Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 568/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-12-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie: Sędzia WSA del. Tomasz Judecki (sprawozdawca), Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 grudnia 2022 r. ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 20 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz strony skarżącej W. K. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej jako: "Kolegium") decyzją z dnia 20 lipca 2022 r. ([...]), po rozpatrzeniu odwołania W. K. (dalej jako: "strona", "skarżąca") utrzymało w mocy, wydaną z upoważnienia Prezydenta L., decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (dalej jako: "organ I instancji") z dnia 31 maja 2022 r. ([...]), odmawiającą przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na męża D. K.

Zaskarżoną decyzję administracyjną wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Strona wnioskiem złożonym w dniu 30 września 2021 r. wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem D. K.

Organ I instancji decyzją administracyjną z dnia 27 grudnia 2021 r. odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie spełnia ona warunków jego przyznania z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm. – dalej jako: "u.ś.r."). W uzasadnieniu faktycznym decyzji administracyjnej jako przyczynę odmowy wskazał, że ustalony stopień niepełnosprawności podopiecznego powstał w grudniu 2007 r., kiedy mąż strony miał 45 lat. Jego niepełnosprawność powstała przed 25 rokiem życia. Istnieje zatem brak uprawnienia strony do świadczenia z uwagi na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Kolegium decyzją administracyjną z dnia 14 lutego 2022 r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Kolegium zanegowało wykładnię organu I instancji w zakresie art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. brak uprawnienia strony do świadczenia z uwagi na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Kolegium dokonało także analizy przesłanek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym zakresie nakazało zebranie dowodów obrazujących "aktualny stan zdrowia D. K.", czy "aktualny materiał dowodowy na potwierdzenie podniesionych przez wnioskodawczynię okoliczności, dotyczących stanu zdrowia męża" jako informacji niezbędnych i koniecznych do zweryfikowania zakresu sprawowanej przez stronę opieki.

Organ I instancji, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, decyzją administracyjną z dnia 31 maja 2022 r. ([...]) odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponownie odmówił tylko z tego powodu, że nie spełnia ona warunków jego przyznania z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W uzasadnieniu faktycznym decyzji administracyjnej wskazał, że ustalony stopień niepełnosprawności podopiecznego powstał w grudniu 2007 r., kiedy mąż strony miał 45 lat. Jego niepełnosprawność powstała przed 25 rokiem życia. Istnieje zatem brak uprawnienia strony do świadczenia z uwagi na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Organ I instancji, na podstawie zebranego materiału dowodowego uznał jednak, że strona spełniła pozostałe, pozytywne przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stwierdził też, na podstawie całokształtu ustaleń, że zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a wykonywaną przez nią opieką nad mężem. Stwierdził, że zakres pomocy jaką świadczy strona swojemu mężowi odpowiada wymogom przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przysługującego osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, czy też muszą z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wykluczającej możliwość jednoczesnego wykonywania pracy.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Kolegium decyzją administracyjną z dnia 20 lipca 2022 r. ([...]) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Odnosząc się do wskazanych podstaw wyłączenia prawa do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia ponownie zanegowało wykładnię organu I instancji w zakresie art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. brak uprawnienia strony do świadczenia z uwagi na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W tym względzie przywołało orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2021 r. (sygn. akt K 38/13) orzekające o niezgodności ww. zapisu z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyjaśniło dlaczego po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego data powstania niepełnosprawności nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium nie podzieliło jednak stanowisko organu I instancji, co do spełnienia przez stronę przesłanki związku przyczynowo – skutkowego, pomiędzy sprawowaną opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia (innej pracy zarobkowej). W sprawie – w ocenie Kolegium - nie występuje tego rodzaju sytuacja, że strona nie może podjąć zatrudnienia, czy też musi z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej, pernamentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w zakresie wykluczającym możliwość jednoczesnego wykonywania pracy. Kolegium, powołując się na opis zakresu czynności opiekuńczych uznało, że zakres opieki nie wyklucza pracy zarobkowej strony oraz nie wymaga ciągłej jej obecności przez niepełnosprawnym mężu. Powołując się na ustalenia faktyczne wskazało także, że D. K. nie jest osobą leżącą i porusza się w obrębie własnego mieszkania przy pomocy chodzika. Nie wymaga całodobowej opieki bądź nawet stałej w ciągu dnia obecności strony. Większość ustalonych czynności jest tego rodzaju, że mogą być wykonywane przed lub po pracy.

