Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1170/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie: WSA Aldona Gąsecka-Duda (spr.) WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi H. C. na decyzję Wojewody z dnia 21 lipca 2016 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości. skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 21 lipca 2016 r., znak: [....] , wydaną na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm.- dalej u.g.n.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania H.C. , Wojewoda [....] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [....] z dnia 14 marca 2016 r., znak: [....] , odmawiającej zwrotu nieruchomości położonej w G. , oznaczonej w dniu wykupu jako działka nr [....] , obecnie odpowiadającej części działki nr [....] , działce nr [....] i działce nr [....] .

Orzekając w powyższy sposób Wojewoda wskazał na następujące okoliczności. Starosta G. ustalił, że w dniu 16 czerwca 1976 r. w Państwowym Biurze Notarialnym w G. A.W. zawarł umowę sprzedaży działki nr [....] o pow. 0,1280 ha na rzecz Skarbu Państwa (repertorium nr [....] ). Umowa została zawarta w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Podczas zawierania kontraktu (umowy) została przez przedstawiciela Skarbu Państwa okazana decyzja Urzędu Powiatowego w G. z dnia 28 października 1974 r., znak: [....] , o zatwierdzeniu planu realizacyjnego zagospodarowania terenów sportowych położonych w G. przy ul. [....] . Z analizy decyzji oraz wspomnianego planu stanowiącego załącznik do niej wynika, że wykupiona działka miała zostać zagospodarowana pod zieleń urządzoną i nieurządzoną. W następstwie podziału działki nr [....] o pow. 0,1280 ha powstała działka nr [....] o pow. 0,0058 ha, działka nr [....] o pow. 0,0023 ha oraz część działki nr [....] o pow. 0,1199 ha. Natomiast działka nr [....] , położona w G. nie wchodzi w skład wywłaszczonej działki nr [....] i w związku z tym nie stanowi przedmiotu niniejszego postępowania.

Organ pierwszej ustalił nadto, że z dniem 5 grudnia 1990 r. na działce nr [....] z mocy prawa zostało ustanowione użytkowanie wieczyste na rzecz ówczesnej Fabryki [....] , co zostało potwierdzone decyzją Wojewody N. z dnia 23 marca 1994 r. znak: [....] . Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 4 maja 1994 r.

Z kolei aktem notarialnym z dnia [....] 1994 r., Rep. [....] nr [....] , prawo użytkowania wieczystego działki nr [....]nabyła Gmina Miasta G. (ujawniona w księdze wieczystej), która następnie nabyła od Skarbu Państwa własność przedmiotowej nieruchomości aktem notarialnym z dnia [....] r., Rep. [....] nr [....] . Fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej w dniu [....] 1996 r., czyli także przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 r.

W kontekście powyższego organ pierwszej instancji stwierdził, że przytoczony stan faktyczno-prawny sprawy daje podstawy do zastosowania art. 229 u.g.n., zgodnie z którym przewidziane w art. 136 ust. 3 tej ustawy roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeśli przed 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana osobie trzeciej lub oddana w użytkowanie wieczyste takiej osobie, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Dokonując oceny wpływu nabycia przez Gminę G. prawa własności działki nr [....] w kontekście przesłanek art. 229 u.g.n. organ pierwszej instancji wskazał, iże Gmina G. powinna być w tym przypadku traktowana jako osoba trzecia "gdyż nie tylko wykup (wywłaszczenie) przedmiotowej działki dokonany był na rzecz Skarbu Państwa, ale nabycie przedmiotowej nieruchomości przez Miasto G. dokonane zostało w drodze czynności cywilnoprawnej, czyli ż wykluczeniem dominium (...) Tym samym sam fakt, że na rzecz osoby trzeciej ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, które zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. wyłącza możliwość skutecznego zgłoszenia wniosku o jej zwrot". Nabycie przez Gminę G. własności przedmiotowej nieruchomości w drodze dalszych czynnościach cywilnoprawnych, w ocenie organu pierwszej instancji, nie ma wpływu na fakt, iż podmiot ten w przedmiotowej sytuacji powinien być potraktowany jako osoba trzecia.

Odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji wniosła H.C. , zarzucając naruszenie: - art. 229 u.g.n. poprzez bezpodstawne (błędne) przyjęcie, iż przepis ten znajdzie zastosowanie w przedmiotowej sprawie; - art. 137 w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie i błędne przyjęcie, że nieruchomość została wykorzystana na cel na jaki została wywłaszczona, pomimo tego, iż z materiału dowodowego wynika, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na nieruchomości zawnioskowanej do zwrotu; - art 7, 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego i poprzez oparcie się w zakresie kwestii zrealizowania celu wywłaszczenia na niepełnym materiale dowodowym, co doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, a także o przeprowadzenie w trybie art. 136 k.p.a. dowodów: - z przesłuchania wnioskodawcy oraz świadka A.K. na okoliczność zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości po jej wywłaszczeniu, - zwrócenie się do Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w W. o nadesłanie zdjęć lotniczych oraz ortofotomap z lat 1976-1990 przedmiotowej nieruchomości, a ewentualnie, w przypadku przeprowadzenia powyższych czynności – o zmianę zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji o zwrocie wnioskodawcy wywłaszczonej nieruchomości.

Wojewoda [....] stwierdził następnie, że przedmiotem postępowania odwoławczego jest sprawa zwrotu nieruchomości, w którym to zakresie orzeczono decyzją Starosty G. z dnia 14 marca 2016 r. znak: [....] . Obecnie prowadzona sprawa zwrotu wymienionej nieruchomości była już przedmiotem rozpoznania przez ten Wojewodę [....], który decyzją z dnia 21 lipca 2015 r., znak: [....] , uchylił zaskarżoną decyzję Starosty G. z dnia 1 grudnia 2014 r., znak: [....] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, wskazując jednocześnie, iż powinien on potwierdzić fakt, że zawnioskowana do zwrotu działka nr [....] , położona w G. , stanowi obecnie część działki nr [....] , działkę nr [....] , działkę nr [....] oraz część działki nr [....] .

Zdaniem Wojewody [....] zaskarżoną obecnie decyzję należało utrzymać w mocy, gdyż jest ona zgodna z obowiązującymi przepisami prawa i ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwem sądów administracyjnych.

W szczególności, w przedmiotowej sprawie spełnione zostały dwie podstawowe przesłanki, bez zaistnienia których nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Po pierwsze, z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości wystąpiła uprawniona do tego osoba. Po drugie zaś w stosunku do działki o pierwotnym oznaczeniu nr [....] znajdą zastosowanie przepisy art. 136 i następne ustawy o gospodarce nieruchomościami, a to w związku z regulacją art. 216 ust. 1, gdyż jej nabycie przez Skarb Państwa nastąpiło na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W kwestii spełnienia w przedmiotowej sprawie przesłanek określonych w art. 229 u.g.n. stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji w zakresie statusu prawnego Gminy G. jako "osoby trzeciej", należy za prawidłowe. Gmina G. , która jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości, prawo to nabyła w drodze kolejno: umowy darowizny prawa użytkowania wieczystego od [....] oraz umowy darowizny od Skarbu Państwa z 1995 r., a zatem działka nr [....] stała się własnością Gminy G. w wyniku obrotu cywilnoprawnego. Wojewoda [....] odwołał się w tym zakresie do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki: z dnia 29 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 914/09 oraz z dnia 25 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1556/11). Stwierdził też, że w art. 229 u.g.n. został ustanowiony wyjątek od zasady przewidzianej w art. 136 ust. 3 tej ustawy. Wyczerpanie przesłanki z art. 229 u.g.n. wystarcza do rozstrzygnięcia sprawy bez konieczności badania przesłanek zbędności na cel wywłaszczenia, wymienionych w art. 137 u.g.n.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem H.C. wniosła w terminie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Skarżąca zarzucała naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 229 u.g.n. poprzez jego niezasadne zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że organ pierwszej instancji słusznie odmówił skarżącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości bez rozpoznania czy zachodzą przesłanki z art. 137 i art. 136u.g.n., podczas gdy z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż art. 229 nie może znaleźć w niniejszej sprawie zastosowania wobec z jednej strony wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego na wywłaszczonej nieruchomości przed wejściem ustawy o gospodarce nieruchomościami w życie, a z drugiej strony z uwagi na przekazanie przez Skarb Państwa w drodze darowizny prawa własności nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania na rzecz Gminy Miasto G. , co oznacza że nieruchomość ta nie była przedmiotem sprzedaży w rozumieniu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W uzasadnieniu skargi H.C. podnosiła, że art. 229 u.g.n. został ustanowiony przez ustawodawcę jako przepis przejściowy, co wynika z jego systematyki, oraz treści. W oparciu o orzecznictwo wskazała, że istota tego rodzaju przepisów polega na tym, że odnoszą się one do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzania w życie nowej regulacji prawnej i mają na celu specjalne uregulowanie tych stosunków prawnych w świetle wchodzących w życie nowych przepisów prawa. Z samej istoty tego typu przepisów wynika, że punktem odniesienia jest dotychczasowych stan prawny oraz ukształtowane na jego podstawie stosunki prawne trwające w momencie wejścia w życie nowych przepisów. Inaczej mówiąc, chodzi o relację między nowym prawem, które ma wejść w życie, a starym prawem, które traci moc, i ukształtowanymi przez to prawo stosunkami prawnymi. Przepis art. 229 u.g.n. można rozumieć tylko w ten sposób, że ma on zastosowanie wówczas, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed wejściem w życie tej ustawy i stan taki istnieje w dniu jej wejścia w życie. Z uwagi na taki charakter przepisu, jako przepisu intertemporalnego, a więc z natury rzeczy odnoszącego się do sytuacji prawnych zastanych, tj. istniejących w momencie wejścia wżycie nowych przepisów, nie można nadawać temu przepisowi znaczenia, że obejmuje on także przypadki, gdy prawo użytkowania wieczystego nieruchomości przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami już nie istniało. Zasadniczy sens przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi to, że nieruchomość jest oddana osobie trzeciej w użytkowanie wieczyste. Rozstrzygające znaczenie przy stosowaniu art. 229 u.g.n. ma więc to, czy w momencie wejścia w życie tej ustawy istniało samo prawo użytkowania wieczystego nieruchomości.

