Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 728/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2013-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4, art. 28 ust. ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 32
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1 - 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Wiesława Pierechod, Sędziowie sędzia WSA Zofia Skrzynecka (sprawozdawca), sędzia WSA Renata Kantecka, Protokolant sekretarz sądowy Jolanta Piasecka, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 23 stycznia 2013r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]"nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu 21 czerwca 2012r. J.S. wniosła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, powołując się na trudną sytuację zdrowotną i finansową.

Decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dalej wymieniany również jako "Zakład" lub "ZUS", odmówił należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od września do grudnia 2007 r. oraz od marca do maja 2008 r. w łącznej wysokości 627,55 zł wraz odsetkami za zwłokę w wysokości 304 zł oraz kosztami upomnienia w wysokości 17,60 zł. W motywach rozstrzygnięcia wskazał na przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej w skrócie jako: "u.s.u.s.". Odmowę umorzenia należnych składek Zakład uargumentował również tym, że ocena sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawczyni nie wykazała, by zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, że decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek pozbawia ją środków finansowych na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, tj. opłacenie czynszu, mediów, leków, środków czystości oraz wyżywienia. Podniosła, iż uzyskiwane przez nią świadczenie emerytalne zostało zajęte w toku egzekucji, w związku z czym wypłacana jej kwota wynosi ok. 480 zł, z czego kwota 276 zł jest wydatkowana na leczenie. Strona wskazała również, że prowadząc mały sklep z odzieżą chciała dorobić do niskiej emerytury. W 2010 r. i 2011 r., pomimo choroby, podjęła się sprzątania na zlecenie aby móc wpłacić kaucję na mieszkanie kolejowe, które zamierzała wykupić. Aktualnie przebyła operację żylaków, w związku zaś z komplikacjami po operacji konieczne są wyjazdy na konsultacje do W. Z opieki społecznej nie może korzystać, ponieważ posiada stałe źródło dochodu, jakim jest emerytura.

W odpowiedzi na wezwanie Zakładu strona złożyła wyjaśnienia z dnia 21 września 2012 r., w których wskazała m.in., że obecnie mieszka z córką w wynajętym mieszkaniu w E. przy ul. "[...]". Przychód z usług sprzątania przeznaczyła na zapłatę kaucji za mieszkanie z zasobów kolejnictwa, położone w E. przy ul. "[...]", które nie nadaje się do zamieszkania, ponieważ wymaga gruntownego remontu, nie ma w nim ogrzewania i wody. Strona przyznała, że nie występowała z pisemnym wnioskiem o przyznanie pomocy społecznej. Dodała, że w okresie od stycznia do września 2012 r. nie osiągnęła przychodu z tytułu umów zlecenia czy umów o dzieło.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia "[...]" utrzymał w mocy ww. decyzję "[...]". Wskazał, że zgodnie z art. 32 u.s.u.s., do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Podkreślił, że z ustaleń postępowania wynikało, że strona, prowadząc działalność gospodarczą w okresie od 23 sierpnia 2003 r. do 31 maja 2008 r. nie wywiązała się z ustawowego obowiązku terminowego regulowania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Ustalono również, że wnioskodawczyni nie figuruje w ewidencji gruntów i budynków powiatu "[...]" i "[...]" oraz w Centralnej Ewidencji Pojazdów, a ponadto nie korzysta z pomocy społecznej. W 2010 r. strona wykazała przychód z emerytury w wysokości 8.146,88 zł oraz z działalności wykonywanej osobiście w wysokości 11.475 zł, natomiast w 2011 r. wykazała przychód z emerytury w wysokości 8.419,28 zł i przychód z działalności wykonywanej osobiście w wysokości 6.568 zł.

