Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 634/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1, art. 33 par. 1 pkt 8
journal: Dz.U. 2021 poz 2069
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 września 2022 r. sprawy ze skargi M. R. na postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy z dnia 21 kwietnia 2022 r. nr NEP.906.8.2.4.2022 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę


UZASADNIENIE

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] wystawił tytuł wykonawczy nr [...] dotyczący egzekucji obowiązku niepieniężnego, polegającego na poddaniu dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince, różyczce, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B oraz inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae.

Po rozpoznaniu wniesionych przez skarżącego zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny postanowieniem z [...] lutego 2022r. oddalił zarzuty.

Inspektor Sanitarny, po rozpatrzeniu wniesionego zażalenia, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ podał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. 2021, poz. 195), organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej są uprawnione do nadzoru nad realizacją szczepień ochronnych. Nadto, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. 2021 poz. 2069 ze zm., zwanej dalej ustawą o zapobieganiu), obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w tej ustawie dotyczy ogółu osób przebywających na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Inspektor Sanitarny podał, że obowiązek ten staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem szczepień w określone granice wiekowe. Odnosząc się do kwestii "nieprawidłowej kwalifikacji do szczepień" organ wskazał, że do obowiązków lekarza należy ocena bezpieczeństwa przeprowadzenia szczepienia. Żaden przepis ustawy nie nakłada jednak na lekarza obowiązku przeprowadzania testów, np. na ewentualne reakcje alergiczne na substancje znajdujące się w preparatach szczepionkowych. Brak jest również podstawy prawnej do uzależniania zgody na wykonanie szczepienia od wypisania przez lekarza zaświadczenia o braku przeciwwskazań do szczepienia, czy też złożenia przez lekarza pisemnego oświadczenia o gwarancji braku możliwości wystąpienia powikłań poszczepiennych u dziecka. Lekarz jest zobowiązany do wydania zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym.

Organ podał, że z materiału dowodowego sprawy wynika, że w dniu [...] listopada 2021 r. lek. med. specjalista pediatra i medycyny rodzinnej R. S. wystawiła zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym u dziecka M. R., w którym stwierdziła brak przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień przeciwko gruźlicy i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych). Matka dziecka – I. R. nie wyraziła zgody na szczepienie córki "bez wykonania testów na nadwrażliwość na szczepionki". Z akt sprawy wynika, iż lekarz wypełnił zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym, które znajduje się w dokumentacji medycznej dziecka. W materiale dowodowym brak jednak informacji, czy zaświadczenie zostało wydane stronie. [...] jednak, biorąc pod uwagę fakt, że podpis matki dziecka – I. R. znajduje się na dokumencie, organ stwierdził fakt zapoznania się rodzica z treścią tego zaświadczenia. Ponadto organ stwierdził, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom nie przestał być aktualny w związku z niewydaniem zaświadczenia. Nadal obowiązek istnieje, a nawet błędne wykonanie badania nie uchyliło tej wymagalności.

Inspektor Sanitarny podkreślił, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] odniósł się do kwestii wymagalności obowiązku, przytaczając stosowne przepisy prawa oraz faktycznie uzasadniając swoje stanowisko. Żaden przepis nie nakłada na wierzyciela obowiązku odniesienia się w postanowieniu do indywidualnej sytuacji zobowiązanego. Jednocześnie Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny podkreślił, że postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego jest kontynuacją prowadzonego dotychczas postępowania. W związku z powyższym, dla organu II instancji oczywistym jest, że postępowanie dotyczy M. R. urodzonej [...] września 2018 r. Ponadto wierzyciel w sposób jasny i szczegółowy przedstawił stronie, nie tylko podstawy prawne dotyczące wymagalności obowiązku szczepień, ale wskazał również na przesłanki epidemiologiczne uzasadniające przestrzeganie terminów ich realizacji, zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych. Ze względów klinicznych i epidemiologicznych szczepienie powinno być przeprowadzone zgodnie z zaleceniami określonymi w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego.

Organ podał, że w postanowieniu organ I instancji wyjaśnił podstawy prawne wymagalności obowiązku szczepień ochronnych. Wyjaśnił również stronie rolę i znaczenie epidemiologiczne Programu Szczepień Ochronnych. Podejmował też działania w celu wyegzekwowania obowiązku szczepień ochronnych, zgodnie z regulacjami wynikającymi z przepisów powszechnie obowiązującego prawa, a przedmiotowa sprawa nie ma związku z treścią art. 4 ustawy o zapobieganiu. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] wielokrotnie kierował pisma zarówno do podmiotu leczniczego jak i Strony z zapytaniem czy M. R. stawił się z córką na lekarskie badanie kwalifikujące do szczepień ochronnych oraz czy przy braku przeciwskazań, szczepienia obowiązkowe zostały u dziecka wykonane. Ostatecznie zobowiązany nie dopełnił obowiązku wykonania szczepień ochronnych u małoletniej M. R., na co wskazuje przedstawiony materiał dowodowy. Strona nie zrealizowała ciążącego na niej obowiązku, ponieważ nie stawiła się z dzieckiem w przychodni, celem uzupełnienia zaległych szczepień ochronnych, tym samym pozbawiając je prawa do korzystania z profilaktycznych świadczeń opieki zdrowotnej z zakresu szczepień ochronnych i narażając na zakażenie chorobami zakaźnymi.

Organ podkreślił, że Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowym schematem stosowania poszczególnych szczepionek stanowi wskazówkę merytoryczno-techniczną dla osób przeprowadzających szczepienia ochronne. Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, ze szczegółowym schematem stosowania poszczególnych preparatów szczepionkowych. Termin, w którym wymagane jest wykonanie szczepienia obowiązkowego nie jest jednoznacznie określony w treści samego Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego. PSO stanowi wskazówkę merytoryczną dla lekarzy Podstawowej Opieki Zdrowotnej (lekarzy specjalistów pediatrii lub medycyny rodzinnej) kwalifikujących do szczepień ochronnych.

Organ wskazał, że Konstytucja RP w art. 31 ust. 1 stwierdza wprawdzie, iż wolność człowieka podlega ochronie prawnej, dopuszcza jednak (ust. 3) ustanowienie ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw w ustawie, gdy są one konieczne dla ochrony zdrowia i praw innych osób.

Z uwagi na powyższe, Inspektor Sanitarny podzielił stanowisko organu I instancji i utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Nakle.

W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia je poprzedzającego oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zarzucił naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:

- art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi przez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli,

- art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień

ochronnych przez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej M. R. w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek,

- art. 33 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych przez uznanie, iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżący może zaszczepić dziecko w terminie przewidzianym w treści Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.,

- art. 124 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 126 kpa w zw. z art. 18 upea przez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów, na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniej przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej,

- art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP przez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia,

- art. 33 § 1 pkt 8 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez uznanie, iż nałożona na skarżącego grzywna nie stanowi środka zbyt uciążliwego.

Ponadto Skarżący wniósł o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U. Nr 234, poz. 1570 tj. z dnia 19 kwietnia 2013 r. (Dz.U. z 2013 r. poz. 947) z art. 2, art. 30, 31 ust. 1, 2, 3 oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, brak właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", brak celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie, wniósł o zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi, nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Przyjmując, iż powyższe zagadnienia mają charakter prejudycjalny, Skarżący wniósł o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawił argumentację wspierającą podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Na podstawie tego przepisu, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17). Natomiast zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z cytowanej ustawy wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, iż nie narusza ono prawa.

Tytułem wstępu należy wskazać, iż zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W postępowaniu wywołanym ich wniesieniem przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów. Katalog podstaw zarzutów został enumeratywnie wymieniony w art. 33 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., zwanej dalej "u.p.e.a."). Wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a., uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 tej ustawy jest m.in. dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa – organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności – podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku. W przedmiotowej sprawie podmiotem tym pozostaje Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...]. Zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym jest z kolei osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jak też osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie jest to rodzic dziecka, na którym spoczywa wynikający z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu, ustawowy obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, co wynika z treści art. 5 ust. 2 tej ustawy. W myśl tego przepisu, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2020r. poz. 849).

W myśl art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zasadniczo z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W rozpatrywanej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w wyniku wystawienia wobec Skarżącego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. tytułu wykonawczego. Tytuł ten wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej został przesłany do Wojewody [...] który działając jako organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne, doręczając zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego.

