Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 807/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2006-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6334 Stypendia
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 90 ust. 2, art. 90 d i art. 90 n
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
article: art. 8 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Solarski Sędziowie NSA Ryszard Bryk AWSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi N. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

II SA/Rz 807/05

U z a s a d n i e n i e

Wójt Gminy decyzją z [...] maja 2005 r. nr [...] odmówił przyznania N. R. stypendium szkolnego.

Jako podstawę decyzji wskazał art. 90 b ust. 1, art. 90c ust. 1 i 2 pkt 1, art. 90d ust. 1 i 2 pkt 2, ust. 7, 8, 9, 19, art. 90m ust. 1, art. 90n ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty /Dz. U. z 2004 r., nr 256 poz. 2572 ze zm./ i Uchwały Nr XXV/178/05 Rady Gminy z [...] marca 2005 r. w sprawie regulaminu określającego zasady udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów oraz art. 104 k.p.a.

Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, że na podstawie wniosku i załączonych do niego dokumentów ustalił, że uczennica otrzymuje inne stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych, co pozbawia ją uzyskania stypendium szkolnego.

Odwołanie od tej decyzji wniosła N. R. zarzucając, że jest ona krzywdząca i niesprawiedliwa. Podniosła, że w roku szkolnym 2004/2005 uczęszczała do klasy maturalnej. Za bardzo dobre wyniki w nauce otrzymała stypendium w Fundacji im. J.K. w J. –wysokości 150 zł. Dodała, że przyznano jej stypendium edukacyjne od Prezydenta Miasta w kwocie 800 zł na rok szkolny. Do końca maja 2005 r., z przyznanej kwoty 800 zł – otrzymała 77,52 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze ,decyzją z dnia [...] lipca 2005 r., [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Podstawę prawną decyzji stanowi : art. 90 d, art. 90 n ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty oraz art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 k.p.a.

Organ wskazał, że materialnoprawną podstawę do przyznania stypendium szkolnego stanowi przepis art. 90 d ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Zgodnie z tym przepisem stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudniej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie. Zgodnie z art. 90 d ust. 7 miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia nie może być większa niż kwota o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis ten określa kryterium dochodowe na osobę na kwotę 316 zł. Dochód rodziny stanowi suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Do dochodu nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego oraz wartości świadczeń w naturze /art. 8 ust. 3 i 4/.

Z zaświadczeń dotyczących wysokości osiąganych przez rodzinę N. R. dochodów wynika, że łączny dochód dwuosobowej rodziny wynosi 453,00 zł miesięcznie oraz stypendium wysokości 100 zł, co daje 553,00 miesięcznie, w przeliczeniu na osobę 276,50 zł. Kwota ta jest niższa od kwoty ustawowego kryterium dochodowego. Mimo to organ I instancji nie przyznał wnioskowanego świadczenia z uwagi na art. 90 d ust. 12 i 13 ustawy o systemie oświaty.

Zgodnie z art. 90d ust. 12, stypendium nie przysługuje uczniowi otrzymującemu inne stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych, z zastrzeżeniem ust. 13. Stanowi on, że uczeń otrzymujący stypendium ze środków publicznych może otrzymać stypendium szkolne, jeżeli świadczenia łącznie nie przekraczają dwudziestokrotności kwoty o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a wynosi ona 56,00 zł. Oznacza to, że przyznane świadczenia ze środków publicznych nie mogą przekroczyć 1120,00 zł na rok szkolny.

Na mocy umowy stypendialnej nr [...], Prezydent Miasta przyznał N. R. stypendium na rok szkolny 2004/2005 kwotę 800,00 zł. Umowa zawiera w § 3 zasady wypłacania stypendium w formie refundacji wydatków na cele określone w § 6. Zgodnie z § 7, stypendium wypłacane jest na podstawie przedłożonych imiennych faktur.

Przepis art. 90 d ust. 9 ustanawia dolną granicę stypendium, które nie może być niższe niż 80 % kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 /56 zł/, czyli 44,80 zł miesięcznie. Tak więc kwota najniższego stypendium przyznanego na rok szkolny nie może być niższa niż 448 zł. Skoro łączna kwota stypendiów ze środków publicznych /art. 90 d ust. 13/ nie może przekroczyć 1120 zł, to w przypadku przyznania odwołującej najniższego stypendium, łączna kwota przekroczyła by tę kwotę, bowiem wyniosła by kwotę 1248 zł /800 + 448/.

Organ wskazał, że nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej odwołującej, a zajęte stanowisko nie wynika z dowolnej oceny, a z wyrażnego brzmienia przepisu ustawy.

W skardze do WSA N. R. zarzuciła, że zarówno decyzja SKO, jak też poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy są krzywdzące. Wychowuje się w niepełnej rodzinie, bowiem jej ojciec nie żyje, a matka jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie mogącą znaleźć zatrudnienia.

