Postanowienie NSA, sygn. akt I OSK 2518/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 § 2 pkt 4 oraz art. 58 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 517 j ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 89 poz 555
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 797/17 o odrzuceniu skargi K.J. na pismo Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] z dnia 30 listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie wyznaczenia dyżuru obrończego postanawia oddalić skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wicedziekan Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] pismem z dnia 30 listopada 2016 r. l.dz. [...] poinformował radcę prawnego K.J. m.in. o tym, że w wykonaniu nałożonego na okręgowe izby radców prawnych obowiązku zapewnienia dyżurów radców prawnych w siedzibach sądów rejonowych pozostających w obszarze właściwości danej OIRP – zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r., poz. 1247 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 czerwca 2015 r. w sprawie sposobu zapewnienia oskarżonemu korzystania z pomocy obrońcy w postępowaniu przyspieszonym (Dz. U. z 2015 r., poz. 920) – został mu wyznaczony w dniu [...] października 2017 r. dyżur w Sądzie Rejonowym [...]. Podał również, iż obowiązek pełnienia dyżurów dotyczy wszystkich radców prawnych uprawnionych do obrony w postępowaniu karnym według ustawy o radcach prawnych, mających miejsce zamieszkania na obszarze właściwości danego sądu.

Powyższe pismo K.J. uczynił przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jako stanowiące akt/czynność z zakresu administracji publicznej. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego aktu/czynności w całości oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, z wyłączeniem kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podał, że obowiązek sprawowania dyżurów w określonym czasie i miejscu nie wynika z przepisów ustawy, lecz z odrębnych przepisów w postaci rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 czerwca 2015 r. w sprawie sposobu zapewnienia oskarżonemu korzystania z pomocy obrońcy w postępowaniu przyspieszonym. Wskazał, że radca prawny wykonuje zawód ze starannością wynikającą z wiedzy prawniczej oraz zasad etyki radcy prawnego (art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych), w tym nie może podjąć się prowadzenia sprawy, jeżeli nie posiada wystarczającej wiedzy lub doświadczenia (art. 12 ust. 2 Kodeksu etyki zawodowej radcy prawnego). Wyjaśnił, że taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Zdobył on uprawnienia zawodowe w okresie, w którym wyłączona była możliwość występowania przez radców prawnych w charakterze obrońcy w sprawach karnych. Zawód radcy prawnego wybrał świadomie, gdyż nie był zainteresowany prowadzeniem jakichkolwiek spraw karnych. W konsekwencji przez cały okres wykonywania zawodu radcy prawnego nie zajmował się sprawami karnymi i nie ma w nich żadnego doświadczenia.

W ocenie skarżącego, obligowanie radcy prawnego do podjęcia się prowadzenia sprawy (poprzez wyznaczenie mu dyżuru w sprawach karnych), w sytuacji, gdy nie posiada on wystarczającej wiedzy lub doświadczenia w jej prowadzeniu, narusza przepisy prawa powszechnego, gdyż Kodeks Etyki Radcy Prawnego stanowi poprzez odesłanie z art. 3 ustawy o radcach prawnych część tej ustawy. Narusza ono także art. 2, art. 22 i art. 65 Konstytucji RP.

Zdaniem skarżącego, obowiązek sprawowania dyżurów przez radców prawnych w określonym czasie i miejscu wywodzony z § 3, 4 i 7 cyt. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 czerwca 2015 r. w sprawie sposobu zapewnienia oskarżonemu korzystania z pomocy obrońcy w postępowaniu przyspieszonym, nie może stanowić podstawy do wyznaczenia mu spornego dyżuru, gdyż Konstytucja nie przewiduje możliwości ograniczania działalności gospodarczej w drodze rozporządzenia.

Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie w odpowiedzi na skargę wniosła o jej odrzucenie, wskazując, że niniejsza sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2017 sygn. akt IV SA/Wa 797/17 odrzucił skargę.

W uzasadnieniu postanowienia podał, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Zakres spraw poddanych kognicji sądów administracyjnych określa art. 3 § 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a.").

