Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 657/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Ochrona przyrody
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 124b ust. 1, art. 124b ust. 2, art. 124b ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 83 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1098
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant specjalista Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 października 2021 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do udostępnienia nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Starosty Powiatu B. z dnia [...] maja 2021 roku znak [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2021 r. znak [...] Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu B. z [...] maja 2021 r. znak [...], którą zobowiązano M. S. - na podstawie art. 124b ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.), dalej: u.g.n. - do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją urządzeń przesyłowych.

Rozstrzygnięcia wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

We wniosku z [...] stycznia 2021 r. B. Sp. z o.o. w R. (dalej: Spółka, wnioskodawca), wystąpiła do Starosty Powiatu B. o zobowiązanie M. S. - właściciela nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], położoną w obrębie S., gmina S.- do jej udostępnienia w celu wykonania czynności związanych z konserwacją urządzeń służących do przesyłania energii elektrycznej. Konserwacja miałaby polegać na wycince drzew oraz gałęzi drzew znajdujących się wzdłuż linii elektroenergetycznej 110 kV relacji E.. Wnioskodawca wskazał, że obszar niezbędny do wykonania prac to pas gruntu o długości 257 m oraz szerokości 18 m, w stosunku do linii energetycznej o długości 250 m. Czas prac określił na 5 dni od faktycznego zajęcia nieruchomości. Ponadto wyjaśnił, że podjęto, bezskutecznie, próbę rozmowy z właścicielem nieruchomości celem uzyskania zgody na jej udostępnienie. Załączył notatkę służbową pracownika z [...] listopada 2020 r. oraz zdjęcie obrazujące zakres zajęcia.

Wniosek został uzupełniony przy piśmie z [...] stycznia 2021 r. m.in. o dokument umowy Spółki z PGE Dystrybucja w L. na wykonanie przez wnioskodawcę usługi w postaci "Wycinki drzew, krzewów, podrostów i gałęzi w pasie czynnych linii elektroenergetycznych WN na obszarze działania Oddziału B.o łącznej długości 38, 54 km".

Po wszczęciu postępowania wnioskodawca przedłożył "Opis przedmiotu zamówienia" (załącznik do umowy z PGE) oraz informację, z których wynika, że planowana jest wycinka wszystkich drzew znajdujących się w pasie technologicznym 18 m, w tym na odległości 6 m w linii prostej od przewodów (k. 95, 96 akt adm.).

Zastrzeżenia do zakresu zajęcia i przedmiotu zaplanowanych prac złożył M. S. w pismach z [...] marca i [...] kwietnia 2021 r. (k. 84 i 104 akt adm.).

Decyzją z [...] maja 2021 r. Starosta Powiatu B.:

1) zobowiązał M. S. - właściciela nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni 2,8050 ha - do udostępnienia nieruchomości Spółce B. w celu wykonania czynności związanych z konserwacją urządzeń służących do przesyłania energii elektrycznej, polegającej na wycince drzew oraz gałęzi drzew znajdujących się wzdłuż linii elektroenergetycznej 110 kV relacji E.;

2) określił obszar niezbędny do wykonania prac w pasie gruntu o długości 257 m oraz szerokości 18 m, w stosunku do linii elektroenergetycznej 110 kV o długości 250m - zgodnie z załącznikiem graficznym stanowiącym integralną część decyzji;

3) ustanowił obowiązek udostępnienia nieruchomości na czas 5 dni od dnia faktycznego jej zajęcia w celu wykonania wskazanych czynności;

4) zobowiązał inwestora do przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego niezwłocznie po zakończeniu prac;

5) nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Starosta wyjaśnił m.in., że organ prowadzący postępowanie na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. nie może ingerować w przyjęte przez inwestora rozwiązania dotyczące miejsca oraz sposobu realizacji inwestycji, w tym powierzchni zajęcia nieruchomości.

Odwołanie złożył M. S. Zakwestionował spełnienie przez wnioskodawcę przesłanki niezbędności orzeczenia o ograniczeniu własności nieruchomości na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. Wyjaśnił, że o ile nie budzi wątpliwości konieczność wykonania konserwacji linii napowietrznej, to jednak budzi zastrzeżenia zakres zamierzonej konserwacji wskazany przez Spółkę. Wynika on co prawda z umowy Spółki z PGE, jednak umowa ta nie ma charakteru normatywnego, a zamierzono na jej podstawie dokonać wycinki całego drzewostanu. Jest to zbyt daleko idące ograniczenie prawa własności. Nie rozważono też jego stanowiska o określeniu niezbędnej powierzchni prac jako 4,85 m po obu stronach od skrajnych przewodów, których rozstaw nie jest wartością stałą. Wskazał, że na działce sąsiedniej nr 354/9 przeprowadzono podobne prace jednak o węższym zakresie.

Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2021 r. Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji podzielając ustalenia faktyczne i sformułowaną w niej ocenę prawną. Ustalił, że w sprawie wykazano konieczność dokonania wycinki roślinności w okolicy urządzeń przesyłowych (konserwacji urządzeń) oraz brak zgody właściciela na udostępnienie nieruchomości w tym celu, a więc przesłanki orzeczenia na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. Zdaniem Wojewody, instytucja konserwacji polega na konieczności usunięcia pewnego niepożądanego stanu, wynikłego z rozłożonego w czasie działania m.in. sił przyrody, a przy tym niebędącego skutkiem działania nagłego i niespodziewanego. Organ odwoławczy wskazał przepis art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2021 r. poz. 716, ze zm.) wywodząc, że przedsiębiorstwo energetyczne jest obowiązane utrzymywać zdolność urządzeń, instalacji i sieci do realizowania zaopatrzenia w energię, co wiąże się z usuwaniem niebezpieczeństw grożących temu celowi. Z przedłożonych przez wnioskodawcę zdjęć lotniczych wynika istniejące zadrzewienie pod linią elektroenergetyczną, które może zagrażać prawidłowemu funkcjonowaniu urządzeń przesyłowych. Jednocześnie Wojewoda nie ustalił, aby zakres zajęcia pasa nieruchomości o szerokości 18 m był nadmierny. Wynika on z przedłożonych wytycznych przedsiębiorstwa energetycznego (PGE Dystrybucja S.A.), zgodnie z którymi dla linii 110kV w terenach leśnych należy wykonać całkowite wycięcie drzew o szerokości 18 m. W dokumencie tym ("Załącznik nr 1 do SIWZ - Opis Przedmiotu Zamówienia (OPZ)") w punkcie 3.2. lit. "a" zaznaczono, że wycince mają podlegać drzewa, krzewy, podrosty i gałęzie niezależnie od odległości od przewodów. Tym samym Wojewoda ocenił jako nieistotną uwagę odwołującego, iż rozstaw skrajnych przewodów linii 110kV na przedmiotowej nieruchomości nie jest wartością stałą. Wywiódł także, iż z jednej strony w polskim porządku prawym nie obowiązują normy określające szerokość pasów technologicznych, czyli dopuszczalnej powierzchni zajęcia nieruchomości, a z drugiej – w interesie wnioskodawcy nie jest zajmowanie nieruchomości ponad niezbędną miarę. Może się to bowiem wiązać się z obowiązkiem zapłaty odszkodowania, a tym samym zmniejszenia rentowności przedsięwzięcia. Organ nie zgodził się z zarzutem, jakoby umowa pomiędzy Spółką a przedsiębiorstwem energetycznym na wykonanie usługi wycinki drzew i krzewów, podrostów i gałęzi oraz odtworzenia pasa technologicznego w pobliżu czynnych linii elektroenergetycznych nie mogła być podstawą ingerencji w prawo własności nieruchomości.

Zdaniem Wojewody, wnioskodawca wykazał brak zgody właściciela nieruchomości na jej udostępnienie w celu wycinki drzew. Rozmowy odbywały się wyłącznie osobiście, w formie ustnej, a zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy z 30 listopada 2020 r. właściciel nie wyraził zgody na przeprowadzenie prac wycinkowych pod linią wysokiego napięcia 110kV oraz nie chciał podpisać oświadczenia o niewyrażeniu takiej zgody.

Skargę na decyzję organu odwoławczego złożył do sądu administracyjnego M. S.. Zarzucił naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 K.p.a. przez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zgromadzonego materiału dowodowego, stronniczość i brak niezbędnej inicjatywy dowodowej organu oraz naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji. Uzasadniając zarzuty wskazał, że określenie w decyzji wielkości powierzchni nieruchomości udostępnianej, sposobu oraz zakresu wykonania prac przekracza granicę ingerencji niezbędnej dla uzyskania zapobieżenia zniszczeniom lub uszkodzeniom linii 110 kV. Dlatego organy uchybiły powołanym w skardze przepisom K.p.a. w związku z art. 124b ust.1 u.g.n. Zdaniem skarżącego, skoro nie obowiązują normy określające szerokość pasów technologicznych, to zadaniem organu jest wykazanie wszelkimi dostępnymi środkami powierzchni faktycznie niezbędnej do udostępnienia. Decydującym kryterium powinien być rozstaw skrajnych przewodów elektroenergetycznych, a organ powinien bezstronnie ustalić jakie odległości od tych przewodów powinny być zachowane względem elementów drzew i krzewów. Nadmiarowość określenia zakresu ograniczenia w jego sprawie skarżący wywiódł także z faktu mniejszej zakresowo ingerencji w prawo własności na działce sąsiedniej nr 354/9, czego organy nie zbadały. Ponadto zakwestionował klasyfikację przeznaczonej do udostępnienia nieruchomości, wskazując że nie dysponuje terenami leśnymi o takiej powierzchni i w takiej lokalizacji pasa eksploatacyjnego linii WN 110 kV. W jego ocenie, organ rażąco uchybił również zasadzie bezstronności i równego traktowania, bez wyjaśnienia uznając oświadczenia właściciela linii WN 110 kV za bardziej wiarygodne od oświadczeń skarżącego. Bezpodstawnie przypisano mu również sprzeciwianie się wszczęciu postępowania w trybie art. 124b u.g.n., podczas gdy nigdy nie podważał konieczności przeprowadzenia prac w ustalonym w przeszłości pasie eksploatacyjnym. Wskazał, że organy nie wywiązały się z obowiązku ustalenia faktycznego stanu rzeczy i wydania prawidłowej decyzji. Dodał, że o tzw. "wytycznych" właściciela linii WN 110 kV oraz szczegółowych zapisach umowy między wnioskodawcą a PGE dowiedział się z zaskarżonej decyzji, bowiem w postępowaniu miał możliwość zapoznać się jedynie z wnioskiem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Podczas rozprawy w dniu 14 października 2021 r. skarżący wyjaśnił, że szerokość pasa technologicznego linii energetycznej biegnącej przez jego działkę została ustalona przez sąd cywilny w 2014 r. jako 4,85 m od rozstawu linii. Także sąd administracyjny uwzględnił wniesioną przez niego w przeszłości skargę.

