Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 643/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel – spr. Sędziowie Sędzia WSA Władysław Kulon Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski Protokolant Asystent sędziego Malwina Jaworska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi A. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 14 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o rozwiązaniu umowy w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 lipca 2014 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (dalej powoływane jako: SKO lub Kolegium), utrzymało w mocy własne postanowienie z dnia 30 kwietnia 2014 r., nr [...], odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 29 marca 1995 r., nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Zarządu Miasta W. z dnia 27 października 1994 r., nr [...].

Tą ostatnią decyzją Zarząd Miasta W., działając na podstawie art. 26 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.), orzekł o rozwiązaniu umowy, zawartej w dniu 17 czerwca 1987 r. w formie aktu notarialnego nr [...], w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu, położonego we W. przy ul. R. [...], oznaczonego geodezyjnie jako działka nr [...], AM - 4, obręb [...], o powierzchni 270 m², dla której prowadzona była księga wieczysta nr [...], a także o odebraniu od U. i A. O. przedmiotowego gruntu.

Po rozpoznaniu odwołania A. O., powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją SKO we W. z dnia 29 marca 1995 r. Wywiedziona od tego rozstrzygnięcia skarga A. O. została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego o/z we Wrocławiu z dnia 18 grudnia 1995 r., sygn. akt SA/Wr 1483/95.

Następnie decyzją z dnia 11 czerwca 1996 r., nr [...], Kolegium we W., po rozpatrzeniu wniosku A. O. o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia 29 marca 1995 r., nr [...], odmówiło wznowienia postępowania. To rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy decyzją SKO z dnia 9 września 1996 r., nr [...]. Z kolei złożona na to rozstrzygnięcie skarga A. O., została odrzucona przez NSA o/z we Wrocławiu, postanowieniem z dnia 10 marca 1997 r., sygn. akt II SA/Wr 1227/96.

Wnioskiem z dnia 18 kwietnia 2014 r. A. O. wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji SKO we W. z dnia 29 marca 1995 r., nr [...], z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa. Motywując takie żądanie strona podniosła, że Zarząd Gminy W. powinien być wyłączony od załatwienia sprawy w sprawie rozwiązania umowy wieczystego użytkowania działki gruntu przy ul. R. [...], z uwagi na to, że działka ta pozostawała własnością Gminy W.. Ponadto wskazano, że zagadnienie wyłączenia Zarządu Miasta W. ("zaistnienie konieczności wyłączenia") od załatwienia sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia 27 października 1994 r., nr [...] nie było rozpatrywane przez NSA o/z we Wrocławiu i nie było objęte orzeczeniem tego Sądu z dnia 18 grudnia 1995 r. (SA/Wr 1483/95). W ocenie wnioskodawcy wynika to jednoznacznie z treści uzasadnienia wyroku Sądu, w którym przedstawione zostały wszystkie zagadnienia będące przedmiotem rozstrzygnięcia i badania w tym postępowaniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2014 r., nr [...], na podstawie art. 61a k.p.a., odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kolegium z dnia 29 marca 1995 r., nr [...]. Przedstawiając uzasadnienie prawne Kolegium wskazało, że oddalenie skargi wyrokiem NSA o/z we Wrocławiu z dnia 18 grudnia 1995 r. (SA/Wr/1483/95), było oparte o mające zastosowanie przepisy k.p.a. (s. 6 wyroku). Ich zastosowanie przewidywał art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368). Zgodnie z jego treścią sprawy, w których skargi zostały wniesione do Sądu przed dniem wejścia w życie ww. ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, podlegały rozpoznaniu według przepisów dotychczasowych.