Sąd pierwszej instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest pismo Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] z dnia 30 listopada 2016 r. l.dz. [...], informujące skarżącego o wyznaczeniu mu w określonym czasie i miejscu dyżuru, w wykonaniu nałożonego na okręgowe izby radców prawnych obowiązku zapewnienia dyżurów radców prawnych w siedzibach sądów rejonowych pozostających w obszarze właściwości danej OIRP. Obowiązek ten powstał z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 czerwca 2015 r. w sprawie sposobu zapewnienia oskarżonemu korzystania z pomocy obrońcy w postępowaniu przyspieszonym.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w/w pismo nie posiada cech decyzji administracyjnej, ani innej władczej formy działania administracji publicznej – w szczególności nie stanowi ono aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Z tego względu nie może być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Brak jest również przepisów szczególnych, które pozwalałyby objąć wniesioną skargę kognicją sądu administracyjnego.

Mając na uwadze regulację zawartą w powołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 czerwca 2015 r. stwierdził, że brak jest czynności, którą można by określić jako wyznaczenie dyżuru obrończego radcy prawnemu przez organy samorządu zawodowego.

Stosownie do § 3 ust. 2 cyt. rozporządzenia, rada okręgowej izby radców prawnych przedstawia prezesowi właściwego sądu rejonowego wykaz radców prawnych uprawnionych do obrony w postępowaniu karnym według ustawy o radcach prawnych, mających miejsce zamieszkania na obszarze właściwości danego sądu, pełniących dyżury. Wyłączne kryterium zamieszczenia radcy prawnego w wykazie radców, którzy pełnią dyżury obrończe, stanowi spełnianie warunków określonych w tym przepisie, tj. posiadanie uprawnień do obrony w postępowaniu karnym (według ustawy o radcach prawnych), a także miejsca zamieszkania na obszarze właściwości danego sądu. W odpowiedzi na skargę wyjaśniono, że w Okręgowej Izbie Radców Prawnych [...] ustalenie dla danego radcy prawnego konkretnych dat dyżurów następuje przy użyciu systemu informatycznego, z którego korzystają sądy, w oparciu o algorytm, przydzielający dyżury losowo kolejnym uprawnionym osobom.

Ponadto Sąd pierwszej instancji podał, że przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 233. ze zm.) enumeratywnie wskazują przypadki, w których samorząd pełni zadania zlecone z zakresu administracji publicznej. Takim zadaniem nie jest przedstawianie prezesom właściwych sądów rejonowych wykazów radców prawnych pełniących dyżury w celu zapewnienia oskarżonemu korzystania z pomocy obrońcy w postępowaniu przyspieszonym.

W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął, że czynność rady okręgowej izby radców prawnych związana z przyporządkowaniem radcy prawnemu terminów obowiązkowych dyżurów obrończych w danym roku kalendarzowym nie spełnia podstawowego kryterium, warunkującego zaliczenie jej do kategorii czynności określonych w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., nie jest bowiem czynnością z zakresu administracji publicznej.

Z tych względów uznał, że kwestionowane pismo nie stanowiło rozstrzygnięcia, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 P.p.s.a., skargę odrzucił.

Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł radca prawny K.J. i zaskarżając postanowienie w całości, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, tj. art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 22, art. 65 § 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w zw. z art. 12 ust. 1 Kodeksu etyki zawodowej radcy prawnego – poprzez niedokonanie kontroli skarżonego aktu lub czynności w postaci wyznaczenia skarżącemu dyżuru obrończego w Sądzie Rejonowym [...] i nieuchylenie tego aktu z zakresu administracji publicznej (zawierającego wady z zakresu prawa materialnego), podczas gdy przedstawienie przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] wykazu radców prawnych pełniących dyżury w konkretnym okresie i objęcie tym wykazem skarżącego oraz poinformowanie skarżącego o w/w dyżurze, stanowi sformalizowany objaw woli organu administrującego, podjęty na podstawie prawa i w granicach przysługujących temu organowi kompetencji, skierowany do zindywidualizowanego adresata w konkretnej sprawie – jest klasycznym aktem administracyjnym.

Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto oświadczył, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy i wnosi o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przytoczył argumentację mającą wykazać zasadność podniesionego w niej zarzutu. Podał, że w celu umożliwienia oskarżonemu korzystania z pomocy obrońcy w postępowaniu przyspieszonym ustanawia się obowiązek pełnienia przez adwokatów i radców prawnych dyżurów w czasie i miejscu ustalonym w odrębnych przepisach (art. 517j § 1 K.p.k.). W świetle przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 czerwca 2015 r. w sprawie sposobu zapewnienia oskarżonemu korzystania z pomocy obrońcy w postępowaniu przyspieszonym, wydanego na podstawie art. 517j § 2 K.p.k., Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych przedstawia prezesowi właściwego sądu rejonowego wykaz radców prawnych uprawnionych do obrony w postępowaniu karnym według ustawy o radcach prawnych, mających miejsce zamieszkania na obszarze właściwości danego sądu, pełniących dyżury, a w/w wykaz zawiera wskazanie okresu, w którym adwokat lub radca prawny pełni dyżur (§ 3 ust. 2 i 4 pkt 5 cyt. rozporządzenia). Dopiero na podstawie tak przedstawionego wykazu, zawierającego wskazanie okresu, w którym radca prawny pełni dyżur prezes sądu rejonowego ustala listę radców prawnych pełniących dyżury z podziałem na okresy pełnienia dyżurów i wskazaniem dla każdego okresu, w porządku alfabetycznym według nazwisk, adwokatów i radców prawnych pełniących dyżur w danym okresie.

W ocenie autora skargi kasacyjnej, prowadzi to do następujących wniosków. Po pierwsze, bez przedstawienia prezesowi sądu przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] wykazu zawierającego m.in. osobę skarżącego jako osoby pełniącej dyżur w spornej dacie, prezes właściwego sądu rejonowego nie mógłby ustalić dalej takiego wykazu radców prawnych pełniących dyżur, na którym figurowałby skarżący. Po drugie, gdyby wskazany na wstępie obowiązek ustawowy nie został skonkretyzowany co do czasu oraz miejsca przez władcze działanie Rady Okręgowej izby Radców Prawnych (oparte na przepisach w/w rozporządzenia), to obowiązek zakreślony ustawą (sprawowania dyżurów) byłby niewykonalny, gdyż nie wiadomo byłoby kiedy i gdzie ma sprawować dyżur konkretny radca prawny (skarżący), w tym prezes właściwego miejscowo sądu nie dowiedziałby się o własnej właściwości w sprawie ustalenia wykazu obejmującego konkretnego radcę i czasie dyżuru. Po trzecie, bez podjęcia przez organ w/w działań (konkretyzujących miejsce i czas sprawowania dyżuru), nie byłoby możliwe poinformowanie skarżącego o obowiązku sprawowania dyżuru w konkretnym dniu i miejscu.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie, informacja o wyznaczeniu mu dyżuru obrończego stanowi jedynie emanację wcześniej podjętego i władczego wobec niego działania Rady Okręgowej Izby Radców Prawych [...], która bez jego udziału skonkretyzowała obowiązek ustawowy co do miejsca i czasu jego wykonywania. Od daty otrzymania przez radcę prawnego pisma organu o wyznaczeniu miejsca i czasu dyżuru dowiaduje się on o skonkretyzowanym względem niego obowiązku i dopiero od tej daty ma możliwość składania stosownych środków odwoławczych. Bez opisanych wyżej czynności Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] nie doszłoby do jego dyżuru. Z tego względu kwalifikują się one w definicję aktu administracyjnego.

Zgodnie z piśmiennictwem aktem administracyjnym jest sformalizowany objaw woli organu administrującego podjęty na podstawie prawa, w granicach przysługujących temu organowi kompetencji, skierowany do zindywidualizowanego adresata, w konkretnej sprawie, wywołujący skutki prawne w sferze prawa administracyjnego, a niekiedy również w sferze innych działów prawa. Władcze działanie podjęte przez organ, tj. Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] – w oparciu o przepisy prawa (powołane rozporządzenie wobec skarżącego kasacyjnie w konkretnej sprawie (wskazanie obowiązku pełnienia dyżuru w określonym czasie i miejscu) wywołało dla niego takie skutki w sferze prawa karnego, iż ma on obowiązek stawić się na dyżur w konkretnym miejscu i czasie.

Autor skargi kasacyjnej wskazał, że akceptacja stanowiska Sądu pierwszej instancji prowadzi do wniosku, że na obywatela można nakładać konkretne obowiązki stawiennictwa w określonym miejscu i czasie (ograniczające przykładowo możliwość wykonywania prywatnej działalności gospodarczej), a obywatel nie ma żadnych możliwości, aby powyższe działanie zaskarżyć. Takie rozumienie czynności podejmowanych przez dany organ pozbawiałoby skarżącego nie tylko konstytucyjnego prawa do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, lecz realnie ograniczałoby konstytucyjny zakaz zamykania przez ustawę drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności oraz praw. W takiej sytuacji naruszonymi przez ustawę prawami byłyby – konstytucyjne prawo do wyboru miejsca pracy (ograniczenia co do miejsca nie są wprowadzone przez ustawę, lecz w/w rozporządzenie), a dalej konstytucyjne prawo ograniczające obowiązek ponoszenia ciężarów do tych określonych wyłącznie w Konstytucji RP i ustawie. Orzeczenie takie łamałoby również konstytucyjny zakaz ograniczania działalności gospodarczej w drodze innej niż ustawa i ze względu na ważny interes publiczny.

Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie, wskazując, iż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie wskazać należy, iż wyłącznym kryterium zamieszczenia radcy prawnego w wykazie radców pełniących dyżury obrończe jest posiadanie przez niego uprawnień do obrony w postępowaniu karnym według ustawy o radcach prawnych. W świetle art. 8 ust. 6 tej ustawy, pomoc prawna polegająca na występowaniu przez radcę prawnego w charakterze obrońcy w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe może być świadczona w ramach wykonywania przez niego zawodu na podstawie umowy cywilnoprawnej, w kancelarii radcy prawnego oraz w spółce, o której mowa w ust. 1, pod warunkiem że radca prawny nie pozostaje w stosunku pracy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 22, art. 65 § 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych w zw. z art. 12 ust. 1 Kodeksu etyki zawodowej radcy prawnego, nie mogły odnieść skutku zamierzonego przez jej autora.

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Prawidłowo uznał, iż zaskarżone pismo Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] z dnia 30 listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie wyznaczenia radcy prawnemu K.J. tzw. dyżuru obrończego w Sądzie Rejonowym [...] w dniu [...] października 2017r. – nie podlega kognicji sądu administracyjnego.

Wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie, sprawa wyznaczenia radcy prawnemu dyżuru obrończego nie jest sprawą administracyjną, a w konsekwencji zaskarżone przez niego pismo nie zawiera cech rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ani w znaczeniu procesowym, ani materialnym. Powszechnie pod pojęciem "sprawy administracyjnej" rozumie się sprawę powstałą wskutek żądania udzielenia jednostce uprawienia albo wszczęcia z urzędu postępowania bezpośrednio w celu ograniczenia, cofnięcia uprawnienia administracyjnego lub nałożenia, zwolnienia, ograniczenia lub rozszerzenia obowiązku administracyjnego. Rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej jest działanie organu administracji publicznej podejmowane bezpośrednio w celu wywołania skutku prawnego i wywołujące ten skutek przez bezpośrednie władcze ukształtowanie sytuacji prawnej jednostki. W omawianym wyżej zakresie dla problematyki właściwości sądów administracyjnych najistotniejsze znaczenie posiada pojęcie administracji publicznej w znaczeniu materialnym, a więc działalność administracji publicznej, której przedmiotem są sprawy administracyjne.

Cechą wspólną wszystkich wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 – 4 P.p.s.a. form działania organu administracji publicznej jest to, iż mieszczą się one w zakresie działalności administracji publicznej. Z powyższego przepisu wynika, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1) decyzje administracyjne;

2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;

3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu;

4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, 868, 996, 1579 i 2138 oraz z 2017 r. poz. 935), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201, 648, 768 i 935), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 1947, ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Takie formy działania organu podejmowane w sprawie indywidualnej, są skierowane do oznaczonego podmiotu, dotyczą uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, które są określone w przepisie prawa powszechnie obowiązującego. Przy czym, co istotne, kryterium wyznaczającym zakres dopuszczalności skargi na takie rozstrzygnięcie jest kryterium "zakresu administracji publicznej". Kolejnym istotnym elementem takich form działania organu jest element władztwa administracyjnego. Władcze działanie to takie, w którym o treści uprawnienia lub obowiązku przesądza jednostronnie organ wykonujący administrację publiczną, adresat jest związany tym jednostronnym działaniem, które z kolei jest zagwarantowane możliwością stosowania środków przymusu państwowego.

