Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 405/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2015 r. sprawy ze skarg Powiatu [...] oraz M. Z., M. P., E. D., G. B. i A. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję w pkt 2; 2. oddala skargę Powiatu [...] w części dotyczącej pkt 1; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Powiatu [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. Z., M. P., E. D., G. B. i A. R. solidarnie kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 10 maja 2001 r. J. Z., reprezentowany przez adwokata, wystąpił do Wojewody [...] o wydanie, w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51 z późn. zm.) decyzji stwierdzającej, że nieruchomość położona w Z. (zabudowana domem mieszkalnym), oznaczona obecnie w ewidencji gruntów obrębu I Z., jednostka ewidencyjna Z. miasto, numerem działki [...] w ark. [...] o pow. [...] ha, stanowiąca część byłej nieruchomości ziemskiej "Z." w Ordynacji [...] nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. nr 3, poz. 13).

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r., znak [...], Wojewoda [...] orzekł, że objęta wnioskiem nieruchomość podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r.

Decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia podnosząc, że stosując się do aktualnej linii orzeczniczej organ powinien zbadać, czy istniał związek funkcjonalny pomiędzy przedmiotową nieruchomością, a pozostałą częścią majątku Z. o charakterze rolniczym.

Następnie pismem z dnia 23 lutego 2011 r. następcy prawni J. Z. podtrzymali złożony przez niego wniosek z dnia 10 maja 2001 r. wnosząc o wydanie decyzji merytorycznej stwierdzającej, że nieruchomość będąca w dniu 13 września 1944 r. własnością J. Z., zabudowana willą mieszkalną wraz z zabudowaniami pomocniczymi: murowanym domem mieszkalnym, dwoma murowanymi budynkami gospodarczymi wraz z otaczającym parkiem, wydzielona prawnie i fizycznie ogrodzeniem drewniano- murowanym przed 1 września 1939 r., stanowiąca obecnie działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...] ha - nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Podnieśli oni m.in., że przejęcie objętej wnioskiem nieruchomości było bezprawne, gdyż nieruchomość ta nigdy nie służyła produkcji rolnej i w żaden sposób nie była powiązana z folwarkiem "Z.".

Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...], Wojewoda [...] orzekł, że zabudowana nieruchomość oznaczona obecnie w ewidencji gruntów obrębu I Z., jednostka ewidencyjna Z. miasto, numerem działki [...] w ark. [...] o powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], stanowiąca część byłej nieruchomości ziemskiej "Z." w Ordynacji [...], podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) ww. dekretu.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał, że z akt przedmiotowej bezspornie wynika, że powierzchnia samego tylko folwarku "Z." wchodzącego w skład Ordynacji [...] znacznie przekraczała normy obszarowe wymienione w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, gdyż wynosiła [...] ha, co potwierdza, między innymi, kopia dokumentu znajdującego się w aktach sprawy o nazwie "Zebranie ogólnej powierzchni Ordynacji [...]". Ponadto, w ocenie Wojewody, nieruchomość "[...]" była powiązana z majątkiem ziemskim "Z." w zakresie terytorialnym, decyzyjno-organizacyjnym oraz finansowym. Tym samym, brak podstaw prawnych do wyłączenia jej spod działania przepisów dekretu. Jak ustalono, biura Ordynacji znajdowały się w oddzielnych zabudowaniach przy ul. [...] w Z., co jednak, zdaniem organu I instancji, nie oznacza braku powiązań spornej nieruchomości z gospodarstwem rolnym majątku "Z." w zakresie zarządzania. Wnioskodawcy nie udowodnili swoich twierdzeń, że objęta wnioskiem część majątku ziemskiego "Z." była wyodrębniona prawnie i odrębnie opodatkowana. "[...]" znajdował się w obrębie przejmowanego majątku i pozostawał z nim w związku funkcjonalnym. W ocenie organu, bez zabezpieczenia finansowego ze strony majątku ziemskiego "Z." i innych majątków ziemskich Ordynacji [...] zabudowana nieruchomość "[...]" nie mogłaby funkcjonować.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania spadkobierców J. Z., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił w całości zaskarżoną decyzję Wojewody [...] i orzekł, że:

1) projektowane działki nr [...] (o pow. [...] ha) i nr [...] (o pow. [...] ha) wydzielone na wstępnym podziale działki nr [...] w ark. [...] o pow. [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], stanowiącej część byłej nieruchomości ziemskiej "Z." w Ordynacji [...] (oznaczone na kopii aktualnej mapy zasadniczej, stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji) - nie podpadały pod działanie przepisów dekretu;

2) projektowane działki nr [...] i nr [...] o łącznej pow. [...] ha, wydzielone na wstępnym podziale działki nr [...] w ark. [...] o pow. [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], stanowiącej część byłej nieruchomości ziemskiej "Z." w Ordynacji [...] (oznaczone na kopii aktualnej mapy zasadniczej, stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji) - podpadały pod działanie przepisów dekretu.

W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia Minister wskazał, że przy dokonywaniu oceny czy przedmiotowa nieruchomość podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej konieczne jest stwierdzenie istnienia bądź nie "związku funkcjonalnego" pomiędzy tą częścią nieruchomości, a pozostałymi gruntami o charakterze rolnym. W ocenie organu, wbrew stanowisku organu I instancji, z zebranego materiału dowodowego nie wynika, ażeby pomiędzy całością przedmiotowej zabudowanej nieruchomości oznaczonej obecnie w ewidencji gruntów obrębu I Z., jednostka ewidencyjna Z. miasto, numerem działki [...] w ark. [...] o pow. [...] ha, stanowiącą część byłej nieruchomości ziemskiej "Z." w Ordynacji [...], określaną jako "[...]", a pozostałą nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym zachodziła zależność funkcjonalna, wskazująca na niemożność funkcjonowania tych części majątku ziemskiego niezależnie od siebie.