Zakład nie stwierdził zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Wskazał, że wobec majątku wnioskodawczyni na podstawie tytułów wykonawczych z dnia "[...]" prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, w toku którego dokonano zajęcia świadczenia emerytalnego. Miesięczne potrącenia wynoszą 195,71 zł, zatem nie można stwierdzić, że w toku egzekucji nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W oparciu o powyższe uznano, że w sprawie nie zachodziły przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zakład przeanalizował również sprawę pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej, tj. w oparciu o przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Jak podkreślono w uzasadnieniu decyzji, zawarty w tym przepisie zwrot "w szczególności" oznacza, iż w jego zakresie mieszczą się wszystkie przypadki, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. przypadki, gdy zobowiązany w ich ramach wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną lub zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Odnosząc powyższe do stanu sprawy, Zakład wskazał, że strona otrzymuje emeryturę w wysokości 782,85 zł brutto, z której dokonywane są potrącenia na poczet zaległych składek w wysokości 195,71 zł miesięcznie, w konsekwencji do wypłaty pozostaje 482,68 zł. Na miesięczne wydatki 1 – osobowego gospodarstwa strony w łącznej wysokości 276 zł składają się koszty utrzymania mieszkania w wysokości 115 zł (tj.: 94,05 zł – czynsz i ok. 20 zł – energia elektryczna), telefon – 25,04 zł oraz koszty leczenia – 136 zł. Ponadto ustalono, że strona nie korzysta z pomocy społecznej oraz nie posiada majątku ruchomego i nieruchomości.

W kwestii przesłanki umorzenia należności unormowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, Zakład wskazał, że przepis nie wyjaśnia, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, należy jednak przyjąć, iż chodzi tu o niezbędne minimum, tj. minimum socjalne, czyli wskaźnik społeczny mierzący koszty utrzymania gospodarstw domowych opracowany na podstawie badań przeprowadzonych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (źródło: www.ipis.com.pl). W ocenie Zakładu, zaspokojenie potrzeb życiowych na poziomie minimum socjalnego nie oznacza ubóstwa, ale dostateczne warunki bytowania adekwatne do przeciętnego poziomu życia w kraju. Dopiero w sytuacji, w której gospodarstwo domowe trwale miałoby zaspokajać swoje potrzeby na poziomie ustawowej granicy ubóstwa (w 2011 r. – 474,20 zł), zachodzi przesłanka zagrożenia życia oraz rozwoju. Zakład podniósł, że według oświadczenia strony z dnia 21 czerwca 2012 r. prowadzi ona 1 – osobowe gospodarstwo domowe, natomiast w piśmie z dnia 21 września 2012 r. podała, że mieszka wraz z córką w wynajętym mieszkaniu w E. na ul. "[...]". Z kolei w piśmie z dnia 4 października 2012 r. oświadczyła, że nie prowadzi z córką wspólnego gospodarstwa domowego. Odnosząc się do powyższego, stwierdzono, że zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9 poz. 59 ze zm.) rodzice i dzieci są zobowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. W ocenie Zakładu, opłacenie składek nie pozbawiłoby strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak bowiem wskazano, oprócz zobowiązań z tytułu składek, strona nie posiada innych zobowiązań, co oznacza, że zobowiązania z tytułu utrzymania mieszkania oraz telefonu regulowane są na bieżąco. Ponadto czynsz za mieszkanie kolejowe, w którym strona nie mieszka, uległ zmniejszeniu w okresie od 2010 r. do 2012 r. z kwoty 104,78 zł do kwoty 94,05 zł. Strona nie korzysta przy tym z pomocy społecznej. Wskazując, że uregulowanie całego zadłużenia jednorazowo mogłoby sprawić trudność, Zakład jednocześnie podkreślił, że poprzez potrącenia ze świadczenia emerytalnego następuje systematyczna spłata zaległości.

W ocenie Zakładu, w sprawie nie wystąpiła również przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, dotycząca poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, gdyż przepis ten ma zastosowanie tylko w stosunku do przedsiębiorców, natomiast strona nie prowadzi działalności gospodarczej.

Zakład przeanalizował także możliwość umorzenia należności z tytułu składek pod względem ostatniej z przesłanek umorzenia wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, a odnoszącej się do przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Stwierdził, że przesłanką umorzenia należności nie jest sam fakt przewlekłej choroby, ale skutek takiego stanu w postaci pozbawienia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Uznając, że sprawie nie wystąpiła ww. przesłanka, Zakład wskazał, że strona nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, a udokumentowane przez nią schorzenia nie przeszkodziły jej w uzyskaniu dochodów w latach 2009 – 2011, które przeznaczyła m.in. na wpłatę kaucji na mieszkanie.

Zakład wskazał ponadto na art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074), który przewiduje możliwość umorzenia zobowiązań należnych za okres do 31 grudnia 2001 r., gdy zobowiązanym do ich opłacenia jest osoba fizyczna, która nie podlega przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U Nr 155, poz.1287). Jednakże, w ocenie Zakładu, przepis ten nie znajdował zastosowania w sprawie, gdyż na dzień obowiązywania ustawy restrukturyzacyjnej strona posiada zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Rozstrzygając w przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, Zakład odwołał się również do interesu społecznego oraz słusznego interesu obywatela. Wskazał, iż interes społeczny, jakim jest zapewnienie środków na świadczenia dla społeczeństwa, przemawia za odmową umorzenia zaległych składek. O umorzeniu zadłużenia nie mogą z kolei stanowić ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz wynikające z niego konsekwencje. Ponadto podjęta w ramach uznania administracyjnego odmowa umorzenia nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki przemawiające za umorzeniem, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. W sytuacjach natomiast, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., decyzja ma związany charakter.

Końcowo stwierdzono, że sytuacja materialno – bytowa strony nie może być zakwalifikowana jako szczególnie drastyczna, która uzasadniałaby podjęcie decyzji o umorzeniu zadłużenia. Przeczy temu w sposób oczywisty fakt posiadania źródła utrzymania, tj. emerytury. Wobec zaś prowadzenia egzekucji z tego składnika majątku umorzenie należnych składek jest przedwczesne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na powyższą decyzję, strona przedstawiła ponownie swą sytuację materialną, rodzinną oraz zdrowotną, wskazując, że zaskarżona decyzja jeszcze bardziej ją skomplikowała i pozbawiła możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak podniosła, w dniu 8 lutego 2012 r. Inspektorat ZUS zawiadomił ją o zaległościach w spłacie składek za lata 2006 – 2008 na łączną kwotę 866,27 zł. Pomimo złożenia wniosku o umorzenie zaległości z tytułu tych składek, prowadzone postępowanie egzekucyjne nie zostało wstrzymane. Informacja ta spowodowała załamanie psychiczne strony z uwagi na obawę co do źródła pokrycia wydatków na czynsz, leki ratujące życie i żywność.

Skarżąca zakwestionowała powstanie przedmiotowych zaległości, wskazując, że działalność gospodarczą wyrejestrowała w dniu 1 czerwca 2008 r., a w okresie 4 lat od daty wyrejestrowania nie otrzymała żadnego wezwania do zapłaty należności. Jak wskazała, prowadząc działalność gospodarczą, mimo trudności finansowych, starała się rzetelnie regulować należności wobec ZUS. Obecnie nie jest jednak w stanie udowodnić zapłaty składek na ubezpieczenie zdrowotne, ponieważ niektóre dowody wpłaty sprzed kilku lat posiadają nieczytelne kopie.

Strona wyjaśniła ponadto, że w 2009 r. zarysowała się perspektywa otrzymania samodzielnego mieszkania zakładowego z zasobów kolejnictwa, pod warunkiem spłaty zadłużenia ciążącego na mieszkaniu w wysokości ok. 12.000 zł. Podjęta pomimo schorzeń dodatkowa praca w zakresie sprzątania pozwoliła na spłatę zadłużenia mieszkania (powierzchnia ok. 30 m²) oraz przywrócenie go do stanu pozwalającego na zamieszkanie. Warunki mieszkaniowe są jednak nadal trudne, gdyż w łazience jest tylko zimna woda, a w kuchni w ogóle jej nie ma. Brakuje też centralnego ogrzewania, a mieszkanie znajduje się na poddaszu. Tylko w jednym pomieszczeniu jest piec przeznaczony do ogrzania mieszkania. Z uwagi na uciążliwe sąsiedztwo i obawę o kierowaną do strony korespondencję, podała ona adres do korespondencji córki. Wskazała, że ze względu na bardzo niską emeryturę nie jest w stanie prowadzić dalszych remontów mieszkania oraz zmuszona jest do korzystania z pomocy bliższej i dalszej rodziny oraz znajomych. Potrącenia z emerytury w kwocie 195,71 zł miesięcznie spowodowało, że po opłaceniu stałych kosztów oraz leków, pozostaje na wyżywienie kwota 200 – 250 zł.

Strona odwołała się ponadto do sytuacji zdrowotnej, wskazując, że na przebytą skomplikowaną operację żylaków, w wyniku której wystąpiły powikłania, wymagające dodatkowych wydatków na antybiotyki i wyjazdy do W. celem wizyt kontrolnych. Podniosła, że w związku z tą chorobą przez kilka miesięcy nie była w stanie samodzielnie egzystować i musiała korzystać z pomocy osób z dalszej rodziny.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, sprowadzający się do badania jej zgodności z prawem, ma istotne znaczenie dla zakreślenia katalogu możliwych rozstrzygnięć sądu, który został wskazany w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej jako: "p.p.s.a.". Przepis ten bowiem stanowi, iż w razie uwzględnienia skargi na decyzję sąd może ją uchylić w całości albo w części (pkt 1), stwierdzić jej nieważność w całości lub w części (pkt 2) lub też stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa (pkt 3). Sąd administracyjny nie ma natomiast uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, gdyż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że ewentualne uwzględnienie żądania strony o uznanie jej uprawnienia do umorzenia należności z tytułu składek należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a nie Sądu.

Z uwagi na to, że rozpoznana przez Sąd sprawa dotyczyła odmowy umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, konieczne jest również przypomnienie treści regulacji stanowiącej podstawę wniosku strony. Zgodnie z art. 32 u.s.u.s., do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Niewątpliwie zaskarżona decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne została podjęta w formie procedowania, która zakłada możliwość wyboru przez organ konsekwencji prawnych stwierdzonego stanu faktycznego. Słusznie Zakład wywiódł w niniejszej sprawie, że redakcja przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s., według którego "należności z tytułu składek mogą być umarzane (...)" daje swobodę w podejmowaniu uznaniowych rozstrzygnięć, a ograniczają ją jedynie materialnoprawne dyrektywy wynikające z art. 28 ust 2 – 4 u.s.u.s. oraz wydanego na podstawie ustawowej delegacji rozporządzenia. Charakter uznania administracyjnego został szczegółowy wyłożony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z tego też względu Sąd nie dopatrzył się potrzeby powtórzenia ogólnych uwag dotyczących decyzji uznaniowych. Sformułowane przez Zakład w tym zakresie uwagi są prawidłowe i znajdują umocowanie w bogatym orzecznictwie sądowym (Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, Lex nr 46473). Warto przy tym zaznaczyć, że przyznanie organowi przez prawodawcą pewnego rodzaju elastyczności w stosowaniu prawa wynika głównie z konieczności ustalenia relacji pomiędzy wartościami respektowanymi przez społeczeństwo indywidualnie na potrzeby konkretnej sytuacji.

Specyficzny charakter decyzji o charakterze uznaniowym powoduje natomiast, że ich kontrola sądowa ma nieco ograniczony zakres. Skoro, jak już bowiem wyżej wyjaśniono, w sytuacji wystąpienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, Zakład ma możliwość wyboru zarówno rozstrzygnięcia pozytywnego bądź negatywnego dla wnioskodawcy, kontrola sądowa polega na zbadaniu, czy Zakład podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz wszechstronnego i wnikliwego jego rozważenia. Sąd nie może natomiast ingerować w swobodny wybór dokonany przez rozpatrujący sprawę organ. Oczywistym jest natomiast, na co również zwrócił uwagę Zakład w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi, wówczas decyzja ma charakter związany (p. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r. sygn. akt: II SA/Wa 2427/06, Lex nr 328895).

Sytuacja, o jakiej mowa w końcowej część powyższego wywodu miała właśnie miejsce w niniejszej sprawie, w której Zakład, dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, wywiódł, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. Skoro zaś, jak już wyżej podkreślono, dokonanie przez organ wyboru rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego może nastąpić jedynie w sytuacji stwierdzenia, że istnieją przesłanki umorzenia należności, wobec jednoznacznego stwierdzenia, iż na gruncie niniejszej sprawy przesłanki te nie wystąpiły, w pełni zasadne było rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Jeszcze raz podkreślić bowiem należy, że w sytuacji ustalenia, iż w sprawie nie występują przesłanki określone w art. 28 ust 2 – 4 u.s.u.s. oraz wydanym na podstawie ustawowej delegacji rozporządzeniu, jedynym możliwym rozstrzygnięciem jest wyłącznie odmowa udzielenia ulgi w spłacie należności z tytułu składek.

Przechodząc do analizy stanu sprawy w kontekście poszczególnych uregulowań dotyczących umorzenia należności z tytułu składek, Sąd stwierdził, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s.. Powołany w zaskarżonej decyzji przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog sytuacji, które ustawodawca uznaje za spełniające kryterium całkowitej nieściągalności, w tym m.in. zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie (pkt 3), niezaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym (pkt 4), stwierdzenie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5). Prawidłowo ustalony w toku postępowania stan majątkowy skarżącej wskazywał na osiąganie przez nią dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego, a zatem i na możliwość prowadzenia egzekucji należności z tytułu składek. W tym zakresie nie było zatem możliwości zastosowania instytucji uznania administracyjnego, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s..

W tym zaś kontekście wysokość kwoty, jaką skarżąca otrzymuje tytułem świadczenia emerytalnego, po potrąceniu na skutek prowadzonej wobec jej majątku egzekucji administracyjnej, może być rozpatrywana jedynie w aspekcie przesłanek umorzenia należności z tytułu składek unormowanych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. O tym, iż to przepisy tego rozporządzenia stanowiły w istocie podstawę wniosku strony świadczyła również zawarta w nim argumentacja odwołująca się do trudnej sytuacji finansowej, zdrowotnej i mieszkaniowej. Jak prawidłowo wskazał Zakład, zawarty w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia zwrot "w szczególności" oznacza, iż w jego zakresie mieszczą się wszystkie przypadki, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. sytuacje, gdy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną lub zdrowotną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Analizując przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, Zakład uznał, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni nie uzasadniała stwierdzenia, że w jej przypadku opłacenie należności z tytułu składek pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak prawidłowo ustalono w toku postępowania, strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. I choć niejasne były jej twierdzenia w tej kwestii, bowiem kilkakrotnie w toku postępowania zmieniała wyjaśnienia co do miejsca zamieszkania oraz ilości osób w gospodarstwie domowym (oświadczenie z dnia 21 czerwca 2012 r. i pismo z dnia 21 września 2012 r.), ostatecznie w piśmie z dnia 4 października 2012 r. zaprzeczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką A. Ze zgromadzonego materiału wynikało, że strona po dokonaniu potrącenia na poczet zaległości z tytułu składek posiada do dyspozycji kwotę 482,68 zł miesięcznie podczas, gdy udokumentowana wysokość miesięcznych wydatków na utrzymanie mieszkania, telefon i koszty leczenia wynosiła 276 zł. W świetle tych okoliczności, odmowa udzielenia wnioskowanej ulgi obligowała Zakład do starannego uzasadnienia podjętej decyzji. Wymaganiom tym, w ocenie Sądu, uczyniono zadość. Zakład przedstawił bowiem w przekonywujący sposób argumenty, które zadecydowały o odmowie przyznania stronie ulgi w spłacie zadłużenia. Wskazał, iż według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych minimum egzystencji dla 1 – osobowego gospodarstwa emeryckiego w 2011 r. wynosiło 474,20 zł. Zaznaczył, że strona, oprócz zaległości z tytułu składek, nie posiada innych zaległości, co wskazuje na to, że uiszcza terminowo należności z tytułu czynszu i telefonu. Ze zgromadzonego materiału dowodowego sprawy wynikało również, że pomimo podnoszonych twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i zagrożeniu egzystencji, skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej, a nawet nie poczyniła żadnych kroków w kierunku jej otrzymania, co czyniło uprawnionym wniosek, że jej sytuacja nie jest tak dramatyczna, jak ją przedstawiła w toku postępowania. Z akt sprawy wyłaniał się bowiem obraz osoby egzystującej dzięki skromnym środkom ze świadczenia emerytalnego, a która mimo bardzo trudnej – jak podnosiła – sytuacji, nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, co samo w sobie jest sprzeczne. Nie bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostawały również rozbieżne wyjaśnienia strony co do kwestii korzystania przez nią z pomocy członków rodziny, na które wskazano już wyżej. Zdaniem Sądu, w świetle akt sprawy nie było też podstaw do jednoznacznego uznania, że skarżąca nie ma i nie będzie miała jakichkolwiek możliwości dodatkowego zarobkowania w przyszłości, zważywszy zwłaszcza, że w latach 2009 – 2011 podjęła takie zatrudnienie w zakresie sprzątania pomieszczeń biurowych. W ocenie Sądu, odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że strona nie tylko obecnie, ale również w przyszłości, nie będzie miała możliwości spłaty zaległości. W sytuacji natomiast, gdy strona otrzymuje stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego oraz, jak wskazuje analiza akt sprawy, okresowo podejmuje zatrudnienie pozwalające na uzyskanie dodatkowych środków, nie sposób uznać, by wystąpiły podstawy do zastosowania najdalej idącej formy pomocy w postaci całkowitej rezygnacji z dochodzenia należności.

W kwestii argumentacji strony odwołującej się do jej trudnej sytuacji zdrowotnej, która w jej ocenie spowodowała utratę możliwości zarobkowania, a tym samym uzasadniała stwierdzenie istnienia w sprawie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 w/w rozporządzenia, Sąd uznał, że powyższe twierdzenia nie znajdowały oparcia w materiale sprawy. Otrzymywanie przez stronę świadczenia emerytalnego samo w sobie nie przekreśla możliwości podjęcia jakiejkolwiek, choćby w niepełnym wymiarze czasu, pracy. Ponadto pogłębianie się problemów zdrowotnych skarżąca wiąże z operacją żylaków i innymi schorzeniami, jednakże pomimo wezwania z dnia 21 czerwca 2012 r. nie przedłożyła na tę okoliczność żadnych dowodów, w tym dowodów potwierdzających stan niepełnosprawności i jej stopień.

W ocenie Sądu, Zakład prawidłowo uznał, że w sprawie nie wystąpiła również przesłanka poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia). Ponadto słusznie Zakład podkreślił, że przesłanka ta mogłaby znaleźć zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do wnioskodawcy prowadzącego działalność gospodarczą, na co wskazuje końcowa część powołanego przepisu. Tymczasem w niniejszej sprawie wnioskodawczyni zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej z dniem 31 maja 2008 r.

W kwestii natomiast argumentacji odnoszącej się do sposobu powstania zaległości z tytułu składek na skutek nieprawidłowych, w ocenie strony, informacji udzielanych przez pracowników Inspektoratu ZUS co do obowiązku podlegania ubezpieczeniu, wskazać należy, że okoliczność ta nie może mieć wpływu na ocenę zasadności żądania strony w kontekście przesłanek umorzenia należności. Przesłanki te, jak już wyżej wskazano, zostały określone w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia. Żaden z tych przepisów nie traktuje o sposobie powstania zaległości z tytułu składek z przyczyn niezależnych od strony lub przez nią niezawinionych jako o przesłance umorzenia tych należności. Wręcz przeciwnie, z przywołanej wyżej regulacji prawnej wynika, że podstawę wniosku o umorzenie może stanowić jedynie aktualna sytuacja finansowa i zdrowotna strony i jej rodziny. Zarzuty strony odnoszące się do zasadności obciążenia jej należnościami z tytułu składek pozostają poza zakresem rozpoznawanej sprawy i mogły być podnoszone jedynie w postępowaniu dotyczącym określenia ich wysokości. Stąd oparty o taką argumentację wniosek strony nie mógł zasługiwać na uwzględnienie. Ponadto, pomijając już nawet aspekt, że skarżąca swych twierdzeń o nieprawidłowym poinformowaniu jej przez pracowników Zakładu w żaden sposób nie uprawdopodobniła, co poddaje w wątpliwość jej wyjaśnienia w tym zakresie, wskazać należy, że obowiązek podlegania ww. ubezpieczeniom powstaje z mocy prawa i żadna okoliczność tego typu jak błędna informacja pracownika organu, nie może mieć na to wpływu. Istotne było również to, że aktualnie prezentowana przez stronę argumentacja o powstaniu zaległości z przyczyn od niej niezależnych nie była wiarygodna w świetle jej oświadczenia zawartego w kierowanym do Zakładu wniosku z dnia 19 marca 2012 r., w którym wskazała, że powstanie zaległości wiązało się z niskim przychodem z działalności gospodarczej i chorobą.

