Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 283/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 6 i 7, art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 471
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.
article: art. 120
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 141 § 4, art. 269 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D.Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2018 r. sygn. akt III SA/Po 305/18 w sprawie ze skargi D.Ś. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od D.Ś. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) wyrokiem z 12 grudnia 2018 r. sygn. akt III SA/Po 305/18, oddalił skargę D.Ś. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: Dyrektor IAS) z [...] marca 2018 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z [...] grudnia 2016 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Pile wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 24 000 zł za urządzanie gier na 2 automatach w lokalu "[...]" w G., tj. poza kasynem gry. Podstawą nałożenia kary były ustalenia przeprowadzonej 30 maja 2016 r. kontroli, podczas której funkcjonariusze celni ustalili, że w lokalu prowadzonym przez skarżącego znajdują się podłączone do sieci elektrycznej i gotowe do gry dwa urządzenia. Eksperyment w postaci gier kontrolnych wykazał, że gry oferowane na obu urządzeniach są grami na automatach w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2016 r. poz. 471 ze zm.; dalej jako: u.g.h.), urządzanymi z naruszeniem przepisów tej ustawy. Do akt sprawy włączono umowę najmu powierzchni użytkowej z 28 marca 2015 r. zawartą przez skarżącego (wynajmujący), z której treści wynikało, że skarżący udostępnił część powierzchni kontrolowanego lokalu w celu zainstalowania automatów do gry. Najemca zobowiązał się do zapłaty czynszu najmu w wysokości 150 zł w miesiącach, w których automaty będą eksploatowane. Skarżący natomiast zobowiązał się do powiadamiania właściciela automatów w razie włamania lub istotnego uszkodzenia automatów. W lokalu były również przechowywane klucze serwisowe do automatów. Organ nie miał wątpliwości, że skarżący, który nie posiadał koncesji na urządzanie gier hazardowych, urządzał gry losowe w lokalu niebędącym kasynem gier, co uzasadniało nałożenie na niego kary na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w wysokości 12 000 zł za każdy automat zgodnie z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h.

Zaskarżoną decyzją Dyrektor IAS utrzymał w mocy orzeczenie organu pierwszej instancji stwierdzając, że w sprawie został zebrany kompletny materiał dowodowy, który dawał podstawę do uznania skarżącego za podmiot urządzający gry na automatach w rozumieniu przepisów u.g.h.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę, w której domagał się stwierdzenia nieważności decyzji organów obu instancji z powodu rażącego naruszenia prawa, ewentualnie ich uchylenia, a także zasądzenia kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi.

WSA w Poznaniu oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.).

W ocenie sądu zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane w toku postępowania prowadzonego w sposób zgodny z przepisami ustawy z dnia 9 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.; dalej: o.p.). Wbrew zarzutom skargi organy celne prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy pozwalający na wydanie rozstrzygnięcia.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że brak notyfikacji przepisów ustawy o grach hazardowych nie wyklucza dopuszczalności stosowania art. 89 tej ustawy. Sąd podkreślił, że zagadnienie to przesądził ostatecznie NSA w uchwale składu 7 sędziów z 16 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 1/16, która – zgodnie z art. 269 p.p.s.a. – wiąże skład orzekający. W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. – stanowiący podstawę wydania zaskarżonej decyzji – nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE, którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy. NSA uznał, że przepis ten może zatem stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów u.g.h. Dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w omawianym przepisie, oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny – w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE – charakter art. 14 ust. 1 u.g.h. WSA jako bezzasadne ocenił zarzuty dotyczące kwestii techniczności przepisów ustawy o grach hazardowych, podstawy nałożenia kary i jej wysokości oraz ustalenia, czy skarżący posiadała koncesję lub ważne zezwolenie na prowadzenie gier hazardowych (gier na automatach).

