Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 189/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Skarżony organ: Prezes Głównego Urzędu Ceł
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie sędzia WSA Maciej Dybowski sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Protokolant referent - stażysta Paweł Grzęda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2005r. sprawy ze skarg L. Sp. z o.o. Spedycja i Transport Międzynarodowy O. - Z. na decyzje Prezesa Głównego Urzędu Ceł nr [...] z dnia [...] grudnia 2001 r [...]z dnia [...] grudnia 2001 r. [...] z dnia [...] grudnia 2001 r w przedmiocie podwyższonej opłaty drogowej o d d a l a s k a r g i /-/ P. Miładowski /-/ J. Stankowski /-/ M. Dybowski


UZASADNIENIE

6IV SA/Po 187-188-189/04

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] X 2001 r., nr [...], na podstawie art. 104 § 1 kpa. i § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 VI 2000 r. w sprawie opłat drogowych (Dz.U. nr 51, poz. 607) w związku z rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia [...] IV 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. nr 44, poz. 432) Dyrektor Urzędu Celnego obciążył spółkę L. sp. z o.o. podwyższoną opłatą drogową w wysokości 1422,49 zł. za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. W uzasadnieniu orzeczenia Dyrektor Urzędu Celnego stwierdził, że zgodnie z art. 61 ust. 11 ustawy z dnia 20 VI 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 98, poz. 602 ze zm.), przejazd pojazdem nienormatywnym jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia, którego strona nie okazała. Organ wskazał, że podwyższoną nałożono na podstawie kontroli pojazdu przeprowadzonej w dniu [...] X 2002 r. o godz. [...] i potwierdzonej zapisem protokołu nr [...].

Odwołanie od powyższej decyzji złożył prokurent samoistny L. sp. z o.o. J. B. podnosząc, że zgodnie z dokumentami przewozu towar na naczepie, w której stwierdzono przekroczenie nacisku na oś napędową był załadowany poprawnie i z zachowaniem niezbędnych parametrów. Odwołujący się podważył prawidłowość pomiaru z powodu odmowy wykonania powtórnego ważenia oraz z uwagi na fakt, że kontrola wagi innego samochodu należącego do spółki, który był załadowany towarem o tej samej masie i w tym samym czasie przekraczał granicę nie wykazała żadnych odchyleń.

Decyzją z dnia [...] XII 2001 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa. oraz na podstawie art. 13 ust. 2 pkt 3 i ust. 2a, art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 III 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., nr 71, poz. 838 ze zm.), § 2 ust. 2, § 9 ust. 1 pkt 2, ust. 2, ust. 4 pkt 2 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 VI 2000 r. w sprawie opłat drogowych oraz Komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 15 I 2001 r. w sprawie średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w 2000 r. (MP nr. 2, poz. 63), w związku z § 5 ust. 5 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 IV 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że podwyższona opłata drogowa została nałożona po dokonaniu w dniu [...] X 2001 r. w Oddziale Celnym w G. pomiaru obciążenia osi pojazdu o nr rejestracyjnym naczepy [...] i ciągnika marki Volvo [...], należących do przedsiębiorstwa L. Sp. z o.o. z O. i stwierdzeniu przekroczenia na drugiej osi pojazdu dopuszczalnych norm nacisku. Prezes Głównego Urzędu Ceł stwierdził, że pomiaru nacisku osi na podłoże dokonano na wadze stacjonarnej, posiadającej ważne świadectwo legalizacji nr 95/3444/00 z dnia 27 XII 2000 r. wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze, a wagi tego typu zostały zatwierdzone decyzją Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 8 VI 1998 r., nr ZT 488/98 do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów. Nałożenie podwyższonej opłaty drogowej odbyło się zgodnie z art. 40b ust. 2 i art. 13 ust. 4 ustawy o drogach publicznych, a jej wysokość została obliczona na podstawie § 2 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 VI 2000 r. w sprawie opłat drogowych. Organ II instancji ukazał etapy procesu ważenia oraz system zabezpieczeń zapewniający jego prawidłowy przebieg a także stwierdził, że brak reakcji aparatury kontrolnej podważa zasadność jakiegokolwiek kwestionowania wyniku ważenia. Nie ma zatem podstaw do jego powtarzania. W uzasadnieniu podkreślono też, że kierowca nie zgłaszał zastrzeżeń odnośnie procesu ważenia oraz że podwyższona opłata za przejazd pojazdem nienormatywnym jest pobierana w związku z faktycznym obciążeniem osi, z jakim pojazd poruszał się po drogach, a pobór opłaty ma charakter obligatoryjny.