Posiłkując się również poglądami orzecznictwa skarżąca podniosła dalej, że w stanie prawnym obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, to jest przed dniem 1 stycznia 1998 r., nie było przepisu stanowiącego wprost, że poprzedniemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej, tak jak stanowi obecnie obowiązujący przepis art. 229 u.g.n. Oznacza to, że przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie poprzedniego właściciela (jego następcy prawnego) o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie było z góry wyłączone, na tej tylko podstawie, że nieruchomość jest obciążona prawem użytkowania wieczystego na rzecz innej osoby, z tym jednak, że realizacja tego roszczenia była uzależniona od poprzedniego rozstrzygnięcia o losach prawa użytkowania wieczystego przysługującego innej osobie. Wobec tego przepis art. 229 u.g.n. można rozumieć tylko w ten sposób, że ma on zastosowanie wówczas, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed wejściem w życie tej ustawy i stan taki istnieje w dniu jej wejścia w życie. Organ nie może zatem stosować tego przepisu do stanów faktycznych istniejących przed dniem wejścia w życie ustawy, ale powinien stosować art. 229 u.g.n. do stanu faktycznego z dnia 1 stycznia 1998 r., kiedy to ustawa o gospodarce nieruchomościami weszła w życie. Z chwilą nabycia przez Gminę Miasto G. prawa własności nieruchomości w drodze darowizny z dnia 16 marca 1995 r. prawo użytkowania wieczystego wygasło, gdyż jeden podmiot nie może być zarazem właścicielem nieruchomości, jak i jej użytkownikiem wieczystym. Doszło zatem do konfuzji tych praw, wskutek czego użytkowanie wieczyste w dniu wejścia w życie ustawy nie istniało. Powyższe oznacza, że w dniu 1 stycznia 1998 r. nie istniało użytkowanie wieczyste na wyżej wymienionej nieruchomości, której jedynym właścicielem była Gmina Miasto G.,. Z tego powodu art. 229 u.g.n. nie znajdzie zastosowania w niniejszej sprawie.