W ocenie WSA, wbrew stanowisku skarżącego, art. 89 ust. 1 pkt. 2 u.g.h. nie jest sprzeczny z art. 2 w zw. z art. 1 Konstytucji RP i stanowi podstawę do wymierzenia kary pieniężnej każdemu, kto urządza gdy na automatach poza kasynem gry, bez względu na formę prowadzonej działalności. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych. Zdaniem sądu, o uznaniu skarżącego za urządzającego gry na automatach świadczy jego istotny udział w procesie urządzania gier na automatach. Skarżący, mocą umowy z 28 marca 2015 r., wynajął właścicielowi automatów powierzchnię użytkową w prowadzonym przez siebie lokalu gastronomicznym pod instalację urządzeń do gier, miał więc świadomość urządzania gier na automatach w prowadzonym przez siebie lokalu i umożliwiał dostęp do automatów klientom lokalu. W ocenie WSA, zasadnie organy obu instancji przyjęły, że skarżący podejmował czynności wykraczające poza typowe obowiązki wynajmującego, które pozostawały w związku z faktyczną pieczą nad urządzeniami i były związane z działalnością najemcy, co pozwalało uznać go za podmiot współpracujący, tj. współorganizujący gry. W świetle powyższego sąd uznał, że organy celne nie naruszyły przepisów prawa materialnego przez zastosowanie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W sprawie nie było również sporne, że skarżący nie legitymował się którymkolwiek z dokumentów legalizujących jego działania (art. 6 i 7 u.g.h.), a jednocześnie nie wykazał, że przed udostępnieniem urządzeń grającym zadośćuczynił obowiązkowi ich rejestracji stosownie do art. 23a u.g.h.

Za niezasadny WSA uznał również zarzut naruszenia art. 120 w zw. z art. 201 § 1 pkt 2 w zw. z art. 235 o.p. w zw. z art. 91 i w zw. z art. 2 ust. 6 u.g.h. poprzez zaniechanie zawieszenia postępowania, bowiem w sprawie nie zachodziła konieczność wydania przez Ministra Finansów decyzji rozstrzygającej o charakterze gier na przedmiotowym automacie w trybie art. 2 ust. 6 u.g.h.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając orzeczenie w całości oraz domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. na zasadzie art. 174 ust. 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na uchybieniu art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. przez nieuwzględnienie skargi skarżącego pomimo naruszenia przez organ w toku postępowania przepisów prawa, mającego istotny wpływ na wynik sprawy oraz przedstawienia stanu sprawy niezgodnie z rzeczywistym; uwzględnienie skargi skutkowałoby odmiennym wynikiem sprawy:

a. w szczególności: art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 w zw. z art. 235, art. 229 oraz art. 200a §§ 1–3 o.p. w zw. z art. 8 i 91 u.g.h., poprzez zaniechanie podjęcia przez Dyrektora IAS wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym zebrania całego materiału dowodowego, co oczywiście miało istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy, gdyż skutkowało niewyjaśnieniem kluczowych okoliczności niniejszej sprawy – jaki podmiot jest faktycznie urządzającym gry na przedmiotowych urządzeniach – co oczywiście miało istotny wpływ na wynik zaskarżonego rozstrzygnięcia organu.

b. w szczególności: art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 191 w zw. z art. 235 o.p. w zw. z art. 8 i art. 91 u.g.h., poprzez wybiórczą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dokonaną z uchybieniem zasadom prawidłowego, logicznego rozumowania, wskazaniom wiedzy i doświadczenia życiowego oraz oczywiście błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, pozostające w opozycji do zgromadzonych materiałów, iż strona urządzała gry na przedmiotowych urządzeniach. Wskazać zatem należy, iż karze pieniężnej podlega urządzanie gry na automatach poza kasynem gry. W doktrynie i orzecznictwie natomiast jednoznacznie przyjmuje się, że przez osobę urządzającą grę rozumie się osobę, która układa system gry, określa wysokość wygranych, zatrudnia i szkoli pracownikowi (por. Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Leszek Wilk, Jarosław Zagrodnik. Warszawa 2007, Wydawnictwo C.H. Beck; Kodeks karny skarbowy. Komentarz, Bolesław Kurzępa, Wojciech Kotowski, Warszawa 2007, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis). Mając na względzie powyższe z całą stanowczością stwierdzić należy, iż wynajęcie powierzchni użytkowej określonemu przedsiębiorcy, na której ustawił on określone urządzenia, do jakich to urządzeń dostęp posiada tylko i wyłącznie wynajmujący przedsiębiorca – nie stanowi urządzania gry na danych urządzeniach. Strona skarżąca: nie układała jakiegokolwiek systemu gry, nie określała wysokości wygranych, nie zatrudniała i nie szkoliła pracowników w celu prowadzenia gry, nie organizowała gry, nie rozliczała przedsięwzięcia.

