Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 731/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1, art. 30
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Tyliński Sędziowie Sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędzia WSA Renata Owczarzak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 lutego 2023 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i nakazania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wraz z odsetkami 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia [...] marca 2022 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. zwraca ze Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) kwotę [...]([...]) złotych tytułem nienależnie uiszczonego wpisu.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy Ł., na podstawie art. 25 ust. 1 i art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. – dalej powoływanej jako "u.ś.r."), art. 15h ust. 1 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021r. poz. 2095 ze zm.) decyzją z [...] marca 2022 r. nr [...] ustalił i nakazał A. T. (tj. Skarżącemu) zwrot kwoty [...] zł tytułem:

1) nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. po [...] zł miesięcznie, łącznie należność główna [...] zł,

2) odsetek od nienależnie pobranych świadczeń pielęgnacyjnych na dzień wydania decyzji w wysokości [...] zł.

Łączną kwotę do zwrotu organ określił na [...] zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] przedłużono A. T. prawo przyznane decyzją nr [...] do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem w kwocie 1830,00 zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2020 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Skarżący pomimo pouczenia o warunkach zachowania ważności przysługującego mu prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego znajdującego się w decyzji z [...] kwietnia 2020 r. znak [...] w przedmiocie przedłużenia prawa do przedmiotowego świadczenia, nie poinformował Wójta o wydaniu w dniu [...] listopada 2020 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. nowego orzeczenia o niepełnosprawności wymagającego opieki B. T. Wobec powyższego, w ocenie organu, Skarżący nienależnie pobierał świadczenie pielęgnacyjne pomimo zaistnienia okoliczności uzasadniającej ustanie prawa do jego pobierania.

We wniesionym odwołaniu Skarżący podniósł, że po uzyskaniu ww. orzeczenia o niepełnosprawności niezwłocznie poinformował telefonicznie o tym fakcie Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł., jednak nie został wezwany do dostarczenia organowi przedmiotowego orzeczenia. Ponadto, Skarżący wskazał, że nie miał świadomości ustania prawa do pobierania świadczenia po uzyskaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna, szczególnie że organ nadal mu je wypłacał.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. (zwane dalej "Kolegium"), decyzją z dnia [...] maja 2022 r. znak [...], utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Wójta. Kolegium stwierdziło, że Wójt działając na podstawie art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, decyzją z [...] kwietnia 2020 r. znak [...] przedłużył Skarżącemu prawo przyznane decyzją z [...] maja 2017 r. znak [...] do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym B. T., od dnia 1 kwietnia 2020 r. do upływu 60 dni od odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium, z treści tej decyzji w sposób oczywisty wynika, że wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności powoduje ustanie prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium stwierdziło ponadto, że Skarżący został precyzyjnie i jasno pouczony o obowiązku powiadomienia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r. Ponadto, organ wskazał, że w aktach sprawy nie ma dowodu na okoliczność, że Skarżący zawiadomił organ telefonicznie o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności wymagającego opieki syna.

Na powyższe rozstrzygnięcie Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę zaskarżając je w całości i wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. Skarżący zarzucił organowi II instancji naruszenie:

– przepisu prawa materialnego zawartego w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na rozpatrywaniu kwestii nienależnie pobranego świadczenia w całkowitym oderwaniu od czynnika subiektywnego w postaci winy świadczeniobiorcy;

– przepisów postępowania zawartych w art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm. – dalej jako k.p.a.) poprzez niezweryfikowanie stanu świadomości skarżącego co do wiedzy w zakresie należności świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że w świetle art. 30 ust. 1 u.ś.r. obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego może zostać nałożony dopiero po ostatecznym stwierdzeniu przez właściwy organ, że określone świadczenie zostało pobrane nienależnie. W przedmiotowej sprawie tymczasem organ w jednej decyzji rozstrzygnął zarówno o tym, że świadczenie zostało pobrane nienależnie jak też nałożył na Skarżącego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Skarżący podniósł także, że "świadczenie nienależnie pobrane" należy rozumieć jako świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W ocenie Skarżącego obowiązek zwrotu takiego świadczenia obciąża tylko osobę, która przyjęła świadczenie w złej wierze, tj. mając świadomość, że świadczenie się jej nie należy. Skarżący podniósł jednak, że z kierowanych do niego pouczeń nie wynikało, iż z momentem uzyskania nowego orzeczenia będzie musiał uzyskać nową decyzję o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast tylko prawidłowe, czytelne i jasne pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku. Skarżący wskazał, że nie został należycie pouczony o jego obowiązkach względem organu, zatem brak jest podstaw do nałożenia obowiązku zwrotu świadczenia.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponadto, organ wskazał, że stanowisko skarżącego dotyczące orzekania o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w dwóch odrębnych decyzjach administracyjnych jest nieaktualne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 P.p.s.a.

