Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 171/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 3 ust. 2, art. 62 ust. 3, art. 62 ust. 4, art. 64 ust. 1, art. 64 ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1169
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Protokolant: st. sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2022 r. sprawy ze skargi [...] w Poznaniu na decyzję [...] z dnia [...] 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 30 kwietnia 2020 r. P. P. (dalej zwana również skarżącą) wystąpiła o zwrot nieruchomości położonych w P., oznaczonych w ewidencji gruntów jako: obręb [...] Ł., arkusz mapy [...], działka nr [...] oraz działka nr [...] w trybie przepisów rozdziału 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 54 z późn. zm. – dalej w skrócie: "u.g.n.")

Starosta [...] decyzją z 12 lipca 2021 r., nr [...] orzekł o:

1) odmowie zwrotu na rzecz skarżącej nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb [...] Ł., arkusz mapy [...], działka nr [...], zapisanej w KW [...], jako własność M. P.;

2) umorzył prowadzone z wniosku skarżącej postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb [...] Ł., arkusz mapy [...], działka nr [...] zapisanej w KW [...], jako współwłasność M. P. oraz M. w P., której udziałowcem jest M. P. .

Rozpoznając wniosek ustalono, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. orzeczeniem z 31 października 1953 r., znak [...], działając w trybie dekretu z dnia 07 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 (Dz. U. nr 20, poz. 138), wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w P., na cele użyteczności publicznej, m.in. nieruchomość o pow. 26.420 m2, zapisaną w KW P. [...] tom [...], wykaz liczba [...], oznaczoną katastralnie, artykuł matrykuły [...], nr karty mapy [...] nr parceli [...], stanowiącą własność P. P.

W uzasadnieniu tego orzeczenia stwierdzono, że wskazana nieruchomość została zajęta pod zieleń publiczną w okresie wojny 1939 - 1945 r. W dniu 16 kwietnia 1948 r. znajdowała się ona we władaniu byłego Z. M. m. P.. Nieruchomość ta w chwili wywłaszczenia była użytkowana ten sam sposób, została częściowo zagospodarowana z funduszów publicznych, a całkowite jej zagospodarowanie jest przewidziane w pierwszej kolejności planu zagospodarowania przestrzennego. Wywłaszczenie polegało na odjęciu prawa własności, a ustalenie odszkodowania miało nastąpić na wniosek strony.

W aktach sprawy nie odnaleziono dokumentów dotyczących jego ustalenia i wypłacenia.

Zgodnie z opinią ZGiKM [...] dawna parcela nr [...] z karty mapy [...] obrębu J. odpowiada aktualnie działce nr [...] oraz części działki nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu Ł..

Z. P. oświadczył, że działka nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu Ł. znajduje się w całości w liniach granicznych pasa drogowego ul. [...] i stanowi drogę publiczną w rozumieniu ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 470). Podczas oględzin nieruchomości stwierdzono, że działka nr [...] stanowi teren niezabudowany, przestrzeń w większości utwardzoną, stanowiącą dojazd do bramy nr [...] M. utwardzony kostką brukową, a także chodnik utwardzony kostką betonową. W rejonie bramy M. - po obu jej stronach - znajdują się betonowe klomby z drzewami i zielenią ozdobną.

Zgodnie z wypisem z rejestru gruntów działka nr [...] stanowi użytek dr, tj. drogę.

W kontekście tych ustaleń wyjaśniono, że w sytuacji gdy nieruchomość stanowi drogę, okoliczność, czy nieruchomość jest wykorzystana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona, czy też nie, nie ma znaczenia. Niedopuszczalne jest bowiem orzeczenie o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej, jeżeli nieruchomość objęta żądaniem jest zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, lecz w chwili orzekania stanowi część drogi publicznej.

W zakresie działki nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu Ł. ustalono, że stanowi użytek Bi, tj. grunt zabudowany i zurbanizowany, inny teren zabudowany. Działka zapisana jest w KW [...] jako współwłasność M. P. w [...] oraz M. w P. w [...]. Działka ta została aktem notarialnym z 13 grudnia 1991 r., rep. A nr [...] wniesiona w formie aportu do M. Nabycie nieruchomości dokumentuje wpis w księdze wieczystej. Na podstawie umowy zamiany z 1 marca 2017 r., rep. A [...] M. P. zbyło nieruchomości położone w P. w rejonie ul. [...], oznaczone w ewidencji jako: działki nr [...], [...], [...] i [...], arkusz mapy [...], obręb Ł. na rzecz M. nabywając w zamian udział w wielkości [...] nieruchomości będącej działką nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu Ł.. Celem nabycia nieruchomości było pozyskanie jej dla realizacji zadań własnych gminy, polegających na utrzymaniu gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych.