W rozpoznawanej sprawie nie jest kwestionowany fakt, że zaskarżone pismo Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] z dnia 30 listopada 2016 r. nr [...] nie jest decyzją administracyjną, ani postanowieniem.

Spór prawny między stronami wymagał rozważenia, czy przedmiotowe pismo stanowi akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., który podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego.

W związku z posługiwaniem się w skardze kasacyjnej określeniem akt lub czynność, wskazać należy, że kwestia relacji między aktem i czynnością nie ma w niniejszej sprawie istotnego znaczenia, jakkolwiek dostrzega się różnice w odniesieniu do obu form działania administracji (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, C.H. Beck 2016, s. 61-71, wyrok NSA z 16 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 1571/10).

Wyjaśnić należy, iż akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące uprawnień albo obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.) muszą mieć charakter władczy, publicznoprawny, są podejmowane w sprawach indywidualnych, dotyczą uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa – musi istnieć ścisły i bezpośredni związek między działaniem (zaniechaniem działania) organu administracji a możliwością realizacji uprawnienia (obowiązku) wynikającego z przepisu prawa przez podmiot niepowiązany organizacyjnie z organem wydającym dany akt lub podejmującym daną czynność (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 28 – 29, por. także T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2005, s. 59 – 61).

W niniejszej sprawie zaskarżone pismo w przedmiocie wyznaczenia radcy prawnemu dyżuru obrończego nie spełnia warunku do zakwalifikowania do jednej z form działania organu, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., albowiem nie ma charakteru władczego i publicznoprawnego. Nie wywołuje ono bezpośrednio skutków zewnętrznych w sferze administracyjnoprawnej. Samo w sobie nie kreuje również nowej sytuacji prawnej oraz nie kształtuje bezpośrednio sfery praw i obowiązków radcy prawnego, tym bardziej w kontekście powołanych w skardze kasacyjnej jako naruszonych przepisów art. 22, art. 65 § 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w zw. z art. 12 ust. 1 Kodeksu etyki zawodowej radcy prawnego.

Obowiązek pełnienia przez radców prawnych tzw. dyżurów obrończych wynika wprost z art. 517j ust. 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 ze zm., dalej w skrócie "K.p.k.") oraz przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 czerwca 2015 r. w sprawie sposobu zapewnienia oskarżonemu korzystania z pomocy obrońcy w postępowaniu przyspieszonym (Dz. U. z 2015., poz. 920), wydanego na podstawie art. 517j ust. 2 K.p.k. Wykonanie powyższego obowiązku, polegające na przyporządkowaniu konkretnemu radcy prawnemu terminów obowiązkowych dyżurów obrończych w danym roku kalendarzowym, odbywa się wprawdzie za pośrednictwem organu samorządu zawodowego, a więc rady okręgowej izby radców prawnych, to jednak nie oznacza to, że z tego względu sprawa ta staje się sprawą z zakresu administracji publicznej.

Ponadto zauważyć należy, iż kontrolą sądów administracyjnych objęto działania organów samorządu radcowskiego wymienione w art. 28 ust. 7, art. 31 ust. 2 b, art. 33 ust. 8, art. 368 ust. 11 oraz art. 37 ust. 4 ustawy o radcach prawnych. Sprawa wyznaczenia radcy prawnemu dyżuru obrończego do powyższego katalogu nie należy.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro w rozpoznawanej sprawie odrzucenie skargi nastąpiło z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego (art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), gdyż skarga nie dotyczy aktu lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. – czynienie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 22, art. 65 § 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 12 ust. 1 Kodeksu etyki zawodowej radcy prawnego należy ocenić jako chybione.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 w związku z art. 182 § 1 i 3 P.p.s.a. podlega oddaleniu.