Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 481/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 20 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, art. 255
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 86/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Rektora Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 86/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił P. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że wnioskodawczyni jest studentką i nie uzyskuje żadnych dochodów, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe oraz nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Informacje podane przez skarżącą w urzędowym formularzu okazały się niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i możliwości płatniczych, szczególnie w zakresie posiadanych źródeł utrzymania. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 26 lutego 2015 r. zobowiązano skarżącą do przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową i finansową, lecz skarżąca nie przedłożyła dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych określonych w wezwaniu.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy wskazując, że skarżąca nie wykazała w wiarygodny sposób, by znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Samo złożenie oświadczenia, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych w sytuacji, gdy oświadczenie to budzi wątpliwości co do jego prawdziwości, nie jest wystarczające.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła P. W., wskazując że zaskarżone postanowienie zostało wydane przez sędziego podlegającego wyłączeniu, zgodnie z wnioskiem z dnia 25 maja 2015 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, uznając, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej strony, skoro skarżąca - mimo wezwania - nie przedstawiła wszystkich dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że P. W. nie wykazała w sposób należyty, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Pomimo wezwania referendarza sądowego z dnia 26 lutego 2015 r., skarżąca nie nadesłała bowiem żądanych dokumentów, tj.: 1) odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe (w tym innych domowników); 2) wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, emerytury, renty, zasiłków, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwóch lat; 4) zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy/ miasta; 5) udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania (oraz ewentualnie samochodu); 6) aktualnego zaświadczenia o statusie bezrobotnego; 7) oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do obecnie zamieszkiwanego lokalu; 8) oświadczenia o wysokości posiadanych oszczędności; 9) oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę). Brak wskazanych dokumentów określonych w zarządzeniu z dnia 26 lutego 2015 r. uniemożliwiał pełną ocenę, czy w przypadku skarżącej wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. Okoliczności te uzasadniały stanowisko, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co z kolei skutkowało odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.

Niewykonanie wezwania Sądu skutkowało odmową przyznania prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Odnosząc się do argumentów powołanych w zażaleniu wskazać należy, że skarżąca w dniu 25 maja 2015 r. złożyła wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Stosownie do treści art. 20 § 3 P.p.s.a., do czasu rozstrzygnięcia sprawy o wyłączenie, sędzia może spełniać tylko czynności niecierpiące zwłoki. Przyjmuje się, że rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest czynnością niecierpiącą zwłoki, ponieważ bez rozpoznania tego wniosku nie jest zazwyczaj możliwe nadanie dalszego biegu sprawie. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy po wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Ewentualne zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych powoduje w takiej sytuacji, że przy spełnieniu pozostałych warunków formalnych skardze może zostać nadany dalszy bieg. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego możliwe jest zatem rozpoznanie przez sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, wniosku o przyznanie prawa pomocy, jeżeli od rozpoznania tego wniosku zależy nadanie sprawie dalszego biegu.

Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a.