Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 371/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 38, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1.
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 151.
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Asesor WSA Tomasz Dziuk, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Zemlińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2021 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta G. decyzją nr [...] z dnia [...] r., po rozpoznaniu wniosku z dnia 28 maja 2020 r. odmówił B. K. (dalej "skarżąca") przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego od miesiąca sierpnia 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że odmowa spowodowana jest brakiem możliwości ustalenia faktycznej sytuacji rodziny oraz z uwagi na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Organ odwołał się do treści art. 2 i art. 11 ustawy o pomocy społecznej wskazując na trudności ustalenia sytuacji materialnej rodziny, brak wyjaśnienia występujących wątpliwości oraz przedstawienia wymaganych dokumentów.

W wyniku wniesionego przez skarżącą odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej organ drugiej instancji) decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło wymienioną powyżej decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ ten wskazał, iż mając wątpliwości w zakresie jednoznacznego uznania, że w przypadku strony zachodzi przesłanka negatywna z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, niezbędne jest przeprowadzenie uzupełaniającego postępowania wyjaśniającego i dowodowego. Wskazało też, iż konieczne jest przeprowadzenie postępowania na okoliczność ewentualnego występowania w przypadku strony przesłanki negatywnej z art. 12 ustawy o pomocy społecznej, tj. dysproporcji pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny.

Po uzupełnieniu postępowania dowodowego organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4 art. 8, art. 11 ust. 2, art. 12, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 38, art. 106 ust. 1 i ust. 3, art. 109 i art. 110 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876) ponownie odmówił skarżącej przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego od sierpnia 2020 r. W uzasadnieniu stwierdził, że odmawia się przyznania wnioskowanej pomocy ze względu na dysproporcję między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową rodziny oraz brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Odwołując się do art. 38 ustawy o pomocy społecznej organ stwierdził, kiedy może być przyznany zasiłek okresowy, a przywołując art. 11 tej ustawy wskazał na negatywne przesłanki w zakresie tego świadczenia.

Dalej przytoczył ustalenia organu w zakresie dotychczasowego pobierania świadczeń z pomocy społecznej, wskazując na stan obecny - tj. fakt posiadania samochodu, ewentualne uzyskiwanie dochodu z pieczenia tortów i ciast oraz liczne podróże i wyjazdy turystyczne. W celu ustalenia faktycznego stanu majątkowego organ wezwał skarżącą do przedstawienia dokumentów dotyczących samochodu [...] -tj. umowy zakupu, umowy ubezpieczenia, potwierdzenia odprowadzenia podatku oraz oświadczenia dotyczącego kosztów jego utrzymania. Następnie organ przeprowadził analizę budżetu strony, stwierdzając ostatecznie, iż według oświadczeń strony na żywność dla trzyosobowej rodziny wydała w miesiącu kwietniu kwotę 173,74 zł, co w ocenie organu nie jest możliwe. Także analiza budżetu z kolejnych miesięcy, w tym września 2020 r. wykazała, że wydatki rodziny strony są wyższe niż deklarowane dochody.

Potwierdzono także wyjazdy nad morze, wakacje w [...] oraz w U. i w W. Organ stwierdził, że deklarowany przez skarżącą dochód nie pokrywa wszystkich podawanych wydatków. Podkreślił, że pomoc społeczna jest instytucją publiczną mającą na celu zapewnienia niezbędnych środków utrzymania osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialne, które nie dysponują środkami finansowymi na poziomie ustalonego kryterium dochodowego. Nie ma przy tym znaczenia tytuł i źródło uzyskiwania środków na utrzymanie. Także pożyczka i kredyt może stanowić źródło utrzymania, w tym także kwoty uzyskane od znajomego. Zgodnie z wytycznymi organu odwoławczego poproszono skarżącą o złożenie oświadczenia o nieuzyskiwaniu dochodu z wypieków ciast i tortów, informując jednocześnie, iż takie działanie może świadczyć o niewykorzystywaniu własnych środków i możliwości w sposób racjonalny. Oświadczenie takie skarżąca złożyła w dniu 17 listopada 2020 r.