Według Kolegium, ocena skutków prawnych orzeczenia sądowego następuje na podstawie przepisów obowiązujących w dacie jego wydania, z uwzględnieniem ewentualnych zmian w tym zakresie dokonanych przez późniejsze regulacje prawne. W tym kontekście Kolegium zwróciło uwagę, że przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1980 r. Nr 9, poz. 26, z późn. zm.; powoływanej dalej jako k.p.a.), normujące w Dziale VI (art. 196 - 216b) zagadnienie zaskarżania decyzji do sądu administracyjnego, przewidywały, że przy rozpoznawaniu skargi sąd administracyjny nie jest związany jej granicami (art. 206 k.p.a.). W razie uwzględnienia skargi Sądowi przysługiwała, m.in. kompetencja do stwierdzenia nieważności decyzji. Nastąpić to mogło wówczas, gdy stwierdzone zostało istnienie przyczyn określonych w art. 156 § 1 k.p.a. (art. 207 § 1 i § 3 k.p.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd administracyjny skargę oddalał (art. 207 § 5 k.p.a.). Stosowanie do art. 209 k.p.a., oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu administracyjnego związany był w sprawie ten sąd oraz organ administracji państwowej. Wobec tego - zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 16 § 2, art. 196 § 1, art. 206 k.p.a. - przy uwzględnieniu art. 68 ww. ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, sąd badał zaskarżoną decyzję pod kątem jej legalności, czyli zgodności z obowiązującym prawem i nie był przy tym związany zakresem i rodzajem zarzutów podniesionych w skardze (zob. wyrok NSA o/z w Rzeszowie z dnia 28 stycznia 1997 r., SA/Rz 1259/95).

Kolegium podniosło, że pod względem procesowym wyrok sądu administracyjnego oddalający skargę korzystał z powagi rzeczy osądzonej. Według - obowiązującego w dacie wydania powołanego wcześniej wyroku NSA o/z we Wrocławiu (SA/Wr/1483/95) - przepisu art. 366 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.; powoływanej dalej jako k.p.c.), a który to przepis miał zastosowanie wobec zawartego w art. 211 k.p.a. odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania cywilnego w sprawach nieuregulowanych w przepisach Działu VI k.p.a., wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. W myśl art. 363 § 1 k.p.c., orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia. Taki charakter w analizowanym okresie posiadały orzeczenia NSA. Przepisy k.p.a. przewidywały bowiem możliwość wnoszenia od nich ich jedynie rewizji nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego, co nie pozbawiało tych orzeczeń cechy prawomocności (art. 210 k.p.a., w związku z art. 417 § 1 k.p.c.).

Kolegium zauważyło, że w judykaturze wskazuje się, że zakres i skutki prawomocności pozostają w ścisłej zależności od zasięgu kontroli, jakiej poddane są decyzje ostateczne w toku rozpoznania wniesionych na nie skarg. Podnosi się, że wyrok oddalający skargę jest rezultatem jej nieuwzględnienia wobec niewystępowania wad prawnych uzasadniających uchylenie decyzji albo stwierdzenie jej nieważności, bądź niezgodności z prawem. Jego istotną treścią zatem jest ustalenie, że w chwili wydania zaskarżonej decyzji ostatecznej nie była ona prawnie wadliwa z punktu widzenia ustanowionych kryteriów kontroli legalności decyzji administracyjnych. Wynikający więc z takiego wyroku przymiot "prawomocności" dotyczy tylko sfery zgodności z prawem decyzji ostatecznej i nie stwarza przeszkód dla jej zmiany lub uchylenia w trybie przewidzianym dla wzruszenia decyzji prawnej niewadliwej. A zatem nie tylko wykorzystanie instytucji "wywłaszczenia prawa" (art. 161 k.p.a.), ale i sięgnięcia do rozwiązań wprowadzonych przepisami art. 154 i 155 k.p.a., będzie dopuszczalne w postępowaniu przed organami administracji państwowej pomimo wcześniejszego wyroku sądu administracyjnego oddalającego skargę na decyzję ostateczną. Podkreśla się jednak, że wyrok oddalający skargę zamyka organom administracji możliwość korzystania z nadzwyczajnych postępowań, właściwych dla uchylenia decyzji ostatecznych wadliwych, ale tylko wówczas, gdy przyczyny tej wadliwości mogły być zbadane przez NSA w toku rozpoznawania skargi. Po wyroku oddalającym skargę niedopuszczalne więc jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, albowiem sąd z urzędu powinien ustalić, czy występują okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności w myśl art. 156 § 1 k.p.a. Żadna z okoliczności wymienionych w tym przepisie (pkt 1-7) nie zmienia swej wartości prawnej z upływem czasu. Jeżeli nie występowały przyczyny nieważności w chwili wydania decyzji, to nie powstaną one również po jej wydaniu, a więc wszystkie mogą być ujawnione w postępowaniu przed sądem administracyjnym (tak: NSA w wyroku z 30 kwietnia 1986 r., SA/Wr 137/86, ONSA 1986/1/29).

