Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1613/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1613/08 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 marca 2009r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek (spr.), Asesor: WSA Maja Chodacka, Asesor: WSA Agnieszka Jakimowicz, Protokolant: Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2009r., sprawy ze skargi Z. K., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 29 sierpnia 2008r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji -


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia [...] marca 2008 roku, sygn. akt [...] sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu sąd przywołał przepisy art. 28 ust. 2 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wskazując na wynikające z nich objęcie kwestii umorzenia należności z tytułu składek zakresem uznania administracyjnego. Zwrócił także uwagę na treść przepisów k.p.a., normujących postępowanie wyjaśniające (art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.), uznając, iż organ nie uczynił zadość ich wymogom, ustalając i oceniając stan faktyczny sprawy w sposób pobieżny. W szczególności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wytknął organowi, iż: 1. nie wyjaśnił jaka jest wysokość dochodu rodziny skarżącego, poprzestając na stwierdzeniu, że informacja o wysokości wynagrodzenia żony dłużnika nie ma wpływu na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy, świadczy tylko o tym że z tytułu jej zatrudnienia rodzina osiąga comiesięczne dochody,

2. nie dokonał też porównania uzyskiwanych dochodów rodziny skarżącego z wydatkami związanymi z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych,

3. nie rozważył także wpływu wydatków związanych z leczeniem choroby dziecka skarżącego cierpiącego na cukrzycę, na kondycję finansową rodziny skarżącego, uznając jedynie, że dziecko nie wymaga stałej opieki, co wynika z orzeczenia o niepełnosprawności, podczas gdy jest faktem powszechnie znanym, iż choroba ta wymaga zarówno stałych leków jak i utrzymywania stosownej diety,

4. nie dokonał analizy, czy 950 zł wynagrodzenia brutto żony wystarcza na pokrycie niezbędnych kosztów utrzymania rodziny,

5. zarzucił skarżącemu, iż nie przyjmuje on oferowanej mu pracy przez co sam pozbawia rodzinę środków utrzymania, podczas gdy z akt sprawy wynika, że skarżący podnosił, iż oferowano mu pracę ,,bez umowy", a organ nie ustalił, co termin oznaczał,

6. pominął milczeniem gotowość pracy i ofertę jej świadczenia złożoną przez tegoż skarżącego samemu organowi,

7. dokonując oceny interesu publicznego w kontekście ważnego interesu zobowiązanego nie udowodnił, iż jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień wnioskodawcy,

8. nie odniósł się do twierdzeń skarżącego podnoszonych w toku postępowania administracyjnego, iż zaległości powstały w okresie kiedy była zawieszona działalność gospodarcza, co powinno być dokonane i rozważone w kontekście powstania odsetek od zaległości

W ocenie sądu organ winien kwestie te wyjaśnić, a także odnieść się do powyższych faktów i dopiero wówczas wyciągać stosowne, logiczne wnioski w sprawie. W wyroku wyrażono pogląd, iż Fakultatywny charakter art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie usprawiedliwia odstąpienia organu od prowadzenia postępowania dowodowego w sprawie oraz oceny materiału dowodowego.

Rozpatrując sprawę ponownie w wyniku omówionego wyżej wyroku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu 29 sierpnia 2008 roku decyzję nr [...], znak sprawy [...], w której utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] lipca 2007 roku o odmowie umorzenia wobec Z. K. należności na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od sierpnia 1999 troku do marca 2003 roku maja 2004 roku w kwocie 26 414,03 zł, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od sierpnia 1998 roku do marca 2003 roku i od września do października 2003 roku w kwocie 6 075,56 zł oraz Fundusz Pracy za okres od sierpnia 2003 roku do marca 2003 roku (tak w oryginale) oraz maja 2004 roku w łącznej kwocie 1 909,55 zł. Jako podstawa prawna rozstrzygnięcia zostały powołane art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2004 roku, Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W uzasadnieniu podniesiono, iż po otrzymaniu opisanego wyżej wyroku sądu skierowano do Z. K. pismo z wezwaniem do przedłożenia dokumentów, dotyczących wielkości wydatków rodziny, wielkości dochodu, uzasadniających trudną sytuację materialną i dotyczących ewentualnej przewlekłej choroby członka rodziny, wraz z informacją o zasadach umarzania należności. Następnie umożliwiono stronie wypowiedzenie się co do zgromadzonego materiału dowodowego. Organ wskazał na okoliczności, potwierdzające istnienie obowiązku ubezpieczenia za sporny okres, a także zwrócił uwagę, iż wobec prowadzonej skutecznie egzekucji nie zachodzą przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem Prezesa Zakładu, brak jest także podstaw do umorzenia zaległości na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku. Organ podniósł, że leczenie syna z powodu cukrzycy nie powoduje konieczności stałej lub długotrwałej opieki, nie pozbawia zatem strony możliwości uzyskania dochodu. Opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi także - zdaniem Prezesa Zakładu- zobowiązanego i członków jego rodziny możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych. Z. K. nie został zarejestrowany jako bezrobotny, nie wykazał również żadnych okoliczności, świadczących o występowaniu istotnych przeszkód, uniemożliwiających podjęcie pracy zarobkowej. Organ uznał zatem, że sytuacja materialna zobowiązanego jest trudna, ale nie zostały przez niego podjęte żadne działania w celu jej poprawy.

Skargę do powyższej decyzji wniósł w terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. K., wskazując iż oczekuje umorzenia całej należności. Wskazał, że niezbędne wydatki rodziny wynoszą ok. 727 zł, a dochody 1120 zł miesięcznie. Jego zdaniem organ nie uwzględnił kosztów leczenia cukrzycy syna, na które oprócz lekarstw składa się odpowiednia dieta.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, przedstawiając stan sprawy i powtarzając argumentację, zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia [...] roku, sygn. akt [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 roku w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016) rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28-29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych zostało przekazane wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Rozporządzenie weszło w życie z dniem 11 października 2008 roku (§ 3), a zgodnie z jego § 2, sprawy zarejestrowane przed dniem wejścia w życie rozporządzenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie, rozpoznaje wojewódzki sąd administracyjny właściwy w rozumieniu niniejszego rozporządzenia, co czyni Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy.

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, stwierdzeniem ich nieważności bądź wydania ich z naruszeniem prawa, wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W szczególności, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. sąd uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W wypadku, kiedy postępowanie przed organami administracji publicznej było przedmiotem kontroli sądu administracyjnego, który w wyroku uwzględniającym skargę zawarł wskazania co do sposobu prowadzenia dalszego postępowania, organ rozpatrujący sprawę ponownie ma obowiązek zastosowania się- oprócz przepisów prawa procesowego - także do tych wskazań, a niedopełnienie tego obowiązku stanowi naruszenie przepisów postępowania.

W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, takiego właśnie uchybienia dopuścił się Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydając zaskarżoną decyzję. Jego poprzednie rozstrzygnięcie zostało uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w uzasadnieniu wyroku zawarł szereg wytycznych co do sposobu prowadzenia postępowania. Analiza czynności procesowych, przeprowadzonych w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy, jak i treści decyzji, będącej ich wynikiem musi prowadzić do wniosku, że zalecenia sądu nie zostały zrealizowane.

Podstawową czynnością wyjaśniającą, jaką podjął organ po uchyleniu poprzedniej decyzji przez sąd administracyjny, było skierowanie do skarżącego pisma z dnia 1 lipca 2008 roku (t. II k. 56) oraz kwestionariusza o możliwościach płatniczych płatnika składek (t. II k. 57- 58). We wspomnianym piśmie zamieszczono wyłącznie wezwanie do wypełnienia kwestionariusza, a także omówiono zasady umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Natomiast w żaden sposób nie sformułowano pytań ani nie wskazano okoliczności, które zobowiązany miałby wykazać w związku z wytycznymi z wyroku z dnia [...] marca 2008 roku. Podobnie wysłany kwestionariusz nie odnosi się do kwestii, które zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie winny zostać wyjaśnione i stanowi jedynie powielenie czynności, dokonanej już w toku postępowania- identyczny kwestionariusz, wypełniony przez skarżącego, znajdował się już w aktach sprawy (t. I k. 44- 45) i zobowiązanie strony do jego ponownego wypełnienia mogło prowadziło co najwyżej do aktualizacji danych już ustalonych, natomiast w żadnym wypadku nie mogło skutkować poczynieniem ustaleń, jakie zalecił sąd administracyjny.