Skarżąca wskazała, że do tej pory otrzymały z matką zasiłek rodzinny z dodatkami w kwocie 253 zł oraz od 1.01. do 30.06 2005, z GOPS – środki pomocowe w kwocie 854 zł.

Ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, do dnia 20 sierpnia 2005 r., otrzymała zwrot kosztów za dojazd do szkoły kwotę 193,80 zł. Z powodu bardzo niskich dochodów skarżąca kupowała tylko to, co niezbędne do życia, a to nie mieściło się na liście wydatków kwalifikowanych, stąd niewykorzystana suma 606,20 zł z przyznanego stypendium 800 zł. Skarżąca nie może pogodzić się z sytuacją, że osoba w jej sytuacji finansowej, spełniająca warunki do otrzymania stypendium, nie otrzymała go. Dodała też, że jest zakwalifikowana na pierwszy rok studiów, na kierunek Pedagogika w PWSZ w K. i każda pomoc finansowa pozwoli jej na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb związanych z kontynuacją nauki.

Wniosła o wnikliwe i sprawiedliwe rozpatrzenie jej skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269/ sądy te sprawują w zakresie swej działalności kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270/ zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, których dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

W myśl przepisu art. 145 P.p.s.a. sąd obowiązany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Przedmiotem kontroli legalności w rozpatrywanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie odmowy przyznania stypendium szkolnego. W podstawie prawnej decyzji wskazano przepis art. 90 d oraz 90 n ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty /Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz.2572 ze zm./, zwanej dalej ustawą.

Zgodnie z przepisem art. 90 d, stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo - wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także, gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe.

Stosownie do przepisu art. 90 d ust. 7 miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota wymieniona w art. 8 ust.1 pkt.2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm./, określająca kryterium dochodowe na osobę w rodzinie na kwotę 316 zł.

Bezsporne jest, że N. R. wychowuje się w niepełnej rodzinie, jej ojciec nie żyje, a matka Z. R. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku.

Organ odwoławczy ustalił, że łączny dochód tej dwuosobowej rodziny, pochodzący z pomocy finansowej opieki społecznej wynosi 553,00 zł, co w przeliczeniu na osobę wynosi 276,50 zł. Kwota ta jest niższa od kwoty ustawowego kryterium dochodowego, mimo to, organ nie przyznał wnioskowanego świadczenia powołując się na przepis art. 90 d ust. 12 ustawy, który stanowi, że stypendium szkolne nie przysługuje uczniowi, który otrzymuje inne stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych, z zastrzeżeniem ust. 13.

Tym "innym" stypendium ze środków publicznych jest stypendium przyznane N. R. umową stypendialną nr [...] zawartą w dniu [...] grudnia 2004 r. z Gminą w sprawie przekazania stypendium w ramach programu "Stypendia edukacyjne – szansą rozwoju" współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego oraz środków Budżetu Państwa realizowanego w ramach Działania 2.2 "Wyrównywanie szans edukacyjnych poprzez programy stypendialne" Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego. Paragraf 2 tej umowy zawiera zapis, że stypendysta w wyniku postępowania kwalifikacyjnego oraz na podstawie decyzji Komisji Stypendialnej otrzymuje od Prezydenta Miasta stypendium na rok szkolny 2004/2005 w kwocie 800 złotych. W § 3 umowy zobowiązuje się Prezydenta Miasta do wypłaty stypendium w wysokości określonej w § 2, a stypendium realizowane ma być w formie refundacji określonych w § 6 wybranych i poniesionych przez Stypendystę kosztów w wysokości do 100 zł miesięcznie.

W ocenie organu odwoławczego odmowa przyznania stypendium szkolnego znajduje uzasadnienie w przepisie art. 90 d ust. 13, stanowiącym, że uczeń otrzymujący inne stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych może otrzymać stypendium szkolne, jeżeli łączna kwota tych świadczeń nie przekracza dwudziestokrotności kwoty wymienionej w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz. U. Nr 228 poz. 2255 z 2003 r. ze zm./ która wynosi 56 zł, co oznacza, że przyznane stypendia ze środków publicznych nie mogą przekroczyć kwoty 1120,00 zł. Organ wskazał, że zgodnie z art. 90 d ust. 9, kwota najniższego stypendium przyznanego na rok szkolny nie może być niższa niż 448 zł, co w połączeniu z kwotą 800 zł przyznaną N. R. Europejskiego Funduszu Społecznego, daje kwotę 1.248,00 i przekracza łączną kwotę stypendiów, jakie mogą być wypłacane ze środków publicznych na rok szkolny.

Sąd nie podziela argumentacji organu odnośnie wysokości pobieranych przez skarżącą świadczeń, nie można bowiem zgodzić się ze stanowiskiem, że N. R. otrzymała 800 zł z Europejskiego Funduszu Społecznego.

