Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 600/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 26 par. 5 pkt 2, art. 64 par. 2, art. 67 par. 2a, art. 80
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), asesor sądowy WSA Marcin Kojło, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 października 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych na poczet należności oddala skargę


UZASADNIENIE

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku K. M. (dalej powoływanego jako: "skarżący" bądź "strona") na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] obejmującego należności z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego pobieranego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonano w B. SA zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...]

Strona wniosła skargę na czynność egzekucyjną, polegającą na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez B. SA, domagając się uznania jej za dokonaną z naruszeniem przepisów prawa i w konsekwencji uchylenie powyższej czynności.

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] oddalił wniesioną skargę. Uznał, że zaskarżona czynność egzekucyjna została dokonana zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438, dalej: "u.p.e.a.").

Strona wniosła zażalenie, w którym powtórzyła zarzuty uprzednio podniesione w skardze oraz sformułowała nowy, zarzucający zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 40 § 2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez dokonanie czynności egzekucyjnej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], który został doręczony bezpośrednio skarżącemu, z pominięciem ustanowionego pełnomocnika, co wywołało negatywne skutki procesowe w postaci braku możliwości terminowego zaskarżenia owego tytułu wykonawczego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. (dalej: "DIAS") postanowieniem z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku strona wniosła o uchylenie postanowienia DIAS i rozważenie przez Sąd uchylenia poprzedzającego postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. K. M. w skardze zarzucił naruszenie:

1) art. 40 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak uchylenia postanowienia I instancji i czynności egzekucyjnej, mimo dokonania czynności na podstawie tytułu egzekucyjnego nr [...], który to nie został doręczony Skarżącemu przed dokonaniem czynności egzekucyjnej lub wraz z zawiadomieniem o dokonaniu tej czynności, a następnie doręczenie przedmiotowego tytułu z pominięciem ustanowionego przez Skarżącego pełnomocnika, co dodatkowo wywołało negatywne skutki procesowe dla Skarżącego, który nie miał możliwości terminowego zaskarżenia przedmiotowego tytułu w terminie,

2) art. 32 oraz art. 26 § 1 u.p.e.a. poprzez brak uchylenia postanowienia I instancji i czynności egzekucyjnej, mimo tego, że zajęcie zostało dokonane na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], który nie został doręczony Skarżącemu przed dokonaniem zajęcia z dnia [...].12.2019 roku nr [...] lub wraz z zawiadomieniem o dokonaniu czynności egzekucyjnej,

3) art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez brak uchylenia postanowienia I instancji i czynności egzekucyjnej, mimo tego, że Organ I instancji prowadzi przedmiotowe postępowanie w sposób nadmiernie uciążliwy dla Skarżącego polegający w szczególności na:

- utworzeniu licznych zajęć na majątku Skarżącego,

- dokonaniu niezgodnych z prawem zajęć na majątku Skarżącego w związku z

brakiem doręczenia tytułu egzekucyjnego, stanowiącego podstawę tej czynności przed dokonaniem zajęcia z dnia [...].12.2019 roku o numerze [...] lub wraz z zawiadomieniem o czynności egzekucyjnej,

4) art. 8 k.p.a. poprzez brak uchylenia postanowienia I instancji i czynności egzekucyjnej mimo prowadzenia postępowania przez Naczelnika w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej w związku dokonaniem zajęcia na podstawie nigdy nie doręczonego tytułu wykonawczego.

DIAS wywiódł odpowiedź na skargę, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Czynnością egzekucyjną zaskarżoną w niniejszej sprawie było zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w B. SA dokonane przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. zawiadomieniem w trybie art. 80 u.p.e.a.

Zgodnie z treścią art. 80 § 1, § 2, § 3 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego.

Z kolei zgodnie z art. 67 § 2a u.p.e.a. organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony.

Art. 26 § 5 u.p.e.a. stanowi, że do wszczęcia egzekucji dochodzi bądź w chwili doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, bądź w chwili doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, w zależności od tego, które z tych zdarzeń nastąpiło wcześniej. Wskazać również należy na dopuszczalność kwestionowania przez zobowiązanego prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego za pomocą zarzutów z art. 33 u.p.e.a., co wyłącza dopuszczalność kwestionowania prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego za pomocą innych środków prawnych, w tym w szczególności za pomocą skargi na czynności egzekucyjne. System środków prawnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest bowiem oparty na zasadzie niekonkurencyjności środków prawnych, co oznacza, że określona kwestia nie może być podnoszona w ramach dwóch lub więcej środków prawnych. Skoro zatem ustawodawca dopuszcza możność kwestionowania prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego za pomocą instytucji zarzutów, to wyklucza w ten sposób możność podnoszenia kwestii prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego za pomocą instytucji skargi na czynności egzekucyjne. Nie ma przy tym znaczenia nieskorzystanie przez zobowiązanego z możności wniesienia zarzutów.

Doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego jest czynnością odrębną od czynności zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Odpis tytułu wykonawczego jest doręczany tylko raz, a nie za każdym razem, gdy dokonywane jest zajęcie. Związek czynności doręczenia odpisu tytułu wykonawczego z czynnością zajęcia polega wyłącznie na tym, że powinny być one dokonane równocześnie, gdy jest to pierwsze zajęcie. Należy również zwrócić uwagę na to, że nie zawsze doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego wywoła skutek w postaci wszczęcia egzekucji. Z art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. wynika bowiem wprost, że do wszczęcia egzekucji dochodzi również w przypadku doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Ustawa nie zastrzega, że w takiej sytuacji dochodzi do warunkowego wszczęcia egzekucji – uzależnionego od późniejszego doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Dodać należy, że jedyną sankcją przewidzianą expressis verbis w ustawie egzekucyjnej w związku z niedoręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego jest sankcja określona w art. 64 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny może pobrać opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2017r., poz. 1481 ze zm.) za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Nie można zatem wywodzić, że niedoręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego prowadzi do wadliwości czynności zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2018 r., sygn. akt I GSK1434/18).

W niniejszej sprawie Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B., zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...], dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w B. SA. Zawiadomienie o zajęciu zostało skutecznie doręczone zarówno dłużnikowi zajętej wierzytelności (w systemie OGNIVO), jak również zobowiązanemu (potwierdzenia odbioru w aktach sprawy). Zawiadomienie w sprawie zajęcia zostało odebrane przez bank w dniu [...] grudnia 2019 r. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że powyższe zawiadomienie wraz z odpisami tytułów wykonawczych od nr [...] zostało wysłane również do skarżącego i odebrane przez niego w dniu [...] stycznia 2020 r.

Tytuł wykonawczy nr [...] został wysłany przez organ egzekucyjny w dniu [...] stycznia 2020 r. i odebrany przez zobowiązanego w dniu [...] stycznia 2020 r. Podzielić należy w tym miejscu stanowisko DIAS, że uchybienie obowiązkowi określonemu w art. 80 § 3 u.p.e.a. tj., obowiązkowi jednoczesnego przesłania zobowiązanemu zawiadomienia wraz z tytułem wykonawczym nr [...] z dnia [...] grudnia 2019 r., nie powinno wpływać na ocenę skuteczności zastosowanego środka egzekucyjnego. Takie stanowisko jest aprobowane również przez sądy administracyjne. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 czerwca 2019 r., sygn. I GSK 507/19, w analogicznym stanie faktycznym, stwierdził że: "doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego jest czynnością odrębną od czynności zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Odpis tytułu wykonawczego jest doręczany tylko raz, a nie za każdym razem, gdy dokonywane jest zajęcie. (...) nie zawsze doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego wywoła skutek w postaci wszczęcia egzekucji".

Z powyższego płynie wniosek, że wraz z dniem doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, doszło do skutecznego wszczęcia egzekucji. Późniejsze doręczenie tytułu wykonawczego nie wpływa na skuteczność dokonanej czynności zajęcia rachunku bankowego. Skoro kwestia doręczenia/niedoręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego pozostaje bez znaczenia dla kwestii prawidłowości czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, to nie można uznać za zasadny zarzutu w tym zakresie. W niniejszej sprawie istotne jest to, że zobowiązany został powiadomiony o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego oraz doręczono mu odpis tytułu wykonawczego (por. wyrok NSA z dnia 20 października 2006 r. sygn. akt II FSK 952/06). Skutecznie też skorzystał z przysługujących mu praw m.in. wniesienia skargi na czynności egzekucyjne oraz zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] grudnia 2019 r., które zostały rozpatrzone postanowieniem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] marca 2020r. nr [...] i postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...]

Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że w myśl art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, natomiast doręczenie odpisu zawiadomienia zobowiązanemu, o którym mowa w § 3 tego artykułu, nie wywołuje skutków w zakresie skuteczności zajęcia rachunku bankowego i ma jedynie charakter informacyjny. Skierowanie zawiadomienia w pierwszej kolejności do banku, a następnie do zobowiązanego, podyktowane jest specyfiką zastosowanego środka egzekucyjnego i ma na celu zapobieżenie sytuacjom szybkiego podjęcia gotówki i udaremnienia egzekucji (por. wyrok NSA z dnia 13 września 2006 r. sygn. akt II FSK 1099/05).

Odnosząc się natomiast do zarzutu niedoręczenia tytułu wykonawczego nr [...] ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi, podkreślić należy, że zarówno doktryna jak i judykatura zgodnie stoją na stanowisku, że w myśl art. 26 § 5 u.p.e.a. doręczenie odpisu tytułu wykonawczego jest czynnością wymagającą osobistego udziału zobowiązanego (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. I Sa/Gd 1566/16) i dopiero z chwilą doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego, postępowanie zostaje otwarte i strona może ustanowić pełnomocnika, który w tym postępowaniu będzie ją reprezentował (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 maja 2017 r., sygn. V SA/Wa 980/16).

Zobowiązany powinien czerpać wiedzę o wszczęciu postępowania egzekucyjnego wprost od organu, a nie pośrednio od pełnomocnika czy też innej wskazanej przez niego osoby. Powinność taka wynika przede wszystkim z istoty egzekucji administracyjnej, której celem jest sięgnięcie do majątku zobowiązanego i wykonanie ciążącego na stronie obowiązku. O podjęciu czynności ściśle związanych z wykonaniem ciążącego na stronie obowiązku zobowiązany musi zostać poinformowany osobiście. Nie ma przeszkód ku temu, aby podmiot ten ustanowił pełnomocnika po doręczeniu mu odpisu tytułu wykonawczego, w oparciu o stosowane odpowiednio na gruncie egzekucyjnym przepisy k.p.a. Do tego momentu ustanowienie pełnomocnika pozostaje niedopuszczalne także z tego względu, że w sprawie nie toczy się żadne postepowanie. Z powyższego płynie wniosek, że udzielenie wcześniejszego pełnomocnictwa nie ma znaczenia w kontekście doręczenia tytułu wykonawczego, bowiem musi być doręczony zobowiązanemu, a nie jego pełnomocnikowi. Dopiero po skutecznym doręczeniu odpisu tytułu wykonawczego zobowiązany staje się stroną w postępowaniu egzekucyjnym, której uprawnienia są regulowane tak w art. 10 § 1, jak i art. 32 oraz art. 40 k.p.a.

Dlatego też wcześniejsze ustanowienie pełnomocnika do wszystkich spraw egzekucyjnych przed organem nie wpływa na obowiązek doręczenia tytułu wykonawczego bezpośrednio do rąk zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. II FSK 2818/12). Powyższe rozważania czynią zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. za niezasadny.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a. wskazać należy, że kwestia ta była przedmiotem rozpatrzenia w ramach postępowania wszczętego wniesieniem zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a.

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. wypowiedział się w tym zakresie w postanowieniu z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] oraz postanowieniu z dnia [...] marca 2020 r. nr [...], następnie utrzymanymi w mocy przez DIAS postanowieniami z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] (wyrokiem z dnia 16 października 2020 r., sygn. I SA/Bk 599/20, WSA w Białymstoku oddalił skargę) oraz z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...]. Ponadto skarga na czynności egzekucyjne nie jest środkiem prawnym umożliwiającym kwestionowanie okoliczności, które mogą być przedmiotem innego środka zaskarżenia, a przede wszystkim zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Końcowo wskazać należy, że powołane w skardze wyroki sądów administracyjnych zapadły w odmiennym stanie faktycznym, gdyż dotyczą zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia ruchomości. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r. nie wskazuje na wszczęcie egzekucji z chwilą podpisania protokołu zajęcia ruchomości. W tym przypadku, w przeciwieństwie do zajęcia wierzytelności, niezbędne jest uprzednie doręczenie tytułu wykonawczego.

W świetle powyższego, zarzuty skargi uznać należy za nieuzasadnione, a jednocześnie tut. sąd nie stwierdził po stronie organu uchybień naruszających prawo, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę.

Mając powyższe na uwadze, jako że skarga okazała się niezasadna, Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 p.p.s.a.