Sąd na rozprawie dopuścił dowód z akt sprawy II SA/Bk 1069/14, a także [...] Sądu Rejonowego w B. i [...] Sądu Okręgowego w B.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga podlega uwzględnieniu.

Wniosek wszczynający kontrolowane postępowanie, prowadzone na podstawie art. 124b u.g.n., zawierał żądanie udostępnienia nieruchomości w celu "wykonania czynności polegającej na planowej wycince drzew oraz gałęzi drzew znajdujących się w pasie gruntu [...] związanych z konserwacją urządzeń służących do przesyłu energii elektrycznej". Zatem kluczowe w sprawie jest ustalenie, czy w trybie ww. przepisu wnioskodawca mógł uzyskać zgodę na konserwację linii elektroenergetycznej polegającą na wycięciu drzew oraz gałęzi drzew znajdujących się w pasie tej linii obejmującym szerokość 18 m.

Zgodnie z art. 124b ust. 1 u.g.n. starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji zobowiązuje właściciela, użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów, jeżeli właściciel, użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża na to zgody. Decyzja o zobowiązaniu do udostępniania nieruchomości może być także wydana w celu zapewnienia dojazdu umożliwiającego wykonanie czynności. Stosownie do treści art. 124b ust. 2 i 3 u.g.n., decyzję o zobowiązaniu wydaje się z urzędu albo na wniosek podmiotu zobowiązanego do wykonania czynności, związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii; obowiązek udostępnienia nieruchomości może być ustanowiony na czas nie dłuższy niż 6 miesięcy. Przepis art. 124 ust. 1a i 4 stosuje się odpowiednio.

Przepis art. 124b ust. 1 u.g.n. jest podstawą do orzeczenia czasowego wywłaszczenia, tj. ograniczenia właściciela w jego prawie do dysponowania nieruchomością na rzecz podmiotu wykonującego konserwację, remont lub usuwanie awarii urządzeń przesyłowych (w niniejszej sprawie – napowietrznej linii elektroenergetycznej 110 kV). Zdaniem sądu, przedmiotowe quasi-wywłaszczenie powinno spełniać kilka warunków. Po pierwsze, udostępnienie nieruchomości musi być niezbędne dla realizacji celu publicznego. Każde bowiem wywłaszczenie powinno następować na cel publiczny (art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). W rozpoznawanym przypadku celem tym jest zapewnienie niezawodności działania linii przesyłowych, a zgodnie z art. 6 pkt 2 u.g.n. – celem publicznym jest budowa i utrzymywanie urządzeń służących do przesyłania energii elektrycznej. Po wtóre, cel udostępnienia powinien być niewątpliwie ustalony. Po trzecie – co wymaga dodatkowego podkreślenia w niniejszej sprawie – cel ten powinien ściśle się wiązać z zakresem robót jakie mają być wykonane na udostępnianej nieruchomości. A zatem już na etapie wydawania decyzji na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. cel udostępnienia powinien być jasno i precyzyjnie określony, zakres robót ustalony i niesporny, a przy tym niezbędny. Podmiot występujący do starosty z wnioskiem na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. musi więc wskazać (i wykazać), że zaplanowane prace są niezbędne, na czym one polegają oraz że mieszczą się w zakresie przedmiotowym konserwacji, remontu oraz usuwania awarii urządzeń przesyłowych. Te okoliczności stanu faktycznego są przesłankami orzeczenia na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. i od oceny ich wystąpienia organ nie może się uchylić. Jeśli bowiem czynności, na których wykonanie ma być udostępniona nieruchomość na wskazanej podstawie - wykraczają poza "konserwację, remont, usuwanie awarii urządzeń przesyłowych", pozytywna decyzja nie może być wydana.

