Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 1797/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
article: par. 45
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15  art. 47 ust. 1 i 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie: Sędzia WSA Grzegorz Grymuza,, Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Protokolant: Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2015 r. nr w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. nr [...] z dnia [...] września 2015 r., II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego J. S. kwotę [...] zł z tytułu zwrotem kosztów postępowania; III. przyznaje radcy prawnemu M. T. ze środków Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę [...] zł , w tym kwotę [...] zł podatku od towarów i usług, z tytułu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...], Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR w E. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. nr [...] z dnia [...] września 2015 r. o ustaleniu J. S. kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych w łącznej wysokości 6.614,11 zł.

W uzasadnieniu tej decyzji organ wyjaśnił, że wypłacone J. S. środki publiczne za rok 2012, 2013 i 2014 z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 6.614,11 zł, pochodzą ze środków EFRROW oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, to jest z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2014 r. poz. 1438 z późn. zm.).

Szczegółowe warunki i tryb udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z

2013 r. poz. 361 z późn. zm.) Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2014 r., zmieniającego rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2014 r. poz. 324), rolnicy którzy podjęli zobowiązania rolnośrodowiskowe przed 15 marca 2014 r. kontynuują ich realizację na podstawie przepisów w brzmieniu dotychczasowym, to jest przed zmianą z dnia 12 marca 2014 r. Natomiast zgodnie z § 3 ust. 3 rozporządzenia zmieniającego, w przypadku zobowiązań podjętych przed 15 marca 2014 r., zwrot płatności rolnośrodowiskowej odbywa się na podstawie przepisów w brzmieniu obowiązującym do 15 marca 2014 r.

Z akt sprawy wynika, że J. S. podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe w roku 2012 w ramach pakietów: pakiet 1 – Zrównoważony sposób gospodarowania w wariancie 1.1, Zrównoważony sposób gospodarowania oraz pakiet 8 – Ochrona gleb i wód w wariancie 8.3, Międzyplon ścierniskowy.

Natomiast w dniu 12 czerwca 2015 r. do Biura Powiatowego Agencji w [...] skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności na 2015 rok oraz oświadczenie, że ze względu na zły stan zdrowia nie jest w stanie fizycznie (ze względu na niezdolność do pracy fizycznej) wypełnić zobowiązania, przez co zmuszona jest zaniechać uczestnictwa w tych programach i zrezygnować z dopłat agencyjnych przysługującym rolnikom je prowadzącym.

Według § 39 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013 r. poz. 361 z późn. zm.), płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.

Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy zgodził się z rozstrzygnięciem organu I instancji. Dlatego jego zdaniem rolnik zasadnie został zobowiązany do zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2012-2014 z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 6.411,14 zł. Na wskazaną kwotę składają się płatności wypłacone: za rok 2012 – Pakiet 1, Wariant 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania – w wysokości 2.188,80 zł, za rok 2013 – Pakiet 1, Wariant 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania – w wysokości 2.123,14 zł i za rok 2014 – Pakiet 1, Wariant 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania – w wysokości 2.099,20 zł.

Odnosząc się do argumentów strony zawartych w odwołaniu, dotyczących jej stanu zdrowia uniemożliwiającego podołanie wymogom Programu organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), w przypadku wystąpienia jednej z kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, nie będzie wymagany częściowy lub pełny zwrot pomocy otrzymanej przez beneficjenta, jeśli wystąpienie tych okoliczności zostanie zgłoszone przez rolnika lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

W ocenie organu odwoławczego bezsporne jest, że przesłanki, o których mowa w art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 muszą zostać spełnione łącznie. O ile zatem w przedmiotowej sprawie okoliczności podnoszone przez stronę zostałyby zaliczone do kategorii siły wyższej, to warunek poinformowania organu właściwego na piśmie w przewidzianym przez prawo terminie o wystąpieniu powyższych okoliczności – nie został spełniony. Organ powołał się na to, że w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających o zgłoszeniu do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] dokumentów potwierdzających wystąpienie danej okoliczności.

