Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 565/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 137
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek – Rak (spr.) Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Sałek-Gałązka po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2022 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi K.W na decyzję Wojewody [...] z dnia 28 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

K. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody z dnia 28 maja 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję Starosty z dnia 18 stycznia 2021 r. o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu części nieruchomości.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 16 maja 2017 r. K. W. wystąpił o zwrot części działki nr [..] (droga) położonej w miejscowości Ż., gmina S. Wyjaśnił, że droga ta znajduje się pomiędzy działkami nr [..] i [..]. Wnioskodawca twierdzi, że część działki (drogi) jest jego własnością i że została ona zabrana jego rodzinie w 2005 r., na podstawie wniosku, który Rada Gminy złożyła w Starostwie Powiatowym oraz w Urzędzie Wojewódzkim. Według skarżącego, ze zgromadzonych przez niego dokumentów (m.in. Bransbuk i karta nr 6, a obecnie Kw [..]) część przedmiotowej działki z dziada-pradziada należała do rodziny wnioskodawcy. Część tej działki obejmuje podwórko wnioskodawcy i znajdujący się tam budynek inwentarski i nie ma znaków granicznych. Druga część drogi o tym samym numerze posiada znaki graniczne i KW [..]. W latach 80-tych ta część działki nr [..], która była i do dzisiaj jest oznaczona znakami granicznymi, miała nr [..] i kw [..] była zapisana jako całość do drogi [..]. Natomiast część jego działki ([..]) była ujęta w kw [..] jako moja własność i nie posiada żadnego wyodrębnionego numeru ani żadnych znaków graficznych.

Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2017 r. Starosta odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie. Wojewoda postanowieniem z dnia 25 lutego 2020 r. uchylił powyższe postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując, że zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. wymaga zaistnienia wymienionych w nim przesłanek w sposób oczywisty już na etapie wstępnej analizy wniosku. Nie można jednak prowadzić postępowania wyjaśniającego i wydać rozstrzygnięcia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. W ocenie organu II instancji, Starosta uznając, że konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego (m.in. przeprowadził oględziny i zgromadził materiał dowodowy) dokonał ich w bardzo wąskim zakresie, po czym zaniechał dalszych czynności procesowych i powołując się na akt komunalizacji wydał zaskarżone postanowienie.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia 18 stycznia 2021 r. Starosta, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzył postępowanie administracyjne w sprawie zainicjowanej wnioskiem K. W. o zwrot działki nr [..]. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w toku postępowania ustalono, iż działka nr [..] o pow. 0,4559 ha stanowi aktualnie własność Gminy i zapisana jest w księdze wieczystej nr [..] prowadzonej przez Sąd Rejonowy jako droga. Ponadto, jak wynika z wykazu zmian gruntowych oraz rejestru gruntów z 1963 r. ówczesna działka nr [..] stanowiła własność Skarbu Państwa. Potwierdzeniem powyższego faktu jest pismo Wydziału Geodezji Starostwa Powiatowego z dnia 1 grudnia 2016 r., kierowane do Urzędu Wojewódzkiego, zgodnie z którym "(...) działka nr [..] położona w Ż. zawsze stanowiła własność Skarbu Państwa." Starosta wskazał, że zgodnie z wykazem zmian gruntowych z dnia 17 marca 1975 r., nastąpił podział działki nr [..] na działki nr [..] oraz [..]. Następnie na podstawie decyzji Wójta Gminy z dnia 29 września 2000 r. działka o nr [..] została podzielona na działki nr [..] oraz [..]. Natomiast decyzją z dnia 26 stycznia 2009 r. Wojewoda przekazał nieodpłatnie Gminie własność nieruchomości gruntowej - drogi gminnej położonej w miejscowości Ż., Gmina S., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [..] o pow. 0,4559 ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa, wpisanej w księdze wieczystej Sądu Rejonowego Wydziału Ksiąg Wieczystych Kw Nr [..], zinwentaryzowanej na karcie inwentaryzacyjnej nr [..]-droga.

