Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 696/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2017-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 28 ust. 1, 2, ust. 3 pkt 1-6, ust. 3a, art. 123,
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 77 par. 1, art. 107 par. 1, 3, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 133 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2017 r. sprawy ze skargi J.B. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] r.

nr [...] utrzymał w mocy decyzję z [...] r. nr [...] odmawiającą J.B. umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu wskazano, że S.B. w okresie od 31 grudnia

1998 r. do 30 września 2008 r. prowadził działalność gospodarczą. Przy prowadzeniu działalności zatrudniał pracowników. W związku z prowadzoną działalnością, obowiązany był do opłacania składek za ubezpieczenie własne i za zatrudnionych pracowników. Z uwagi na niewywiązanie się z ustawowego obowiązku powstało zadłużenie. Decyzją z [...] r. nr [...] Zakład orzekł, że jako spadkobierca po S.B. zmarłym 20 marca

2014 r. J.B. odpowiada solidarnie wraz z pozostałymi spadkobiercami za jego zobowiązania z tytułu składek. Wnioskiem z 11 lutego 2016 r. M.B., jako przedstawiciel małoletniej J.B., zwróciła się o umorzenie nieopłaconych składek ubezpieczeniowych, do których spłaty zobowiązana została J.B. powyższą decyzją. Decyzją z [...] r. Zakład, nie znajdując wystarczających przesłanek przemawiających za umorzeniem wnioskowanych zaległości, odmówił umorzenia przedmiotowych należności. W dniu 25 lipca 2016 r. strona zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy powołując się na ciężką sytuację materialną i rodzinną. We wniosku podkreślono, że zobowiązana jest uczennicą Gimnazjum i pozostaje na utrzymaniu matki. Wskazano, że ciążące na niej długi małoletnia będzie spłacać do końca życia, gdyż odziedziczyła dom, który jest zabezpieczony hipoteką, a spłata zadłużenia pozbawi ją możliwości normalnego startu w dorosłe życie. Nadto podkreślono, że z uwagi stan zdrowia i konieczność stałego leczenia znacznie obciążony jest budżet j ej rodziny.

Zakład wskazał na przesłanki umorzenia należności składkowych określone

w art. 28 ust. 2 i 3, art. 28 ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U.2016.963 ze zm.) dalej "u.s.u.s." w zw. z § 3 Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.

w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U.141.1365), dalej "Rozporządzenie".

Organ stwierdził, że w niniejszym przypadku brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. bowiem źródłem utrzymania rodziny jest dochód z tytułu zatrudnienia, uprawy gospodarstwa sadowniczego oraz z tytułu pobieranej renty rodzinnej przez członków rodziny. Nadto spadkobiercy posiadają majątek nieruchomy i ruchomy.

Dalsze postępowanie w sprawie umorzenia prowadzone było zatem

z uwzględnieniem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz Rozporządzenia, które mają zastosowanie w przypadku braku całkowitej nieściągalności. Jednak zgodnie

z powołanym przepisem, jedynie należności z tytułu składek ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, tj. należności za ubezpieczenie własne płatnika składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie natomiast z

art. 30 u.s.u.s. powyższy przepis nie ma zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Zatem składki za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych nie mogą być przedmiotem postępowania umorzeniowego. Wobec powyższego Zakład decyzją

z 23 czerwca 2016 r. odmówił wszczęcia postępowania w ww. zakresie.

Organ ustalił, że głównym źródłem dochodu w rodzinie strony jest dochód matki zobowiązanej z tytułu zatrudnienia w Zespole Szkół Rolniczych w Sandomierzu, który wynosi średniomiesięcznie ok. 5021 zł brutto, tj. ok. 3515 zł netto. Nadto dochody

z tytułu uprawianego gospodarstwa sadowniczego w wysokości 3000 zł rocznie,

tj. 250 zł miesięcznie. Zobowiązana prowadzi wspólne gospodarstwo z mamą M. i siostrą J.. Na utrzymaniu matki zobowiązanej pozostaje również studiująca w K. córka A.. Dodatkowym źródłem utrzymania rodziny jest renta rodzinna, która od marca 2016 r. wynosi 246,42 zł na członka rodziny

tj., M., J., A.. Z M.B. zamieszkuje ponadto córka K. K. z mężem M. i synem K., prowadząc odrębne gospodarstwo domowe. Z tytułu utrzymania matka zobowiązanej ponosi kwotę około 700 zł oraz z tytułu leczenia około 300 zł. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że M. i A. leczą się na schorzenia ginekologiczne. Matka zobowiązanej posiada zobowiązania cywilno-prawne z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek

u osób fizycznych, na łączną kwotę 164.000 zł, w tym zobowiązanie z tytułu kredytu hipotecznego w wysokości 150.000 zł, którego wymagalność wygasa w 2039 r. Łączna kwota miesięcznych zobowiązań spłacanych z ww. tytułu wynosi 1404 zł. M.B. oświadczyła, że comiesięczne zobowiązania przekraczają dochody w rodzinie, w związku z czym płatności regulowane są z opóźnieniem, co nie znajduje odzwierciedlenia w stanie faktycznym. Jak ustalono dochód dyspozycyjny w rodzinie wynosi 2100 zł, tj. po uwzględnieniu stałych miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem, zobowiązań kredytowych oraz kosztów leczenia. Podniosła również, że prowadzony sad w O. przynosi kłopot, nie generując oczekiwanych dochodów. Użytkowanie 30 letniego ciągnika generuje dodatkowe koszty związane z zakupem ropy. Organ ustalił ponadto, że skarżąca jest w

2/8 części współwłaścicielką, natomiast matka strony w 5/8 części domu o powierzchni 120 m pod adresem zamieszkania (w 1/8 części nieruchomość jest własnością A.B.) oraz współwłaścicielką w 1/4 gospodarstwa rolnego (sadu) o pow. 1,4 ha (część gruntów została przekazana siostrze K. umową darowizny z 1 maja 2015 r.). Powyższe nieruchomości nabyte zostały w drodze nabycia spadku po zmarłym S.B.. Zakład zabezpieczył swoje należności na nieruchomości o powierzchni 0,79 ha (część gruntów położonych w O. gm. S. o łącznej powierzchni 1,33 ha; w tym o powierzchni

0,54 ha figurujące na S.B.). Nadto M.B. jest właścicielką na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomości położonej w miejscowości Tujsk, w województwie pomorskim o powierzchni 0,83 ha. Nieruchomość ta nie została uwzględniona w spisie inwentarza przy ustalaniu masy spadkowej. Jako majątek w postępowaniu spadkowym wykazano samochód osobowy marki Opel Vectra z 2003 r., ciągnik rolniczy Ursus z 1972 r. oraz środki zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości 51.000 zł. Zobowiązana nadto figuruje jako współwłaścicielka (z matką) pojazdu marki Opel Astra z 1998 r. Samochód wymaga ciągłych napraw, na które rodziny nie stać. Organ ustalił również, że rodzina nie korzysta z pomocy instytucji pomocowych.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M.B. podkreśliła, że wraz z córkami żyją ‘bardzo skromnie’. Oświadczyła, że nigdy nie korzystała z pomocy instytucji pomocowych, jednak nie stać było rodzinę na wycieczki, kolonie, obozy. Nadto podkreśliła, że sytuacja materialna pozwala jedynie na podstawowe, niezbędne do życia rzeczy, bez luksusów. Wskazała, że renta przyznana po zmarłym mężu przeznaczana jest na opłacenie nauki studiującej w K. córki.

W ocenie organu sytuacja majątkowa i rodzinna nie spełnia przesłanek określonych w przepisie § 3 pkt 1 Rozporządzenia. Rodzina posiada zobowiązania publiczno- i cywilno-prawne, które są spłacane. W tej sytuacji nie jest w interesie Zakładu, aby rezygnował ze swoich wierzytelności na rzecz innych zobowiązań cywilno- i publiczno- prawnych, bowiem publicznoprawny charakter należności składkowych oraz cele, na które są one przeznaczone obligują ZUS do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Zakład, jako wierzyciel nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością, bowiem system ubezpieczeń społecznych ma charakter powszechny i oparty jest na zasadzie solidaryzmu. W przypadku, gdy składki na określone fundusze nie są odprowadzane, ciężar ich uiszczenia przerzucany jest na ogół społeczeństwa. Podkreślił, że jako uprawnieni członkowie rodziny po zmarłym S.B., wnioskodawczyni i jej rodzina otrzymują świadczenie rentowe właśnie z takich środków.

