Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 736/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31zo
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca), Asesor WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Anna Kuczyńska-Szczytkowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 października 2022 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 sierpnia 2020 r. nr 430000/71/248023/2020 w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję .


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez S. S. (dalej: skarżący, strona, wnioskodawca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, ZUS) z dnia 31 sierpnia 2020 r., nr 430000/71/248023/2020, wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.) - dalej: k.p.a. oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.) – dalej: jako – ustawa COVID-19, utrzymująca w mocy decyzję Zakładu z dnia 17 lipca 2020 r., odmawiającą skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. w wysokości 100%.

Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z 8 kwietnia 2020 r. skarżący zwrócił się o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

ZUS powołaną wyżej decyzją z 17 lipca 2020 r. odmówił wnioskodawcy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu ww. składek, w oparciu o art. 31zo ust. 1a ustawy COVID – 19 argumentując, że strona skarżąca na dzień 29 lutego 2020r. zgłosiła do ubezpieczeń społecznych więcej niż 9 ubezpieczonych i z uwagi na powyższe uznał, przez co nie przysługuje jej prawo do 100%-towego zwolnienia z należności wobec ZUS. Jednocześnie Zakład wskazał, że zwolnił skarżącego z obowiązku opłacania 50% nieopłaconych składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r., o czym strona została poinformowana pismami odpowiednio z 10 czerwca, 9 czerwca i 23 czerwca 2020 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że szczegółowa analiza wniosku, w tym przebiegu zatrudnienia w jego firmie, powinna skutkować zakwalifikowaniem go do mikroprzedsiębiorców i zwolnieniem go w całości od opłacania składek za ww. okresy rozliczeniowe. Powołała się na skierowane do ZUS swoje pismo z 24 czerwca 2020 r., w którym wyjaśniał, że przez ostatnie kilka lat nie przekraczał poziomu zatrudnienia w firmie powyżej 9 osób, z wyłączeniem uczniów. Przekroczenie tego limitu miało miejsce jedynie przez 9 dni, do dnia 29 lutego 2020 r., jednak nie wystąpiło realnie, ale wynikało z konieczności uzupełnienia stanowiska, Jedna z pracownic - która miała umowę do 29 lutego 2020 r. – oświadczyła bowiem dużo wcześniej, że nie zamierza przedłużać umowy, a jednocześnie od 17 lutego 2020 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim. Zarazem druga pracownica złożyła wypowiedzenie umowy o pracę 11 lutego 2020 r., a w dniach 19-21 lutego 2020 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim, zaś od 5 marca 2020 r. wykorzystywała zaległy urlop. W tej sytuacji brakowało dwóch pracowników, co rzutowało na funkcjonowanie firmy (działalność hotelowo-restauracyjna). W związku z tym, a także licząc się z perspektywą ich odejścia z pracy, skarżący był zmuszony w trybie pilnym zatrudnić pracownika, którego wcześniej należało przyuczyć do wykonywanych zadań. Skarżący wskazał w związku z powyższym na zasadność elastycznego podejścia do jego sprawy.

Zaskarżoną decyzją z dnia 31 sierpnia 2020 r. Zakład utrzymał w mocy swoją decyzję z 17 lipca 2020 r. W uzasadnieniu powołał się ponownie na treść art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID-19, zgodnie z którym uregulowane w nim zwolnienie (100%) z obowiązku opłacania składek za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres przysługiwało wnioskodawca, który był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Zakład podtrzymał argumentację przedstawioną w decyzji z 17 lipca 2020 r. tj. że z danych na indywidualnym koncie skarżącego wynika, że na dzień 29 lutego 2020 r. zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych było powyżej 9 osób, a tym samym ilość ubezpieczonych przekroczyła liczbę uprawniającą do 100%-wego zwolnienia od opłacania składek. Skarżącemu przysługiwało jedynie zwolnienie z opłacania należności za marzec, kwiecień i maj w 50%.

Na powyższą decyzję strona wniosła skargę do tutejszego Sądu, w której ponowie podkreśliła konieczność wnikliwego zbadania jej sprawy oraz podtrzymała argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w kierowanym do ZUS piśmie z 24 czerwca 2020 r. Zaznaczył, że tylko okresie 16 lutego -5 marca 2020 r. liczba zatrudnionych pracowników wynosiła 11 osób, przy czym wśród nich było dwoje uczniów, których – zgodnie z informacją otrzymaną od pracownicy ZUS – nie powinno się brać pod uwagę orzekając o zwolnieniu od opłacania składek.

Zakład wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) - dalej jako: p.p.s.a., zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem niemającym tu zastosowania).

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że skarga okazała się zasadna. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Spór w sprawie dotyczy zasadności odmowy całkowitego zwolnienia strony przez Zakład z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec -maj 2020 r.