Organ stwierdził, że zwrotowi w trybie przepisów rozdziału 6 u.g.n. podlegają wyłącznie nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. W stosunku zatem do udziału wynoszącego [...] stanowiącego własność M. sp. z o.o. w P. zastosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n. jest niemożliwe.

W stosunku do pozostałej części wynoszącej [...] stwierdzono, że jej aktualny właściciel, tj. M. P. nabyło ten udział w trybie umowy zamiany z 1 marca 2017 r. Zamiana nieruchomości nastąpiła pomiędzy M. P. a M. sp. z o.o. w P., działającymi jako uczestnicy obrotu cywilnoprawnego. W konsekwencji M. P. traktować należy jako osobę trzecią, a zatem również w tym zakresie brak jest przesłanki do prowadzenia postępowania o zwrot nieruchomości. Stwierdzono również, że już w chwili nabycia omawianej działki przez M. sp. z o.o. w następstwie aktu notarialnego z 13 grudnia 1991 r. doszło do sytuacji uniemożliwiającej uwzględnienie wniosku o zwrot w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n.

W związku z powyższym brak materialnoprawnej podstawy do zgłoszenia roszczenia o zwrot nieruchomości powoduje, że postępowanie nie może być prowadzone i jako bezprzedmiotowe podlega na podstawie art. 105 § 1 kpa umorzeniu.

Niezależnie od powyższego w ocenie Starosty zebrany materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na realizację celu wskazanego w orzeczeniu o wywłaszczeniu. Nieruchomość została nabyta na cele użyteczności publicznej. W pierwszych latach została jako urządzony park i włączona do terenów wystawienniczych T. P. . Teren zagospodarowano obiektami wystawowymi, częściowo rozbudowywanymi, w tym istniejącymi pawilonami nr [...] W latach następnych realizowana była dalsza infrastruktura targowa i otoczenie, w tym m.in. obiekty gastronomiczne, a po powstaniu M. sp. z o.o. znaczną część nieruchomości zajął fragment wielkopowierzchniowego pawilonu nr [...]. Teren objęty wnioskiem o zwrot, w planach zagospodarowania przestrzennego obowiązujących w latach obejmujący okres od wywłaszczenia do dnia dzisiejszego pełnił niezmiennie funkcję usługową związaną z funkcjonowaniem targów, a działalność taka niewątpliwie mieści się w zakresie celu publicznego i jest realizowana nieprzerwanie do dnia dzisiejszego.

W odwołaniu od decyzji Starosty, strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Strona podniosła, że organ administracyjny jest związany treścią wniosku, ale nie jest związany podstawą prawną.

Zatem niezależnie od wskazanej przez stronę podstawy prawnej, tj. art. 136 i 137 u.g.n. należało, mając na uwadze zasady wynikające w szczególności z art. 6 i 7 kpa, rozważyć wszelkie możliwe w danym stanie faktycznym normy, które zastosowanie mogło być zasadne, mając na uwadze przedmiot żądania.

Wojewoda decyzją z 13 stycznia 2022 r., nr [...] utrzymał decyzję Starosty.

Organ odwoławczy stwierdził, że niesporne jest, że nieruchomości stanowiące przedmiot postępowania posiadają status nieruchomości wywłaszczonych i tym samym mogą stanowić przedmiot postępowania zwrotowego na podstawie przepisów rozdziału 6 działu III u.s.g. Z wnioskiem wystąpił podmiot uprawniony.

Wojewoda za zgodną prawem uznał odmowę zwrotu na rzecz skarżącej działki nr [...] z uwagi na to, że nieruchomość ta znajduje się w całości w liniach granicznych pasa drogowego ul. [...] i stanowi drogę publiczną.

Za prawidłowe uznano również rozstrzygnięcie Starosty w zakresie działki nr [...]. Podstawą umorzenia postępowania był fakt, że zwrotowi nieruchomości podlegają wyłącznie nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, a ta przesłanka nie została spełniona.

