Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 826/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 184
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 169/20 w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 16 lipca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G.z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096; dalej jako "K.p.a."), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r., Nr 205, poz. 1212) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] czerwca 2019 r. odmawiającą przyznania M. T. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką sprawowaną nad matką I. T..

W uzasadnieniu wydanej decyzji Kolegium wskazało, że M. T. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką I. T. złożyła w dniu 26 maja 2011 r. Wniosek ten rozpatrywany był przez organ I instancji sześć razy - ostatnią decyzję odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji podjął w dniu [...] czerwca 2019 r. w związku z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] kwietnia 2018 r. uchylającą wcześniejszą decyzję organu I instancji z dnia [...] października 2017 r. odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W decyzji tej Kolegium uznało, że organ I instancji nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań wynikających z wiążących wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wydanych w dniu 19 września 2013 r. (sygn. akt III SA/Gd 452/13) oraz w dniu 5 maja 2016 r. (sygn. akt III SA/Gd 227/16) przesądzających w granicach niniejszej sprawy kwestię braku wystąpienia w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r., według treści którego nie można było przyznać świadczenia w przypadku, gdy osoba w rodzinie ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub w inne dziecko w rodzinie. WSA w Gdańsku przesądził również o tym, że okoliczność pozostawania przez matkę strony – I. T. w związku małżeńskim nie stanowi przeszkody do przyznania córce świadczenia pielęgnacyjnego. W przedmiotowej sprawie zasadnicza wątpliwość, w ocenie Sądu, pojawiła się odnośnie dokonanej przez organy orzekające oceny możliwości sprawowania opieki przez K. T. nad żoną I. T. i córką A. T., które są osobami o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym zakresie Sąd podkreślił, że obowiązkiem organów w sprawie było ustalenie, czy ojciec skarżącej może samodzielnie, bez pomocy innych osób sprawować całodzienną i pełną opiekę nad żoną i córką, nie zaś czy może w jej sprawowaniu uczestniczyć. Zdaniem Sądu, organy winny mieć przy tym na uwadze fakt, że, w przypadku podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, niekiedy czynności związane z opieką nad dwiema ciężko chorymi osobami musiałyby być podejmowane przez jej ojca równolegle w tym samym czasie. W powyżej kwestii Sąd wyraźnie określił zakres, jakim powinno być objęte ponowne postępowanie prowadzone przez organ pierwszej instancji, a które powinno objąć zagadnienia związane z zakresem czynności samoobsługowych, które mogą wykonywać osoby niepełnosprawne w rodzinie skarżącej, zalecając odnośnie A. T. przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy sądowej o sygn. akt [...].

Kolegium wskazało, że kasacyjna decyzja tego organu z dnia [...] kwietnia 2018 r. została zakwestionowana w drodze sprzeciwu przez skarżącą. WSA w Gdańsku wyrokiem z dnia 18 czerwca 2018 r. sygn. akt III SA/Gd 355/18 oddalił wniesiony sprzeciw. Sąd uznał, że Kolegium wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyło przepisu art. 138 § 2 k.p.a. W ocenie Sądu zebrany przez organ I instancji materiał dowodowy był niedostateczny i nie pozwalał na dokonanie ustaleń dotyczących okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przede wszystkim w kwestii możliwości sprawowania samodzielnej opieki przez ojca skarżącej nad żoną i córką, i to - co należy podkreślić - w całym okresie trwania postępowania w sprawie. Sąd zgodził się też ze stanowiskiem Kolegium, że mimo prób udostępnienia przez Sąd Okręgowy w G. akt sprawy sygn. [...], w aktach niniejszej sprawy brak było potwierdzenia, że organ I instancji skorzystał z możliwości udostępnienia tych akt w czytelni sądu i ewentualnego sporządzenia kserokopii lub fotokopii poszczególnych dokumentów. Sąd zwrócił uwagę na to, że organ I instancji pismem z dnia 7 sierpnia 2017 r. zwrócił się o udostępnienie akt sprawy [...] i uzyskał pozytywne stanowisko w tej kwestii zawarte w piśmie Przewodniczącego Wydziału z dnia 24 sierpnia 2017 r. Mimo że organ pierwszej instancji uznał za konieczne przeprowadzenie dowodu z dokumentów z akt przywołanej sprawy, jego starania nie znalazły żadnego odzwierciedlenia ani w zebranym materiale dowodowym, ani w treści wydanej decyzji.

