Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 939/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 190
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 30 ust. 2, art. 30 ust. 7, art. 30 ust. 8
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 21 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Protokolant Specjalista Marcelina Chmielecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2012 roku sprawy ze skargi B. D. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 197/11 ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] orzekł o zwrocie świadczeń rodzinnych nienależnie pobranych przez B. D. w okresie od dnia 1 czerwca 2004 r. do 31 lipca 2005 r., w łącznej kwocie 4.420,34 zł. wraz z odsetkami ustawowymi, które na dzień wydania decyzji wyniosły 3.162,91 zł.

W wyniku rozpoznania odwołania od powyższej decyzji wniesionego przez B. D. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu I instancji i orzekło co do istoty. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż stosownie do treści art. 30 ust. 1 ustawy dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 732 ze zm.) osoba, która nienależnie pobrała świadczenia rodzinne, zobowiązana jest do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia uważa się m.in. świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego (art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zdaniem organu odwoławczego, okolicznością pozostającą poza sporem w sprawie jest fakt, iż do stanu faktycznego zaistniałego w sprawie, zastosowanie znajduje przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W dalszej części rozważań organ opisał przebieg postępowania związany z przyznaniem stronie prawa do świadczeń. Decyzje przyznające stronie prawo do świadczeń zostały uchylone w wyniku wznowienia postępowania, po czym ostatecznie stronie odmówiono prawa do świadczeń. W tej sytuacji, organ I instancji miał ustawowy obowiązek wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych świadczeń i orzeczeniu o ich zwrocie. Organ odwoławczy wskazał, jakie świadczenia rodzinne oraz w jakiej kwocie zostały stronie wypłacone w okresie od dnia 1 czerwca 2004 r. do dnia 31 lipca 2005 r. i wskazał, że łączna kwota świadczeń nienależnie pobranych wynosi 6.553 zł i taka też kwota, zdaniem organu odwoławczego, powinna zostać wskazana w rozstrzygnięciu wydawanym w oparciu o przepis art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przedmiotem postępowania prowadzonego w oparciu o treść art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pozostaje wyłącznie kwestia określenia kwoty świadczeń nienależnie pobranych, podlegających zwrotowi. W ocenie organu odwoławczego, nieprawidłowym było zatem rozliczenie w decyzji I instancji kwot świadczeń nienależnie pobranych z kwotami wpłaconymi przez stronę w wyniku wykonania wyroku z dnia [...] (sygn. akt [...]), mocą którego zobowiązano stronę do naprawienia szkody wyrządzonej popełnionym przez nią przestępstwem. Organ I instancji, w toku postępowania prowadzonego w trybie art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ogranicza się jedynie do określenia kwoty do zwrotu, a nie dokonuje innych czynności, np. związanych z potrąceniami, czy rozliczeniami. Ponadto obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami wynika wprost z treści art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kwota nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlega zwrotowi razem z odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Wysokość odsetek wynika wprost z obowiązujących przepisów, określanie ich wysokości w decyzji jest niecelowe, tym bardziej iż odsetki te naliczane są nie do czasu wydania decyzji, ale do czasu spłaty zobowiązania. Za prawidłowe obliczenie oraz zapłatę odsetek odpowiedzialny jest każdorazowo dłużnik, który – w razie wątpliwości – może zwrócić się do organu o wskazanie aktualnej kwoty odsetek od należności głównej.

W skardze na powyższą decyzję B. D. żądała jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, wskazując na naruszenie art. 139 i 15 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 30 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 197/11 odrzucił skargę B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] z powodu nieuzupełnienia braków formalnych skargi (brak podpisu), mimo stosownego wezwania.