Odnosząc się do zarzutów odwołanie, podkreślono, że od 23 maja 1989 r., tj. od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła [...] w kraju (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1347 z późn. zm. – dalej w skrócie: "u.s.p.k.k.") istniała możliwość dochodzenia zwrotu nieruchomości w trybie postępowania regulacyjnego, które nie uzależniało zwrotu nieruchomości od tego, czy była ona wykorzystana na cel wywłaszczenia. stwierdzono, że w aktach sprawy brak jest dokumentów świadczących, że skarżąca wystąpiła o ustalenie i wypłatę odszkodowania. W konsekwencji można domniemywać, że spełniona została przesłanka, o której mowa w art. 61 ust. 1 pkt 6 powołanej ustawy. Parafia mogła w wyznaczonym terminie zwrócić się do Komisji Majątkowej o przywrócenie własności wywłaszczonej nieruchomości. Z informacji pozyskanych od M. S. W. i A. wynika, że Parafia nie wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie własności działek nr [...] i [...] w przewidzianym. Ustawa ta wprowadziła odrębny tryb postępowania dla kościelnych osób prawnych o zwrot nieruchomości. Wojewoda stwierdził brak podstaw prawnych do rozpatrywania odwołania na podstawie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła [...]. Stwierdził, że organ pierwszej instancji nie miał obowiązku uwzględniania w treści swojej decyzji art. 61 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 63 ust. 1 pkt 1-3 u.s.p.k.k. Przyjęcie odmiennej interpretacji prowadziłoby do sytuacji, w której bez jakiejkolwiek zmiany przepisów prawa, kościelne osoby prawne mogłyby domagać się przywrócenia własności upaństwowionych nieruchomości na podstawie ww. ustawy, mimo upływu terminu do złożenia wniosku w tym trybie. W takiej przypadku sytuacja prawna osób prawnych Kościoła [...], które przeprowadziły postępowanie regulacyjne przed Komisją Majątkową byłaby w istotny sposób gorsza od sytuacji tych, które po wejściu w życie ustawy nowelizacyjnej wystąpiłyby bezpośrednio do starosty z roszczeniem regulacyjnym. Roszczenia pierwszej grupy podlegałyby bowiem sankcji sześciomiesięcznego terminu prekluzyjnego z art. 4 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła [...] w kraju (Dz. U. z 2011 r. Nr 18, poz. 89), zaś te podmioty, które w ogóle nie zgłaszały roszczeń, miałyby termin otwarty, nieograniczony. Ponadto powstałby swoisty dualizm prawny, w którym część spraw niezakończonych przez Komisję Majątkową byłaby kontynuowana przez sądy cywilne, a nowe wnioski wskutek złożonych skarg przez sądy administracyjne.

Na marginesie stwierdzono, że cel wywłaszczenia został zrealizowany w okresie wojny 1939-1945.

Pismem z 17 lutego 2022 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika wniosła skargę na decyzję Wojewody, z wnioskiem o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Ponadto wniesiono o przyznanie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1) art. 61 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 63 ust. 1 pkt 1 – 3 u.s.p.k.k. w zw. z art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm. – dalej w skrócie: "k.p.a.") w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.");

2) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła [...] w kraju, którym uchylono art. 62 ust. 3 u.s.p.k.k. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podnosi, że w pierwotnym brzmieniu ustawy u.s.p.k.k. w zakresie określonym w art. 60 właściwy był tryb postępowania administracyjnego, natomiast postępowanie w oparciu o art. 61 postępowanie przed Komisją Majątkową, następnie w razie niezałatwienia sprawy na drogę postępowania sądowego.

Zmianę stanu prawnego przyniosła nowelizacja u.s.p.k.k. z 16 grudnia 2010 r. (Dz.U. z 2011 nr 18, poz. 89), która zlikwidowała Komisję Majątkową. Przepisy art. 61 i 63 nie zostały derogowane ani też nie uległy zmianie, zatem należy dokonać ich wykładni zgodnie z literalnym brzmienie.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi.

Pismem z 29 kwietnia 2022 r. M. sp. z o.o. wniosła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Rozstrzygnięcie sporu wymaga dokonania kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, którą utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji, orzekającej o odmowie zwrotu na rzecz P. P. nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako obręb [...] Ł., arkusz mapy [...], działka [...] KW nr [...] jako własność M. P. oraz o umorzeniu postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w P. oznaczonej w ewidencji gruntu jako obręb [...] Ł., arkusz mapy [...], działka [...] KW [...] jako własność M. P. oraz M. sp. z o.o.