M.B. oświadczyła, że nie posiada aktualnie majątku, na który mogłaby zaciągnąć kredyt na spłatę należności wobec ZUS, zaś w piśnie z

27 sierpnia 2016 r. zaznaczyła, że nie ma możliwości sprzedaży sadu przez

5 a nawet 6 lat ze względu na niepełnoletniość córki J.. Natomiast postępowanie wykazało, że w maju 2015 r. przekazała umową darowizny córce K. K., działkę o pow. 0,0674 ha, dla której urządzona jest księga wieczysta.

Według Zakładu wykazano, że rodzina zobowiązanej posiada znaczny majątek, z którego sprzedaży mogłaby uzyskać środki na uregulowanie części zadłużenia. Ponadto z wniosków wszystkich spadkobierców S.B. toczą się postępowania w sprawie umorzenia należności na podstawie przepisów ustawy

z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U.2012.1551), zwanej ustawą abolicyjną. W przypadku zobowiązanych zachodzi możliwość umorzenia na podstawie przepisów wyżej wymienionej ustawy należności z tytułu składek w kwocie 105.175,97 zł, po spełnieniu warunków określonych w decyzjach z 29 czerwca

2016 r. Zakład wskazał przy tym na solidarny charakter odpowidzialności spadkobierów za zobowiązania wnioskodawcy.

Dodatkowo organ argumentował brak podsaw do zmiany rozstrzygnięcia okolicznością posiadania przez matkę zobowiązanej nieruchomości w miejscowości Tujsk w województwie pomorskim, z której zgodnie ze złożonymi oświadczeniami nie uzyskuje żadnych środków finansowych. W ocenie organu jej sprzedaż umożliwiłaby pozyskanie środków finansowych na spłatę zobowiązań wobec ZUS, przynajmniej

w części niepodlegającej umorzeniu na podstawie ustawy abolicyjnej. W odniesieniu do argumentu złej sytuacji zdrowotnej organ zauważył, że występujące w rodzinie schorzenia nie uniemożliwiają zarobkowania M.B.. Pozostałych członków rodziny nie wykluczają natomiast z rynku pracy w przyszłości. Aktualnie M.B. pozostaje w zatrudnieniu, natomiast studiująca córka, uzyskuje dochody z prac dorywczych przebywając w Krakowie.

Na powyższą decyzję J.B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzuciła naruszenie:

1. art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. w związku z art. 123 u.s.u.s. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dowolnej jego ocenie wyrażającej się w przyjęciu, że sytuacja skarżącej nie uzasadnia umorzenia jej zaległości wobec ZUS;

2. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia poprzez błędne uznanie, że w stosunku do skarżącej nie zaszły okoliczności stanowiące podstawę do umorzenia zaległości;

3. brak zbadania kwestii przedawnienia roszczeń ZUS wobec dłużników solidarnych spadkobierców zmarłego S.B..

W uzasadnieniu omówiono mające zastosowanie w sprawie regulacje prawne oraz wskazano na uznaniowy charakter zaskarżonej decyzji. W ocenie skarżącej zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja nie mogą zostać uznane za odpowiadające prawu. Głównie dlatego, że ocena sytuacji życiowej skarżącej nie jest trafna. Trudno zgodzić się ze stanowiskiem, że uiszczenie należności w tak wysokiej kwocie nie stwarza zagrożenia egzystencji. Ponadto ustalenia dotyczące spełniania przesłanek umorzenia odnosić się przy tym winny do okoliczności istniejących

w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości, czy przewidywań dotyczących przyszłości. W ocenie skarżącej organ nie dokonał prawidłowej oceny przesłanek umorzenia należnych składek.

Poza ogólnikowymi stwierdzeniami, co do uznania administracyjnego skutków umorzenia spornych należności i przyczyn ich powstania, nie uzasadnił dlaczego

w badanej sprawie interes publiczny przeważa nad interesem skarżącej.

Skarżąca podniosła, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności

z tytułu składek dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Kwestia ta nie została dostatecznie wyjaśniona. Z decyzji organu wynika, że składki te są należne za poszczególne miesiące. Skarżąca wskazała na przepisy regulujące kwestię terminu biegu przedawnienia składek, tj. art. 24 ust. 4, ust. 5, ust. 5b, przepisy przejściowe oraz sposób liczenia tego terminu. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez organ przed którym toczy się postępowanie. Z tych względów organ winien dysponować dokumentem potwierdzającym, kiedy została podjęta pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek oraz czy i kiedy dłużnik został o niej powiadomiony.

