Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 875/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17  ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca) Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędzia WSA Iwona Szymanowicz- Nowak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 21 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz skarżącego Z. S. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Syg. akt VIII SA/Wa 875/21

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2021 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R.( dalej organ odwoławczy, SKO) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego( DZ.U z 2021 roku, poz. 735 dalej kpa) po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym odwołania Z. S. od decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] czerwca 2021 roku, znak: [...] o odmowie przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad marką S. S. – orzekło - utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.

Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia i ocena prawna.

Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2021 roku odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką S. S. z uwagi na fakt, iż jest ona osobą częściowo samodzielną, a udzielenie jej pomocy nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia przez wnioskodawcę.

Decyzję Prezydenta Miasta R. zaskarżył Z. S. Przedmiotowej decyzji zarzucał naruszenie prawa materialnego – art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych( Dz.U z 2020 roku, poz. 111, dalej u.ś.r.) poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną matką przez skarżącego nie wypełnia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia opiekuńczego.

Organ odwoławczy wskazał, że wnioskiem z dnia 17 marca 2021 roku Z. S. wystąpił z wnioskiem o wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką S. S.. Matka wnioskodawcy legitymuje się [...] stopniem niepełnosprawności od dnia [...] listopada 2006 roku. Jest wdową i ma troje dorosłych dzieci. Syn J. S. mieszka w R., pracuje zawodowo, córka A. mieszka w R. i jest emerytką, a wnioskodawca mieszka w R. i jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Następnie organ przedstawił i omówił przepis art. 17 ust.1 i 5 u.ś.r., w tym przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Podnosił, iż świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad rodzicem, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku dzieci względem rodziców, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki.

Na tle ustaleń przedmiotowej sprawy organ podnosił, iż Z. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i matką, choć nie zamieszkują razem. Ma dwoje dorosłych dzieci, utrzymuje kontakt z bratem J.. Z siostrą A. nie utrzymuje kontaktów. Wskazywał, że w ramach opieki nad matką robi zakupy, sprząta mieszkanie, pierze, prasuje, podaje leki, umawia wizyty lekarskie, pomaga w czynnościach higienicznych, pomaga spożywać posiłki. Matka cierpi na choroby [...] – [...], [...], [...] oraz [...], [...] i [...]. Od około 10 lat nie pracuje zawodowo ponieważ zajmuje się opieką nad matką.

Organ wskazywał na sprzeczne wyjaśnienia skarżącego co okresu jaki poświęca na opiekę nad matką.

Zdaniem SKO w R. codzienne czynności wykonywane w gospodarstwie domowym matki przez skarżącego nie wykluczają podjęcia zatrudnienia. Większość osób pracujących zawodowo prowadzi gospodarstwo domowe. Zakres opieki jakiego wymaga S. S., zważywszy, że jest osobą chodzącą, zdolną do samoobsługi nie wykluczają podjęcia zatrudnienia przez skarżącego.

Skargę na decyzję organu odwoławczego złożył Z. S..

Zaskarżonej decyzji zarzucał:

- naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu prawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia dyspozycji powołanego przepisu.

Z uwagi na powyższe skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] czerwca 2021 roku oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Nadto wnosił o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi podnosił, iż błędne jest stanowisko organu, iż skarżący nie spełnia warunków do przyznania mu żądanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze stałą opieką nad matką S.. Norma art. 17 ust.1 u.ś.r. wskazuje, iż podstawowym wymogiem uzyskania tego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepisy nie wymagają aby opieka ta była opieką całodobową. Skarżący taką opiekę nad niepełnosprawną matką sprawuje, co uzasadnia przyznania mu żądanego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zajęte w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swojej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związany granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325,dalej: p.p.s.a.). W myśl art. 135 p.p.s.a. orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się

z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty kontroli wynika bowiem, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W świetle art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala – art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego aktu prawnego, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Dla prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotne znaczenie ma wskazanie celu i funkcji świadczenia pielęgnacyjnego. Celem omawianego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej.

W odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 ustawy należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację

z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Co prawda przedmiotowa skarga nie zawiera zarzutów naruszenia przepisów proceduralnych, to Sąd będąc nie związany zakresem zarzutów stwierdza, iż organy administracji publicznej przeprowadzając postępowanie w sprawie dopuściły się naruszenia przepisów , art. 6, art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 kpa. Należy zauważyć, iż aby móc prawidłowo zastosować przepisy prawa materialnego należy w sposób niewadliwy ustalić stan faktyczny sprawy.

Naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego są - zawarte w art. 6 i art. 7 kpa - zasada praworządności oraz zasada dochodzenia prawdy obiektywnej. Nakładają one na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym jak i prawnym, w celu ustalenia rzeczywistego stanu sprawy. W myśl art. 77 § 1 kpa organy administracji państwowej zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Treść tego przepisu należy tłumaczyć w ten sposób, że obowiązek przeprowadzenia wszystkich niezbędnych do wyjaśnienia sprawy dowodów obciąża organ administracji prowadzący postępowanie w sprawie. Zgodnie zaś z art. 107 § 3 kpa. decyzja powinna być należycie uzasadniona, z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej.

Należy wskazać, że powołane przepisy nakładają na organy obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w związku z tym winny one zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i ocenić czy dana okoliczność została udowodniona.

Realizacja obowiązku zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego przez organ administracji publicznej przebiega w dwóch płaszczyznach. Po pierwsze, polega na przeprowadzeniu postępowania dowodowego, co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a więc takich, z którymi w świetle przepisów obowiązującego prawa związane są określone skutki prawne. Po drugie, zebrany materiał dowodowy powinien znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym decyzji( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2012 roku, sygn. akt II GSK 1548/11, LEX nr 1229771).

Zdaniem Sądu z materiału dowodowego w sprawie wynika, że S. S. wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Kwestia ta została przesądzona w treści orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2007 roku. Fakt, iż w pewnym zakresie jest ona samodzielna nie może podważać ustaleń wynikających z wyżej powołanego orzeczenia. Tak więc stwierdzenie, iż z uwagi na stopień samodzielności matki Z. S. może podjąć zatrudnienie jest ustaleniem contra legem treści orzeczenia o niepełnosprawności i należy uznać go za dowolne, co narusza przepis art. 80 kpa.

Co prawda organ ustala, iż matka skarżącego ma troje dzieci i ciąży na nich obowiązek alimentacyjny, lecz nie czyni ustaleń czy i w jakim zakresie każde z nich mogłoby partycypować w realizacji tego obowiązku. Obowiązek alimentacyjny obciąża w tym samym wymiarze wszystkie osoby spokrewnione w tym samym stopniu. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej osobie spośród wszystkich zobligowanych do świadczenia alimentacyjnego jest możliwe, jeżeli pozostałe osoby obiektywnie nie są w stanie ze swoich obowiązków się wywiązać. W niniejszej sprawie ta przesłanka nie została w ogóle zbadana. Organ więc powinien przeprowadzić z całym rodzeństwem S. S. wywiad środowiskowy lub przesłuchać te osoby, co pozwoliłoby na ustalenie ich sytuacji rodzinnej i majątkowej. Fakt, że córka A. nie utrzymuje z matką i rodzeństwem kontaktów nie zwalnia jej z obowiązku alimentacyjnego. Tak samo fakt, iż brat J. jest zatrudniony nie może stanowić przeszkody do realizacji obowiązku alimentacyjnego. Ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej dzieci niepełnosprawnej pozwoli ocenić, czy w ogóle istnieje potrzeba rezygnacji z podejmowania pracy celem opieki nad matką przez skarżącego. Być może taką opiekę mogą zapewnić matce wszystkie dzieci, dzieląc się obowiązkami.

Brak postępowania w tym zakresie stanowi naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 kpa, które nakładają na organy obowiązek zebrania całego materiału dowodowego w sprawie celem wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie.

Naruszone zostały zasady sporządzania uzasadnienia i wskazania na których dowodach organ się oparł, którym dowodom odmówił wiary. W ocenie Sądu organ poza oceną pozostawił treść orzeczenia o niepełnosprawności S. S. w kontekście ograniczenia możliwości samodzielnej egzystencji.

Naruszenia te mogły mieć wpływ na treść zapadłego orzeczenia w sprawie. Organ ponownie rozpoznając sprawę winien mieć na uwadze wskazania zawarte w przedmiotowym uzasadnieniu.

Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.