Zobowiązanie rolnika zostało podjęte w roku 2012 w ramach Pakietu 1 – Rolnictwo zrównoważone oraz Pakietu 8 – Ochrona gleb i wód. W ramach Pakietu 1 wymogi te wykraczają ponad wymogi podstawowe ustanowione dla nowego okresu programowania i dlatego nie wymagały dostosowania do nowych ram, co oznacza, że J. S. był zobowiązany do kontynuacji powyższego zobowiązania, natomiast w odniesieniu do pakietu 8 – Ochrona gleb i wód, zmienił się kształt i brzmienie wymogów i jeżeli rolnik nie akceptuje dostosowania, może zakończyć zobowiązanie przed upływem 5 lat, bez wymogu zwrotu środków wcześniej pobranych. W związku z tym rolnik zobowiązany jest do kontynuacji Pakietu 1 – Rolnictwo zrównoważone, natomiast odnośnie Pakietu 8 – Ochrona gleb i wód, zgodnie ze złożonym w dniu 12 czerwca 2015 r. wnioskiem o przyznanie płatności bezpośrednich, jak również oświadczeniem o braku akceptacji dostosowania do nowych ram prawnych dla wariantów Pakietu 8, pozwoliło to na zakończenie tego pakietu przed upływem 5 lat zobowiązania i brak było podstaw do zwrotu pobranych środków finansowych z tego tytułu.

Organ podkreślił, że J. S. składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej znał warunki i obowiązki jakie ciążą na producencie rolnym przystępującym do programu rolnośrodowiskowego. Strona oświadczyła bowiem, że jest świadoma skutków niewykonywania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego oraz że zobowiązuje się do uczestnictwa w programie przez okres 5 lat od dnia rozpoczęcia jego realizacji, co zostało potwierdzone podpisem na składanych wnioskach. Podpisując wniosek zobowiązała się do informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależnie przyznanie płatności, o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, o świadomości ciążących na stronie zobowiązań. Oznacza to tym samym, że strona potwierdziła znajomość przepisów określających zasady uzyskania płatności rolnośrodowiskowych.

Postępowanie w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności zostało przeprowadzone z powodu niedotrzymania wieloletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. W sprawie tej nieprawidłowości w stosunku do płatności rolnośrodowiskowych zrealizowanych na rzecz rolnika w latach 2012-2014 zostały wykryte na podstawie złożonego wniosku o przyznanie płatności na rok 2015, jak również oświadczenia strony o rezygnacji z dopłat rolnośrodowiskowych. Mając to na uwadze organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie ma możliwości zastosowanie art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95.

W konkluzji organ uznał, że kwota płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za rok 2012, 2013 i 2014 przekazana na rachunek J. S. na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...], jest płatnością nienależnie pobraną w rozumieniu art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 i nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr [...]. Dlatego też w zaskarżonej decyzji Nr [...] z dnia [...] września 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] zasadnie ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności za rok 2012, 2013 i 2014 w wysokości 6.411,14 zł.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję z dnia [...] października 2015 r., skarżący S. G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji podnosząc, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe realizował przez okres trzech lat. Organ nie wnosił zastrzeżeń, co do realizacji tego zobowiązania. W czwarty roku zmuszony był natomiast złożyć rezygnację z udziału w programie z uwagi na stan zdrowia, który został udokumentowany stosownymi zaświadczeniami lekarskimi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Dyrektora L. Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] z dnia [...] października 2015 r., którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] września 2015 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2012-2014.

Skarżący J. S. składając w dniu [...] Agencji w [...] swój pierwszy wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach PROW 2007-2013 (później uzupełnianym), rzeczywiście zobowiązał się do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Potwierdzeniem powstania zobowiązania rolnośrodowiskowego, które zarazem zakreśla jego granice, była decyzja nr [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., którą Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową za 2012 rok do realizowanych określonych pakietów, w tym do: Pakietu 1 – Zrównoważony sposób gospodarowania, w wariancie 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania oraz Pakietu 8 – Ochrona gleb i wód, w wariancie 8.3 Międzyplon ścierniskowy.

Warunkiem podstawowym otrzymywania płatności przez okres realizacji programu rolnośrodowiskowego jest wypełnianie warunków pakietowych przez cały okres trwania zobowiązania.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (j.t. Dz.U z 2014 r. poz. 1438 z późn. zm.), ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej,

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że postępowanie, o którym mowa w art. 29 ust. 1 powołanej ustawy, jest samodzielnym postępowaniem, w którym w drodze decyzji administracyjnej następuje ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. W orzecznictwie sądowoadminisitracyjnym przyjmuje się, że warunkiem koniecznym wydania w omawianym trybie decyzji ustalającej kwoty nienależnie, czy nadmiernie pobranych środków, nie jest uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyroki NSA: z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 96/12 oraz z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11). Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, zwanych "pomocą", mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy beneficjent nie dotrzymuje podjętego zobowiązania przez cały wymagany okres. Powyższe oznacza, że – co do zasady –dla ewentualnego ustalenia kwot świadczeń nienależnie pobranych nie jest konieczne uprzednie wzruszenie decyzji przyznających pomoc.

Jednakże decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych nie może być oczywiście wydana bez dokonania niewadliwych ustaleń faktycznych, które objąć winny również okoliczności podniesione przez producenta rolnego jako te, które stanowiły przyczynę niezrealizowania programu rolnośrodowiskowego.

