Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1058/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska Sędziowie asesor sąd. WSA Maciej Jaśniewicz asesor sąd. WSA Katarzyna Nikodem(spr) Protokolant: sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu w dniu 08 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi G. i J.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości III i IV raty 2003 r. łącznego zobowiązania pieniężnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...]2005r. nr [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 400,00 zł ( czterysta złotych 00/100 ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. /-/ K. Nikodem /-/ S. Zapalska /-/M. Jaśniewicz


UZASADNIENIE

Podaniem z dnia [...]2003 r. małżonkowie G. i J. J. złożyli wniosek do Wójta Gminy o umorzenie [...] i [...] raty podatku rolnego za 2003 r. Wniosek uzasadnili trudną sytuacją materialną spowodowaną stratami w prowadzonym gospodarstwie rolnym z uwagi na panującą w 2003r. suszę. Podatnicy wskazują, że od [...] do dnia złożenia wniosku nie było żadnych opadów deszczu, co spowodowało ogromne straty w uprawach. Nadto wnioskujący wskazują, że w [...]2002 r. zakupili grunty orne po byłym gospodarstwie w T. Grunty te wymagają dużych nakładów, ponieważ były to odłogi. Po zakupie gruntów podatnicy ponieśli więc spore nakłady na nawozy, środki ochrony roślin, materiały siewne. Na zakup ziemi i nawozy podatnicy zaciągnęli kredyt w banku. Nie przewidzieli, że z powodu suszy z [...]ha ziemi zbiorą 30% plonów.

Decyzją z dnia [...]2003 r. nr [...] Wójt Gminy odmówił umorzenia zaległości [...] i [...] raty za 2003 r. W decyzji wskazał, że na terenie województwa nie została stwierdzona klęska żywiołowa spowodowana skutkami suszy. Dlatego te okoliczności nie mogą być podstawą umorzenia podatku. Koszty nakładów na grunty orne również nie dają podstaw do umorzenia podatku, ponieważ są to koszty ponoszone we wszystkich gospodarstwach. Zaciągnięty kredyt przez podatnika jest jego indywidualną sprawą, podatnik winien zdawać sobie sprawę z konieczności jego spłaty.

Od powyższej decyzji podatnicy złożyli odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Decyzją nr [...] z dnia [...]2003 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy uznał, że sprawa wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznym stopniu, przede wszystkim organ powinien ustalić dochody podatników, wziąć pod uwagę protokół wyszacowania strat. Dopiero wnikliwa i kompleksowa analiza sytuacji podatnika pozwoli na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy.

Organ podatkowy pierwszej instancji po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, decyzją nr [...] odmówił małżonkom G. i J. J. umorzenia zaległości podatkowej w kwocie [...]zł z tytułu [...] i [...] raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2003 r. Organ ustalił, że podatnicy posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni [...]ha fizycznych. W roku 2003 uprawy na skutek suszy uległy częściowemu zniszczeniu. Organ przyjął, że dochód strony z gospodarstwa w 2003 r. wynosił [...]zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wójt Gminy wskazał, że rodzina podatników osiągnęła dochód poniżej kryterium dochodowego określonego w przepisach ustawy o pomocy społecznej, jednak pomimo tego organ w świetle przepisu art. 67 Ordynacji podatkowej nie uznał, że zachodzi ważny interes podatnika stanowiący przesłankę umorzenia zaległości podatkowej.

Decyzja powyższa Wójta Gminy również została zaskarżona do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Podatnicy ponownie wskazują na trudną sytuację materialną spowodowaną suszą w 2003 r., w wyniku której 80% upraw uległo zniszczeniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]2004 r. nr [...] ponownie uchyliło zaskarżoną decyzję i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy wskazał, że ponownej analizie i ocenie należy poddać przedstawione przez podatnika okoliczności (dochodowość, oszacowanie strat, zyski). Organ pierwszej instancji nie wykazał w sposób wyczerpujący możliwości płatniczych podatników, a także okoliczności uzasadniających odmowne rozstrzygnięcie sprawy.

Decyzją nr [...] z dnia [...]2004 r. Wójt Gminy ponownie odmówił umorzenia [...] i [...] raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2003r. Organ podatkowy wskazał, że bezsporne jest, że podatnicy są właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni [...]ha fizycznych. W 2003 r. plony uległy częściowemu zniszczeniu na skutek panującej suszy. Spór dotyczy dochodowości gospodarstwa rolnego. Organ przyjmuje inne prognozowane dochodowości z poszczególnych upraw niż wskazuje podatnik. Faktyczny dochód z gospodarstwa rolnego organ podatkowy wyliczył opierając się na wskaźnikach GUS określających średnią wydajność poszczególnych upraw, następnie tak ustalony dochód skorygowano o określone w protokole procentowo straty spowodowane suszą. Zgodnie z takim wyliczeniem faktyczny osiągnięty dochód z gospodarstwa w 2003 r. przyjęto w kwocie [...]zł. Zdaniem organu podatkowego, podatnik poza suszą nie wykazał, że zachodzą szczególne względy przemawiające za umorzeniem zaległości podatkowych. Zaciągnięty kredyt na zakup ziemi oraz nawozów nie może stanowić podstawy uzasadniającej umorzenie zaległości podatkowych.