Nadto, co należy podkreślić, zgodnie z treścią umowy zawartej z P. Sp. z o.o. skarżący nie był uprawniony do dysponowania i rozporządzania przedmiotowymi urządzeniami ani w ogóle do urządzania i prowadzenia gier na automatach. Zatem faktycznie strona nie prowadziła jakiejkolwiek działalności dotyczącej urządzania gier hazardowych, w tym gier na automatach, czy w ogóle jakichkolwiek gier. Podmiotem urządzającym gry na przedmiotowych urządzeniach był podmiot, który był najemcą powierzchni w lokalu użytkowym, a który ustawił na wynikającej z tej umowy powierzchni przedmiotowe urządzenia – P. Sp. z o.o. Rzeczona spółka eksploatowała przedmiotowe urządzenia, do jakich wyłącznie wskazana spółka miała prawo, na powierzchni jaką również wyłącznie dysponowała ta spółka.

Recypując powyższe rozważania do stanowiska organu stwierdzić należy, że ustalenia poczynione przez organ prowadzący postępowanie – wadliwie skontrolowane przez sąd pierwszej instancji – w żaden sposób nie wynikają ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, na który powołuje się organ;

c. w szczególności: art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 210 § 4 w zw. z art. 235 o.p. w zw. z art. 8 i 91 u.g.h. poprzez niesprostanie wymogowi sporządzenia wnikliwego i logicznego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia wraz z uzasadnieniem podstawy faktycznej, między innymi przez lakoniczne ustosunkowanie się do kwestii w jaki sposób zakwalifikować skarżącego jako urządzającego gry – w kontekście zakresu działalności odnośnie urządzania gier przez P. Sp. z o.o.;

2. na zasadzie art. 174 ust. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w z zw. z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na uchybieniu art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niesprostanie wymogowi sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku z podaniem i wyjaśnieniem podstawy prawnej – co oczywiście miało wpływ na wynik postępowania, poprzez uniemożliwienie kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz pozbawienie strony informacji o przesłankach rozstrzygnięcia – między innymi przez niewystarczające i pobieżne ustosunkowanie się do kwestii w jaki sposób zakwalifikować stronę jako urządzającą gry w kontekście zakresu działalności odnośnie urządzania gier przez P. Sp. z o.o.

Powyższe oczywiście miało wpływ na wynik postępowania, poprzez:

1) zaniechanie rozpoznania istoty sprawy – ustalenia, kto w okolicznościach niniejszej sprawy jest faktycznie urządzającym gry – a tylko i wyłącznie taki podmiot ponosić może odpowiedzialność administracyjną, gdyż nie przewiduje się nawet karalności administracyjnej pomocy w urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry,

2) uniemożliwienie kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia,

3) pozbawienie strony informacji o przesłankach rozstrzygnięcia – w szczególności, w jaki sposób informowanie o awariach, uszkodzeniach, nieprawidłowościach, próbach ingerencji czy zmianach godzin otwarcia lokalu – stanowi aktywne wykonywanie czynności związanych z graniem na przedmiotowych urządzeniach;

3. na zasadzie art. 174 ust. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w z zw. z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. naruszenie prawa materialnego poprzez dokonanie wadliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Dyrektora IAS przez niewłaściwe zastosowanie w konsekwencji błędnej wykładni przepisów art. 2 ust. 3 i 5 w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 i ust. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 8 i art. 90 ust. 1 u.g.h., skutkujące ich zastosowaniem w okolicznościach niniejszej sprawy, wbrew istotnemu stanowi rzeczy, gdy strona skarżąca nie była podmiotem urządzającym gry.

W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie przedstawił argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora IAS wniósł o jej oddalenie, przeprowadzenie rozprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, stosownie do wydanego na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095) zarządzenia z 13 kwietnia 2021 r. Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej NSA o skierowaniu niniejszej sprawy na posiedzenie niejawne w dniu 9 czerwca 2022 r., o czym zostali poinformowani telefonicznie lub mailowo strony i uczestnicy postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA, sąd drugiej instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.

Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna D.Ś. oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji sąd drugiej instancji w pierwszej kolejności rozpoznaje podniesione w tej skardze zarzuty procesowe, a dopiero w dalszej naruszenia przepisów materialnych. Zachowanie takiej kolejności rozpoznania zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że ocena stosowania prawa materialnego może być dokonana dopiero wówczas, gdy zostanie ustalone, że stan faktyczny sprawy jest niesporny, albo że nie został skutecznie zakwestionowany skargą kasacyjną.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku.

W ocenie NSA niezasadne są zarzuty procesowe skargi kasacyjnej.

Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa niezbędne elementy uzasadnienia wyroku, a do jego naruszenia może dojść, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie, w tym jeżeli w ramach przedstawienia stanu sprawy sąd nie wskaże, jaki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania i z jakiego powodu lub jeżeli nie wyjaśni podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia. Przy tym naruszenie to musi być na tyle istotne, aby mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. W tym kontekście należy wskazać, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyroki NSA: z 13 grudnia 2012 r. sygn. akt II OSK 1485/11; z 9 stycznia 2020 r. sygn. akt II GSK 2966/17; te i pozostałe cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej CBOSA). Treść uzasadnienia wyroku powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i – w razie kontroli instancyjnej – Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. W razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości sądu kasacyjnego, że zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione.

Odnosząc powyższe do kwestionowanego orzeczenia należy stwierdzić, że w ocenie NSA uzasadnienie zaskarżonego wyroku realizuje powyższe wymagania. Wynika z niego, jaki stan faktyczny został w tej sprawie przyjęty został za podstawę rozstrzygnięcia przez sąd pierwszej instancji, jak również zawarte są w nim rozważania dotyczące wykładni i zastosowania odpowiednich przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu wyroku przedstawione zostały zarzuty skargi oraz odniesienie się do tych zarzutów.

Podkreślić należy, że obowiązku "przedstawienia stanu sprawy", o którym mowa w powołanym przepisie, nie należy rozumieć jako wymogu szczegółowego i drobiazgowego przedstawiania wszystkich okoliczności sprawy, lecz przedstawienia stanu sprawy oraz pozostałych wymienionych wyżej elementów w sposób zwięzły. Oznacza to, że sąd administracyjny powinien odnieść się wyłącznie do kwestii istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z 13 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 326/06). Prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga więc szczegółowego odniesienia się przez sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, ale wymaga odniesienia się do każdego z tych zarzutów, których zbadanie jest niezbędne do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. Zarzut uchybienia temu wymogowi jest uzasadniony w sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji nie wyjaśni w sposób umożliwiający kontrolę wyroku dlaczego nie stwierdził (lub stwierdził) w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Takiej wady uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie ma.

Należy nadto podkreślić, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest usprawiedliwioną podstawą dla czynienia zaskarżonemu wyrokowi zarzutu dokonania błędnych ustaleń faktycznych, czy też błędnego rozstrzygnięcia sprawy. Tymczasem w istocie zarzuty naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie łączy z poczynieniem wadliwego ustalenia co do podstawy rozstrzygnięcia, co nie może być uznane za skutecznie podważające prawidłowość uzasadnienia zakwestionowanego wyroku. W ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można bowiem skutecznie kwestionować ustaleń stanu faktycznego, czy wyrażonej w jego zakresie oceny sądu pierwszej instancji, jak też dokonanej przez ten sąd kontroli prawidłowości wykładni i zastosowania prawa materialnego przez działające w sprawie organy (zob. wyrok NSA z 1 grudnia 2016 r. sygn. akt II FSK 2665/16).

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika również, aby kontrolując legalność ostatecznej decyzji organu odwoławczego, sąd pierwszej instancji pominął te wzorce kontroli jej zgodności z prawem, które zobowiązywały do oceny, czy organ administracji publicznej dokonał wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym, jak i prawnym, w celu ustalenia stanu rzeczywistego sprawy (art. 122 o.p.), czy zebrał i rozpatrzył w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 187 o.p.) oraz czy dokonał swobodnej jego oceny, zobowiązującej do uwzględnienia kryteriów wiedzy, doświadczenia życiowego oraz zasad logiki (art. 191 o.p.), czy też naruszył zasadę zaufania (art. 121 § 1 o.p.).

Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał za zgodne z prawem stanowisko organów, że w świetle okoliczności sprawy skarżącemu należy przypisać przymiot urządzającego grę na automacie. Wprawdzie sama ustawa o grach hazardowych nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługuje się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie w orzecznictwie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych na automatach" to ogół czynności i działań umożliwiających takie gry hazardowe, a w szczególności: udostępnienie potencjalnym graczom automatów do gier, zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze (por. wyroki NSA: z 25 lutego 2020 r. sygn. akt II GSK 304/19; z 21 listopada 2019 r. sygn. akt II GSK 2177/17; z 16 kwietnia 2019 r. sygn. akt II GSK 514/17; z 14 marca 2019 r. sygn. akt II GSK 125/17, z 9 stycznia 2019 r. sygn. akt II GSK 4236/16). Wykładnia tego pojęcia umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna dla zapewnienia skuteczności systemu kontroli i przewidzianych przez ustawodawcę sankcji i wyeliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej.

W związku z tym podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność, że skarżący nie był uprawniony do dysponowania i rozporządzania urządzeniem oraz że podmiotem urządzającym gry była tylko spółka najmująca powierzchnię, którą wyłącznie ona dysponowała, nie może przesądzać o odmiennych ustaleniach faktycznych niż zaakceptowane przez sąd pierwszej instancji. W rzeczywistości bowiem, niezależnie od innych elementów stanu faktycznego sprawy, skarżącego i spółkę w istocie – mimo nazwania jej "umową najmu powierzchni użytkowej" – łączyła umowa o współpracy. W tym zakresie WSA prawidłowo powołał się na umowę z 28 marca 2015 r. zawartą pomiędzy P. sp. z o.o. w S. a skarżącym. Jak wynika z § 1 ust. 2 umowy skarżący umożliwiał spółce prowadzenie gier na automatach w lokalu, w którym prowadził pub. Obowiązki skarżącego określono w § 3 ust. 3-9, wskazując że zobowiązuje się on do stałego dostarczania energii elektrycznej pozwalającego na niezakłóconą pracę automatów, ochrony automatów przed uszkodzeniem lub zniszczeniem, umożliwienia spółce lub osobom wyznaczonym i upoważnionym przez spółkę swobodnego dostępu do automatów, a klientom lokalu swobodnego dostępu do automatów w godzinach otwarcia lokalu, powiadamiania spółki z dużym wyprzedzeniem o istotnych zmianach godzin otwarcia lokalu i zamiarze przerwania pracy lokalu, niezwłocznego powiadamiania spółki o wszelkich awariach, uszkodzeniach, nieprawidłowościach w pracy automatów, próbach ingerencji w konstrukcję automatu przez osoby nieupoważnione. Z kolei stosownie do § 4 umowy spółka zobowiązała się do zapłaty skarżącemu miesięcznego, ryczałtowego wynagrodzenia w wysokości 150 zł powiększonego o kwotę podatku od towarów i usług. Wynagrodzenie to obejmowało również koszty dostarczania energii elektrycznej pozwalającej na niezakłóconą pracę automatów, ochronę automatów przed uszkodzeniem lub zniszczeniem. Stosownie do umowy, wysokość wynagrodzenia ulegała zmniejszeniu proporcjonalnie do okresu, w którym automaty nie były eksploatowane w lokalu z przyczyn nieleżących po stronie spółki. Stosownie do § 5 ust. 4 umowy spółka uprawniona była do rozwiązania umowy bez okresu wypowiedzenia w przypadku naruszenia przez skarżącego postanowień umowy oraz w przypadku, kiedy eksploatacja automatu nie przynosi w okresie jednego miesiąca przychodu wyższego niż wynagrodzenie z tytułu umowy.

W kontekście tego ostatniego postanowienia umownego nie może budzić wątpliwości stwierdzenie przez sąd pierwszej instancji, że rola skarżącego nie ograniczała się do udostępnienia powierzchni pod lokalizację urządzeń do gry, ale że uczestniczył on również aktywnie w eksploatacji automatów. Dochód skarżącego był bezpośrednio powiązany z intensywnością eksploatacji urządzeń, na co skarżący miał wpływ udostępniając automaty w czasie funkcjonowania prowadzonego przez siebie pubu. W rezultacie skarżący dysponując lokalem i zapewniając – zgodnie z zawartą ze spółką umową – odpowiednie warunki do uruchomienia i niezakłóconego funkcjonowania automatów (stałe dostarczanie energii elektrycznej, umożliwienie klientom lokalu swobodnego dostępu do automatów, ochrona urządzeń przed uszkodzeniem, informowanie spółki o ewentualnych awariach) urządzał w swoim lokalu gry poza kasynem bez zezwolenia.

Tym samym, za niezasadne uznać należało zarzuty kasacyjne zmierzające do wykazania wadliwości stanowiska sądu pierwszej instancji zarówno w zakresie odnoszącym się do ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wyrokowania w sprawie, jak i w zakresie odnoszącym się do ich prawnej kwalifikacji. Wbrew zatem stanowisku skarżącego, brak jest podstaw by twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w sposób, w jaki skarżący przedstawił to w punktach 1–3 petitum skargi kasacyjnej.

