Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 668/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1 i art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: Art. 7, 77, 80 i 107
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 145 par. 1  lit. c
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdzejko Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) WSA Katarzyna Marasek-Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2022 r. przy udziale prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków Śródmieście – Zachód - K. T. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt SKO.NP/4115/501/2021, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez W. S., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 17 lutego 2022 r. znak: SKO.NP/4115/501/2021, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia 8 października 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. S.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 6 kwietnia 2021 r. Prezydent Miasta T., w wyniku rozpoznania wniosku strony z dnia 3 sierpnia 2020 r. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od czerwca 2006 r.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył skarżący.

Decyzją z dnia 6 lipca 2021 r. nr SKO.NP/4115/194/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi.

Kolegium zaleciło uzupełnienie postępowania dowodowego i wyjaśnienie, czy w związku z opieką nad matką, skarżący nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Nadto, zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, ponieważ przy rozważaniu kwestii prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wyznaczonego przesłankami określonymi w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, konieczne jest - wbrew stanowisku organu pomocowego - wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącego.

Decyzją z dnia 8 października 2021 r. nr [...], w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezydent Miasta T. wydał decyzję o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu 2 sierpnia 2021 r. ponownie przeprowadzono wywiad środowiskowy, podczas którego skarżący podał, że na czas remontu kamienicy przy ulicy [...] mieszka z matką u swojej siostry. Ustalono, że matka skarżącego posiada znaczny stopień niepełnosprawności, jest cewnikowana i zmaga się z takimi dolegliwościami jak: borelioza, epilepsja, osteoporoza, schorzenia kardiologiczne, stan po udarze, zwyrodnienia stawów, wypadanie macicy, jak również demencja starcza. Skarżący pomaga matce w czynnościach higienicznych (opróżnianie cewnika, pomoc przy korzystaniu z krzesła toaletowego, opróżnianie go, mycie całego ciała, podmywanie, czesanie), pomoc przy wstawaniu z łóżka oraz przemieszczaniu się po mieszkaniu. Ponadto sprząta, gotuje, pierze, dawkuje leki, załatwia sprawy urzędowe, wizyty lekarskie, rehabilitację

Podczas wizyty w miejscu zamieszkania w dniach: 9, 10, 15, 22 września 2021 r. nie stwierdzono, że wewnątrz kamienicy był prowadzony remont, z mieszkania nie dochodziły żadne odgłosy mogące świadczyć o jego remoncie. Z informacji uzyskanych od osoby zamieszkałej w kamienicy wynika, że skarżący sporadycznie przebywa w mieszkaniu, gdyż wraz z matką w chwili obecnej przebywa u swojej siostry.

Pismem z dnia 21 września 2021 r. siostra skarżącego poinformowała organ, że jej brat wraz z matką czasowo mieszkają w jej mieszkaniu przy ulicy [...] z powodu przedłużającego się remontu. Opiekę nad matką sprawuje skarżący, który zrezygnował z pracy zawodowej aby mógł ją sprawować. Ww. oświadczyła nadto, że ze względu na swoją pracę zawodową nie może pełnić stałej opieki nad mamą, pomaga w czasie wolnym od obowiązków zawodowych. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoim synem, studentem studiów dziennych.