Starosta zwrócił także uwagę na nieruchomości de facto należące do K. W., dla których prowadzona jest księga wieczysta nr [..] przez Sąd Rejonowy. W ww. księdze nie została ujawniona działka będąca przedmiotem niniejszego postępowania. Ponadto, zgodnie z zawiadomieniem Państwowego Biura Notarialnego z dnia 31 marca 1980 r. zamknięto księgę wieczystą Ż. karta [..] i przeniesiono do nowo urządzonej księgi wieczystej KW [..], w której wpisano: Dział 1: [..]. Powyższe zawiadomienie potwierdza, zdaniem organu, że działka nr [..] nigdy nie była własnością K. W. Wobec tego należało umorzyć postpowanie, gdyż

w trakcie postpowania organ ustalił, iż podmiot w nim występujący nie ma przymiotu strony, ponieważ nie jest poprzednim właścicielem ww. nieruchomości ani jego spadkobiercą. W związku z tym nie posiada on legitymacji do ubiegania się o zwrot przedmiotowej nieruchomości.

Po rozpatrzeniu odwołania K. W. od powyższej decyzji decyzją z dnia 28 maja 2021 r. Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a., oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygniecie jej co do istoty. Przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, a może ona powstać także w czasie trwania postępowania, a więc w sprawie już zawisłej przed organem administracji. Następnie Wojewoda przypomniał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określny w decyzji o wywłaszczeniu. Badając wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego organ winien w pierwszej kolejności zbadać legitymację procesową osoby składającej ów wniosek. Zanim organ przystąpi do merytorycznego rozpoznania sprawy poprzez badanie czy ziściły się materialne przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, winien szczegółowo wyjaśnić czy zostały spełnione formalne przesłanki rozpatrzenia wniosku. Podstawową kwestią jest zbadanie, czy wnioskodawca legitymuje się interesem prawnym niezbędnym dla skutecznego złożenia wniosku oraz czy nie zachodzą obiektywne przeszkody natury prawnej do zwrotu żądanej nieruchomości.

Wojewoda wskazał, że definicję poprzedniego właściciela podaje art. 4 pkt 4 u.g.n., zgodnie z którym jest to osoba, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości. Z przepisów tych wynika, że uprawniona do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości może być wyłącznie osoba, której prawo własności zostało odjęte, albo spadkobierca takiej osoby. O legitymacji zatem do wystąpienia z roszczeniem przesądza ów tytuł prawny do nieruchomości wywłaszczonej. Przepis ten w precyzyjny sposób określa krąg podmiotów uprawnionych do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Zdaniem organu odwoławczego, zasadnie podniósł odwołujący się, że Starosta ograniczył się jedynie do analizy dokumentów z lat 60-tych i późniejszych, natomiast całkowicie zaniechał ustaleń w zakresie stanu własnościowego spornego terenu w okresach wcześniejszych. Wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy winien doprowadzić do jednoznacznego ustalenia, że sporny teren, wyodrębniony geodezyjnie, któremu nadano numer działki [..] stanowi aktualnie własność wnioskodawcy (jako spadkobiercy jego wcześniejszych właścicieli). Odwołujący się wskazał bowiem, że teren, na którym została później wydzielona droga (działka nr [..]), jeszcze długo przed 1939 r. należał do jego rodziny a potwierdzeniem powyższego są zapisy w księdze wieczystej Grundbuch. Zdaniem odwołującego, nie istniała tam jakakolwiek droga o charakterze ogólnodostępnym. Nie wydano w stosunku do tego terenu jakiejkolwiek decyzji wywłaszczeniowej i nie można również uznać, że prawo własności tego terenu zostało przez kogokolwiek, kiedykolwiek zasiedziane. Skoro teren ten nie stanowił nigdy własności Skarbu Państwa, to nie mógł być w późniejszym czasie skomunalizowany.