W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał stanowisko przedstawione

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2014.1647) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(j. t. Dz.U.2016.718), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując sprawę w wyżej zakreślonych granicach, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił też i uznał za niewadliwe ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego. Znajdują one potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym, a Sąd przyjął je za podstawę dalszych rozważań.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia należności składkowych zmarłego S.B., za które jako spadkobierczynie, odpowiedzialne są solidarnie skarżąca wraz z matką

i siostrami.

Podstawę materialnoprawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowi art. 28 ust. 2, 3 i 3 a tej ustawy. Zgodnie

z powołaną regulacją należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko

w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Wobec ustalenia braku przesłanki nieściągalności, ZUS przeprowadza postępowanie w oparciu o przepisy

art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 Rozporządzenia, w świetle których Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W pierwszym etapie postępowania z wniosku o umorzenie należności składkowych organ bada, czy w ogóle występują przesłanki do umorzenia należności. W celu ustalenia istnienia ww. przesłanek konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji rodzinnej i zdrowotnej osoby zobowiązanej. Ustalając istnienie przesłanek organ bierze przy tym pod uwagę aktualną sytuację życiową

i majątkową osoby wnoszącej o umorzenie zaległości. Jeśli żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona organ bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi.

W przypadku ustalenia zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności, postępowanie wchodzi w drugi etap – uznania administracyjnego, tj. możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia.

Z treści wyżej zacytowanych przepisów wynika bowiem, że dopiero na tym etapie postępowania organ korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Dążąc do załatwienia sprawy organ zobowiązany jest też mieć na względzie interes społeczny

i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Dokonując tych czynności organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 K.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Swobodna ocena dowodów, by nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny, m.in. logiki, doświadczenia życiowego, wszechstronności.

Konsekwencją takiego modelu postępowania organu jest kontrola sądu sprawowana zasadniczo na trzech poziomach: 1. kontrola prawidłowości przeprowadzonego postępowania, w tym postępowania dowodowego (zwłaszcza kompletności materiału dowodowego); 2. kontrola prawidłowości oceny przesłanek umorzenia oraz w przypadku ich zaistnienia; 3. kontrola granic przyznanego organowi uznania administracyjnego.

W niniejszej sprawie organ prawidłowo stwierdził brak przesłanek nieściągalności. Nie bez znaczenia dla oceny tej przesłanki ma, podnoszona przez organ, okoliczność odziedziczenia przez rodzinę, z którą skarżąca odpowiada solidarnie za dług, majątku nieruchomego (dom, sad). Potwierdzeniem posiadania przez spadkobierców S.B. majątku jest zabezpieczenie przez Zakład swoich należności na nieruchomości o powierzchni 0,79 ha (część gruntów położonych w O.gmina S. o łącznej powierzchni 1,33 ha, w tym

o powierzchni 0,54 ha figurujące na S.B.). Nie jest ponadto kwestionowaną okolicznością pozostawienie rodzinie w spadku pojazdów: marki opel Vectra z 2003 r., marki opel Astra z 1998 r., ciągnika rolniczego Ursus z 1972 r. oraz środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym w wysokości 51 tys. zł. Dodatkowo rodzina (matka), z którą skarżąca na stałe zamieszkuje, posiada źródła utrzymania z tytułu zatrudnienia oraz z tytułu uprawy gospodarstwa sadowniczego.

Wobec ustalenia braku przesłanki nieściągalności, Zakład był uprawniony do przeprowadzenia postępowania w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

w związku z § 3 Rozporządzenia. Zdaniem Sądu organ, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, również trafnie stwierdził brak przesłanek wynikających z tych regulacji.

Wymaga wyjaśnienia, że ocena przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia (pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych na skutek opłacenia należności z tytułu składek) musi być dokonywana w aspekcie skutków, jakie dla zobowiązanego i jego rodziny pociągnęłaby zapłata spornej należności czy to dobrowolnie, czy w drodze przymusu egzekucyjnego. Co istotne przesłanka ta musi być rozważana indywidualnie w odniesieniu do sytuacji danego zobowiązanego. W niniejszej sprawie dodatkowo należało uwzględnić sytuację majątkową i osobistą pozostałych spadkobierców odpowiadających ze skarżącą solidarnie za długi spadkowe obejmujące nieuiszczone składki na ubezpieczenie społeczne, co organ prawidłowo uczynił. Stosownie bowiem do § 3 ust. 2 Rozporządzenia, za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku. Zobowiązana natomiast stanowi rodzinę z mamą M. i siostrą A. Prowadzą one wspólne gospodarstwo domowe, pomimo że siostra aktualnie zamieszkuje i studiuje w K., a w miejscu zameldowania bywa, co dwa - trzy miesiące. Istotne przy tym jest, że skarżąca jest osobą małoletnią, uczy się w gimnazjum i pozostaje na utrzymaniu matki.

