Postanowienie WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 863/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-01-11 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego
Powołane przepisy: article: art. 260 § 1, 2 i 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA – Marzena Kowalewska po rozpatrzeniu w dniu 11 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. R. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 listopada 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia 21 lipca 2017 r. nr [...] [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy: luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2014 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

A. R. - dalej "Skarżący" wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia 21 lipca 2017 r. nr [...] [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy: luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2014 r. Skarżący wraz ze skargą złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Uzasadniając wniosek Skarżący wskazał na niskie dochody oraz prowadzone postępowanie zabezpieczające dotyczące kwoty [...]zł w związku z prowadzonym przez organ podatkowy postępowaniem podatkowym. Skarżący oświadczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego majątku. Wskazał jednak, że dysponuje oszczędnościami w wysokości ok. [...] zł oraz samochodem osobowym [...] z 2007 r. o wartości ok. [...] zł. Jako źródło utrzymania wskazał jedynie umowę o pracę w [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. z wynagrodzeniem netto w kwocie [...]zł. Do wniosku załączona została kopia protokołu kontroli podatkowej prowadzonej wobec Skarżącego.

W toku postępowania Referendarz wezwał Skarżącego do uzupełnienia braku wniosku poprzez przedłożenie: zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu w 2015 r. i 2016 r. albo zaświadczenia organu podatkowego o nieskładaniu zeznania za ww. okresy, wyciągów z wszystkich rachunków bankowych Skarżącego (w tym [...] i rachunku bankowego, na którym Skarżący zgromadził oszczędności) ze stanem środków na rachunkach za okres od 1 sierpnia do 15 października 2017 r., dokumentów potwierdzających wysokość przychodów i dochodów Skarżącego z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej pod firmą "[...] A. R. za okres od stycznia do września 2017 r., dodatkowego oświadczenia Skarżącego o tytule prawnym do nieruchomości zlokalizowanych przy: al. [...] [...] w S., al. [...] nr [...] w S., ul. [...] nr [...] w G., ul. [...] w S. - wskazanych w CEIDG: jako miejsce prowadzenia ww. działalności gospodarczej wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe lub dokumentów potwierdzających zbycie (utratę posiadania) ww. nieruchomości, za okres od stycznia do września 2017 r., wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe, zaświadczenia pracodawcy Skarżącego o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za okres ostatnich sześciu miesięcy, dodatkowego oświadczenia Skarżącego o wysokości ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy wydatków na utrzymanie wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe, decyzji właściwych organów podatkowych ustalających Skarżącemu zobowiązanie w podatkach [...] na 2017 r. (dotyczy w szczególności podatku od nieruchomości, podatku rolnego w odniesieniu do nieruchomości położnych w S. i G.), dodatkowego oświadczenia Skarżącego o stanie rodzinnym, tj. czy pozostaje w związku małżeńskim, jeśli tak zobowiązanie obejmuje obowiązek nadesłania oświadczenia o stanie majątkowym jego żony wraz dokumentami potwierdzającymi powyższe (w tym zeznania podatkowe za 2015 r. i 2016 r.; wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące; zaświadczenia, wyciągi potwierdzające wysokość osiąganych przychodów i dochodów za okres ostatnich trzech miesięcy).

W piśmie z dnia 2 listopada 2017 r. Strona zamieściła wniosek o przedłużenie terminu zakreślonego wezwaniem, tj. do dnia 16 listopada 2017 r. celem umożliwienia złożenia pozostałych dokumentów oraz ewentualnego ograniczenia wniosku o przyznanie prawa pomocy), a ponadto w załączeniu nadesłała:

- kopię swojego zeznania podatkowego PIT- 37 za 2016 r. z zadeklarowanym przychodem z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł),

- kopię swojego zeznania podatkowego [...] za 2016 r. z zadeklarowanym przychodem z działalności gospodarczej - "pozostała działalność związana z udostępnianiem pracowników" w wysokości [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł),

- podsumowanie księgi przychodów i rozchodów z prowadzonej działalności gospodarczej pod firmą: "[...] [...] A. R. za okres od stycznia do września 2017 r. z zadeklarowanym przychodem [...] zł i wydatkami o wartości [...] zł, w tym tytułem wynagrodzenia: [...] zł,