W dniu 30 sierpnia 2011 r. B. D. wniosła skargę o wznowienie postępowania, żądając uchylenia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 maja 2011 r. i decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...]. W uzasadnieniu strona powtórzyła argumenty przedstawione w skardze wskazując nadto, że Sąd odrzucił skargę, gdyż była ona niepodpisana przez skarżącą, która miała ustanowionego pełnomocnika. Skarga została podpisana przez pełnomocnika. Tymczasem, Sąd kierował korespondencję na adres skarżącej, a nie jej pełnomocnika, co stanowi nową okoliczność, której pełnomocnik nie mogła podnieść w toku postępowania przed Sądem. Pełnomocnictwo obejmujące także postępowanie przed Sądem zostało złożone w toku postępowania administracyjnego. Tym samym, skarżąca nie była należycie reprezentowana, skoro pominięto jej pełnomocnika i wskutek naruszenia przepisów była pozbawiona możliwości działania w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 23 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 940/11 uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 maja 2011 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 197/11; uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Sąd uznał, iż skarga o wznowienie postępowania i skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego zasługują na uwzględnienie. Odnosząc się do zasadności skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem prawa mającego wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał, iż zaskarżona decyzja została wydana na skutek wniesienia odwołania przez stronę skarżącą od decyzji organu I instancji orzekającej o zwrocie przez skarżącą nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 4.420,34 zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 3.162,91 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze mocą kwestionowanej w skardze decyzji uchyliło rozstrzygnięcie I instancji i orzekło o zwrocie przez skarżącą nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w kwocie 6.553 zł wraz z odsetkami ustawowymi, wskazując jako podstawę prawną przepis art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Sąd podkreślił, iż każdorazowo, gdy organ odwoławczy orzeka na niekorzyść strony odwołującej się obowiązany jest wykazać w uzasadnieniu decyzji, że w sprawie zaistniała jedna z przesłanek dopuszczalności rezygnacji z zakazu reformationis in peius. Sąd stwierdził nadto, iż zaskarżona decyzja narusza art. 139 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. Z zestawienia treści decyzji I instancji i rozstrzygnięcia organu odwoławczego niezbicie wynika, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego spowodowała pogorszenie sytuacji strony, gdyż zmieniła kwotę należności głównej do zwrotu z kwoty 4.420,34 zł do wysokości 6.553 zł. Jednocześnie organ II instancji w uzasadnieniu tejże decyzji nie zawarł jakiegokolwiek wyjaśnienia przemawiającego za zastosowaniem treści art. 139 K.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł.. Wyrok zaskarżono w części uchylającej zaskarżoną decyzje i stwierdzającej, że nie podlega ona wykonaniu, zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego:

a) art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) przez niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która to nie przystaje do stanu sprawy i zebranego materiału dowodowego, a nadto dokonano oceny niepełnej;

b) art. 30 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 2 i ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 932 ze zm.) przez błędną wykładnię, bowiem decyzja o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a właściwie o ustaleniu kwoty nienależnie pobranego świadczenia, gdyż obowiązek zwrotu wynika wprost z normy prawa, rozstrzyga wyłącznie o ustaleniu kwoty podlegającej zwrotowi, a nie o kwotach odsetek i sposobie rozliczenia kwoty nienależnie pobranej i rozstrzyganie w tym zakresie w sposób rażący narusza prawo;

c) art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędną wykładnię, bowiem odsetki nie stanowią przedmiotu rozstrzygnięcia organu administracji, gdyż obowiązek ich zapłaty wynika wprost z normy prawa, zaś sposób ich wyliczenia i ustalenie ich kwoty ma miejsce w drodze czynności materialno-technicznej;

2) naruszenie przepisów postępowania:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 i art. 139 K.p.a. przez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie, bowiem nie miało miejsca naruszenie norm postępowania i brak wykazania, że uchybienia miały wpływ na wynik sprawy;

c) art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez niepełne przedstawienie stanu faktycznego i prawnego, przedstawienie oceny prawnej niespójnej i lakonicznej, która nie przystaje do orzecznictwa i poglądów doktryny, brak oceny zebranego materiału dowodowego, brak jasnych wskazań, co do dalszego postępowania, brak wykazania, że uchybienia miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia, brak powołania pełnej podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia;

d) art. 134 § 1 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie, bowiem Sąd nie dokonał pełnej oceny sprawy będącej w zakresie jego właściwości, a więc również decyzji organu I instancji;

e) art. 152 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie, bowiem Sąd winien był rozstrzygnąć wobec wpłacenia części należnej kwoty w jakim to zakresie decyzja uchylona nie podlega wykonaniu, a więc czy w całości, czy też w części.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i oddalenie skargi; ewentualnie uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem art. 139 K.p.a. Kolegium wskazało, iż w sentencji decyzji organu I instancji ustalono kwotę nienależnie pobranych świadczeń na 4.420,34 zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 3.162,91 zł, co łącznie stanowi kwotę 7.583,25 zł, natomiast w decyzji ostatecznej ustalono kwotę nienależnie pobranych świadczeń na 6.553 zł, bez określenia kwoty odsetek ustawowych na określony dzień i bez potrącenia kwoty 3.000 zł, które to strona skarżąca już uprzednio uiściła. Zatem łączna kwota ustalona w decyzji organu I instancji jest matematycznie większa. Kolegium stwierdziło, iż Sąd I instancji dokonał wyłącznie "prostego zestawienia sentencji" decyzji bez jakiejkolwiek głębszej analizy, a więc konieczności odliczenia z kwoty 6.553 zł kwoty 3.000 zł w drodze czynności materialno-technicznej, a nie w drodze decyzji administracyjnej i dokonania już tego odliczenia w decyzji organu I instancji. W ocenie organu – uwadze Sądu umknęło – że kwestie rozliczenia w decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu kwot już wpłaconych, kumulowania wręcz odsetek czy też ustalania ich kwoty, nie powinno stanowić przedmiotu decyzji wydawanej w tym zakresie, gdyż jest to decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Ponadto mając na uwadze brzmienie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 4 i ust, 6 oraz ust. 8 u.ś.r. wydanie decyzji rozstrzygającej o ustaleniu kwoty nienależnie pobranego świadczenia przy jednoczesnym dokonaniu ustalenia kwoty odsetek oraz zaliczenia na poczet należności głównej kwoty 3.000 zł nosi znamiona rażącego naruszenia prawa. Organ podniósł, iż Sąd I instancji, wskazując na naruszenie art. 107 § 3 i art. 139 K.p.a. nie wykazał, w jaki sposób uchybienia te miały wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie ma żadnych wskazań co do dalszego postępowania. Ponadto, Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni wskazanych wyżej norm prawa materialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2012 r. uchylił zaskarżony wyrok w punkcie 2 i 3 (w zakresie uchylenia zaskarżonej decyzji oraz stwierdzenia, że nie podlega ona wykonaniu do dnia uprawomocnienia się orzeczenia) i przekazał sprawę tutejszemu Sądowi do ponownego rozpoznania, odstępując jednocześnie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd II instancji stwierdził w uzasadnieniu wyroku, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego, bowiem Sąd I instancji ich nie stosował ani nie dokonywał ich wykładni. Uznał natomiast, że zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 i art. 139 K.p.a. NSA uznał za błędne przyjęcie, że zestawienie treści rozstrzygnięcia organu I instancji i treści rozstrzygnięcia organu II instancji wskazuje na naruszenie zasady reformationis in peius. Dodał, że analiza decyzji administracyjnej pod kątem zasady zawartej w art. 139 K.p.a. winna dotyczyć całej treści decyzji, bowiem nie można "odrywać" samej sentencji rozstrzygnięcia od jego uzasadnienia, elementy te stanowią immanentną część decyzji. NSA wyjaśnił, że niezależnie od przyjętej koncepcji rozliczenia taką samą kwotę nienależnie pobranych świadczeń ustaliły organy obu instancji, nie można uznać więc, że organ odwoławczy wydał decyzję na niekorzyść odwołujące się. Sąd II instancji wskazał na konieczność ustosunkowania się Sądu I instancji przy ponownym rozpoznawaniu sprawy m. innymi do kwestii interpretacji dokonanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze art. 30 ust. 1, 2, 6 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście określania wysokości kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegających zwrotowi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sprawując tę kontrolę sąd administracyjny dokonuje wyłącznie oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym oraz przepisami postępowania administracyjnego.

Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd miał na względzie to, iż niniejsza sprawa była przedmiotem oceny dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 328/12, mocą którego został uchylony w części wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 listopada 2011r., sygn. akt II SA/Łd 940/11, a sprawę przekazano temu sądowi do ponownego rozpoznania.

Zgodnie zaś z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przewidziane w tym przepisie związanie wykładnią prawa dotyczy dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny oceny prawnej stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, jak również zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji.

Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na sądzie rozpoznającym ponownie daną sprawę, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Oznacza to możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa tylko wówczas, gdy stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy zmienił się tak istotnie, że nie mają do niego zastosowania przepisy interpretowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, a ponadto w przypadku zmiany stanu prawnego po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 191). Wymagania praworządności wynikające m. innymi z celów i istoty kontroli instancyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym determinują zatem ścisłe i pełne respektowanie ustaleń, ocen oraz wskazań sformułowanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 328/12, które wyznaczyły kierunek postępowania w niniejszej sprawie.

W niniejszej sprawie organ orzekł zaskarżoną decyzją o zwrocie nienależnie pobranych przez B. D. świadczeń. Skarżąca oparła swoją skargę do tutejszego Sądu w zasadzie na dwóch zarzutach – naruszenia art. 139 w zw. z art. 15 K.p.a. oraz art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając na uwadze ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2012 r., skargę B. D. uznać należy za niezasadną.

Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym orzeczeniu podkreślił przede wszystkim, iż w sprawie nie doszło do naruszenia zakazu reformationis in peius, bowiem z zestawienia decyzji organów I i II instancji wynika, że kwota nienależnie pobranych świadczeń jest jednakowa. Choć organ I instancji w swym rozstrzygnięciu nie określił samej kwoty nienależnie pobranych świadczeń, to wskazał ją w uzasadnieniu. Elementy wymienione w art. 107 § 1 K.p.a. stanowią minimalne wymagania dotyczące formy decyzji, a uzasadnienie stanowi integralną część każdej decyzji. Dlatego też analiza decyzji administracyjnej pod kątem naruszenia zasady zawartej w art. 139 K.p.a. musi, zdaniem Sądu, dotyczyć całej treści decyzji organu odwoławczego w zestawieniu z treścią orzeczenia organu I instancji. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji jednoznacznie wynika, że łączna kwota świadczeń nienależnie pobranych wynosi 6.553 zł. Taką samą kwotę ustalił też organ II instancji, dlatego też nie można uznać, że organ odwoławczy orzekł na niekorzyść odwołującej się. Dlatego też zarzut skarżącej co do naruszenia przez organ art. 139 i art. 15 K.p.a. nie mógł się ostać.

Dokonując dalszej analizy kolejnego zarzutu skargi wskazać należy, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.).

Z dokumentów dołączonych do akt administracyjnych wynika, iż świadczenia rodzinne pobrane przez skarżącą za wskazane okresy były nienależnie pobrane, bowiem świadczenia zostały przyznane w oparciu o rozstrzygnięcia następnie uchylone w wyniku wznowienia postępowania (art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych). W takiej sytuacji świadczenia te podlegają zwrotowi. Właściwy organ w formie decyzji, określa wysokość świadczenia, które podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Przepis art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi bowiem, iż kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Co więcej przepis ten wyraźnie stanowi też, że odsetki naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

Użyte w tym przepisie przez ustawodawcę pojęcie odsetek ustawowych nie zostało zdefiniowane, ani też unormowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Dlatego w tym zakresie należy sięgnąć do regulacji zawartej w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.). Zgodnie z art. 481 § 1 K.c. jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była z góry oznaczona, należą się odsetki ustawowe. Jednakże, gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej niż stopa ustawowa, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy (art. 481 § 2 K.c.). W razie zwłoki dłużnika wierzyciel może nadto żądać naprawienia szkody na zasadach ogólnych (art. 481 § 3 K.c.). Zgodnie zaś z art. 482 § 1 K.c. od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie odsetek do dłużnej sumy. Przywołany tu ostatni przepis Kodeksu cywilnego ustanawia zakaz pobierania odsetek od zaległych odsetek, tzw. zakaz anatocyzmu.

Ustosunkowując się zatem do zarzutu skarżącej, podkreślenia wymaga, że w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma podstawy prawnej do wydania decyzji orzekającej o przypisaniu do zwrotu kwoty odsetek od nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Czynność zaliczenia uiszczonej sumy pieniędzy do kwoty należności głównej bądź odsetek jest czynnością materialno-techniczną wykonywaną w trakcie postępowania egzekucyjnego. Przepis art. 30 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi bowiem, iż nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wykonanie tej czynności w postępowaniu egzekucyjnym, gdzie przysługują stronie odrębne środki prawne, służące ochronie jej interesu, pozwala uniknąć pobierania odsetek od zaległych odsetek. Odsetki od należności głównej wylicza organ egzekucyjny począwszy od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty zobowiązania. Na aprobatę zasługuje stanowisko organu, wedle którego przedmiotem postępowania prowadzonego w oparciu o treść art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostaje wyłącznie kwestia określenia kwoty świadczeń nienależnie pobranych, podlegających zwrotowi. Należy więc podzielić stanowisko organów administracji, że zgodnie z obowiązującymi przepisami nie mają one obowiązku ustalania konkretnej daty od której naliczane będą odsetki ani tym bardziej naliczania tych odsetek. Strona w razie wątpliwości co do wysokości odsetek od należności głównej może zwrócić się do organu o wskazanie aktualnej kwoty odsetek. Sformułowanie zawarte w decyzji organu II instancji dotyczące sposobu naliczania odsetek ocenić należy za zgodne z literą prawa, a organ nie dopuścił się naruszenia art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ta sama argumentacja dotyczy kwestii dokonywania przez organ ewentualnych potrąceń. Przepis art. 30 ust. 6 wskazuje, że jest to w zasadzie uproszczony tryb dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Potrącenie również jest czynnością materialno-techniczną organu, która nie mieści się w ramach postępowania prowadzonego w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Słuszne było zatem stanowisko organu II instancji, który nie dokonał potrącenia kwoty, wpłaconej przez skarżącą w związku z treścią wyroku wydanego w postępowaniu karnym.

Podkreślenia wymaga, iż analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, iż postępowanie organów administracji zostało przeprowadzone z poszanowaniem obowiązujących przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Organy podjęły czynności zmierzające do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, umożliwiły stronie czynny udział w postępowaniu, zapoznanie się ze zgromadzonym materiałem i wypowiedzenie się w tym zakresie. Wywody organu znajdują odzwierciedlenie w materiałach sprawy oraz poparcie w przepisach prawa.

Mając powyższe na uwadze, uwzględniając jednocześnie ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2012 r., Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a..

n.k-o.