Za prawidłowością stanowiska organu w powyższym zakresie, wbrew zarzutom skargi, przemawiają dokonane w sprawie ustalenia faktyczne w zakresie sytuacji majątkowej skarżącej i jej rodziny. Z ustaleń tych, opartych na dowodach przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wynika, że rodzina skarżącej

i ona sama posiada źródła utrzymania oraz majątek. Organ wskazał, że głównym źródłem utrzymania rodziny skarżącej jest dochód matki zobowiązanej z tytułu zatrudnienia w Zespole Szkół Rolniczych w S., który wynosi średniomiesięcznie ok. 5021 zł brutto, tj. ok. 3515 zł netto; dochody z tytułu uprawianego gospodarstwa sadowniczego w wysokości 3000 zł rocznie, tj. 250 zł miesięcznie; renta rodzinna, która od marca 2016 r. wynosi 246,42 zł i pobierana jest przez wnioskodawczynię, siostrę A. oraz matkę M.B.. Według oświadczenia strony cała kwota renty przekazywana jest na utrzymanie siostry

w K.. Ponadto w drodze nabycia spadku po zmarłym S.B. skarżąca jest w 2/8 części współwłaścicielką, a jej matka w 5/8 części domu

o powierzchni 120 m pod adresem zamieszkania (w 1/8 części nieruchomość jest własnością A.B.); współwłaścicielką w 1/4 gospodarstwa rolnego (sadu)

o pow. 1,4 ha (część gruntów została przekazana siostrze K. umową darowizny z 1 maja 2015 r.). Jako majątek w postępowaniu spadkowym wykazano także samochód osobowy marki Opel Vectra z 2003 r., ciągnik rolniczy Ursus

z 1972 r. oraz środki zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości 51.000 zł. Zobowiązana nadto figuruje jako współwłaścicielka (z matką) pojazdu marki Opel Astra z 1998 r. Nie jest kwestionowane, że są to samochody tzw. ,,wiekowe" i jak twierdzi skarżąca wymagają ciągłych napraw, to jednak mają określoną wartość. Jak wyżej podkreślono, w świetle przepisów Rozporządzenia, przy ocenie możliwości płatniczych skarżącej w tej konkretnej sprawie, uwzględnić należy sytuację majątkową i osobistą jej rodziny. Dlatego okolicznością przemawiającą za brakiem podstaw do umorzenia należności składkowych jest posiadanie przez matkę zobowiązanej nieruchomości w miejscowości T. w województwie pomorskim,

z której zgodnie ze złożonymi oświadczeniami nie uzyskuje żadnych środków finansowych. W sytuacji wyjątkowej, w jakiej w związku z odziedziczeniem długu składkowego znacznej wartości znalazła się rodzina skarżącej, sprzedaż tej nieruchomości umożliwiłaby pozyskanie środków finansowych na spłatę zobowiązań wobec ZUS, przynajmniej w części niepodlegającej umorzeniu na podstawie ustawy abolicyjnej.

Dokonując ustaleń w zakresie zaistnienia przesłanki umorzenia

z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, koniecznym było także ustalenie, przy inicjatywie strony, na dzień wydania decyzji rodzaju i wysokości ponoszonych kosztów utrzymania. W tym zakresie analiza zaskarżonej decyzji, dowodów zgromadzonych

w sprawie oraz środków odwoławczych skarżącej wykazała, że z tytułu utrzymania matka zobowiązanej ponosi kwotę około 700 zł oraz z tytułu leczenia około 300 zł; posiada zobowiązania cywilno-prawne z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek

u osób fizycznych, na łączną kwotę 164.000 zł, w tym zobowiązanie z tytułu kredytu hipotecznego w wysokości 150.000 zł, którego wymagalność wygasa w 2039 r. Łączna kwota miesięcznych zobowiązań spłacanych z ww. tytułu wynosi 1404 zł. Jak ustalono w postępowaniu dochód dyspozycyjny w rodzinie wynosi 2100 zł, tj. po uwzględnieniu stałych miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem, zobowiązań kredytowych oraz kosztów leczenia.