Przedmiot skargi, w tym zgłoszone zarzuty są zbieżne z licznymi tego typu sprawami dotyczącymi obowiązkowych szczepień ochronnych małoletnich i stosowanych w tych ramach środków egzekucyjnych. Orzecznictwo sądów administracyjnych obu instancji jest w tym zakresie ugruntowane.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w rozważanej sprawie nie można uznać, aby organ oparł swoje czynności na regulacji, która nie stanowi źródła prawa powszechnie obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej i nie może być podstawą dla ustalania i egzekwowania obowiązków obywateli. Jak wynika z uzasadnienia skargi, Skarżący przyznaje, iż obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika z ustawy, wyraża jednak wątpliwość co do ukształtowania w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych treści, które kształtują obowiązek szczepienny. Wyjaśnić więc trzeba, że ustawodawca normą zawartą w art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu nałożył obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, zostawiając kwestie szczegółowe do uregulowania w rozporządzeniu. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b tej ustawy, obowiązek szczepień dotyczy osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z obowiązku tego zwolnione są osoby przebywające na terytorium RP przez okres krótszy niż 3 miesiące (z wyjątkiem szczepień poekspozycyjnych – art. 17 ust. 1a ustawy). W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekun faktyczny (art. 5 ust. 2 ustawy). W rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, wydanym na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu, określony został wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień, a także granice wiekowe i inne okoliczności stanowiące przesłankę konkretyzacji tego obowiązku (np. styczność z chorymi). Kwestie te Minister Zdrowia ma obowiązek uregulować, uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia. Ratio legis pozostawienia unormowania tych kwestii w rozporządzeniu związane jest z koniecznością zapewnienia szybkiej reakcji w obliczu zmieniających się warunków epidemiologicznych. Medycyna, której częścią jest nauka o chorobach zakaźnych oraz wakcynologia, to dynamicznie rozwijająca się dyscyplina naukowa. Jak trafnie dostrzeżono w doktrynie, ulokowanie w ustawie zagadnień tak szczegółowych jak wykaz chorób i obowiązkowych szczepień przeciwko nim należy uznać za dysfunkcjonalne, ponieważ w miarę szybkiego przecież postępu medycyny pociągałoby to za sobą konieczność jej wielokrotnego nowelizowania (T. Dukiet-Nagórska, Uwagi na temat Ustawy z dnia 6 września 2001 r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach, "Prawo i Medycyna" 2002, nr 11, s. 25-26).

Zasadnicze kwestie dotyczące obowiązku wykonania szczepień i podmiotów, na których spoczywa ten obowiązek, wynikają zatem z norm prawa powszechnie obowiązującego.

Odnośnie natomiast Programu Szczepień Ochronnych, jest on ogłaszany na dany rok na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu. Odnotować również należy, że godnie z przepisem § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób. Uszczegółowienie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie stanowi złamania konstytucyjnego porządku przepisów powszechnie obowiązujących, ponieważ podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym pozostaje regulacja ustawowa, zawarta art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób. Natomiast określenie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, nie należy do materii ustawowej, co uzasadnia pozostawienie w tym przedmiocie regulacji dostosowanych do potrzeb medycznych w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej (por. wyr. NSA z 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2547/18). W komunikacie precyzuje się jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby, a jego ogłoszenie, nie ma wpływu na istnienie obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym.

Tutejszy Sąd podziela pogląd wyrażany wielokrotnie przez Naczelny Sąd Administracyjny, że w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego "zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczenienia, nie można zaś z niego wywieść dodatkowych norm, niż te wynikające z ustawy i rozporządzenia" (wyrok NSA z 12 czerwca 2014 r. sygn. akt II OSK 1312/13, zob. także wyroki NSA z: 4 lutego 2015 r., sygn.. akt II OSK 1509/13; 22 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 799/16; 21 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1089/16; 17 października 2018 r., sygn. akt II OSK 2523/16 oraz II OSK 2534/16; 15 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 367/17). Wydawany przez GIS komunikat służy więc wykonaniu obowiązku nakładanego ustawą

(art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu), jest dokumentem technicznym precyzującym obowiązki wynikające z ustawy, w którym zawarte są wiadomości z zakresu medycyny dotyczące sposobu wykonania ustalonych w ustawie obowiązków. Wbrew stanowisku Skarżącego podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest więc regulacja ustawowa, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1b i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu. Konkretyzacja tego obowiązku w Programie Szczepień Ochronnych nie narusza konstytucyjnego porządku przepisów powszechnie obowiązujących (katalogu źródeł prawa). Do tych kwestii odniosły się również organy w uzasadnieniach wydanych postanowień.