Rozpatrując przedmiotową sprawę w związku z odwołaniem M. T., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wskazało na konieczność dokonania przede wszystkim oceny, czy organ I instancji zastosował się do oceny prawnej przedstawionej w wydanych w tej sprawie wyrokach. W rozpoznawanej sprawie zasadnicza wątpliwość pojawiła się odnośnie możliwości sprawowania opieki przez K. T. nad żoną I. T. i córką A. T. Według oceny Kolegium zaskarżone rozstrzygnięcie - decyzję z dnia [.] czerwca 2019r. - organ I instancji oparł na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez odwołującą oraz K. T. opieki nad żoną I. i córką A. Zgodnie z zaleceniami organ I instancji przeprowadził dowód z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy sądowej o sygn. akt [...], z których wynika, że A. T. (chora na [...]) jest trwale niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji, jednak wynika to z nieprawidłowego leczenia oraz braku jakiejkolwiek rehabilitacji. I. T. - chora na reumatoidalne zapalenie stawów, alergię, anemię, osteoporozę nie korzysta z przysługującej jej i oferowanej rehabilitacji, ani pobytu w szpitalu reumatologicznym. Odnośnie stanu zdrowia K. T. ustalono, że choruje on na zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze, hyperlipidemię mieszaną, grzybicę, łuszczycę, ostrogę piętową. M. T. jest osobą zdrową. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zaakcentowano, że ani I. T. ani A. T. nie są osobami obłożnie chorymi, które należy nosić lub pampersować, są zdolne do samoobsługi, samodzielnego poruszania się i spożywania posiłków. Podczas wywiadu środowiskowego sporządzonego w dniu 12 grudnia 2014r. oraz w dniu 5 lipca 2017r. ustalono zakres sprawowanej opieki odwołującej nad matką oraz ojca nad siostrą. Ponadto z ustaleń w sprawie wynika, że opieka jest sprawowana w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych tych osób - pomoc dotyczy higieny osobistej, przygotowywania posiłków, podawania leków - nie są to leki wymagające dodatkowych czynności w ich sposobie podania czy sporządzenia. W sprawie ustalono również, że opieka nad I. i A. T. nie jest intensywna i całodobowa, a poranne czynności związane z czynnościami porannej toalety, przygotowywanie posiłku i podanie tabletek następują jedna po drugiej, a nie w jednym czasie. Opisany zakres opieki, który dotyczy przygotowywania posiłków dla rodziny lub sprzątania mieszkania i innych czynności związanych z życiem codziennym rodziny w istocie nie wynika z opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Ponadto organ I instancji odnośnie sprawowanej przez odwołującą oraz jej ojca opieki lekarskiej ustalił, że w okresie od 2011 r. do 2019 r. wizyty u lekarza rodzinnego odbywały się sporadycznie, a po recepty zgłaszał się I. T.. Zebrane w sprawie dowody nie potwierdzają, aby odwołująca oraz I. T. inicjowali jakiekolwiek leczenie i rehabilitację I. T. i córki A. Jak ustalono podczas wywiadów w planie dnia nie ma żadnych czynności związanych z leczeniem i udziałem w rehabilitacji. Odnośnie A. T. nie są wykonywane żadne zajęcia rehabilitacji psychologicznej, ani przez cały okres toczącego się postępowania nie została ona umieszczona w szpitalu, co mogłoby, jak stwierdza biegła przyczynić się do poprawy stanu jej zdrowia. Jeżeli chodzi o I. T. nie uczestniczyła ona w żadnych zajęciach rehabilitacyjnych, nie była leczona w szpitalu, a jedynymi czynnościami rehabilitacyjnymi jest 30 minutowy rano i po południu masaż kończyn dolnych wykonywany przez odwołująca.