W ocenie Wojewody, Starosta skupił się wyłącznie na potwierdzeniu (lub wykluczeniu) prawa własności do nieruchomości, co stanowi błąd, gdyż istotą postępowania zwrotowego jest jego przedmiot. Przedmiotem analizy w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest kwestia zbędności tej nieruchomości na cel wywłaszczenia. Taka jest przesłanka zwrotu nieruchomości i to po jej zbadaniu można wydać decyzję merytoryczną, tj. decyzję o zwrocie albo o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (mając na względzie również przesłanki wykluczające możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości). To, czy objęta wnioskiem działka jest nieruchomością wywłaszczoną jest okolicznością decydującą o tym, czy postępowanie w sprawie w ogóle posiada przedmiot - czy może się toczyć. Jeżeli wniosek o zwrot nie dotyczy nieruchomości wywłaszczonej, to postępowanie administracyjne w tej sprawie musi podlegać umorzeniu jako bezprzedmiotowe (wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 266/16). Hipotetycznie zatem, nawet gdyby udało się potwierdzić, iż K. W. jest spadkobiercą lub byłym właścicielem nieruchomości objętej wnioskiem, nie będzie to skutkować przedmiotowością takiego wniosku, gdyż do wywłaszczenia w ogóle nie doszło. A z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Wnioskodawca sam stwierdza bowiem, że nie wydano jakiejkolwiek decyzji wywłaszczeniowej jednocześnie twierdząc, że wnioskowany teren został zabrany bez wiedzy wnioskodawcy i bezprawnie.

Zdaniem Wojewody, w związku ze stanowiskiem wnioskodawcy ujawnionym we wniosku, że "jeszcze w latach 80-tych ta część działki ([..]) która była i do dziś jest oznaczona znakami granicznymi, miała numer [..] i KW [..] i była zapisana jako całość drogi [..], natomiast moja część działki ([..]) była ujęta w KW [..] jako moja własność, i nie posiadała żadnego wyodrębnionego numeru, ani żadnych znaków granicznych", stwierdzić należało, że postępowanie o charakterze zwrotowym nie jest właściwym dla rozstrzygania niniejszej sprawy. Wojewoda zaznaczył, że żadne dokumenty w sprawie, włącznie z wnioskiem z dnia 16 maja 2017 r., nie wskazują na okoliczności mogące skutkować procedowaniem niniejszej sprawy w trybie i na zasadach postępowania zwrotowego wszczętego na podstawie art. 136 i 137 u.g.n. Wojewoda stwierdził, że postępowanie sądowe w sprawie z powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym lub inne postępowanie skutkujące rozstrzygnięciem ustalającym rzeczywisty stan formalnoprawny nieruchomości, mogłyby być właściwe dla skutecznego ustalenia prawidłowego przebiegu granic działek oraz ich powierzchni.

Odnosząc się natomiast do zarzutów podniesionych w odwołaniu Wojewoda wskazał, że jeżeli organ administracji w uzasadnieniu faktycznym powoła się na pewne okoliczności, to muszą one wynikać ze zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego i muszą mieć w nim swe umocowanie. W niniejszej sprawie zgromadzony materiał dowodowy w sprawie jednoznacznie wskazuje, iż nie doszło do wywłaszczenia nieruchomości, w związku z czym niemożliwe jest procedowanie w trybie art. 136 w związku z art. 137 u.g.n. Nie jest rzeczą organów w postpowaniu o charakterze zwrotowym, prowadzenie ustaleń w kwestii niezgodności lub błędnych zapisów w księgach wieczystych - jest to właściwość sądów powszechnych. Dodatkowo, organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność wywłaszczenia sporego terenu, a jednocześnie sam zaprzeczył jakoby takowe mogło mieć miejsce.

W skardze na powyższą decyzję K. W. wskazał, że jej uzasadnienie nie jest zgodne ze stanem faktycznym, gdyż droga nr [..] znajdująca się pomiędzy działkami nr [..] i [..] przebiega przez posesję skarżącego. Na działce nr [..] znajduje się zabudowanie (garaż) a droga przebiega w odległości 1 metra od zabudowań, co nie jest zgodne z przepisami. Zdaniem skarżącego, droga przebiega tylko przez jego posesję a odcinek, który posiada graniczniki nie jest użytkowany bądź bardzo mało i przejazd jest uciążliwy, ponieważ gmina nie poszerza ani nie remontuje drogi jednocześnie wydając decyzje na budowę domów, których mieszkańcy mają jeździć tylko i wyłącznie przez posesję skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Kontroli legalności w niniejszej sprawie poddano decyzję Wojewody utrzymującą w mocy decyzję Starosty o umorzeniu postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem skarżącego K. W. o zwrot części działki nr [..] położonej w miejscowości Ż., gmina S., pomiędzy działkami nr [..] i [..].

Organy obu instancji rozpoznając wniosek skarżącego o zwrot wskazanej części działki uznały, że nie doszło do jej wywłaszczenia, co stanowi przedmiotową i podmiotową przeszkodę, w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o przepisy art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1899), zwanej dalej u.g.n.

W ocenie Sądu, stanowisko organów jest prawidłowe, albowiem merytoryczne rozpoznanie wniosku o zwrot nieruchomości, w świetle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego i prawnego sprawy, było niedopuszczalne.

Materialnoprawną podstawą rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości są przepisy art. 136 i art. 137 u.g.n. Zgodnie z art. 136 ust. 1 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Przepis art. 137 ust. 1 u.g.n. u.g.n. stanowi natomiast, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Natomiast w myśl art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Z powyższych przepisów wynika w sposób oczywisty, że przedmiotem roszczenia o zwrot może być wyłącznie nieruchomość, która została wywłaszczona w rozumieniu przepisów u.g.n., a z wnioskiem o zwrot wystąpił podmiot legitymowany, tj. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca. Z przepisu art. 112 ust. 2 u.g.n. wynika, że wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Natomiast poprzednim właścicielem nieruchomości, w myśl art. 4 pkt 4 u.g.n. jest osoba, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego na podstawie innych tytułów.

Analiza wskazanych wyżej regulacji normatywnych prowadzi do wniosku, że zwrot nieruchomości w trybie art. 136 u.g.n. dotyczyć może wyłącznie nieruchomości wywłaszczonych decyzjami administracyjnymi, a także takich, o których mowa w art. 216 u.g.n.

To, czy objęta wnioskiem działka jest "nieruchomością wywłaszczoną" jest okolicznością decydującą o tym, czy postępowanie w sprawie zwrotu w ogóle posiada przedmiot, czy może się toczyć. Jeżeli wniosek o zwrot nie dotyczy nieruchomości wywłaszczonej, to postępowanie administracyjne w tej sprawie powinno podlegać umorzeniu jako bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Takie też stanowisko wyrażono w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2008 r., I SA/Wa 160/08 (LEX nr 532726), gdzie przedmiotem wniosku o zwrot nieruchomości była nieruchomość zbyta na mocy umowy cywilnoprawnej, a nie wywłaszczona (wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 września 2015 r., II SA/Kr 874/15, LEX nr 1822206).

Możliwość merytorycznego rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości w trybie przepisów art. 136 i art. 137 u.g.n. otwiera się dopiero wówczas, gdy w sposób niewątpliwy ustalone zostanie, że doszło do wywłaszczenia nieruchomości w rozumieniu wyżej wskazanym.

W niniejszej sprawie mamy natomiast do czynienia z sytuacją, w której nie doszło do wywłaszczenia poprzedników prawnych skarżącego bądź skarżącego z nieruchomości stanowiącej działkę nr [..]. Okoliczności te zostały, w ocenie Sądu, ustalone w sposób wystarczający do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i nie wymagają uzupełnienia, do czego dążył skarżący. Ocena zgromadzonego materiału dowodowego została poczyniona w sposób wszechstronny, oparta na wzajemnej konfrontacji wszystkich zgromadzonych dowodów pomiędzy sobą oraz z wyjaśnieniami skarżącego.

Organy zgromadziły materiał dowodowy w postaci wypisów z rejestru gruntów i wykazu zmian gruntowych, odpisów ksiąg wieczystych działek skarżącego oraz działek drogowych, w tym aktualnej działki nr [..], które potwierdzają, że pierwotna działka nr [..], z której po przekształceniach w 1975 r. i w 2000 r. powstała działka nr [..], stanowiła własność Skarbu Państwa, a obecnie jest własnością Gminy i stanowi drogę publiczną gminną, gminną.