W kwestii podnoszonej w skardze, dotyczącej braku wymagalności obowiązku szczepienia, w ocenie Sądu uprawniona jest wykładnia, zgodnie z którą "obowiązek poddania dziecka szczepieniu aktualizuje się w dacie wskazanej przez lekarza w wezwaniu na badanie kwalifikacyjne oraz szczepienie, doręczonym odpowiednio osobie sprawującej prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną bądź opiekunowi faktycznemu. Tak więc to ostatecznie lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, kierując się zaleceniami wynikającymi z komunikatu GIS oraz posiadaną wiedzą medyczną, będzie inicjował moment wykonalności obowiązku poddania dziecka szczepieniu. Należy podkreślić, że na lekarzu spoczywa obowiązek przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego przed zaszczepieniem. Ponadto posiada on kompetencje do odstąpienia od zaszczepienia, w sytuacji stwierdzenia przeciwwskazań do szczepienia oraz do jego czasowego odroczenia" (I. Jaworska, op. cit., s. 62-63; tak również K. Pałka, op. cit., s. 608). Stosownie do art. 17 ust. 9 ustawy o zapobieganiu, do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią. Uzupełniająco trzeba zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 17 ust. 7 ustawy o zapobieganiu, urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o żywym urodzeniu, obowiązek założenia karty uodpornienia oraz książeczki szczepień dziecka, którą następnie przekazuje ją za pokwitowaniem osobie obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osobie sprawującej prawną pieczę nad tą osobą albo opiekunowi faktycznemu (§ 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia). Wzór książeczki szczepień został określony w załączniku nr [...] do rozporządzenia i z analizy jego treści wynika, że książeczka zawiera niezbędne informacje, pozwalające rodzicowi dziecka zadośćuczynić obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Wskazuje bowiem konkretny okres życia dziecka, w którym powinna mu zostać podana odpowiednia szczepionka.

Sąd Najwyższy w wyroku z 8 stycznia 2016 r., sygn. akt V KK 306/15, stwierdził, że: "z art. 5 ust. 1 ustawy o zapobieganiu wynika wprost, że osoby przebywające na terytorium kraju są obowiązane, na zasadach określonych w tej ustawie, do poddania się szczepieniom ochronnym. Analiza przepisów przywołanej ustawy (jej art. 5 ust. 2 oraz tych zamieszczonych w jej rozdziale 4) pozwala – ponad wszelką wątpliwość – wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy tego obowiązku. Wskazuje bowiem podmiot na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych".

Sąd podkreśla, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania lub inne względy sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie.

Z ustaleń w sprawie wynika, że zobowiązany był wzywany do przychodni na badanie kwalifikacyjne dotyczące szczepień ochronnych. W dniu [...] listopada 2021 r., lekarz specjalista pediatra i medycyny rodzinnej wystawił zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym u dziecka M. R., w którym stwierdził brak przeciwskazań do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień przeciwko gruźlicy i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych). Zatem nie budzi wątpliwości, że określony w tytule wykonawczym obowiązek poddania dziecka szczepieniom miał charakter wymagalny i nie został wykonany.

Odmowa poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, jakkolwiek nie prowadzi do przymusowego zaszczepienia dziecka (przymus bezpośredni), to wywołuje konsekwencje w postaci uruchomienia postępowania egzekucyjnego obowiązku o charakterze niepieniężnym.