W skardze na powyższą decyzję Kolegium strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez niezasadne uznanie, że strona nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego: gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia oraz gdyż nie ma związku miedzy rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką na niepełnosprawnym mężem. Strona zarzuciła także naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i uznanie, że skarżący nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki żony. W skardze strona wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym akcie oraz o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 - dalej jako: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Stosownie z kolei do art. 145 § 1 pkt 2-3 p.p.s.a., uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, sąd stwierdza ich nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach (pkt 2) albo stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach. Jednocześnie w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt

1 i 2 p.p.s.a., stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, sąd umarza to postępowanie (art. 145 § 3 p.p.s.a.). W przypadku braku wskazanych uchybień, skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (dotyczy interpretacji przepisów prawa podatkowego wydanych w indywidualnych sprawach).

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji administracyjnej Kolegium wykazała, że skarga jest zasadna, gdyż narusza ona normy prawa materialnego i procesowego w stopniu skutkującym jej uchyleniem.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja administracyjna Kolegium utrzymująca w mocy odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem. Jej podstawę materialną stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W sprawie Kolegium utrzymało w mocy odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia powołując się – odmiennie niż organ I instancji – na niespełnienie jednej z pozytywnych przesłanek opisanych z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co w sprawie jest zasadniczą osią sporu: istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez opiekuna, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym jego bliskim, której zakres wyklucza aktywność zawodową opiekuna.

Dla porządku dodać w tym miejscu trzeba, że wadliwe są motywy decyzji administracyjnej organu I instancji o zastosowaniu w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd podziela pogląd Kolegium, wywodzony z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (I K 38/13, publik. OTK-A 2014/9/104) oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ta zatem okoliczność, wbrew poglądom wyrażanym przez organ I instancji, nie miała istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie. Skutkiem bowiem wymienionego wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18. (ewentualnie 25.) roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie doprowadził wprawdzie do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże - w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. W konsekwencji organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Wadliwie organ I instancji zignorował prawidłowe wytyczne Kolegium udzielone w decyzji administracyjnej z dnia 14 lutego 2022 r., co do wykładni prawa w zakresie wyłączenia niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., Organ I instancji naruszył tym samym art. 138 § 2a K.p.a.

Dalej należy zauważyć, że świadczenie pielęgnacyjne jest, obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.).

Pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały uregulowane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis ten formułuje pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj.: stopień znacznej niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (1), pozostawanie opiekuna i osoby niepełnosprawnej w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym (2) oraz ustalenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez opiekuna, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, której zakres wyklucza aktywność zawodową opiekuna (3).

Kolegium niespornie ustaliło, że skarżąca spełniła dwie pierwsze przesłanki.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że mąż skarżącej ma orzeczony stopień znacznej niepełnosprawności (dowód: Orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 17 lipca 2008 r. w aktach adm.). Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności przesądza o tym, że dana osoba niepełnosprawna jest niesamodzielna w stopniu wymagającym stałej opieki i pomocy osób drugich. Orzeczenie to wiążę organy administracji publicznej.

Powyższym orzeczeniem zaliczono męża skarżącej, ur. 7 sierpnia 1962 r., na stałe, do znacznego stopnia niepełnosprawności, istniejącej od grudnia 2007 r., ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, z przyczyną niepełnosprawności oznaczoną symbolem: 05–R (czyli niepełnosprawność związaną z dysfunkcją narządu ruchu) i 10-N (czyli choroby neurologiczne).

Jest też bezsporne, że skarżąca spełniła drugi z cytowanych powyżej warunków, bo należy do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki nad niepełnosprawnym mężem i tym samym jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. Małżonkowie są bowiem związani obowiązkiem alimentacyjnym (por. art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Sporne w sprawie było zaś spełnienie przez skarżącą trzeciej przesłanki: sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską uniemożliwiającej podjęcie lub zmuszającej do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej).

Trzecią przesłankę na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć i wykładać zgodnie z treścią art. 3 pkt 22 u.ś.r. w którym ustawodawca zawarł legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (por. art. 3 pkt 22 u.ś.r.).

Z treści art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. wynika zatem, że aby można było mówić o opiece w jego rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Jednocześnie świadczenie pielęgnacyjne ma kompensować potencjalny utracony dochód z pracy zarobkowej. Dotyczy zatem stanów faktycznych, w których zakres stałej i długotrwałej opieki wyklucza możliwość wykonywania pracy zarobkowej.

Cytowane przepisy nie dookreślają jednak dalej pojęcia opieki w ich rozumieniu. Nie konkretyzują jej zakresu lub charakteru. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, iż w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę lub przebywać razem nim.