Kolejną decyzją z dnia [...] X 2001 r., nr [...], na podstawie art. 104 § 1 kpa. i § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 VI 2000 r. w sprawie opłat drogowych (Dz.U. nr 51, poz. 607) w związku z rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 IV 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. nr 44, poz. 432) Dyrektor Urzędu Celnego obciążył spółkę L. sp. z o.o. podwyższoną opłatą drogową w wysokości 456 zł. za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. W uzasadnieniu orzeczenia Dyrektor Urzędu Celnego stwierdził, że zgodnie z art. 61 ust. 11 ustawy z dnia 20 VI 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 98, poz. 602 ze zm.), przejazd pojazdem nienormatywnym jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia, którego strona nie okazała. Organ wskazał, że podwyższoną opłatę nałożono na podstawie kontroli pojazdu przeprowadzonej w dniu 20 X 2001 r. o godz. 09.47 i potwierdzonej zapisem protokołu nr [...].

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła w imieniu L. sp. z o.o. prezes B. L. podnosząc, że towar na naczepie, w której stwierdzono przekroczenie nacisku na oś był załadowany poprawnie i z zachowaniem niezbędnych parametrów. Odwołująca się podważyła też prawidłowość naliczenia stawki opłaty. W piśmie uzupełniającym odwołanie zakwestionowano też prawidłowość pomiaru z powodu braku możliwości zweryfikowania prędkości pojazdu i z uwagi na prawdopodobieństwo dodania gazu przez kierowcę w momencie przejazdu drugiej, ciągnącej osi przez wagę a także z powodu odmowy wykonania powtórnego ważenia. Wskazano też, że kierowca nawet przy dołożeniu wszelkich starań nie ma możliwości sprawdzenia nacisku na poszczególne osie po załadunku. Zdaniem Odwołującej się w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. P. 7/98 decyzja Dyrektora Urzędu Celnego opiera się na rozporządzeniach niezgodnych z Konstytucją i ustawą o drogach publicznych.

Decyzją z dnia [...] XII 2001 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa. oraz na podstawie art. 13 ust. 2 pkt 3 i ust. 2a, art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 III 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., nr 71, poz. 838 ze zm.), § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 IV 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. nr 44, poz. 432) oraz § 2 ust. 2, § 9 ust. 1 pkt 2, ust. 2, ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 VI 2000 r. w sprawie opłat drogowych Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że podwyższona opłata drogowa została nałożona po dokonaniu w dniu [...] X 2001 r. pomiaru obciążenia osi pojazdu o nr rejestracyjnym [...]należącego do przedsiębiorstwa L. Sp. z o.o. z O. i stwierdzeniu przekroczenia na drugiej osi pojazdu dopuszczalnych norm nacisku. Prezes Głównego Urzędu Ceł stwierdził, że pomiaru nacisku osi na podłoże dokonano na wadze posiadającej ważne świadectwo legalizacji nr 95/3146/00 z dnia 9 X 2001 r., wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze, a wagi tego typu zostały zatwierdzone decyzją Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 28 IV 1997 r., nr ZT 314/97 do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów. Nałożenie podwyższonej opłaty drogowej odbyło się zgodnie z art. 40b ust. 2 ustawy o drogach publicznych, a jej wysokość została obliczona na podstawie § 2 i § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 VI 2000 r. w sprawie opłat drogowych. Organ II instancji uznał, że system zabezpieczeń wagi zapewnia prawidłowy przebieg ważenia a także stwierdził, pobór podwyższone opłaty ma charakter obligatoryjny i jest niezależny od sposobu załadowania towaru, za który odpowiada przewoźnik.