Według organu strona nie spełniła przesłanek do ubiegania się o zwolnienie z art. 31zo ust. 1a uCOVID, ponieważ liczba osób zgłoszonych do ubezpieczenia społecznego przez płatnika przekroczyła 9 ubezpieczonych. Zdaniem natomiast skarżącego, organ nie uwzględnił, że w gronie pracowników było dwoje uczniów, a także nie wziął pod uwagę szczególnej sytuacji, w jakiej znalazł się on na przełomie lutego i marca 2020 r. Był on powiem zmuszony pilnie zatrudnić dodatkowego pracownika i przyuczyć go do pracy w związku z zakończeniem umowy o pracę z jedną z pracownic w dniu 29 lutego 2020, wypowiedzeniem umowy o prace przez drugą pracownicę 11 lutego 2020 r. oraz przebywaniem obu pracownic na zwolnieniach lekarskich.

Biorąc pod uwagę treść znajdujących się w katach administracyjnych dokumentów, w tym pism strony postepowania oraz treść zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z 17 lipca 2020 r. Sąd uznał, że zaskarżoną decyzje wydano z naruszeniem przepisów procesowych , które mogło mieć wpływ na wynik sprawy – w szczególności art. 107 i art. 11 k.p.a.

Przypomnieć należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego artykułu, stanowiącym rozwinięcie art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Uzasadnienie decyzji winno umożliwić stronie zapoznanie się z powodami decyzji oraz przy wiedzy, co do motywów stanowiska zajętego przez organ, podjęcie decyzji o celowości dalszego dochodzenia jej praw. W dalszej kolejności uzasadnienie decyzji winno również umożliwić dokonanie kontroli przez Sąd.

Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 1994 r., sygn. akt III ARN 2/94, OSNAPiUS 1994, nr 1, poz. 2 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 1997 r., sygn. akt III RN 94/96, OSNAPiUS 1997, nr 19, poz. 366).

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 96/10).

W ocenie Sądu organ orzekający w sprawie nie dopełnił obowiązków wynikających z ww. przepisów.

W sprawie, w treści zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji, organ ograniczył się wyłącznie do przywołania brzmienia przepisu art. 31zq ust. 8 uCOVID i 31 zo ust. 1 ustawy COVID-19 i stwierdzenia, że strona - według ustaleń organu dotyczących indywidualnego konta płatnika w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r. zgłaszała do ubezpieczeń społecznych więcej niż 9 ubezpieczonych. Powyższe według organu uniemożliwia skorzystanie ze zwolnienia.

W zaskarżonej (i poprzedzającej) decyzji, organ nie przeprowadził żadnej wykładni przepisów, a w szczególności nie przenalizował przepisów w kontekście powoływanych przez stronę okoliczności (zatrudnienie uczniów, rozwiązanie umowy z pracownicą 29.02.2020 r., zwolnienia lekarskie) i nie dokonał oceny, czy powyższe okoliczności mają wpływ na prawo do zwolnienia w świetle regulacji art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID-19. Powyższa nasuwa wątpliwość, czy organ w ogóle faktycznie rozpatrzył wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy i wniesione wcześniej pismo z wyjaśnieniami, skoro w żaden sposób się do nich w swoim rozstrzygnięciu nie odnosi. Tym samym na podstawie treści zaskarżonej decyzji strona nie miała możliwości poznania, ani nie miała możliwości poddania pod ocenę toku rozumowania organu, który skłonił go do ostatecznego wniosku.

Tak zredagowana decyzja nie spełnia wymogów w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego i nie poddaje się również kontroli Sądu. Sąd działając w granicach kompetencji przyznanych art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2020 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2019, poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 2 p.p.s.a., które sprowadzają się do kontroli legalności decyzji - nie może zastąpić organu w prawidłowym uzasadnieniu decyzji. Sąd nie może zastąpić organu w wyborze przepisów mających zastosowanie w sprawie i w dokonaniu wykładni tych przepisów oraz wskazaniu sposobu ich zastosowania w sprawie. Sąd jest uprawniony do skontrolowania prawidłowości działania organu. Zadaniem sądu administracyjnego nie jest wyręczanie organów administracji w ich obowiązku stosowania zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 3 k.p.a.

Jak zauważył tutejszy Sąd w wyroku z 21 kwietnia 2022 r. , sygn. akt III SA/Wr 750/21 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOiSA), Sąd nie może zastąpić organu w rozpatrzeniu argumentów i twierdzeń strony, nie może również za organ analizować treści wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i podejmować ocen co do jego zasadności. Takie działanie przeczyłoby istocie postępowania administracyjnego i prawu strony do rozpoznania sprawy w jej toku z dochowaniem dwuinstancyjności (w sprawie przewidziany był tryb ponownego rozpoznania sprawy).

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany jest rozpoznać wniosek strony, wskazując przepisy, które w sprawie stosuje i wyjaśniając przyjęte znaczenie norm prawnych oraz ich zastosowanie w stanie faktycznym i prawnym sprawy. Stanowisko organu obejmujące tok rozumowania i wszystkie poczynione ustalenia winno mieć odzwierciedlenie w treści wydanej decyzji. Organ zobowiązany jest odnieść się do argumentów strony. Nadto wszystkie ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego winny być poparte materiałem dowodowym umieszczonym w aktach sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję.