie istnieje lub uzyskanie korygujących lub brakujących dokumentów ubezpieczeniowych nie jest możliwe, Zakład dokonuje korekty danych z urzędu bezpośrednio na koncie ubezpieczonego lub na koncie płatnika składek, koryguje z urzędu błędy stwierdzone w dokumentach związanych z ubezpieczeniami społecznymi określonych w ustawie lub sporządza z urzędu brakujące dokumenty.

Organ nie może zatem powoływać się na fakt, iż skarżący był pouczony o tym, że deklaracja za październik 1999 r. (czy korekta deklaracji) stanowi podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, ponieważ wyświetlała się w programie PŁATNIK na ekranie wypełniającego dokumenty z pouczeniem, skoro korekty deklaracji zostały wypełnione bez jego udziału.

Tytuły wykonawcze o nr: [...] i [...] wystawiono zatem nieprawidłowo, a prowadzona na ich podstawie egzekucja jest niedopuszczalna.

W dalszych wywodach skargi zacytowano 3a § 2, art. 15 u.p.e.a. oraz art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., a następnie wskazano, że przeprowadzone aktualnie przez organ I instancji i zaaprobowane przez organ II instancji postępowanie wyjaśniające nie doprowadziło do ustalenia czy skarżący w okresie od 30 marca 2007 r. do 16 kwietnia 2007 r. przebywał pod adresem: Ż. ul. [...], na który zostało wysłane upomnienie - na co wskazywał w przedmiotowej sprawie WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt. I SA/Gl 1008/16. W tym czasie skarżący faktycznie nie mieszkał pod tym adresem, a zameldowany był pod adresem: [...] B., ul. [...], a na ten adres organ egzekucyjny upomnienia nie przesłał. W powyższym okresie skarżący zamieszkiwał w M. i też czasowo w C. Nie zgłaszał tego faktu w ZUS, gdyż wówczas nie toczyło się wobec niego jurysdykcyjne postępowanie administracyjne i nie miał takiego obowiązku - nie był pouczony o art. 41 k.p.a. To na organie egzekucyjnym ciążył obowiązek ustalenia aktualnego, nie budzącego wątpliwości miejsca zamieszkania zobowiązanego, by mogło mieć zastosowanie tzw. doręczenie zastępcze. W 2009 r. zobowiązany zgłosił do ZUS adres do korespondencji: S. ul. [...] bez zmiany adresu zameldowania. Zgłoszenie według treści uzasadnienia postanowienia organu II instancji miało miejsce [...], na druku ZUS ZZA, zatem organ egzekucyjny mógł wysłać zobowiązanemu upomnienie na prawidłowy aktualny adres korespondencyjny przed wystawieniem tytułów wykonawczych z dnia [...], odebranych [...], czego jednak nie uczynił.

Nie można zatem przyjąć, iż zobowiązanemu zostało skutecznie doręczone upomnienie warunkujące wszczęcie egzekucji administracyjnej. Organ egzekucyjny nie dochował należytej staranności w ustaleniu prawidłowego adresu zobowiązanego. Zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego zostały doręczone na prawidłowy adres dopiero w czerwcu 2015 r. Należności dochodzone tytułami egzekucyjnymi o nr: [...] i [...], obejmowały składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za październik 1999 r., a zatem uległy już przedawnieniu.

Wobec powyższego postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tych tytułów wykonawczych było niedopuszczalne i powinno zostać umorzone w trybie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Jednocześnie, powołując się na załączone do akt administracyjnych pismo Dyrektora ZUS Odział w S. z dnia [...], wskazał w szczególności, że dokument elektroniczny nie wymaga podpisu certyfikatem elektronicznym. Sam program PŁATNIK poprzez umożliwienie wysyłki dokumentu potwierdza jego poprawność. Po numerze identyfikatora deklaracji można ustalić, że nie jest to deklaracja sporządzona /skorygowana przez ZUS, tylko wysłana z programu PŁATNIK przez osobę upoważnioną. W tym kontekście stwierdził, że skarżący miał świadomość ciążącego na nim obowiązku zapłaty zadłużenia składkowego. Dalej wskazano, że w deklaracji tej, wydrukowanej dla potrzeb postępowania egzekucyjnego, a nie złożonej w wersji papierowej, skarżący wpisał w rubryce 06 – Nazwa skrócona jedynie PPHU oraz imię i nazwisko, bez wskazania adresu. Podano także, iż w tego typu dokumencie pouczenie, iż deklaracja stanowi podstawę wystawienia tytułu wykonawczego wyświetlane jest wyłącznie na ekranie wypełniającego dokumenty, w wersji 4.01.001 programu PŁATNIK, która weszła do użytku 1 stycznia 2003 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.) podlegało postanowienie organu nadzoru z dnia [...], którym utrzymano w mocy postanowienie Dyrektora ZUS Oddział w S. z dnia [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] o nr: [...] i [...] obejmujących zaległości skarżącego z tytułu ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego za październik 1999 r.

Kontrolę tę należy rozpocząć od wskazania, że na mocy art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Podkreślenia wymaga, że – jak wskazano m.in. w wyroku NSA z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 723/16 (wszystkie przywoływane wyroki sądów administracyjnych dostępne w elektronicznej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) - w przypadku zaskarżenia do sądu administracyjnego rozstrzygnięcia zapadłego w wyniku uprzedniego wydania przez sąd wyroku kasacyjnego i wyrażenia w nim wiążącej oceny prawnej, ponownie rozpoznając sprawę sąd administracyjny obowiązany jest do dokonania kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej jest bowiem głównym kryterium poprawności nowowydanego rozstrzygnięcia.

W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa materialnego

i procesowego. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych przez organ oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. uchybień procesowych (por. m.in. wyrok NSA dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 398/16).

W wydanym w niniejszej sprawie prawomocnym wyroku z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1008/16, od którego ZUS nie wniósł skargi kasacyjnej WSA w Gliwicach stwierdził, że organ II instancji przedwcześnie przyjął, że upomnienie (wystosowane do zobowiązanego pismem z dnia [...], skierowane na adres: [...] Ż., ul. [...], awizowane, nie podjęte w terminie i zwrócone nadawcy) zostało zobowiązanemu doręczone zgodnie z prawem, a więc skutecznie. Wskazał, odwołując się do orzecznictwa sądowego, że przewidziane w art. 44 k.p.a. doręczenie zastępcze, znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji, w której adresat pisma istotnie mieszka pod wskazanym adresem. Doręczenie zastępcze powinno bowiem nastąpić w miejscu, gdzie adresat mieszka aktualnie, gdy miejsce zamieszkania adresata nie budzi wątpliwości.

Tymczasem zobowiązany twierdził, że w tym czasie nie przebywał pod wyżej wymienionym adresem od co najmniej 2 lat, a ze znajdujących się w akt sprawy pism Policji i Naczelników Urzędu Skarbowego w B. i M. wynika, że w okresie 2006-2009 r. istniał problem z ustaleniem miejsca pobytu zobowiązanego.

W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że obowiązkiem organu było wezwanie skarżącego o przekazanie dokumentu, który potwierdzałby oświadczenie zobowiązanego, że w ówczesnym czasie ZUS znał jego prawidłowy adres, ponieważ doręczał mu decyzje emerytalne, względnie zwrócenie się do ZUS-u o zajęcie stanowiska w tej materii.

Formułując wskazania co do dalszego postępowania Sąd stwierdził, że w postępowaniu ponownym organ podejmie wszelkie możliwe czynności do ustalenia, czy zobowiązany od 30 marca do 16 kwietnia 2007 r. (okres awizowania przesyłki zawierającej upomnienie) przebywał pod adresem: Ż., ul. [...], czy też pod innym, szczególnie już pod adresem, na który skutecznie docierała do niego późniejsza korespondencja (S., ul. [...]). W tym celu zweryfikuje twierdzenia skarżącego, że w ówczesnym czasie ZUS doręczał mu decyzje na inny adres, wzywając skarżącego do podania, jaki to był adres oraz przedstawienia dokumentu potwierdzającego taki stan rzeczy. Jednocześnie wymaga ustalenia i odzwierciedlenia w aktach sprawy, czy w analizowanym okresie ZUS dysponował innym adresem skarżącego, a jeśli tak to jakim i czy doręczał skarżącemu na ten adres jakiekolwiek pisma.

W wykonaniu tych zaleceń ZUS podał, że upomnienie wysłano w dniu [...] na adres korespondencyjny: [...] Ż., ul. [...], wskazany we wniosku złożonym w dniu [...] o przyznanie emerytury, pod którym zobowiązany otrzymał decyzję o przyznaniu świadczenia. Zmianę tego adresu, a także wskazanego we wspomnianym wniosku adresu zameldowania ([...] S., [...]) zobowiązany zgłosił dopiero w dniu [...], a więc po wysłaniu upomnienia, wskazując jako adres zameldowania: B., ul. [...], a jako adres korespondencyjny: S., ul. [...].

Powyższe okoliczności poparto jedynie załączoną do akt sprawy (potwierdzoną za zgodność z oryginałem) mało czytelną kserokopią decyzji z dnia [...] o przyznaniu skarżącemu emerytury, w której w nagłówku – jako adres strony wskazano: [...] Ż., ul. [...]. Nadto ZUS powołał się na znajdujące się (prawdopodobnie, bowiem zaniechano numerowania poszczególnych kart) wcześniej w aktach sprawy pismo z dnia [...] kierowane przez ZUS Oddział w S. do Wydziału Kontroli ZUS/Inspektorat D. o następującej treści: "w związku z Pani notatką służbową z dnia [...] dotyczącą skierowanego do kontroli wniosku informujemy, iż na wniosku emerytalnym płatnik podał adres do korespondencji K.B. ul. [...], [...] Ż.".

Z powyższego wynika zatem jedynie, że ZUS powziął informację co do adresu korespondencyjnego strony: [...] Ż., ul. [...] i taki adres wpisał w nagłówku decyzji emerytalnej. Nie załączono jednak do akt ani wniosku emerytalnego zobowiązanego ani też zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji o przyznaniu skarżącemu emerytury. Brak zatem danych o tym, czy decyzję przesłano na ten sam adres, jaki został podany w nagłówku decyzji i jakie okoliczności udokumentowane są w zwrotnym potwierdzeniu odbioru tej decyzji. Jest to tym bardziej istotne, że w skardze z dnia [...] skarżący nie podał aktualnego wówczas adresu, pod którym (jak się wyraził) "otrzymywał decyzje emerytalne", oświadczając jedynie, iż pod adresem: [...] Ż., ul. [...] nie mieszkał od 2005 r.

Powyższe dane, na które powołano się w ramach wykonania wyroku z dnia

12 stycznia 2017 r,. nie stanowią zatem o podjęciu i udokumentowaniu wszelkich możliwych czynności do ustalenia, czy zobowiązany od 30 marca do 16 kwietnia 2007 r. (okres awizowania przesyłki zawierającej upomnienie) przebywał pod adresem: Ż., ul. [...]. Akcentowana w zaskarżonym postanowieniu okoliczność, iż korespondencja z upomnieniem została zwrócona bez adnotacji, że adresat "jest nieznany" bądź też "wyprowadził się" także nie stanowi bezspornego dowodu, co do zamieszkiwania strony pod tymże adresem, zważywszy, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, iż przesyłkę dwukrotnie awizowano, pozostawiając awiza w skrzynce oddawczej na posesji.

Nadto wskazać należy, że w wyroku z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1008/16 w kwestii treści deklaracji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego stwierdzono, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia gołosłownie wskazuje, że zaktualizowana korekta deklaracji, złożona przez zobowiązanego w dniu [...], zawiera wymagane pouczenie. Sąd na marginesie zauważył, że postępowanie egzekucyjne w zakresie wielu tytułów wykonawczych zostało umorzone właśnie z uwagi na to, że – jak podał ZUS w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] – szereg tytułów wykonawczych zostało wystawionych w oparciu o deklaracje rozliczeniowe nie zawierające pouczenia co do tego, że mogą stanowić podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Wobec tego Sąd stwierdził, że rzetelne ustosunkowanie się do twierdzenia strony skarżącej, że również w odniesieniu do pozostałych jeszcze dwóch czynnych tytułów wykonawczych, stosowne deklaracje nie zawierały analogicznego pouczenia, wymaga zapoznania się z treścią tychże deklaracji (ich korekt). W aktach sprawy Sąd jednakże nie dostrzega takich dokumentów. Jedyna kopia deklaracji rozliczeniowej, która dotyczy składek za październik 1999 r., złożona przez zobowiązanego w dniu [...] (ściślej: wskazana data wypełnienia deklaracji to [...]) nie zawiera żadnego pouczenia w temacie wystawienia tytułu wykonawczego. W tym stanie rzeczy twierdzenie organu, że analizowany zarzut skarżącego nie jest zasadny nie znajduje oparcia w aktach sprawy, a tym samym jawi się jako dowolne, naruszające art. 7 oraz 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w sposób, który mógł mieć istotne znaczenie dla wyniku przedmiotowej sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd wskazał, że na poparcie twierdzenia, że zaktualizowana korekta deklaracji, złożona przez zobowiązanego w dniu [...], zawiera wymagane pouczenie organ powinien załączyć do akt sprawy odpis dokumentu, z którego wynika, że tytuły wykonawcze o nr: [...] i [...] wystawiono na podstawie deklaracji, w której zostało zamieszczone pouczenie, iż stanowią one podstawę wystawienia tytułu wykonawczego – czego wymaga art. 3a § 2 pkt 1 u.p.e.a. Jeśli organ tego nie uczyni, będzie zmuszony przyjąć, że deklaracje pouczenia nie zawierały i wyciągnąć z tego stosowne wnioski w sferze stosowania art. 59 § 1 u.p.e.a.

Odnośnie tej kwestii organ nadzoru stwierdził jedynie, po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz argumentów podniesionych w zażaleniu, że bezsporne jest, iż zaległości składkowe zobowiązanego wykazane zostały w wypełnionej przez niego w dniu [...] w formie elektronicznej korekcie deklaracji rozliczeniowej za październik 1999 r. W deklaracji tej, wydrukowanej dla potrzeb postępowania egzekucyjnego, a nie złożonej w wersji papierowej, jak pełnomocnik odczytuje sformułowanie WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1008/16, odnośnie danych identyfikujących płatnika składek, zobowiązany wpisał (w rubryce 06 - Nazwa skrócona) jedynie PPHU oraz imię i nazwisko, bez wskazania adresu. Jednocześnie organ nadzoru podał, że pouczenie, iż deklaracja stanowi podstawę wystawienia tytułu wykonawczego wyświetlane jest na ekranie wypełniającego dokumenty, zgodnie z wersją 4.01.001 programu PŁATNIK, która weszła do użytku 1 stycznia 2003 r.

Nie ulega zatem wątpliwości, że w dalszym ciągu nie jest udokumentowane, że skarżący złożył deklarację rozliczeniową ZUS DRA dotyczącą ubezpieczeń społecznych oraz zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego/zgłoszenie zmiany danych ZUS ZZA dotyczące ubezpieczenia zdrowotnego w sposób, który pozwalałby stwierdzić, że deklaracja zawierała pouczenie, iż stanowi podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Obowiązek wykazania i udokumentowania tej okoliczności wynikał wprost z wyroku WSA w Gliwicach z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1008/16. Zauważyć należy, że informacja o tym, iż numer identyfikatora potwierdza elektroniczny sposób złożenia w 2007 r. omawianych deklaracji (korekt) nie zawiera żadnych danych, w oparciu o które można by stwierdzić, że omawiane deklaracje są opatrzone właśnie takimi numerami. Nadto odnotować trzeba, że numery wersji widniejące w ostatnim wierszu deklaracji (których znaczenie nie jest wyjaśnione) nie odpowiadają oznaczeniu cyfrowemu wersji programu PŁATNIK, na którą powołuje się organ. Dla wykonania zaleceń zawartych w omawianym wyroku niewątpliwie nie jest wystarczające ogólnikowe wyjaśnienie, że pouczenie wyświetla się na ekranie. Nie jest bowiem w żaden sposób wykazane (ani nawet wspomniane), że dla przesłania dokumentu nieodzowne jest zaznaczenie pola, w którym wypełniający deklarację potwierdza, że zapoznał się z pouczeniem o określonej treści. Z równie ogólnikowego stwierdzenia organu zawartego m.in. w piśmie z dnia [...], że "sam program PŁATNIK, jeżeli umożliwia wysyłkę dokumentu, to znak, że dokument ten jest poprawny" można jedynie wywieść, że prawdopodobnie niewypełnienie określonych rubryk deklaracji uniemożliwia elektroniczną wysyłkę dokumentu. Nie ulega przy tym wątpliwości, że załączone do akt wydruki nie zawierają żadnych pozycji (rubryk) odnoszących się do pouczenia o podstawie wystawienia tytułu wykonawczego.

Jak więc wykazano powyżej nadal, z naruszeniem art. 153 P.p.s.a., niewykonane pozostają zalecenia zawarte w wiążącym Sąd i organ wyroku WSA

w Gliwicach z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1008/16, co do wykazania spełnienia wymogów wynikających z art. 3 a § 1 pkt 3 i § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a.

Wyczerpana zatem została przesłanka uchylenia zaskarżonego postanowienia w oparciu o art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a. i zobowiązania organu, aby właściwie, we wskazanym wyżej zakresie, udokumentował okoliczności związane z doręczeniem skarżącemu upomnienia na właściwy adres i wykazał, że skarżący wypełniając deklarację rozliczeniową oraz zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego/zgłoszenie zmiany uzyskał pouczenie, iż stanowią one podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. W razie niemożności uzupełnienia tych braków organ zobowiązany będzie wyciągnąć stosowne wnioski w zakresie zastosowania art. 59 § 1 u.p.e.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.