Na wstępie Sąd podkreśla, że niniejsza sprawa jest kolejną z rozpoznawanych przed tutejszym Sądem ze skargi skarżącego w przedmiocie ustalenia i nakazu zwrotu Skarżącemu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wraz z odsetkami, w której organ uznał jako podstawę do wydania orzeczenia skutki wywołane niepoinformowaniem przez Skarżącego Wójta o wydaniu w dniu [...] listopada 2020 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. nowego orzeczenia o niepełnosprawności wymagającego opieki B. T. Wyroku z 6 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Bd 730/22, tut. Sąd uwzględnił skargę skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i nakazania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wraz z odsetkami za okres od dnia 25 listopada 2020 r. do dnia 31 grudnia 2020 r.

Stanowisko z argumentacją prawną zawartą w powyższym wyroku Skład Sądu rozpoznający przedmiotową sprawę w całości akceptuje, uznając za własną.

We wniesionym odwołaniu Skarżący podniósł, że po uzyskaniu ww. orzeczenia o niepełnosprawności niezwłocznie poinformował telefonicznie o tym fakcie Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł., jednak nie został wezwany do dostarczenia organowi przedmiotowego orzeczenia. Ponadto, Skarżący wskazał, że nie miał świadomości ustania prawa do pobierania świadczenia po uzyskaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna, szczególnie że organ nadal mu je wypłacał.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. (zwane dalej "Kolegium"), decyzją z [...] maja 2022 r. znak [...], utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Wójta. Kolegium stwierdziło, że Wójt działając na podstawie art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, decyzją z [...] kwietnia 2020 r. znak [...] przedłużył Skarżącemu prawo przyznane decyzją z [...] maja 2017 r. znak [...] do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym B. T., od dnia 1 kwietnia 2020 r. do upływu 60 dni od odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium, z treści tej decyzji w sposób oczywisty wynika, że wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności powoduje ustanie prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium stwierdziło ponadto, że Skarżący został precyzyjnie i jasno pouczony o obowiązku powiadomienia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r. Ponadto, organ wskazał, że w aktach sprawy nie ma dowodu na okoliczność, że Skarżący zawiadomił organ telefonicznie o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności wymagającego opieki syna.

Na powyższe rozstrzygnięcie Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę zaskarżając je w całości i wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. Skarżący zarzucił organowi II instancji naruszenie:

– przepisu prawa materialnego zawartego w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na rozpatrywaniu kwestii nienależnie pobranego świadczenia w całkowitym oderwaniu od czynnika subiektywnego w postaci winy świadczeniobiorcy,