Minister podkreślił, że badając "związek funkcjonalny" organ I instancji dokonał ustaleń w zakresie kryterium terytorialnego, kryterium decyzyjno-organizacyjnego oraz kryterium finansowego wskazując, że całość spornej nieruchomości "[...]" była powiązana z majątkiem ziemskim "Z.". Zdaniem organu, nie może mieć jednak decydującego znaczenia dla wyniku sprawy - jak wskazał Wojewoda - brak wyodrębnienia prawnego tej nieruchomości a także źródła dochodów jej właściciela, ani też fakt zamieszkiwania w willi "[...]" właściciela nieruchomości ziemskiej i korzystanie przez niego z parku. Minister wskazał, że z reguły polskie pałace (dwory, rezydencje) nie były związane z produkcją rolną, lecz stanowiły integralną część z otaczającymi je parkami, pełniąc typową funkcję mieszkalną. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem organu odwoławczego, sam dworek miał właśnie charakter rezydencjalny.

Ponadto, Minister podkreślił, że zebrany materiał dowodowy sprawy nie wskazuje aby "rządca", powołany do bieżącego zarządzania majątkiem, zamieszkiwał we dworze (prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez ośrodka centralnego nie byłoby możliwe; wszystkie osady, w których mieszkali urzędnicy majątku Z., jak i wszystkie nieruchomości tego majątku były, jak wynika m.in. z zeznań M. P. oraz H. M. zarządzane przez zarząd Ordynacji [...] w Z., mający siedzibę przy ul. [...]). W obrębie przedmiotowej willi nie przebywali pracownicy rolni, nie było więc powiązania z siłą roboczą (pozostałym majątkiem). Niewątpliwie właściciel miał decydujący głos w sprawach w sprawach związanych z funkcjonowaniem prowadzonego gospodarstwa rolnego oraz prawo czerpania pożytków z uprawianej przez niego ziemi. W ocenie organu, nie zmienia to jednak faktu, że funkcjonowanie gospodarstwa rolnego nie było uzależnione od funkcjonowania przedmiotowej nieruchomości "[...]" w części, o której mowa w pkt 1. zaskarżonej decyzji.

Minister wskazał również, że zespół dworsko-parkowy, jak wynika z analizy wartości zabytkowych założenia dworsko-parkowego na [...] (por. "Program konserwatorski dla Założenia dworsko-parkowego na [...]" autorstwa E. L.), powstał w latach 20-stych XX wieku. Po 1921 roku na stoku [...] Góry w sąsiedztwie fabryki mebli wybudowano willę dla dyrektora spółki "Związek [...]" inżyniera S. K.. "Willa" to pojęcie, pod którym należy rozumieć dom i jego otoczenie, jako nierozerwalną całość. Dom zaprojektowany został przez znanego architekta J. K. w "stylu dworkowym". Stanowił centrum kompozycji ogrodowej o charakterze użytkowo-spacerowym. Od 1938 r. zamieszkiwali w nim J. Z. i R. z Ż. Z.. Po II wojnie światowej obiekt przeznaczono na siedzibę Państwowego Domu Dziecka. Założenie ma charakter niewielkiej rezydencji wiejskiej. Stanowi wyodrębnioną w krajobrazie przestrzenną całość o spójnej kompozycji (por. plan autora ewidencji parku M. K.; szkic założenia dworsko-parkowego na [...] wykonany w 1978r.; zeznania M. P.). W skład kompozycji wchodzą: aleja dojazdowa (ok. 300 m. lipowa), dwór, budynki gospodarcze na północ od dworu (wozownia, stajnia, budynek mieszkalny pracowników); ogród użytkowo-spacerowy ze szpalerami i żywopłotami, naśladujący ogrody "włoskie" zakładane w Polsce w XVII i XVIII w. Granice ochrony konserwatorskiej obejmują całość zespołu dworsko-parkowego wraz z częścią gospodarczą. Całość założenia ogrodowego otaczają zwarte szpalery grabowe i świerkowe wyznaczające jednocześnie ciągi spacerowe biegnące wokół parku. Aleja dojazdowa i reprezentacyjny gazon z podjazdem (zniekształcony w latach powojennych) dobrze eksponują fasadę dworu z ryzalitem (zwieńczonym trójkątnym szczytem) i 4-kolumnowym gankiem z tralkowym tarasem na piętrze. Forma frontowego ganku z tarasem wzbogaca bryłę dworu. Na parterze znajdowały się cztery pokoje, dwa salony, jadalnia i jeszcze jedno pomieszczenie o ogólnym przeznaczeniu, na piętrze cztery sypialnie. Z. nie zatrudniali licznej służby. Stanowili ją: kredensowa Z. T. (późniejsza C.), sprowadzony z W. kucharz L., kucharka F. B., lokaj G. W. (później T. S.), ogrodnik B. Z., stangreci: W. C. I J. K.. Pracownicy zatrudnieni przy obsłudze mieszkańców dworu "[...]" zamieszkiwali poza willą "[...]" w odrębnym budynku mieszkalnym. W willi okresowo zamieszkiwał też W. M. Z. - brat J. Z. oraz teściowa J. Z. – W. Ż., jak i inni jego krewni, a także zatrudniona opiekunka do dzieci.

Ponadto, organ wskazał. iż z wyjaśnień J. Z., a następnie jego następców prawnych: M. P., E. D., G. B., A. R. oraz M. Z., wynika, że na terenie zespołu dworsko-parkowego "[...]", stanowiącego część byłej nieruchomości ziemskiej "Z." w Ordynacji [...], w granicach, o których mowa w pkt 1. niniejszej zaskarżonej decyzji, nie znajdowały się żadne obiekty potrzebne do funkcjonowania gospodarstwa rolnego. Dwór był wyodrębniony od reszty majątku i nie był z nim w żaden sposób powiązany, pełnił bowiem wyłącznie funkcję mieszkalno-reprezentacyjną (stanowił siedlisko mieszkalne i wypoczynkowe właściciela majątku i jego rodziny). Minister powyższe wyjaśnienia uznał za wiarygodne gdyż znajdują one potwierdzenie w innych dowodach. Potwierdzają je m.in. zeznania powołanych w sprawie świadków: M. G. i H. M., które pracowały w przedmiotowej nieruchomości. Wynika z nich jednoznacznie, że rezydencja (dwór, willa) nie służyła celom gospodarczym związanym z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Dowody te w ocenie Ministra są spójne, logiczne i wzajemnie się uzupełniają.