W związku z zaprezentowanym poglądem, Kolegium wskazało, że podniesiony w skardze zarzut, iż przy rozpatrywaniu skargi na decyzję z dnia 29 marca 1995 r., NSA o/z we Wrocławiu - w wyroku z dnia 18 grudnia 1995 r. (sygn. akt SA/Wr 1483/95), nie analizował kwestii wyłączenia Zarządu Miasta W. ("zaistnienie konieczności wyłączenia") od załatwienia sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia 27 października 1994 r., nr [...], przez co zagadnienie to nie było rozpatrywane przez Sąd, pozostaje bez wpływu na możliwość wszczęcia postępowania. Jak bowiem wyżej już zaznaczono, przy rozpatrywaniu skargi i dokonywaniu kontroli wydanych w sprawie decyzji administracyjnych, sąd nie będąc związany granicami skargi (art. 206 k.p.a.), miał obowiązek uwzględnić przesłanki nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Wobec tego podniesiono, że wymieniona w uzasadnieniu wniosku A. O. przesłanka wyłączenia organu gminy (Zarządu Miasta W.) od załatwienia sprawy należy do przesłanek wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.), a nie stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia. Według bowiem wskazanego przepisu wznowienie postępowania następuje w sytuacji wydania decyzji przez pracownika lub organ administracji państwowej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, art. 25 i art. 27 k.p.a.

Na podstawie art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), ocena prawna wyrażona w orzeczeniu NSA, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., z zastrzeżeniem art. 100, wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Zgodnie zaś z orzecznictwem sądów administracyjnych oddalenie przez sąd administracyjny skargi na niezgodność decyzji z prawem zamyka organowi administracyjnemu drogę do stwierdzenia nieważności decyzji, ze względu na związanie go oceną prawną zawartą w wyroku sądu, w odniesieniu do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego (zob. np. postanowienie NSA z dnia 19 lutego 2001 r., II SAB 278/00-287/00, niepubl.).

W ocenie Kolegium, przedstawione powyższe rozważania wskazują, że wniosek A. O. o stwierdzenie nieważności decyzji SKO z dnia 29 marca 1995 r., którą utrzymano w mocy decyzję Zarządu Miasta W. z dnia 27 października 1994 r. (nr [...]), a w stosunku do której to decyzji Kolegium została oddalona skarga prawomocnym wyrokiem sądu, nie może wywołać skutku w postaci wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności. Wobec powyższego, w myśl art. 61 a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, należało orzec o odmowie wszczęcia postępowania.

Pismem z dnia 3 lipca 2014 r. (data nadania) A. O. wystąpił do Kolegium we W. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem tego organu z dnia 30 kwietnia 2014 r. A. O. podtrzymał przekonanie o oczywistej sprzeczności z art. 27a k.p.a. docelowo kwestionowanej decyzji kolegialnego organu wykonawczego gminy, jak i o rażącym naruszeniu prawa przez decyzję utrzymującą. Podtrzymał też zastrzeżenie wskazujące na to, że w wyroku oddalającym nie zajmowano się "kwestią wyłączenia Zarządu Miasta W. od załatwiania sprawy zakończonej decyzja tego Zarządu z dnia 27.10.94r."