Organ podkreślił, iż skarżąca wykazuje dużą kreatywność i zaradność życiową. Dodał, że istota przyznania świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie przesłanek warunkujących przyznanie pomocy (art. 7 ustawy) jak i nieprzekroczenie kryterium dochodowego (art. 8 ustawy) nie są wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją uzyskania świadczenia. Ustawa o pomocy społecznej zakłada, że celem pomocy społecznej nie jest trwałe wyręczanie beneficjenta w zaspokajaniu jego potrzeb bytowych, ale udzielania wsparcia po to aby jak najszybciej był on w stanie samodzielnie zaspokajać swe potrzeby. W rezultacie jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organ wskazał, że zachodzi przesłanka negatywna z art. 12 ustawy o pomocy społecznej tj. dysproporcja pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową skarżącej.

Skarżąca nie zgodziła się z powyższą decyzją i wniosła odwołanie. W odwołaniu opisała sytuację dochodową, materialną, zdrowotną i osobistą członków rodziny, oraz zakwestionowała ustalenia pracownika socjalnego, stwierdzając, że są to kłamstwa o jej rodzinie. Wyjaśniła, że w żadnym miesiącu nie przekroczyła dochodu warunkującego przyznanie pomocy. Stwierdziła, że psychicznie nie jest w stanie wytrzymać presji ze strony pracowników socjalnych, którzy ją lekceważą i wmawiają rzeczy, które nie miały miejsca. Wyjaśniła, że wyjazdy opłacone były przez znajomego i miały pomóc w zregenerowaniu sił. Podkreśliła, iż choruje i nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać, a działania organu to zwykłe nękanie i narażanie na dalszą utratę zdrowia.

Odwołanie nie przyniosło jednak oczekiwanego przez skarżącą skutku, gdyż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji

W uzasadnieniu decyzji Kolegium nakreśliło najpierw przebieg dotychczasowego postępowania oraz przywołało zastosowane w sprawie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Wyjaśniło, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (na czas określony do [...] 2021 r.), prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z dwoma córkami. Rodzina skarżącej do lipca 2020 r. objęta była ochroną miejscowego Ośrodka Pomocy Społecznej. Pomoc udzielna była w formie zasiłków celowych, zasiłku stałego, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywości i zasiłku okresowego. Rodzina skarżącej otrzymuje nadto świadczenia rodzinne, świadczenia z funduszu alimentacyjnego, świadczenia wychowawcze oraz dodatek mieszkaniowy

W toku postępowania ustalono, że rodzina posiada samochód osobowy, stąd wezwano stronę oraz jej pełnoletnią córkę do złożenia stosownego oświadczenia majątkowego oraz dostarczenia informacji o korzystaniu lub nie ze stypendium socjalnego. Pomimo wezwania do przedłożenia dokumentów, skarżąca składała rożne oświadczenia, nie przedstawiając dokumentów. Organ we własnym zakresie ustalił, że właścicielem, a nie użytkownikiem samochodu [...] (rocznik [...] ) jest skarżąca.