Oceniając treść zaskarżonej decyzji trzeba stwierdzić, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zrealizował zaledwie jedno z szeregu zaleceń sądu, a mianowicie ustalił wysokość dochodu rodziny skarżącego. Natomiast już porównując wysokość dochodów z wydatkami rodziny na niezbędne potrzeby życiowe organ poprzestał wyłącznie na kosztach zakupu leków, podnosząc, iż skarżący innych kosztów, związanych z utrzymaniem rodziny nie przedstawił. W tym miejscu należy wskazać, iż wyrok z dnia [...] marca 2008 roku zalecał organowi czynienie ustaleń w tym zakresie, wyraźnie zwracając uwagę, iż także w sprawie o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne znajduje zastosowanie art. 77 § 1 k.p.a. i to na organie, a nie na zobowiązanym ciąży obowiązek zebrania materiału dowodowego. Zupełnie zatem bezpodstawne jest czynienie zarzutu skarżącemu, iż nie przedstawił innych ponoszonych wydatków, skoro- jak wynika z treści przesłanego mu kwestionariusza- organ takiego pytania w ogóle nie zadał. Podobnie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał żadnej analizy wpływu wydatków związanych z leczeniem choroby dziecka skarżącego, powielając jedynie swoje wcześniejsze oceny odnośnie tego, że chory nie wymaga stałej opieki. Pominięta została zupełnie kwestia konieczności utrzymywania odpowiedniej diety, na którą wyraźnie zwracał uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

W wyroku z dnia 12 marca 2008 roku zalecono także zbadanie, co oznacza wskazana przez skarżącego możliwość podjęcia pracy "bez umowy", oraz odniesienie się do deklarowanej przez skarżącego gotowości do pracy. Prezes Zakładu w ogóle nie poczynił ustaleń - chociażby poprzez wezwanie Z. K. do szerszego omówienia, co rozumiał pod tym pojęciem. Ponadto rozważając, czy zobowiązany czynił starania o podjęcie pracy, organ ewidentnie pomylił pojęcie pracy za "minimum socjalne" (wskaźnik ustalany na podstawie art. 9 ust. 9 ustawy z 12 marca 2004 roku) z minimalnym wynagrodzeniem za prace, ustalanym w drodze rozporządzenia Rady Ministrów, dochodząc do chybionych wniosków, iż skarżący odmawia przyjęcia pracy za wynagrodzenie w wysokości 1126 zł. Tymczasem, jak wynika z pisma Z. K., nie chciał on przyjąć pracy za minimum socjalne, a zatem kwotę o wiele niższą, od grudnia 2007 roku wynoszącą 673,8 zł. Jeżeli istotnie proponowano mu zatrudnienie na umowę o pracę za wynagrodzenie niemal o połowę niższe niż minimalne, gwarantowane przez Państwo, to brak jest podstaw, aby organ administracji państwowej stawiał zarzut nie podjęcia takiej pracy, albowiem najpewniej chodziło o możliwość zatrudnienia pracownika w sposób sprzeczny z przepisami prawa. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie poczynił w uzasadnieniu swojej decyzji żadnych rozważań odnośnie wzajemnej relacji interesu publicznego oraz interesu skarżącego, mimo wyraźnego zobowiązania do takich działań przez sąd, podobnie jak nie odniósł się w ogóle do podnoszonych w toku postępowania twierdzeń, dotyczących okoliczności powstania zaległości.

Powyższe uchybienia stanowiły naruszenie art. 153 p.p.s.a., a zatem przepisu o charakterze proceduralnym. Ponieważ zalecenia, wyliczone w wyroku z dnia [...] marca 2008 roku, których wytycznych Prezes Zakładu nie zrealizował, dotyczyły postępowania wyjaśniającego i miały gwarantować prawidłowość ustaleń faktycznych w sprawie, naruszenie wymienionego przepisu mogło istotnie wpłynąć na wynik sprawy. Ta konkluzja uzasadniała uchylenie zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.

Korzystając z kompetencji, przyznanej przepisem art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił również decyzję poprzedzającą zaskarżone rozstrzygnięcie, mając na uwadze, iż jest ona dotknięta tymi samymi wadami, które Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dostrzegł w poprzednim orzeczeniu organu drugiej instancji. Jej wyeliminowanie z obrotu prawnego uzasadnione jest ponadto potrzebą zapewnienia skarżącemu rozpatrzenia sprawy przez organy dwóch instancji, zgodnie z wymogiem art. 15 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, za podstawę przyjmując art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a.