Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 873/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędziowie Asesor WSA Sylwester Golec, Asesor WSA Hieronim Sęk (spr.), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi I. K. i M. K. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] września 2004 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz I. K. i M. K. kwotę 1.429 zł (słownie: tysiąc czterysta dwadzieścia dziewięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej działając na podstawie art. 49 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz.776 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.r.z.") i art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.; powoływanej dalej jako "ord. pod.") utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] września 2004 r., którą określono P. wysokość zobowiązań z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, zaległości i odsetek za listopad 2000 r., luty, kwiecień i grudzień 2001 r., marzec, kwiecień, maj, lipiec, sierpień i wrzesień 2002 r. w kwotach wskazanych w tej decyzji.

W motywach decyzji z dnia [...] września 2004 r. organ pierwszej instancji wskazał, iż strona, zgodnie z art. 21 ust. 1 u.r.z. miała obowiązek dokonywania wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (powoływany dalej jako "PFRON"). Wobec braku należnych wpłat za wskazane wyżej miesiące postanowieniem z dnia [...] grudnia 2002 r. wszczęto z urzędu postępowanie w tym przedmiocie. Strona w dniu [...] marca 2003 r. dosłała korektę deklaracji za miesiąc czerwiec 2002 r., która została uwzględniona przy wydawaniu decyzji. Organ wskazał również, iż strona nie przedłożyła zaświadczeń o przysługujących ulgach z tytułu współpracy z zakładami pracy chronionej za 2001 r.

W odwołaniu z dnia [...] października 2004 r. podniesiono, iż wpłaty dokonane przez wnioskodawcę organ zarachował w sposób nieodpowiadający wskazaniom na dowodach przelewu. Tymczasem zgodnie z art. 451 § 1 Kodeksu cywilnego wskazania te wiązały wierzyciela, tj. Prezesa Zarządu PFRON. Z tego względu doszło do wadliwego określenia wysokości zobowiązania.

Utrzymując w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON organ odwoławczy stwierdził, iż jak wynika z art. 49 ust. 1 u.r.z. w sprawie wpłat na PFRON mają zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej, a nie Kodeksu cywilnego na który powołuje się strona. Decyzja pierwszoinstancyjna została wydana na podstawie art. art. 21 § 3 ord. pod., który stanowi, że jeżeli wskutek wszczętego postępowania podatkowego, organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku nie zapłacił w całości lub w części podatku albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zaległości podatkowej, albo stwierdza nadpłatę. Określenie zaległości jest obowiązkiem organu. Wpłata niepokrywająca łącznej kwoty zaległości i odsetek naliczonych na dzień wpłaty zaliczana jest proporcjonalnie na poczet zaległości i odsetek w takim stosunku, w jakim pozostają do siebie obie te wielkości. Ponadto, Minister Pracy i Polityki Społecznej stwierdził, iż w bazie ewidencji PFRON nie widnieją żadne wpłaty. Wyjaśniając wskazane rozbieżności strona poinformowała, że kwoty wykazane do zapłaty zostały spłacone nie przelewami, lecz rozliczone z nadwyżek ulg z tytułu zakupów w zakładach pracy chronionej. Zdaniem organu odwoławczego z deklaracji podmiotu składanych do PFRON nie wynikało jednak, aby podatnik dysponował nadwyżkami ulg z tytułu współpracy z zakładami pracy chronionej, pozwalającymi mu na pokrycie zobowiązań za okres objęty decyzją. Wezwanie o nadesłanie kopii dokumentów potwierdzających uprawnienie do skorzystania z ulg za okres od stycznia 2001 r. do września 2002 r. nie zostało podjęte przez adresata w terminie. Przed wydaniem zaskarżonej decyzji PFRON zwrócił się do strony z prośbą o przysłanie również miesięcznego rozliczenia ulg z tytułu zakupów w zakładach pracy chronionej za okres od stycznia do grudnia 2001 r. Pismo to pozostało jednak bez odpowiedzi. Wobec takiego stanu rzeczy organ odwoławczy stwierdził, iż ustalenie stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie jest trudne z uwagi na fakt, iż strona sama nie może się zdecydować czy zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON zostały pokryte przelewami, czy nadwyżką ulg z tytułu współpracy z zakładami pracy chronionej.