Ponadto, w ocenie Ministra, przyznanie wiarygodności ww. wyjaśnieniom jest uzasadnione również w świetle innych dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach, które potwierdzają jednoznacznie brak związku funkcjonalnego pomiędzy przedmiotowym zespołem dworsko-parkowym w części działki [...], wydzielonej na wstępnym podziale tej działki w postaci projektowanej działki numer [...] o pow. [...] ha oraz projektowanej działki nr [...] (o pow. [...] ha), oznaczonych na kopii aktualnej mapy zasadniczej, stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji z pozostałym majątkiem o charakterze rolnym. Z pisma Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...] Delegatura w [...] z dnia 28 czerwca 2011 r. wynika, że sporny budynek nie posiada "białych kart" i nie figuruje w rejestrze zabytków. Został jednakże wskazany do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków (zespołów zabytkowych) pismem z dnia 1 grudnia 2010 r. Prace związane z modernizacją i przebudową oraz wycięciem drzewostanu wymagają opinii Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Akta sprawy zawierają także kopie dokumentacji dotyczącej dworu "[...]" w Z. tj. - Program konserwatorski. Zespół dworsko-parkowy na [...] (oprać E. L. 1995r.); Dokumentacja techniczna i kosztorys - adaptacja budynku - remont (oprać. J. R. 1973r.); Dwór [...]. Ekspertyza techniczna (oprać. J. R. 1993r.). oraz m.in. wyrysy z mapy ewidencyjnej, kopie dokumentacji fotograficznej (tj. opracowanie - Z. w starej pocztówce i fotografii (album pod red. E. H. i J. S.); kopie fotografii budynków gospodarczych: wozowni, stajni, budynku mieszkalnego pracowników - stróża oraz ogrodnika; opracowanie "Rezydencje willowe"; wykaz inwentarza nieruchomego znajdującego się na terenie byłej Ordynacji [...] według stanu na dzień 15 stycznia 1945r. (ze zbiorów Archiwum Państwowego w [...]); szkic lokalizacji nieruchomości "Dawnej Ordynacji [...]". Dowody te, w ocenie Ministra, wyłączają przyjęcie, że nieruchomości położone na części działki nr [...], o której mowa w pkt 1. niniejszej decyzji, służyły celom gospodarczym związanym z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

W świetle powyższego, organ odwoławczy uznał, że sporna nieruchomość wydzielona na wstępnym podziale działki nr [...] w postaci projektowanych działek nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha (oznaczonych na kopii aktualnej mapy zasadniczej, stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji), pełniła jedynie funkcje mieszkalne. W konsekwencji, nie miała ona charakteru nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym.

Minister wskazał jednocześnie, że pozostałą część przedmiotowej działki nr [...], należy zakwalifikować jako podpadającą pod działanie dekretu. W tym zakresie Minister podzielił stanowisko Wojewody zajęte w zaskarżonej decyzji. Jak wynika ze szkicu założenia dworsko-parkowego na [...] (wykonanego w 1978 r. przez M. K.), co potwierdzają również m.in. wyjaśnienia stron – M. P. i E. D. oraz zeznania powołanych w sprawie świadków – H. M. i M. G. - tereny te obejmują ogrody warzywne, sad oraz pola uprawne. Poza sporem pozostaje więc, że mogły być wykorzystane na cele reformy rolnej.

Organ wskazał, iż mając na uwadze powyższe ustalenia naniesiono granice całej badanej nieruchomości na mapę ewidencyjną a następnie dokonano wstępnego podziału części obszaru nieruchomości ziemskiej pod nazwą "Z." dawnej Ordynacji [...], na której zlokalizowany był zespół parkowo-dworski zwany "[...]" na jego części podpadające i nie podpadające pod działanie dekretu. Minister wskazał, że w tym zakresie sporządzona została opinia geodety uprawnionego W. K.. Załącznik nr 7 do tej opinii - kopia aktualnej mapy zasadniczej dawnego zespołu parkowo-dworskiego "[...]" z wkreślonym wstępnym projektem podziału - stanowi integralną część zaskarżonej decyzji. Organ wskazał, iż według wstępnego podziału działki nr [...] (załącznik nr 6 do opinii) wydzielono teren dawnego zespołu dworsko-parkowego nie podpadający pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej tj. działkę nr [...] o pow. [...] ha, składający się aktualnie z terenów budowlanych, terenów zabudowanych na gruntach rolnych i części terenów rolnych oraz działkę nr [...] o pow. [...] ha (łącznik z historyczną aleją [...], która pozostałą część nieruchomości podzieliła na dwie działki o numerach [...] i [...]). Zaznaczone na wstępnym projekcie podziału wchodzące w skład dawnego zespołu działki nr [...] (o pow. [...] ha) i nr [...] (o pow. [...] ha) obejmują dawne tereny rolne (tj. ogrody warzywne, sad oraz pola uprawne) i jako takie podpadały pod działanie dekretu.

Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Powiat [...] oraz M. Z., M. P., E. D., G. B. i A. R..

Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 504/15, Sąd postanowił powyższe skargi połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić je dalej pod sygn. akt I SA/Wa 405/15.