Następnie organ przeprowadził szczegółowe analizy budżetu rodziny skarżącej, a jej wyniki za kwiecień, maj, czerwiec, sierpień i wrzesień 2020 r. wykazywały, że deklarowane dochody nie w pełni pokrywają wydatki, gdyż na żywność pozostaje niewielka kwota, która zdaniem organu nie może zaspokoić potrzeb rodziny trzyosobowej. Ustalono także, na podstawie wpisów na portalu społecznościowym, że w sierpniu strona przebywała na dwutygodniowym urlopie nad morzem, na przełomie sierpnia i września spędzała dwa tygodnie wakacji w [...], we wrześniu przebywała w U. i W. Na portalach społecznościowych strona jest aktywna i publikuje zdjęcia z miejsc, w których przebywała. Ustalono też, że urlopów tych nie pokrywała z własnych środków. Jednak w ocenie organu kwoty pożyczek, podobnie jak kredytu są przychodem mogącym stanowić źródło utrzymania i powinny być traktowane jak dochód w rozumieniu art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Dodano, że z obserwacji pracownika socjalnego wynika, że skarżąca i członkowie jej rodziny są ubrani stosownie do pory roku w rzeczy firmowe, drogich marek. Pomimo, iż strona skarżąca nie potwierdziła faktu uzyskiwania dochodu z pieczenia ciast i tortów, to wpisy pod zdjęciami na portalu społecznościowym sugerują, że wypieki te są wykonywane na zamówienia. W ocenie organu strona wykazuje dużą kreatywność, zaradność życiową w załatwianiu spraw urzędowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego czy w kwestiach ochrony zdrowotnej. Strona utrzymuje się ze środków publicznych, a jej sytuacja jest monitorowana. Organ odwoławczy stwierdził, iż okoliczności stanu faktycznego przywołane w tezach uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji są udokumentowane w ramach przedłożonego materiału dowodowego i w tym zakresie przyznał im moc dowodową.

Z powyższych względów Kolegium podzieliło stanowisko i ustalenia organu pierwszej instancji o występowaniu dysproporcji pomiędzy udokumentowaną sytuacją materialną a wydatkami strony, w tym wydatkami na: wakacje, na utrzymanie samochodu i pozostałe potrzeby bytowe. Kolegium zważyło ponadto, iż sytuacja materialna rodziny jest odmienna od dochodowej, albowiem do dochodu rodziny nie wlicza się świadczeń wychowawczych.

Dalej Kolegium zaakcentowało, że regulacje prawne, dotyczące pomocy społecznej należy rozumieć w ten sposób, że odpowiednie instytucje powołane do tego mają za cel udzielanie wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym. Nie dopuszcza zatem wykorzystania środków społecznych przez osoby, które mają możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych, i nie wykorzystując własnych możliwości. Pomoc społeczna nie ma też charakteru stałego i nie może sprowadzać się do prostego rozdawnictwa świadczeń. Ma ona przejściowo stanowić rodzaj wsparcia w celu pokonania trudności życiowych beneficjentów. Świadczenia z pomocy społecznej nie mogą być traktowane jako stałe źródło dochodu. Należy więc przeciwdziałać traktowaniu świadczeń pomocowych, jako oczywistej i bezwarunkowej należności ze strony Państwa.

Kolegium przytoczyło i omówiło także treść art. 12 ustawy o pomocy społecznej, podkreślając iż stanowi on negatywną przesłankę przyznania pomocy. Odnosząc się zaś do kwestii pomocy innych osób w postaci sfinansowania wyjazdów oraz utrzymania samochodu stwierdziło, iż w zależności od okoliczności strona w tym zakresie składa odmienne oświadczenia. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji wykazał w wystarczającym stopniu, że strona jest w stanie wykorzystać swoje zasoby, przy wsparciu innych osób zaspokajać występujące potrzeby bytowe. Niewątpliwie bowiem istnieje dysproporcja między wysokością dochodu rodziny, a jej sytuacją majątkową.

Stwierdziło także, że zaskarżona decyzja została podjęta w ramach uznania administracyjnego, przy czym nie doszło do przekroczenia granic tego uznania. W sytuacjach gdy ubiegająca się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej posiada samochód i inna osoba gwarantuje jego utrzymanie, to trudno aby podatnicy zaspokajali występujące pozostałe potrzeby bytowe. Tym samym według Kolegium skarżąca nie powinna otrzymać wsparcia w ramach środków z pomocy społecznej.