Na podstawie powyższych ustaleń organ przyjął, że opieka nad matką skarżącego może zostać podzielona pomiędzy skarżącym, a jego siostrą i wnukiem, ponieważ obecnie wszyscy zamieszkują wspólnie, umożliwiając skarżącemu zarobkowanie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy na umowę zlecenie, czy umowę o dzieło. Nadto matka skarżącego posiada jeszcze jedną córkę, która mieszka poza T. zgodnie z ustaleniami wywiadu środowiskowego z dnia 22 marca 2021 r. i również może pomóc w opiece. Skarżący zaś nie wykazał, że istnieją szczególne, obiektywne okoliczności pozwalające na zwolnienie pozostałych członków rodziny z obowiązku zapewnienia przez nich opieki niepełnosprawnej matce i babci. Obowiązek alimentacyjny może bowiem polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że zapadła ona z rażącym naruszeniem artykułów: 7, 77, 8.§ 1 i 2 k.p.a.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazało, że materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 i 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wskazało, że w wyniku przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w dniu 24 stycznia 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, podczas którego skarżący oświadczył, że wraz z matką na czas remontu mieszkania przebywa u siostry. Podał, że brakuje mu środków finansowych, aby dokończyć remont. Obecnie nie może wrócić pod poprzedni adres, gdyż mieszkanie nie jest dostosowane do osoby niepełnosprawnej. U siostry przebywa od rana do późnych godzin nocnych, a gdy jest taka konieczność to zostaje na noc (ok. 15 razy w miesiącu nocuje). Jeżeli matka czuje się lepiej to wraca do swojego mieszkania, aby wyłącznie tam nocować. Siostra skarżącego (u której skarżący z matką obecnie wspólnie tymczasowo zamieszkują) podczas wywiadu była nieobecna z powodów zawodowych. Ustalono, że jej syn nie mieszka w T., przebywa na studiach dziennych we W. Druga z córek matki skarżącego mieszka we W. i nie pomaga w opiece skarżącemu nad matką, jak również nie pomaga finansowo, a jej syn (wnuk matki skarżącego) jest niepełnoletni. Skarżący oświadczył, że sprawuje opiekę nad matką codziennie, jak również w nocy. Opieka sprawowana jest przez: podawanie posiłków, leków, przygotowywanie posiłków, obsługę spraw higienicznych tj. mycie, pomoc przy toalecie, ubieranie, czesanie, mierzenie ciśnienia, wymiana pampersów, opróżnianie cewnika, smarowanie maściami, załatwianie spraw urzędowych, umawianie rehabilitacji, pielęgniarki i lekarza, mierzenie ciśnienia, temperatury, asekurowanie przy chodzeniu przy mieszkaniu, gdyż wymagająca opieki porusza się przy pomocy balkonika. Często nie może wstać z łóżka i wtedy czynności wykonywane są w łóżku. Siostra skarżącego nie ma możliwości, aby opiekować się matką, gdyż pracuje zawodowo. Sprawy urzędowe i sprawy w ośrodku medycznym skarżący załatwia, gdy matka dobrze się czuje i może zostać chwilowo pod opieką siostry (u której matka i skarżący obecnie wspólnie tymczasowo zamieszkują).

Kolegium podało, że w dniu 15 lutego 2022 r. siostra skarżącego pod odpowiedzialnością karną za fałszywe zeznania oświadczyła, że potwierdza zgodność oświadczenia złożonego w dniu 21 września 2021 r. Wyjaśniła, że mama wraz z bratem czasowo przebywają w jej mieszkaniu. Mama wymaga całodobowej opieki. Jest niesamodzielna, porusza się w obecności i pomocy osób drugich. Wymaga pomocy przy wszystkich czynnościach higienicznych, sporządzaniu posiłków, aplikacji leków itp. Opiekę sprawuje skarżący. Ze względu na pracę etatową (nauczyciel) i zawodową (artysta malarz) czas pracy jest niewymierny, sprawy osobiste, rodzinne oraz szkolenie podnoszące kwalifikacje zawodowe jak również wszelkiego rodzaju dodatkowe czynności zawodowe związane z pracą nauczyciela nie pozwalają jej na opiekę nad matką. Jak podała, pomaga w czasie wolnym od obowiązków zawodowych

Ustalono również, że do 31 października 2020 r. skarżący pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy.

Kolegium podkreśliło, że przy rozważaniu kwestii prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wyznaczanego przesłankami określonymi w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, Prezydent Miasta T. zastosował się do zaleceń Kolegium zawartych w decyzji kasacyjnej i wziął pod uwagę treści i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r, póz. 1443; OTK-A 2014/9/104).

Podało, że normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zatem, zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zauważono, że wykonywanie takich czynności jak pomoc w ubraniu i poranna higiena, czy też przygotowanie posiłków (śniadania, obiadu) są czynnościami, które mogą być wykonane w godzinach porannych, przed pójściem do pracy. Wiele osób wykonuje takie czynności, chociażby rodzice w stosunku do małoletnich dzieci przed zaprowadzeniem ich do żłobka czy przedszkola i nie uniemożliwia im to podejmowania zatrudnienia.