W skardze Powiatu [...] zarzucono zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 77 § 2 i art. 80 kpa poprzez nieustalenie, czym w istocie była tzw. willa mieszkalna posadowiona na nieruchomości położonej w granicach administracyjnych osady Z. (tzw. [...]), o której mowa w decyzji, a mianowicie czy był to zespół pałacowo-parkowy, dworek czy tzw. [...] był folwarkiem; pominięcie kluczowego faktu, że na przedmiotowej nieruchomości znajdowały się budynki gospodarcze tj. stajnia dla koni przeznaczonych do prac polowych, kurnik, wozownia oraz drwalka zgodnie ze znajdującym się w aktach przedmiotowej sprawy "Wykazem inwentarza ruchomego znajdującego się na terenie b. Ordynacji [...]" wg stanu na dzień 15 stycznia 1945 r. poz. od 26 do 38 oraz naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu poprzez błędne uznanie, że zabudowana nieruchomość o charakterze mieszkalnym, oznaczona obecnie w ewidencji gruntów obrębu 1 powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą [...], nie podpadała pod działanie tego przepisu. Wskazując na powyższe Powiat wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że cele reformy rolnej określone w art. 1 dekretu nie stały na przeszkodzie przejęciu nieruchomości ziemskiej, na której stały pałace z ogrodami czy zespoły dworsko-parkowe. Ponadto, organ orzekający w zupełności pominął istotne zeznania świadków, którzy potwierdzili istnienie na nieruchomości ogrodu warzywniczego i sadu owocowego oraz bliskie sąsiedztwo pastwisk, pól i łąk folwarku. Zdaniem skarżącego, zeznania te mają istotne znaczenie w sprawie, co potwierdza także Wojewoda w decyzji z dnia 31 stycznia 2012 r. Ponadto, na nieruchomości znajdowała się stajnia, w której trzymano konie przeznaczone do prac polowych. Powyższe dowodzi niezbicie, że nieruchomość miała charakter rolny.

W ocenie Powiatu, bezzasadne jest uzależnianie charakteru rolniczego nieruchomości od zamieszkiwania we dworze rządcy powołanego do zarządzania majątkiem. Każdą bowiem decyzję wiążącą się z codziennym funkcjonowaniem folwarku podejmował właściciel, który bezsprzecznie we dworze stale zamieszkiwał. Ponadto, sporna nieruchomość została wydzielona dopiero na etapie postępowania odwoławczego na wstępnym podziale działki nr [...] w postaci projektowanych działek nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, co skarżący podważa. Zdaniem skarżącego, nie można orzec, że projektowane działki, a więc takie, które faktycznie nie istniały w dacie wejścia w życie dekretu i nadal nie istnieją, nie podlegały jego działaniu jak np. projektowana działka nr [...] ([...] ha) i nr [...] (o pow. [...] ha) zaś działki o nr [...] i [...] podlegały działaniu przedmiotowego dekretu.

W odpowiedzi na skargę Powiatu organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W skardze złożonej przez M. Z., M. P., E. D., G. B. i A. R. decyzję zaskarżono jedynie w części tj. w jej pkt 2 zarzucając jej naruszenie w tej części:

1. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN poprzez błędne uznanie, że niezabudowana część zabudowanej nieruchomości oznaczonej obecnie w ewidencji gruntów obrębu I Z., jedn. ew. Z. - miasto, numerem działki [...] w ark. [...] o powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], stanowiącej projektowane do wydzielenia działki nr [...] i nr [...] o łącznej pow. [...] ha, wydzielone na wstępnym podziale działki nr [...] w ark. [...] o pow. [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] (oznaczone na kopii aktualnej mapy zasadniczej, stanowiącej załącznik do tej decyzji), stanowiąca część założenia (kompozycji) ogrodowego o charakterze użytkowo-spacerowym, nie posiadająca związku funkcjonalnego z gospodarstwem rolnym, podpadała pod działanie tego przepisu;

2. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie, tj. błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a to:

- błędną ocenę opinii biegłego geodety W. K. z grudnia 2014 r. w zakresie w jakim biegły dokonał ustalenia jaka część nieruchomości podpadała pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej na podstawie szkicu założenia dworsko-parkowego na [...] wykonanego w 1978 r. przez M. K., tj. sporządzonego ponad 30 lat po dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej jednocześnie pomijając Plan gruntów folwarku Z. do Dóbr Ordynacji [...] należących z 1935 r., z których porównania wynika inny obszar zajmowany przez założenie ogrodowe o charakterze użytkowo-spacerowym, a także znajdujące się w aktach sprawy fotografie załączone do akt przez skarżących, a w konsekwencji pominięcie, że w skład założenia ogrodowego wchodził dziedziniec paradny i kolisty gazon, oraz, że w dacie wejścia w życie dekretu nie istniały otoczone szpalerem drzew "ogrody warzywne" ujęte na Szkicu założenia dworsko-parkowego na [...] wykonanym w 1978 r.;

- pominięcie szkicu założenia dworsko-parkowego na [...] wykonanego w 1978 r. przez M. K. w zakresie w jakim szkic ten zawiera oznaczenie i położenie dziedzińca paradnego przed fasadą dworu wraz z dawnym kolistym gazonem i aleją wiodącą przed podjazd, który w latach powojennych uległ zniekształceniu;

- pominięcie Programu konserwatorskiego dla założenia dworsko-parkowego na [...], Z. 1995 (k. 458 akt postępowania administracyjnego) zgodnie z którym układ przestrzenny całego zespołu wraz z aleją dojazdową zachowany jest bardzo dobrze. Funkcja przypisana obiektowi w latach powojennych okazała się sprzyjająca dla zachowania wszystkich szpalerów, alei i żywopłotów. Szkodą dla zabytkowego charakteru frontowej części założenia stało się jednak zniekształcenie dziedzińca paradnego przed fasadą dworu. Nieczytelny jest dawny kolisty gazon i aleja wiodąca przed podjazd. Pozostałością alei jest fragment ogrodzenia obsadzonego krzewami bzu;

- pominięcie fotografii znajdujących się w aktach sprawy, tj. w szczególności na k. 465 fotografia nr 18. Z., [...], Pałacyk z założeniem alei od wschodu, a także fotografii zawnioskowanych przez skarżących opisanych "[...] lata 30- XX wieku", na których widoczny jest podjazd z gazonem i samochodami zaparkowanymi przed domem, na których wyraźnie widać, że po stronie południowej gazonu nie ma żadnych ogrodów warzywnych, a zatem musiały one powstać po przejęciu przez Skarb Państwa, a także widać młode drzewa, które następnie utworzyły szpaler oznaczony na Szkicu założenia dworsko-parkowego na [...] wykonanym w 1978 r. przez M. K.;