Kolejną decyzją z dnia [...] X 2001 r., nr [...], na podstawie art. 104 § 1 kpa. i § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 VI 2000 r. w sprawie opłat drogowych (Dz.U. nr 51, poz. 607) w związku z rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 IV 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. nr 44, poz. 432) Dyrektor Urzędu Celnego w R. obciążył spółkę L. sp. z o.o. podwyższoną opłatą drogową w wysokości 1087,79 zł. za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. W uzasadnieniu orzeczenia Dyrektor Urzędu Celnego stwierdził, że zgodnie z art. 61 ust. 11 ustawy z dnia 20 VI 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 98, poz. 602 ze zm.), przejazd pojazdem nienormatywnym jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia, którego strona nie okazała. Organ wskazał, że opłatę podwyższoną nałożono na podstawie kontroli pojazdu przeprowadzonej w dniu [...] X 2001 r. o godz. 21.29 i potwierdzonej zapisem protokołu nr [...].

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła w imieniu L. sp. z o.o. prezes B. L. podnosząc, że towar na naczepie, w której stwierdzono przekroczenie nacisku na oś był załadowany poprawnie i z zachowaniem niezbędnych parametrów. Odwołująca się podważyła też prawidłowość naliczenia stawki opłaty. W piśmie uzupełniającym odwołanie podważono też prawidłowość pomiaru z powodu braku możliwości zweryfikowania prędkości pojazdu i z uwagi na prawdopodobieństwo dodania gazu przez kierowcę w momencie przejazdu drugiej, ciągnącej osi przez wagę a także z powodu odmowy wykonania powtórnego ważenia. Wskazano też, że kierowca nawet przy dołożeniu wszelkich starań nie ma możliwości sprawdzenia nacisku na poszczególne osie po załadunku. Zdaniem Odwołującej się w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. P. 7/98 decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w R. opiera się na rozporządzeniach niezgodnych z Konstytucją i ustawą o drogach publicznych.

Decyzją z dnia [...] XII 2001 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa. oraz na podstawie art. 13 ust. 2 pkt 3 i ust. 2a, art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 III 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., nr 71, poz. 838 ze zm.), § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 IV 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. nr 44, poz. 432) oraz § 2 ust. 2, § 9 ust. 1 pkt 2, ust. 2, ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 VI 2000 r. w sprawie opłat drogowych Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że podwyższona opłata drogowa została nałożona po dokonaniu w dniu [...] X 2001 r. pomiaru obciążenia osi pojazdu o nr rejestracyjnym [...]należącego do przedsiębiorstwa L. Sp. z o.o. z O. i stwierdzeniu przekroczenia na drugiej osi pojazdu dopuszczalnych norm nacisku. Prezes Głównego Urzędu Ceł stwierdził, że pomiaru nacisku osi na podłoże dokonano na wadze posiadającej ważne świadectwo legalizacji nr 95/3146/00 z dnia 9 X 2001 r., wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze, a wagi tego typu zostały zatwierdzone decyzją Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 28 IV 1997 r., nr ZT 314/97 do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów. Nałożenie podwyższonej opłaty drogowej odbyło się zgodnie z art. 40b ust. 2 ustawy o drogach publicznych, a jej wysokość została obliczona na podstawie § 2 i § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 VI 2000 r. w sprawie opłat drogowych. Organ II instancji uznał, że system zabezpieczeń wagi zapewnia prawidłowy przebieg ważenia a także stwierdził, że pobór podwyższonej opłaty ma charakter obligatoryjny i jest niezależny od sposobu załadowania towaru, za który odpowiada przewoźnik.