Należy wskazać, że skarżąca nie kwestionuje stanowiska organów w zakresie odmowy zastosowania postanowień u.g.n. regulujących zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Podnosi się jednak, że organ nie zastosował alternatywnych podstaw prawnych zwrotu objętych wnioskiem nieruchomości wynikających z postanowień u.s.p.k.k.

Rację w sporze należało przyznać organom administracji publicznej.

Kwestię zwrotu wywłaszczonych nieruchomości na rzecz kościelnych osób prawnych regulują u.g.n. oraz u.s.p.k.k.

Należy podkreślić, że wniosek o zwrot nieruchomości został złożony na podstawie u.g.n.

Zgodnie z art. 136 ust. 4 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

W świetle postanowień art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 powołanego aktu, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Stosownie przy tym do postanowień art. 137 ust. 2 u.g.n., jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Wydając zapadłe w sprawie decyzje, prawidłowo ustalono, że działka nr [...] znajduje się w całości w liniach granicznych pasa drogowego ul. [...] i stanowi drogę publiczną. Powyższa okoliczność wyłącza możliwość zwrotu wskazanej działki. Zgodnie bowiem z art. 2a ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1376 z późn. zm.) drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa (ust. 1). Drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy (ust. 2). Na tle przytoczonych przepisów w orzecznictwie sądów administracyjnych od dawna jest ugruntowany pogląd, zgodnie z którym grunty zajęte pod drogę publiczną nie podlegają zwrotowi niezależnie od tego, jaki był pierwotny cel przejęcia gruntu [tak: wyrok NSA z 27 października 2020 r., I OSK 1084/20 oraz powołane tam orzecznictwo].

Nadto ustalono, że działka nr [...] została na mocy aktu notarialnego z 13 grudnia 1991 r., rep. A nr [...] wniesiona w formie aportu do M. sp. z o.o. Następnie na mocy umowy zamiany z 1 marca 2017 r., rep. A [...] M. P. zbyło nieruchomości położone w P. w rejonie ul. [...], oznaczone w ewidencji jako: działki nr [...], [...], [...] i [...], arkusz mapy [...], obręb Ł. na rzecz M. sp. z o.o., nabywając w zamian udział w wielkości [...] działki nr [...].

Zgodnie z art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

W omawianym przepisie mowa jest co prawda o sprzedaży albo ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego, przyjąć jednak należy, że w pojęciu sprzedaży, o której mowa w tym przepisie należy rozumieć nie tylko umowę sprzedaży uregulowaną przepisami k.c., lecz również inne odpłatne formy rozporządzenia rzeczą, w tym jej wniesienie aportem do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w zamian za objęcie udziałów. Aprobata innego rodzaju rozwiązania skutkowałaby bowiem naruszeniem praw osoby trzeciej, która w sposób odpłatny na skutek objęcia przez wnoszącego aport udziałów dokonała nabycia wywłaszczonej wcześniej nieruchomości, jak również prowadziłaby do nierównego traktowania podmiotów, które odpłatnie nabyły własność wywłaszczonej uprzednio nieruchomości w zależności od tego, czy nabycie to nastąpiło w formie umowy sprzedaży regulowanej postanowieniami k.c., czy też w drodze czynności objęcia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością regulowanej przepisami k.s.h.

W konsekwencji już w chwili nabycia omawianej działki przez M. sp. z o.o. w następstwie aktu notarialnego z 13 grudnia 1991 r. doszło do zaistnienia sytuacji prawnorzeczowej uniemożliwiającej na mocy art. 229 u.g.n. zrealizowanie roszczenia skarżącej o zwrot działki nr [...]. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że w dacie orzekania przez organy M. P. dysponowało jedynie wynikającym ze współwłasności udziałem we wskazanej nieruchomości wynoszącym [...]. W rezultacie brak było możliwości przeniesienia przez M. P. własności wskazanej działki na rzecz skarżącej.

Jak wskazano w wyroku WSA w Poznaniu z 21 marca 2018 r., II SA/Po 1149/17 brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna (art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.), zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet.

Niezależnie od powyższych okoliczności stwierdzić również należy, że cel wywłaszczenia spornych nieruchomości został zrealizowany. Jak wynika bowiem z orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z 31 października 1953 r., znak [...] celem uzasadniającym wywłaszczenie były cele użyteczności publicznej.