SKO we W. postanowieniem z dnia 14 lipca 2014 r., nr [...], utrzymało w mocy swoje postanowienie z dnia 30 kwietnia 2014 r., nr [...]. Przytaczając treść art. 61a § 1 k.p.a. Kolegium podtrzymało stanowisko, że wniosek A. O. (z dnia 18 kwietnia 2014 r.) wyczerpuje znamiona końcowej części hipotezy normy prawnej zamieszczonej w tym przepisie. In concreto za tę "inną uzasadnioną przyczynę", uniemożliwiającą wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji utrzymującej, uznano konieczność respektowania prawomocnego statusu decyzji podjętych w postępowaniu zakończonym rozstrzygnięciem w sprawie rozwiązania umowy użytkowania wieczystego gruntu położonego przy ul. R. [...] we W. i o odebraniu U. i A. O. tej nieruchomości. O tego rodzaju kwalifikacji przesądza fakt ich poddania bezpośredniej kontroli sądu administracyjnego - ze skutkiem w postaci wyroku oddalającego. Zważywszy zaś, że w stosunku do tego orzeczenia znalazły, w analizowanym kontekście, według Kolegium, zastosowanie następujące przepisy:

1) art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), w związku z art. 196 § 1, art. 206 i art. 207 § 1-5 k.p.a. (w wersji właściwej dla ówczesnego brzmienia tej ustawy; zastrzeżenie zachowuje aktualność poniżej) - a więc unormowania przesądzające o tym, że:

a) NSA zweryfikował zaskarżoną decyzję (a więc decyzję utrzymującą) pod kątem jej legalności i nie był przy tym związany zakresem i rodzajem zarzutów podniesionych w skardze złożonej przez A. O.;

b) oddalenie skargi, wobec tego rodzaju uwarunkowań oznaczało, iż Sąd nie znalazł powodów do stwierdzenia nieważności czy uchylenia decyzji utrzymującej (nie dopatrzył się więc żadnej z wad wskazywanych w art. 156 i art. 145 k.p.a.);

2) art. 209 i art. 211 k.p.a. w związku z art. 366 k.p.c. oraz art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), a więc unormowania przesądzające o:

a) związaniu oceną prawną wyrażoną w wyroku oddalającym tak Sądu jak i "organu administracji państwowej" (jak to wówczas określały przepisy);

b) utrzymaniu powyższej reguły po dniu 1 stycznia 2004 r.,

c) obowiązywaniu ograniczeń związanych z powagą rzeczy osądzonej (z perspektywy właściwej dla dokonanej w tym przypadku sądowej kontroli bezpośredniej decyzji administracyjnej).

Kolegium uznało za zasadne podkreślić, że brakuje podstaw do zmiany stanowiska w kwestii wpływu skutków prawnych wywołanych przez wyrok oddalający na dopuszczalność wszczęcia postępowania administracyjnego, które według żądania strony powinno doprowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji utrzymującej. Prawne uwarunkowania obligują bowiem do podtrzymania stanowiska przedstawionego w kwestionowanym postanowieniu Kolegium, tj. wskazującego na niedopuszczalność wszczęcia takiego postępowania administracyjnego. Przeszkodę stanowią skutki prawomocności wyroku oddalającego, in concreto polegające na zamknięciu drogi do wykorzystywania nadzwyczajnych trybów postępowania służących weryfikowaniu istotnych wad ostatecznych decyzji administracyjnych (a więc i postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, którego uruchomienia domaga się strona - zob. np. postanowienie NSA z dnia 19 lutego 2001 r., sygn. akt II SAB 278/00-287/00, niepubl.). Jak bowiem słusznie zauważył poprzedni skład orzekający, "wyrok oddalający skargę jest rezultatem jej nieuwzględnienia wobec niewystępowania wad prawnych uzasadniających uchylenie decyzji albo stwierdzenie jej nieważności, bądź niezgodności z prawem. Jego istotną treścią zatem jest ustalenie, że w chwili wydania zaskarżonej decyzji ostatecznej nie była ona prawnie wadliwa z punktu widzenia ustanowionych kryteriów kontroli legalności decyzji administracyjnych (...) Po wyroku oddalającym skargę niedopuszczalne więc jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, albowiem sąd z urzędu powinien ustalić, czy występują okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności w myśl art. 156 § 1 k.p.a. Żadna z okoliczności wymienionych w tym przepisie (pkt 1-7) nie zmienia swej wartości prawnej z upływem czasu. Jeżeli nie występowały przyczyny nieważności w chwili wydania decyzji, to nie powstaną one również po jej wydaniu, a więc wszystkie mogą być ujawnione w postępowaniu przed sądem administracyjnym (tak: NSA w wyroku z 30 kwietnia 1986 r., SA/Wr 137/86, ONSA 1986/1/29)".

