Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 208/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Osoby niepełnosprawne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 70 par. 3, art. 107 par. 1, art. 116 par. 1-4, art. 118 par. 1, art. 210 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 10,  art. 11 ust. 1 i 2, art. 21
journal: Dz.U. 2015 poz 233
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, Sędziowie asesor WSA Konrad Aromiński, sędzia WSA Anna Zaorska (sprawozdawca), Protokolant starszy referent Cezary Ciwiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi Z. O. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z drugim członkiem zarządu oraz spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od grudnia 2009 r. do lutego 2010 r. oraz kwiecień 2011 r. oddala skargę


UZASADNIENIE

1. Decyzją z [...] grudnia 2015 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "Prezes Zarządu PFRON") ustalił, że odpowiedzialność za zaległości R. sp. z o.o. (dalej: "Spółka") z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "PFRON") za okresy: grudzień 2009 r., styczeń – luty 2010 r. oraz kwiecień 2011 r. ponosi Z. O. (dalej: "Skarżący"), jako były członek zarządu, solidarnie ze spółką oraz z pozostałym członkiem zarządu Z. D..

2. Od ww. decyzji Skarżący złożył odwołanie zarzucając naruszenie art. 210 § 1 pkt 4, art. 122, art. 124 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej: "O.p."), art. 116 § 1 O.p. w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U. 2018 r., poz. 511 ze zm., dalej: "ustawa o rehabilitacji"), a także błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji mający istotny wpływ na treść wydanej decyzji a polegający, na błędnym przyjęciu, że Skarżący złożył wniosek w przedmiocie upadłości Spółki zbyt późno przez co ponosi odpowiedzialność subsydiarną za zobowiązania Spółki.

Ponadto w odwołaniu wniesiono o przeprowadzenie dowodu z:

- akt upadłościowych Sądu Rejonowego w K. w sprawie o sygn. akt [...] na okoliczność ustalenia: wysokości zobowiązań Spółki wobec PFRON, sytuacji finansowej Spółki w chwili zgłoszenia przez zarząd wniosku o upadłość Spółki, prawidłowego działania i decyzji zarządu odnośnie podjętej decyzji o ogłoszeniu upadłości, braku podstaw do odpowiedzialności subsydiarnej Skarżącego za zobowiązania Spółki, braku winy w działaniu Skarżącego w zakresie złożenia wniosku o upadłość,

- dokumentacji finansowej Spółki na okoliczność ustalenia: wysokości zobowiązań Spółki wobec PFRON, sytuacji finansowej Spółki w chwili zgłoszenia przez zarząd wniosku o upadłość, prawidłowego działania i decyzji zarządu odnośnie podjętej decyzji o ogłoszeniu upadłości, braku podstaw do odpowiedzialności subsydiarnej Skarżącego za zobowiązania Spółki, braku winy w działaniu Skarżącego w zakresie złożenia wniosku o upadłość,

- z opinii biegłego księgowego lub innego biegłego z dziedziny finansów na okoliczność ustalenia: sytuacji Spółki w chwili powstania zaległości wobec PFRON i w chwili złożenia wniosku o upadłość, złożenia przez Skarżącego wniosku o ogłoszenie upadłości w prawidłowym terminie przez co Skarżący nie odpowiada subsydiarnie za zobowiązania Spółki.

3. Decyzją z [...] listopada 2018 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "MRPiPS") utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON z [...]grudnia 2015 r.

Organ odwoławczy uznał, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione pozytywne przesłanki solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania Spółki wskazane w art. 116 § 1 i 2 O.p., tj. pełnienie przez członka zarządu funkcji członka zarządu w okresie w którym powstały sporne zobowiązania oraz bezskuteczność egzekucji w stosunku do Spółki.