W ocenie Sądu o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza to, jaki jest rzeczywisty rozmiar i zakres tej opieki odpowiadający wymaganiom danej osoby niepełnosprawnej, wynikającym z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

Podzielić bowiem należy pogląd, że nie każda opieka nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym będzie uniemożliwiać zatrudnienie, gdyż nie można czynić z góry założenia, że konieczne będzie udzielanie takiej osobie opieki kompleksowej przez cały czas (wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 czerwca 2022 r., II SA/Łd 79/22, publik. CBOSA).

Ponadto na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział specyficzny instrument badania i weryfikacji, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zarobkową i zawodową jej opiekuna. Zgodnie bowiem z przepisem art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1876, z późn. zm.) w celu weryfikacji tych wątpliwości. Można dodać ponadto, iż stosownie do przepisu art. 23 ust. 4b u.ś.r., w przypadku, o którym mowa w ust. 4aa, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą wystąpić do ośrodka pomocy społecznej o udzielenie informacji o okolicznościach dotyczących sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, jeżeli okoliczności te zostały ustalone w rodzinnym wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym nie wcześniej niż 3 miesiące przed dniem otrzymania przez ośrodek pomocy społecznej wniosku o udzielenie informacji.

Przyjmuje się, że rodzinny wywiad środowiskowy, przeprowadzany na podstawie art. 107 i nast. ustawy o pomocy społecznej, jak również jego aktualizacja, jest szczególnym dowodem w sprawie osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej (czy też - jak rozpoznawanej sprawie - świadczeń rodzinnych), który jest przeprowadzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną. Na wywiad składa się szereg czynności organu wykonywanych przez pracownika socjalnego, takich jak m.in. przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji, wykorzystanie istotnych dla sprawy dokumentów oraz przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych, w szczególności z oświadczenia o stanie majątkowym, złożonego przez stronę (por. LEX/el - komentarz do art. 23 u.ś.r. (w:) P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021). Wywiad jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będący podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 766/19, publ. CBOSA).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji administracyjnej Kolegium szczegółowo opisało schorzenia niepełnosprawnego męża skarżącej, opisało jego stan fizyczny i psychiczny, wynikający z tego zakres wymaganej i sprawowanej opieki.

Ustalenia Kolegium w tym zakresie bazują w pierwszej kolejności na Orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 17 lipca 2008 r. w którym przyczynę niepełnosprawności oznaczono symbolem: 05–R (czyli niepełnosprawność związaną z dysfunkcją narządu ruchu) i 10-N (czyli choroby neurologiczne). Korespondują one z dalszymi, spójnymi z nimi ustaleniami, wynikającymi z zebranego materiału dowodowego, w tym z dowodów sporządzonych w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, obszernie i szczegółowo przytoczonych w uzasadnienia zaskarżonej decyzji administracyjnej Kolegium.

Jest niesporne, że mąż skarżącej uległ w grudniu 2007 r. wypadkowi drogowemu i doznał urazu czaszkowo – mózgowego. Był z tego powodu hospitalizowany w okresie od 4 grudnia 2007 r. do 19 grudnia 2007 r. w szpitalu N., a następnie przewieziony do szpitala w L. gdzie przebywał od 19 grudnia 2007 r. do 13 marca 2008 r. W wyniku doznanego urazu stwierdzono u niego: niedowład czterokończynowy i zespół apalityczny (dowód: Karty informacyjne leczenia szpitalnego z dnia 19 grudnia 2007 r. wystawiona przez W. w N. oraz z dnia 27 marca 2008 r. wystawiona przez Szpital im. [...] w L. w aktach admin.).

Skarżąca oświadczyła, że mąż opuścił szpital jako osoba niepełnosprawna wymagająca całodobowej opieki i po wyjściu ze szpitala skarżąca zrezygnowała z pracy by podjąć się opieki nad nim (dowód: Oświadczenia skarżącej z dnia 21 października 2021 r. w aktach admin.).

Strona dołączyła do akt Kwestionariusz okresów składkowych i nieskładkowych oraz świadectwa pracy, z których wynikają okresy jej zatrudnienia, niewykonywania pracy z powodu urlopu macierzyńskiego i wychowawczego, posiadania statusu bezrobotnego, w latach 1984 – 2008 oraz, że ostatnie zatrudnienie na stanowisku pracownik biurowy miało miejsce w okresie 1 marca 2006 r. – 29 lutego 2008 r. Ostatni stosunek pracy ustał z końcem lutego 2009 r., z upływem czasu na jaki była zawarta umowa, co zbiega się z datą opuszczenia szpitala przez jej męża (dowód: Kwestionariusz okresów składkowych i nieskładkowych z dnia 21 października 2021 r. oraz Świadectwo pracy z dnia 29 lutego 2008 r. w aktach admin.).