- kopię "poświadczenia" zatrudnienia przez [...] Sp. z o.o. w W. na stanowisku prezesa od 1 stycznia 2015 r. na czas nieokreślony z wynagrodzeniem brutto [...] tys. zł,

- wyciągi z rachunku bankowego związanego z działalnością gospodarczą, za okres od 29 lipca do 10 października 2017 r.,

- oświadczenie z dnia 26 października 2017 r. o pozostawaniu w związku małżeńskim,

- oświadczenie z dnia 26 października 2017 r. o tym, że nie jest właścicielem nieruchomości wymienionych w wezwaniu,

- kopię wypisu z aktu notarialnego z dnia [...] r. rep. A nr [...] - umowy o częściowy podział majątku, w którym odwołano się m.in. do rozdzielności majątkowej w małżeństwie Skarżącego wprowadzonej aktem notarialnym z dnia [...] r. nr [...].

W piśmie z dnia 16 listopada 2017 r. Skarżący ograniczył wniosek o przyznanie prawa pomocy, w związku z uiszczeniem przez nią w kasie Sądu, w tym samym dniu kwoty [...]zł.

Do dnia wydania przez Referendarza postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, Skarżący nie nadesłał dokumentów, ponad te załączone do pisma z dnia 2 listopada 2017 r.

Postanowieniem z dnia 30 listopada 2017 r. Referendarz odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia przywołał brzmienie art. 245 § 1, 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." i stwierdził, że Skarżący nie wykonał w pełni wezwania z dnia 16 października 2017 r. Podkreślił, że nie przedłożył zeznania podatkowego za 2015 r., co uniemożliwia ocenę, czy był w stanie poczynić oszczędności i zgromadzić w 2015 r. środki konieczne na poczet wymaganych kosztów sądowych. Natomiast w oparciu o złożone podsumowanie księgi przychodów za okres od stycznia do września 2017 r. Referendarz stwierdził, że Strona zaewidencjonowała przychody w niemałej wysokości [...] zł i wypłatę środków tytułem wynagrodzenia w kwocie [...]zł.

Rozpoznając wniosek Referendarz odniósł się, także do skierowanego do Skarżącego wezwania w zakresie dokumentów dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej jego żony. Wyjaśnił, iż odpowiadało ono ugruntowanemu orzecznictwu sądów administracyjnych, które dotyczy wpływu ustanowienia rozdzielności majątkowej małżonków na obowiązek udzielenia przez nich wzajemnej pomocy i alimentacji, stosownie do treści art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) – dalej: "k.r.o.". Referendarz stwierdził, że Skarżący pomimo wezwania nie przedłożył wymaganych dokumentów, ani żadnych wyjaśnień w ww. zakresie i na tej podstawie nie było możliwe ustalenie aktualnych możliwości płatniczych jego żony.

Referendarz zwrócił uwagę, iż z przedłożonych dokumentów wynika jedynie, że Skarżący po ustanowieniu rozdzielności majątkowej w małżeństwie w drodze częściowego podziału majątku postanowił, że majątek stanowiący uprzednio wspólność majątkową małżeńską nabyła żona. Ponadto wskazał, że okoliczność świadomego wyzbywania się majątku przez Skarżącego stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. W tym zakresie odwołał się do orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2013 r. sygn. akt II FZ 579/13. Dodatkowo powołał liczne orzeczenia sądów administracyjnych, w których zaprezentowany został pogląd, że obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego w sytuacji, gdy nie jest on w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie.

Referendarz negatywnie również ocenił fakt zawieszenia przez Skarżącego działalności gospodarczej, pomimo uzyskiwania do tego czasu znacznych przychodów i prowadzenia współpracy z [...] Sp. z o.o.

Końcowo Referendarz uznał, że podniesione w uzasadnieniu postanowienia okoliczności nie przemawiają za zwolnieniem Skarżącego od wpisu od skargi we wnioskowanym zakresie.

Od powyższego rozstrzygnięcia Skarżący, w ustawowym terminie, wniósł sprzeciw, żądając uchylenia postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżący zakwestionował argumentację Referendarza dotyczącą analizy księgi przychodów i rozchodów za rok 2017. Wskazał także, że nie jest jasny argument dotyczący obowiązku wzajemnej pomocy i alimentacji małżonków nawet w przypadku ustanowienia rozdzielności majątkowej. Uznał, iż bezprzedmiotowe jest ustalanie sytuacji finansowej jego żony, bowiem nie zmienia ona jego sytuacji majątkowej.