Na podstawie pełnego odpisu z Rejestru Przedsiębiorców [...] (stan na 25 lutego 2016 r.) ustalono, że Skarżący pełnił funkcję członka zarządu Spółki w okresie od 21 października 2002 r. do 25 lutego 2016 r., w związku z powyższym ponosi odpowiedzialność za zobowiązania powstałe w czasie sprawowania funkcji w zarządzie.

W ocenie MRPiPS argumentacja Skarżącego, że sprawował on funkcję prezesa zarządu Spółki jedynie formalnie nie mogła zostać uwzględniona. Organ odwoławczy podkreślił, że w orzecznictwie sądowym zapadłym na tle stosowania art. 116 § 2 O.p., przesłanka "pełnienia obowiązków członka zarządu" rozumiana jest formalnie, tj. jako posiadanie formalnych uprawnień członka zarządu za konkretny okres, niezależnie od tego, czy obciążony odpowiedzialnością członek zarządu faktycznie zajmował się interesami podmiotu, w którym był członkiem zarządu i czy w ogóle posiadał taką możliwość. MRPiPS wskazał ponadto, że osoba należycie dbająca o interesy zarówno swoje jak i podmiotu, w ramach którego zobowiązała się działać, winna na tyle kontrolować swoją sytuację prawną by wiedzieć, czy z podjętych przez nią decyzji nie wynikają dodatkowe prawa ale także i zobowiązania. Nie jest więc możliwe powoływanie się na nieświadomość faktów w sytuacji, kiedy przepisy prawa nakładają na podmiot obowiązki, w tym odpowiedzialność za zobowiązania wobec osób trzecich czyli wierzycieli Spółki.

Odnosząc się do przesłanki bezskuteczności egzekucji przeciwko Spółce organ odwoławczy wskazał, że pismem z 15 lipca 2011 r. Spółka złożyła do Sądu Rejonowego [...] Wydział Gospodarczy wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku.

Postanowieniem z [...] września 2011 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w K., [...] Wydział Gospodarczy ogłosił upadłość Spółki. Następnie pismem z dnia 23 listopada 2011 r. Prezes Zarządu PFRON zgłosił do prowadzącego sprawę Sądu Rejonowego wierzytelność wobec Spółki, jednak pismem z 12 stycznia 2015 r. Sąd ten poinformował organ, że częściowy oraz ostateczny plan podziału masy upadłości Spółki nie obejmuje wierzytelności PFRON. Następnie postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. Sąd Rejonowy w K., [...] Wydział Gospodarczy sygn. akt [...]stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego Spółki.

Organ odwoławczy zauważył, że Skarżący nie wskazał mienia Spółki, z którego byłaby możliwa skuteczna egzekucja wierzytelności PFRON, ani też nie dostarczył żadnych dokumentów w tym zakresie wskazując, że całość dokumentacji Spółki jest w posiadaniu syndyka masy upadłości, bądź też została złożona do archiwum.

W zakresie przesłanek wyłączających solidarną odpowiedzialność członka zarządu, wskazanych w art. 116 § 1 pkt 1 i 2 O.p. MRPiPS zauważył, że Skarżący nie wykazał, że we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości, ani nie przedstawił dowodów potwierdzających, że nie ponosi winy za niezgłoszenie we właściwym czasie takiego wniosku.

MRPiPS zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony pismem z 15 lipca 2011 r. (data wpływu do Sądu 18 lipca 2011 r.). Tymczasem pierwsza zaległość z tytułu wpłat na PFRON dotyczy grudnia 2009 r., w związku z powyższym, terminem wpłaty na PFRON był dzień 20 stycznia 2010 r., zgodnie z art. 49 ustawy o rehabilitacji. Natomiast zgodnie z art. 21 ustawy z 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2015 r., poz. 233, dalej: "P.u.n.") w brzmieniu obowiązującym w czasie powstania obowiązku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. W ocenie MRPiPS wobec niedokonania ww. wpłaty wniosek o upadłość w niniejszym stanie faktycznym winien zostać więc złożony do dnia 4 lutego 2010 r.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza jego niewypłacalność w rozumieniu art. 11. P.u.n. Zauważył, że "właściwy czas" do wszczęcia postępowania upadłościowego, który uwolniłby od przeniesienia zobowiązania podatkowego to czas właściwy ze względu na ochronę wierzycieli.