Z wyjaśnień poczynionych przez Starostę, opartych na informacjach uzyskanych od Wójta Gminy oraz z Sądu Rejonowego, na podstawie wskazanych dokumentów wynika, że po raz pierwszy księgą wieczystą Kw nr [..] objęto działki drogowe [..] i [..] w 1990 r. i ujawniono jako ich właściciela Skarb Państwa na podstawie zaświadczenia Wójta Gminy z 29 sierpnia 1990 r., w którym stwierdzono, że drogi gminne położone we wsi Ż., gmina S., oznaczone w ewidencji gruntów nr działek m.in. [..] i [..], o łącznej powierzchni 6,56 ha, stanowią własność Skarbu Państwa.

Powyższy stan potwierdza treść zarówno księgi wieczystej Kw nr [..] oraz wyjaśnienia Sądu Rejonowego z dnia 19 stycznia 2017 r., z których wynika, że księga ta została założona 30 sierpnia 1990 r. dla nieruchomości, dla której wcześniej nie była założona księga wieczysta, m.in. oznaczonej jako działka nr [..] i [..]. Działka nr [..] uległa później podziałowi na działki nr [..] i [..].

Porównanie powyższych ustaleń z wynikającym z ewidencji gruntów oraz księgi wieczystej Kw nr [..], a wcześniej Grundbuch karta nr [..], stanem własności nieruchomości należących do poprzedników prawnych skarżącego, tj. J. i K. W., prowadzi do wniosku, że nie byli oni właścicielami działki nr [..], a tym samym również działki nr [..], która powstała w wyniku jej wielokrotnego podziału.

Ze zgromadzonej w aktach dokumentacji archiwalnej wynika, że w dniu 31 marca 1980 r. zamknięto Grunbuch karta nr [..], stanowiącą księgę wieczystą obejmującą nieruchomości należące do poprzedników prawnych skarżącego, a jej zawartość przeniesiono do księgi wieczystej Kw [..]. Treść księgi wieczystej Kw [..], do której przeniesiono nieruchomości z Grundbuch, potwierdza, że objęto nią nieruchomości stanowiące własność A. W., syna J. i K. W. o numerach: [..]-[.], położone w Ż. W zawiadomieniu o zamknięciu księgi wieczystej Ż. karta [..] i przeniesieniu do nowo urządzonej księgi wieczystej Kw [..] z dnia 31 marca 1980 r. wskazano, że działki te stanowią rolę, las, nieużytek, pastwiska, drogę, o ogólnym obszarze 28,75 ha. W księdze tej nie ujawniono jednak działki nr [..] czy też działek nr [..] lub [..].

Treść wypisów z rejestru gruntów z 13 grudnia 1974 r., a zatem z daty, w której wieczystoksięgowy stan nieruchomości stanowiących własność poprzedników prawnych skarżącego wynikał jeszcze z Grundbuch karta nr [..], potwierdza, że własność J. i K. W. obejmowała działki o numerach [.]-[.] położone w Ż. Wśród nich nie było działki nr [..], która uległa pierwszemu podziałowi na działki o numerach [..] i [..] w 1975 r. Zapisy w rejestrze gruntów poczyniono według stanu z księgi wieczystej.

Rejestr gruntów i wykaz zmian gruntowych z 1963 r. potwierdza, że działka nr [..], oznaczona symbolem "dr", była władnością Skarbu Państwa, w czasie, gdy nieruchomości rodziny W. obejmował Grundbuch karta [..]. Po zamknięciu Grunbuch i przeniesieniu tej księgi do nowo utworzonej księgi Kw nr [..] nie ujawniono w niej działki nr [..]. Co więcej, działka nr [..] nie miała wcześniej urządzonej księgi wieczystej, co potwierdzają zarówno zapisy w rejestrze gruntów, jak i treść pierwszej księgi wieczystej urządzonej w 1990 r. dla drogi, na którą składały się m.in. działki nr [..] i [..], powstałe po podziale działki nr [..].