W stanie sprawy, szczegółowo opisanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dla ustalenia aktualnego stanu rodziny, w tym kluczowego ustalenia możliwości sprawowania samodzielnej opieki przez K. T. nad żoną i córką, organ I instancji wystąpił do MOPS w G. z wnioskiem o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Odwołująca, po odebraniu wezwania MOPS w G., odpowiedziała pisemnie, że prosi o wstrzymanie się z przeprowadzeniem wywiadu, ponieważ złożyła pismo do ministerstwa o przeniesienie sprawy świadczenia pielęgnacyjnego i przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez inny organ. W dniu 29 marca 2019 r. organ I instancji otrzymał pismo M. T., w którym ww. wniosła o rozpatrzenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Odwołująca, wbrew jej twierdzeniu, miała więc wiedzę o potrzebie przeprowadzenia w sprawie wywiadu środowiskowego. W dniu 31 maja 2019 r. MOPS w G. poinformował, że pomimo prób wejścia w środowisko nie udało się pracownikowi skontaktować z M. T. W związku z tym MOPS w G. wysłał wezwanie za zwrotnym poświadczeniem odbioru, które nie zostało odebrane. Bezspornie nieodebranie przez odwołującą wezwania, wysłanego listem poleconym na prawidłowy adres (przesyłka była awizowana) świadczy o nienależytej dbałości o własne sprawy i nie może przemawiać za uwzględnieniem odwołania w niniejszej sprawie.

Dokonując zatem oceny sprawy na podstawie zebranego materiału dowodowego, od momentu złożenia wniosku przez odwołującą do dnia podjęcia zaskarżonej decyzji Kolegium uznało, że jednoczesna opieka nad I. T. oraz A. T. w zakresie szczegółowo opisanym w zaskarżonej decyzji była możliwa do wykonania tylko przez K. T. Ponad wszelką wątpliwość I. T. oraz A. T. są osobami o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak w określonych sferach są samodzielne (przemieszczanie się, samoobsługowe czynności higieniczne, spożywanie posiłków). W tych zaś sferach, gdzie z uwagi na niepełnosprawność nie są w stanie sobie w ogóle poradzić, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że K. T. może samodzielnie sprawować codzienną opiekę nad żoną i córką. Natomiast co do obowiązków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego całej rodziny Kolegium zauważyło, że nie dotyczą one włącznie osób wymagających opieki, ale całej rodziny. Z powyższych względów nie można przyjąć, aby odwołująca z uwagi na zakres i rozmiar opieki jaką sprawuje nad matką, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że z informacji uzyskanej w trakcie toczącego się postępowania pod sygn. akt [...] wynika, że na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w G. III Wydział Rodzinny i Nieletnich, A. T. w dniu [...] października 2019 r. została zatrzymana i przymusowo doprowadzona do Wojewódzkiego Szpitala w G..

Nie zgadzając się z powyższą decyzją organu odwoławczego M. T. wniosła skargę do WSA w Gdańsku.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako "P.p.s.a."). W uzasadnieniu wskazał, że w realiach rozpatrywanej sprawy nie można pominąć działania organów orzekających i Sądu w sytuacji związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu (zgodnie z art. 153 P.p.s.a.). Analizując poszczególne czynności procesowe dokonane przez organy orzekające po uprawomocnieniu się wyroku z dnia 18 czerwca 2018 r., w tym czynności ukierunkowane na wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, Sąd I instancji uznał że organy orzekające dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych a wydane rozstrzygnięcia znajdują podstawę w obowiązujących przepisach prawa. Zgodnie z wiążącymi zaleceniami (wynikającymi z wcześniejszych wyroków WSA w Gdańsku oraz decyzji SKO w G. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...]) organ I instancji przeprowadził dowód z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy sądowej (sygn. akt [...]) oraz dokonał ponownej analizy i weryfikacji danych wynikających z wywiadów środowiskowych z lat 2014 i 2017 i innej zgromadzonej dokumentacji (zwłaszcza w perspektywie czynności samoobsługowych wykonywanych przez osoby niepełnosprawne w rodzinie, stanu zdrowia A. T. i zakresu czynności podejmowanych przez K. T.). Ustalenia poczynione w tym zakresie i wynikające z nich wnioski, zasadnie zaaprobowane przez organ odwoławczy, nie budzą, w ocenie Sądu I instancji, wątpliwości. Z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego przez organ pierwszej instancji wynika, że I. T. do momentu umieszczenia A. T. w szpitalu [...] (co zgodnie z informacją podaną przez organ odwoławczy nastąpiło w dniu [...] października 2019 r.) był w stanie sprawować prawidłową, skuteczną i adekwatną do stanu zdrowia córki A. i żony I. opiekę nad tymi dwoma osobami.