Strona przedstawiła też zaświadczenia lekarskie z których wynika, że w następstwie urazu mózgowo – czaszkowym jej mąż cierpi na niedowład czterokończynowy, spowolnienie psychoruchowe oraz cechy dezorientacji allopsychicznej (dowód: Skierowanie z dnia 27 października 2020 r. i Zaświadczenie z dnia 4 listopada 2021 r. w aktach admin.).

Strona dołączyła do akt orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 6 sierpnia 2020 r. stwierdzające, że jej mąż jest całkowicie niezdolny do pracy oraz trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji w związku ze stanem narządu ruchu (dowód: orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 6 sierpnia 2020 r. w aktach admin.).

Dalej Kolegium przytoczyło ustalenia pracownika socjalnego dokonane w trakcie wywiadu środowiskowego utrwalone m. in.: na formularzu Wywiadu z osobą ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne cz. I - IV z dnia 21 października 2021 r., na formularzu Wywiadu cz. IX z dnia 16 listopada 2021 r. i Ocena stanu psychofizycznego podopiecznego z dnia 16 listopada 2021 r. (wszystkie dowody w aktach admin.).

Kolegium przytoczyło ustalenia pracownika socjalnego, że skarżąca opiekuje się niepełnosprawnym mężem od 15 lat. Obecnie wymaga on całodobowej opieki drugiej osoby. Wymaga pomocy w podstawowych czynnościach takich jak: ubieranie, poruszanie się, transport do lekarza, asysta przy przyjmowaniu posiłków, przygotowywanie posiłków. Korzysta z pomocy we wszystkich czynnościach higieny osobistej: myciu, kąpieli, poruszaniu się po łazience. Ma na stałe założony cewnik. Pracownik socjalny zaobserwował u niego spowolnienie psychoruchowe, cechy dezorientacji, brak pamięci krótkotrwałej. Nie porusza się po mieszkaniu samodzielnie. Porusza się przy pomocy chodzika. Poza mieszkaniem porusza się na wózku inwalidzkim. Nie może być zostawiony w mieszkaniu sam z obawy o zakrztuszenie się w związku z otworem po tracheotomii. W ocenie pracownika socjalnego sytuacja rodzinie jest bardzo trudna i D. K. wymaga stałej opieki drugiej osoby. Żona od samego początku sprawuje nad nim opiekę. Ustalono też, że skarżąca mieszka razem z mężem. Udziela jemu pomocy. Pracownik socjalny nie stwierdził, że opieka ta jest wykonywana nieprawidłowo (dowód: formularz Wywiadu cz. IX przeprowadzonego z dnia 16 listopada 2021 r. w aktach admin.).

Kolegium przytoczyło ustalenia pracownika socjalnego, że mąż skarżącej ma znacznie ograniczoną ruchomość stawów. Porusza się w obrębie mieszkania przy pomocy innych osób i sprzętu rehabilitacyjnego. Przemieszcza się (z łóżka na krzesło i z powrotem) oraz zmienia pozycje w łóżku i siada przy pomocy innych osób. Poza mieszkaniem porusza się na wózku inwalidzkim Ma trudności w budowie zdań, w zapamiętywaniu, ma luki pamięciowe. Nie ma wiedzy o czasoprzestrzeni. Nie wie jaki jest dzień i rok. Jest spowolniony myślowo. Myje się i kąpie w łazience przy pomocy innych osób. Ubiera się i rozbiera przy pomocy innych osób. Jest na stałe zacewnikowany i korzysta z pampersa. W sposób niekontrolowany popuszcza mocz i kał. Samodzielnie je ale wymaga pilnowania przy posiłkach – dławi się. Przyjmowanie leków odbywa się przy pomocy innych osób. Takiej pomocy wymaga także przy czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, zakupy) oraz w zapewnieniu kontaktów z lekarzem (dowód: Ocena stanu psychofizycznego podopiecznego z dnia 16 listopada 2021 r. w aktach admin.).

Kolegium przytoczyło też ustalenia pracownika socjalnego obrazujące zakres sprawowanej opieki, a potwierdzające powyższe ustalenia (dowód: formularz Wywiadu z osobą ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne cz. I - IV z dnia 21 października 2021 r. w aktach admin.) oraz oświadczenie strony o zakresie sprawowanej opieki (dowód: oświadczenie pn. Dzień D. K. bez daty w aktach admin.).