Pismem z dnia 22 lutego 2021 r. skarżąca złożyła skargę do sądu administracyjnego. Przedstawiła w niej okoliczności mające według niej świadczyć o jej trudnej sytuacji życiowej, zdrowotnej związanej z niepełnosprawnością i materialnej. Podkreśliła, iż z uwagi na stan zdrowia, częstą utratę przytomności, brak równowagi oraz problemy ruchowe i neurologiczne nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, a wobec odmowy przyznania jej pomocy wraz z córką przebywała w zimnym nieogrzanym mieszkaniu. Wyjaśniła, ze w związku z problemami w poruszeniu się niezbędne jest jej auto, choćby niewiele warte. Dodała, że samochód otrzymała w ramach pomocy od obcej osoby - przyjaciela, który jej pomaga ze względu na niepełnosprawność. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organów, co do występowania dysproporcji pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu a jej sytuacją majątkową. Zarzuciła błędne ustalenia faktyczne, pomijanie jej trudnej sytuacji i pomocy przyjaciela. Wyjaśniła, że zmuszona jest pożyczać pieniądze na żywność, wobec braku niezbędnej pomocy ze strony miejscowego Ośrodka. Jako rzeczywisty powód odmowy przyznania wnioskowego świadczenia wskazała negatywne nastawienie ze strony pracownika socjalnego zajmującego się jej sprawą. Odnosząc się do wskazywanych przez organ wielu wyjazdów urlopowych, wskazała że finansowe były one przez jej przyjaciela, a wobec trudnej sytuacji materialnej były wręcz niezbędne dla poprawienia samopoczucia i poprawy sytuacji osobistej. W ocenie skarżącej odmowa przyznania jej wnioskowanego świadczenia to przejaw dyskryminacji ze strony miejscowego Ośrodka, prowadzące do ciągłego naruszania jej konstytucyjnych praw. Zaprzeczyła by prowadziła działalność w zakresie wypieków cukierniczych - tortów na zamówienie. Jeśli piecze ciasta i torty to tylko na własne potrzeby. .

W kolejnych pismach procesowych z dnia 12 kwietnia 2021 r. oraz z dnia 25 maja 2021 r. skarżąca domagając się szybkiego załatwiania sprawy wskazywała na ciężką sytuację finansową wobec braku od sierpnia pomocy na zakup posiłków i żywności. Dodawała, że podnoszona dysproporcja to tylko twierdzenie pracownika socjalnego. Jako osoba chora nie jest w stanie sama uzyskać niezbędnych środków, a musi chociażby zakupić żywność dla rodziny. Powtórzyła twierdzenie, że pomaga jej wieloletni przyjaciel, m.in zakupił i utrzymuje auto, sfinansował wypoczynek nad morzem. Zarzuciła działaniom pracownika socjalnego działanie na jej szkodę i tworzenie kolejnych kłamstw.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie skarżąca podtrzymała wniesioną skargę. Podkreśliła, iż nie zgadza się z opinią organu, iż nie współdziała z pracownikiem socjalnym w rozwiazywaniu własnej trudnej sytuacji. Dodała, iż czuje się obserwowana i inwigilowana, o czym powiadomiła prokuraturę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U z 2019 r., poz. 2325), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach przewidzianych w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tj. w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 tej ustawy ), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Żadne inne powody, w tym m.in. zasady współżycia społecznego, nie mogą mieć wpływu na ocenę wydanych w sprawie decyzji.

Przeprowadzona przez Sąd, w oparciu o wskazane powyżej kryteria, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, wykazała, że decyzje te nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo i wyczerpująco, ustalenia organu nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tego powodu Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tjedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1876). Zgodnie z art. 38 tej ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Zasiłek ten przysługuje rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny a jego wysokość ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Wprawdzie zasiłek okresowy sytuowany jest w grupie tzw. świadczeń obligatoryjnych, niemniej jednak trzeba zaznaczyć, że poza kryterium dochodowym przesłanki uzasadniające jego przyznanie wymienione są w ustawie jedynie przykładowo. Choć w orzecznictwie i literaturze dominuje pogląd, że spełnienie warunków do otrzymania zasiłku okresowego obliguje organ do przyznania tego świadczenia, a swoboda organu (uznanie) sprowadza się tylko do ustalenia okresu zasiłkowego i wysokości świadczenia – w granicach wyznaczonych ustawą, to jednak stanowisko to przyjmuje się z zastrzeżeniem, że muszą zostać spełnione ogólne zasady udzielenia pomocy społecznej oraz nie mogą wystąpić przesłanki negatywne, w tym wskazane w art. 11-13 ustawy. Natomiast odmowa przyznania zasiłku okresowego jest uzasadniona wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy organ ustali brak wystąpienia przesłanek pozytywnych oraz wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 4, art. 4 , art. 11 ust. 2 oraz art. 12 ustawy. Pomoc państwa ma bowiem charakter subsydiarny i pozwala na interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie mają możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudności życiowych.

W tym miejscu należy przypomnieć, iż zgodnie z treścią do art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jak stanowi art. 3 ust. 1 ustawy, instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ustawy) a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Z kolei stosownie do treści art. 4 ustawy o pomocy społecznej, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( art. 11 ust. 2 ustawy). Z kolei w myśl art. 12 ustawy można odmówić przyznania świadczenia w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości.

W realiach rozpoznawanej sprawy Prezydent Miasta odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia - zasiłku okresowego, powołując się na art. 12 ustawy o pomocy społecznej. W zestawieniu zatem z przepisem art. 38 przepis art. 12 ustawy o pomocy społecznej statuuje przesłanki, których zaistnienie uprawnia organ do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Przyjęte w tym przepisie rozwiązanie pozwala organom administracji publicznej na racjonalne i rozsądne rozdzielanie świadczeń z pomocy społecznej stosownie do potrzeb osób i rodzin jej potrzebujących, a przy tym na eliminację osób i rodzin, których stan majątkowy wskazuje na to, że są one w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Pomoc społeczna winna być bowiem kierowana do tych osób i rodzin, które samodzielnie nie są w stanie prawidłowo funkcjonować, a bez wsparcia pomocy społecznej posiadane przez nich zasoby nie wystarczają na przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej

Jak wynika z zacytowanego przepisu, dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny ma być tego typu, że osoba lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe. Istotą zatem prowadzonego postępowania w sprawie świadczenia z pomocy społecznej jest wykazanie, że osoba lub rodzina ubiegająca się o przyznanie świadczenia jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoje niezbędne potrzeby, mimo spełnienia formalnych wymogów do otrzymania wnioskowanego przez nią świadczenia. W przypadku obiektywnego wykazania, że dysproporcja zachodzi, zgodnie z wymienionym przepisem istnieje możliwość odmowy udzielenia świadczenia z pomocy społecznej. Odmowa ta powinna być jednak poprzedzona szczegółową analizą i rzetelną oceną sytuacji majątkowej osoby lub rodziny. Organ powinien zatem w sposób pełny i przekonujący przedstawić argumenty, którymi kierował się przy wydawaniu decyzji o odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej z powodu rażącej dysproporcji. Tylko jednoznaczne ustalenia faktyczne poczynione w toku postępowania administracyjnego, wskazujące w sposób wyraźny i niebudzący wątpliwości, że występuje dysproporcja między niskimi dochodami wykazanymi w składanych przez stronę oświadczeniach, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, upoważniają organy administracji publicznej do wydania rozstrzygnięcia odmownego (por. R. Frąckowiak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2019, wyd. el./Legalis).

W rozpoznawanej organy ustaliły sytuację bytową i materialną skarżącej i jej rodziny. Jak wynika z zebranego materiału dowodowego skarżąca prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z dwoma córkami, jest osobą niepełnosprawną z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności do dnia [...] 2021 r. Dotąd korzystała z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej - m.in. do sierpnia 2020 r. w formie zasiłku stałego, czy zasiłków okresowego i celowego. Rodzina skarżącej otrzymuje nadal świadczenia rodzinne, świadczenia z funduszu alimentacyjnego, świadczenia wychowawcze oraz dodatek mieszkaniowy.

W toku postępowania ustalono, z oświadczenia majątkowego złożonego w lipcu 2020 r., że skarżąca posiada samochód osobowy [...], który pierwotnie według oświadczenie samej skarżącej jest własnością przyjaciela skarżącej, a został zakupiony dla niej przez przyjaciela. Ostatecznie organ ustalił, że samochód ten jest zarejestrowany na skarżącą i pozostaje jej własnością. Rejestracja samochodu nastąpiła w sierpniu 2020 roku i wtedy skarżąca opłaciła ubezpieczenie.

Organ pierwszej instancji przeprowadził nadto bardzo szczegółową analizę wydatków skarżącej w okresie maja do września 2020 r., z której wynika, że podane przez skarżącą wydatki przewyższają deklarowane przez nią dochody. Nie pozostaje bowiem środków na zakup żywności dla trzyosobowej rodziny. Zwrócono przy tym uwagę, że skarżąca i jej córki ubierają się w "firmowe" nowe rzeczy.

Organ dodał także, że poddał szczegółowej analizie aktywność skarżącej na portalach społecznościowych, uzyskując na tej podstawie istotne informacje o życiu skarżącej. Wpisy skarżącej w mediach społecznościowych potwierdziły częste przebywanie skarżącej poza miejscem zamieszkania: mianowicie m.in. fakt spędzenia wakacji w [...], pobyt w U. oraz w górach - w P. i N., spędzenie kolejnych wakacji w K., a na przełomie sierpnia i września 2020 r. dwutygodniowy pobyt wakacyjny w [...] oraz we wrześniu 2020 r. wypoczynek w U. i W. Wpisy skarżącej potwierdziły ponadto, że w okresie tym odwiedziła także szereg innych miejscowości, a pobyt w nich miał charakter turystyczny lub rekreacyjny. Na portalach społecznościowych skarżąca prezentowała także przygotowane przez siebie ciasta i torty. Przedstawione ich zdjęcia świadczyły o posiadanym talencie cukierniczym. Napisy i ozdoby na prezentowanych tortach i ciastach świadczyły, iż przygotowane one były na różne okazje. Niewątpliwie wzbudzały wątpliwości co do tego, że są one przygotowywane wyłącznie dla członków rodziny i domowników.

Wskazane powyżej ustalenia, szczegółowo opisane w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji oraz przywołane przez organ odwoławczy, świadczą, w ocenie Sądu, o tym, że w odniesieniu do skarżącej zachodzi wskazana w art. 12 ustawy o pomocy społecznej dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową. W ocenie organu skarżąca jest bardzo zaradna życiowo, wykazuje dużą kreatywność i samodzielność. W świetle tych ustaleń organu należy podzielić twierdzenia i stanowisko orzekających w sprawie organów, że skarżąca jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne środki, możliwości i zasoby majątkowe. Nie ma przy tym znaczenia, że zasoby te, jak twierdzi skarżąca, pozostają do jej dyspozycji dzięki wsparciu ze strony osób trzecich np. poprzez sfinansowanie zakupu i utrzymania samochodu osobowego, czy też poprzez sfinansowanie kosztów pobytów wakacyjnych, w tym wyjazdów zagranicznych. Wyjazdy takie często pozostają poza zasięgiem możliwości finansowych wielu osób, w tym także osób, które utrzymują się z własnej pracy i nie korzystają z żadnej formy pomocy społecznej. Otrzymane od osób znajomych, przyjaciół wsparcie należy traktować równoznacznie z udostępnieniem skarżącej określonych zasobów majątkowych. Sytuacja majątkowa, o której mowa w art. 12 ustawy o pomocy społecznej obejmuje także wartość sfinansowanych przez osoby trzecie świadczeń czy przedmiotów przekazanych skarżącej. Innymi słowy także wyjazdy wakacyjne skarżącej, czy inne wyjazdy turystyczno-rekreacyjne, choćby zostały sfinansowane przez inne osoby, to powinny być brane pod uwagę przy ocenie możliwości finansowych rodziny, a tym samym przy ocenie przez pryzmat art. 12 ustawy sytuacji majątkowej skarżącej, jako osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku celowego. Dlatego też argumentacja skarżącej, iż liczne wyjazdy wakacyjne czy turystyczne zostały sfinansowane przez inne osoby, nie mogły odnieść oczekiwanego przez skarżącą skutku.