Skarżący nie zgodził się z poglądem, jakoby wskutek wyzbycia się majątku na rzecz członków swojej rodziny nie wykorzystał w pełni swoich możliwości zarobkowych. Referendarz ponadto błędnie uznał, iż Skarżący powinien przygotować się na spór z organem podatkowym i dysponować stosownym funduszem na ten cel. Podkreślił, że ewentualne posiadanie przez niego tych środków skutkowałoby zajęciem ich przez organ w toku postępowania egzekucyjnego, a w przypadku ich przeznaczenia na poczet wpisu w niniejszej sprawie, odpowiedzialnością karną na podstawie art. 300 § 2 k.k.

Do sprzeciwu Skarżący załączył kopie decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w S. z dnia 8 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia Skarżącemu przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od towarów i usług za okres od września do grudnia 2013 r. oraz styczeń 2014 r. w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej wysokości [...] zł oraz zabezpieczenia na majątku Skarżącego kwot [...]zł wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej wysokości [...] zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.

Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 259 § 1 p.p.s.a., m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw, Sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.).

W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Nie powinna ona jednak uniemożliwiać realizacji prawa obywateli do sądu. Powyższe znajduje swoje normatywne potwierdzenie w art. 199 p.p.s.a. w myśl, którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Natomiast art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Przy czym słowo "wykaże", użyte w treści tego przepisu, oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować

(por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). To na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające

z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. Jeżeli natomiast oświadczenia te okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć dodatkowe dokumenty. Przedstawione we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty, powinny spowodować osiągnięcie stanu pewności co do tego, iż nie ma ona dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona ma obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności.

Należy zastrzec, że do poznania zdolności płatniczej strony konieczna jest rekonstrukcja jej budżetu domowego, a więc zestawienie wpływów, kosztów

i posiadanych zasobów. Dopiero wówczas można stwierdzić, jakimi środkami strona dysponuje i ocenić, czy pozwalają one na poniesienie kosztów postępowania. W braku tych ustaleń nie jest możliwe uznanie, że strona zasługuje na przyznanie prawa pomocy.

Skarżący w niniejszej sprawie domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w całości lub przynajmniej w części.

Wysokość kosztów sądowych, którego dotyczy wniosek Skarżącego sprowadza się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w wysokości [...] zł, w związku z ustaleniem po przeprowadzeniu dochodzenia wartości przedmiotu sporu na kwotę [...]zł (zarządzenie Przewodniczącej Wydziału I Sądu z dnia 4 października 2017 r.). Wskazać jednak należy, że Skarżący w dniu 16 listopada 2017 r. uiścił tytułem wpisu sądowego kwotę [...]zł i ograniczył jednocześnie wniosek o przyznanie prawa pomocy.

W ocenie Sądu, Referendarz prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Skarżący nie wykazał w sposób należyty swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Wprawdzie Skarżący zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwił dokonanie weryfikacji wiarygodności niektórych z tych oświadczeń. Mimo wezwania (wystosowanego w wykonaniu zarządzenia Referendarza, wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a.) Skarżący nie przedstawił bowiem zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu w 2015 r., kompletnych wyciągów wszystkich rachunków bankowych ze stanem środków na tych rachunkach za okres od 1 sierpnia do 15 października 2017 r., tj. pominął wyciągi obejmujące dni: 9 i 10 września 2017 r. oraz od 11 do 15 października 2017 r., dodatkowego oświadczenia o wysokości ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy wydatków na utrzymanie wraz z dokumentami je potwierdzającymi oraz oświadczenia o stanie majątkowym swojej żony wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe (w szczególności zeznań podatkowych za 2015 i 2016 r., wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, zaświadczenia i wyciągów potwierdzających wysokość osiąganych przychodów i dochodów za okres ostatnich trzech miesięcy). Referendarz trafnie zwrócił uwagę na wątpliwości rysujące się wskutek analizy tej części dokumentacji, którą Skarżący przedstawił. Nie możliwe było ustalenie, czy Skarżący mógł poczynić oszczędności na poczet niniejszego postępowania ani tego, czy jest w stanie uzyskać konieczne środki od żony. W związku z powyższym nie można mówić o tym, że Skarżący uprawdopodobnił zasadność złożonego przez siebie wniosku.