Kolegium wskazało także na ustalenia wynikające z zeznań syna skarżącej i samej strony. Organ I instancji, w toku ponownie przeprowadzonego postępowania dowodowego, realizując wytyczne Kolegium, przesłuchał bowiem stronę oraz jej syna P. K.. Potwierdzają one powyższe ustalenia. Wynika z nich m. in., że mąż skarżącej nie jest w pełni sprawny umysłowo, nie ma pamięci krótkotrwałej, po godzinie nic już nie pamięta. Mąż popuszcza i wymaga pomocy przy umyciu. Przy zatkaniu cewnika dochodzi do silnego parcia i niepełnosprawny nie jest w stanie utrzymać stolca zanieczyszczając się. Strona może go pozostawić maksymalnie samego w domu na 2 godziny np. na czas zakupów. W nocy mąż mimo brania leków nasennych budzi się ok. 3 razy. Wymaga wtedy pomocy żony w zmianie pozycji ciała gdyż sam się nie obróci i przykrycia kołdrą, gdyż sam się nie nakryje (dowód: Protokół z przesłuchania strony z dnia 12 kwietnia 2022 r. w aktach admin.). W domu porusza się bardzo powoli przy pomocy chodzika (dowód: Protokół z przesłuchania ś. Pawła K. z dnia 12 kwietnia 2022 r. w aktach admin.). Nie utrzymuje pozycji stojącej. Cały czas podtrzymuje się chodzika (dowód: Protokół z przesłuchania strony z dnia 12 kwietnia 2022 r. w aktach admin.).

Pomimo tak ustalonego stanu faktycznego sprawy i braku dowodów przeciwnych, podważających fakt wykonywania i zakres świadczonej przez skarżącą opieki Kolegium uznało, że jej rozmiar i zakres nie był powodem rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia, czy też niepodejmowania nowego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Kolegium skupiło się przy tym na uwypukleniu, że: "zakres sprawowanej opieki (...) nie wymaga ciągłej jej obecności przy niepełnosprawnym mężu. Większość z czynności opiekuńczych nie wymaga całodobowej lub stałej w ciągu dnia obecności strony. (...) Niektóre z tych czynność nie muszą być też wykonywane codziennie. (...) Większość tych czynności jest tego rodzaju, że mogą być wykonywane przed lub po pracy". Wskazało, że "czym innym są czynności opiekuńcze, warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a czym innym pomoc świadczona przez część doby".

Eksponując pomocniczy charakter czynności Kolegium wskazało na częściową samodzielność podopiecznego wynikającą z ustalonego jego stanu psychofizycznego, bo: "nie jest osobą leżącą. Porusza się w obrębie mieszkania samodzielnie przy pomocy chodzika (vide: opis sprawowanej opieki)" oraz, że "Strona nie udokumentowała, że aktualnie występują problemy z przełykaniem posiłków" powołując się na zeznania P. K., który zeznał, "że jego ojciec czasami się zakrztusi" oraz na Kartę leczenia szpitalnego z dnia 27 marca 2008 r. z której wynika, że "przełyk, wpust, żołądek, opuszka i część zstępująca przedstawiają się prawidłowo".

Zaprezentowane powyżej stanowisko Kolegium jest wadliwe. Nie znajduje ono oparcia w okolicznościach faktycznych sprawy. W tym zakresie zarzuty skargi okazały się być słuszne.

Opieka to tyle co dawanie oparcia, wsparcia, zaspokajanie potrzeb (właściwości ludzkich, będących potrzebą), których jednostka nie umie, nie może lub nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić, żeby zachować równowagę biologiczną i psychiczną, przeżyć, zachować zdrowie, jakość życia, zapewnić prawidłowy rozwój (tak NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, publik. CBOSA).

W okolicznościach kontrolowanej sprawy ustalonych na podstawie przytoczonych powyżej dowodów, nie można zgodzić się z twierdzeniem, że skarżąca nie sprawuje opieki nad niepełnosprawnym mężem w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Materiał dowodowy sprawy nie zawiera dowodów przeciwnych, podważających zakres świadczeń wykonywanych przez skarżącą na rzecz męża. Wynikają one z ustalonej niepełnosprawności męża skarżącej, tak w sferze fizycznej jak i psychicznej. Z okoliczności sprawy nie wynika aby jakiekolwiek potrzeby niepełnosprawnego nie były zaspokojone przez jego żonę. Ustalenia poczynione w toku postępowania administracyjnego wyraźnie wskazują, że skarżąca, zakresem i charakterem swoich działań, daje niepełnosprawnemu w stopniu znacznym mężowi wsparcie w dzień i w nocy, zaspokaja jej potrzeby, których z uwagi na opisaną niedołężność nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić. Działania te pozwalają mężowi zachować zdrowie, poprawiają jakość jego życia, a o ich niezbędności potwierdza orzeczenie o niepełnosprawności. Deprecjonowanie tych czynności, tylko z tego powodu są tylko pomocnicze, świadczone przez część doby, nie znajduje oparcia w okolicznościach sprawy.

Stwierdzenie Kolegium o braku wystąpienia koniecznego związku przyczynowo-skutkowego jest w ocenie Sądu wadliwe głównie i z tego względu, że Kolegium dokonało błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 80 K.p.a.

W ocenie Sądu Kolegium mylnie rozumie materialnoprawną przesłankę warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wymaga bowiem od skarżącej nie tylko wykazania, że podjęła się stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, obiektywnie wymagającą takiej opieki ze względu na schorzenia (co zostało udowodnione na podstawie zebranego materiału dowodowego), ale dodatkowo wykazania braku aktywności podopiecznego jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W kontrolowanej sprawie nie jest to możliwe ze względu pewną jednak samodzielność podopiecznego, adekwatną do stanu jego zdrowia w postaci poruszania się w obrębie mieszkania przy pomocy innych osób lub chodzika/balkonika, czy też samodzielnego jedzenia. W ocenie Sądu, żaden ze wskazanych powyżej przepisów nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od przeprowadzenia, przez organ pomocowy, tego rodzaju oceny.

W ocenie Sądu brak jest podstaw aby deprecjonować zakres ustalonych i niespornych czynności opiekuńczych podejmowanych przez skarżącą wobec niepełnosprawnego w stopniu znacznym, obiektywnie niedołężnego (z powodu niedowładu czterokończynowego, cierpiącego na spowolnienie psychoruchowe i problemy z pamięcią). Mającego tym samym znacznie ograniczoną zdolność poruszania się, bo przemieszczającego się w obrębie mieszkania niesamodzielnie, tylko przy pomocy innych osób i chodzika/balkonika, a poza mieszkaniem na wózku inwalidzkim. Wymagającego pomocy innych osób w przemieszczeniu się z łóżka na krzesło i z powrotem, czy też pomocy przy zmianie pozycji w łóżku i przy siadaniu. Na stałe zacewnikowanego i korzystającego z pieluchomajtek z powodu niekontrolowanego popuszczania moczu i kału. Wymagającego przy tym pomocy w czynnościach higienicznych i pielęgnacyjnych: myciu, kąpieli, czy poruszaniu się po łazience. Wymagającego pilnowania przy jedzeniu, by się nie zadławił/zakrztusił z powodu otworu po tracheotomii, a który może być pozostawiony samemu w domu na maksymalnie 2 godziny i wymaga opieki także w nocy.

Wadliwym jest twierdzenie, że nie wypełniają one pojęcia opieki, tylko z tego powodu, że stanowią jedynie czynności pomocnicze, świadczone przez część doby, skoro zgodnie z niepodważonymi ustaleniami faktycznymi podopieczny wymaga opieki całodobowej (w dzień i w nocy), a skarżąca wykazuje gotowość jej niesienia, dostosowując ją do potrzeb niepełnosprawnego.

Nieuprawniona jest ocena Kolegium, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie ma ścisłego związku z opieką sprawowaną nad mężem. O tym, czy istnieje adekwatny związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie, a sprawowaną opieką decyduje zakres wymaganych czynności i konieczny na to czas, wykluczający aktywność zarobkową i zawodową opiekuna. Jest to – co do zasady - wystarczająca przesłanka żeby uznać, że opiekun rezygnuje z zatrudnienia lub nie podejmuje zatrudnienia, gdyż opiekuje się niepełnosprawną osobą (podobnie NSA w wyroku z dnia 12 października 2021 r., I OSK 493/21, publik. w CBOSA). U podstaw rezygnacji z aktywności zarobkowej lub zawodowej na dzień złożenia wniosku (ewentualnie na dzień wydania decyzji administracyjnej) musi leżeć obiektywna, zgodna z zasadami doświadczenia życiowego, konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną.

W sprawie, ustalony rodzaj i zakres opieki, wymaganej i sprawowanej codziennie oraz w nocy, a także pozostawanie skarżącej w całodobowej dyspozycji niepełnosprawnego męża wskazują na brak możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, które możliwe byłoby do pogodzenia z opieką.