Zasadnie także, w ocenie Sądu, orzekające w sprawie organy zinterpretowały okoliczności dotyczące nabycia przez skarżącą samochodu osobowego i na gruncie art. 12 omawianej ustawy wyciągnęły z nich prawidłowe i uzasadnione wnioski. W świetle zgromadzonego przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego, w dołączonej umowy dotyczącej zakupu tego pojazdu, jego nabywcą jest skarżąca i to ona dokonała zapłaty ceny za ten pojazd. Wbrew zatem twierdzeniom skarżącej to ona jest właścicielem pojazdu marki [...], a nie, jak twierdziła zainteresowana, tylko jego użytkownikiem. Nawet gdyby dać wiarę skarżącej, że środki na zakup tego pojazdu pochodziły od osoby trzeciej, to poprzez oddanie tych środków do dyspozycji skarżącej w celu dokonania zakupu pojazdu, stały się one składnikiem majątku skarżącej. Następnie zaś składnikiem tego majątku stał się też nabyty pojazd. Na sytuację majątkową skarżącej wpływa także to, że według jej deklaracji, koszty utrzymania i eksploatacji pojazdu (naprawy i paliwo) są ponoszone przez osobę trzecią. Wartość otrzymanych w ten sposób przysporzeń zwiększa wartość zasobów majątkowych, którymi w istocie dysponuje skarżąca.

Tak więc zarówno okoliczności dotyczące licznych wyjazdów wakacyjnych i turystyczno-rekreacyjnych skarżące oraz okoliczności dotyczące zakupu i eksploatowania samochodu osobowego stanowiły przesłankę do zastosowania w sprawie art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Zasadność takiej oceny organów i zastosowania tego przepisu w sprawie potwierdza przeprowadzona szczegółowa analiza dochodów i wydatków skarżącej, z której wynika, że skarżąca wydaje więcej niż wynosi deklarowany przez nią dochód.

Prawidłowo oceniona została także kwestia prezentowania w mediach społecznościowych wykonanych przez skarżącą wypieków. Niewątpliwie bowiem przedstawiane wypieki świadczyły, iż przygotowane były na różne okazje nie tylko dla członków rodziny, a tym samym mogły stanowić źródło dochodu nie wskazanego i nieujawnionego przez skarżącą w toku postępowania. Jak stwierdzono bowiem na wstępie istotą wykazania występowania dysproporcji jest to, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoje niezbędne potrzeby, pomimo spełnienia formalnych wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia.

Odnosząc się do podnoszonej i podkreślanej przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego i sądowego niepełnosprawności i dolegliwości zdrowotnych, wskazać także należy, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na czas określony do [...] 2021 r. Z zaświadczenia tego wynika, że skarżąca może podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej.

Uwzględniając zatem eksponowaną na profilach społecznościowych aktywność skarżącej, a także podniesione powyżej okoliczności istotne z punktu widzenia sytuacji majątkowej rodziny skarżącej, zgodzić się należy ze stanowiskiem organów, że skarżąca jest w stanie samodzielnie podejmować działania zmierzające do przezwyciężenia trudnej sytuacji, w której się znajduje. Stanowisko to zostało poprzedzone wnikliwym zbadaniem przez organy sytuacji bytowej skarżącej i jej córek oraz wszechstronnym rozważaniem wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Zważywszy zaś na to, że w toku postępowania administracyjnego organy wykazały okoliczności świadczące o dysproporcji, o której mowa w art. 12 u.p.s. to, zdaniem Sądu, organy te miały możliwość odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie organy przedstawiły przekonujące argumenty, wyjaśniające dlaczego, działając w granicach przyznanego im przez ustawodawcę uznania, skorzystały z możliwości odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Mając na względzie dotychczasowe rozważania, a także uwzględniając to, że żaden z podniesionych przez skarżącą zarzutów nie okazał się zasadnym, jak i również to, że działając z urzędu Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani przepisów prawa materialnego, które miało taki wpływ, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.

Przywołane w uzasadnieniu orzecznictwo sądów administracyjnych dostępne jest w Centralnej Bazie Orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.gov.pl).