MRPiPS wskazał, że celem uregulowania zawartego w art. 116 § 1 O.p. jest ochrona należności publicznoprawnych, dlatego też pierwsza przesłanka, wynikająca z art. 11 P.u.n., tj. nie wykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań, świadcząca o niewypłacalności Spółki obligująca Spółkę do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości zaistniała z chwilą, gdy podmiot ten przestał regulować kolejne zobowiązania wobec PFRON. Przepisy P.u.n. nie uzależniają bowiem obowiązku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości od jednoczesnego ziszczenia się obu przesłanek, o których mowa w powołanym art. 11 ww. ustawy. Oznacza to, że nawet dysponujący majątkiem dłużnik będzie uznany za upadłego, jeżeli zaprzestał wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań. W związku z powyższym MRPiPS stwierdził, że twierdzenie Skarżącej, że Spółka posiadała tylko jedno zobowiązanie na rzecz PFRON, a także fakt, ze posiadała tylko jednego wierzyciela, tj. PFRON nie zasługuje na uwzględnienie.

Zdaniem organu odwoławczego, Skarżący nie złożył wniosku o upadłość we właściwym czasie, choć były do tego podstawy, ani nie przedstawił dowodów potwierdzających, że nie ponosi winy za niezgłoszenie we właściwym czasie takiego wniosku. Nie wskazał też mienia Spółki, z którego skuteczna egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości w znacznej części. Brak było więc podstaw do stwierdzenia, że nie ponosi on solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania Spółki.

Odnosząc się do zarzutów Skarżącego podniesionych w odwołaniu MRPiPS wyjaśnił, że Prezes Zarządu PFRON prawidłowo wskazał podstawę wydania decyzji ustalającej odpowiedzialność Skarżącego za zobowiązania Spółki powołując w sentencji decyzji podstawę odpowiedzialności osób trzecich oraz wskazując treść art. 49 ust. 1, zgodnie z którym do wpłat na PFRON stosuje się odpowiednio przepisy O.p. Ponadto stanął na stanowisku, że brak było podstaw do uwzględnienia wskazanych przez Skarżącego dowodów, z uwagi na fakt, że stan faktyczny sprawy był dostatecznie wyjaśniony.

4. Nie zgadzając się z powyższą decyzją Skarżący wniósł skargę do sądu administracyjnego, w której zarzucił naruszenie:

- art. 210 § 1 pkt. 4 O.p., poprzez niewskazanie na podstawie jakiego przepisu przedmiotowa decyzja została wydana, gdyż powołany w decyzji art. 116 § 1 ma odpowiednio przepis wyrażony w pkt 1 i 2, podobnie art. 207 O.p. – tym samym, organ nie wskazał Skarżącemu jaka jest faktyczna podstawa prawna przedmiotowego rozstrzygnięcia;

- art. 124 O.p., poprzez niewyjaśnienie w zaskarżonej decyzji, przesłanek którymi organ odwoławczy kierował się przy załatwieniu niniejszej sprawy, w szczególności, nie wskazał na jakiej podstawie, w oparciu o jakie dowody, dokumenty organ uznał, że zastosowanie ma art. 116 § 1 O.p. w szczególności, jakie okoliczności przesądziły, że organ uznał, że Skarżący nie zgłosił wniosku o upadłość Spółki w odpowiednim terminie, lub nie wskazał majątku, z którego organ może się zaspokoić;

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji mający istotny wpływ na treść wydanej decyzji a polegający, na błędnym przyjęciu, że Skarżący złożył wniosek w przedmiocie upadłości Spółki zbyt późno przez co ponosi odpowiedzialność subsydiarną za zobowiązania Spółki;

- art. 116 § 1 O.p. w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie że Skarżący ponosi subsydiarną odpowiedzialność za zobowiązania Spółki podczas, gdy złożył on wniosek o ogłoszenie upadłości ww. spółki w prawidłowym czasie;

- rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 70 w zw. z art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy w szczególności nieustalenie sytuacji finansowej Spółki w momencie wydania decyzji o odpowiedzialności osób trzecich, w szczególności od kiedy nastąpiła niewypłacalność spółki, czy Skarżący miał możliwość złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości wcześniej niż przed lipcem 2011 r., czy zostały podjęte skuteczne działania przez zarząd Spółki w celu ogłoszenia upadłości w sytuacji jej niewypłacalności.

Mając powyższe na uwadze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżanej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

5. W odpowiedzi na skargę MRPiPS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

6.1. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

6.2. W niniejszej sprawie istotę sporu stanowi zasadność orzeczenia, na podstawie art. 116 O.p., o solidarnej odpowiedzialności Skarżącego za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za grudzień 2009 r., styczeń i luty 2010 r. oraz kwiecień 2011 r.

6.3. Przypomnieć w związku z tym należy, że przepisy Ordynacji podatkowej mają w niniejszym postępowaniu zastosowanie na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721, ze zm.). Stosownie do tego przepisu do wpłat na PFRON stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 5a-5d oraz art. 49a i art. 49b, przepisy Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi PFRON.

Z kolei granice odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe określają przepisy rozdziału 15 działu III Ordynacji podatkowej.

Zgodnie z art. 107 § 1 O.p., w przypadkach i w zakresie przewidzianym w tym rozdziale za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Zakresem tej odpowiedzialności objęte zostały również odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych, a także koszty postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy odnoszące się do odpowiedzialności osób trzecich stanowią inaczej (art. 107 § 2 pkt 2 i 4 O.p.).

Stosownie do art. 116 § 1 O.p., za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, bądź nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Przy tym odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje m.in. zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu (art. 116 § 2 O.p.). Powyższe przepisy mają również zastosowanie do byłego członka zarządu, co zostało uregulowane w § 4 art. 116 O.p.

6.4. Mając na uwadze okresy, za które przeniesiono na Skarżącego odpowiedzialność odnieść należało się do kwestii przedawnienia.

W pierwszej kolejności należało zbadać, czy nie doszło do przedawnienia zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON w stosunku do dłużnika głównego, czyli do Spółki. Nie budzi bowiem wątpliwości że wygaśnięcie zobowiązania pierwotnego dłużnika zwalnia z odpowiedzialności osoby trzecie. Organy podatkowe niezależnie od artykuł 118 O.p., mogą orzekać o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej jedynie do momentu przedawnienia zobowiązania podatnika będącego dłużnikiem głównym. Odnosząc się do kwestii przedawnienia Sąd zauważa, że w pierwszej kolejności należało zbadać, czy nie doszło do przedawnienia zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON w stosunku do dłużnika głównego, czyli do Spółki. Nie budzi bowiem wątpliwości, że wygaśnięcie zobowiązania pierwotnego dłużnika zwalnia z odpowiedzialności osoby trzecie. Organy podatkowe niezależnie od artykuł 118 O.p., mogą orzekać o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej jedynie do momentu przedawnienia zobowiązania podatnika będącego dłużnikiem głównym.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy do takiego przedawnienia nie doszło, z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 70 § 3 O.p. Zgodnie bowiem z art. 70 § 3 O.p., bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego.

Jak wynika natomiast z akt sprawy postanowieniem z [...] września 2011 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w K. [...] Wydział Gospodarzy ogłosił upadłość Spółki. Z kolei postanowieniem z [...]marca 2015 r. Sąd stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego wobec ww. Spółki (postanowienie to uprawomocniło się [...] kwietnia 2015 r.)