Podsumowując, mając na uwadze ustalenia organu w zakresie możliwości płatniczych zobowiązanej i jej rodziny, należy podzielić wniosek organu, że rodzina skarżącej posiada znaczny majątek, z którego sprzedaży mogłaby uzyskać środki na uregulowanie części zadłużenia. Zwłaszcza w sytuacji, gdy sporne zobowiązane mogą zostać zmniejszone o kwotę 105.175,97 zł, ponieważ z wniosków wszystkich spadkobierców S.B. toczą się postępowania w sprawie umorzenia należności na podstawie przepisów ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U.2012.1551), zwanej ustawą abolicyjną. W przypadku spełnieniu warunków określonych w decyzjach z 29 czerwca 2016 r., w perspektywie możliwości płatnicze skarżącej i jej rodziny realnie wzrosłyby. To zaś oznacza, że nie można zarzucić organowi wadliwej oceny możliwości płatniczych skarżącej.

W okolicznościach faktycznych sprawy nie ma realnej obawy, aby opłacanie odziedziczonych należności pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Dodatkowo należy wskazać, że wobec faktu nieosiągania przez skarżącą dochodów nie zachodzi obawa skierowania egzekucji do tych dochodów, co z kolei dopiero mogłoby stanowić podstawę do ewentualnego rozważenia zagrożenia jej egzystencji wskutek zajęcia tych dochodów. Z tego powodu sytuacja skarżącej nie ulegnie najmniejszej zmianie. Skoro bowiem skarżąca nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia, tylko rentę rodzinną w wysokości 246,42 zł, to w istocie nie tylko nie ponosi wszystkich kosztów własnego utrzymania, ale i nie zachodzi niebezpieczeństwo, że wskutek potencjalnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego zostanie pozbawiona środków do życia. Aby do tego doszło skarżąca musiałby osiągać jakkolwiek dochód. Tymczasem małoletnia skarżąca pozostaje na utrzymaniu matki osiągającej na bieżąco dochody z zatrudnienia i to ona obowiązana jest zagwarantować jej egzystencję na poziomie zapewniającym funkcje życiowe. Oznacza to, że ma ona zabezpieczone środki egzystencji, a więc nie zachodzi obawa zagrożenia tej egzystencji, na co zwrócił uwagę też organ. W tych okolicznościach nie jest więc zasadne twierdzenie skarżącej, że zapłata zaległości pociągnęłaby za sobą skutki w postaci niezaspokojenia potrzeb życiowych skarżącej.

Poza sporem w sprawie jest natomiast brak pozostałych przesłanek umorzenia zaległości określonych w § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Skarżąca nie sygnalizowała bowiem wystąpienia okoliczności, o których mowa w pkt 2 i 3 § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Okoliczności te nie wynikają również z ustalonego przez organ stanu faktycznego sprawy. Podnoszono wprawdzie, że siostry leczą się wraz z matką na schorzenia ginekologiczne, to jednak organ analizując przedłożoną dokumentację medyczną prawidłowo stwierdził, że schorzenia te nie uniemożliwiają zarobkowania skoro siostra uzyskuje dochody z prac dorywczych przebywając w K., a matka z tytułu zatrudnienia w Zespole Szkół Rolniczych w S. oraz z tytułu uprawianego gospodarstwa sadowniczego

Organ prawidłowo również dokonał wyważenia interesu skarżącej i interesu społecznego, o których mowa w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. Celnie podniósł bowiem, że ze środków ZUS korzystają zasadniczo osoby starsze i schorowane, które przez wiele lat opłacały rzetelnie składki na ZUS, a które obecnie z uwagi na stan zdrowia nie są w stanie podjąć zatrudnienia i muszą skorzystać ze swoich uprawnień nabytych w konsekwencji uprzednio opłacanych składek i stan ten ma charakter trwały, nieodwracalny, np. z uwagi na stan zdrowia lub niepełnosprawność. Wpłaty

z tytułu wymagalnych składek odgrywają więc istotną rolę w tym, aby ZUS miał środki na wypłatę świadczeń osobom, które zaprzestały już z uwagi na wiek działalność zawodową i uzyskały uprawnienia do świadczeń z ZUS. Brak wpływów ze składek do ZUS będzie oznaczał brak środków na wypłatę świadczeń uprawnionym osobom. Pomimo, że skarżąca i jej rodzina odziedziczyła długi składkowe przekraczające kwotę 350.000 zł, co do których jest solidarnie zobowiązana do zapłaty, to wbrew własnej ocenie, ona sama i jej rodzina nie pozostaje w ubóstwie, a to z uwagi na fakt posiadania bieżących dochodów (wynagrodzenie matki M., dochody z gospodarstwa sadowniczego) oraz odziedziczony znacznej wartości majątek nieruchomy, ruchomy oraz oszczędności. W sytuacji zaś gdy inne zobowiązania, w tym cywilno – prawne (spłata kredytów

i pożyczek) są regularnie opłacane przez rodzinę skarżącej to w interesie Zakładu nie jest rezygnowanie ze swoich wierzytelności na rzecz innych zobowiązań.

Wymaga podkreślenia, że z uwagi na charakter należności, jak i cele, na jakie są przeznaczane składki na ubezpieczenie społeczne oraz zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych umorzenie jest traktowane jako instytucja

o wyjątkowym charakterze i wymaga wykazania przez wnioskodawcę istnienia przyczyn wyraźnie przemawiających za tak szczególnym potraktowaniem wnioskodawcy. Taka natomiast sytuacja w realiach rozpoznawanej sprawy nie nastąpiła. Skarżąca i jej rodzina może podjąć dalsze działania aby umożliwić, jak najmniejszym kosztem dla własnego utrzymania, spłatę zadłużenia. Oprócz skorzystania z rozwiązań przyjętych w ustawie abolicyjnej, zobowiązani solidarnie mogą złożyć wniosek o rozłożenie na raty zaległości na podstawie art. 29 ust. 1 u.s.u.s., bądź ponowić wniosek o ich umorzenie, jeżeli nastąpiła niekorzystna zmiana w ich sytuacji majątkowej i rodzinnej. Decyzje w sprawach umorzenia zaległości nie mają bowiem powagi rzeczy osądzonej, co oznacza, że zmiana sytuacji wnioskodawcy, jak i przedłożenie dowodów jego trudnej sytuacji stwarza możliwość ponownej jej oceny przez organ i wydania decyzji.

Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie miał ponadto zarzut przedawnienia należności składkowych. Wprawdzie zaległości dotyczą dosyć odległych okresów

i brzmienie powołanych przez skarżącą przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym w zakresie przedawnienie, mogłoby sugerować przedawnienie dochodzonych przez Zakład od skarżącej zaległości, to jednak należy stwierdzić, że zaległości te nie przedawniły się. Stosownie bowiem do art. 24 ust. 5d u.s.u.s. przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji

o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie

5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.

W niniejszej sprawie taka decyzja została wydana przez Zakład 9 marca 2016 r. Obejmuje ona dochodzone przez Zakład należności zmarłego S.B. oraz czyni za nie odpowiedzialną solidarnie z matką oraz siostrami, skarżącą.

Ocena okoliczności, które determinuje konstrukcja normatywna przesłanek prawnych umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została ona dokonana na podstawie całego ujawnionego przez skarżącą i uzyskanego

w marę obiektywnych możliwości organu z urzędu materiału dowodowego sprawy

i nie narusza granic tzw. swobodnej oceny dowodów. Jest ona prawidłowa, logiczna

i konsekwentna. Organ nie pominął żadnej podnoszonej przez skarżącą okoliczności faktycznej. Nie można też zarzucić organowi braku obiektywizmu czy działanie jedynie w interesie potrzeb ZUS. Wręcz przeciwnie analiza uzasadnień decyzji obu instancji dowodzi, że organ dokonał ważenia obu interesów: interesu ZUS, wyrażającego również potrzeby obecnych świadczeniobiorców świadczeń emerytalnych czy rentowych, oraz interesu skarżącej, wyrażającego się brakiem możliwości uregulowania zaległości i bieżącego zaspokojenia jej potrzeb bytowych.

W niniejszej sprawie, dokonując kontroli legalności decyzji, Sąd stwierdził, że Zakład przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 K.p.a. i znajdują odzwierciedlenie w uzasadnieniach obu decyzji. Stąd nieuzasadnione są zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. w związku z art. 123 u.s.u.s. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dowolnej jego ocenie wyrażającej się w przyjęciu, że sytuacja skarżącej nie uzasadnia umorzenia jej zaległości wobec ZUS oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia poprzez błędne uznanie, iż w stosunku do skarżącej nie zaszły okoliczności stanowiące podstawę do umorzenia zaległości.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., oddalił skargę.