W sprawie niniejszej organy obydwu instancji nie dokonały koniecznej oceny, czy w zawnioskowanej "konserwacji" mieści się "wycinka drzew". Tymczasem, w ocenie sądu, taka kwalifikacja na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. nie jest możliwa. Gdyby ustawodawca zamierzał objąć pojęciem "konserwacji" również wycinkę drzew w pasie technologicznym linii elektroenergetycznej, to nie wprowadziłby odrębnej podstawy prawnej dla gestora urządzeń do uzyskiwania zezwolenia na usunięcie drzew zagrażających funkcjonowaniu tych urządzeń. Taką podstawą jest tymczasem przepis art. 83 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2021 r., poz. 1098, dalej: u.o.p.), zgodnie z którym usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 i 2320) - jeżeli drzewo lub krzew zagrażają ich funkcjonowaniu. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, a stanowisko to sąd w sprawie niniejszej podziela, przepis art. 83 u.o.p. w zasadzie całościowo reguluje zagadnienie usuwania przez właściciela urządzeń drzew lub krzewów z terenu cudzej nieruchomości. Wskazuje zarówno tryb ubiegania się o stosowne zezwolenie, okoliczności z uwagi na które może ono zostać wydane, warunki zezwolenia. Samodzielnie, całościowo, w sposób odmienny od ustawy o gospodarce nieruchomościami, reguluje również obowiązki odszkodowawcze wobec właściciela nieruchomości. Jeśli zaś w wyniku postępowania prowadzonego na podstawie art. 83 u.o.p., toczącego się z udziałem właściciela nieruchomości, wydane zostanie zezwolenie na usunięcie drzew i krzewów na cudzej działce, w określonym terminie i pod warunkiem uiszczenia stosownego odszkodowania, to po uzyskaniu przymiotu ostateczności decyzja ta podlega wykonaniu. Zdaniem sądu, ostateczna decyzja zezwalająca operatorowi na dokonanie wycinki na cudzej nieruchomości z racji posiadania tam stosownych urządzeń (art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p.) uprawnia operatora jako właściciela urządzeń do wejścia na teren cudzej nieruchomości oraz wykonania prac określonych w decyzji w terminie i na warunkach w niej wskazanych. W takich okolicznościach właściciel nieruchomości powinien zezwolić operatorowi przesyłowemu na wejście na swoją nieruchomość w celu wykonania decyzji i likwidacji potencjalnego zagrożenia (wycinki drzew), co wiąże się oczywiście z możliwymi roszczeniami odszkodowawczymi właściciela nieruchomości (art. 83e u.o.p.). Jednak operator nie jest wówczas zobowiązany uzyskiwać odrębnej zgody (vide wyrok w sprawie II SA/Kr 1178/14, dostępny na orzeczenia.nsa.gov.pl oraz K. Gruszecki [w:] Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2020, art. 83). Marginalnie wskazać można, iż problem powstanie, gdy mimo decyzji wydanej na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p. właściciel nieruchomości nadal nie wyraża zgody na udostępnienie nieruchomości (występuje brak chęci współdziałania lub stosuje obstrukcję). Wówczas można byłoby rozważyć uzyskanie zgody na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. w odrębnym postępowaniu zainicjowanym wnioskiem inwestora, jednak taka sytuacja nie wystąpiła w sprawie niniejszej.

Zdaniem zatem sądu, z naruszeniem art. 124b ust. 1 u.g.n. organy obydwu instancji nie rozważyły należycie czy zakres zawnioskowanego udostępnienia należącej do skarżącego działki nr [...] pod wycinkę drzew odpowiada zakresowi przedmiotowemu "konserwacji", a więc czy w ogóle można orzec na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. określając cel ograniczenia jako "konserwację polegającą na wycince drzew". Dodać należy, że w aktach sprawy brak jest ostatecznej decyzji zezwalającej operatorowi na wycięcie drzew na nieruchomości skarżącego. Tym samym nie można uznać, że została wykazana przesłanka niezbędności wydania orzeczenia quasi-wywłaszczeniowego na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. Nie można bowiem zaakceptować takiej kolejności, w której najpierw ogranicza się właściciela w dysponowaniu jego nieruchomością, a dopiero później – w odrębnym postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p. – ustala się zakres niezbędnego ograniczenia, tj. zakres faktycznej wycinki drzew. Prawo własności nie jest prawem absolutnym, ale jest prawem konstytucyjnie chronionym (art. 21 ust. 1 Konstytucji RP). Ingerencja w prawo własności musi być ściśle uzasadniona i następować wyłącznie w precyzyjnie i wyczerpująco ustalonym zakresie a nie prewencyjnie, zabezpieczająco interesy operatora przesyłowego na przyszłość.

Sąd ma przy tym na uwadze, że na s. 6 decyzji Starosty oraz na s. 5 decyzji Wojewody organy dostrzegły treść art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p. Nie wyprowadziły jednak z tego należytych wniosków. Zdecydowanie niewystarczające jest wykazanie przesłanki "niezbędności" wycinki drzew na obszarze pasa o szerokości 18 m wyłącznie umową między Spółką a operatorem przesyłowym. Umowa ta nie może zastąpić orzeczenia na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p. ustalającego precyzyjnie zakres wycinki. Skoro bowiem zakres wycinki drzew przez operatora przesyłowego jest co do zasady ustalany w odrębnym postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p., a więc skoro ustawodawca reglamentuje wycinkę drzew wymagając uzyskania formalnoprawnej, odrębnej zgody właściwego organu, a nadto szerokość pasów technologicznych linii elektroenergetycznych nie jest normowana prawnie - to ustaleń i wyników postępowania prowadzonego na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p. nie może zastąpić cywilnoprawna umowa na wykonanie zamówienia w postaci wycinki drzew w pasie technologicznym. Może ona natomiast stanowić element dowodzenia przez operatora przesyłowego w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p.

Zdaniem sądu, budzi również poważne wątpliwości brak wypowiedzi organu odnośnie treści zgody skarżącego (jej braku) na prace, jakie mają być wykonane na jego nieruchomości. Brak ten wynika z nieporównania treści wniosku Spółki i stanowiska skarżącego, a także pominięcia innych istotnych w sprawie okoliczności, co było skutkiem automatyzmu w działaniu organów. Tymczasem skarżący wyraźnie podkreślał w pismach procesowych składanych w trakcie postępowania administracyjnego (z [...] marca 2021 r., z [...] kwietnia 2021 r.), że zakres prac uznaje za nadmierny jeśli chodzi o wycinkę drzew. Natomiast nie wyrażał sprzeciwu odnośnie wykonania prac konserwacyjnych w optymalnym, jego zdaniem, zakresie polegającym na "redukcji rozmiarów drzewostanu i krzewów" w pasie o szerokości 4,85 m po obu stronach od rozstawu skrajnych przewodów linii (vide pismo z [...] kwietnia 2021 r.). Co istotne, skarżący kilkukrotnie wskazywał na ustalenia dokonane w tym zakresie w przeszłości. Organy natomiast zupełnie te okoliczności pominęły, jak również i tę istotną wypowiedź skarżącego zawartą w piśmie z [...] kwietnia 2021 r., w której oświadczył, iż: "Nie widzę powodu, aby zakres prac konserwacyjnych nie miałby się ograniczać do wyznaczonego w przeszłości przez geodetę pasa eksploatacyjnego, w zakresie obejmującym niezbędną redukcję, a nie wycinkę całych drzew" (k. 103 akt adm.).

W tym miejscu wskazać trzeba, że wydanie decyzji na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. winno zostać poprzedzone próbami uzyskania zgody osób mających prawa rzeczowe do nieruchomości na jej udostępnienie, czynności te powinny zostać udokumentowane i dopiero ich bezskuteczność upoważnia do złożenia wniosku o zobowiązanie do udostępnienia nieruchomości. Właściciel nieruchomości (bądź inna osoba mająca do niej tytuł prawnorzeczowy) powinien być postawiony w jasnej sytuacji, jaki jest zakres żądania, bowiem tylko wówczas może się precyzyjnie wypowiedzieć na co wyraża bądź nie wyraża zgody. Dodać trzeba, że wprawdzie przepis art. 124b u.g.n. nie zawiera żadnych postanowień dotyczących trybu lub sposobu bądź formy uzyskiwania takiej zgody (zob. E. Bończak-Kucharczyk [w:] Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, art. 124(b) i powołane tam orzecznictwo), jednakże wymaganie precyzyjnej komunikacji między wnioskodawcą udostępnienia a właścicielem nieruchomości jest stale aktualne. Zakres wnioskowanego udostępnienia powinien bowiem precyzyjnie odpowiadać zakresowi nieudzielonej zgody.

Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy niniejszej wskazać trzeba, że wniosek Spółki zawiera żądanie udostępnienia nieruchomości celem "wycinki drzew oraz gałęzi drzew", a załączony "Opis przedmiotu zamówienia" dotyczy "wycinki drzew, krzewów, podrostów i gałęzi w pasie czynnych linii elektroenergetycznych". Organy uwzględniając w całości wniosek Spółki o tak oznaczonym zakresie prac i przyjmując jako fakt bezsporny brak zgody właściciela nieruchomości – nie pochyliły się wnikliwie nad tym zakresem oraz pominęły fakt ustanowionej na nieruchomości skarżącego służebności przesyłu na rzecz PGE (istnienie służebności wynika tymczasem ze znajdujących się w aktach administracyjnych wydruków z księgi wieczystej nieruchomości oraz było sygnalizowane przez skarżącego, który podnosił ustalony "w przeszłości" zakres pasa technologicznego po 4,85 m od rozstawu linii). Natomiast powyższe okoliczności (zakres zawnioskowanych prac, treść służebności oraz stanowisko skarżącego, tj. brak zgody na wycinkę ale niekwestionowanie co do zasady konieczności konserwacji linii) wymagały od organów precyzyjnego rozważenia. I tak, skoro Spółka wnioskowała o wycinkę i przycięcie drzew czy krzewów, a skarżący co do zasady nie kwestionował prawa wnioskodawcy do konserwacji urządzeń przesyłowych, natomiast nie zgadzał się z zakresem wycinki (koniecznością całkowitego wycięcia drzew w pasie wynoszącym 18 m) – organ powinien był w pierwszej kolejności dokonać wykładni pojęcia "konserwacji urządzeń" (które prace wskazane we wniosku Spółki kwalifikują się jako konserwacja) i ocenić w jakim zakresie występuje (bądź nie) brak zgody wymaganej na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. Jeśli bowiem (jak wyżej wywiedziono), z uwagi na brzmienie art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p. pojęcie "konserwacji urządzeń" nie obejmuje wycinki drzew zagrażających funkcjonowaniu linii energetycznej, to należało rozważyć czy pozostały zakres żądania wniosku (przycięcie drzew, gałęzi, krzewów) odpowiada temu pojęciu. Należy bowiem wyraźnie odróżnić zapewnienie niezbędnego korzystania z przewodów bądź urządzeń przesyłowych (co jest celem art. 124b ust. 1 u.g.n.) od konieczności usunięcia drzewa. W większości przypadków do tego pierwszego wystarczy usunięcie poszczególnych konarów drzewa, całości lub części jego korony. Nie będzie to jednak tożsame z usunięciem drzewa (zob. szerzej K. Gruszecki, Glosa do wyroku WSA z dnia 18 grudnia 2008 r., II SA/Lu 448/08, FK 2010, nr 7-8). W ocenie sądu, poza zakresem pojęcia "konserwacja urządzeń" w rozumieniu art. 124b ust. 1 u.g.n. nie można natomiast umieszczać zabiegu polegającego na przycięciu drzew lub krzewów (gałęzi zagrażających funkcjonowaniu linii). Co prawda konserwacja urządzeń w potocznym rozumieniu oznacza działanie na samym urządzeniu celem zapewnienia jego sprawnego funkcjonowania (bez zmiany jego zasadniczych parametrów), jednakże przepis art. 124b ust. 1 u.g.n. wymaga interpretacji uwzględniającej jego cel – czyli zapewnienie stabilności przesyłu energii elektrycznej. Dlatego na gruncie tej regulacji do "konserwacji" należy zaliczyć również zabiegi nie bezpośrednio na urządzeniach ale też na sąsiadującej z urządzeniami roślinności, jeśli mają one zapewnić ich sprawne funkcjonowanie. Skarżący zaś co do zasady takim czynnościom się nie sprzeciwia. Dalej wskazać trzeba, że zgodnie z treścią ustanowionej służebności, skarżący jest zobligowany do "znoszenia istnienia na nieruchomości obciążanej urządzeń przesyłowych linii 110 KV w obrębie przęsła 37-38 i prawa do korzystania z tej nieruchomości w zakresie niezbędnym do konserwacji, remontów, modernizacji urządzenia przesyłowego lub ich instalacji wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren odpowiednim sprzętem" (zob. KW nr [...], k. 28 akt administracyjnych oraz s. 8-9 uzasadnienia postanowienia SR z [...] listopada 2014 r. w sprawie [...] wraz ze stanowiącym integralną część tego postanowienia załącznikiem mapowym, które to dokumenty sąd dopuścił jako dowód na zasadzie art. 106 § 3 P.p.s.a., którego przeprowadzenie nie przyczyni się do nadmiernego przedłużenia postępowania). Oznacza to, w ocenie sądu, że zabieg konserwacji urządzeń elektroenergetycznych znajdujących się na działce nr [...] w wyżej wskazanym rozumieniu (wykluczającym wycinkę drzew a aprobującym przycięcie drzew i krzewów) może się odbyć w ramach istniejącej służebności (oraz w jej granicach) i nie wymaga odrębnej zgody skarżącego, a w konsekwencji – może nie wymagać też decyzji na podstawie art. 124b ust. 1 ug.n. Jednakże żadne okoliczności dotyczące tych zagadnień w sprawie niniejszej nie zostały przez organy zbadane ani rozważone. To zaniechanie nastąpiło z naruszeniem nie tylko przepisu art. 124b ust. 1 u.g.n., ale też przepisów o postępowaniu wyjaśniającym wskazanych w skardze (zwłaszcza art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. a także art. 107 § 3 K.p.a.). A mogło mieć istotny wpływ na treść decyzji (zakres orzeczonego ograniczenia bądź wydanie decyzji odmownej).

