Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 483/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 33 z indeksem 9 ust. 1; art. 33 z indeksem 1 ust. 3;
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Protokolant Aneta Stefaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2009 r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej J. H. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

J. H. (dalej skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2009 r., wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] (dalej Komisja Egzaminacyjna), którą to decyzją Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. 2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm.) cytowana dalej jako r.p. utrzymał ww. uchwałę w całości w mocy.

Do wydania powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] września 2008 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, przeprowadzonego przez Komisję Egzaminacyjną, która to Komisja ww. uchwałą ustaliła, że uzyskała ona z testu wyboru 189 punktów, co w konsekwencji, zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 r.p., dawało jej negatywny wynik z egzaminu.

Od powyższej uchwały skarżąca złożyła odwołanie, w którym wnosząc o jej zmianę poprzez stwierdzenie, iż uzyskała pozytywny wynik z egzaminu konkursowego, zarzuciła naruszenie art. 331 ust. 3 r.p. oraz art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., a także art. 6 k.p.a. w zw. z art. 339 ust. 1 r.p. Skarżąca zakwestionowała:

• pytania testowe nr: 35, 91, 98, 99, 102, 105, 114, 206, 214 i 218, wskazując na przekroczenie przez Zespół Konkursowy uznania administracyjnego w ich układaniu oraz na błędne - jej zdaniem - rozumienie celu, jakiemu służył egzamin konkursowy;

• pytania nr: 98, 99, 114 i 206, gdyż w pytaniach tych treść zaproponowanych odpowiedzi wzbudzała wątpliwości - więcej niż jedna odpowiedź mogła być wskazana jako prawidłowa.

Minister Sprawiedliwości w zaskarżonej decyzji wskazał, iż ww. egzamin przeprowadzony został zgodnie z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164, z późn. zm.), dalej cytowane jako Rozporządzenie. Wskazał, że ponowna analiza testu wraz z kartą odpowiedzi skarżącej i przeliczenie punktacji wykazała, że wynik przedmiotowego egzaminu konkursowego został ustalony prawidłowo - skarżąca uzyskała 189 punktów, a zatem nie uzyskała wymaganych ustawowo 190 punktów, co skutkowało negatywnym jego wynikiem. Organ podkreślił przy tym, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Art. 339 ust. 3 r.p. jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów skarżącej wobec zakwestionowanych przez nią pytań uznając, że zostały one sformułowane w sposób prawidłowy i zgodny z postanowieniami art. 331 ust. 3 r.p. oraz z art. 339 ust. 1 r.p.

Organ odnosząc się do pytania nr 35 wskazał, że odpowiedzi na nie zostały sformułowane prawidłowo, bowiem jedyną prawidłową odpowiedzią, nie budzącą wątpliwości była odpowiedź "A", wynikająca a contrario z art. 126 § 3 k.p.k., podczas gdy skarżąca zaznaczyła wariant "B". Minister wskazał, że z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że zażalenie przysługuje tylko i wyłącznie na odmowę przywrócenia terminu, wobec czego nie ulega wątpliwości, iż na postanowienie uwzględniające wniosek o przywrócenie terminu zażalenie nie przysługuje. Skoro w § 3 art. 126 k.p.k. ustawodawca wyraźnie wskazał, że zażalenie przysługuje tylko na odmowę przywrócenia terminu, to oczywistym jest, iż na uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu zażalenie nie przysługuje. Wskazał nadto, że fakt iż odpowiedź na to pytanie wynika a contrario z ww. przepisu nie oznacza, że zostało ono skonstruowane wadliwie. Minister Sprawiedliwości podkreślił także, że jeżeli dane orzeczenie zaskarżeniu nie podlega, to wspomniane przez skarżącą problemy dotyczące kierunku zaskarżenia i gravamen w ogóle się nie pojawią. Skoro na postanowienie o uwzględnieniu wniosku o przywrócenie terminu zażalenie nie przysługuje, to nie ma znaczenia, czy strona ma interes (gravamen) w jego zaskarżeniu, czy też go nie ma, ponieważ orzeczenie to zaskarżone po prostu być nie może.

Organ odnosząc się do pytania nr 91 wskazał, że odpowiedzią na nie, nie budzącą wątpliwości była odpowiedź "B", wynikająca z art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c., podczas gdy skarżąca zaznaczyła odpowiedź "C". Zgodnie z art. 441 § 1 k.c. jeżeli kilka osób ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, ich odpowiedzialność jest solidarna. Na czym polega odpowiedzialność solidarna określa art. 366 k.c. Przy odpowiedzialności solidarnej powstaje współuczestnictwo materialne określone w art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c. z uwagi na wspólność obowiązków. Tymczasem współuczestnictwo jednolite jest kwalifikowanym współuczestnictwem materialnym i w świetle zasad odpowiedzialności solidarnej określonych w art. 366 k.c, wyrok nie musi dotyczyć niepodzielnie wszystkich współuczestników. Nie zachodzi zatem zdaniem organu współuczestnictwo jednolite. Dodatkowo Minister podkreślił, że fakt rozpatrywania przez Sąd Najwyższy określonych zagadnień, nie zawsze związany jest z istnieniem poważnych wątpliwości natury prawnej.

Organ odnosząc się do pytania nr 98 wskazał, że odpowiedzią na nie, nie budzącą wątpliwości była odpowiedź "C", wynikająca wprost z uregulowań art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c., art. 1302 § 3 k.p.c. i art. 133 § 3 k.p.c., podczas gdy skarżąca zaznaczyła jako prawidłową odpowiedź "B". Minister przypomniał, że argumentacja skarżącej do tego pytania opierała się na twierdzeniu, że skoro powołane przepisy nie zawierają sformułowania "pełnomocnika wzywa się do uiszczenia opłaty", a pełnomocnikowi doręcza się jedynie wezwanie dla strony do uiszczenia opłaty, to pytanie jest nieprecyzyjne i niejednoznaczne. Niepodzielając stanowiska odwołującej się organ wskazał, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika procesowego lub osoby upoważnionej do odbioru pism, doręczenia muszą być dokonywane do rąk tych osób. W przeciwnym razie doręczenie takie jest bezskuteczne. W konsekwencji, w przypadku reprezentowania osoby fizycznej przez profesjonalnego pełnomocnika, niezależnie od tego, czy osoba fizyczna podjęła czynności procesowe osobiście czy też przez pełnomocnika, wszelkich doręczeń dokonuje się do pełnomocnika, bowiem on ją nadal reprezentuje, co oczywiście nie wyłącza osobistego działania osoby fizycznej.

Odnosząc się do pytania nr 99 Minister Sprawiedliwości wskazał, że jedyną prawidłową - według klucza odpowiedzi, była odpowiedź "C" - wynikająca wprost z treści art. 168 § 1 k.p.c. w zw. z art. 148 § 1 k.p.c., podczas gdy skarżąca zaznaczyła odpowiedź "A". Organ podniósł, że argumentacja skarżącej oparta jest na błędnym założeniu, że skoro przepis art. 168 § 1 k.p.c. stanowi podstawę do wydania postanowienia o przywróceniu terminu do dokonania czynności prawnej na posiedzeniu niejawnym, to przez analogię, stanowi też podstawę do wydania na posiedzeniu niejawnym postanowienia oddalającego taki wniosek. Założenie to jest błędne, gdyż nie można dokonywać rozszerzającej wykładni przepisu art. 168 § 1 k.p.c. na postanowienia nie wymienione w tym przepisie i to wykładni sprzecznej z zasadą ogólną wynikającą z art. 148 § 1 k.p.c. Zasadą jest rozpoznawanie spraw na rozprawie, więc każdy merytorycznie niezasadny wniosek o przywrócenie terminu sąd musi zbadać na rozprawie i na tejże rozprawie oddalić. Tak więc w świetle art. 168 § 1 k.p.c. w zw. z art. 148 § 1 k.p.c. nie sposób w ocenie Ministra przyjąć takiej wykładni, przy której sąd także na posiedzeniu niejawnym mógłby oddalić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji i to w sprawie rozwodowej, która podlega rozpoznaniu na rozprawie.

Odnosząc się do pytania nr 102 Minister Sprawiedliwości wskazał, że jedyną prawidłową - według klucza odpowiedzi, była odpowiedź "C", podczas gdy skarżąca zaznaczyła odpowiedź "B". Minister stwierdził, że zgodnie z art. 175 zd. 1 k.p.c. w razie śmierci pełnomocnika procesowego postępowanie może toczyć się dalej dopiero po wezwaniu strony nie stawiającej. Zatem prawidłowa odpowiedź "C" jest dosłownym powtórzeniem cytowanego przepisu. Żaden przepis Kodeksu postępowania cywilnego - z wyjątkiem art. 1751 - nie przewiduje bowiem zawieszenia postępowania z powodu śmierci pełnomocnika procesowego. W przeciwnym razie powstałaby pozaustawowa podstawa zawieszenia postępowania, a przy tym bezprzedmiotowe byłoby wprowadzenie do k.p.c. art. 1751, który nie ma w przedmiotowym pytaniu zastosowania, gdyż w postępowaniu przed sądem rejonowym zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych nie jest obowiązkowe.

Odnosząc się do pytania nr 105 Minister Sprawiedliwości wskazał, że jedyną prawidłową - według klucza odpowiedzi, była odpowiedź "A", wynikająca z art. 189 k.p.c. w związku z art. 316 k.p.c., podczas gdy skarżąca zaznaczyła odpowiedź "B". Uznając zarzuty odwołania za bezzasadne - w zakresie tego pytania, podniósł, że nie ulega wątpliwości, że art. 189 k.p.c. jest przepisem materialnoprawnym, a brak wykazania interesu prawnego w nim przewidzianego powoduje nieziszczenie się wymogu prawa materialnego, niezbędnego do uwzględnienia powództwa. W ocenie Ministra twierdzenie skarżącej, że odpowiedź na to pytanie wymaga odwołania się do poglądów doktryny, nie uwzględniało faktu, że przepisy k.p.c. taksatywnie wymieniają przesłanki odrzucenia pozwu, wśród których brak jest "niewskazania interesu prawnego". Zatem rozpoznanie sprawy w postępowaniu cywilnym o ustalenie istnienia stosunku prawnego jest rozpoznaniem merytorycznym i musi zakończyć się wydaniem wyroku.

Odnosząc się do pytania nr 114 Minister Sprawiedliwości wskazał, że jedyną prawidłową - według klucza odpowiedzi, była odpowiedź "C", wynikająca z art. 582 k.p.c., podczas gdy skarżąca zaznaczyła odpowiedź "B". Zdaniem organu nie sposób przyjąć, że sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest tożsama ze sprawą o usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, jak wynika to z uzasadnienia odwołania.

Odnosząc się do pytania nr 206 Minister Sprawiedliwości wskazał, że jedyną prawidłową - według klucza odpowiedzi, była odpowiedź "A", wynikająca z art. 19 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych, podczas gdy skarżąca zaznaczyła odpowiedź "B". Zdaniem Ministra wbrew wywodom autorki odwołania, pytanie to sformułowane zostało w sposób jasny i swą treścią nie tylko nie wprowadzało w błąd, ale wprost ukierunkowywało na prawidłową odpowiedź. Z treści art. 19 pkt 1 lit. a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych wynika, że rada gminy określa zasady ustalania i poboru oraz terminy płatności i wysokość stawek opłat określonych w ustawie, z tym że stawka opłaty targowej nie może przekroczyć 631,94 zł dziennie. Pod lit. a ustawodawca wprost w ustawie zawarł stwierdzenie, że stawka opłaty lokalnej w danym roku nie może przekroczyć określonej kwoty. Oczywistym w związku z tym jest, że maksymalną stawkę opłaty targowej określa ustawa.

Odnosząc się do pytań nr 214 i 218 Minister Sprawiedliwości uznał, że wbrew stwierdzeniom odwołującej się pytania te nie wykraczały poza zakres wskazany w art. 331 ust. 3 r.p. bowiem zgodnie z tym przepisem egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego m.in. z zakresu prawa administracyjnego - szeroko pojętego, jak również z zakresu prawa finansowego. Pytanie nr 218 dotyczyło prawa o szkolnictwie wyższym, a dokładnie utworzenia (likwidacji, zmiany nazwy oraz połączenia z inną uczelnią) publicznej uczelni akademickiej, a konkretnie formy prawnej w jakiej to następuje. Jak wskazał organ prawo o szkolnictwie wyższym bez wątpienia wchodzi w zakres prawa administracyjnego - przywołał na dowód tego treść podręczników akademickich, a nadto wskazał, że nie trzeba - jego zdaniem, dogłębnej wiedzy z danej gałęzi prawa, by wiedzieć, że uczelnię publiczną tworzy się na podstawie ustawy. Jeżeli zaś chodzi o pytanie nr 214 to dotyczy ono dochodów własnych gminy i w sposób oczywisty mieści się to, zdaniem organu w pojęciu prawa finansowego, przez które najogólniej rzecz ujmując należy rozumieć normy prawne, które regulują stosunki społeczne w sferze finansów publicznych, polegające na gromadzeniu publicznych zasobów pieniężnych oraz dokonywaniu operacji tymi zasobami. Reasumując Minister wskazał, że brak było podstaw do uchylenia zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej, a zatem brak było podstaw do uznania naruszenia art. 6 k.p.a. i 7 w zw. z art. 77 k.p.a.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę, w której wnosząc o jej uchylenie w całości, zarzuciła naruszenie:

1. prawa materialnego:

a. art. 339 ust. 1 r.p. poprzez umieszczenie w teście pytań, na które więcej niż jedna odpowiedź jest prawidłowa (pytania nr: 98, 99, 114, 206);

b. art. 331 ust. 3 r.p. poprzez umieszczenie w teście pytania nr 218 dotyczącego zagadnień wykraczających poza wynikające z tego przepisu ramy zagadnień i nieuwzględnienie faktu, iż swoboda doboru pytań nie oznacza dowolności;

c. art. 6 k.p.a. w zw. z art. 339 ust. 1 r.p. poprzez przekroczenie przez Zespół Konkursowy uznania administracyjnego w układaniu pytań nr: 35, 91, 98, 99, 102, 114, 206, 218 oraz błędnym rozumieniem celu, jakiemu służył przedmiotowy egzamin;

d. art. 339 ust. 3 r.p. poprzez sformułowanie niejednoznacznych i niezrozumiałych pytań, budzących spory w doktrynie i orzecznictwie oraz zamieszczenie w teście pytań, na których odpowiedź nie wynika wprost z przepisu.

2. przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 ust. 3 k.p.a. poprzez brak wykazania przez Ministra okoliczności przekonywujących o trafności swego rozstrzygnięcia w zakresie kwestionowanych pytań w odwołaniu, w sytuacji gdy zabrakło jej jedynie jednego punktu do osiągnięcia wyniku pozytywnego, a także poprzez nie wyjaśnienie przez organ podstawy faktycznej i zasadności przesłanek, które były podstawą wydania ww. decyzji.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała na wadliwości konstrukcji pytań nr: 35, 91, 98, 99, 102, 114, 206, 218, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w odwołaniu.

Odnosząc się do pytania nr 35 przyznała, że istotnie odpowiedź na nie wynika a contrario z art. 126 § 3 k.p.k., jednakże wymaganie od absolwentów prawa, aby bez korzystania z tekstu ustawy zastosowali oni jedną z wielu zasad argumentacji i wykładni, stanowiło oczywiste naruszenie art. 339 ust. 1 r.p., tym bardziej, że Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. z dnia 5 lipca 2002 r.) nie było objęte zakresem materiału obowiązującego na egzaminie konkursowym na aplikację radcowską.

W odniesieniu do pytania nr 91 uznała, że współuczestnictwo jednolite jest kwalifikowanym współuczestnictwem materialnym. A zatem każde współuczestnictwo jednolite jest jednocześnie współuczestnictwem materialnym. Różnica pomiędzy współuczestnictwem materialnym a jednolitym sprowadza się do tego, iż w przypadku tego ostatniego, wyrok ma dotyczyć niepodzielnie wszystkich współuczestników. Rozstrzygnięcie czy między uczestnikami postępowania wystąpi współuczestnictwo materialne czy jednolite, będzie możliwe dopiero w konkretnym stanie faktycznym, przy rozpatrzeniu szeregu czynników. Z przedstawionego w pytaniu opisu stanu faktycznego nie wynikało zdaniem skarżącej jednoznacznie, że nie jest to tylko współuczestnictwo materialne i w żadnym wypadku nie może być jednolite. Nadto wnosząca skargę podniosła, że Minister w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż współuczestnictwo jednolite wynika z odpowiedzialności solidarnej uregulowanej w art. 441 k.c. i art. 366 k.c. Pogląd ten jest dość kontrowersyjny, a nawet nieprawdziwy, gdyż zgodnie z literaturą fachową (Włodzimierz Berutowicz, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 1984, s.134 i n.) współuczestnictwo jednolite dowolne, w odróżnieniu od koniecznego, zachodzi właśnie w przypadku solidarności tj. art. 336 i art. 441 k.c. - a zatem prawidłową odpowiedzią jest zaznaczona przez nią odpowiedź "C".

W odniesieniu do pytania nr 98 podkreśliła, że Sąd Najwyższy kilkakrotnie wypowiadał się na temat tej problematyki - gdyż nie wynika ona jasno z przepisów, co w jej ocenie uzasadnia naruszenie wskazanych w skardze przepisów ustawy o radcach prawnych. Za nieprecyzyjnie sformułowane skarżąca uznała pytanie nr 99 podnosząc, że Kodeks postępowania cywilnego nie definiuje pojęcia "merytorycznie niezasadny wniosek", a posługuje się jedynie pojęciem "spóźniony" lub "z mocy ustawy niedopuszczalny". Skoro zatem w treści pytania użyto sformułowania "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego", to zgodnie z tą ustawą - nie istnieje "merytorycznie niezasadny wniosek". Taki tok rozumowania - zdaniem skarżącej, jest tym bardziej uzasadniony, iż wątpliwości budzi fakt, co zdaniem autora pytania miałoby się kryć pod sformułowaniem "merytorycznie niezasadny wniosek". Nadto wnosząca skargę stwierdziła, że pomijając nieprecyzyjne sformułowanie niniejszego pytania, podana w kluczu jako odpowiedź właściwa - nie była jedyną prawidłową odpowiedzią, bowiem Sąd może oddalić wniosek na rozprawie, ale także na posiedzeniu. Konstrukcja odpowiedzi "oddala na rozprawie" zamiast "może oddalić na rozprawie" jednoznacznie sugeruje - w ocenie jej, że jest to jedyna możliwa opcja, co nie jest prawdą.

Co do pytania nr 102 stwierdziła, że odpowiedzi "C" nie sposób uznać za jedyną prawidłową, ponieważ jej zdaniem wśród trzech propozycji odpowiedzi, znalazły się aż dwie, które mogły być prawidłowe, tj. odpowiedzi "B" i "C", w zależności od poczynionych założeń. Wskazała, że w postępowaniu cywilnym pełnomocnik procesowy może być ustanowiony z wyboru (gdy zastępstwo strony przez pełnomocnika profesjonalnego nie jest obowiązkowe) oraz gdy w sprawie występuje tzw. przymus adwokacko-radcowski - taki przypadek występuje na przykład w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, a także przy wszelkich czynnościach procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji (art. 871 § 1 k.p.c.) - a zatem także przed Sądem Rejonowym. Jej zdaniem Minister błędnie uznał, że nie ma żadnej możliwości aby przymus adwokacko-radcowski wystąpił w postępowaniu przed Sądem Rejonowym i wskazała, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 4241 k.p.c. i n.) jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia rozpatrywanym przez Sąd Najwyższy. Samo wniesienie skargi, traktować należy jako czynność związaną z postępowaniem przed Sądem Najwyższym (art. 871 § 1 k.p.c.). Zatem należy rozważyć, do którego Sądu składa się skargę. Zgodnie art. 4246 § 1 k.p.c. skargę wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie. Natomiast zgodnie z art. 4241 § 2 k.p.c. w wyjątkowych wypadkach, skarga przysługuje także od prawomocnego orzeczenia "kończącego postępowanie w sprawie" wydanego przez sąd pierwszej lub drugiej instancji, co dowodzi jej zdaniem, że taki przymus może mieć miejsce przed Sądem Rejonowym.

Skarżąca kwestionując pytanie nr 114 wskazała, że za odpowiedź prawidłową uznać należy również wariant "B", gdyż zgodnie z doktryną uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym może odbywać się zarówno w procesie jak i w nieprocesie. Powołała się przy tym na art. 31 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

W odniesieniu do pytania nr 206 wnosząca skargę stwierdziła, iż można uznać, że to właśnie rada gminy określa w drodze uchwały "maksymalną" opłatę targową jaką będzie pobierać na swoim obszarze lub też, że rada gminy uchwalając stawki opłaty targowej nie może przekroczyć "maksymalnej" stawki wskazanej przez ustawę. Wobec tego w jej odczuciu powyższe dowodzi, że rozumienie pojęcia "maksymalna" w tym pytaniu jest dwuznaczne i uniemożliwia udzielenie prawidłowej odpowiedzi, co narusza wskazany przepis art. 339 ust.1 r.p.

Jeżeli chodzi o pytanie nr 218 skarżąca uznała, że przyjęte w zaskarżonej decyzji przez Ministra uzasadnienie, należało uznać za błędne, bowiem gdyby tak szeroko rozumieć pojęcie prawa administracyjnego, to można by było zawrzeć w nim wszystko, co chociażby częściowo dotykało zagadnień związanych z prawem administracyjnym, a to wykracza poza ramy tematyczne ustanowione w art. 331 ust. 3 r.p.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał, że w niniejszym postępowaniu nie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego - w szczególności art. 6, 7, 8, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Zaskarżona decyzja podjęta została na podstawie przepisów ustawy o radcach prawnych i w zgodzie z tymi uregulowaniami, stąd nie może być mowy o naruszeniu art. 6 k.p.a. W sprawie nie nastąpiło także naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., gdyż Minister Sprawiedliwości podjął wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego i zebrania w sprawie niezbędnego materiału dowodowego, a następnie dokonał jego swobodnej oceny. Nadto organ wskazał, że na sposób przeprowadzenia postępowania nie ma żadnego wpływu to, że skarżącej zabrakło tylko jednego punktu do osiągnięcia wyniku pozytywnego. Organ w każdym przypadku zobowiązany jest ponownie merytorycznie rozpoznać sprawę, i z całą pewnością w niniejszej sprawie organ w sposób szczegółowy i dogłębny wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia. W związku z tym nieuzasadniony jest zarzut naruszenia przez organ art. 107 § 3 k.p.a., gdyż zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące i obszerne uzasadnienie zarówno faktyczne, jak i prawne.

W piśmie z dnia 25 maja 2009 r. skarżąca powtórzyła swoje zarzuty zawarte w odwołaniu i skardze odnośnie pytań nr: 35, 91, 98 i 99. Podkreśliła raz jeszcze, że konieczność zastosowania przy odpowiedzi na pytanie nr 35 wykładni a contrario nie jest oczywista i wymaga sięgnięcia do komentarzy, co wykracza poza ustawowy zakres egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Wskazała, że jej zdaniem argumentacja Ministra dotycząca pytania nr 98 jest wywnętrzenie sprzeczna oraz nielogiczna. Istota sporu sprowadzała się do wskazania kogo wzywa Sąd do uiszczenia opłaty. Odpowiedź "B" - "przewodniczący wzywa stronę", a odpowiedź "C" - "przewodniczący wzywa pełnomocnika strony". Zgodnie z kluczem jedyną prawidłową odpowiedzią była "C". Minister w odpowiedzi na skargę przyznał jednak, że "Bez wątpienia treść pytania wraz z odpowiedzią "C" (wzywa pełnomocnika do uiszczenia opłaty) tworzy zdanie prawdziwe bez względu na to, iż w rzeczywistości wezwanie do uiszczenia opłaty nie dotyczy pełnomocnika, lecz samej strony". Stwierdzenie to bezspornie jej zdaniem wskazuje na prawidłowość odpowiedzi "B", którą zaznaczyła jako prawidłową. W zakresie pytania nr 91 skarżąca uznała, że skoro prawidłową odpowiedzią na to pytanie - zgodnie z kluczem byłą odpowiedź "B" - współuczestnictwo materialne, to również zaznaczenie w tym przypadku odpowiedzi "C" - współuczestnictwo jednolite, uznać należało za prawidłowe, bowiem wynika to z zasad logiki. Odnosząc się raz jeszcze do pytania nr 99 wnosząca skargę podniosła, że odpowiedź na nie wynika z praktyki oraz doktryny - które zgodnie z ustawą o radcach prawnych nie są przedmiotem egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.

Na rozprawie w dniu 8 września 2009 r. skarżąca rozszerzyła uzasadnienie skargi kwestionując dodatkowo pytanie nr 100 i nr 234.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną /uchwałę/ lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu.

Ponadto, co w sprawie niniejszej wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez J. H. skargi na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2009 r. Sąd doszedł do przekonania, że skarga ta zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie podzielił wszystkich zarzutów w niej podniesionych. Przy wydaniu zaskarżonej decyzji, zdaniem sądu, doszło bowiem do naruszenia wskazanych przez skarżącą przepisów prawa materialnego.

Postępowanie konkursowe na aplikację radcowską jest postępowaniem administracyjnym, które przeprowadza powołany w tym celu organ - Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości jednej lub kilku okręgowych izb radców prawnych, od której rozstrzygnięcia przysługuje stronie odwołanie do Ministra Sprawiedliwości.

Zgodnie z art. 339 ust. 1 r.p. egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Przepis art. 331 ust. 3 r.p. stanowi natomiast, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu.

W nawiązaniu do treści wyżej przywołanych przepisów Sąd uznał, że skarżąca zasadnie zakwestionowała pytanie nr 100.

Pytanie nr 100 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji:

A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu,

B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu,

C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku".

Skarżąca udzieliła na to pytanie odpowiedzi "A", natomiast według klucza odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "C", która ma wynikać z przepisów art. 169 § 3 k.p.c. w zw. z art. 130 § 1 k.p.c.

Zdaniem Sądu powołane w kluczu odpowiedzi przepisy nie dają na kwestionowane pytanie takiej odpowiedzi, jaka została uznana przez organ za prawidłową.

Przepis art. 169 § 3 k.p.c. brzmi:

"Równocześnie z wnioskiem (o przywrócenie terminu) strona powinna dokonać czynności procesowej". Natomiast w myśl art. 130 § 1 k.p.c. zd. 1 "Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym". W ocenie Sądu o tym, że niedołączenie apelacji jest brakiem formalnym wniosku nie przemawia literalne brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. To orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien Przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. (tak też ICZ 238/54 z dnia 18 października 1954 r., OSNCP 1955/2/44 i 2CR 119/58 z dnia 1 września 1958 r., Preis 1960/2/407).

W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, przy uwzględnieniu orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, budzić może uzasadnione wątpliwości formułowanie tego rodzaju pytań w teście na egzaminie konkursowym na aplikację, na które odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa. Pytania testowe na aplikację radcowską winny być bowiem testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne.

W ocenie Sądu pytania testowe na egzamin konkursowy na aplikację radcowską powinny być tak formułowane, aby zrealizować ustawowy wymóg określony w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, a zatem na które jest tylko jedna prawidłowa i niebudząca wątpliwości odpowiedź.

Zasadnicze wątpliwości Sądu wzbudziła również kwestia odpowiedzi na pytanie testowe nr 118, które brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej, przedsiębiorca, którego wykreślono z rejestru działalności regulowanej z przyczyny rażącego naruszenia warunków wykonywania działalności regulowanej, ponowny wpis do tego rejestru może uzyskać:

A. w każdym czasie wyłącznie za zgodą ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa,

B. po upływie jednego roku od dnia wydania decyzji o zakazie wykonywania działalności objętej wpisem,

C. nie wcześniej niż po upływie trzech lat od dnia wydania decyzji o wykreśleniu z rejestru działalności regulowanej.

W kluczu odpowiedzi jako prawidłową wskazano odpowiedz C, opartą na art. 72 ust. 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. Skarżąca udzieliła odpowiedzi B.

Zgodnie z art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, w brzmieniu obowiązującym w dniu 20 września 2008 r., a więc w dacie przeprowadzenia egzaminu konkursowego dla kandydatów na aplikantów radcowskich, przedsiębiorca, którego wykreślono z rejestru działalności regulowanej, może uzyskać ponowny wpis do rejestru w tym samym zakresie działalności gospodarczej nie wcześniej niż po upływie 3 lat od dnia wydania decyzji, o której mowa w art. 71 ust. 1.

Należy wskazać, iż do dnia 19 września 2008 r. (przed nowelizacją) powołany przepis miał następujące brzmienie: "Przedsiębiorca, którego wykreślono z rejestru działalności regulowanej, może uzyskać ponowny wpis do tego rejestru nie wcześniej niż po upływie 3 lat od dnia wydania decyzji o wykreśleniu z rejestru działalności regulowanej z przyczyn, o których mowa w art. 71 ust. 1".

W tej sytuacji uznać należy, iż treść pytania testowego nr 118 wraz z odpowiedzią "C", uznaną przez organ za jedynie prawidłową, odpowiadała treści przepisu art. 72 ust. 1 sprzed nowelizacji ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, dokonanej ustawą z dnia 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 141, poz. 888).

W ocenie Sądu nie można przyjąć, że ww. nowelizacja pozostawała bez wpływu na wybór prawidłowej odpowiedzi, mając jedynie na celu usunięcie wątpliwości interpretacyjnych związanych z konsekwencjami wykreślenia przedsiębiorcy z rejestru działalności regulowanej.

Na podkreślenie zasługuje, że zgodnie z wyraźnym pouczeniem zawartym w punkcie 7 widniejącym na stronie tytułowej urzędowego druku egzaminu konkursowego (vide: akta administracyjne), pytania testowe miały zostać opracowane według stanu prawnego na dzień 20 września 2008 r., tj. na dzień przeprowadzenia przedmiotowego egzaminu. Dlatego też należy zauważyć, iż w dniu 20 września 2008 r. przepis art. 72 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej wyraźnie przewidywał, że decyzją wyznaczającą początek biegu terminu wskazanego w pytaniu nr 118 jest decyzja, o której mowa w art. 71 ust. 1 tej ustawy, a więc "decyzja o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcą działalności objętej wpisem", a nie decyzja wskazana w punkcie "C" klucza odpowiedzi, a więc "decyzja o wykreśleniu z rejestru działalności regulowanej".

Zdaniem Sądu zmiana brzmienia przepisu art. 72 ust. 1 omawianej ustawy nie miała charakteru wyłącznie kosmetycznego. Warto wskazać, że w doktrynie od dawna podkreślano odrębność decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem od decyzji o wykreśleniu z rejestru działalności regulowanej (tak m.in. K. Kohutek /w:/ M. Brożyna, M. Chudzik, K. Kohutek, J. Molis, S. Szuster, Komentarz do ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, Wolters Kluwert Polska, 2005 r.). W ocenie Sądu można także wskazać na marginesie, choć nie ma to jakiegokolwiek znaczenia dla oceny legalności pytania nr 118, że w świetle niektórych poglądów doktryny również na gruncie poprzednio obowiązującego brzmienia przepisu art. 72 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, brak było podstaw do używania sformułowania "decyzja o wykreśleniu", gdyż wykreślenie podobnie, jak sam wpis, zawsze miało postać czynności materialno-technicznej, nie zaś decyzji administracyjnej (vide: m.in. M. Strzelbicki, Wpis do rejestru działalności regulowanej, RPEiS z 2005 r., nr 4, poz. 67).

Zauważyć również należy, że ust. 1 art. 72 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej w nowym brzmieniu odnosi się do ponownego wpisu do rejestru w tym samym zakresie działalności gospodarczej co oznacza, że ustawodawca wprowadził ograniczenia czasowe jedynie do ponownego wpisu w tym samym zakresie działalności gospodarczej, podczas gdy odpowiedź C takiego ograniczenia nie zawiera. W tej sytuacji i z tego względu nie można uznać, że odpowiedź C jest odpowiedzią prawidłową, skoro nie jest zgodne z powołanym przepisem, by przedsiębiorca wykreślony z rejestru mógł uzyskać wpis do rejestru dopiero po upływie trzech lat.

Dlatego też – w ocenie Sądu - uznać należy, iż pytanie testowe nr 118 zostało sformułowane na podstawie nieobowiązującego w dniu egzaminu, a więc w dniu 20 września 2008 r., stanu prawnego.

W konsekwencji Sąd stwierdził, że skoro powołany przez Ministra Sprawiedliwości, jako podstawa prawna prawidłowej odpowiedzi na pytanie egzaminacyjne nr 118 - przepis art. 72 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej nie dawał możliwości uznania za prawidłową jakiejkolwiek odpowiedzi, w tym przede wszystkim odpowiedzi "C", całe przedmiotowe pytanie testowe zostało opracowane z ewidentnym naruszeniem normy prawnej wskazanej w przepisie art. 339 ust. 1 r.p.

W ocenie Sądu - jeśli chodzi natomiast o pozostałe pytania zakwestionowane przez skarżącą - uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia, co czyni zarzuty naruszenia wskazanych w skardze przepisów kodeksu postępowania administracyjnego niezasadnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa strona skarżąca udzieliła niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 r.p., zaś odpowiedź wskazana przez organ jako właściwa – wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Udzielenie przez skarżącą błędnych odpowiedzi na te pytania było, w ocenie Sądu, wynikiem czynienia przez nią pewnych dodatkowych założeń nie wynikających z treści pytania oraz jej własnej interpretacji przepisów. Odnosi się to również do zakwestionowanego na rozprawie pytania nr 234. Pytanie to zostało sformułowane jednoznacznie, a odpowiedź na nie wynika wprost z art. 63 § 2 pkt 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych.

Wobec tego, że uchwałą Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2009 r., ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącej na 189 punktów, a zdaniem Sądu dwa z pytań testu, zostały sformułowane nieprawidłowo, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stwierdzając, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, Sąd działał na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.