W skardze z dnia [...] lutego 2006 r. pełnomocnik strony Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Uzasadniając skargę wskazał na naruszenie w trakcie postępowania przepisów art. l45 § 2, art. 122 i art. 180 ord. pod. i w konsekwencji także wyrażonych w art. 120, art. 121 § 1 i art. 200 § 1 ord. pod. zasad działania organu w sposób budzący zaufanie do organu oraz zgodnie z przepisami prawa. W jego ocenie organ potraktował problem pobieżnie, powierzchownie i wycinkowo. Poprzestał jedynie na ogólnikowych twierdzeniach. Nie przeprowadził dokładnej, całościowej analizy stanu faktycznego i prawnego. Skarżący podniósł, iż strona ustanowiła pełnomocnika w sprawie, który wskazał swój adres do korespondencji i powiadomił organ o reprezentowaniu w sprawie pismem z dnia [...] sierpnia 2005 r. Tym samym stosownie do art. 145 § 2 ord. pod. wszelka korespondencja w sprawie winna zostać doręczona pełnomocnikowi. Wbrew wskazanemu obowiązkowi - pełnomocnik nie otrzymał żadnej korespondencji, w tym o możności zapoznaniu się z materiałem dowodowym; nie otrzymał także przedmiotowej decyzji. Pominięcie pełnomocnika strony w czynnościach postępowania jest równoznaczne z pominięciem strony i wywołuje te same skutki prawne. W ten sposób organ uniemożliwił stronie możność podnoszenia wniosków dowodowych oraz zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym zarówno w trakcie postępowania, jak i przed wydaniem decyzji, czym naruszono przepisy postępowania, w szczególności art. 200 § l oraz 123 § 1 ord. pod. nakazujące wprost organowi dopuszczenie strony do udziału w sprawie oraz obligatoryjne zapewnienie stronie możności zapoznania się z materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji.

Powyższe spowodowało także uchybienia przepisom art. 120 ord. pod., tj. zasady praworządności oraz art. 187 ord. pod., zgodnie z którym organa podatkowe winny z urzędu zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organ nie zastosował się do powołanego przepisu prawnego. Nie powiadamiając pełnomocnika, wyłączył możność przeprowadzenia dowodów, które wyjaśniłyby sprawę. W konsekwencji naruszył przepis art. 180 ord. pod., zgodnie z którym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 145 § 2 ord. pod. wskazał, iż w materiale dowodowym przekazanym organowi odwoławczemu przez organ pierwszej instancji przy piśmie z dnia [...] czerwca 2005 r. w związku z odwołaniem strony brak jest stosownego pełnomocnictwa dla radcy prawnego oraz jakiegokolwiek pisma wskazującego, że w sprawie został ustanowiony pełnomocnik. Ponadto, zwrócił uwagę na fakt, że ani odwołanie strony, ani żadne inne pismo wniesione przez stronę w trakcie toczącego się postępowania nie zostało złożone za pośrednictwem pełnomocnika tylko bezpośrednio przez stronę skarżącą. Bezzasadność zarzutu naruszenia art. 200 § 1 ord. pod. organ uzasadniał tym, że pismem z dnia [...] listopada 2005 r. wyznaczony został stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Strona jednak z tego prawa nie skorzystała.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazane.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie sądu podlega zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

W myśl art. 21 ust. 1 u.r.z. pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy jest obowiązany dokonywać miesięcznych wpłat na PFRON. Do wpłat tych stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu PFRON, o czym stanowi art. 49 ust. 1 u.r.z. Według ust. 2 tego artykułu pracodawcy dokonują wpłat w terminie do dnia 20 następnego miesiąca po miesiącu, w którym zaistniały okoliczności powodujące powstanie obowiązku wpłat, składając równocześnie zarządowi PFRON deklaracje miesięczne i roczne według ustalonego wzoru. Zgodnie natomiast z art. 21 § 1 pkt 1 ord. pod. zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania. Jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego.