Podkreślić należy, że rozpoznając wniosek na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. organy nie mogą abstrahować od stanu faktycznego konkretnej sprawy, treści wniosku, zakresu zgody (braku zgody) i obowiązujących przepisów prawa, które – niezależnie od podstawy wniosku – mogą mieć istotne znaczenie dla kształtu i treści rozstrzygnięcia. Tymczasem organy pominęły regulację art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p. i jej znaczenie w sprawie niniejszej. Natomiast jest ona kluczowa, bowiem waży w ogóle na dopuszczalności uwzględnienia na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. wniosku sformułowanego jako "udostępnienie nieruchomości celem konserwacji pod wycinkę drzew". Nie ma zaś znaczenia w sprawie, czy wycinka obejmowałaby drzewa rosnące na gruncie obciążonym służebnością przesyłu czy też poza granicami tego prawa rzeczowego. W obu bowiem przypadkach konieczne jest uzyskanie zezwolenia właściwego organu na usunięcie drzew. Wyłącznie bowiem w ten sposób wnioskodawca mógłby wykazać niezbędność wycinki i zajęcia nieruchomości na czas jej realizowania. Sąd podkreśla, że to w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p. będzie uczestniczył właściciel nieruchomości oraz zostaną przeprowadzone czynności weryfikujące zakres wycinki (oględziny). To ten organ, przygotowany merytorycznie, będzie oceniał czy, ile i w jakim zakresie należy usunąć drzewa spod linii elektroenergetycznej z uwagi na jej bezpieczną pracę, zagrożenie pożarowe oraz zagrożenie bezpieczeństwa osób znajdujących się w jej pobliżu, a także czy takie zezwolenie jest w ogóle wymagane (czy nie zachodzą przewidziane prawem wyjątki od konieczności jego uzyskania określone w u.o.p.). Natomiast zasięg czynności konserwacyjnych (przycięcia), tzn. czy będzie się on odbywał w granicach pasa technologicznego zawnioskowanego przez Spółkę (18 m) a wynikającego z umowy z PGE, czy też w granicach służebności – ma znaczenie w sprawie niniejszej dla zakresu ograniczenia orzekanego na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w B. Wydział II Cywilny z [...] listopada 2014 r., sygn. akt [...], służebność przesyłu obejmuje oznaczony kolorem niebieskim i literami I-J-K-L-M-N-O-P-R-I pas gruntu zawarty między przewodami i poszerzony w obu kierunkach o 4,85 m, o powierzchni 3918 m2. Co istotne i wymaga zaakcentowania, sąd cywilny uznał, że taki przebieg służebności odpowiada faktycznym potrzebom przedsiębiorcy przesyłowego. Tymczasem wielkość powierzchni zajęcia pod służebność (3 918 m2) jest mniejsza niż wielkość powierzchni zawnioskowanej do udostępnienia na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. (257mx18m=4 626 m2), a szerokość służebności (4,85m od skrajnych przewodów linii, mając na uwadze, jak wskazuje skarżący, że rozstaw ten wynosi maksymalnie 16,10 m, vide pismo z [...] marca 2021 r., k. 84 akt adm.) jest mniejsza od zawnioskowanych 18m. Te istotne okoliczności w postępowaniu niniejszym prowadzonym na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. – w zakresie w jakim zawnioskowano o "przycięcie gałęzi drzew" – organ powinien był rozważyć. Skoro bowiem skarżący, a tak wynika z jego oświadczeń, nie kwestionuje konieczności dokonania konserwacji w granicach służebności, to zbędne jest wydawanie decyzji na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. na przycięcie drzew (wspomnianą konserwację) w granicach tej służebności. Natomiast niezbędne byłoby ustalenie faktu istnienia zgody na udostępnienie nieruchomości na czynności konserwacji ale na większej powierzchni niż objęta służebnością. Wyłącznie w tym ostatnio wskazanym zakresie można byłoby rozważać w sprawie niniejszej decyzję na wskazanej podstawie prawnej (z zastrzeżeniem istnienia zgody na konserwację w granicach służebności). Z kolei znajdująca się w aktach sprawy umowa między Spółką a PGE oraz załącznik "Opis przedmiotu zamówienia" mogą być podstawą wykazania niezbędności uzyskania zgody na udostępnienie nieruchomości w zakresie szerszym niż ustanowiona służebność, natomiast – co trafnie wskazuje skarżący – z pewnością nie dowodzą potrzeby uzyskania zgody w trybie art. 124b ust. 1 u.g.n. na wycinkę drzew a więc na orzeczenie na tej podstawie poza zakresem rozstrzygnięcia, który wynika w sprawie niniejszej z ww. przepisu oraz z przepisu art. 83 ust. 1 pkt 2 u.o.p.

Na marginesie jedynie wskazać trzeba, iż może się zdarzyć sytuacja, w której pomimo ustanowionej służebności właściciel może przyjąć postawę kontestującą i nie zgadzać się na wejście na swój grunt celem dokonania konserwacji (przycinki) nawet w granicach służebności. Wówczas, w ocenie sądu, wyjątkowo organ może rozważyć wydanie w tym zakresie decyzji quasi-wywłaszczeniowej na podstawie art. 124b u.g.n. (tak też M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, tezy do art. 124b u.g.n.).

Końcowo wskazać należy, że sąd nie kwestionuje argumentacji organu oraz Spółki B., iż w wyniku niedokonania zaplanowanej wycinki może nastąpić uszkodzenie linii elektroenergetycznej, zagrożenie życia i zdrowia osób znajdujących się w jej pobliżu oraz zagrożenia pożarowego. Konieczność utrzymania zdolności urządzeń, instalacji i sieci do realizacji zaopatrzenia w energię w sposób ciągły i niezawodny, przy zachowaniu obowiązujących wymagań jakościowych, wynika wprost z art. 4 ust. 1 ustawy Prawo energetyczne. Ponadto zgodnie z art. 56 ust. 1 pkt 10 tej ustawy, nieutrzymywanie w należytym stanie technicznym obiektów, instalacji i urządzeń podlega karze pieniężnej. Należyte wykonywanie przez przedsiębiorstwa energetyczne obowiązków określonych w art. 4 ust. 1 ustawy służy zapewnieniu sprawnego funkcjonowania gospodarki oraz zaspokajaniu podstawowych potrzeb społecznych, do których należy zaopatrzenie w energię oraz paliwa. Obowiązki te mają publicznoprawny charakter (por. wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 12 lutego 2019 r., XVII AmE 92/18, LEX nr 2747777; wyrok NSA z 5 września 2017 r., II OSK 3055/15; wyrok Sądu Najwyższego z 17 lutego 2011 r., III SK 36/2010). W sprawie zawisłej przed sądem nie zasługuje na aprobatę jedynie tryb postępowania obrany przez Spółkę B., pomijający uregulowania u.o.p., a także niedokonanie przez organ oceny, czy – w świetle okoliczności tej konkretnej sprawy, a więc w kontekście stanowiska skarżącego, ustanowionej służebności przesyłu i jej zakresu oraz zakresu wniosku wykonawcy wycinki – możliwe było orzeczenie na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n.

Reasumując, skarżący – choć działający bez profesjonalnego pełnomocnika - trafnie zarzucił organom naruszenie przepisów postępowania oraz przepisu prawa materialnego art. 124b ust. 1 u.g.n. przez niewyjaśnienie stanu faktycznego, nieuwzględnienie jego stanowiska, niezbadanie zasadności zakresu orzeczonego ograniczenia w kontekście wszystkich okoliczności sprawy. W szczególności organy nie mogły orzec na wskazanej podstawie o udostępnieniu nieruchomości na "konserwację pod wycinkę drzew". W pozostałym zakresie nie zweryfikowały zaś żadnych okoliczności powołanych przez wnioskodawcę, w tym nie rozważyły jaki jest stan prawny działki skarżącego (służebność na rzecz PGE) oraz jaki ma to wpływ na ocenę istnienia zgody właściciela i jej zakres.

Wyjaśnienia również wymaga dopuszczenie dowodu z akt sprawy II SA/Bk 1069/14. Było to niezbędne do zbadania przedmiotu tamtego postępowania (art. 126 u.g.n.), który różnił się od przedmiotu sprawy niniejszej (art. 124b ust. 1 u.g.n.).

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji uwzględni ocenę prawną sformułowaną w niniejszym uzasadnieniu oraz rozważy zastosowanie

art. 124b ust. 1 u.g.n. W szczególności będzie miał na uwadze, że nie może orzec pozytywnie na tej podstawie w zakresie udostępnienia nieruchomości pod wycinkę drzew. Dalej, uwzględni organ treść ustanowionej służebności i oceni, w jakim zakresie konieczne jest (i czy w ogóle) wydanie decyzji na podstawie art. 124b ust. 1 u.g.n. pod "konserwację urządzeń" zinterpretowaną jak uczynił to sąd, z uwzględnieniem stanowiska skarżącego co do zakresu niesprzeciwiania się udostępnieniu. W zależności od poczynionych ustaleń rozstrzygnie organ merytorycznie bądź procesowo oraz uzasadni swoje stanowisko zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 K.p.a. Odniesie się też organ do stanowiska strony odnośnie jej nierównego traktowania w stosunku do właściciela działki sąsiedniej nr 354/9.

Mając na uwadze powyższe sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w związku z art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania nie orzeczono, bowiem ani treść skargi ani wypowiedź skarżącego na rozprawie nie zawiera wniosku o ich zasądzenie. Zgodnie zaś z art. 210 § 1 P.p.s.a. strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Stronę działającą bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego sąd powinien pouczyć o skutkach niezgłoszenia wniosku w powyższym terminie. W zawiadomieniu o terminie rozprawy powyższe pouczenie było zawarte (k. 21verte – punkt 6 pouczenia).