Z niekwestionowanych okoliczności sprawy wynika, że sporne nieruchomości zostały zajęte na zieleń publiczną już w okresie wojny 1939-1945 r. Ze sprawozdania z działalności Z. M. [...]. P. za czas od 1 kwietnia 1946 r. do 31 grudnia 1946 r. wynika, że sporne nieruchomości w okresie przedwojennym użytkowano jako cmentarz, natomiast w okresie wojny 1939-1945 zajęto na cele użyteczności publicznej, a mianowicie pod zieleń. Zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w użytkowaniu gminy jako zieleniec, a prace na niej zostały już częściowo wykonane z funduszy publicznych, teren został splanowany i uporządkowany. Teren ten na mocy uchwały Kolegium Z. M. z 21 marca 1946 r. przyłączono do dawnych terenów targowych. Zebrane w sprawie dowody wskazują, że teren ten stanowił przez szereg lat park wystawienniczy. Nieruchomość została jako urządzony park włączona do terenów wystawienniczych T. P. .

W odniesieniu do zarzutów skargi na wstępie należy stwierdzić należy, że u.s.p.k.k. wprowadziła specjalny tryb postępowania, zwany postępowaniem regulacyjnym, w którym sprawy o przywrócenie własności kościelnym osobom prawnym miały być rozpatrywane przed utworzonym w tym celu organem (Komisją Majątkową). Zgodnie z art. 3 ust. 2 u.s.p.k.k. w sprawach odnoszących się do Kościoła, nie uregulowanych niniejszą ustawą, stosuje się powszechnie obowiązujące przepisy prawa, o ile nie są sprzeczne z wynikającymi z niej zasadami. Kierując się treścią przytoczonego przepisu, należy stwierdzić, że u.s.p.k.k. ma charakter lex specialis w stosunku do innych powszechnie obowiązujących przepisów prawa polskiego.

W postępowaniu regulacyjnym przewidziano możliwość zwrotu nieruchomości, uzyskanie nieruchomości zamiennej, bądź odszkodowania (art. 63 ust. 1), a więc zakres możliwości rekompensaty za utraconą nieruchomość jest znacznie szerszy niż w u.g.n.

W art. 62 ust. 3 powołanego aktu w pierwotnym brzmieniu przewidziano, że wnioski o wszczęcie postępowania regulacyjnego zgłaszało się w terminie 2 lat od dnia wejścia w życie ustawy. Roszczenia nie zgłoszone w tym terminie wygasały. Zgodnie z treścią art. 62 ust. 4 u.s.p.k.k. w pierwotnym brzmieniu, postępowanie sądowe lub administracyjne dotyczące nieruchomości, o których mowa w art. 61 ulega zawieszeniu, a sądy i organy administracyjne przekazują ich akta Urzędowi do Spraw Wyznań w celu przedłożenia Komisji. Zawieszenie następowało z mocy prawa.

Omawiany akt prawny wszedł w życie 29 maja 1989 r., co oznaczało, że ostatnim dniem złożenia wniosku był początkowo 29 maja 1991 r. Na mocy art. 2 ustawy z dnia 11 października 1991 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła [...] w kraju (Dz. U. Nr 107, poz. 459) termin ten wydłużono do 31 grudnia 1992 r. Z kolei na mocy postanowień ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła [...] w kraju (Dz. U. z 2011 r. Nr 18, poz. 89) 01 marca 2011 r. zniesiono Komisję Majątkową oraz uchylono postanowienia art. 62, art. 63 ust. 4-8, art. 64, art. 65 i art. 67 u.s.p.k.k.

W art. 4 ust. 1 powołanej ostatnio ustawy nowelizującej przewidziano, że uczestnicy postępowań regulacyjnych, w których zespół orzekający lub Komisja Majątkowa w jej pełnym składzie nie uzgodniły orzeczenia przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, mogą, w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania o tym pisemnego zawiadomienia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 ustawy, o której mowa w art. 1, wystąpić o podjęcie zawieszonego postępowania sądowego lub administracyjnego, a jeżeli nie było ono wszczęte - wystąpić do sądu o zasądzenie roszczenia. Przy rozpoznawaniu sprawy sąd stosuje przepisy art. 63 ust. 1-3 ustawy, o której mowa w art. 1. W przypadku braku wystąpienia do sądu w tym okresie, roszczenie wygasa.

Zgodnie zaś z art. 4 ust. 2 analizowanej ustawy nowelizującej, w przypadku nierozpatrzenia wniosków o wszczęcie postępowania regulacyjnego, złożonych na podstawie art. 62 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy, o której mowa w art. 1, oraz art. 2 ustawy z dnia 11 października 1991 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła [...] w kraju, do uczestników postępowań regulacyjnych stosuje się odpowiednio przepis ust. 1, z tym że termin w nim wskazany liczy się od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 64 ust. 1 u.s.p.k.k., jeżeli zespół orzekający lub Komisja w jej pełnym składzie nie uzgodniły orzeczenia, zawiadamiają o tym pisemnie uczestników postępowania regulacyjnego. Zgodnie zaś z art. 64 ust. 2 powołanego aktu, uczestnicy postępowania regulacyjnego mogą w terminie sześciu miesięcy od otrzymania zawiadomienia, wystąpić o podjęcie zawieszonego postępowania sądowego lub administracyjnego, a jeżeli nie było ono wszczęte - wystąpić do sądu o zasądzenie roszczenia. Przy rozpoznaniu sprawy sąd stosuje zasady wymienione w art. 63 ust. 1-3. W przypadku braku wystąpienia do sądu w tym okresie, roszczenie wygasa.

Analizując przytoczone powyżej regulacje, należy dojść do wniosku, że wbrew stanowisku skarżącej ustawa nowelizująca z 16 grudnia 2010 r. nie stworzyła podstawy do wystąpienia przez kościelną osobę prawną do organu administracji publicznej z roszczeniem regulacyjnym dotyczącym takich nieruchomości, które nie były objęte wnioskiem skierowanym wcześniej do Komisji Majątkowej.

W wyroku z 20 października 2016 r., II CSK 794/15 SN stwierdził, że zasadnicza zmiana w podejściu do możliwości dochodzenia roszczeń regulacyjnych przez zniesienie terminu prekluzyjnego i ustanowienie nieograniczonego, otwartego terminu do ich zgłaszania powinna wynikać wprost ze sformułowań ustawy nowelizującej, a takich unormowań w niej brak. Przyjęcie wykładni, że ustawodawca nie ograniczył obecnie żadnym terminem możliwości składania nowych wniosków regulacyjnych ani rozszerzania zakresu żądań tych, które zostały już złożone do Komisji Majątkowej, nie da się pogodzić z treścią art. 4 ustawy z 16 grudnia 2010 r., w którym ustanowiono prekluzyjny termin sześciu miesięcy do wystąpienia z wnioskiem o przekazanie sprawy z Komisji Majątkowej na drogę sądową, po upływie którego roszczenie wygasało. Zdarzenia prawne i stosunki prawne powstałe pod rządami dawnego prawa należy oceniać według tego prawa, a nie prawa nowego. W tym kontekście przepis ustawy nowelizującej z 16 grudnia 2010 r., mocą której uchylono art. 62 ust. 3 u.s.p.k.k., nie stanowi, że ustawa zmieniająca ma moc wsteczną, a zatem nie można uznać, że uchylenie art. 62 ust. 3 stworzyło taki stan, jakby ten przepis nie wywołał określonego w nim skutku wygaśnięcia roszczeń. Brak jest również przepisu tworzącego po stronie kościelnych osób prawnych nowego roszczenia w miejsce tych wygasłych .

Sąd podziela to stanowisko.

Jednocześnie należy podkreślić, że treść powołanych przepisów wskazuje na właściwość sądu powszechnego w sprawach zwrotu nieruchomości na podstawie art. 61 ust. 1 u.s.p.k.k. Sprawy objęte uprzednio postępowaniem regulacyjnym, przy braku wskazania innej właściwości przez ustawodawcę po likwidacji Komisji Majątkowej, należą do sądów powszechnych, skoro taka właściwość została określona.

Podsumowując całokształt powyższych rozważań należy stwierdzić, że zapadłe w sprawie decyzje odpowiadają prawu. Organy, co nie jest zresztą kontestowane przez skarżącą, poprawnie ustaliły stan faktyczny sprawy oraz dokonały trafnego zastosowania przepisów u.g.n. Wbrew zarzutom skargi w sprawie przed organami administracyjnymi strona nie mogła powoływać się na przepisy u.s.p.k.k. normujące tzw. postępowanie regulacyjne.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.