Nie kwestionując złego stanu zdrowia matki skarżącego Kolegium pokreśliło, że sama konieczność sprawowania opieki, czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mimo, że matka skarżącego jest osobą niepełnosprawną, to nie sposób jednak przyjąć, aby skarżący z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką (a które mógłby wykonywać wraz z siostrą) zmuszony jest do rezygnacji z zatrudnienia. W przeważającym zakresie opieka ta sprowadza się bowiem do typowych czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (m.in. zmiana odzieży, założenie obuwia, pomoc przy kąpieli i myciu włosów, monitorowanie wizyt lekarskich, uczestniczenie podczas tych wizyt, wykupywanie leków, sprzątanie, pranie, zmienia pościeli, regulowanie wszystkich opłat mieszkaniowych, załatwianie spraw urzędowych, dokonywanie codziennych zakupów, przygotowywanie posiłków), które co prawda ograniczają, ale nie wykluczają możliwości podjęcia zatrudnienia, chociażby w niewielkim zakresie. W szczególności w obecnej sytuacji, gdy matka skarżącego zamieszkuje u córki, która nie tylko może, ale powinna z racji ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego współuczestniczyć w opiece. Podnoszone przez siostrę skarżącego argumenty dotyczące podejmowania dodatkowych czynności zawodowych, rozwojem kariery artystycznej, w żaden sposób nie zwalniają ją z takiego obowiązku i nie stanowią usprawiedliwienia, dla zaniechania odpowiedniej pomocy w opiece nad matką, tak aby skarżący również mógł kontynuować aktywność zawodową, chociażby w niewielkim wymiarze czasu pracy.

Zdaniem Kolegium, w pomoc w opiece nad matką może aktywnie włączyć się również siostra mieszkająca we Wrocławiu. WSA w Krakowie w wyroku z dnia 26 kwietnia 2021 r, sygn. akt III SA/Kr 1065/20 oraz w wyroku z dnia 21 października 21 r. sygn. akt III SA/Kr 588/21 (CBOSA) wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz skarżącego jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to mogą one wspomóc skarżącego w opiece nad nią. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Stosownie bowiem do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Opisane wyżej okoliczności mają znaczenie dla oceny, czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Przy właściwej organizacji opieki przez rodzinę nie zachodzi bowiem konieczność rezygnacji przez skarżącego z aktywności zawodowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżący zarzucił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Tarnowie naruszenie przepisów:

- art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez:

a) błędne ustalenie, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy przez skarżącego, gdyż rzekomo sprawowana przez niego opieka nie koliduje z możliwością podjęcia przez niego pracy, a zakres i rozmiar przedmiotowej opieki sprowadza się przeważnie do typowych czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, podczas gdy zakres sprawowanej opieki, w tym pomoc przy korzystaniu z krzesła toaletowego, wymiana pampersów, pomoc przy wstawaniu z łóżka, asekurowanie przy chodzeniu, uniemożliwia mu podjęcie zatrudnieni;

b) nie ustalenie, że w niniejszej sprawie okoliczność wykonywania pracy zawodowej przez siostry skarżącego zapewniającej im i ich najbliższym zachowanie minimum egzystencji oraz brak możliwości finansowania przez nie opieki nad niepełnosprawną matką stanowią obiektywną i usprawiedliwioną przeszkodę w sprawowaniu nie opieki nad ich matką,

- art. 8 § 2 k.p.a. przez bezpodstawne odstąpienie organów administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, a to w niniejszej sprawie odmówienie przyznania przedmiotowego świadczenia, podczas gdy uprzednio w identycznym stanie faktycznym organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co skutkowało bezzasadnym nie przyznaniem mu przedmiotowego świadczenia;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez wadliwe utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy spełnione były wszystkie przesłanki dla pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego odwołania, co skutkowało bezpodstawnym nie zastosowaniem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku pełnomocnika skarżącego, zawartego w skardze i postanowień art. 119 § 2 P.p.s.a.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając powyższe regulacje na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – syn (skarżący), a opieka sprawowana jest nad matką, legitymującą się orzeczeniem zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Za prawidłową należało uznać ocenę Kolegium decyzji pierwszoinstancyjnej, że pomimo tego, iż niepełnosprawność matki skarżącego nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, to organ pierwszej instancji w ponownym rozpoznaniu sprawy, zastosował się do wskazań i zaleceń Kolegium zawartych w decyzji kasacyjnej i wziął pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela jednakże stanowiska Kolegium, że zgromadzony dotychczas materiał dowodowy daje pełny obraz braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Podkreślić należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale to z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, iż aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19; LEX nr 2763205). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11).

Każdy przypadek wymaga w tym względzie, rzecz jasna indywidualnej, wnikliwej oceny. Organ musi więc stwierdzić, czy rzeczywiście czynności opiekuńcze przy niepełnosprawnym są tak absorbujące wnioskującego o przyznanie tego świadczenia z uwagi na niepełnosprawność podopiecznego i w związku z tym na jego możliwość samodzielności w życiu codziennym, że wykluczają podjęcie bądź wymuszają rezygnację z zatrudnienia lub jakiejkolwiek pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki.

Zdaniem Sądu niezbyt wnikliwie oceniło Kolegium, że w tym wypadku zakres czynności opiekuńczych, jakie wykonuje skarżący przy matce nie jest aż tak absorbujący, że wyklucza podjęcie przez niego pracy lub innego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Z ustaleń organów w niniejszej sprawie wynika mianowicie, że u matki skarżącego stwierdzono następujące jednostki chorobowe: borelioza, epilepsja, osteoporoza, schorzenia kardiologiczne, stan po udarze, zwyrodnienia stawów, wypadanie macicy, jak również demencja starcza.

O ile zgodzić się można co do zasady, że tego rodzaju czynności wykonywane w ramach opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jak: sprzątanie, gotowanie, pranie, załatwianie spraw urzędowych, wchodzą w skład tych czynności dnia codziennego, które są związane z prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i które przy umiejętnym czasowo ich rozplanowaniu, nie mogą być uznane za stanowiące podstawę do rezygnacji z zatrudnienia lub przeszkodę do podjęcia pracy, czy też innego rodzaju zatrudnienia choćby w niewielkim rozmiarze czasu pracy, to ocena pod tym względem pozostałych czynności opiekuńczych, z uwzględnieniem charakteru niepełnosprawności matki skarżącego budzi wątpliwości.

Do pogodzenia z pracą lub innego rodzaju zatrudnieniem są wizyty lekarskie, czy rehabilitacja wymagającego opieki członka rodziny.

Z ustaleń jednakże organów wynika, że skarżący pomaga matce w czynnościach higienicznych, takich jak: opróżnianie cewnika, pomoc przy korzystaniu z krzesła toaletowego, opróżnianie go, mycie całego ciała, podmywanie, czesanie. Pomaga matce także przy wstawaniu z łóżka oraz przemieszczaniu się po mieszkaniu. Często matka skarżącego nie może jednak wstać z łóżka i wtedy czynności wykonywane są w łóżku. Ponadto, matka skarżącego cierpi, co ważne dla treści rozstrzygnięcia, na dolegliwość wypadania macicy. Z uwagi choćby na tę dolegliwość, która ze swej natury powoduje liczne, nie tylko w obrębie układu moczowego, ale i narządów rodnych, jak i układu pokarmowego, a także w obrębie odcinka lędźwiowego kręgosłupa, ujemne, bolesne skutki, organy orzekające winny, zdaniem Sądu, wnikliwiej ustalić, stan samodzielnego funkcjonowania matki skarżącego przy wykorzystaniu skali Barthela, tj. międzynarodowej skali stosowanej w ocenie sprawności chorego i jego zapotrzebowania na opiekę. Taki formularz wypełnia w przychodni lekarz, bądź pielęgniarka środowiskowa, by pacjent, który wymaga opieki długoterminowej mógł zostać do niej zaklasyfikowany. Na skalę Barthela składa się dziesięć czynności dnia codziennego, takich jak np. spożywanie posiłków, poruszanie się, ubieranie, rozbieranie, higiena osobista, korzystanie z toalety czy kontrolowanie czynności fizjologicznych. W tym celu organy winny wezwać skarżącego do przedstawienia takiego dokumentu z przeprowadzonej oceny, sprawności matki skarżącego przez wskazane powyżej podmioty opieki lekarskiej (uzupełnienie wniosku o dokumenty, które powinny być dołączone do wniosku jako załączniki – art. 24a ust. 2 w zw. z art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. f ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zwrócić także należy uwagę na okoliczność demencji starczej matki skarżącego.