– przepisów postępowania zawartych w art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez niezweryfikowanie stanu świadomości skarżącego co do wiedzy w zakresie należności świadczenia pielęgnacyjnego.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącemu od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. było świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Treść powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że ustawodawca uwarunkował uznanie przedmiotowego świadczenia za niezależnie pobrane od świadomości świadczeniobiorcy o braku prawa do jego pobierania, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, wedle którego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, czy miało charakter świadczenia nienależnego (por. np. wyrok NSA z 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1392/21 – dostęp na https://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W niniejszej sprawie podstawą uznania pobranego przez Skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane była okoliczność niepoinformowania przez Skarżącego o wydaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jego syna. Stosownie do art. 15h ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. poz. 1842 ze zm. – dalej powoływanej jako ustawa COVID-19) wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności powoduje utratę ważności orzeczenia poprzedniego, co spowodowało wygaśnięcie przyznanego wcześniej Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W okolicznościach niniejszej sprawy Skarżący w kolejnych decyzjach Wójta Gminy Ł. dotyczących przedmiotowego świadczenia (z dnia [...] maja 2017 r., [...] stycznia 2018 r., [...] stycznia 2019 r., [...] stycznia 2020 r., [...] kwietnia 2020 r., [...] stycznia 2021 r. i [...] stycznia 2022 r.) został pouczony o konieczności niezwłocznego informowania organu o zmianach w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do otrzymywanego świadczenia rodzinnego, w tym na jego wysokość – zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r. Z przepisu tego wynika, że świadczeniobiorca ma obowiązek informowania organu m.in. o "innych zmianach" ale jedynie takich, które mają wpływ na prawo do świadczenia. Stwierdzić należy, że tak nałożony na skarżącego obowiązek informacyjny nie zawierał pouczenia o utracie prawa do pobierania świadczenia w razie jego niespełnienia. Zauważyć należy jednakże, że nowe orzeczenie o niepełnosprawności syna Skarżącego pozostaje bez wpływu na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż potwierdza jedynie, że jest on nadal osobą niepełnosprawną (co jest przesłanką otrzymania świadczenia, a nie jego utraty). Pouczenie sformułowane jak powyżej zakłada jedynie potencjalną możliwość wystąpienia negatywnych przesłanek w zakresie prawa do świadczenia i nie wskazuje żadnych konkretnych przypadków jego ewentualnej utraty. To z kolei wskazuje, że Skarżący w sposób uprawniony mógł wnioskować, że w przypadku wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności jego syna, nie zaszły zmiany, które miałyby wpływ na prawo do świadczenia.

Należy mieć na uwadze, że dla oceny, czy został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., konieczne jest uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji, pouczenie, o którym mowa w tym przepisie, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego (por. wyrok NSA z dnia 10 września 2019 r. sygn. akt I OSK 1139/19). Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych decydujące są materialnoprawne przepisy u.ś.r. warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych. Sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie ma takiego charakteru.

Niezasadne jest przy tym stanowisko Kolegium, że obowiązek o poinformowaniu o nowym orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wynika z samej sentencji decyzji Wójta z [...] kwietnia 2020 r. przedłużającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Z sentencji tej decyzji wynika tylko do jakiego momentu prawo to zostało przedłużone. W sentencji nie wskazano, że prawo ulega przedłużeniu "do momentu wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności, o którym uprawniony powinien powiadomić organ". Trzeba przy tym wziąć pod uwagę, że przedłużenie prawa do świadczenia nastąpiło nie na podstawie przepisów u.ś.r., ale na podstawie ustawy wydanej w szczególnym czasie związanym z epidemią COVID-19, która w samym tytule stwierdza, że jest ustawą "o szczególnych rozwiązaniach". Szczególne rozwiązania mogły równie dobrze polegać na tym, że to organ wydający nowe orzeczenie o niepełnosprawności winien powiadomić o tym z urzędu organ, który orzekł o przedłużeniu świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sytuacji sentencji ww. decyzji nie można przyznać waloru pouczenia wymaganego przez art. 25 ust. 1 u.ś.r.

Reasumując powyższe należy stwierdzić, że przedstawione przez organy okoliczności nie pozwalają na stwierdzenie, że świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez Skarżącego w związku z opieką nad synem nosi znamiona nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu przepisów u.ś.r.

Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę na brak w aktach sprawy nowego orzeczenia o niepełnosprawności B. T., które – jak wskazują strony – wydane zostało w dniu [...] listopada 2020 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. Zarówno Skarżący, jak i organy obu instancji w swoich pismach i decyzjach wskazywały na fakt wydania ww. orzeczenia, jednakże nie zostało ono dołączone do akt sprawy. Mając na względzie, że zgodnie z art. 133 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (tj. akt przedstawionych przez organ) Sąd jest zobowiązany uznać, że zaskarżona decyzja wydana została przez organ niedysponujący powyższym orzeczeniem o niepełnosprawności, a tym samym nie miał on możliwości zweryfikowania czy orzeczenie to jest w obrocie prawnym, jaka jest data jego wydania, czy jest ono ostateczne, a także od kiedy Skarżący dysponował informacją o jego wydaniu i ostateczności. Brak dokumentu pozwalającego ustalić te podstawowe dla sprawy okoliczności jest równoznaczne z naruszeniem ciążącego na organie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy (obowiązek wynikający z art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na marginesie należy zwrócić uwagę, że istniała możliwość zachowania ciągłości przedmiotowego świadczenia. Trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Taką możliwość Skarżący mógł mieć nawet w momencie wydania przez Wójta decyzji z [...] marca 2022 r. Stosownie bowiem do art. 1 pkt 24 ustawy COVID-19, od dnia 16 grudnia 2020 r. wszedł w życie m.in. art. 15zzzzzn2, który w ust. 1 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:

1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,

2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,

3) przedawnienia,

4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,

5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,

6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju,

-organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

W myśl zacytowanego art. 15zzzzzn2 ust. 2 ustawy COVlD-19 w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 15zzzzzn2 ust. 3 ustawy COVID-19). Stan epidemii ogłoszono od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze RP na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 491). Został on natomiast odwołany dopiero z dniem 16 maja 2022 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii, Dz. U. z 2020 r. poz. 1027). Podkreślenia wymaga, że art. 15zzzzzn2 ustawy COVlD-19 jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 24 ust. 2a u.ś.r. Z jego treści jednoznacznie wynika, że odnosi się on do terminów materialnych prawa administracyjnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 października 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 918/21).

Zważywszy na treść przytoczonej powyżej regulacji prawnej dotyczącej stanu epidemii organ I instancji, rozpoznając sprawę, kierując się zasadami wynikającymi z art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a., powinien był poinformować Skarżącego o treści przepisu art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy COVID-19, a także o przekroczeniu terminu wskazanego w art. 24 ust. 2a u.ś.r. i powinien był wyznaczyć mu 30-dniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie tego terminu. Dopiero po złożeniu wniosku o przywrócenie terminu i jego rozpoznaniu albo po bezskutecznym upływie terminu do jego złożenia można było badać, czy zaistniały podstawy do tego, aby oznaczając datę początkową okresu, na który przyznano wnioskowane świadczenie zastosować art. 24 ust. 2a u.ś.r.

Za niezasadny należy uznać natomiast zarzut Skarżącego odnośnie wydania jednej decyzji uznającej wypłacone świadczenia za nienależne i zobowiązującej skarżącego do zwrotu tych świadczeń. Należy zauważyć, że z chwilą wejścia w życie z dniem 18 września 2015 r. ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302) nowelizacji uległ art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r. Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu do ustawy wprowadzono pojęcie "decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych". Tym samym z woli samego ustawodawcy organy administracji uzyskały uprawnienie do tego, by w drodze jednej decyzji administracyjnej stwierdzać zarówno istnienie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jak i orzekać o ich zwrocie (por. wyrok NSA z 12 czerwca 2019 r. sygn. I OSK 2188/17 – dostęp jw.).

Mając jednakże na względzie wcześniej wskazane uchybienia prawu, którego dopuścił się organ, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 259; zwanej "p.p.s.a.") orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji winien przede wszystkim uzupełnić akta sprawy o orzeczenie o niepełnosprawności syna Skarżącego oraz przy rozstrzyganiu sprawy zastosować się do powyższego stanowiska Sądu.

Orzeczenie o kosztach postępowania w punkcie 2 sentencji Sąd podjął na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 265) w sprawie opłat za czynności radców prawnych, biorąc pod uwagę wynagrodzenie dla pełnomocnika działającego w sprawie (480 zł) oraz wysokość uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).

O zwrocie Skarżącemu kwoty nienależnie uiszczonego wpisu (pkt 3 sentencji) Sąd orzekł na podstawie art. 225 p.p.s.a. mając na względzie, że sprawa dotycząca świadczenia pielęgnacyjnego należy do spraw z zakresu pomocy i opieki społecznej, a stosownie do art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej.