Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 75/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2, 3,
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1 pkt 2, 3
journal: Dz.U. 2012 poz 1265
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński, Sędzia WSA Marcin Miemiec (sprawozdawca), , Protokolant Halina Rosłan, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] r. odmawiającą E.M. umorzenia zaległych należności z tytułu:

1. składek w części finansowanej przez płatnika:

a) na jego własne ubezpieczenia, w tym na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres [...] roku do [...] r. w kwocie [...] zł,

b) na ubezpieczenia ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, w tym na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł,

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł,

2. Odsetek od składek na własne ubezpieczenia płatnika składek oraz na ubezpieczenia ubezpieczonych niebędących płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika i przez ubezpieczonych naliczonych na dzień [...] r. w łącznej kwocie [...] zł,

3. Kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

4. Opłaty dodatkowej w kwocie [...] zł

oraz

1. składek w części finansowanej przez płatnika na jego własne ubezpieczenia, w tym z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł,

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł,

2. odsetek od ww. składek naliczonych na dzień [...] r. w kwocie [...] zł.

Ogółem stanowiło to kwotę [...] zł.

E. M. zaskarżyła decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. zarzucając, że narusza ona art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 7 i art. 77 k.p.a. oraz wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że przy wydaniu decyzji nie ustalono prawdy obiektywnej zgodnie z wymogami art. 7 k.p.a. oraz nie podjęto wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego. Zgodnie bowiem z art. 77 k.p.a. organ ma obowiązek zebrać i wyczerpująco rozpatrzeć cały materiał dowodowy bez względu na to, czy czynności dowodowe będą korzystne dla skarżącego bądź organu. Według skarżącej organ wziął pod uwagę tylko okoliczności dla niego wygodne, ignorując w całości racje skarżącej. Organ uznał, że skarżąca spełnia przesłanki umorzenia zadłużenia, ale na to nie zasługuje. Jest to założenie całkowicie dowolne, nie poparte żadnymi obiektywnymi faktami, a w rezultacie błędne.

Skarżąca powołała się na art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, według którego jest możliwość umorzenia należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej. Określenie "może" nie stanowi jednak o dowolności rozstrzygania przez organ w tej kwestii, a tak przyjęto w decyzji. Organ przekroczył w rozpatrywanej sprawie prawnie wyznaczone granice uznania administracyjnego, naruszając w taki sposób powołane przepisy.

Skarżąca powołała tezę wyroku NSA, z której wynika, że działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza dowolności po stronie organów orzekających (wyrok NSA z 11 czerwca 1981 r., sygn. akt 820/81, ONSA z 1981 r. nr 1, poz. 57). Zarzut dowolności jest natomiast wykluczony, jeżeli zostaną dokonane ustalenia w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący, przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (wyrok NSA z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt I SA 1768/99, niepubl.). Gdy organ administracji publicznej działa w ramach uznania administracyjnego, nie może się ograniczać do ochrony interesów państwa. Powinien być też obrońcą interesów jednostki. Jeżeli w sprawach rozstrzyganych w ramach uznania administracyjnego interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie i leży to w możliwości organu administracji, organ ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony. Tworzy się w ten sposób domniemanie pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy.

Skarżąca stwierdziła, że z tą zasadą współbrzmią inne przepisy, nakazujące np. w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy oraz dokonać jego obiektywnej oceny, a także dotyczące uzasadnienia decyzji, w którym jest wymagane wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz oceny stanu faktycznego w świetle przepisów stanowiących podstawę prawną decyzji. Według skarżącej organ naruszył powyższe zasady.

Skarżąca uważa, że znajduje się w sytuacji finansowej i życiowej, głównie zdrowotnej, uzasadniającej umorzenie jej zobowiązań. Wykazała to w pismach kierowanych do organu ze wskazaniem, że jej ważny interes uzasadnia pozytywne rozpoznanie wniosku. Aktualnie nie posiada środków finansowych pozwalających na zapłatę zobowiązania, a jej bardzo zły stan zdrowia uniemożliwia jej jakąkolwiek pracę. Potwierdza to dokumentacja lekarska przedstawiona organowi. W konsekwencji nawet brak formalnego zaświadczenia o niezdolności do pracy ma znaczenie drugorzędne. Skarżąca cierpi bowiem na schorzenie uniemożliwiające jej zatrudnienie. Zmusza ją to np. do rezygnacji z pracy poza granicami kraju. Każda próba podjęcia pracy kończyła tak samo. Stres i zmęczenie powodowały u skarżącej wielokrotne, wzmocnione ataki, co podczas pobytu w Anglii zakończyło się śpiączką, odgryzieniem końcówki języka i pobytem w szpitalu przez 10 dni. Złożenie skargi do WSA jest także dla skarżącej nadmiernym stresem i zmuszona jest korzystać z pomocy adwokata.

Skarżąca podkreśliła, że kilkakrotnie rejestrowała się w urzędzie pracy, który nie przedstawił jej żadnej sensownej oferty. Obecny brak rejestracji nie jest wynika tylko z tego, że nie mogła przedstawić w PUP zaświadczenia o okresie składkowym, którego nie mogła otrzymać z ZUS, a także z tego, że z uwagi na stan zdrowia wszystkie czynności urzędowe są dla skarżącej nadmiernym wysiłkiem.

Sytuacja zadłużenia wobec ZUS nie jest zawiniona przez skarżącą. Nie miała ona na nią wpływu. Stało się to wskutek utraty przez skarżącą płynności finansowej i bankructwa działalności gospodarczej z powodu długotrwałego remontu węzła komunikacyjnego w pobliżu prowadzonego przez nią sklepu, co odbiło się na jej dochodach. Organ I instancji pominął te kwestie w sposób nieuprawniony i bezzasadny. Uznał z jednej strony, że sytuacja skarżącej jest ciężka, a z drugiej uznał, że nie ma to generalnie znaczenia i nie uzasadnia umorzenia składek, co zdaniem organu mieści się w zakresie uznania administracyjnego. Stanowisko to jest błędne, gdyż możność umorzenia zobowiązania winna podlegać obiektywnej ocenie okoliczności, jakie są powołane we wniosku. Organ natomiast w sposób arbitralny i niejasny orzekł, że te okoliczności są istotne, ale nie aż tak bardzo, jak trzeba. Odmowa umorzenia składek oznacza, że ZUS jest wobec tej kwestii całkowicie obojętny.

Stanowisko to zdaniem skarżącej jest błędne. Możność umorzenia zobowiązania winna bowiem podlegać obiektywnej ocenie okoliczności, jakie są powołane we wniosku. Organ poprzestał natomiast na frazesowych, ogólnikowych zwrotach, a miał obowiązek przeprowadzić postępowanie i jednoznacznie ustalić, czy sytuacja finansowa skarżącej pozwala na spłatę zaległości wobec ZUS czy nie pozwala.

W konkluzji skarżąca stwierdziła, że ocena organu jest dowolna, przekracza granice uznaniowości, pozostaje w rażącej sprzeczności z obecną linią liberalizacji przez ustawodawcę zasad korzystania z pomocy publicznej. W tym stanie rzeczy skarga jest uzasadniona.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie i odniósł się do zarzutów skargi.

Organ stwierdził, że we wniosku z dnia [...] r. skarżąca wystąpiła o umorzenie składek za okres od [...] r. do [...] r. wraz z odsetkami i innymi opłatami. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż nie jest w stanie spłacić zaległych składek. Powołała się na całkowitą nieściągalność zadłużenia. Zostało to potwierdzone postanowieniami komornika, stwierdzającymi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Skarżąca wskazała też zaistnienie sytuacji nadzwyczajnej, którą jest przewlekła choroba uniemożliwiająca dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. W związku z tym skarżąca pozostaje na utrzymaniu rodziców.

Organ powołał art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, według którego należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z tym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 ww. ustawy całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ stwierdził, że w prowadzonym postępowaniu wydając decyzję rozważył wszechstronnie przesłanki całkowitej nieściągalności określone w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. W sprawie wystąpiły przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3, 4a, 5 i 6 ustawy. Okoliczności objęte przesłankami z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2 i 4 w sprawie nie wystąpiły. Według przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy organ ubezpieczeń społecznych wskazał, że Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Po stronie Skarżącej pozostają jednak następcy prawni. Przesłanka nie została więc spełniona. Co do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4a organ wskazał, że zaległe składki znacznie przekraczają wartość kosztów upomnienia. W związku z tym przesłanka ta także nie została spełniona.

Rozpatrując przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy organ wskazał, że wobec zaległości skarżącej prowadzono postępowanie egzekucyjne. Także egzekucje prowadzona z wniosku wierzycieli zostały zakończone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. Ś. postanowieniami o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu bezskuteczności. W sprawie zaległości zaewidencjonowanych na koncie rozliczeniowym ZUS było prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, który zwrócił tytuły wykonawcze z informacją, że skarżąca nie mieszka w Polsce pod wskazanym adresem, od 3 lat pracuje za granicą. Uwzględniając to organ rentowy uznał omawiane przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy za spełnione.

W postępowaniu organ przed wydaniem zaskarżonej decyzji wszechstronnie rozważył przesłanki umorzenia zaległych należności na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Co do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia organ wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej. Nie jest nigdzie zatrudniona. Oświadczyła, że zamieszkuje u rodziców i wymaga stałej opieki w związku z chorobą.

Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką oraz siostrą. Matka skarżącej ma dochód w kwocie [...] zł miesięcznie. Siostra nie osiąga dochodów. Ojciec skarżącej współuczestniczy w kosztach utrzymania, ale nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze skarżącą. Wydatki związane z utrzymaniem wynoszą [...] zł (miesięczne opłaty, koszty związane z leczeniem, inne wydatki). Skarżąca posiada inne zobowiązania związane z prowadzoną wcześniej działalnością gospodarczą (działalność gospodarcza prowadzona przez Skarżącą od dnia [...] r., została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej z dniem [...] r.) w wysokości [...] zł (bez doliczonych odsetek). Skarżąca nie ma możliwości jednorazowej spłaty zadłużenia. Stąd przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 organ uznał za spełnioną.

Organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie ma zastosowania przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Nie wykazano bowiem strat materialnych poniesionych w wyniku zdarzeń nadzwyczajnych lub klęsk żywiołowych. Nie można też mówić o zagrożeniu dla dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż obecnie Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej.

Organ ustalił, iż w sprawie nie pełniono również przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Skarżąca powołała się wprawdzie na ciężką sytuację zdrowotną i przedłożyła do sprawy dokumentację medyczną oraz oświadczenie rodziców, że wymaga stałej opieki oraz pomocy osób trzecich, Skarżąca nie przedłożyła jednak zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego, że choroba uniemożliwia jej osiąganie dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia.

Biorąc to pod uwagę, organ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały bądź nie zostały spełnione przesłanki określone w przepisach. Organ dokonał analizy i oceny każdej z tych przesłanek.

Organ podkreślił, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, tj. przesłanki całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 2 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także ważnego interesu osoby zobowiązanej, określonej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Organ stwierdził, że biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. Podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym, a interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany. Akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek, godzi bowiem w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Umorzenie należności jest instytucją nadzwyczajną.

Z uwagi na to organ stwierdził, że aktualna sytuacja finansowa skarżącej nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia składek, które z uwagi na publicznoprawny charakter, jest rozwiązaniem o charakterze wyjątkowym, uzasadnionym szczególnymi okolicznościami. Biorąc to pod uwagę organ wniósł zatem o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Według ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej (art. 1 § 1). Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 tej ustawy, zgodnie z ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. Poz. 270, zwana dalej w skrócie p.p.s.a.) umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit.b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania. W ostatnim przypadku jednak wyłącznie w sytuacji, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Sąd administracyjny uwzględniając skargę, co do zasady może zatem znieść z obrotu prawnego wyłącznie wadliwe orzeczenie. Sąd nie zastępuje jednak organu administracji publicznej, nie prowadzi postępowania dowodowego we własnym zakresie, nie wydaje orzeczeń o charakterze merytorycznym w rozpatrywanej sprawie.

Mając na względzie powołane regulacje prawne należało przyjąć, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, Sąd nie dopatrzył się bowiem takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie wymienionych tam zaległych składek na ubezpieczenia społeczne o niespornej wysokości.

Organ rozstrzygnął sprawę na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, zwanej także u.s.u.s.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 131, poz. 1265).

Według art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, czyli składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wymieniono wyczerpująco przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a mianowicie:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art.13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ trafnie stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie zachodzą niektóre przesłanki całkowitej nieściągalności, określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a mianowicie z art. 28 ust. 3 pkt 3, 4a, 5 i 6 ustawy. Okoliczności objęte przesłankami z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2 i 4 natomiast w sprawie nie wystąpiły.

Biorąc pod uwagę przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy organ stwierdził, że skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, lecz po jej stronie są następcy prawni. Stąd organ trafnie przyjął, że ta przesłanka nie została spełniona. Skarżąca nie spełniła także przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4a, gdyż zaległe składki znacznie przekraczają wartość kosztów upomnienia.

Biorąc pod uwagę przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy organ zgodnie z ustalonym stanem faktycznym stwierdził, że zaległości skarżącej z tytułu składek były przedmiotem bezskutecznego postępowania egzekucyjnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego zwrócił bowiem tytuły wykonawcze z informacją, że skarżąca nie mieszka w Polsce pod wskazanym adresem, od 3 lat pracuje za granicą. Egzekucję na wniosek wierzycieli skarżącej komornik sądowy zakończył natomiast postanowieniami umarzającymi te postępowania z powodu bezskuteczności. Uwzględniając to organ uznał więc za spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s.

Organ stwierdził natomiast, że nie spełniono przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 1, gdyż skarżąca żyje; z pkt 2, gdyż sąd ani nie oddalił wniosku o ogłoszenie upadłości, ani nie umorzył postępowania upadłościowego; z pkt 3, gdyż skarżąca wprawdzie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, lecz posiada następców prawnych; z pkt 4, gdyż nie zaszła sytuacja, określona w tym przepisie; z pkt 4a, gdyż zaległe składki znacznie przekraczają wartość kosztów upomnienia.

Organ przyjął ponadto zasadnie, że sytuacja skarżącej wyczerpuje dyspozycję art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Stąd rozważył przesłanki umorzenia zaległych należności według rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Organ prawidłowo ustalił, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką oraz siostrą. Matka skarżącej ma dochód w kwocie [...] zł miesięcznie. Siostra nie osiąga dochodów. Ojciec skarżącej współuczestniczy w kosztach utrzymania, ale nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze skarżącą. Wydatki związane z utrzymaniem wynoszą [...] zł (miesięczne opłaty, koszty związane z leczeniem, inne wydatki). Skarżąca posiada inne zobowiązania w wysokości [...] zł (bez odsetek) związane z działalnością gospodarczą prowadzoną w okresie od dnia [...] r., którą wykreślono z ewidencji działalności gospodarczej z dniem [...] r. Skarżąca nie ma możliwości jednorazowej spłaty zadłużenia. Stąd przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 organ uznał za spełnioną.

Organ stwierdził prawidłowo, że w rozpatrywanej sprawie nie ma zastosowania przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Skarżąca nie wykazała bowiem strat materialnych poniesionych w wyniku zdarzeń nadzwyczajnych lub klęsk żywiołowych. Brak jest też zagrożenia dla dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż skarżąca jej nie prowadzi.

Sąd stwierdza, że tak jak to ustalił organ, w sprawie nie zachodzą przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Skarżąca podnosi wprawdzie ciężką sytuację zdrowotną, przedkładając dokumentację medyczną oraz oświadczenie rodziców, że aktualnie wymaga stałej opieki oraz pomocy osób trzecich. Nie przedłożyła jednak zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego, że choroba uniemożliwia jej osiąganie dochodów na spłatę zadłużenia poprzez podjęcia w przyszłości zatrudnienia. Istnieje więc szansa na uzyskanie przez skarżącą stałych dochodów. Sąd podkreśla, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że wobec skarżącej nie orzeczono trwałej niezdolności do pracy. Skarżąca jako osoba młoda, zaledwie [...]letnia, urodzona po dniu [...] r., zgodnie z art. 24 ust. 1a pkt 85 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227, ze zm.), według stanu prawnego obowiązującego od 1 stycznia 2013 r., osiągnie wiek emerytalny po ukończeniu co najmniej 67 lat, czyli za około 33 lata.

Niesporne między stronami jest to, biorąc pod uwagę powołane przepisy, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi aktualnie całkowita nieściągalność należności, określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. oraz przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Pozwalało to organowi na rozważenie kwestii umorzenia zaległych składek skarżącej, gdyż zaistnienie tych przesłanek daje organowi podstawę do umorzenia należności. Stwarza to taką możliwość, lecz nie nakłada na organ prawnego obowiązku umorzenia należności z tytułu składek. Pogląd ten jest ustalony w orzecznictwie sądowym. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji uznania administracyjnego. Decyzja w sprawie umorzenia należności przysługuje więc każdorazowo organowi, który stwierdzając całkowitą nieściągalność składek, w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., może, lecz nie musi umorzyć zaległości. Artykuł 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Stanowi bowiem wyraźnie, że w takim wypadku składki mogą być umorzone.

Sąd podkreśla, że to z woli ustawodawcy organy orzekające ZUS mają kompetencję do działania w trybie uznania administracyjnego. W takiej sytuacji sądowa kontrola decyzji obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Nie ocenia także celowości wydanej decyzji, zasad słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia zaległości na rzecz ZUS należy bowiem do kompetencji jego organów. Sąd nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, czyli do umorzenia należności zgodnie z żądaniem skargi.

Skarżąca trafnie podnosi, że uznanie administracyjne nie oznacza jednak swobody czy dowolności decyzji organu administracji. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) podkreślił, że uznanie to jest ograniczone ustawowymi dyrektywami wyboru. Sąd jest więc zobowiązany do oceny, czy postępowanie było prowadzone niewadliwie i czy organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy spełniono przesłanki określone w przepisach czy ocena dowodów w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna.

Uwzględniając dokonane ustalenia Sąd stwierdza, że organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy. Bezzasadne i nieudokumentowane są zatem zarzuty strony skarżącej, że organ naruszył w postępowaniu art. 77 § 1 k.p.a. Sąd podkreśla, że organy orzekające nie były obowiązane do badania przyczyn powstania zadłużenia. Przy badaniu przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) istotna jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej osoby zobowiązanej, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (wyrok NSA z dnia 15 listopada 2011 r. II GSK 832/10, LEX nr 1068881).

Zdaniem Sądu w toku postępowania administracyjnego, zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadziły i poddały wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz powołuje się na prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się Prezes ZUS utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącej umorzenia należności z tytułu składek.

W ocenie Sądu, stanowisko przyjęte przez organ jest zatem zasadne. Wydanie decyzji poprzedzone było postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej i materialnej skarżącej.

Znalazło to oparcie w materiale dowodowym sprawy i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organy wskazały, że zebrany materiał dowodowy nie przemawia za umorzeniem należności. Organy wzięły pod uwagę wszystkie podnoszone przez skarżącą okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody. Biorąc pod uwagę podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia sformułowano wnioski mieszczące się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Sytuacja skarżącej została zbadana. Organ uwzględnił wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy. Nie można więc przypisać znamion dowolności ocenie dokonanej przez organy orzekające. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Należy podkreślić, że w sprawach dotyczących umorzenia należności przez ZUS na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie ma potrzeby powoływania się na art. 7 k.p.a. Przesłanki umorzenia są bowiem określone w sposób szczegółowy w rozporządzeniu z 31 lipca 2003 r. (tak w wyroku NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., II GSK 1416/10, LEX nr 1123066). Bezzasadne są zatem zarzuty skargi zarzucające nieuwzględnienie w postępowaniu regulacji tego przepisu.

Ustawowym obowiązkiem ZUS jest natomiast dochodzenie należności z tytułu składek, z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są ustawowo uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.).

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.