W sprawie tej organ wydając decyzję o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych przez skarżącego płatności rolnośrodowiskowych za lata 2012-2014, oparł się na jego oświadczeniu z dnia 12 czerwca 2015 r., w którego wynika, że ze względu na zły stan zdrowia nie jest w stanie fizycznie podołać prowadzeniu gospodarstwa rolnego oraz brać udziału w działaniu rolnośrodowiskowym i zmuszony jest zaniechać uczestnictwa oraz zrezygnować z dopłat agencyjnych przysługujących rolnikom je prowadzącym.

Przepisami krajowymi w zakresie płatności rolnośrodowiskowej są przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013 r. poz. 361 z późn. zm., dalej jako "rozporządzenie rolnośrodowiskowe"), które miały zastosowanie w niniejszej sprawie.

Sporna pomiędzy producentem rolnym a organami w niniejszej sprawie jest kwestia, czy zasadne było ustalenie przez organy obu instancji kwoty nienależnie pobranych przez skarżącego płatności rolnośrodowiskowych za lata 2012-2014 z powodu niezrealizowania przez niego 5-letniego programu rolnośrodowiskowego, w sytuacji, kiedy o przyczynach takiego stanu rzeczy organ został poinformowany, ale jego zdaniem skarżący w niewłaściwym terminie poinformował o przypadku siły wyższej lub wyjątkowych okolicznościach, które uniemożliwiły w 2015 roku wywiązanie się z podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Analiza orzecznictwa wskazuje, że sądy administracyjne przyjmują jednolite stanowisko, iż obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się z obowiązku stosowania określonych praktyk agrotechnicznych w jednym roku, nie jest podstawą do uznania, że producent rolny wywiązał się ze zobowiązania i może zatrzymać płatność dotyczącą tego roku. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być oceniane w okresie całego 5-letniego okresu zobowiązania. Zaprzestanie realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie płatności za ten rok, lecz także – co do zasady – skutkuje obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego.

Należy zwrócić jednak uwagę, że istnieją sytuacje, kiedy pomimo niezrealizowania całego programu rolnośrodowiskowego, obowiązek zwrotu przez rolnika dotychczas wypłaconych środków pomocowych może zostać wyłączony.

W ocenie Sądu, istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy jest to, że organy obu instancji nie wyjaśniły w wyczerpujący a zarazem przekonywujący sposób, czy w sprawie tej nie zaistniały przesłanki umożliwiające odstąpienie w przypadku skarżącego od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z realizowanego przez niego programu rolnośrodowiskowego.

Zgodnie z art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) – Dz. Urz. UE L.2006.368.15, dalej jako "rozporządzenie Komisji WE nr 1974/2006"), państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

a) śmierć beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Stosownie zaś do art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji WE nr 1974/2006, przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 27/11, samo zaistnienie "siły wyższej" nie jest wystarczające do tego, aby wyłączyć obowiązek zwrotu płatności. Niezbędne jest bowiem również zawiadomienie na piśmie organu w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik był w stanie dokonać tej czynności, o zaistnieniu przypadku siły wyższej.

Natomiast według § 45 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013 r. poz. 361 ze zm.), inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest:

1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania;

2) zmiana zasięgu obszarów objętych programami działań mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych lub zmiana tych programów;

3) utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów;

4) wystąpienie okoliczności określonych w § 7 ust. 2 lub 3 – w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4 lub 5;

5) śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności – w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

6) usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

7) określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, o którym mowa w przepisach o minimalnych normach – w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8;

7a) uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek, mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego;

8) inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Zauważyć należy, że w niniejszej sprawie skarżący powołał się na wyjątkowe okoliczności, o jakich mowa w art. 47 ust. 1 lit. "b" rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. Przy tym organ odwoławczy oraz organ I instancji nie zanegowały ani treści oświadczenia skarżącego dotyczącego jego stanu zdrowia, ani też treści dokumentacji medycznej załączonej przez niego do akt sprawy. Organ odwoławczy wskazał jedynie, że aby można było rozważyć zaistnienie w sprawie wymienionych w powyższych przepisach kategorii siły wyższej lub innych wyjątkowych okoliczności podnoszonych przez beneficjenta, należało o tym zawiadomić organ w terminie określonym w art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji WE nr 1974/2006, a więc, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona osoba są w stanie dokonać tej czynności. Jest to warunek konieczny, aby możliwe było badanie przez organ zgłoszonych w sprawie okoliczności. Tak się –zdaniem organów – w tej sprawie nie stało.