Skargę na wszystkie powyższe decyzje Prezesa Głównego Urzędu Ceł w imieniu L. Sp. z o.o wniosła prezes spółki B. L. zarzucając Dyrektorowi Izby Celnej naruszenie art. 10 § 1, art. 40 § 1, art. 45 kpa. i § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 VI 2000 r. w sprawie opłat drogowych. Skarżąca wskazała, że wszystkie decyzje zapadły z identycznym naruszeniem prawa, co uzasadnia łączne rozpoznanie skargi na nie. Skarżąca podkreśliła, że decyzje organu I instancji zostały doręczone osobom nieuprawnionym do ich odbioru, a właściwa strona postępowania dowiedziała się o wszczętym postępowaniu już po jego zakończeniu i wydaniu decyzji. W skardze zauważono też, że we wszystkich sprawach przekroczenie dopuszczalnego nacisku stwierdzano zawsze na drugiej osi pojazdu, która jest osią napędową, w konsekwencji czego w trakcie ruszania pojazdu wykazuje znacznie większy nacisk niżby wynikało to z wagi położonego na niej ładunku. Nigdy natomiast nie stwierdza się przekroczenia dopuszczalnej wagi ładunku, co sugerować by mogło, że towar jest nieprawidłowo rozłożony w skrzyni ładunkowej. Zarzucono w związku z tym organom orzekającym, iż błędnie powołały się one na § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 VI 2000 r. w sprawie opłat drogowych, gdyż przepis ten stanowi, że warunkiem podwyższenia opłaty o 90 % jest przekroczenie zarówno dopuszczalnej masy jak i nacisków osi. Pismem z dnia 18 X 2002 r. Skarżąca przedstawiła ponadto opinię prawną dotyczącą stosowania wag dynamicznych do kontroli nacisku osi pojazdów i zespołów pojazdów wydaną przez Instytut Studiów Podatkowych M. i Wspólnicy, zgodnie z którą stosowanie wag dynamicznych do wyznaczania masy i nacisku osi pojazdów było zgodne z obowiązującymi przepisami do dnia 20 VI 2002 r. pod warunkiem, że odbywało się z zachowaniem określonych w tych przepisach wymagań i warunków dotyczących konstrukcji i użytkowania tych wag.

W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł podtrzymał w całości swą dotychczasową argumentację podkreślając, że nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 10 kpa. skoro odpowiedzialny za prawidłowe załadowanie towaru kierowca samochodu strony skarżącej brał udział w ważeniu pojazdu i nie zgłaszał zastrzeżeń. Organ wskazał ponadto, że nałożenie podwyższonej opłaty drogowej z powodu przekroczenia jedynie nacisku na osie (a nie również masy całkowitej) było uzasadnione w świetle prawidłowej interpretacji § 9 ust 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 VI 2000 r. w sprawie opłat drogowych, dokonanej w świetle brzmienia 2 ust. 3 i § 9 ust. 4 powyższego rozporządzenia, a także art. 13 ust. 2 ustawy o drogach publicznych.