W dniu [...]2004 podatnicy ponownie złożyli odwołanie od decyzji Wójta Gminy. Podatnicy kwestionują ustalenia dotyczące osiągniętego w 2003 r. dochodu, jednocześnie wskazują, że w decyzji organ przyjął dochód w oparciu o wskaźniki GUS w uzgodnieniu z Ośrodkiem Doradztwa Rolniczego. Podatnicy w toku postępowania nie zostali zapoznani z żadnym dokumentem pochodzącym od Ośrodka Doradztwa Rolniczego.

Decyzją nr [...] z dnia [...]2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po raz kolejny uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy wskazuje, że trzeba ustalić realne możliwości płatnicze podatników. Ustalony dochód należy odnieść do dochodu uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej, najniższej emerytury, renty bądź dochodu uzyskiwanego przez większość mieszkańców gminy. Ewentualna nadwyżka w dochodach będzie świadczyła o możliwościach płatniczych.

Decyzją z dnia [...]2005 r. nr [...] Wójt Gminy odmówił podatnikom umorzenia [...] i [...] raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2003 r. w kwocie [...]zł. Organ wskazał, że podstawą prawną załatwienia wniosku podatnika jest art. 67§ 1 Ordynacji podatkowej. Organ dokonał ustaleń sytuacji materialnej podatników. Ustalenia poczynione wcześniej co do wielkości gospodarstwa rolnego i dochodu z niego uzyskanego w 2003 r. w wysokości [...]zł uzupełniono o informację z ZUS, że J. J. uzyskuje ponadto rentę w wysokości [...]zł. miesięcznie. Łączny roczny dochód pięcioosobowej rodziny w 2003 r. wynosił [...]zł. Organ wskazał, że dochód rodziny nie uprawnia do skorzystania z pomocy społecznej. Organ uwzględnił wskazane przez J. J. koszty leczenia w wysokości [...]zł. Organ wskazał, że podatnicy nie wykazali poza suszą, że zachodzą inne szczególne okoliczności, które uzasadniałyby złożony wniosek. Zaciągnięcie kredytu na zakup nawozów i innych środków produkcji jest, w opinii organu, związane z ryzykiem prowadzącego każdą działalność, w tym także rolniczą. W związku z tym organ nie znalazł przesłanek do umorzenia podatku rolnego.

Powyższa decyzja również została zaskarżona do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Podatnicy ponownie wskazują na bardzo trudną sytuację materialną. Wskazują, że protokół stwierdzający straty w gospodarstwie podatników potwierdza ich trudną sytuację spowodowaną suszą w 2003 r., wskazują, że podatek rolny płci się od dochodu z gospodarstwa.

Decyzją z dnia 2005 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wskazuje, że interes podatników przemawiałby za umorzeniem zaległości podatkowych, jeśli uiszczenie podatku spowodowałoby zagrożenie egzystencji jego i jego rodziny, natomiast interes publiczny, gdy skutkami tych okoliczności byłoby uzasadnione finansowanie podatnika ze świadczeń pomocy społecznej. Dochód w rodzinie podatników kształtuje się powyżej dochodu uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej, kwota ponad dochód uprawniający do świadczeń z pomocy społecznej stanowi nadwyżkę ponad minimum socjalne, z której to kwoty podatnicy są w stanie regulować przedmiotową zaległość podatkową bez zagrożenia swego bytu. Organ odwoławczy wskazał, że w związku z zakupem gruntów podatnicy skorzystali z przysługującej ulgi, nadto w związku z suszą w gospodarstwie podatników Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej wypłacił w dniu [...]2003 r. odszkodowanie w wysokości [...]zł. Przeprowadzona analiza sytuacji majątkowej podatników dowodzi o braku przesłanek do umorzenia zaległości podatkowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący wnoszą o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując, że decyzja narusza prawo. Zdaniem skarżących, organ bez powołania podstawy prawnej, odwołuje się do ustawy o pomocy społecznej, uzależniając prawo do umorzenia zaległości podatkowej od tego czy podatnicy kwalifikują się do uzyskania pomocy społecznej. Nadto ponownie podnoszą, że organy błędnie ustaliły wysokość dochodu podatników uzyskanego z gospodarstwa rolnego, rzeczywiście podatnicy osunęli dochód w wysokości [...], a nie jak przyjął organ [...]zł. Organy nie uwzględniły całokształtu okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny, przez co naruszyły zasadę swobodnej oceny dowodów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej jest dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi oraz trafności ich wykładni.

W postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie bowiem z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd jest zobowiązany do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa przez organy administracji podatkowej.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy narusza prawo.

Zgodnie z art. 67 Ordynacji podatkowej w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznych organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Użyte w cytowanym przepisie pojęcia ważny interes podatnika jest pojęciem nieostrym. O jego istnieniu decydują wyłącznie kryteria zobiektywizowane, a nie wyłącznie subiektywna ocena podatnika. Analiza materiału zebranego w sprawie zawarta w uzasadnieniu decyzji nie może ograniczać się wyłącznie do opisania sytuacji majątkowej strony, ale musi zawierać wnikliwą ocenę wraz z wynikającymi z tej oceny wnioskami, przyjmując obiektywne kryteria. Fakt, że decyzja organu podatkowego ma charakter uznaniowy nie oznacza to, że może być oparta na całkowitej swobodzie oceny okoliczności ustalonych w sprawie. Bezsporne w sprawie jest, że podatnik w 2003 r. prowadził gospodarstwo rolne. W wyniku suszy utracił około 80% zbiorów, co zostało potwierdzone protokołem z dnia [...]2003r. sporządzonym przez powołaną Komisję Gminną dotyczącym szacowania strat w gospodarstwie J. J. Jak ustalił organ podatkowy podatnik ze zbiorów w 2003 r. mógł spodziewać się dochodów w wysokości około [...]zł. Dochód, który mógł uzyskać w badanym roku ze zbiorów ustalono na kwotę [...]zł. Przyjmując nawet kwoty dochodu przyjętą przez organ (a kwestionowaną przez podatników co do jej wysokości), to należy przede wszystkim wziąć pod uwagę nadzwyczajne okoliczności, niezależne od podatnika, które spowodowały, że osiągnął on dochód w wysokości znacznie odbiegającej od spodziewanego. Sam fakt, że dochód na członka rodziny nie kwalifikuje podatników do uzyskania pomocy społecznej nie jest okolicznością uzasadniającą odmowę umorzenia zaległości podatkowej. Sąd podziela stanowisko organów, że umorzenie zaległości podatkowych jest instytucją nadzwyczajną i tylko w nadzwyczajnych sytuacjach ta instytucja powinna mieć zastosowanie. Wypadki uzasadniające umorzenie powinny mieć cechę nadzwyczajności. W wyroku WSA z dnia 7 kwietnia 2004 r. (sygn. akt I SA/Wr 735/02) Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że za umorzeniem zaległości podatkowych przemawiać będą wypadki niezależne od sposobu postępowania podatnika, bądź spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie mógł mieć wpływu. Takie samo stanowisko zajął NSA w wyroku z dnia 20 marca 2002 r. (sygn akt I SA/Gd 1563/99). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Podatnicy wykazali, że niemożność uregulowania zaległości podatkowych w podatku rolnym spowodowana była stratami poniesionymi w prowadzonym gospodarstwie rolnym z powodu suszy. Wykazali swą trudną sytuację materialną. Wskazali na fakt, że z początkiem roku zainwestowali w powiększenie gospodarstwa, nie przewidując, że w tym samym roku poniosą tak ogromne straty spowodowane złymi warunkami atmosferycznymi. Nie można podzielić poglądu organów, że zakup nawozów, środków produkcji, zaciągnięcie kredytu nie mają wpływu na ocenę sytuacji podatników, ponieważ są wyłącznie związane z ryzykiem prowadzącego działalność, w tym również prowadzącego działalność rolniczą. Wskazane fakty mają bowiem istotne znaczenie w powiązaniu z okolicznościami, na które podatnik nie miał wpływu, a na które w toku całego postępowania się powołuje. Organy pominęły fakt, że działalność rolnicza jest działalnością przynoszącą dochód tylko w określonym czasie i tylko w sytuacji poniesienia określonych nakładów. Straty z upraw w roku 2003 zawsze będą miały wpływ na kondycję gospodarstwa w następnych latach. Znacznym uproszczeniem jest uznanie, że skoro średni miesięczny dochód na członka rodziny (w nieznacznym stopniu) przekracza kwotę uprawniającą do zasiłku społecznego, to sytuacja podatnika jest na tyle dobra, że należności podatkowe może uiścić bez zagrożenia bytu rodziny. Organy w ogóle nie przeanalizowały, jakie nakłady musi ponieść rolnik, aby w następnym roku mógł zebrać plony.

W związku z tym w ocenie Sądu, naruszona została zasada swobodnej oceny dowodów określona w art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Organ przy ocenie zebranych dowodów powinien kierować się logiką, zgodnością oceny z prawami nauki i doświadczenia życiowego, traktowania zebranych dowodów jako zjawisk obiektywnych, wyłącznie w aspekcie rozstrzygnięcia sprawy.

Dlatego na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 200 w zw. z art.205 § 1.

/-/ K. Nikodem /-/ S. Zapalska /-/M. Jaśniewicz

AR