Sąd I instancji wskazał, że celem poczynienia aktualnych ustaleń odnośnie stanu rodziny i zakresu realizowanych czynności opiekuńczych (to jest w roku 2019), w tym ustalenia możliwości sprawowania samodzielnej opieki przez K. T. nad żoną i córką, organ I instancji wystąpił do MOPS w G. z wnioskiem o przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego. Z akt rozpatrywanej sprawy wynika bezsprzecznie, że skarżąca po odebraniu wezwania z MOPS w G. odpowiedziała pisemnie, że prosi o wstrzymanie się z przeprowadzeniem wywiadu, ponieważ złożyła pismo do ministerstwa o przeniesienie sprawy świadczenia pielęgnacyjnego i przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez inny organ (pismo skarżącej z dnia 4 lutego 2019 r.). W dniu 29 marca 2019r. organ I instancji otrzymał pismo M. T., w którym ww. wniosła o rozpatrzenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Pismem z dnia 18 kwietnia 2019 r. MOPS w G. wysłał skarżącej wezwanie o pilny kontakt osobisty bądź telefoniczny ze zwrotnym poświadczeniem odbioru, które pomimo dwukrotnego awizowania nie zostało przez skarżącą odebrane. Powyższe okoliczności uzasadniały zatem zastosowanie w sprawie art. 28 ust. 1 u.ś.r., w świetle którego organ właściwy odmawia przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa odpowiednio w art. 23 ust. 4aa (z uwagi na wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1), lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem.

Analizując ten aspekt sprawy Sąd I Instancji wskazał, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte w roku 2011. Skarżąca jako osoba bezpośrednio zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego winna mieć zatem pełną świadomość, że w następstwie kasacyjnej decyzji SKO w G. z dnia [...] kwietnia 2018 r. organ orzekający będzie dokonywał określonych czynności wyjaśniających, w tym tych wymagających pełnego zaangażowania samej skarżącej jak i pozostałych członków rodziny (dotyczących precyzyjnego wyjaśnienia czy I. T. był w stanie od 2011 r. opiekować się córką i żoną oraz tego jaki jest zakres czynności samoobsługowych, które mogą wykonywać samodzielnie osoby niepełnosprawne w rodzinie). Skarżąca jako osoba bezpośrednio zainteresowana pozytywnym załatwieniem wniosku winna przedsięwziąć zatem wszelkie starania faktyczne aby uczynić zadość określonym obowiązkom. W istocie w jej interesie leżało aby w roku 2019, a zatem osiem lat od wszczęcia postępowania administracyjnego w tej sprawie i po wydaniu szeregu decyzji administracyjnych i trzech wyroków WSA w Gdańsku doprowadzić do w pełni skutecznego przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego mającego na celu wyjaśnienie ewentualnych wątpliwości dotyczących opieki nad osobą niepełnosprawną. Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach administracyjnych przedstawionych Sądowi po wydaniu przez WSA w Gdańsku wyroku z dnia 18 czerwca 2018 r. (sygn. akt III SA/Gd 355/18) daje podstawy do przyjęcia, że skarżąca z niewiadomych powodów zbagatelizowała wskazane obowiązki nie reagując w odpowiedni sposób lub wcale na wezwania organu (świadczy o tym brak realnego kontaktu z pracownikiem socjalnym w następstwie prawidłowego wezwania z dnia 15 stycznia 2019 r.; niepodjęcie kierowanej do skarżącej korespondencji; zob.: wezwanie z dnia 18 kwietnia 2019 r. wraz z adnotacjami o jej dwukrotnym awizowaniu) bądź też zasłaniając się - w kontekście konieczności dokonania określonych czynności w sprawie - wątpliwymi i nieudokumentowanymi okolicznościami (zob.: pismo skarżącej z dnia 4 lutego 2019 r.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła M. T. wnosząc o jego zmianę w całości poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji, a w każdym przypadku – o przyznanie kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 80 K.p.a. polegające na zaniechaniu uchylenia decyzji, pomimo że organ ustalił podstawę faktyczną rozstrzygnięcia z rażącym przekroczeniem zasady swobody oceny dowodów, w tym zwłaszcza zasad logicznego rozumowania, co wyraża się w przyjęciu w uzasadnieniu decyzji, iż nie ma przeszkód do sprawowania przez ojca skarżącej K. T. jednoczesnej opieki nad córką A. T. i żoną I. T., bowiem w ocenie organu istnieje możliwość rozłożenia czynności opiekuńczych w czasie na cały dzień tak, by nie nakładały się na siebie (pod warunkiem zwiększenia wysiłku przy przygotowywaniu posiłków czy wykonywaniu czynności rehabilitacyjnych w domu), przy całkowitym lekceważeniu faktu, że projektowanie tych obowiązków i oczekiwanie ich starannej realizacji adresowane jest w stosunku do człowieka 70-letniego, w dodatku dotkniętego zwyrodnieniem kręgosłupa, nadciśnieniem tętniczym i in., co jest oczekiwaniem nierealistycznym i ponad siły K. T., w konsekwencji ustalenia faktyczne w tym zakresie uznać należy za nieprawidłowe i poczynione wbrew regułom logicznego rozumowania, czego Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dostrzegł, a w rezultacie uchybienie organu administracji przeniknęło do postępowania sądowoadministracyjnego i miało niewątpliwy wpływ na treść wydanego w sprawie wyroku,

2. art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo istniejących podstaw do jej uchylenia wynikających z wadliwości decyzji w zakresie sposobu przeprowadzenia postępowania dowodowego, poprzez pominięcie oświadczenia pisemnego ojca skarżącej K. T. z dnia 05.07.2017 r., pomimo że zawierało twierdzenia istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a nadto ze względu na wewnętrzną sprzeczność poszczególnych ustaleń organu, czego przejawem jest ustalenie możliwości sprawowania przez ojca skarżącej K. T. równoległej opieki nad córką A. T. i żoną I. T., przy jednoczesnym formułowaniu ocen, że opieka ta nie była dotychczas sprawowana prawidłowo, bowiem ma on jakoby izolować córkę A. T. od otoczenia, a nadto uniemożliwiać korzystanie obu podopiecznym z zabiegów rehabilitacyjnych czy pobytów szpitalnych,

3. art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na podzieleniu stanowiska organu odnoszącego się do uniemożliwienia przez skarżącą przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, podczas gdy organ I instancji nie podjął należytych czynności zmierzających do przeprowadzenia wywiadu polegających choćby na praktykowanym wcześniej wejściu w środowisko, wykonaniu telefonu do skarżącej, powiadomienia jej o wywiadzie przy okazji innych licznych czynności wykonywanych przez organ w stosunku do skarżącej itd., a zamiast tego uznał, że uniemożliwieniem przeprowadzenia wywiadu w rozumieniu ww. przepisu jest niepodjęcie przez skarżącą pisma MOPS w G. z dnia 18.04.2019 r. zawierającego wezwanie do kontaktu, nie wyjaśniając przy tym przyczyn niepodjęcia przesyłki przez skarżącą choćby w drodze złożenia do niej reklamacji,

4. art. 145 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 153 P.p.s.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji, pomimo iż ta nie realizowała wiążących dla organu zaleceń zawartych w wydanym w tej samej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 maja 2016 r. ws. III SA/Gd 227/16, co dotyczy nakazania ustalenia przez organ istnienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w całym okresie poczynając od dnia złożenia wniosku w dniu 26.05.2011 r. do chwili orzekania, albowiem od tego momentu datuje się rezygnacja skarżącej z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, tymczasem organ w tym zakresie nie poczynił żadnych ustaleń ograniczając się do przytoczenia treści wywiadów środowiskowych z 12.12.2014 r. i 05.07.2017 r., które już wcześniej uznane zostały za niewystarczające, skoro wydane po nich decyzje były uchylane, w konsekwencji wyniki przeprowadzonego postępowania dowodowego nie zrealizowało wiążących dla organu zaleceń sądu administracyjnego, a podstawa faktyczna rozstrzygnięcia jest niezupełna.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 P.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy, czyli wskazane naruszenia przepisów prawa.

Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przystępując do wyjaśnienia przesłanek nieuwzględnienia wniesionego środka odwoławczego zauważyć na wstępie należy, że skarga kasacyjna w pierwszych trzech zarzutach powołuje nieprawidłowo jednostkę redakcyjną przepisu art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a., gdy tymczasem właściwe sformułowany zarzut winien zostać odniesiony do normy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, że wadliwość w konstrukcji wskazanych zarzutów nie uniemożliwia oceny ich zasadności.

Ocenę tę należy rozpocząć od stwierdzenia, że w sprawie należało wziąć pod uwagę – z racji przepisu art. 153 P.p.s.a. – związanie uprzednio wydanymi, prawomocnymi wyrokami sądów administracyjnych. W szczególności istotne były wytyczne zawarte w uzasadnieniu wiążącego organy wyroku z dnia 5 maja 2016 r. w sprawie III SA/Gd 227/16, w którym WSA w Gdańsku wskazał na konieczność ustalenia, czy ojciec skarżącej może sam sprawować samodzielną opiekę nad matką i córką. W orzeczeniu tym Sąd wskazał na zakres koniecznego do uzupełnienia postępowania dowodowego, które objąć powinno zagadnienia związane z zakresem czynności samoobsługowych, które mogą wykonywać osoby niepełnosprawne w rodzinie skarżącej, zalecając odnośnie A. T. przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy sądowej o sygn. akt [...].