Kolejne pismo procesowe zostało złożone przez pełnomocnika Skarżącej adwokata D. S. w dniu 2 VIII 2004 r. Pełnomocnik zarzucił Naczelnikowi Urzędu Celnego w O. naruszenie art. 7, 10 i 61 § 3 kpa. poprzez nie poinformowanie strony o wszczęciu postępowania i o zamiarze wydania decyzji, przez co strona była pozbawiona możliwości czynnego udziału w postępowaniu i wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów. W konsekwencji nie można więc uznać za podstawę do wydania decyzji protokołu z ważenia pojazdu, który - jako okoliczność faktyczna - może być uznana za udowodnioną tylko i wyłącznie wtedy, kiedy strona miała możliwość wypowiedzenia się o niej. Nie można uznać, że kierowca zatrudniony u Skarżącej jest jej przedstawicielem. Pełnomocnik Skarżącej wniósł także o zobowiązanie Dyrektora Izby Celnej do załączenia do akt sprawy upoważnień do wydania decyzji w I instancji dla osób pod nimi podpisanych oraz dopuszczenie dowodu z tych dokumentów. W piśmie z dnia 5 XII 2005 r. pełnomocnik wniósł o rozważenie konieczności stwierdzenia nieważności decyzji wydanych w I instancji, gdyby zostały one podpisane przez nieuprawnione do tego osoby.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 12 XII 2005 r. o przedstawienie stosownych upoważnień wydanych przez Dyrektora Urzędu Celnego dla osób, których podpisy widnieją pod decyzjami tegoż organu z dnia [...] X 2001 r., nr [...], z dnia [...] X 2001 r., nr [...]oraz z dnia [...] X 2001 r., nr [...], Zastępca Naczelnika Urzędu Celnego w O. wskazał, że zakres obowiązków i uprawnień kierownika zmiany M. W. został określony w pkt IV Kart zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariuszy wydanych na podstawie decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] XII 1997 r., nr [...]i art. 284 ustawy z dnia 9 I 1997 r. - Kodeks celny (Dz.U. nr 23, poz. 117 ze zm.), a zakres obowiązków i uprawnień funkcjonariuszy wykonujących czynności kierujących zmianą pod nieobecność kierownika zmiany w pkt II.2 i 3.5 Karty. W tym zakresie funkcjonariusze posiadali uprawnienia do podejmowania i wydawania decyzji oraz podpisywania pism w ramach właściwości rzeczowej, w zakresie spraw załatwianych w toku służby. Zastępca Naczelnika Urzędu Celnego w Zielonej Górze zaznaczył też, że w dniu wydawania decyzji organem administracji celnej był Dyrektor Urzędu Celnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna, a zaskarżona decyzja jest wolna od uchybień, które pociągałyby za sobą konieczność jej uchylenia.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 21 III 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., nr 71, poz. 838 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania decyzji w I instancji, poprzedzających zaskarżone orzeczenia, korzystanie z dróg publicznych mogło być uzależnione od wniesienia opłat drogowych, które zgodnie z art. 13 ust. 2 pkt 3 mogły być pobierane m.in. za przejazdy po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach. Z kolei art. 13 ust. 2a stanowił, iż za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3, bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu pobiera się opłaty podwyższone. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 13 ust. 4 ustawy o drogach publicznych wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 VI 2000 r. w sprawie opłat drogowych (Dz.U. nr 51, poz. 607), w którym określono szczegółowe zasady pobierania i wysokość opłat podwyższonych za przejazd po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym. We wszystkich postępowaniach zakończonych wydaniem zaskarżonych decyzji organy celne I instancji stwierdzały przekroczenie dopuszczalnego nacisku na drugiej osi napędowej, w związku z czym nałożyły opłaty podwyższone na podstawie § 2, § 9 i § 10 cytowanego rozporządzenia oraz § 5 ust. 4 i 5 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 IV 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. nr 44, poz. 432). Kierowcy pojazdu nie okazali stosownego zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.

Skarżąca podniosła w odwołaniach od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] X 2001 r., nr [...]oraz z dnia [...] X 2001 r., nr [...], że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. P. 7/98 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 VI 2000 r. w sprawie opłat drogowych, na podstawie którego organy I instancji wydały swe orzeczenia, jest niezgodne z Konstytucją. Prezes Głównego Urzędu Ceł nie odniósł się do tego zarzutu w decyzjach z dnia [...] XII 2001 r., nr [...] oraz z dnia [...] XII 2001 r., nr [...], co stanowi naruszenie art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa. Uchybienie to jednak nie prowadzi do uchylenia zaskarżonych decyzji, gdyż nie mogło ono mieć istotnego wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 XII 2002 r., sygn. akt P. 6/02 (a nie jak twierdzi Skarżąca wyrokiem o sygn. P. 7/98) stwierdzono, że § 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 VI 2000 r. w sprawie opłat drogowych jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten został jednak wydany po uprawomocnieniu się zaskarżonych decyzji, w związku z czym możliwe byłoby jedynie wznowienie postępowania zgodnie z art. 145a § 1 kpa. Należy jednak zauważyć, że w pkt II swego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wyraźnie określił, że pobrane na podstawie dotychczasowych przepisów opłaty nie podlegają zwrotowi, w związku z czym trzeba stwierdzić, że nałożenie podwyższonej opłaty w datach orzekania przez organy I instancji było uprawnione.