Po drugie, organy zobowiązane będą do uzupełnienia ustaleń w zakresie możliwości osobistej pomocy przy sprawowaniu opieki nad matką - siostry, u której obecnie skarżący wraz z matką czasowo przebywają oraz jej zarobkowych i majątkowych możliwości, jak również możliwości zarobkowych i majątkowych drugiej z sióstr, które, stosownie do treści art. 129 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., zwanej dalej w skrócie - k.r.o.), obciąża obowiązek alimentacyjny wobec matki, zwłaszcza, że skarżący w postępowaniu administracyjnym przed organami działał bez profesjonalnego pełnomocnika. Wobec tego organy na etapie składania wniosku winny były już go pouczyć, mając na względzie postanowienia art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), o konieczności wykazania przez niego tych okoliczności, w sytuacji gdy matka skarżącego, wymagająca opieki posiada jeszcze

inne niż on dzieci. Realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, bowiem między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę. Brak w przedstawionych sądowi aktach administracyjnego takiego pouczenia skarżącego. Sąd dostrzega trafność argumentacji w tym zakresie Kolegium, nie mniej jednak wskazać należy, że zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy nie tylko od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, ale i od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega właśnie na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Okoliczności te mają więc niewątpliwie, zdaniem Sądu, znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Uogólnienia nie są więc dopuszczalne. Praca, na którą powołuje się jedna sióstr skarżącego, nie jest z pewnością w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego obiektywną przeszkodą w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawną osobą (por.m.in.: wyrok WSA w Krakowie z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 114/22, WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Oświadczenie złożone przez siostrę skarżącego w dniu 21 września 2021 r. jest więc w tym zakresie niewystarczające. Do uzyskania natomiast niezbędnego w tym zakresie oświadczenia drugiej z sióstr organ prowadzący postępowanie powinien skorzystać z instytucji pomocy prawnej, o której mowa w art. 52 k.p.a.

Organ prowadzący postępowanie winien też wyjaśnić kwestie związane ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym w kontekście treści art. 17 ust. 5 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ winien jednakże wziąć pod uwagę, że: "art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy interpretować w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, ale jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Trafnie też akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Dlatego dopuszcza się jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji (por. np. wyroki NSA: z 10 grudnia 2019 r., I OSK 200/19; z 15 września 2020 r., I OSK 2199/19; wyrok WSA w Poznaniu z 5 grudnia 2018 r., IV SA/Po 712/18; zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 maja 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 48/22; LEX nr 3368711).

Dopiero tak zebrany materiał dowodowy da, w ocenie Sądu, pełny obraz rzeczywistego stanu faktycznego i pozwoli na wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy i zgodnie z zasadą dochodzenia przez organ do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) stwarzając organowi możność wydania rozstrzygnięcia w zgodzie z zasadami praworządności (art. 6 k.p.a.) i ochrony zaufania obywatela do państwa (art. 8 k.p.a.), poprzez wskazanie w jego uzasadnieniu, w myśl art. 11 k.p.a., motywów podjętego rozstrzygnięcia, w szczególności tych odnoszących się do kwestii faktycznych i prawnych istnienia, bądź nie, w oparciu o zebrany w pełni i całościowo oceniony materiał dowodowy, związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, czy tez niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zawodowej przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki przez niego nad niepełnosprawną matką.

Mając powyższe na uwadze Sąd w rozpoznawanej sprawie uznał, że stan faktyczny sprawy nie został ustalony w stopniu pozwalającym na wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, zgodnie z postanowieniami artykułów: 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., co stanowi naruszenie przepisom postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i z tegoż powodu tylko skarga została uwzględniona.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 lit. c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.