Skład orzekający kolegium wskazał przy tym, że wada, na której wystąpienie powołuje się w swoich podaniach strona, stanowi ewentualną podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (zob. art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.), nie może więc stanowić argumentu umożliwiającego wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji utrzymującej.

Na postanowienie SKO z dnia 14 lipca 2014 r. A. O. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, żądając jego uchylenia. W uzasadnieniu skargi, po opisaniu zapadłych w sprawie rozstrzygnięć, podniesiono, że w uzasadnieniu wyroku NSA o/z we Wrocławiu z dnia 18 grudnia 1995 r. (SA/Wr/1483/95) Sąd "szczegółowo i precyzyjnie omówił zagadnienia objęte rozpoznaniem w tej sprawie". Wskazano, że Sąd nie rozpoznawał kwestii, czy w sprawie zakończoną decyzją Zarządu Miasta W. z dnia 27 października 1994 r., nr [...] nie naruszono przepisu art. 27a k.p.a., a także kwestii, czy sprostowanie postanowieniem Prezydenta Miasta W. (z dnia 18 marca 1996 r., [...]) błędu pisarskiego w decyzji Zarządu Miasta W. z dnia 27 października 1994 r. (nr [...]) było zgodne z art. 113 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę SKO we W. wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

Zaskarżonym do Sądu postanowieniem organ administracji odmówił wszczęcia postępowania nieważnościowego w stosunku do postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 29 marca 1995 r., nr [...] wskazując, że postanowienie to było przedmiotem kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny o/z/ we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 18 grudnia 1995 r., sygn. akt SA/Wa 1483/95 oddalił skargę A. O.. Sąd w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę w pełni podziela ww. stanowisko organu, że w okolicznościach niniejszej sprawy zaistniały przedmiotowe przeszkody do prowadzenia postępowania nieważnościowego a w konsekwencji, że należało odmówić wszczęcia takiego postępowania.

Wsparciem dla przyjętego w sprawie stanowiska są poglądy prezentowane w literaturze przedmiotu przez B. Adamiak, (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2009, s. 299-301. Wskazuje się w nich, że dopuszczalność weryfikacji decyzji administracyjnej na drodze administracyjnej po oddaleniu skargi przez sąd administracyjny należy rozważać w płaszczyźnie prawomocności wyroku sądu administracyjnego i granic powagi rzeczy osądzonej. Według art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), orzeczenia sądu administracyjnego są prawomocne. Wskazana ustawa, nie regulowała skutków prawomocności orzeczeń sądu, ale na podstawie art. 59 tej ustawy do postępowania sądowo-administracyjnego miał zastosowanie art. 365 § 1 k.p.c.: "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby". Nowa regulacja postępowania sądowo-administracyjnego skutki prawomocności reguluje w art. 170 i 171 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Rozpatrując w takim ujęciu procesowym dopuszczalność wszczęcia nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego po oddaleniu skargi przez sąd administracyjny, przyjdzie stwierdzić, że wyrok oddalający skargę powoduje niedopuszczalność postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Wynika to z faktu, że przesłanki nieważności decyzji będące podstawą weryfikacji na drodze administracyjnej i na drodze sądowej w pełni się pokrywają. Przy czym, co wymaga podkreślenia, Sąd, nie będąc związany granicami skargi, obowiązany jest zbadać zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, a zatem ustalić w pełnym zakresie przestrzeganie przepisów prawa. Oznacza to, że sąd winien z urzędu badać legalność kontrolowanych przez siebie rozstrzygnięć również - a nawet przede wszystkim) w zakresie przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Oddalenie skargi z innych przyczyn niż brak legitymacji procesowej po stronie skarżącego oznacza, że sąd nie dostrzegł takich naruszeń prawa (w tym również kwalifikowanych), które miałyby wpływ na wynik sprawy. Nawet jeśli w uzasadnieniu wyroku brak jest odniesienia się do tego czy zaistniały (nie zaistniały) przesłanki wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. to nie oznacza to, że nie były one przedmiotem oceny sądu. Ocena sądu administracyjnego wyrażona w wyroku oddalającym skargę na decyzję wiąże organ właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji, mając w tym zakresie powagę rzeczy osądzonej.