W ocenie skarżącej Spółki organy orzekające we wszystkich trzech sprawach dokonały niewłaściwej interpretacji § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 VI 2000 r. w sprawie opłat drogowych, gdyż przepis ten stanowi, że warunkiem podwyższenia opłaty o 90 % jest przekroczenie zarówno dopuszczalnej masy jak i nacisków osi. W postępowaniach będących przedmiotem skargi stwierdzano zaś jedynie przekroczenia dopuszczalnych nacisków na osiach. Tymczasem organ II instancji słusznie wskazał w odpowiedzi na skargę, e przepis ten należy interpretować łącznie z art. 13 ust. 2a oraz § 2 ust. 3 i 4 rozporządzenia, z których wynika, że zamiarem ustawodawcy było nałożenie podwyższonej opłaty drogowej w przypadku przekroczenia którejkolwiek z dopuszczalnych norm dotyczących masy pojazdu, jego wymiarów lub nacisków na osie, a nie przekroczenia dwóch wielkości łącznie.

Skarżąca zakwestionowała w pismach z dnia 2 VIII 2004 r. i 5 XII 2005 r. umocowanie osób, których podpisy widnieją pod decyzjami Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] X 2001 r., nr [...], z dnia [...] X 2001 r., nr [...]oraz z dnia [...] X 2001 r., nr 225/2001 do podpisania tychże aktów. Skarżąca podniosła, że nie ulega wątpliwości kompetencja naczelnika urzędu celnego do wydana takiej decyzji, a organ ten mógł jedynie na podstawie art. 268a kpa. upoważnić pracownika kierowanej przez niego jednostki do załatwiania w jego imieniu spraw w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń.

Ustawą z dnia 20 III 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 41, poz. 365 ze zm.) zniesiono organ administracji państwowej w sprawach celnych - dyrektora urzędu celnego (art. 2 pkt 2) i utworzono organ naczelnika urzędu celnego (art. 3 pkt 2), do którego zakresu działania przeszły dotychczasowe zadania i kompetencje dyrektorów urzędów celnych w zakresie indywidualnych postępowań w sprawach celnych (art. 5 ust. 1). Należy jednak zauważyć, że cytowana ustawa weszła w życie w dniu 1 V 2002 r., a więc po wydaniu decyzji w I instancji. W czasie wydania orzeczeń organem administracji państwowej w sprawach celnych był właśnie dyrektor urzędu celnego, w związku z czym należy wskazać pełnomocnikowi Skarżącej, że konsekwentnie błędnie sugeruje w swych pismach, jakoby organem tym był naczelnik urzędu celnego. Odpowiadając na wezwanie Sądu o przedstawienie stosownych upoważnień dla osób podpisanych pod wskazanymi decyzjami organu I instancji Naczelnik Urzędu Celnego w O. przedstawił 2 dokumenty: decyzję nr[...]Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia [...] VI 2002 r. i decyzję Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] XII 1997 r., nr [...]. Ze względu na datę wydania decyzji w I instancji miarodajna dla oceny prawidłowej delegacji kompetencji mogła być jedynie druga z wymienionych decyzji. Na jej podstawie upoważniono Zastępców Dyrektora Urzędu Celnego i Naczelników Oddziałów do podejmowania w imieniu Dyrektora decyzji, jak i wykonywania obowiązków lub innych czynności przypisanych temu organowi jako organowi administracji celnej zgodnie z Regulaminem organizacyjnym Urzędu. Kompetencję tę ograniczono jednocześnie do wskazanych w decyzji przepisów Kodeksu celnego. W § 2 decyzji określono, że Zastępcy Dyrektora i Naczelnicy Oddziałów mogą przekazać nadane im uprawnienia kierownikom komórek organizacyjnych oraz funkcjonariuszom celnym, zgodnie z podziałem kompetencji określonym Regulaminie Organizacyjnym Urzędu Celnego. W piśmie z dnia 14 XII 2005 r. Naczelnik Urzędu Celnego w O. określił, iż funkcjonariusze celni podpisani pod decyzjami Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] X 2001 r., nr [...], z dnia [...] X 2001 r., nr [...]oraz z dnia[...]X 2001 r., nr [...]byli do tego upoważnieni odpowiednio: kierownik zmiany na podstawie pkt IV Kart zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariuszy wydanych na podstawie decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] XII 1997 r., nr [...]i art. 284 ustawy z dnia 9 I 1997 r. - Kodeks celny (Dz.U. nr 23, poz. 117 ze zm.) a funkcjonariusze wykonujący czynności kierujących zmianą pod nieobecność kierownika zmiany na podstawie pkt II.2 i 3.5 Karty.