Błędna wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 80 K.p.a. Przełożyło się na niedostrzeżenie (błędną ocenę) okoliczności istotnych dla sprawy ustalonych w zebranym materiale dowodowym. Zakres wymaganej i koniecznej opieki wykonywanej przez skarżącą, rodzaj i waga tych czynności, stopień ich zaabsorbowania, został w sprawie udokumentowany. Na tej podstawie organ I instancji uznał, że skarżąca sprawuje stałą, całodobową opiekę nad mężem, co odpowiada jednej z pozytywnych przesłanek przyznania tego świadczenia. Przyjęcie przeciwnego stanowiska przez Kolegium wymagałoby przeprowadzenia w tym zakresie postępowania wyjaśniającego, które doprowadziłoby do podważenia ustaleń wywiadu środowiskowego, w tym, odebranych w jego trakcie od skarżącej i świadka, oświadczeń i zeznań złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej, czyli wykazanie tego, że opieka ta nie była jednak stałą lub długoterminową. Tymczasem Kolegium nie tylko, że nie przeprowadziło takiego postępowania ale też wybiórczo potraktowało zgromadzony materiał dowodowy przytaczając okoliczności faktyczne uzasadniające odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pomijać inne, przemawiające za jego przyznaniem.

Kolegium stwierdziło, że "Strona nie udokumentowała, że aktualnie występują problemy z przełykaniem posiłków" powołując się na zeznania P. K., który zeznał, "że jego ojciec czasami się zakrztusi" oraz na Kartę leczenia szpitalnego z dnia 27 marca 2008 r. z której wynika, że "przełyk, wpust, żołądek, opuszka i część zstępująca przedstawiają się prawidłowo".

Przywołane przez Kolegium ustalenia Karty informacyjnej leczenia szpitalnego 27 marca 2008 r. nie podważa wprost ustaleń dokonanych w trakcie wywiadu środowiskowego co do zakresu wymaganej opieki polegającej na opisanym, koniecznym asystowaniu przy jedzeniu.

Karta opisuje bowiem okoliczności stanu zdrowia niepełnosprawnego przy jego przyjęciu i wypisie ze szpitala w 2008 r., a nie okoliczności aktualnie sprawowanej opieki przez skarżącą. Kolegium na tej podstawie sformułowało z kolei wniosek, że aktualnie nie występują problemy z przełykaniem posiłków. Nie jest wykluczone, że tak jest. Wymaga to jednak wsparcia ustaleniami dotyczącymi okoliczności sprawowanej opieki, czego Karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 27 marca 2008 r. z oczywistych powodów nie zawiera. Nie wynika bowiem z niej, czy i jakie czynności opiekuńcze wymuszają aktualnie na skarżącej, opisany w niej stan zdrowia męża, jaki jest ich zakres czasowy - a przez to, czy skala zaabsorbowania spowodowała, że jest ona zmuszony zrezygnować z zatrudnienia i nie może podjąć nowego. Te ustalenia stanowiły kluczowe zagadnienia podlegające zbadaniu i ustaleniu w sprawie.

Sąd nie umniejsza przy tym wagi innych dowodów niż wywiad środowiskowy, w tym karty informacyjnej leczenia szpitalnego, w związku z otwartym katalogiem środków dowodowych (por. art. 75 K.p.a.). Jednak w kontrolowanej sprawie to wywiad środowiskowy i zebrane w trakcie jego dowody zawierały szczegółowy opis codziennej opieki skarżącego nad mężem, zakwalifikowanej przez organ I instancji niewątpliwie jako opieka stała i całodobowa, czego Karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 27 marca 2008 r. nie zawierała. To właśnie okoliczności opieki determinują spełnienie pozytywnej przesłanki przyznania świadczenia w postaci istnienia przeszkody w kontynuacji lub podjęciu przez skarżącą aktywności zarobkowej i zawodowej.

Organ I instancji, na zlecenie Kolegium, przeprowadził nadto dodatkowe dowody. Ustalił, że w tchawicy niepełnosprawnego męża pozostał po zaintubowaniu otwór, który miał się zasklepić, ale do tej pory się nie zabliźnił. Posiłki musi spożywać w obecności skarżącej z uwagi na to, że może się zakrztusić (dowód: Protokół z przesłuchania strony z dnia 12 kwietnia 2022 r. w aktach admin.). Czasami zdarza mu się zakrztusić (dowód: Protokół z przesłuchania świadka P. K. z dnia 12 kwietnia 2022 r. w aktach admin.).

Jeśli w ocenie Kolegium przeprowadzone w trakcie wywiadu środowiskowego dowody nie były wystarczająco szczegółowe i powzięło ono wątpliwość co do zakresu faktycznie sprawowanej przez skarżącą opieki w kontekście przyjętego przez organ braku wykluczenia możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, to powinno było ono wykorzystać specyficzny instrument badania i weryfikacji tej okoliczności w postaci rodzinnego wywiadu środowiskowego (por. art. 23 ust. 4aa u.ś.r. i art. 23 ust. 4b u.ś.r.).