Jakkolwiek organ odwoławczy odwołał się do wskazanego terminu, to jednak z uzasadnienia zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie wynika, czy w ocenie organu skarżący terminowi temu uchybił, czy też nie, choć organ skłania się do ogólnego stanowiska, że termin ten upłynął bezskutecznie. Tymczasem zwrócić należy uwagę, że z akt sprawy wynika, iż skarżący swoje oświadczenie o braku możliwości kontynuowania zobowiązania rolnośrodowiskowego z dnia 12 czerwca 2015 r. złożył już dwa dni po dacie uzyskania zaświadczenia lekarskiego z dnia 10 czerwca 2015 r. o stanie jego zdrowia, w którym (biorąc pod uwagę też inną dokumentację medyczną dot. skarżącego) lekarz po raz pierwszy stwierdził, że J. S. jest niezdolny do pracy fizycznej. Z zaświadczenia tego wynika również, że choroby stwierdzone u skarżącego uniemożliwiają mu pracę fizyczną i wymagają dalszego leczenia, a stan zdrowia na przestrzeni kilku lat uległ pogorszeniu.

Powyższa okoliczność wskazywałaby na to, że skarżący swoje oświadczenie o niemożności kontynuowania programu rolnośrodowiskowego złożył z zachowaniem terminu określonego w art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji WE nr 1974/2006, jednakże do tych kwestii organ nie odniósł się należycie w zaskarżonej decyzji. Wniosku tego nie zmienia złożona przez skarżącego w ramach uzupełnienia, wcześniejsza dokumentacja medyczna dotycząca stanu jego zdrowia. Wynika z niej jedynie tyle, że różne schorzenia u skarżącego są już długotrwałe i były leczone od wielu już lat. W żadnym jednak z tych dodatkowych dokumentów nie ma stwierdzenia, że skarżący jest niezdolny do pracy. Po raz pierwszy stwierdzenie takie pojawiło się dopiero w zaświadczeniu lekarskim z dnia 10 czerwca 2015 r., o czym skarżący zawiadomił organ już dwa dni później.

Nadto z dowodów zawartych w aktach sprawy nie wynika, aby można było postawić skarżącemu zarzut, że jego stan zdrowia uniemożliwiał mu realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego w latach wcześniejszych. Organ nie wykazał też, że rolnik w latach 2012-2014 uchybił jakimkolwiek wymogom realizowanego programu rolnośrodowiskowego.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy obu instancji nie odniosły do treści dokumentacji medycznej złożonej przez skarżącego, a z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że jedyną okolicznością przesądzającą o odmowie odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z realizowanego przez skarżącego programu rolnośrodowiskowego, było niedotrzymanie przez rolnika terminu w zakresie zgłoszenia informacji o zaistniałych wyjątkowych okolicznościach uniemożliwiających realizowanie programu.

W świetle powyższych wywodów z takim stanowiskiem organu nie można się zgodzić. Co najmniej za przedwczesne i dowolne należy uznać stwierdzenie organu odwoławczego, że skarżący powyższej czynności (wskazania długotrwałej niezdolności do wykonywani zawodu) nie dokonał w wymaganym terminie. Takie działanie organu uchybia przepisowi art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania), art. 80 k.p.a. (zasada swobodnej a nie dowolnej oceny dowodów) i art. 107 § 3 k.p.a. (uzasadnienie decyzji) w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Dokonane ustalenia faktyczne oraz ich ocena prawna zawarte w zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji budzą uzasadnione zastrzeżenia i wątpliwości. Jak bowiem wyżej wskazano, nie wszystkie istotne w sprawie kwestie zostały należycie ustalone oraz w dostateczny sposób rozważone, a motywy podjętego rozstrzygnięcia, zwłaszcza w odniesieniu do przesłanek ewentualnego odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, nie zostały w ogóle rożważone.

Organ będzie zatem zobowiązany ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę, w sposób kompletny i wszechstronny przedstawić przesłanki faktyczne i prawne wydanego rozstrzygnięcia, wykazać fakty, które uznał za udowodnione w kontekście wystąpienia siły wyższej lub innych wyjątkowych okoliczności, wskazać dowody, którym dał wiarę oraz omówić przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Da to podstawę do prawidłowości zastosowania w tej sprawie właściwych przepisów prawa materialnego.

Z przytoczonych względów Sąd Administracyjny w L. – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 718, dalej jako "p.p.s.a.") – uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] września 2015 r.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zawarte w pkt II wyroku oparte zostało na podstawie art. 200 p.p.s.a.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu rozstrzygnięto w pkt III sentencji wyroku, zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej prze radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tj. Dz.U. z 2013 r. poz. 490 z późn. zm.).