Co więcej, gdy rozważać już tylko hipotetycznie możliwość wzruszenia decyzji z dnia 29 marca 1995 r. w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, wówczas należałoby zwrócić uwagę na to, że postępowanie w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego związane jest z wadliwością procesową w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy. Wprawdzie, ujawnienie wad procesowych (np. fałszu dowodów) może nastąpić po podjęciu wyroku oddalającego, niemniej jednak odwołując się do stanowiska NSA, przyjętego w jednym z pierwszych wyroków dotyczących tej kwestii (wyrok z dnia 30 kwietnia 1986 r., SA/Wr 137/86, ONSA 1986, poz. 29), należy wskazać, że dopuszczalne jest wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną, co do której sąd administracyjny oddalił skargę, wyłącznie wówczas, gdy po wyroku sądowym zostaną ujawnione lub wystąpią przesłanki do wznowienia, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1, 2, 5, 7, 8 k.p.a. Powołana przez skarżącego podstawa wznowienia postępowania odnosi się natomiast do art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.

W przedstawionych uwarunkowaniach prawnych, w ocenie Sądu organy administracji w sposób prawidłowy zastosowały wykładnię przepisu art. 61a k.p.a.

Uzupełniając już tylko przyjęte w sprawie stanowisko można jeszcze odwołać się do poglądu wyrażonego w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 6/09, zgodnie z którym żądanie stwierdzenia nieważności decyzji od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 k.p.a.) wówczas, gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji publicznej ustali wystąpienie – z uwagi na wydany uprzednio wyrok sądu – przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym. W pozostałych przypadkach organ administracji publicznej obowiązany jest rozpoznać żądanie co do istoty stosując art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 k.p.a. Uchwała ta podjęta została w czasie obowiązywania art. 157 § 3 k.p.a. jednak biorąc pod uwagę, że po nowelizacji Kodeksu postępowaniu administracyjnego i uchyleniu art. 157 § 3 k.p.a. organ administracji orzeka w przedmiocie wszczęcia postępowania nieważnościowego na zasadach ogólnych określonych w art. 61a § 1 k.p.a. należy przyjąć, że stanowisko zawarte w tej uchwale ma w pełni zastosowanie również do rozstrzygnięć wydawanych w oparciu o ten ostatni przepis. Z uzasadnienia uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r., wynika, że jedynie uwarunkowany względami obiektywnymi brak wiedzy sądu o okolicznościach sprawy istotnych dla wyniku postępowania spowoduje, że poza zakresem kontroli sądowej objętej powagą rzeczy osądzonej znajdzie się to, na co powoła się wnoszący żądanie. W takim wypadku prawomocny wyrok oddalający skargę na decyzję nie byłby przeszkodą dla przeprowadzenia postępowania w celu merytorycznego rozpoznania żądania złożonego do organu administracji.

Takie okoliczności nie mają miejsca w niniejszej sprawie. Sądowi orzekającemu w sprawie SA/Wr 1483/95 znane był wszystkie argumenty skarżącego dotyczące decyzji z dnia 29 marca 1995 r., nr [...]. Wskazuje na to jednoznacznie uzasadnienie wyroku. Sąd jednoznacznie ocenił materiał dowodowy, który legł u podstaw kwestionowanej przez skarżącego decyzji i obecnie jakakolwiek polemika z materiałem dowodowym i jego sądową oceną wyrażoną w prawomocnym wyroku nie jest dopuszczalna. Nie zachodzi zatem sytuacja "obiektywnego braku wiedzy sądu o okolicznościach sprawy istotnych dla wyniku postępowania", wskazana w przedmiotowej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Kierując się powyższą argumentacją, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.