Wymieniona wyżej umowa zawarta przez skarżącą z Gminą w dniu [...] grudnia 2004 r. na rok szkolny 2004/2005, w § 6 wskazuje kategorię wydatków objętych przyznanym stypendium. Stypendium to wypłacane jest, zgodnie z § 7 umowy, w formie refundacji poniesionych wydatków na podstawie przedłożonych przez stypendystę imiennych faktur, rachunków lub innych dokumentów o równoważnej wartości księgowej. Obowiązek udokumentowania wydatków pozwala na precyzyjne ustalenie, jakie kwoty zostały zrefundowane. System ten polega na zwrocie wydanych pieniędzy na jeden, lub kilka wydatków określonych w § 6.

Organy nie wzięły pod uwagę okoliczności, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie w wysokości 276,50 zł nie pozwala na zakup innych, niż podstawowe artykuły, a kwota ma pokrywać też takie wydatki, jak opłacenie mieszkania, opał, świadczenia i inne, niezbędne do egzystencji. Żeby odzyskać z Funduszu wydane kwoty trzeba je najpierw wydać, co przy tak niskim dochodzie może być niemożliwe. Okoliczność tę N. R. podniosła w odwołaniu. Organy nie przeprowadziły żadnego dowodu na okoliczność, dlaczego stypendystka, mając przyznane 800 zł na rok szkolny, do maja 2005 r. wydała zaledwie 77,52 zł. Przyjęły natomiast kwotę 800 zł do obliczenia łącznej wysokości stypendiów. Prowadzi to do wniosku, że gdyby N. R. nie miała przyznanej pomocy z Europejskiego Funduszu Społecznego, mogłaby przynajmniej otrzymać stypendium szkolne w kwocie nie niższej niż 448 zł. Natomiast przyznane, ale nie wykorzystane z powodu złej sytuacji materialnej stypendium w kwocie 800 zł stało się przeszkodą do udzielenia uczennicy pomocy w postaci stypendium szkolnego.

Wskazane przez organ przepisy art. 90d ust. 12 i 13 ustawy stanowią o "otrzymanym" a nie "przyznanym" stypendium. Gdyby przyznane stypendium było wypłacane "z góry", mogło by być podstawą do łącznego obliczenia stypendiów wypłacanych ze środków publicznych na rok szkolny. Skoro jednak stypendium z Funduszu polega na refundacji wydatków, to w ocenie Sądu, do łącznego określenia ich wysokości można jedynie wliczyć faktycznie wypłacone stypendystce kwoty. Wyliczona przez organ wysokość dochodu skarżącej jest teoretyczna i nie ma nic wspólnego z rzeczywistym stanem rzeczy. Należy tu wskazać, że umowa stypendialna nr [...] z dnia [...] grudnia 2004 r. zawiera wprawdzie zapis, że pierwszy okres rozliczeniowy obejmuje okres od 15 października 2004 r. do 31 grudnia 2004 r., organ jednak nie przeprowadził dowodu na okoliczność, czy skarżąca dysponowała za ten okres fakturami imiennymi i czy ich uzyskanie wstecz, na wydatki wymienione w § 6 było w ogóle możliwe. Jeżeli nie, to należało ustalić, czy możliwe było wykorzystanie od 20 grudnia 2004 stypendium przyznanego w kwocie 800 zł do 30 czerwca 2005 /tj. okres 6 miesięcy/, przy jednoczesnym warunku, że miesięcznie można uzyskać refundację do kwoty 100 zł.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu swej decyzji podkreśla, że w żadnym stopniu nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej skarżącej, niemniej przepisy ustawy nie pozwalają na inne rozstrzygnięcie.

Sąd nie podziela takiego stanowiska, bowiem, skoro ustawa w przepisie art. 90 d ust. 13 dopuszcza jednoczesne przyznanie stypendium o charakterze socjalnym i stypendium szkolnego, przy zachowaniu określonych kryteriów dochodowych, to niezbędne było ustalenie wysokości otrzymanych, a nie przyznanych świadczeń.

Rozdział 8 ustawy o systemie oświaty zawiera przepisy o pomocy materialnej dla uczniów. Ma ona na celu zmniejszenie różnic w dostępie do edukacji, umożliwianie pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych /art. 90 ust. 2/. Jeżeli intencją ustawodawcy jest świadczenie pomocy uczniom znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej, to obowiązkiem organów administracji państwowej orzekających w takich sprawach jest realizacja tych założeń, przede wszystkim przez szczególnie wnikliwe ustalenie stanu faktycznego, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej zawartą w przepisie art. 7 k.p.a. oraz przepisem art. 77 k.p.a.

Rozpatrując ponownie sprawę, organ przeprowadzi dowody niezbędne do wyjaśnienia wysokości dochodu skarżącej, a następnie oceni, czy spełnione zostały przez nią kryteria do otrzymania stypendium szkolnego.

Mając powyższe na uwadze sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza wymieniony wyżej przepis art. 90 d ustawy o systemie oświaty, w sposób mający wpływ na wynik, sprawy, dlatego w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a orzekł jak w sentencji wyroku.