Nie jest zasadny również zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia prawa materialnego, który oparto na poglądzie o niewłaściwym zastosowaniu wobec skarżącego – wskutek błędnej wykładni – art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w sytuacji gdy nie był on urządzającym gry. Należy zaznaczyć, że Naczelny Sąd Administracyjny uchwałą z 16 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 1/16 jednoznacznie rozstrzygnął wątpliwości dotyczące stosowania ustawy o grach hazardowych i nakładania kar pieniężnych za urządzanie gier hazardowych poza kasynem gry na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h.

Z zacytowanej uchwały wynika, że dla stosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny – w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE – charakter art. 14 ust. 1 u.g.h. Stanowisko to jest jednolicie przyjmowane w orzecznictwie NSA po podjęciu powyższej uchwały (por. np. wyroki NSA: z 8 marca 2018 r. sygn. akt II GSK 3870/17; z 19 kwietnia 2018 r. sygn. akt II GSK 4001/17; z 24 maja 2019 r. sygn. akt II GSK 3639/17; z 29 maja 2018 r. sygn. akt II GSK 3167/17; z 23 stycznia 2020 r. sygn. akt II GSK 3013/17; z 29 stycznia 2020 r. sygn. akt II GSK 3862/17; z 5 lutego 2020 r. sygn. akt II GSK 2730/17; z 1 lipca 2020 r. sygn. akt II GSK 3948/17; z 27 października 2020 r. sygn. akt II GSK 4144/17). Przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. – jak podkreślono w przywołanej uchwale NSA – jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany urządza gry na automatach. Podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. I to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której przecież – jak to wynika z art. 6 ust. 4 u.g.h. – nie może uzyskać ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Na gruncie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. penalizowane jest bowiem zachowanie naruszające zasady dotyczące miejsca urządzania gier hazardowych na automatach, nie zaś zachowanie naruszające zasady dotyczące warunków, od spełnienia których w ogóle uzależnione jest rozpoczęcie, a następnie prowadzenie działalności polegającej na organizowaniu i urządzaniu gier hazardowych, w tym gier na automatach.

Uchwałą skład orzekający rozpoznający niniejszą sprawę jest związany mocą art. 269 § 1 p.p.s.a. i nie znajduje podstaw do jej kwestionowania w trybie art. 269 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 8 lipca 2014 r. sygn. akt II GSK 1518/14).

Mając na uwadze ustalony w tej sprawie stan faktyczny, a więc to, że skarżący urządzał gry losowe, automaty na których gry były urządzane wyczerpywały definicję automatu do gier, a strona nie dysponowała zezwoleniem na prowadzenie gier na automatach (wydanym pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy) i nie występowała o udzielenie jej koncesji na prowadzenie kasyna gry na podstawie przepisów ustawy o grach hazardowych obowiązującej od 1 stycznia 2012 r., zaistniała podstawa do wymierzenia sankcji przewidzianej w u.g.h. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że użyte w art. 89 ust. 1 u.g.h pojęcie "urządzający gry", należy rozumieć szeroko. W ustalonym stanie faktycznym, niepodważonym skutecznie przez skarżącego, odmowa zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. pozostawałaby w sprzeczności z prawnie chronionymi wartościami systemu prawa zarówno krajowego, jak i unijnego. Należy bowiem zauważyć, że prawo unijne, tak jak i prawo krajowe – sprzeciwia się powoływaniu się na wynikające z jego uregulowań (albo wyinterpretowane z niego przez TSUE) uprawnienia w sytuacji, gdy polegać miałoby to wyłącznie na tworzeniu stanów faktycznych (stanów rzeczy) pozornie tylko odpowiadających tym uprawnieniom w celu skorzystania z nich, przy jednoczesnym braku istnienia ku temu oczekiwań i podstaw usprawiedliwionych, to jest takich, które znajdowałyby uzasadnienie w prawnie chronionych wartościach. Z przedstawionych powodów NSA za niezasadny uznał więc zarzut naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 ust. 3 i 5 oraz art. 8 i art. 90 ust. 1 u.g.h. Przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 jest bowiem adresowany do każdego, kto urządza gry na automatach w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą.

Mając na uwadze powyżej przedstawione argumenty, wobec braku usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych, NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.). Zasądzona kwota 2700 zł stanowi zwrot kosztów dla pełnomocnika Dyrektora IAS, który nie występował przed sądem pierwszej instancji, z tytułu sporządzenia i wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną z zachowaniem terminu z art. 179 p.p.s.a.