Kolegium mogło zlecić w trybie art. 136 K.p.a. uzupełniające postępowanie dowodowe poprzez ponowne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, w celu weryfikacji tych wątpliwości, czego nie uczyniło. Zamiast tego, z zebranego materiału dowodowego, Kolegium wyprowadziło wadliwe wnioski. Z ujawnionych okoliczności sprawy wynika bowiem, że opieka sprawowana przez skarżącą nad mężem miała charakter stały, długoterminowy i codzienny, trwała nieprzerwanie przez wszystkie dni tygodnia. Z akt sprawy nie wynika, aby oprócz skarżącego ktoś jeszcze zajmował się jej mężem w zakresie określonym w art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r.

Ponadto przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. na równi z rezygnacją z zatrudnienia traktuje niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Ocena spełnienia przesłanki z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana w granicach sprawy administracyjne, czyli adekwatnie do czasu, w którym wnioskodawca występuje o przyznanie świadczenia. Skoro jest to świadczenie przyznawane na wniosek, to granice sprawy administracyjnej wyznacza treść żądania, w tym data jego złożenia. Stosownie do treści do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć jednak należy, iż zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opubl. LEX 2015 oraz R. Babińska-Górecka (w:) R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne/komentarz, Wrocław 2010, s. 296 oraz literatura i orzecznictwo tam przywołane). W sytuacji zatem, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność (wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2022 r., I OSK 1586/21).

Wniosek z dnia 29 września 2021 r. skarżąca złożyła w dniu 30 września 2021 r. (według daty stempla odciśniętego na podaniu). To opiekun decyduje, czy i w jakim czasie, wystąpić z podaniem o świadczenie. Co do zasady prawo do świadczenia skarżąca mogłaby otrzymać od miesiąca jego wpływu. Spełnienie przesłanek przyznania świadczenia jest badane na moment złożenia podania, a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną. Dotyczy to także analizowanej przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) z uwagi na konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad podopiecznym. Ustawa nie wprowadza tutaj żadnych innych, szczególnych ram czasowych, co do momentu na jaki bada się spełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie można zatem podważać prawa do świadczenia tylko z tego powodu, że skarżąca spełniała wszystkie lub tylko niektóre przesłanki przyznania świadczenia w okresie wcześniejszym, przed złożeniem wniosku, za który nie ubiega się o świadczenie. Nie wyklucza zatem prawa do świadczenia, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia i nie podejmuje nowego od 15 lat z powodu opieki nad mężem, jeśli tylko u podstaw nie podejmowania aktywności zarobkowej lub zawodowej na dzień złożenia wniosku (ewentualnie na dzień wydania decyzji administracyjnej) leży obiektywna, zgodna z zasadami doświadczenia życiowego, konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną.

Mając powyższe na uwadze dokonana przez Kolegium ocena materiału dowodowego nie znajduje koniecznego dla wywodzonych wniosków potwierdzenia w aktach sprawy, co prowadzi do stwierdzenia, że organ odwoławczy naruszył art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. Rozpatrując w tym zakresie zgromadzony materiał dowodowy dokonał tego z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, co - w ocenie Sądu – mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy (obejmujące zbadanie aspektów powyżej przedstawionych) mogło wpłynąć na odmienny kierunek rozstrzygnięcia tej sprawy.

W związku z tym pod adresem Kolegium został też skutecznie w skardze wyartykułowany zarzut naruszenia prawa procesowego.

Reasumując Kolegium nie dostrzegło wadliwości aktu, które utrzymało w mocy, przez co należy uznać i rozstrzygnięcie organu I instancji za nieodpowiadające prawu. Wszystkie te uchybienia przepisom prawa materialnego i procesowego, w tym art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia Kolegium oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz przedstawionej oceny prawnej. Wiążą one organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. W szczególności ponownie rozpatrując sprawę organy uwzględnią przedstawione wyżej stanowisko Sądu dotyczące art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.

Dokonując ponownej oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z wyrażoną w niniejszym wyroku oceną prawną, będą miały na uwadze - stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. art. 23 ust. 4aa i 4b u.ś.r. – konieczność rozważenia, czy Karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 27 marca 2008 r., w zestawieniu z innymi dowodami, opisująca okoliczności stanu zdrowia niepełnosprawnego przy jego wypisie ze Szpitala, rodzi wątpliwości dotyczące zakresu sprawowania aktualnej opieki w zakresie pomocy udzielanej przy jedzeniu i, czy w związku z tym zachodzi potrzeba uprzedniego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i, czy w świetle zgromadzonych w sprawie dowodów służy skarżącej uprawnienie, którego się domaga.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie o kosztach (punkt II wyroku) zapadło na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzone koszty złożyła się kwota wynagrodzenia należnego profesjonalnemu pełnomocnikowi według stawek minimalnych, zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c, w zw. § 15 ust. 2 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265) (480 zł).