Skarżąca podnosiła też, że jak stanowi art. 229u.g.n., roszczenie z art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Powyższe przesłanki muszą zostać spełnione łącznie przed wejściem w życie ustawy i istnieć w chwili jej wejścia w życie. Z takiej redakcji przepisu wynika, że znajduje on zastosowanie w przypadku, gdy przeniesienie prawa własności nieruchomości nastąpiło tylko i wyłącznie w drodze umowy sprzedaży. Wskazanie przez ustawodawcę na "sprzedaż" nie może, z uwagi na charakter art. 229 u.g.n. prowadzić do stosowania wykładni rozszerzającej na jakąkolwiek inną czynność prawną, a w szczególności na czynność o charakterze nieodpłatnym. Niewątpliwie taką czynnością jest darowizna, która miała miejsce w niniejszej sprawie. Sprzedaż jest na tyle ukształtowaną instytucją prawną, że nie można pojęcia z art. 229 u.g.n. stosować do innych instytucji prawnych przenoszących własność nieruchomości. Umowa darowizny jest na tyle odmiennie traktowana przez ustawodawcę w rozumieniu całego systemu prawa (od prawa prywatnego na prawie podatkowym skończywszy), że nie można pojęcia sprzedaży odnosić do darowizny. W związku z ustaleniem przez organy, że prawo własności przedmiotowej nieruchomości zostało przeniesione przez Skarb Państwa w drodze umowy darowizny na Gminę Miasto G., nie zachodzi w ogóle potrzeba badania czy Gmina jest w niniejszej sprawie osobą trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n. W wyrokach, na które powołują się organy, gminy nabywały prawo własności nieruchomości w drodze umowy sprzedaży, dlatego sądy dokonywały oceny czy gmina jest podmiotem trzecim. W niniejszej sprawie, badanie tej przesłanki jest zbędne.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [....] wnosił o jej oddalenie. Podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 – 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednol. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednol. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., oznaczana dalej jako p.p.s.a. ) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), zaś jednym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 p.p.s.a. Orzekanie w granicach sprawy (art. 135 p.p.s.a.) oznacza sprawę będącą przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność, jako pochodną określonego stosunku administracyjnoprawnego i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, stwierdzeniem ich nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu, stosownie do art. 151 p.p.s.a.

Z uwagi na przedmiot wniosku i wydanego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie istotne znaczenie mają przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednol. Dz. U. z 2016 r., poz. 2147ze zm.). Stosownie do art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

W myśl art. 137 ust. 2 u.g.n. jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Artykuł 216 ust. 1 u.g.n. przewiduje, że przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy (zwrot wywłaszczonych nieruchomości) stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa m. in. na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Z uwagi dokonane ustalenia organu obu instancji orzekały w sprawie na podstawie art. 229 u.g.n., w myśl którego roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

W orzecznictwie wskazuje się słusznie, że granice skuteczności roszczenia z art. 136 ust. 3 u.g.n. wyznacza art. 229 tej ustawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1814/11, Lex Omega nr 1336325). Przepis art. 229 u.g.n. określa jednoznacznie i kategorycznie przesłankę negatywną zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. W przypadku stwierdzenia takiej przesłanki organy administracji publicznej zobowiązane są do odmowy zwrotu nieruchomości. Artykuł 229 u.g.n. jest wyjątkiem od zasady określonej w art. 136 ust. 3 u.g.n. (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2500/14, Lex Omega nr 2082559). W postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, dopiero po ustaleniu, że nie ma przeszkód do prowadzenia postępowania, z uwagi m.in. na spełnienie przesłanek z art. 229 u.g.n, następuje dokonywanie ustaleń co do celu wywłaszczenia i badanie przesłanki zbędności (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1122/13, Lex Omega nr 1771886). W sytuacji opisanej w art. 229 u.g.n., organ administracji nie ma obowiązku badać, czy zostały spełnione przesłanki zwrotu nieruchomości, w szczególności, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje to, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany na spornej nieruchomości w rozumieniu art. 137 u.g.n. Sam fakt, że nieruchomość wywłaszczona została zbyta osobie trzeciej bądź na rzecz tej osoby ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, a zarówno zbycie (ustanowienie), jak i ujawnienie prawa w księdze wieczystej nastąpiło przed dniem wejścia w życie u.g.n., czyli najpóźniej 31 grudnia 1997 r., wyłącza możliwość skutecznego zgłoszenia roszczenia o jej zwrot. Oznacza to, że do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy wystarcza ustalenie, że w danym wypadku zaistniały przesłanki negatywne zwrotu nieruchomości, o których mowa w art. 229 u.g.n. (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 785/09, Lex Omega nr 595533 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Kr 1417/15, Lex Omega nr 1976847; podobnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 7 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Gl 474/16, Lex Omega nr 2078024).

Dokonując wykładni art. 229 u.g.n. trzeba odpowiedzieć na pytanie, jak rozumieć zakres użytego w tym przepisie pojęcia "osoba trzecia". Aby bowiem hipotezę tego przepisu uznać za zrealizowaną, musiało w pierwszej kolejności dojść do sprzedaży wywłaszczonej nieruchomości osobie trzeciej, względnie do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na tej nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, zaś prawo własności lub użytkowania wieczystego musiało zostać ujawnione w księdze wieczystej. Dniem wejścia w życie ustawy, przed którym okoliczności stanowiące hipotezę przepisu musiały zaistnieć jest 1 stycznia 1998 r. (art. 242 u.g.n.). Z powyższym zagadnieniem łączy się również kwestia zastosowania art. 229 u.g.n. w sytuacji, gdy nabywca tj. właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości wywłaszczonej, będący jej nabywcą i osobą trzecią przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomości nieruchomości wywłaszczonej, zbywa ją następnie na rzecz Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego również przed datą 1 stycznia 1998 r.

