Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2470/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. E. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału w prawie własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Finansów decyzją z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału 1/2 części w prawie własności nieruchomości położonej w L, ul. G., dawne Rep. Hip. [...] nr hip. [...], obecnie [...] oraz [...]

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Prezydent Miasta L. wystąpił z wnioskiem o zastosowanie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65), w stosunku do udziału 1/2 części własności opisanej wyżej nieruchomości. Postępowanie zostało wszczęte w związku z przyznaniem odszkodowania dla W. E., na mocy postanowień Układu zawartego w dniu 20 grudnia 1963 r. między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Królestwa Holandii, dotyczącym odszkodowań za niektóre interesy holenderskie w Polsce, za utratę udziału 1/2 części w prawie własności ww. nieruchomości.

W toku postępowania organ zgromadził materiał dowodowy obejmujący:

1) decyzję holenderskiej Komisji ds. Podziału Odszkodowań - Polska (dalej "Komisja") nr [...] z [...] marca 1970 r. w sprawie przyznania W. E. odszkodowania za utratę udziału w prawie własności nieruchomości przy ul. G. w L. (zgodnie z n/w wnioskiem) w wysokości 100 000 guldenów, wraz z tłumaczeniem przysięgłym,

2) wniosek z 19 kwietnia 1967 r. W. E. do Komisji o odszkodowanie wraz z tłumaczeniem przysięgłym,

3) pismo Prezydenta Miasta L. Z [...] maja 2018 r. zawierające wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji wraz z załącznikami (wydruki z rejestru gruntów dla ww. nieruchomości, wyrys z mapy ewidencyjnej, fotokopie księgi wieczystej Rep. Hip. [...] nr hip. [...] - kontynuacja: kw [...] oraz kw [...], kopia orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] października 1963 r. nr [...] stwierdzającego przejście na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem [...] marca 1958 r. nieruchomości położonej w L. przy ul. G., stanowiącej własność M. i P. małżonków E. oraz W. E., objętej lwh [...] Sądu Powiatowego dla m. L.),

4) postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] marca 2018 r. nr [...] zawieszające postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] października 1963 r.,

5) postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] września 2018 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie z [...] marca 2018 r.,

6) pismo Departamentu Prawno-Traktatowego Ministerstwa Spraw Zagranicznych z 4 września 2019 r., informujące o dacie wejścia w życie Układu,

7) odpis zupełny księgi wieczystej [...] (dostęp elektroniczny),

8) odpis zupełny księgi wieczystej [...] (dostęp elektroniczny).

Minister Finansów wskazał, że rola decyzji, o której mowa w art. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. ogranicza się jedynie do deklaratoryjnego stwierdzenia przejścia własności nieruchomości na Skarb Państwa, potwierdzającego skutki prawne powstałe z mocy samego prawa i nie budzi wątpliwości, że stwierdzenie nabycia prawa z mocy tej ustawy może nastąpić w dowolnym czasie i zawsze ma charakter deklaratoryjny.

Minister Finansów podkreślił, że przejście prawa nastąpiło na podstawie Układu zawartego w dniu 20 grudnia 1963 r. między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Królestwa Holandii, dotyczącym odszkodowań za niektóre interesy holenderskie w Polsce, który wszedł w życie 10 lipca 1964 r.

Ustalając stan faktyczny oraz prawny sprawy, organ zobowiązany był do oceny zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 1, art. 2 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r., tj. zbadania czy dana nieruchomość lub prawo podlegało przejściu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, tzn.:

1. czy prawo własności do danej nieruchomości lub uprawnienia wynikające z wieczystego użytkowania lub z ograniczonych praw rzeczowych było przedmiotem nacjonalizacji lub innego przejścia na rzecz Skarbu Państwa,

2. czy prawo własności do danej nieruchomości lub uprawnienia wynikające z wieczystego użytkowania lub z ograniczonych praw rzeczowych były ustanowione na rzecz obywatela państwa obcego lub zagranicznych osób prawnych,

3. czy spełnione zostały inne warunki wynikające z właściwej umowy międzynarodowej, znajdującej zastosowanie w danej sprawie (o ile umowa takie warunki przewiduje).