Odnosząc się z kolei do zarzutu co do zbyt późnego wszczęcia postępowania w przedmiocie wymiaru składek, tj. po 4 latach od zakończenia działalności gospodarczej, należy zwrócić uwagę, że uprawnienie Zakładu do egzekwowania należnych składek wygasa dopiero z dniem ich przedawnienia. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378), do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 r., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Skoro składki objęte wnioskiem o umorzenie były wymagalne za okres od września – grudnia 2007 r. oraz od marca do maja 2008 r., to Zakład, wystawiając w dniu 8 lutego 2012 r. upomnienia na podstawie art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), miał prawo domagać się uiszczenia należnych składek.

Sąd rozpoznając sprawę zwrócił uwagę, że w toku postępowania z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek była równolegle prowadzona egzekucja administracyjna, w wyniku której, jak wynika z materiału sprawy, w chwili wniesienia skargi w dniu 26 listopada 2012 r. znaczna część należności została uregulowana (do uiszczenia pozostała kwota 56,35 zł). Stąd oceny wymagało, jaki wpływ na wynik postępowania w przedmiocie wniosku strony o umorzenie zaległości z tytułu składek miał fakt ich uregulowania w toku tego postępowania. W tym zakresie należało odwołać się do orzecznictwa sądów administracyjnych, w świetle którego bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego i związana z tym konieczność umorzenia tego postępowania zachodzi wówczas, gdy nie ma przedmiotu tego postępowania. W przypadku ubiegania się przez stronę o umorzenie zaległości, aby postępowanie nie było bezprzedmiotowe, w dacie wszczęcia postępowania musi istnieć zaległość (tak m.in. wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 maja 2005 r., FSK 2092/04, ONSAiWSA 2006 r., nr 2, poz. 56, z dnia 7 stycznia 2009 r., II FSK 1413/07, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tak też było w stanie niniejszej sprawie, nie ulegało bowiem wątpliwości, że w dniu wszczęcia postępowania istniały zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Tym samym Zakład, pomimo systematycznego regulowania tych zaległości przez stronę w przymusowym trybie egzekucji administracyjnej, prawidłowo uznał, że zachodziły podstawy prowadzenia postępowania w sprawie i merytorycznego rozpatrzenia złożonego przez stronę wniosku.

Sąd nie dostrzegł również uchybienia przez Zakład przepisom art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Zauważyć należy, że strona nie sygnalizowała w skardze, by w sprawie nie zbadano wszystkich okoliczności faktycznych, nie kwestionowała też wyprowadzonej przez Zakład oceny ustalonego stanu faktycznego. W ocenie Sądu, przeprowadzona w uzasadnieniu skarżonej decyzji analiza sytuacji wnioskodawczyni była szczegółowa i wyczerpująca, a wszystkie akcentowane przez stronę okoliczności, które mogły mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, znalazły swe odzwierciedlenie w decyzji.

Mając na uwadze powyższe, Sąd nie dopatrzył się podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością jej uchylenia.

Wobec tego, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało skargę oddalić z powodu jej bezzasadności.