Mając na względzie powyższe oraz stan faktyczny niniejszej sprawy, Sąd rozpoznający sprzeciw stwierdza, że nie miał możliwości dokonania szerszej oceny sytuacji materialnej Skarżącego, niż zrobił to Referendarz. Treść sprzeciwu nie zawiera żadnych nowych informacji, a jedynie polemikę z argumentami przedstawionymi w postanowieniu Referendarza. Dodatkowo jedynie załączono kopię decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w S. z dnia 8 czerwca 2017 r. Wskazać należy, że za uwzględnieniem sprzeciwu nie może przemawiać okoliczność uiszczenia przez Skarżącego kwoty [...]zł tytułem części wpisu sądowego od skargi i nie zmienia tego również określenie Skarżącemu przez organ podatkowy przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od towarów i usług za okres od września do grudnia 2013 r. oraz styczeń 2014 r. w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej wysokości [...] zł.

Odniesienie sytuacji majątkowej i finansowej Skarżącego domagającego się przyznania prawa pomocy do ciążących na nim zobowiązań podatkowych za inne okresy, ale również innych kosztów, czy postępowań zabezpieczających może bowiem (i powinno) nastąpić, dopiero wówczas gdy wspomniana sytuacja majątkowa i finansowa została w sposób rzetelny i wiarygodny przedstawiona. Tymczasem Skarżący nie udokumentował w pełni swojej sytuacji majątkowej, do czego był zobowiązany.

Ponadto należy zauważyć, że Sąd rozpoznający sprawę podziela przedstawione przez Referendarza argumenty dotyczące zagadnienia udzielania współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie kosztów postępowania sądowego w przypadku zniesienia ustawowej wspólności małżeńskiej. Sąd dostrzega, że Skarżący w piśmie z dnia 2 listopada 2017 r. zaznaczył, że choć pozostaje w związku małżeńskim to [...] r. małżonkowie wprowadzili umowny ustrój rozdzielności majątkowej, a ponadto nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Niemniej jednak stanowisko, że na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie nawzajem wsparcia finansowego niezależnie od tego, w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą , czy też nie, wspólne gospodarstwo domowe znajduje oparcie w art. 23 k.r.o. i spotkało się z aprobatą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13; z dnia 15 kwietnia 2016 r., sygn. akt I GZ 170/16; z dnia 17 sierpnia 2016 r., sygn. akt I GZ 472/16, z dnia 30 sierpnia 2016 r., sygn. akt I GZ 505/16; z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt II FZ 35/17; z dnia z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt I GZ 24/17; z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt I GZ 5/17; z dnia 4 lipca 2017 r., sygn. akt II FZ 259/17 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku ponoszenia wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, podejmowania starań w celu zapewnienia potrzeb bytowych rodziny i wzajemnego wspierania się małżonków w wypełnianiu obowiązków małżeńskich i rodzinnych. W toku postępowania o przyznanie prawa pomocy dopuszczalne jest domaganie się od strony z powołaniem się na art. 23 i 27 k.r.o. przedłożenia dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej i finansowej małżonka. Sąd podkreśla, że celem takiego wezwania powinna być ocena, czy w konkretnym przypadku można obiektywnie oczekiwać, że wsparcie małżonka (związane z zapewnieniem środków utrzymania) pozwoli stronie zobowiązanej do poniesienia kosztów postępowania, na poczynienie oszczędności na poczet tych kosztów, co niewątpliwie miałoby znaczenie z punktu widzenia przyznania prawa pomocy. Pozostawanie w ustroju rozdzielności majątkowej nie jest przy tym tożsame z prowadzeniem odrębnych gospodarstw domowych przez małżonków. Skarżący nie może zatem uchylać się od przedstawienia informacji na ten temat.

Podkreślenia wymaga, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że powodem odmowy przyznania prawa pomocy tylko w pewnym zakresie były braki związane ze zobrazowaniem kondycji finansowej żony Skarżącego. Referendarz bowiem słusznie dostrzegł, że Skarżący dysponował majątkiem znacznej wartości (obejmującym udziały w prawie własności lokali mieszkalnych, lokali niemieszkalnych i nieruchomości rolnych), który stanowił uprzednio przedmiot wspólności majątkowej małżeńskiej. Prawidłowa jest także argumentacja Referendarza, zgodnie z którą wyzbywając się nieodpłatnie w 2015 r. majątku na rzecz żony, Skarżący usiłuje obciążyć kosztami postępowania sądowego Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku obywateli.

Zasadne jest zwrócenie uwagi, że w niniejszej sprawie Skarżący wszczął postępowanie sądowoadministracyjne w związku z wydaną w postępowaniu podatkowym decyzją określającą zobowiązanie w podatku od towarów i usług (decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w S. z dnia 30 listopada 2016 r. – I instancja oraz decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia 21 lipca 2017 r. – II instancja). Postępowanie kontrolne poprzedzające wydanie ww. decyzji wszczęte zostało wobec Skarżącego w dniu 14 października 2014 r., w ramach którego następnie sporządzono w dniu 22 lutego 2016 r. protokół badania ksiąg. W ocenie Sądu nieodpłatne przekazanie przez Skarżącego innym osobom (żonie – akt notarialny Rep. A nr [...] z dnia [...] r. w przedmiocie ustanowienia ustroju rozdzielności majątkowej oraz akt notarialny Rep. A nr [...] z dnia [...] r. w przedmiocie umowy o częściowy podział majątku, a także synowi – akt notarialny Rep. A nr [...] z dnia 10 marca 2016 r. dotyczący darowizny) majątku i pozbywając się w ten sposób istotnych składników majątku, można traktować jako faktyczne wyzbycie się przez Skarżącego zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Tym samym sytuacja, w której znalazł się Skarżący była wynikiem podjętych przez niego działań. Podejmowane czynności wpisują się w ciąg zdarzeń, które w sposób bezsprzeczny dowodzą, że przekazanie należących do Skarżącego nieruchomości na rzecz żony i syna, w sytuacji w której prowadzone było postępowanie kontrolne w stosunku do jego osoby zmierzało do wyzbycia się posiadanego mienia w celu zabezpieczenia się przed ewentualną egzekucją z jego majątku. Należy również podkreślić, że wyzbyte nieruchomości, które same w sobie stanowiły dużą wartość, mogłyby też stanowić ewentualne źródło przychodu m.in. na podstawie umowy dzierżawy.

Na uwagę zasługuje również podniesiony przez Referendarza w uzasadnieniu postanowienia trafny argument dotyczący okresowego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, stanowiącej potencjalne źródło przychodu. Także ta okoliczność uniemożliwia udzielenie wsparcia z budżetu państwa.

Wyżej wskazane okoliczności potwierdzają fakt, że Skarżący nie zabezpieczył środków na poczet ewentualnych kosztów związanych z postępowaniem sądowym, mając świadomość ich wystąpienia.

Z uwagi na powyższe okoliczności stanowisko zajęte przez Referendarza w zaskarżonym postanowieniu należało uznać za odpowiadające prawu.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie można przyjąć, że odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych narusza prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Należy podkreślić, że prawo do sądu nie ma charakteru bezwzględnego, zależy bowiem od różnych czynników. Wyjaśnić należy, że do takiego naruszenia mogłoby dojść, gdyby Sąd odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy mimo ustalenia, że nie ma on środków finansowych niezbędnych dla wypełnienia wymogów formalnych warunkujących dostęp do sądu. W niniejszej sprawie natomiast Skarżący nie przedstawił Referendarzowi wszystkich dokumentów niezbędnych dla weryfikacji składanych przez niego oświadczeń o trudnej sytuacji finansowej. W skutek powyższego nie wykazał skutecznie, że w takiej trudnej sytuacji rzeczywiście się znajduje. Na marginesie jedynie wskazać należy, że Skarżący, mimo deklarowanej złej sytuacji majątkowej przez cały czas trwania postępowania sądowoadministarcyjnego korzystał z usług ustanowionego przez siebie profesjonalnego pełnomocnika, co budzi dodatkowe wątpliwości w zakresie jego możliwości finansowych.

Sąd stwierdza, że ocena okoliczności przedstawionych w uzasadnieniu żądania przez pryzmat właściwych przesłanek nie przemawia za przyznaniem Skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W pełni podziela argumentację przedstawioną przez Referendarza w zaskarżonym postanowieniu, odmawiając tym samym trafności zarzutom zamieszczonym przez Skarżącego w treści sprzeciwu.

Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie Referendarza odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1, 2 i 3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.