W świetle wyżej przytoczonych okoliczności i dowodów niewątpliwym jest, że działka nr [..] w Ż. o przeznaczeniu drogowym nie była własnością J. i K. W. w dacie, kiedy ich nieruchomości objęte były księgą wieczystą Grundbuch karta [..], a także po zamknięciu tej księgi i przeniesieniu jej do księgi wieczystej Kw nr [..]. Natomiast ujawniona podstawa wpisu własności Skarbu Państwa w odniesieniu do drogi, na którą składały się m.in. działki nr [..] i [..] (z której następnie powstała działka nr [..]) w postaci zaświadczenia Wójta Gminy z dnia 29 sierpnia 1990 r., nr [..], nie daje podstaw do stwierdzenia, ze działka nr [..] była przedmiotem wywłaszczenia.

Powyższe potwierdza również treść wyjaśnień Starosty, który w piśmie z dnia 1 grudnia 2016 r. wskazał, że działka nr [..] położona w Ż. zawsze stanowiła własność Skarbu Państwa. Również z wyjaśnień skarżącego wynika, że nie ma wiedzy, aby działkę nr [..] jego poprzednicy prawni sprzedali Skarbowi Państwa, albo żeby wywłaszczono ich z niej na podstawie decyzji administracyjnej.

Odnosząc się do wątpliwości skarżącego odnośnie zaświadczenia organu jako podstawy wpisu prawa własności w księdze wieczystej wskazać należy, ze ocena prawidłowości dokonywanych wpisów w księdze wieczystej nie należy do kognicji sądów administracyjnych w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Natomiast w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego brak decyzji administracyjnej nie jest przeszkodą do wpisania Skarb Państwa jako właściciela nieruchomości, która z mocy prawa stała się majątkiem Skarbu Państwa. Jednak wpis prawa własności jest możliwy na podstawie takiego dokumentu, który świadczy o istnieniu pewnego stanu prawnego nieruchomości, albo też dokumentuje czynność materialno-prawną skutkującą powstaniem, zmianą lub ustaniem prawa podlegającego wpisowi do księgi wieczystej. Takim dokumentem może być zaświadczenie organu administracji, które powinno stwierdzać, na podstawie dostępnej organowi wiedzy, stan prawny nieruchomości (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2016 r., IV CSK 618/15, LEX nr 2067786 oraz przywołane tam orzecznictwo).

W postępowaniu o zwrot nieruchomości wywłaszczonej organ administracji nie ma uprawnień do podważania zgodności z prawem wpisów zawartych w księdze wieczystej, w tym ujawnionej w dziale II podstawy wpisu Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości. Wskazać należy, że zgodnie ze wskazanymi wyżej dokumentami Sąd przyjął, że właścicielem nieruchomości wpisanej w księdze wieczystej Kw nr [..] jest Skarb Państwa, a wpis ten został dokonany zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, którego organy administracji ani sąd administracyjny nie może kwestionować. Jedynym sposobem obalenia domniemania wynikającego z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).

Oceniając w świetle powyższych ustaleń faktycznych i prawnych żądanie skarżącego co do zwrotu tej części działki nr [..], która nie jest oznaczona znakami granicznymi i która zawsze była własnością jego rodziny, stwierdzić należy, że organ prawidłowo uznał je za bezprzedmiotowe.

Odwołując się do wyraźnej treści żądania skarżącego z 2017 r. zwrócić należy uwagę, że domaga się on jedynie zwrotu tej części działki nr [..], która nie jest oznaczona znakami granicznymi i która ujęta jest, jego zdaniem, w księdze wieczystej Kw nr [..] jako droga. Twierdzenie leżące u podstaw tego wniosku jest w oczywisty sposób sprzeczne z zapisami księgi wieczystej nr [..]. Skarżący nie przeczy natomiast, że pozostała część działki nr [..], oznaczona znakami granicznymi i wpisana w księdze wieczystej Kw nr [..], należała i należy do Skarbu Państwa stanowiąc drogę [..]. Tymczasem z ujawnionych dokumentów archiwalnych wynika, że aktualna działka nr [..], stanowiąca drogę publiczną, powstała w wyniku podziałów, najpierw w 1975 r. działki Skarbu Państwa nr [..] na działki nr [..] i [..], a następnie w 2000 r. działki nr [..] na działki nr [..] i [..]. W tych okolicznościach twierdzeń skarżącego nie można uznać za prawdziwe, albowiem działka nr [..] stanowi nieruchomość jednorodną pod względem prawnym, w całości drogę publiczną, od 2009 r. we własności Gminy S.

W świetle twierdzeń skarżącego jego interes prawny jako spór o własność może być zaspokojony jedynie w postępowaniu cywilnym. Tylko powództwo o usunięcie niezgodności między stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym jest środkiem prawnym dla rozstrzygnięcia sporu o to, której ze stron przysługuje prawo własności nieruchomości objętej księgą wieczystą.

Oceniając zebrany materiał dowodowy Sąd uznał, że stanowił on wystarczającą podstawę do poczynienia ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Dokonana na jego podstawie ocena, że nie doszło do wywłaszczenia działki nr [..] jest prawidłowa. Przy czym, zdaniem Sądu, wyjaśniając tą kwestię organy administracji wyczerpały inicjatywę dowodową, w szczególności gromadząc wypisy z ksiąg wieczystych, rejestru gruntów oraz wykazów zmian gruntowych, a także wyjaśnienia organów administracji i sądu, w których zasobach archiwalnych znajdują się dokumenty mające wpływ na ocenę żądania skarżącego o zwrot części działki nr [..]. W tych okolicznościach niecelowa byłoby dalsze weryfikowanie zapisów w Grundbuch karta [..], albowiem w sposób wystarczający ustalono, że działka nr [..] nie była objęta tą księgą wieczystą i nie stanowiła własności J. i K. W. Nie ma potrzeby podejmowania dodatkowych czynności wyjaśniających w sytuacji, gdy wykazano, że wywłaszczenia nie było. Wbrew stanowisku skarżącego organy nie miały obowiązku zbierania z urzędu dalszych dowodów, skoro zebrany w sprawie materiał dowodowy okazał się dostateczny do jej rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego, skoro w okolicznościach niniejszej sprawy przepisy materialnego prawa administracyjnego (u.g.n.) nie mogą mieć zastosowania, to żądanie wskazane we wniosku o zwrot w ogóle nie może być przedmiotem rozstrzygnięcia administracyjnego. A zatem, ocena legalności zaskarżonych decyzji prowadzi do wniosku, że organy obu instancji trafnie dostrzegły stan bezprzedmiotowości postępowania i podjęły adekwatne rozstrzygnięcie procesowe.

Zgodnie bowiem z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przesłanki stanu bezprzedmiotowości postępowania mogą mieć charakter podmiotowy (dotyczący układu podmiotowego konkretnego postępowania), jak i przedmiotowy (dotyczący samego przedmiotu postępowania administracyjnego).

Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest jednego z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Z takim stanem mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdzie nie jest dopuszczalne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o przepisy u.g.n. W tym stanie rzeczy bezprzedmiotowość postępowania w wymiarze przedmiotowym prowadzi do wniosku, że postępowanie administracyjne nie zawiera w ogóle komponentu sprawy administracyjnej i jako takie powinno zostać umorzone. Rozpoznanie wniosku skarżących o zwrot nieruchomości, której nie wywłaszczono, byłoby działaniem bez podstawy prawnej, kwalifikowanym jako wada uzasadniającą stwierdzenie nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Dodatkowo Sąd zauważa, że zgodnie z art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa a drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne - własność właściwych samorządów województw, powiatów i gmin. Powyższy przepis określa strukturę własnościową dróg publicznych w sposób niedopuszczający żadnych wyjątków. Z powyższych unormowań wynika, że celem ustawodawcy było zapewnienie, by własność dróg publicznych (a zatem i nieruchomości gruntowych zajętych pod te drogi) od 1 stycznia 1999 r. należała wyłącznie do Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego. Oznacza to, że grunty będące drogą publiczną od wskazanej daty mogą stanowić własność ściśle określonych podmiotów prawa publicznego i nie podlegają zwrotowi.

Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.