Odnosząc się do powyższej kwestii na gruncie zarzutu naruszenia art. 145 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 153 P.p.s.a. należy stwierdzić, że organy zrealizowały zalecenia zawarte w tym wyroku, co czyni zarzut ten niezasadnym. Uzupełniono bowiem materiał dowodowy w sposób nakazany przez Sąd, a także dokonano ponownej oceny możliwości samodzielnego sprawowania przez K. T. opieki nad niepełnosprawnymi żoną i córką oraz zakresu czynności samoobsługowych, które mogą wykonywać I. T. i A. T. Przede wszystkim organy przeprowadziły dowód z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy o sygn. akt [...]. opinii dwóch biegłych sądowych – psychologa i psychiatry, na okoliczność stanu zdrowia A. T. Wnioski i ustalenia wynikające z tych dowodów zostały skonfrontowane z innymi dowodami przeprowadzonymi w sprawie, w tym m.in. treścią wywiadów środowiskowych przeprowadzonych 5 kwietnia 2014 r. i 5 lipca 2017 r. Ustalenia oparte na ww. dokumentach odnosiły się do całego okresu postępowania, tj. od 2011 r. do wydania rozstrzygnięcia. Dokonano ponownej wnikliwej analizy treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w 2014 r. pod kątem zakresu czynności związanych z opieką nad I. i A. T., kondycji zdrowotnej K. T. w celu ustalenia obiektywnej możliwości sprawowania przez ojca skarżącej opieki nad dwiema niepełnosprawnymi osobami. Po wydaniu wspomnianego wyroku uzupełniono materiał dowodowy o wywiad środowiskowy przeprowadzony 5 lipca 2017 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonano wszelkich możliwych i koniecznych czynności dla realizacji wytycznych zawartych w wyroku z dnia 5 maja 2016 r. Podkreślenia wymaga, że na początku 2019 r. podjęto starania o przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego, które zakończyły się niepowodzeniem z uwagi na postawę M. T.. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, skarżąca nie reagowała w odpowiedni sposób lub wcale na wezwania organu w tym zakresie, czym uniemożliwiła aktualizację wywiadów przeprowadzonych w 2014 r. i 2017 r. Pomimo licznych prób wejścia w środowisko nie udało się skontaktować ze skarżącą. Ostatecznie wskutek niepodjęcia kierowanej w tym zakresie do skarżącej korespondencji, zasadnie stwierdzono po stronie M. T. brak współdziałania z pracownikami socjalnymi uniemożliwiający przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W tej sytuacji, skarżąca nie może skutecznie powoływać się na zaniechanie przez organ wyjaśnienia niepodjęcia przez nią przesyłki "choćby w drodze złożenia od niej reklamacji". Organ nie miał żadnych podstaw do zakwestionowania prawidłowości zastępczego doręczenia pisma MOPS w G. z 18 kwietnia 2019 r. zawierającego wezwanie do kontaktu. Nie można również oczekiwać, że pracownicy socjalni będą do skutku podejmować próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w sytuacji gdy przez kilka miesięcy skarżąca skutecznie uchylała się od wykonania tej czynności, stwarzając jedynie pozory współpracy z organem. Z tych względów nie można podzielić zarzutu naruszenia art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. w zakresie wskazywanym w zarzutach oznaczonym numerami 1 i 2. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie stanowi naruszenia określonych w tych przepisach zasad, przeprowadzenie postępowania i ocena dowodów w sposób, w jaki w rozpatrywanej sprawie uczyniły to organy administracji. Zasad tych nie naruszył również Sąd I instancji, potwierdzając zgodność z prawem dokonanych przez organ ustaleń faktycznych. Całościowa ocena zgromadzonego materiału dowodowego uprawniała do stwierdzenia, że możliwe jest jednoczesne sprawowanie przez K. T. opieki nad niepełnosprawnymi I. T. i A. T. Z akt sprawy nie wynika aby zakres i rodzaj czynności opiekuńczych wykonywanych przy obu wymienionych osobach przerastał możliwości jednego opiekuna. Nie jest to też opieka na tyle intensywna aby I. T. nie mógł jej podołać ze względu na swój wiek i stan zdrowia. Zarówno I. T., jak i A. T. są w wielu sferach samodzielne. Nie są osobami leżącymi, nie mają problemów z wykonywaniem podstawowych czynności samoobsługowych, samodzielnym poruszaniem się i spożywaniem posiłków. Czynności opiekuńcze związane z chorymi to pomoc dotycząca higieny osobistej, przygotowywania posiłków, podawania leków (nie są to leki wymagające dodatkowych czynności w ich sposobie podania czy sporządzenia), asystowanie przy spacerach i masaż rehabilitacyjny I. T.. Pozostały zakres opieki wypełniony jest czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym zamieszkuje również skarżąca, załatwianiem spraw urzędowych lub wizyt lekarskich. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że ani I. T., ani A. T. nie podejmują zalecanego im szpitalnego leczenia specjalistycznego, nie uczestniczą w żadnych zajęciach rehabilitacyjnych i terapeutycznych, brak jest regularnych wizyt u lekarzy. W tych okolicznościach organy obu instancji słusznie stwierdziły, że sprawowana nad nimi opieka nie jest prawidłowa. Nie są bowiem podejmowane wymagane działania zmierzając do poprawy stanu zdrowia niepełnosprawnych. Tego rodzaju stwierdzenie nie pozostaje w sprzeczności z ustaleniem, że I. T. jest w stanie opiekę tę samodzielnie sprawować. Jak bowiem słusznie zauważył organ I instancji, schorzenia obu wymienionych nie wykluczają możliwości korzystania ze wsparcia środowiskowego (w tym również w zakresie wizyt lekarskich), jednak pomimo wielokrotnie oferowanej pomocy w formie usług opiekuńczych dla I. T., spotykano się z odmową K. T. Nie skorzystano również z proponowanego pobytu sanatoryjnego oraz w szpitalu rehabilitacyjnym dla I. T., skierowania A. T. na zajęcia w Środowiskowym Domu Samopomocy oraz leczenia szpitalnego. Niewątpliwe realizacja proponowanej w tym zakresie pomocy w sposób znaczący odciążyłaby opiekuna osób niepełnosprawnych od opieki nad nimi. Możliwe jest zatem takie zorganizowanie wymaganej przez I. T. i A. T. opieki, aby I. T. sprawował ją samodzielnie. Nie można również całkowicie wykluczyć współudziału skarżącej w wykonywaniu zwykłych czynności dnia codziennego, jakie zazwyczaj wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. Czynności takie jak robienie zakupów, pomoc w sprzątaniu, gotowanie, należą bowiem do czynności związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia.

Stwierdzając zatem, że żaden z zarzutów, podniesionych w skardze kasacyjnej, nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a.