Zasadniczy nurt argumentacji Skarżącej sprowadza się do kwestionowania poprawności ważenia i sposobu przeprowadzenia postępowania od strony formalnej. Skarżąca podnosi, że podwyższone opłaty zostały nałożone za przekroczenie obciążenia na osi napędowej, które zawsze zwiększa się przy dodawaniu gazu przez kierowców. Przejeżdżając przez wagę kierowcy nie mogą zaś utrzymać wymaganej prędkości bez przyspieszania.

Z akt sprawy wynika, że ważenia pojazdów dokonano przy pomocy wag stacjonarnych, posiadających ważne świadectwa legalizacji (nr 95/3444/00 z dnia 27 XII 2000 r. wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze dla wagi użytej w dniu w dniu 1 X 2001 r., nr protokołu [...] nr [...]z dnia 9 X 2001 r., wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze dla wagi użytej w dniu 20 X 2001 r., nr protokołu [...] i dla wagi użytej w dniu 30 X 2001 r., nr protokołu [...], a wagi tego typu zostały zatwierdzone decyzjami Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 28 IV 1997 r., nr ZT 314/97 i z dnia 8 VI 1998 r., nr ZT 488/98 do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów.

Wydając te świadectwa Naczelnik Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze powołał zarządzenia Prezesa Głównego Urzędu Miar nr 15 z dnia 19 III 1996 r. (Dz. Urz. Miar i Probiernictwa nr 5, poz. 21) i nr 39 z dnia 22 XII 2000 r. (Dz. Urz. Miar i Probiernictwa nr 6, poz. 40), które m.in. określają konstrukcję, wykonanie i zainstalowanie wagi, a także jej właściwe stosowanie. Opisany przez organ w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji a nie zakwestionowany przez Skarżącą opis przebiegu ważenia odpowiada warunkom określonym w cytowanych zarządzeniach. Dotyczy to w szczególności sygnalizacji o błędzie ważenia z powodu nadmiernej prędkości pojazdu (§ 2 ust. 9 zarządzenia nr 39) a także poinformowania kierowcy o wymaganiach dotyczących przejazdu przez wagę (§ 7 ust. 5 zarządzenia nr 39). Nie są w tym zakresie słuszne zarzuty zawarte w przedstawionej przez Skarżącą opinii prawnej dotyczącej stosowania wag dynamicznych do kontroli nacisku osi pojazdów i zespołów pojazdów wydanej przez Instytut Studiów Podatkowych M. i Wspólnicy. Należy jeszcze raz podkreślić, że zgodnie ze świadectwami legalizacji i powołanymi wyżej decyzjami Prezesa Głównego Urzędu Miar zatwierdzającymi użyte wagi, dokonują one poprawnych pomiarów przy zachowaniu przez kierowcę prędkości do 5 km/h, a każde przekroczenie tej prędkości powoduje włączenie sygnalizacji o błędzie ważenia. Na marginesie należy zauważyć, że samochody poruszają się po drogach publicznych z nieporównywalnie większa prędkością i większym przyspieszeniem, w związku z czym związane z przyspieszaniem przeciążenia osi przekraczające dopuszczalne normy są znacznie większe i muszą się niekorzystnie odbijać na jakości dróg. Nie można zatem przyjąć, że tak niewielkie wahania prędkości, jakie mogą zaistnieć w trakcie ważenia prowadzą do zafałszowania prawdziwych danych dotyczących nacisków na osie. Ponadto trzeba pamiętać, że legalizacja wagi świadczy o prawidłowości jej działania w każdym miejscu i w każdych warunkach opisanych w instrukcji wagi (por. wyrok NSA z dnia 12 II 1998r., sygn. akt II SA 1409/97). Bez znaczenia dla sprawy okazał się też zawarty w opinii zarzut, jakoby zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 XII 2000 r. utraciło moc w dniu 30 VI 2002 r., jako że ważenia pojazdów w postępowaniach będących przedmiotem skargi odbyły się przed tą datą.

Sąd nie znalazł również podstaw do uznania zarzutów Skarżącej, iż nie zezwolono na ponowne ważenie. Mając na uwadze jakość techniczną wagi, jej wyposażenie w szereg zabezpieczeń gwarantujących prawidłowość procesu ważenia a także wskazane wyżej świadectwa legalizacji trzeba stwierdzić, że żądanie ponownego ważenia jest bezzasadne i organ nie miał obowiązku dokonywania kolejnego pomiaru. Należy też uznać, że protokół kontroli słusznie przyjęto za podstawę ustaleń faktycznych zaskarżonej decyzji.

Skarżąca podniosła także, że nie była należycie reprezentowana i nie mogła wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów. Sąd stwierdza, że podczas dokonywania ważeń istotnie brak było osób prawidłowo umocowanych do reprezentowania spółki, jednak brak ten nie stał się uchybieniem formalnym, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżąca jest spółką prawa handlowego, profesjonalnym podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą i wiedziała o procedurze ważenia, jakiej poddawane są samochody ciężarowe przekraczające granicę. Nie było zatem żadnych przeszkód, aby Spółka udzieliła np. kierowcom pojazdów bądź osobom im towarzyszącym stosownego pełnomocnictwa przed wyruszeniem pojazdów w trasę. Udzielenie takiego pełnomocnictwa pozwoliłoby na pełna realizację art. 61 § 4, art. 10 § 1, art. 45 w zw. z art. 40 § 2 już w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Pomimo tego należy jednak zauważyć, że wszelkie zarzuty strona mogła podnieść w odwołaniach (co też uczyniła) i zostały one rozpatrzone przez organ II instancji. Ponadto trzeba stwierdzić, że w rozpatrywanych sprawach organy mogły odstąpić od bezwzględnego przestrzegania zasady wysłuchania stron zgodnie z art. 10 § 2 kpa. Wymaganie prawidłowej reprezentacji strony, które w zaistniałym kontekście sytuacyjnym nie byłoby racjonalne, pociągnęłoby za sobą dodatkowo niezwykle dotkliwe zakłócenia funkcjonowania organów celnych, co bez wątpienia groziłoby niepowetowanymi szkodami materialnymi w rozumieniu art. 10 § 2 kpa. Tym samym również i ten zarzut Skarżącej okazał się bezzasadny.

Brzmienie art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych nie pozostawia wątpliwości co do tego, że nałożenie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia jest obligatoryjne. Jest ono również niezależne od ewentualnej winy sprawcy przekroczenia ciężaru czy też od zachowania wymaganej masy całkowitej pojazdu, a jedynym i decydującym kryterium nałożenia kary jest fakt stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnego nacisku na oś pojazdu (por. wyrok NSA z 23 IV 1999 r., sygn. akt II SA 1838/98, wyrok NSA z 13 V 1998 r., sygn. akt II SA 358/98, wyrok NSA z 15 I 1998 r., sygn. akt II SA 1189/97, wyrok NSA z 23 I 1998 r., sygn. akt II SA 1327/97). Dla odpowiedzialności właściciela pojazdu za przekroczenie dopuszczalnych norm nie ma też znaczenia brak możliwości sprawdzenia nacisku osi pojazdu na drogę po załadunku (por. wyrok NSA z 22 IV 1998 r., sygn. akt II SA 1421/97). W tej sytuacji należy uznać, że wydanie zaskarżonych orzeczeń było zasadne.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 VIII 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 VIII 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271), orzeczono jak w sentencji.

/-/ P. Miładowski /-/ J. Stankowski /-/ M. Dybowski

MK