Z powyższych względów, zarzuty naruszenia art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu, art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zapobieganiu w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, a także art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych oraz art. 124 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 126 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. są chybione. Należy przy tym podkreślić, że przepis art. 33 § 1 u.p.e.a. nie zawiera podanej w skardze jednostki redakcyjnej, tj. pkt 2. Natomiast, nawiązując do ostatniego zarzutu należy podkreślić, iż w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ przywołał przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, zgodnie z którym obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w tej ustawie dotyczy ogółu osób przebywających na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, a także art. 5 ust. 2 tej ustawy odnoszący się do odpowiedzialności za wypełnienie obowiązku szczepień osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią albo jej opiekuna faktycznego.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu skargi, tj. naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP i złożonych w skardze wniosków, należy wskazać na stanowisko zawarte w wyroku Wielkiej Izby ETPCz z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13 (Vavřička i inni), zapadłego na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych. Trybunał stwierdził, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne, zdaniem Trybunału, realizują ważne cele społeczne, tj. ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. stadnej odporności całego społeczeństwa (zob. Warecka K., Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, opubl. LEX/el. 2021).

Stanowisko to tutejszy Sąd w pełni podziela, uznając za niezasadny zarzut naruszenia wymienionych uprzednio przepisów. Jedynie bowiem nieusprawiedliwiony charakter ingerencji w prawa jednostki zawarte we wskazanych przepisach wiązałby się z ich naruszeniem. Chroniona Konstytucją wolność człowieka nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń, m. in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji). Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. Treść art. 8 ust. 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności także dopuszcza ingerencję władzy publicznej w korzystanie z prawa do poszanowania życia prywatnego w przypadkach przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na, m.in. ochronę zdrowia lub ochronę praw i wolności osób. W ocenie Sądu, zakres tej ingerencji, obejmuje obowiązek realizacji szczepień ochronnych. Z tych względów, (pomijając, że we wniosku wadliwie postulowano o zwrócenie się do TSUE o dokonanie wykładni art. 8 ust. 1 Konwencji, przy nie budzącym wątpliwości braku łączności pomiędzy kompetencją TSUE do dokonywania wykładni aktów prawa unijnego, a interpretacją art. 8 ust. 1 EKPC), Sąd nie znalazł podstaw do zwrócenia się do ETPCz o wykładnię treści tego przepisu.

Nie było również podstaw do zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym odnoszącym się do powołanego w skardze zagadnienia. Podkreślenia wymaga, że w sytuacji konfliktu interesów indywidualnego i ogólnospołecznego, zastosowanie znajduje zasada proporcjonalności. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane również do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień dotyczy sfery zabezpieczenia społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. W orzecznictwie NSA wielokrotnie wskazywano, że obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Ponadto ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym, indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Brak jest zatem podstaw aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (v. wyrok NSA z 19 grudnia 2018 r., II OSK 2547/18). Także brak regulacji prawnej systemu odszkodowań, czy też właściwego rejestru niepożądanych odczynów poszczepiennych, nie stanowi o naruszeniu wymienionych przepisów konstytucyjnych i przepisów Konwencji.

W rezultacie, Sąd oddalił wnioski zawarte w złożonej skardze.

Ostatni z podniesionych zarzutów skargi – zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi, poprzez uznanie, iż nałożona na skarżącego grzywna nie stanowi środka zbyt uciążliwego, również nie mógł stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Wskazany przepis art. 33 § 1 powołanej ustawy dotyczy nałożenia określonych obowiązków na osobę zakażoną i nie ma żadnego związku ze sformułowanym zarzutem. Treść § 1 tego przepisu nie zawiera przy tym żadnych punktów. Można jedynie przypuszczać, że zamiarem strony skarżącej było powołanie zamiast ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi, ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na co wskazywałoby uzasadnienie skargi. Zgodnie z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020r. podstawą zarzutu mogło być zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Uprawnionym do jego rozpatrzenia był jednak organ egzekucyjny, a nie wierzyciel. Podkreślić należy, że w obecnym stanie prawnym zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego może być kwestionowane w postępowaniu wywołanym skargą na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego (art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Zgodzić się więc należy ze stanowiskiem organu, że to organ egzekucyjny, jakim jest Wojewoda [...], ustala wysokość nałożonej grzywny. Jedynie uzupełniająco można dodać, że Skarżący nie podjął próby wykazania, aby nałożona na niego grzywna stanowiła zbytnie obciążenie jego budżetu, a z drugiej strony, zastosowanie grzywny w celu przymuszenia i to w wysokości [...] zł nie wskazuje na uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego.

Z powyższych względów, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.