Powyższa kwestia budzi wątpliwości w orzecznictwie, a Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę prezentuje stanowisko, że już sam fakt zbycia wywłaszczonej nieruchomości przez Skarb Państwa bądź jednostkę samorządu terytorialnego na rzecz osoby trzeciej albo ustanowienie na niej na rzecz takiej osoby użytkowania wieczystego połączone z ujawnieniem prawa w księdze wieczystej wyklucza możliwość skutecznego ubiegania się o jej zwrot, o ile zdarzenia te nastąpiły najpóźniej w dniu 31 grudnia 1997 r. (por. powołany wyżej wyrok w sprawie sygn. II SA/Kr 1417/15 oraz wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: wyrok z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 125/13, Lex Omega nr 1305673 i z dnia 7 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1868/11, Lex Omega nr 1697079). Z chwilą realizacji przesłanek opisanych w art. 229 u.g.n. nieruchomość wchodzi bowiem do obrotu cywilnoprawnego i co do zasady jej zwrot nie będzie możliwy, niezależnie o wystąpienia przesłanek zbędności. Późniejsze nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa albo jednostkę samorządu terytorialnego może mieć znaczenie tylko o tyle, o ile nabycie nastąpiło w ramach działań władczych z zakresu tzw. imperium. Jeżeli natomiast do takiego nabycia własności dojdzie w wyniku innych czynności to brak jest przesłanek, aby pod pojęciem "osoby trzeciej" na datę 1 stycznia 1998r. rozumieć również Skarb Państwa albo jednostkę samorządu terytorialnego.

Należy zaakceptować stanowisko judykatury, w którym odróżnia się sytuację nabycia nieruchomości wywłaszczonej, a następnie zbytej w sposób, opisany w art. 229 u.g.n. przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w zależności od tego, czy takie nabycie nastąpiło w drodze cywilnoprawnej, czy publicznoprawnej. Wskazuje się np., że brak jest podstaw by ochroną z art. 229 u.g.n. obejmować gminę, jeśli nabycie przezeń prawa do nieruchomości nastąpiło w wyniku komunalizacji, tj. nabycia z mocy prawa lub przekazania, na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1-4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Nabycie własności przez gminę na takiej podstawie nie jest rezultatem obrotu cywilnoprawnego, co jest przesłanką zastosowania art. 229 u.g.n., ale skorzystania z władztwa państwa, ingerującego w sferę praw majątkowych jego jednostek, stania się beneficjentem funkcjonowania państwa i jednostek samorządu terytorialnego w ramach imperium. Trudno wówczas określać gminę jako osobę trzecią, skoro prawo do nieruchomości pozostało na przestrzeni czasu wyłącznie po stronie podmiotu realizującego z mocy art. 163 Konstytucji RP zadania publiczne. Niezależnie od funkcjonowania w ramach imperium, gmina, jako jednostka samorządu terytorialnego, z mocy art. 164 ust. 1 i art. 165 ust. 1 Konstytucji RP, ma osobowość prawną oraz przysługuje jej prawo własności i inne prawa majątkowe. O osobowości prawnej gminy stanowi także art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1598 ze zm.). Działając w tej sferze (dominium) gmina jest równoprawnym uczestnikiem obrotu cywilnoprawnego. Nabycie przez gminę w drodze umowy sprzedaży prawa własności nieruchomości i wpisanie tego prawa do księgi wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami powoduje spełnienie przesłanek art. 229 u.g.n. (zob. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 914/09, Lex Omega nr 595607 i z dnia z dnia 25 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1556/11, Lex Omega nr 1360809 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 143/13, Lex Omega nr 1351453). Skarb Państwa, wykonując swe uprawnienia w ramach dominium i jako podmiot prawa cywilnego, uzyskując prawo użytkowania wieczystego nieruchomości w wyniku czynności cywilnoprawnej przed dniem 1 stycznia 1998 r., może być uznany za osobę trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n. (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 22 marca 2006 r., sygn. akt I OSK 651/05, Lex Omega nr 198315 oraz z dnia 9 października 2001 r., sygn. akt I SA 675/00, Lex Omega nr 77632). Te same uwagi można odnieść do jednostki samorządu terytorialnego, nabywającej prawa w drodze czynności cywilnoprawnych, w sytuacji gdy przed 1 stycznia 1998 r. nastąpiło zdarzenie prawne wymienione w art. 229 u.g.n., jako tamujące możliwość sięgania do roszczenia z art. 136 ust. 3 u.g.n.

W niniejszej sprawie ustalono, że w dniu 16 czerwca 1976 r. A.W. (w wydanych w sprawie decyzjach wskazano błędnie imię [....] ) zawarł umowę sprzedaży na rzecz Skarbu Państwa działki nr [....] o powierzchni 0,1280 ha, położonej w G. (umowa, k. 23 – 24 akt organu pierwszej instancji). Umowa została zawarta w trybie art. 6 ustawy z dnia 2 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974r., nr 10, poz. 64). Na działce nr [....] z dniem 5 grudnia 1990 r. zostało z mocy prawa ustanowione użytkowanie wieczyste na rzecz ówczesnej [....] , co potwierdzała ostateczna decyzja Wojewody [....] z dnia 23 marca 1994 r., znak [....] (k. 118 – 124 akt organu pierwszej instancji). Prawo użytkowania wieczystego ujawniono w księdze wieczystej nr [....] , prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G. (zawiadomienie, k. 126 akt organu pierwszej instancji).

Powyższa okoliczność decyduje o włączeniu nieruchomości do obrotu cywilnoprawnego z udziałem osoby trzeciej.

Następnie w dniu 25 maja 1994 r. [....] S.A. darowała prawo użytkowania wieczystego m. in. działki nr [....] w G. na rzecz Gminy Miejskiej w G. , a przeniesienie prawa użytkowania wieczystego ujawniono w księdze wieczystej (umowa darowizny, k. 26 – 28 akt organu pierwszej instancji; zawiadomienie k. 25 akt organu pierwszej instancji). Następnie w drodze umowy Skarb Państwa przeniósł własność m. in. działki nr [....] na Miasto G., co zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [....] (umowa, k. 127 – 128 akt organu pierwszej instancji; zawiadomienie, k. 129 akt organu pierwszej instancji).

Organy administracji ustaliły nadto, że dawna działka nr [....] stanowi obecnie część działki nr [....] , część działki nr [....] , działki nr [....] oraz nr [....] w obrębie i miejscowości G.

Z powyższego wynika, że przed dniem 1 stycznia 1998 r. na spornej nieruchomości, stanowiącej własność Skarbu Państwa, zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego na rzecz [....] , a nadto prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Dla wyjaśnienia ewentualnych wątpliwości należy wskazać, że zarówno w chwili obecnej, jak i w dacie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego ustawa z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych. (tekst jednol. Dz. U. z 2013 r. poz. 1384 z późn. zm.) przewidywała w art. 1 (wcześniej w art. 1 ust. 2), że przedsiębiorstwo państwowe jest podmiotem posiadającym osobowość prawną, a zatem podmiotem odrębnym od Skarbu Państwa. Prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej. Faktami prawnie istotnymi w sprawie były zatem nabycie użytkowania wieczystego przez [....] oraz wpis tego prawa do księgi wieczystej. Późniejszy obrót prawem użytkowania wieczystego, odbywający się już w drodze cywilnoprawnej, nie mógł wpłynąć na treść rozstrzygnięcia w kierunku odmowy przyznania gminie statusu osoby trzeciej.

Znaczna część zarzutów skargi, odnosząca się do zagadnień związanych z dalszym zbywaniem prawa użytkowania wieczystego, czy własności już w drodze darowizn, w tym fakt wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego na skutek konfuzji praw, darowizn nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Obrót nieruchomością miał bowiem w tym przypadku charakter cywilnoprawny i odbywał się pomiędzy podmiotami, które uznać za osoby trzecie. W zakresie tego pojęcia mieści się bowiem tak Skarb Państwa, jak jednostki samorządu terytorialnego, o ile nabyły prawa w zakresie swojego dominium, czyli jako podmioty prawa cywilnego. Faktami relewantnymi w sprawie było zatem jedynie nabycie użytkowania wieczystego wywłaszczonej nieruchomości przez osobę trzecią przed dniem 1 stycznia 1998 r. oraz ujawnienie tego faktu w księdze wieczystej przed tą datą. Spełniona została w ten sposób dyspozycja art. 229 u.g.n., a zatem roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługiwało.

Zaskarżona decyzja jest zatem prawidłowa, co mając na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi – jak w sentencji wyroku, biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a.