- pominięcie Planu gruntów folwarku Z. do Dóbr Ordynacji [...] należących z 1935 r., którego analiza wskazuje, że biegły W. K. nieprawidłowo zakwalifikował teren przed domem (po jego południowo-wschodnie części) jako tereny ogrodów;

co, zdaniem skarżących, spowodowało błędne ustalenie powierzchni i granic obszaru działki ewidencyjnej nr [...] w ark. [...] nie podpadającego pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez błędne uznanie, że część tej działki oznaczona jako projektowane do wydzielenia działki ewidencyjne nr [...] i [...] (ich część) ulegała przejęciu na rzecz Skarbu Państwa i w konsekwencji błędne zastosowanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN.

Wobec powyższego, skarżący wnieśli o uchylenie w pkt 2 zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na rzecz skarżących solidarnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podnieśli, iż Minister błędnie ustalił "granice" zdefiniowanego zespołu parkowo-dworskiego w [...], pomijając przynależące do tej kategorii części nieruchomości objętej postępowaniem, znajdujące się na projektowanych do podziału działkach ewidencyjnych nr [...] i [...]. W konsekwencji, organ naruszył art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Pominął bowiem powołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności, tj. że dom zaprojektowany przez architekta J. K. w "stylu dworkowym" stanowił centrum kompozycji ogrodowej o charakterze użytkowo - spacerowym, która wyznacza przyjęty przez organ odwoławczy w pkt 1 zaskarżonej decyzji obszar nie podpadający pod działanie dekretu; w skład ww. kompozycji ogrodowej o charakterze użytkowo-spacerowym wchodzą: aleja dojazdowa (ok. 300 m. lipowa), dwór, budynki gospodarcze na północ od dworu (wozownia, stajnia, budynek mieszkalny pracowników); ogród użytkowo-spacerowy ze szpalerami i żywopłotami,; całość założenia ogrodowego otaczają zwarte szpalery grabowe i świerkowe wyznaczające jednocześnie ciągi spacerowe biegnące wokół parku; do założenia ogrodowego należy aleja dojazdowa i reprezentacyjny gazon z podjazdem (zniekształcony w latach powojennych).

Ponadto, zdaniem skarżących, w sposób oczywisty projektowany podział działki ewidencyjnej nr [...] nie uwzględnia w częściach wyłączonych spod działania dekretu, choćby wskazanego na szkicu założenia dworsko-parkowego na [...] wykonanego w 1978 r. gazonu wraz z podjazdem i szpaleru akacjowo-świerkowego po wschodniej stronie gazonu. Nie uwzględnia także elementów uwiecznionych na fotografiach nieruchomości znajdujących się w aktach sprawy. Również z porównania Planu gruntów folwarku Z. do Dóbr Ordynacji [...] z 1935 r. oraz stanowiącej załącznik do decyzji Ministra z dnia 29 stycznia 2015 r. kopii aktualnej mapy zasadniczej dawnego Terenu zespołu parkowo-dworskiego "Z.-[...]" z wkreślonym wstępnym projektem podziału; widać, że ww. zespół (na mapie z 1935 r.) obejmuje obszar prostokąta którego wschodnia granica przebiega na takiej samej długości jak granica zachodnia projektowanej działki ewidencyjnej [...], aż do alei podjazdowej i za nią - a nie urywa się za budynkiem oznaczonym [...] ([...]), jak to ma miejsce na kopii aktualnej mapy zasadniczej z wstępnym projektem podziału. Widać także, że obszar przed domem jest znacznie większy niż w projektowanej działce [...], uwzględniając dziedziniec paradny i kolisty gazon. Ponadto, biegły geodeta W. K. w opinii z grudnia 2014 r. oparł się w całości na szkicu założenia dworsko-parkowego na [...] wykonanym w 1978 r. przez M. K., tj. ponad 30 lat po dacie wejścia w życie dekretu. Zgodnie z tym szkicem, na włączonym do działek ewidencyjnych o numerach [...] i [...], które miały podpadać pod działanie dekretu, południowo-wschodnim fragmencie tego założenia znajdują się "ogrody warzywne" otoczone szpalerem akacjowo-świerkowym lub świerkowym (osłonowym) - oznaczenie nr 2 na szkicu. Jednocześnie jednak geodeta nie uwzględnił oznaczonego na tym szkicu kolistego gazonu, a także nie uwzględnił - pomimo wskazania go w opinii - Planu gruntów folwarku Z. do Dóbr Ordynacji [...] z 1935 r., na którym te "ogrody warzywne nie są uwzględnione".

Zdaniem skarżących, trudno też przyjąć, żeby "ogrody warzywne" oznaczone na szkicu założenia dworsko-parkowego na [...] wykonanym w 1978 r. przez M. K., ze względu na ich powierzchnię i położenie między szpalerami drzew, mogły być efektywnie wykorzystywane na cele reformy rolnej. Dobrze obrazują to fotografie znajdujące się w aktach sprawy (w szczególności na k. 465 fotografia nr 18, Z., [...], Pałacyk z założeniem alei od wschodu, a także fotografie skarżących opisane "[...] lata 30-te XX wieku"). Jest na nich widoczny podjazd z gazonem i samochodami zaparkowanymi przed domem, na których wyraźnie widać, że po stronie południowej gazonu nie ma żadnych ogrodów warzywnych. Zatem, musiały one powstać po przejęciu przez Skarb Państwa. Widać także młode drzewa, które następnie utworzyły szpaler oznaczony na Szkicu założenia dworsko-parkowego na [...] wykonanym w 1978 r. przez M. K.

W odpowiedzi na skargę M. Z., M. P., E. D., G. B. i A. R. organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W dniu 7 września 2015 r. skarżący (uczestnicy) złożyli do Sądu pismo - odpowiedź na skargę Powiatu [...], w którym wnieśli o oddalenie tej skargi, ewentualnie o uwzględnienie skargi z urzędu, ale tylko i wyłącznie w zakresie pkt 2 zaskarżonej decyzji i z przyczyn podniesionych przez nich w ich skardze. W uzasadnieniu skarżący (uczestnicy) odnieśli się do zarzutów sformułowanych w skardze Powiatu powołując się obszernie na orzecznictwo sądów administracyjnych.

W dniu 7 września 2015 r. do Sądu wpłynęło pismo Powiatu [...], w którym skarżący podtrzymał zarzuty zawarte w skardze wskazując jednocześnie na bezzasadność argumentów organu zawartych w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga M. Z., M. P., E. D., G. B. oraz A. R. a także Powiatu [...] w części dotyczącej pkt 2 zaskarżonej decyzji zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja w tej części została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i 80 w związku z art. 75 § 1 kpa ustawy z dnia 13 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej "kpa", co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast oddaleniu podlega skarga Powiatu [...] w części dotyczącej pkt 1 zaskarżonej decyzji, gdyż, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja w tej części nie narusza prawa materialnego ani procesowego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydana na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t. j. Dz. U, Nr 3, poz. 13) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.). Powołaną decyzją organ odwoławczy, działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji orzekającą o tym, iż zabudowana nieruchomość oznaczona obecnie w ewidencji gruntów obrębu I Z. numerem działki [...] o powierzchni [...] ha, stanowiąca część byłej nieruchomości ziemskiej "Z." w Ordynacji [...], podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) ww. dekretu oraz orzekł w pkt 1, iż projektowane działki nr [...] (o pow. [...] ha) i nr [...] (o pow. 0,10 ha) wydzielone na wstępnym podziale działki nr [...], stanowiącej część byłej nieruchomości ziemskiej "Z." w Ordynacji [...] (oznaczone na kopii aktualnej mapy zasadniczej, stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji) - nie podpadały pod działanie przepisów dekretu, a w pkt 2, iż projektowane działki nr [...] i nr [...] o łącznej pow. [...] ha, wydzielone na wstępnym podziale działki nr [...] stanowiącej część byłej nieruchomości ziemskiej "Z." w Ordynacji [...] (oznaczone na kopii aktualnej mapy zasadniczej, stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji) - podpadały pod działanie przepisów dekretu.

Odnosząc się do zakresów zaskarżenia zawartych w obu skargach zauważyć trzeba, iż źródłem sporu w sprawach rozstrzyganych na podstawie § 5 powołanego wyżej rozporządzenia – a w konsekwencji istotą takiego postępowania – jest ustalenie, czy dana nieruchomość (w określonych granicach i powierzchni) przeszła na własność Skarbu Państwa w sytuacji gdy, w ocenie wnioskodawcy/wnioskodawców, nieruchomość ta nie miała charakteru rolnego w dacie przejęcia.

Przedmiotowa nieruchomość została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), dalej zwanego "dekretem". Zgodnie z dyspozycją powołanego przepisu, na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości ziemskie, mające charakter rolniczy, a więc takie nieruchomości, które mogły być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu, pod warunkiem, że stanowiły własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych i o ile ich rozmiar łączny przekraczał powierzchnię wskazaną w tym przepisie.

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 2 ust. 1 dekretu, z dniem wejścia w życie tego aktu wszystkie nieruchomości ziemskie nim objęte przeszły z mocy samego prawa (ex lege) bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Dekret wywołał więc skutki rzeczowe w postaci przejścia wymienionych w nim nieruchomości z mocy prawa na własność Państwa. Z kolei § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. stanowi podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Nie budzi wątpliwości w doktrynie ani w orzecznictwie, że wykładnia powyższych przepisów powinna być dokonywana przy założeniu, iż materia regulowana dekretem, dotycząca przejęcia majątków ziemskich dla realizacji celów reformy rolnej bez odszkodowania, wymaga ścisłej interpretacji jego przepisów jako uregulowań szczególnych. W orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym nie podlegają wykładni rozszerzającej przepisy pozbawiające prawa własności (por. uchwała Sądu Najwyższego z 27 IX 1991 r., sygn. akt III CZP 90/91, OSNC19992, nr 5, poz. 72; wyrok Sądu Najwyższego z 8 V 1992 r., sygn. akt III ARN 23/92, OSP z 1993 r. Nr 3, poz. 47). W ocenie Sądu, wskazuje na to również treść art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim wymaga od orzekających organów państwowych spełniania wymogów demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, a także standardy przyjęte w art. 1 Protokołu Dodatkowego do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), odnoszące się do poszanowania mienia.

Choć powyższe przepisy nie obowiązywały w czasie gdy dekret PKWN był ustanawiany i wchodził w życie oraz gdy na jego podstawie dochodziło do przejmowania nieruchomości ziemskich na rzecz Skarbu Państwa, to niezależnie od tego, w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, powyższy standard interpretacyjny powinien znajdować zastosowanie także w odniesieniu do wykładni art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, w kontekście orzekania o tym, czy nieruchomość ziemska podlegała działaniu przepisu dekretu, na podstawie którego nieruchomości ziemskie o wskazanym tam areale przechodziły na własność Skarbu Państwa bezzwłocznie, bezwarunkowo i bez żadnego odszkodowania (por. wyrok NSA z 8 marca 2011 r., sygn. I OSK 659/10).

Zasadnicze znaczenie dla określenia zakresu zastosowania przepisów dekretu PKWN ma ustalenie znaczenia terminu "nieruchomość ziemska". W orzecznictwie sądowym (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 5 czerwca 2006 r., sygn. akt OPS 2/06, ONSAiWSA 2006/5 poz. 123; uchwała składu 7 sędziów NSA z 10 stycznia 2011 r., sygn. akt OPS 3/10, ONSAiWSA 2011/2 poz. 23), ugruntował się pogląd, zgodnie z którym na gruncie art. 2 dekretu, na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu. Nie może tu zatem chodzić o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a), b), c), d) i e) dekretu. Nie bez znaczenia pozostaje też pogląd Trybunału Konstytucyjnego wyrażony w uchwale z 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/99 (OTK z 1990 r., poz. 26, s. 174), że pod pojęciem "nieruchomość ziemska" używanym w dekrecie należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, tzn. takie, które są lub mogą być wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej.

W sprawach dotyczących podpadania bądź niepodpadania określonych nieruchomości pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej organy muszą zatem ustalać, czy wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały bezpośrednio charakter rolniczy bądź - w przypadku braku takiego stwierdzenia - czy były funkcjonalnie związane z nieruchomością ziemską.

Z kolei tzw. związek funkcjonalny należy rozumieć jako możliwość (bądź jej brak) prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie.

Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego o braku związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko – parkowym w [...] a rolniczą częścią majątku Z.. W szczególności, rozdzielność tej części nieruchomości od pozostałej części majątku o charakterze rolnym potwierdziły, w ocenie Sądu, zebrane w sprawie dowody, szczegółowo powołane przez organ odwoławczy i zgromadzone w aktach administracyjnych sprawy - w tym zeznania świadków oraz wyjaśnienia stron. Dowody te potwierdzają, iż przedmiotowy zespół dworsko - parkowy pełnił wyłącznie funkcję mieszkalną (rezydencjalną).

Przy czym, wbrew twierdzeniom Powiatu [...], o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko – parkowym a majątkiem o charakterze rolnym nie może świadczyć istnienie związku podmiotowego w osobie właściciela nieruchomości czy istnienie powiązań finansowych z pozostałą nieruchomością ziemską. W orzecznictwie sądowym już wielokrotnie podkreślano, że powiązania podmiotowe, finansowe czy terytorialne zespołów dworsko - parkowych z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej nie mogą przesądzać o istnieniu związku funkcjonalnego. Nie ma nawet znaczenia, czy zespół taki został fizycznie oddzielony od zabudowań gospodarczych. Podsumowując, decydującego znaczenia dla ustalenia związku funkcjonalnego pomiędzy częścią dworsko – parkową a "rolniczą" częścią nieruchomości nie mogą mieć fakt zamieszkania przez właściciela na części dworsko - parkowej czy źródła dochodów tego właściciela (por. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 686/08; z dnia 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 906/08; czy z dnia 8 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 659/10). Należy podkreślić, że - jak wynika z zebranych w sprawie dowodów - wszelka działalność rolnicza odbywała się poza częścią mieszkalną (rezydencjalną). Nieruchomość rolna w żaden sposób nie korzystała z nieruchomości dworsko - parkowej i funkcjonowała w pełni samodzielnie. Dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego kompleks dworsko - parkowy był więc całkowicie zbędny. Część pałacowo - parkowa mogła funkcjonować całkowicie samodzielnie, bez gospodarstwa rolnego, służąc jako miejsce zamieszkania dla rodziny właściciela i pełniąc funkcje mieszkalne i wypoczynkowe.

Chybiony okazał się zatem zarzut Powiatu [...] dotyczący naruszenia art. 2 ust. 1 lit e) dekretu. Za nietrafny Sąd uznał również zarzut Powiatu naruszenia przepisów postępowania tj. art. 77 § 2 i art. 80 kpa. Jak wskazano powyżej, organ dokonał ustaleń koniecznych do stwierdzenia istnienia lub braku związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko – parkowym w [...] a częścią rolną majątku. Wskazał fakty, które uznał za udowodnione i dowody, na których się oparł, a ocena zebranego materiału dowodowego nie nosi cech dowolności. Dodać trzeba, iż stawiając zarzut błędnego ustalenia przez organ, wbrew zeznaniom świadków, iż na nieruchomości nie znajdowały się żadne obiekty potrzebne do funkcjonowania gospodarstwa rolnego skarżący Powiat nie wskazał na zeznania świadków mające potwierdzać ten zarzut, co czyni go gołosłownym. Ponadto, wskazywanej przez skarżącego okoliczności, iż na nieruchomości znajdowała się stajnia, w której trzymano konie do prac polowych nie potwierdza całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Jak bowiem wynika z zeznań M. P. (protokół przesłuchania z 23 maja 2011 r.), w stajni były jedynie konie pod wierzch i do bryczki. Z akt sprawy wynika ponadto, że Z. zatrudniali dwóch stangretów.

Chybiony okazał się również zarzut Powiatu co do niemożności orzekania przez organ w odniesieniu do działek, które nie istniały w dacie wejścia w życie dekretu i nadal nie istnieją. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości możliwość orzekania przez organ administracji na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w odniesieniu do części działek ewidencyjnych, pod warunkiem że przedmiot rozstrzygnięcia zostanie sformułowany w sposób precyzyjny i pozwalający na jego identyfikację zgodnie z wnioskiem osób uprawnionych.

Jednakże, Sąd nie podzielił stanowiska Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy prowadzi w sposób jednoznaczny do wniosku, iż sporna nieruchomość wydzielona po wstępnym podziale działki nr [...] w postaci projektowanych działek nr [...] i nr [...] w całości podpadała pod działanie przepisów dekretu (pkt 2 zaskarżonej decyzji). W ocenie Sądu, ustalając w zaskarżonej decyzji granice zespołu dworsko – parkowego nie podpadającego pod działanie przepisów dekretu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w związku z art. 75 § 1 kpa poprzez błędną ocenę wartości dowodowej zebranego materiału dowodowego i pominięcie części materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zauważyć trzeba, iż postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. jest postępowaniem prowadzonym w trybie zwykłym. Oznacza to, iż na organie administracji spoczywa obowiązek przeprowadzenia pełnego i wyczerpującego postępowania dowodowego, a jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, o czym stanowi art. 75 § 1 kpa. Zgodnie zaś ze zdaniem drugim tego przepisu, w szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Organ nie może przy tym pominąć konieczności ustalenia stanu faktycznego w zakresie rolniczego charakteru (lub jego braku), lokalizacji i faktycznego sposobu wykorzystania nieruchomości objętych wnioskiem na określone daty, tj. na dzień wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (13 września 1944 r.) lub przed dniem 1 września 1939 r., jeśli po wybuchu II wojny światowej doszłoby do zasadniczych zmian w funkcjonowaniu nieruchomości ziemskiej (np. zniszczenie, utrata rynków zbytu na produkty wytwarzane w nieruchomości ziemskiej, śmierć właściciela).

Z powyższego wynika, iż obowiązkiem organu w postępowaniu prowadzonym w trybie § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. było ustalenie pierwotnego tj. na dzień 13 września 1944 r. układu przestrzennego zespołu dworsko – parkowego w [...]. Tymczasem, jak wynika z zaskarżonej decyzji, ustalając granice ww. zespołu Minister oparł się na opinii geodety uprawnionego W. K. z grudnia 2014 r. W ocenie Sądu, analiza ww. opinii prowadzi do wniosku, że geodeta dokonał określenia granic nieruchomości na mapie ewidencyjnej z zaznaczeniem wskazanych przez organ części podlegających i niepodlegających przejęciu na cele reformy rolnej wyłącznie w oparciu o Szkic założenia dworsko-parkowego na [...] wykonanego w 1978 r. przez M. K. tj. na dokumencie wykonanym dopiero trzydzieści lat po wejściu w życie dekretu o reformie rolnej. Jak zaś zasadnie podnieśli skarżący, ze znajdującego się w aktach sprawy Planu gruntów folwarku Z. do dóbr Ordynacji [...] z 1935 roku wynika, iż zespół dworsko – parkowy obejmował kształt prostokąta, którego wschodnia granica przebiegała na takiej samej długości jak granica zachodnia projektowanej działki nr [...] aż do alei dojazdowej i poza nią. Okoliczności tych nie uwzględnia, w ocenie Sądu, wstępny projekt podziału nieruchomości, gdzie granica wschodnia projektowanej działki nr [...] skręca zaraz za budynkiem oznaczonym na wykonanej przez geodetę mapie literą [...] ([...]). Na ww. Planie gruntów folwarku Z. z 1935 roku widać także, że obszar przed willą [...] (budynek [...]) jest większy niż obszar uwzględniony przez geodetę na projektowanej działce nr [...]. Jak zaś wynika z Programu konserwatorskiego dla założenia dworsko – parkowego [...], zespół dworsko - parkowy [...] miał charakter niewielkiej rezydencji wiejskiej. Stanowił on wyodrębnioną w krajobrazie przestrzenną całość o spójnej kompozycji, w której skład wchodziły: aleja dojazdowa (ok. 300 m. lipowa), dwór, budynki gospodarcze na północ od dworu (wozownia, stajnia, budynek mieszkalny pracowników); ogród użytkowo-spacerowy ze szpalerami i żywopłotami, naśladujący ogrody "włoskie" zakładane w Polsce w XVII i XVIII w. Granice ochrony konserwatorskiej obejmują całość zespołu dworsko- parkowego wraz z częścią gospodarczą. Całość założenia ogrodowego otaczały zwarte szpalery grabowe i świerkowe wyznaczające jednocześnie ciągi spacerowe biegnące wokół parku. Aleja dojazdowa i reprezentacyjny gazon z podjazdem (zniekształcony w latach powojennych) dobrze eksponowały fasadę dworu z ryzalitem /zwieńczonym trójkątnym szczytem/ i 4-kolumnowym gankiem z tralkowym tarasem na piętrze. Forma frontowego ganku z tarasem wzbogacała bryłę dworu. Dom zaprojektowany przez architekta J. K. w "stylu dworkowym" stanowił centrum kompozycji ogrodowej o charakterze użytkowo - spacerowym. W skład kompozycji wchodził ogród użytkowo – spacerowy ze szpalerami i żywopłotami, a całość założenia ogrodowego otaczały zwarte szpalery grabowe i świerkowe. Zaś fasadę dworu dobrze eksponowała aleja dojazdowa i reprezentacyjny gazon z podjazdem (zniekształcony w latach powojennych). Istnienie przed willą [...] wspomnianego wyżej gazonu wraz z zabytkowym podjazdem potwierdzają również znajdujące się w aktach sprawy fotografie z lat 30-tych XX wieku.

W ocenie Sądu, projektowany podział działki ewidencyjnej nr [...], w części wyłączonej spod działania dekretu o reformie rolnej, nie uwzględnia wskazanych wyżej okoliczności - choć kwestię prawidłowego ustalenia granic przedmiotowego zespołu dworsko – parkowego konsekwentnie podnosili skarżący już na etapie sporządzania opinii przez geodetę W. K..

Zauważyć trzeba, iż dowód z opinii biegłego, jak każdy dowód w sprawie, podlega ocenie przez organ administracji z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie (art. 77 § 1 i art. 80 kpa). Ponieważ to organ administracyjny ostatecznie rozstrzyga sprawę, dlatego też ocena wartości dowodowej opinii biegłego, jej wiarygodności i przydatności dla rozstrzygnięcia sprawy należy do obowiązków organu. W niniejszej sprawie błędna ocena wartości dowodowej opinii geodety W. K. i pominięcie części zebranego materiału dowodowego spowodowało naruszenie przez organ przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w związku z art. 75 § 1 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i z tego powodu konieczne stało się uchylenie pkt 2 zaskarżonej decyzji.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu, dokona wszechstronnej analizy zebranego materiału dowodowego, a rozstrzygnięcie uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. W pkt 2 wyroku Sąd orzekł o oddaleniu skargi Powiatu [...] w części dotyczącej pkt 1 zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 151 wyżej wymienionej ustawy. O zwrocie kosztów postępowania sądowego, jak w punkcie 3 i 4 wyroku, orzeczono na podstawie przepisu art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.