Niezależnie od powyższego, wydanie decyzji przez Prezesa Zarządu PFRON nastąpiło [...] grudnia 2015 r., tj. przed upływem terminu, o którym mowa w art. 118 § 1 O.p.

Z tych względów prawo do orzekania przez Prezesa Zarządu PFRON w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności Skarżącego za powstałe zaległości z tytułu wpłat na PFRON nie uległo przedawnieniu.

6.5. Odnosząc się w pierwszej kolejności do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania, w tym zasady przekonywania (art. 124 O.p.), Sąd zgadza się ze stanowiskiem Skarżącego, że decyzje organów pierwszej i drugiej instancji są dość lakoniczne, a uzasadnienia nie są wyczerpujące.

W tym zakresie w istocie można dopatrzeć się naruszenia wskazanego wyżej przepisu postępowania. Niemniej jednak skuteczność tego rodzaju zarzutu należy rozpatrywać w kontekście wpływu takiego naruszenia na wynik sprawy. W ocenie Sądu, o ile w tym zakresie doszło do uchybień, to uchybienia te nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy i same w sobie nie mogły stanowić podstawy do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Nie można natomiast zgodzić się ze Skarżącym, że organ nie wskazał na podstawie jakiego przepisu zaskarżona decyzja została wydana. MRPiPS wprawdzie nie wskazał art. 116 § 1 i § 2 O.p. na wstępie decyzji, przywołując w tym miejscu jedynie art. 233 § 1 O.p. oraz art. 49 ust. 1 i ust. 4 ustawy o rehabilitacji, ale powołał tę podstawę prawną w uzasadnieniu decyzji, co spełnia wymóg z art. 210 § 1 pkt 4 O.p.

6.6. Przechodząc z kolei do pozytywnych przesłanek orzeczenia o odpowiedzialności na podstawie art. 116 O.p., a zatem pełnienia przez Skarżącego funkcji członka zarządu w czasie, o jakim mowa w art. 116 § 2 O.p. oraz wykazania bezskuteczności egzekucji przeciwko Spółce, Sąd stwierdza, że zostały one przez organy prawidłowo wykazane.

Nie ulega wątpliwości, że Skarżący pełnił funkcję członka zarządu Spółki w okresie, w którym powstały zaległości, co do których orzeczono o solidarnej odpowiedzialności Skarżącego. Skarżący pełnił funkcję członka zarządu Spółki w okresie 21 października 2002 r. do 25 lutego 2016 r. Powyższe znajduje potwierdzenie m.in. w znajdującym się w aktach sprawy odpisie pełnym z KRS. Okoliczność ta nie jest w sprawie kwestionowana.

Spełniona również została druga z pozytywnych przesłanek odpowiedzialności byłego członka zarządu, tj. bezskuteczność egzekucji prowadzonej z majątku Spółki.

Bezskuteczność egzekucji może być stwierdzona każdym prawnie dopuszczalnym dowodem i świadczyć o niej może również brak skuteczności czynności egzekucyjnych dokonanych w toku innego postępowania egzekucyjnego (por. uchwała NSA z 8 grudnia 2008 r., sygn. akt II FPS 6/08, ONSAiWSA z 2009 r. nr 2, poz.19, z której wynika, że stwierdzenie przez organ podatkowy bezskuteczności egzekucji, o której mowa w art. 116 § 1 O.p., powinno być dokonane po przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego, a bezskuteczność egzekucji ustala się na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu).

W związku z powyższym przypomnienia wymaga, że wobec Spółki toczyło się postępowanie upadłościowe z wniosku członków zarządu Spółki. Po wszczęciu postępowania upadłościowego (pismem z 23 listopada 2011 r.) Prezes Zarządu PFRON zgłosił swoją wierzytelność do masy upadłości. Sąd Rejonowy w K. pismem z 12 stycznia 2015 r. poinformował PFRON, że nie został on ujęty w ostatecznym planie podziału funduszów masy upadłości sporządzonym w postępowaniu upadłościowym, a następnie postanowieniem z [...] marca 2015 r. sygn. akt [...] stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego wobec Spółki.

W tej sytuacji nie zostały zaspokojone wierzytelności PFRON.

W kontekście powyższych ustaleń, wskazać trzeba, że upadłość jest również egzekucją, którą prowadzi się wobec całego majątku upadłego dłużnika celem przymusowego, ale wspólnego i w zasadzie równego (poprzez proporcjonalny podział uzyskanych z masy upadłości środków) zaspokojenia wszystkich wierzycieli, którzy zgłosili w sposób prawidłowy swój udział w tym postępowaniu. Dlatego też określa się ją jako egzekucję uniwersalną lub generalną w odróżnieniu od egzekucji singularnej prowadzonej przez poszczególnych wierzycieli na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego albo ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (por. wyrok NSA z 26 lutego 2015 r., sygn. akt II FSK 77/13). W innym orzeczeniu NSA, wyrażono pogląd, który skład orzekający także podziela, że obiektywnie istniejące przeszkody uniemożliwiające wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec spółki kapitałowej, za której zaległości ma odpowiadać członek jej zarządu (były członek) dają dostateczną podstawę do tego, aby uznać iż zachodzi bezskuteczność egzekucji z majątku spółki, w rozumieniu art. 116 § 1 O.p. (zob. wyrok NSA z 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt I FSK 872/09, ONSAiWSA z 2012 r. nr 1 poz. 14).

Skoro postępowanie upadłościowe prowadzone w stosunku do całego majątku Spółki nie doprowadziło do zaspokojenia wierzytelności zgłoszonych przez Prezesa Zarządu PFRON, to uznać należało, że egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna. Taką właśnie prawidłową konkluzję co do bezskuteczności egzekucji, bazującą na prawidłowo poczynionych ustaleniach, przedstawiono w zaskarżonej decyzji.

6.7. Odnosząc się natomiast do zasadniczej kwestii spornej w rozpoznanej sprawie, a więc zagadnienia dotyczącego oceny terminowości złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, stwierdzić należało, że organy prawidłowo przyjęły, że wniosek w tym przedmiocie, złożony 15 lipca 2011 r., był spóźniony.

Formułując powyższą ocenę, także z uwagi na zarzuty skargi, należało odwołać się do treści art. 11 i art. 21 oraz do art. 10 P.u.n.

Zgodnie z art. 10 P.u.n., w brzmieniu obowiązującym na dzień zaistnienia stanu niewypłacalności, upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Stosownie natomiast do art. 11 ust. 1 i 2 P.u.n. dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań. Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

Z powyższego wynika, że w art. 11 P.u.n. ustawodawca przewidział dwie niezależne przesłanki ogłoszenia upadłości dłużnika będącego osobą prawną tj.: niewykonywanie wymagalnych zobowiązań (ust. 1) oraz sytuację, w której zobowiązania dłużnika przekraczają jego majątek (ust. 2).

Wystąpienie którejkolwiek z nich obliguje członka zarządu do zgłoszenia wniosku o upadłość Spółki (o czym szerzej także w dalszej części niniejszego uzasadnienia).

W myśl art. 21 ust. 1 P.u.n. zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości powinno nastąpić nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości.

6.8. W ocenie Sądu, w przypadku Spółki niewątpliwą przesłankę do złożenia wniosku o upadłość stanowiło zaprzestanie uiszczania wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym.

Jak wynika z akt sprawy Spółka nie uiściła wpłat na PFRON za okresy od grudnia 2009 r. do lutego 2010 r. oraz kwiecień 2011 r. Ponadto, jak wynika chociażby ze znajdującego się w aktach sprawy wniosku o ogłoszenie upadłości, Spółka poza Skarbem Państwa (w stosunku, do którego zaległości wynosiły ponad 2,5 mln zł) zalegała z płatnościami w stosunku do 46 wierzycieli. Powyższa sytuacja świadczyła o trwałym, wielomiesięcznym nieregulowaniu zobowiązań wobec wierzycieli. W stosunku do Spółki egzekucję prowadził Urząd Skarbowy w K. (w aktach sprawy znajdują się tytuły wykonawcze). Jak wynika z zestawienia zaległości na dzień 30 czerwca 2011 r., Spółka posiadła zaległości podatkowe od kwietnia 2009 r., a w stosunku do ZUS zalegała z wpłatami już od 2004 r. Spółka zawarła wprawdzie ugody z urzędem skarbowym i ZUS, ale w 2010 r. z uwagi na brak środków przestała spłacać raty. Z wniosku o upadłość wynika również, że sytuacja finansowa Spółki pogarszała się już od 2008 r. Na koniec 2008 r. zadłużenie Spółki wobec Skarbu Państwa wynosiło ok. 1,6 mln zł, na koniec 2009 r. – ok. 2,2 mln zł, na koniec 2010 r. ok. 2,5 mln zł.

Tym samym bez wątpienia wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki złożony 15 lipca 2011 r. był wnioskiem spóźnionym.

Przy czym, w ocenie Sądu, organ wskazując czas właściwy na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości błędnie wiąże tę okoliczność wyłącznie z powstaniem pierwszej zaległości z tytułu wpłat na PFRON. Przepis art. 11 ust. 1 P.u.p. mówi bowiem o niewykonywaniu zobowiązań, a nie zobowiązania. Tym samym, aby w ogóle rozważać zaistnienie przesłanki z tego przepisu nieuregulowane muszą być zobowiązania przynajmniej za dwa okresy rozliczeniowe. Przy czym w rozpoznawanej sprawie kwestia dokładnego wskazania momentu, w którym należało złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości nie ma istotnego znaczenia, ponieważ niewątpliwie przynajmniej w pierwszej połowie 2011 r. (a więc przed lipcem 2011 r.) Spółka zalegała z płatnościami w stosunku do PFRON za cztery okresy rozliczeniowe. Co jednak w sprawie najistotniejsze, Spółka zalegała z płatnościami wobec Skarbu Państwa już na koniec 2008 r. i w następnych latach stan ten się utrwalał oraz powstawały zaległości wobec innych wierzycieli.

W konsekwencji, jak już wskazywano, wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki obejmujący likwidacje majątku, złożony 15 lipca 2011 r., był wnioskiem spóźnionym.

6.9. W tym miejscu Sąd zauważa, że skoro niezależną i wystarczającą przesłanką zgłoszenia wniosku o upadłość jest zaprzestanie wykonywania wymagalnych zobowiązań, to kwestia oceny, kiedy Spółka znalazła się w sytuacji, w której jej majątek nie wystarcza na zaspokojenie długów, nie jest już decydująca dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

W konsekwencji nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy te wszystkie okoliczności i te wszystkie wnioski dowodowe, które były wskazywane w toku postępowania oraz w skardze, a dotyczące sytuacji ekonomicznej Spółki do lipca 2011 r.

Zgodnie z art. 188 O.p. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem.

Skoro, jak już wskazywano, samodzielną i wystarczającą podstawą do złożeniu wniosku o upadłość było nieregulowanie zobowiązań, to okoliczności, które miałyby być wykazane za pomocą wniosków dowodowych wskazanych przez Skarżącego nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Przyczyna niewypłacalności, związana z zaprzestaniem wykonywania wymagalnych zobowiązań sprawia, że badanie "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości z tego właśnie powodu nie wymaga analizy stanu majątku Spółki i tego, czy i kiedy zobowiązania przekraczały jego wartość. W takim przypadku istotny jest obiektywny stan nieregulowania wymagalnych zobowiązań.

Innymi słowy, skoro powstanie stanu niewypłacalności było determinowane zaprzestaniem wykonywania wymagalnych zobowiązań, czyli wiązało się z zaistnieniem przesłanki, o której mowa w art. 11 ust. 1 P.u.n., to zbędne było prowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność spełnienia przesłanek powstania stanu niewypłacalności z art. 11 ust. 2 P.u.n.

Ustalenia i oceny z tego zakresu, zdaniem Sądu, zostały dokonane zgodnie z przepisami prawa dotyczącymi gromadzenia materiału dowodowego i jego oceny (art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p.).

Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych powstanie sytuacji, gdy dłużnik zaprzestał wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań, nakłada obowiązek zgłoszenia w sądzie wniosku o ogłoszenie upadłości, nawet gdy dłużnik nie znajduje się w sytuacji takiej, że jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie długów (por. też postanowienie Sądu Najwyższego z 8 stycznia 2013 r. sygn. akt III KK 117/12; OSNKW 2013/3/25). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 marca 2014 r. sygn. akt II FSK 1211/12.

Z punktu widzenia wystąpienia przesłanki zaprzestania płacenia długów nie ma znaczenia ani wartość i charakter zadłużenia (mogą to być zarówno zobowiązania publicznoprawne, jak i cywilnoprawne), ani też powód, dla którego dłużnik przestał płacić swoje zobowiązania.

Nie ma tu znaczenia przyczyna takiego stanu rzeczy, a także to, czy dłużnik nie wykonuje wszystkich swoich zobowiązań, czy tylko niektórych z nich.

Podkreślić należy, że aby uwolnić się od odpowiedzialności wniosek o ogłoszenie upadłości powinien być złożony nie wtedy, gdy członek zarządu uznaje to za stosowne, nawet gdy widzi szansę na wyjście z zadłużenia, ale wtedy gdy taki obowiązek nakładają na dłużnika przepisy prawa.

6.10. Niezależnie od powyższego Sąd zwraca uwagę, że z jednej strony Skarżący jako argument przemawiający za brakiem podstaw do złożenia wniosku o upadłość wskazuje na dobrą kondycję finansową Spółki i podejmowane działania naprawcze. Z drugiej strony z jakiegoś powodu Spółka trwale nie uiszczała wymagalnych zobowiązań wobec Skarbu Państwa i innych wierzycieli.

Sąd zauważa jednocześnie, że oczywiście nie można odmówić członkowi zarządu prawa do podjęcia ryzyka i niezgłoszenia wniosku o upadłość, mimo wystąpienia stosownych ku temu przesłanek ustawowych, w sytuacji, gdy według jego oceny uda się opanować sytuację finansową i w konsekwencji spłacić całość zobowiązań. Jednak jeśli zarządzający Spółką takie ryzyko podejmują, to muszą czynić to ze świadomością odpowiedzialności z tym związanej i liczyć się z tym, że w przypadku dokonania błędnej oceny sytuacji rodzącej w konsekwencji niemożność zaspokojenia długów przez Spółkę, to sami będą musieli ponieść subsydiarną odpowiedzialność finansową.

6.11. W toku postepowania Skarżący nie wskazał mienia Spółki umożliwiającego zaspokojenie znacznej części zaległości podatkowych. Tym samym nie uwolnił się od odpowiedzialności na podstawie art. 116 § 1 pkt 2 O.p.

6.12. Uwzględniając całokształt przedstawionych racji, stwierdzić należało, że w realiach tej sprawy organy prawidłowo oceniły spełnienie przesłanek warunkujących orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności Skarżącego za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON. W tej sprawie – odmiennie niż przyjęto to w skardze – nie doszło do naruszenia art. 116 O.p.

W tym stanie rzeczy, Sąd nie znajdując w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji także innych niż podniesione w skardze uchybień, które mogłyby uzasadniać jej uchylenie, orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.).