Wobec powyższego do wydania w oparciu o wskazane regulacje prawne decyzji w przedmiocie zobowiązania dotyczącego wpłat na PFRON, niezbędne jest prawidłowe ustalenie adresata takiej decyzji, czyli podmiotu - strony, na której ciążył obowiązek dokonywania wpłat na PFRON. Z akt sprawy wynika, że postępowanie zostało wszczęte w stosunku do "P." (postanowienie z dnia [...] grudnia 2002 r. – karta 40 akt administracyjnych). Ten podmiot – oznaczony symbolem [...] - został również wskazany w Raportach zaległości z dnia [...] grudnia 2002 r., z dnia [...] stycznia 2003 r., z dnia [...] lipca 2004 r., z dnia [...] września 2004 r. i z dnia [...] maja 2005 r. oraz w Informacjach o stanie salda z dnia [...] grudnia 2002 r., z dnia [...] stycznia 2003 r. i z dnia [...] lipca 2004 r., a także w Zestawieniu zobowiązań i spłat z dnia [...] maja 2005 r. (karty: 19-22, 26, 30-32, 38 i 39 oraz 42 i 43 akt administracyjnych). Zauważyć przy tym należy, że na dokumentach z dnia [...] i [...] lipca 2004 r. zawarto informację, iż podmiot ten został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej z dniem [...] kwietnia 2004 r. Z kolei z decyzji Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lutego 2004 r. (karta 27 akt administracyjnych) wynika, iż w skład ww. spółki cywilnej wchodzili W. K. i M. K. Również zwrotne potwierdzenie odbioru postanowienia z dnia [...] grudnia 2002 r. wskazuje, że odebrała je spółka w takim składzie osobowym. Decyzja z dnia [...] września 2004 r. została wydana także na "P.". W zwrotnym potwierdzeniu odbioru tej decyzji nieczytelny jest podpis odbiorcy, a jako adresata wskazano ww. spółkę. Z kolei na odwołaniu od tej decyzji znalazły się odciski pieczęci wskazujące jako podmiot je składający "P.". W decyzji odwoławczej, tak samo jak w decyzji organu pierwszej instancji, jako stronę wskazano "P.".

Wobec powyższego powstają uzasadnione wątpliwości, czy w datach wydania zaskarżonych decyzji, tj. w dniu [...] września 2004 r. oraz w dniu [...] grudnia 2005 r. ich adresatem mogło być P., skoro w aktach sprawy znalazła się informacja, iż podmiot ten został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej z dniem [...] kwietnia 2004 r. W oparciu o przedłożone Sądowi akta sprawy kwestii tej nie sposób było przesądzić. Brak bowiem w aktach jakichkolwiek dokumentów dotyczących między innymi zawiązania i rozwiązania wskazanych wyżej spółek, jak również dokumentów dotyczących wpisów do ewidencji działalności gospodarczej. Oznacza to, iż organy orzekające nie dokonały właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie ustalenia strony zobowiązanej. Naruszyły zatem w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy dyspozycje art. 122 i art. 187 § 1 ord. pod. Nie może być bowiem tak, że adresatem podejmowanych rozstrzygnięć (decyzji) i korespondencji jest jeden podmiot, a rzeczywistym uczestnikiem prowadzonego postępowania inny podmiot. Strona podmiotowa danego zobowiązania musi być jednoznacznie ustalona, a ustalenia muszą mieć potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym, przy czym nie można wydać decyzji na podmiot, który nie istnieje. W takim przypadku mogą ewentualnie mieć zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, zawarte w rozdziale 15 działu III tej ustawy. Organy winny zatem uzupełnić zebrany materiał dowodowy o dokumenty pozwalające na wyjaśnienie powyższych wątpliwości i ocenę strony podmiotowej prowadzonego postępowania.

Jedynie na marginesie należy jeszcze zauważyć, iż decyzja wydawana na podstawie art. 21 § 3 ord. pod., w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r., dotyczy określenia wysokości zobowiązania, a nie także wysokości zaległości i odsetek, jak wadliwie wskazywały to organy orzekające, opierające się na treści przepisów sprzed zmiany.

Wobec przedstawionego wyżej naruszenia prawa procesowego, Sąd zobowiązany był do uchylenia obu zaskarżonych decyzji, jako wydanych bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie określenia podmiotu zobowiązanego. Sąd nie dopatrzył się wady decyzji w postaci przesłanki wznowienia postępowania. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby strona w trakcie postępowania działała przez pełnomocnika, a tym samym nie sposób uznać, że został on pominięty w toku postępowania, w którym zapadły zaskarżone decyzje. W tej sytuacji odpadła potrzeba oceny pozostałych zarzutów podniesionych w skardze, jako że przyczyna wadliwości zaskarżonych decyzji jest dużo dalej idąca, gdyż może ona w ogóle niweczyć możliwość wydania decyzji w stosunku do P.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne niż dające podstawę do wznowienia postępowania naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a.

Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Zakres, w jakim decyzje, które zostały uchylone nie mogą być wykonane określono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając zwrot kosztów na rzecz Skarżących w wysokości sumy wpisu sądowego (229 zł) i kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego (1200 zł).