Odnosząc się do pierwszej przesłanki, wynikającej z art. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. organ ustalił, że z roszczeniem o odszkodowanie za utratę prawa własności nieruchomości, wystąpił do władz holenderskich, W. E.(jak wynika z całokształtu materiału dowodowego – W. E.) we własnym imieniu (dowód: wniosek z 19 kwietnia 1967 r.). Zainteresowany spełnił warunki formalne dotyczące składania wniosków. W. E. wykazał tytuł prawny do udziału 1/2 części w prawie własności nieruchomości w L. przy ul. G..

Powyższe zostało potwierdzone wydaniem przez Komisję decyzji nr [...] z [...] marca 1970 r., która zapadła na podstawie postanowień Układu zawartego 20 grudnia 1963 r. i jest wykonaniem tej umowy międzynarodowej. Przedstawiciele władz holenderskich, wydając powyższe rozstrzygniecie oparli się m.in. na wyjaśnieniach, złożonych przez wnioskodawcę, przesłuchaniach świadków, przedłożonych dokumentach, a także innych danych, dostępnych Komisji.

W treści tej decyzji wskazano, że w wystarczającym stopniu zostało uprawdopodobnione, iż strona zainteresowana posiadała prawa własności, prawa rzeczowe i/lub mienie, które stały się przedmiotem nacjonalizacji przez Polskę lub przedmiotem środków prawnych o podobnym charakterze, a które to prawa zostały wycenione na kwotę 100 000 (sto tysięcy) guldenów. Jednocześnie, treść wniosku W.E. z 19 kwietnia 1967 r. z opisem utraconego mienia, została włączona do treści decyzji Komisji.

Minister Finansów zaznaczył, że z akt sprawy wynika, że przejście nieruchomości przy ul. G. w L., Rep. Hip. [...] nr hip. [...] na rzecz Skarbu Państwa, nastąpiło na mocy orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] października 1963 r. (co nie koliduje z ustaleniami Komisji). Utrata przez wnioskodawcę prawa własności (udział) do omawianej nieruchomości, stanowiła tytuł objęty treścią art. 1 lit. a) ww. Układu. Implikacją tego jest, że prawo własności nieruchomości podlegało przejściu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartej przed ogłoszeniem ustawy z 1968 r., tj. na podstawie ww. Układu. Pogląd ten jest zbieżny z poglądem wyrażanym w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Odnosząc się do drugiej przesłanki, wymienionej w art. 1 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. organ stwierdził, że prawo własności (części) nieruchomości było ustanowione na rzecz obywatela państwa obcego, tj. W. E.. Fakt nabycia i posiadania obywatelstwa holenderskiego został potwierdzony w trakcie postępowania Komisji o przyznanie odszkodowania prowadzonego na podstawie ww. Układu i wyrażony w treści decyzji kończącej to postępowanie. Oznacza to stwierdzenie przez organy władzy Holandii zgodności roszczenia z postanowieniami Układu, w tym posiadanie obywatelstwa przez wnioskodawcę, zarówno w dniu wejścia w życie Układu, jak również w dniu utraty przez niego przedmiotowego mienia.

Tym samym w ocenie Ministra Finansów w sprawie spełnione zostały przesłanki wydania decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości (udziału) na własność Skarbu Państwa, na podstawie art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r.

Spełnienie warunków wskazanych w Układzie, oznaczało stan przejścia nieruchomości lub praw na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie tej umowy (art. 1 ustawy z 9 kwietnia 1968 r.). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że w sprawach stwierdzenia przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umów indemnizacyjnych decyzja Ministra Finansów wydana na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, nie może być uznawana za decyzję uznaniową. Ma ona charakter związany, co oznacza, że organ musi wydać akt, jeżeli zachodzą warunki sprecyzowane przez przepis ustawy. Jeżeli w wyniku wydania tej decyzji powstał spór co do prawa własności tej nieruchomości, to uprawniony do jego rozstrzygnięcia jest sąd powszechny.

Zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z 24 października 2000 r. sygn. SK 31/99 Państwo Polskie przekazało kwoty uzgodnione w układach na zaspokojenie roszczeń obywateli państw obcych - stron układów. Występowały one niejako w roli powierników powołanych do wypłacenia swym obywatelom, na rachunek Państwa Polskiego, kwot rekompensaty obliczanych - między innymi - na podstawie dokumentów, które przekazywała strona polska. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że układy dotyczące odszkodowań podpisane z wieloma krajami w okresie powojennym, nie podlegały ratyfikacji i nie wymagały publikacji. Takie umowy określane są mianem zawieranych w trybie prostym. Powinny być one wykonane przez organy państwa zgodnie z zasadami prawa międzynarodowego i art. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wykonanie przez stronę polską ww. układu polegało na przekazaniu umówionych kwot rządowi USA (tu: rządowi Holandii), który z kolei wypłacił odszkodowania swoim obywatelom. Państwo Polskie wywiązało się z tego zobowiązania. Wykonanie tych umów jest skorelowane z obowiązkiem organów państwa polskiego do odnotowania w stosownych rejestrach faktu podlegania określonych nieruchomości tym umowom.

E. E. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając:

I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

> art. 28 k.p.a. w związku z art. 1, art. 2 art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w zw. z art. 1 lit. a i art. 2 ust. 1 Układu zawartego 20 grudnia 1963 r. między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Królestwa Holandii, dotyczącym odszkodowań za niektóre interesy holenderskie w Polsce w zw. z art. 922 § 1 i § 2 k.c. oraz art. 7 b k.p.a. poprzez uznanie, że stroną postępowania (jako spadkobiercy po W. E.) jest jedynie E. E. z całkowitym pominięciem jej siostry B. D..

> art. 6, art. 7, art. 7b, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie zawnioskowanych przez stronę skarżącą dowodów mających znaczenie dla sprawy, niewydanie postanowienia o odmowie przeprowadzenia tych dowodów, a także nieprzeprowadzenie z urzędu dowodu z dokumentu - oświadczenia (pisma) H. Z. z 27 lutego 1954 r. znajdującego się w aktach sprawy toczącej się przed Ministrem Infrastruktury i Rozwoju (obecnie Ministrem Funduszy i Polityki Regionalnej) o stwierdzenie nieważności w całości orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] października 1963 r. pomimo wniosku organu z [...] kwietnia 2018 r. do Ministra Infrastruktury i Rozwoju o wypożyczenie akt tej sprawy, a w konsekwencji nie zebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego,

> art. 86 k.p.a. poprzez nieprzesłuchanie (z urzędu) skarżącej jako strony w sytuacji, gdy pozostały niewyjaśnione fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (okoliczność (nie) otrzymania przez ojca skarżącej odszkodowania i (nie) złożenie przez niego oświadczenia o zrzeczeniu się roszczenia z tytułu własności nieruchomości),

> art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez niezawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia wniosku o stwierdzenie nieważności w całości ww. orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] października 1963 r., skoro organ nie wyjaśnił, czy W. E. otrzymał odszkodowanie i w konsekwencji złożył oświadczenie o zrzeczeniu się roszczenia z tytułu własności nieruchomości,

> art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., poprzez lakoniczne uzasadnienie decyzji i w konsekwencji błędne uznanie, że dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma znaczenie, czy W. E. otrzymał odszkodowanie i złożył oświadczenie o zrzeczeniu się roszczenia z tytułu własności nieruchomości,

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

> art. 1 ust. 1 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. w zw. z art. 1 lit. a Układu, poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa przed datą podpisania układu, tj. 20 grudnia 1963 r., pomimo tego, że przed Ministrem Infrastruktury i Rozwoju (obecnie Ministrem Funduszy i Polityki Regionalnej) toczy się postępowanie z wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] października 1963 r., a SP nie władał nieruchomością stanowiącą własność W. E. z uwagi na przekazanie jej pod administrację Miejskiemu Zarządowi Budownictwa Mieszkalnego,

> art. 1 ust. 1 ustawy z 1968 r. w zw. art. 4 ust. 1 w zw. z art. 6 Układu poprzez uznanie, że zapłata przez Rząd Polski Rządowi Holenderskiemu odszkodowania powoduje wygaśnięcie roszczeń spadkobierców W. E. w stosunku do strony polskiej, a w konsekwencji, że okoliczność braku otrzymania odszkodowania przez niego i brak oświadczenia o zrzeczeniu się roszczenia z tytułu własności nieruchomości nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i pozostają poza przedmiotem zainteresowania organu,

> art. 1 ust. 1 ustawy z 1968 r. w zw. art. 5 ust. 1 i ust. 2 poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że poza przedmiotem niniejszej sprawy pozostaje okoliczność, czy W. E. otrzymał odszkodowanie, a w konsekwencji czy zrzekł się roszczenia, pomimo tego, że Skarb Państwa, który w niniejszej sprawie "reprezentuje organ" - MF powinien posiadać dokumenty potwierdzające uregulowanie roszczeń holenderskich.

Z uwagi na podniesione zarzuty, skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z następujących dokumentów:

> wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] października 1963 r.,

> oświadczenia (pisma) H. Z. z 27 lutego 1954 r.,

> wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania toczącego się przed Ministrem Inwestycji i Rozwoju (obecnie Ministrem Funduszy i Polityki Regionalnej) w związku z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej wraz z potwierdzeniem nadania, na okoliczność (w celu wykazania faktu) władania nieruchomością przez W. E. przed dniem wejścia w życie ww. układu, tj. 10 lipca 1964 r., przed dniem wydania ww. orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej, tj. [...] października 1963 r. i przed dniem [...] marca 1958 r., a w konsekwencji braku przejścia przedmiotowej nieruchomości na własność Skarbu Państwa.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 11 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2470/20 Sąd postanowił dopuścić dowody z dokumentów zgłoszonych w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności a7dministracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zaskarżoną decyzją Minister Finansów stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w L. przy ul. G., objętej księgą wieczystą [...], która stanowiła współwłasność W. E. w ½ części.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65).

Zgodnie z art. 1 ust. 1 powołanej ustawy, przepisy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Oznacza to, że umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawarte w okresie powojennym z rządami innych państw przez Rząd Polski, były podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatele tego państwa wystąpili o przyznanie odszkodowania na podstawie odpowiedniego układu i takie odszkodowanie zostało przyznane.

Przepis art. 2 ustawy z 1968 r. przewiduje wydawanie przez Ministra Finansów decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy.

Zgodnie z art. 1 Układu, Rząd Polski zobowiązał się zapłacić Rządowi Holenderskiemu globalną i ryczałtową kwotę 9 050 000 florenów holenderskich m.in. tytułem odszkodowania za prawa i interesy holenderskie objęte polską ustawą nacjonalizacyjną lub inną o podobnym charakterze oraz środkami z niej wynikającymi wydanymi lub podjętymi przed dniem podpisania Układu.

W myśl art. 2 ust. 1 Układu, za majątek, prawa i interesy holenderskie uważa się majątek, prawa i interesy należące do holenderskich osób fizycznych lub prawnych, posiadających ten status w dniu wprowadzenia polskich środków, które to dotknęły ich majątek, prawa i interesy oraz w dniu podpisania Układu.

Zgodnie z art. 4 Układu, zapłata przez polski Rząd całej globalnej i ryczałtowej kwoty odszkodowania, zwolni go z odpowiedzialności za wszystkie roszczenia holenderskie (wymienione w art. 1), zarówno wobec osób fizycznych jak i prawnych. Rząd Holandii zobowiązuje się natomiast nie wnosić i nie dochodzić od Rządu Polskiego roszczeń uregulowanych mocą Układu.

Stosownie zaś do art. 6 Układu, o podziale globalnej i ryczałtowej kwoty 9 050 000 florenów holenderski (stanowiącej odszkodowanie), między zainteresowanych obywateli Holandii, w pełni decyduje Rząd Holandii, który też ponosi za to całkowitą odpowiedzialność.

Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku , że zarzuty skargi nie mogą być uznane za zasadne.

W orzecznictwie administracyjnym ugruntowany jest pogląd, że układ między Rządem Królestwa Holandii a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej jest umową międzynarodową w rozumieniu art. 1, 2, i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1960 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. W orzecznictwie wskazuje się, że wymieniony układ jest umową międzynarodową, która stanowiła podstawę do zaspokojenia roszczeń obywateli holenderskich z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia, praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia, nie był natomiast podstawą do przeniesienia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. Taką podstawę stanowią przepisy wskazanej wyżej ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. Układ przyznawał, regulował i zaspokajał samoistnie prawo do odszkodowania dla obywateli Królestwa Holandii niezależnie od tego, jak uprawnienia osób, których mienie zostało przejęte przez państwo, było uregulowane w ustawodawstwie polskim. W świetle postanowień układu rozstrzygające znaczenie miało to, czy obywatel Holandii, powołując się na układ, wystąpił o odszkodowanie i czy odszkodowanie to zostało mu przyznane na tej podstawie, że jego mienie zostało przejęte przez Państwo Polskie. Taka sytuacja stwarza stan przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie umowy międzynarodowej w rozumieniu art. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. Przyjąć należy, że układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatel holenderski wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i odszkodowanie to, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez Państwo Polskie, zostało mu przyznane. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela ten pogląd i zaprezentowaną wyżej argumentację, znajdującą zastosowanie również do oceny okoliczności faktycznych niniejszej sprawy.

W następstwie jej rozpoznania organ trafnie ustalił, że W. E. wystąpił o przyznanie odszkodowania za przysługujący mu udział ½ części spornej nieruchomości oraz, że odszkodowanie to zostało mu przyznane.

To strona holenderska była uprawniona do uznania czy, komu, w jakiej wysokości i za co przysługiwało odszkodowanie. Stanowisko powyższe zostało potwierdzone w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 17 maja 1999 r., sygn. akt OSA 2/98, 19 października 2006 r., sygn. akt I OSK 367/05, 29 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 826/07, 3 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1445/09, 18 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 475/11, 7 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1132/08, 29 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 769/11, 15 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 1448/12, 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2160/14, a także postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SK 31/99).

Odnośnie zawartego w skardze zarzutu nieudowodnienia faktu zrzeczenia się prawa do nieruchomości przez W. E. Sąd nie znajduje podstaw do jego uwzględnienia. Obowiązek uzyskania takiego zrzeczenia nie wynikał z treści Układu. Okoliczności tej nie mógł badać także organ administracji rozstrzygający sprawę, o czym poniżej. Wszelkie kwestie związane z weryfikacją prawdziwości przedstawionych danych mogą być bowiem przedmiotem wyłącznie ewentualnego sporu ze stroną holenderską bądź wzajemnych, cywilnych rozliczeń wszystkich uprawnionych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców.

Należy podkreślić, że Układ między Rządem Królestwa Holandii a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli holenderskich był jednym z 12 układów indemnizacyjnych, podpisanych przez Polskę po II wojnie światowej w celu zaspokojenia roszczeń obywateli tych państw za prawa, majątki i interesy dotknięte przez powojenne działania władz polskich. Układy te ani nie zostały ratyfikowane, ani nie zostały opublikowane, w związku z czym nie stały się składnikiem formalnie obowiązującego systemu źródłem prawa, wywołującym skutki prawne bezpośrednio, przez samo swoje obowiązywanie. Z tego właśnie powodu powstała konieczność uregulowania tych kwestii w polskim porządku prawnym.

W tym celu uchwalona została ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, której zadaniem, jak to wyjaśniono w powołanym wyżej wyroku składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt OSA 2/98, nie było uregulowanie kwestii dokonywania wpisów w księgach wieczystych, lecz uregulowanie spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości, które zostały przejęte przez Państwo w kontekście skutków, jakie wywołane zostały przez tzw. układy indemnizacyjne w zakresie przejścia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

Układ między Rządem Królestwa Holandii a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący uregulowania spraw finansowych odpowiada przesłankom o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.

Z akt sprawy wynika, że W. E. wystąpił do Komisji holenderskiej d.s Podziału. Odszkodowań o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w L. przy ul. G. Decyzją nr [...] z [...] marca 1970r. przyznano mu żądane odszkodowanie, ustalając wartość majątku na kwotę 100 000 guldenów.

W konsekwencji oznacza to, że odszkodowanie zostało uznane przez Komisję jako należne w związku z utratą prawa własności nieruchomości. W oparciu o przedłożone jej dokumenty Komisja uznała, że W. E. był współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości. Kwota ta nie została zakwestionowana, gdyż uwzględniała wartość całego majątku objętego wnioskiem. Całkowita zapłata zaś kwoty globalnej wymienionej w art.1 Układu spowodowała zwolnienie Rządu Polskiego oraz polskie osoby fizyczne i prawne od wszystkich zobowiązań objętych powołanym Układem.

Zdaniem Sądu fakt przyznania poprzednikowi prawnemu Skarżącej odszkodowania za określone w powołanym orzeczeniu mienie dowodzi, że udowodnił on przed Komisją istnienie przesłanek wynikających z zawartego Układu, w tym zarówno kwestie obywatelstwa, jak i swoich praw do nieruchomości. Sprawy te nie mogły być obecnie przedmiotem samodzielnych ustaleń Ministra Finansów w sprawie zakończonej decyzji na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. w tym także kwestia faktycznej wypłaty przyznanego odszkodowania. Ponownie należy podkreślić, że z treści Układu wynika bowiem, że to strona holenderska była uprawniona do uznania czy, komu, w jakiej wysokości i za co przysługiwało odszkodowanie oraz dokonanie jego wypłaty. Oznacza to, że dopóki w obiegu prawnym pozostaje powołane wyżej orzeczenie Komisji, to brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do badania przez Ministra Finansów przed wydaniem decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie układu kwestii ostatecznie ustalonych już przez właściwe organy holenderskie. Zakres deklaratoryjnego stwierdzenia w decyzji Ministra o przejściu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie umowy międzynarodowej ogranicza się wyłącznie do kwestii ustalenia, że zostały spełnione określone przesłanki na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Jeśli przesłanki te zostały spełnione, to Minister jest obowiązany do wydania decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności spornej nieruchomości, która jest podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela tej nieruchomości. Skoro przesłanka nacjonalizacji mienia i objęcia jej właściciela Układem zostały spełnione, to uznać należy, że organ wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku ustalenia istotnych okoliczności sprawy.

Decydujące znaczenie ma zatem fakt, że Minister, nie mając podstaw do badania prawidłowości orzeczenia Komisji holenderskiej nie mógł naruszyć przepisów postępowania administracyjnego wskazanych w złożonej skardze w postaci art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.

Odnosząc się do podnoszonych w skardze zarzutów stwierdzić trzeba, że są one bezzasadne i nie zasługują na uwzględnienie.

Zauważyć należy, że zarzut dotyczący naruszenia art. 28 k.p.a. poprzez pominięcie jako strony postępowania B. D. może być podnoszony jedynie przez osobę, która została w postępowaniu pominięta.

Odnośnie zarzutów dotyczących naruszenia art. 6, art. 7, art. 7b, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie zawnioskowanych przez stronę skarżącą dowodów mających znaczenie dla sprawy, w tym m.in. oświadczenia (pisma) H. Z. z 27 lutego 1954 r. wskazać należy, że postanowieniem z dnia 11 marca 2021 r. Sąd dopuścił dowody z dokumentów zgłoszonych w skardze, przy czym nie mają one wpływu na treść rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu bezzasadne są również podnoszone zarzuty dotyczące naruszenia art. 86 k.p.a. poprzez nieprzesłuchanie skarżącej oraz art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez niezawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] października 1963 r. W przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające podjęcia przez organ żądanych przez skarżącą czynności.

Nie doszło również do naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a., bowiem treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest kompletna i spełnia wymogi tego przepisu.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 1 ust. 1 ustawy z 1968 r. w zw. z art. 1 lit. a Układu poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa przed datą podpisania Układu, pomimo tego, że toczy się postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] października 1963 r., zauważyć trzeba, że przedmiotowe orzeczenie pozostaje w obrocie prawnym, co oznacza, że podnoszone twierdzenia są bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Jako bezpodstawny uznać również trzeba podnoszony zarzut dotyczący naruszenia art. 1 ust. 1 ustawy z 1968 r. w zw. art. 5 ust. 1 i ust. 2 poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że poza przedmiotem niniejszej sprawy pozostaje okoliczność, czy W. E. otrzymał odszkodowanie, a w konsekwencji czy zrzekł się roszczenia. Ewentualne zarzuty w przedmiotowej kwestii mogą być kierowane do strony holenderskiej.

W świetle powyższych rozważań Sąd orzekający uznał, że Minister dokonał prawidłowej wykładni art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, przyjmując, że decyzja organu ( o przyznaniu odszkodowaniu wydana przez Komisję) stanowiła wystarczającą podstawę do wydania przez Ministra Finansów decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych i prawidłowo zastosował te przepisy w realiach niniejszej sprawy. Ustalony w prawidłowo przeprowadzonym przez Ministra postępowaniu stan faktyczny sprawy znajduje pełne odzwierciedlenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Tym samym uznał zarzuty skargi za nieuzasadnione.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Stosownie do treści art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.