Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 277/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2020-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2020 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 10 czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez J. K. (zwanego dalej: "skarżącym") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (zwanego dalej "SKO" lub "Kolegium") z dnia 10 czerwca 2020 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy [...], w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem – M. K.

Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 26 marca 2020 r., J. K. wystąpił do Wójta Gminy [...] o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym synem M. K. (ur. [...] 1982 r.), w wysokości różnicy pomiędzy otrzymywanym świadczeniem emerytalnym netto, a wysokością pełnej kwoty świadczenia pielęgnacyjnego. Do wniosku dołączył: 1) decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia 26 sierpnia 2019 r. Nr [...] o przyznaniu skarżącemu emerytury od dnia 1 sierpnia 2019 r.; 2) wydane na stałe orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 29 stycznia 2019 r. Nr [...], zaliczające M. K. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że stwierdzona niepełnosprawność istnieje od urodzenia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 lutego 1998 r.

Decyzją z dnia 15 kwietnia 2020 r., nr [...], Wójta Gminy [...], odmówił skarżącemu przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Decyzja wydana została na podstawie art. 3 pkt 11 i pkt 21 lit. a, art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a i pkt 2 lit. a, art. 20 ust. 2 i ust. 3, art. 23 ust. 1 i ust. 2, art. 24 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111), zwanej dalej ustawą, § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466) oraz art. 104 § 1, § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020r., poz. 256), zwanego dalej k.p.a. Uzasadniając motywy rozstrzygnięcia wskazano, że w sprawie ustalono wystąpienie pozytywnych przesłanek do przyznania świadczenia do których zalicza się fakt, że osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a niepełnosprawność istnieje od urodzenia, a skarżący jest jej ojcem. Ustalono jednak również negatywne przesłanki uzasadniające odmowę przyznania świadczenia, tj. że skarżący ma ustalone prawo do emerytury oraz że osoba wymagająca opieki, tj. syn skarżącego, pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na podstawie dokonanych ustaleń uznano, że nie zostały spełnione wszystkie wymagane przesłanki uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, zarzucając:

- naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, poprzez przyjęcie błędnego założenia, że sam fakt otrzymywania świadczenia emerytalnego przez opiekuna osoby niepełnosprawnej implikuje niemożność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

- naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, poprzez przyjęcie błędnego założenia, że fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki, bez rozpatrzenia tego, czy małżonek jest w stanie efektywnie sprawować nad niepełnosprawnym opiekę stanowi negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania prawa do świadczenia w wysokości różnicy pomiędzy wysokością pełnej kwoty świadczenia pielęgnacyjnego, a wysokością otrzymywanego świadczenia emerytalnego netto skarżący wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacane jest w kwocie 1.830 zł., podczas gdy on opiekując się swym niepełnosprawnym synem otrzymuje emeryturę w wysokości ok. 1.000 zł. Taki stan rzeczy powoduje, że jest on w gorszej sytuacji, aniżeli inny opiekun, który nie pobiera emerytury, a świadczenie pielęgnacyjne. Powołując się na orzecznictwo sądowe skarżący wywodził, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Opiekun otrzymujący emeryturę w niższej wysokości winien otrzymać tę różnicę tytułem świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto jak wskazał, sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniem niepełnosprawności, nie eliminuje innych osób bliskich w prawie do uzyskania świadczenia. Bazowanie wyłącznie na literalnym brzmieniu tej regulacji prowadziłoby do pokrzywdzenia zarówno samego opiekuna faktycznego osoby niepełnosprawnej, jak również osoby niepełnosprawnej, która to mogłaby nie mieć zapewnionej należytej opieki w związku z tym, że opiekun pozostawałby bez środków do życia i byłby zmuszony utrzymywać się z pracy zarobkowej, a zatem nie miałby możliwości fizycznej opieki nad osobą niepełnosprawną. Stąd też, pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełniać, a zrealizować tę pomoc jest w stanie osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności. Stosownie do tego skarżący podkreślił, że jest jedyną osobą, która może zapewnić swojemu synowi opiekę w sposób efektywny. Syn jest bowiem dorosłym mężczyzną, przez co jego małżonka nie jest w stanie wykonywać przy nim czynności życia codziennego, tj. przebieranie, wkładanie i wyciąganie z wanny, codzienna rehabilitacja, gimnastyka, usadawianie niepełnosprawnego w łóżku, w wózku, w samochodzie. Te i wiele innych czynności wykonuje skarżący, w związku z czym ma on pełne prawo do otrzymywania z tego tytułu świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący opiekował się swym synem już przed zawarciem przez niego związku małżeńskiego, natomiast małżonka syna nie posiada doświadczenia w opiece nad osobami niepełnosprawnymi. W związku tym uznać należy, że skarżący jest najwłaściwszą i jedyną osobą, która może zapewnić należytą i całodobową opiekę nad niepełnosprawnym.

Zaskarżoną decyzją z dnia 10 czerwca 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uznając, że ustalone prawo do emerytury osoby sprawującej opiekę wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tej osobie Kolegium podzielił pogląd, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy jest sformułowany w sposób niebudzący wątpliwości i nie pozostawia organom administracji orzekającym w tego rodzaju sprawach żadnego luzu decyzyjnego. W szczególności w aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu prawa, który regulowałby kwestię przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a pobieraną emeryturą. W odniesieniu do przesłanki wyłączającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy, Kolegium przyjęło, że z literalnego brzmienia tego unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Brak jest tym samym podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ojcu na niepełnosprawnego syna, gdy ten pozostaje w związku małżeńskim, a żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wyraźnie wskazał, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Wobec powyższego Kolegium nie znalazło podstaw do zmiany decyzji organu pierwszej instancji stwierdzając, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśniło przy tym, że ustawodawca nie zamieścił w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone we wskazanych wcześniej przepisach i nie pozostawił tym samym organom administracyjnym prawa do przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego.

W skardze wniesionej na decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, powtórzył zarzuty naruszenia:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że posiadanie ustalonego prawa do emerytury wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyklucza pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powołując się na orzecznictwo sądowe wywodził, że organy błędnie uwzględniły literalne brzmienie wskazanych regulacji. Stwierdził, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy prawidłowo zinterpretowany powinien znaleźć zastosowanie do sytuacji skarżącego w ten sposób, że pozbawia go przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 ustawy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury. Z kolei przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wówczas, gdy małżonek nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Stosownie do tego skarżący podniósł, że nie ma wątpliwości co do zaistnienia takowych obiektywnych przyczyn w niniejszej sprawie. Wyjaśnił, że małżonka osoby niepełnosprawnej nie może opiekować się nim z tego powodu, że niepełnosprawny jest dorosłym mężczyzną, którego dużą wagę potęguje bezwładność jego mięśni. Owa bezwładność skutkuje tym, że niepełnosprawny jest całkowicie zależny od opiekuna, w związku z czym opiekun, czy to podczas podnoszenia, przenoszenia, czy obracania nie może liczyć na wsparcie siłowe ze strony niepełnosprawnego. Z tego też powodu niemożliwym jest, aby małżonka niepełnosprawnego wykonywała przy swoim mężu zasadnicze czynności związane z opieką nad nim, tj. posadowienie w wózku, włożenie do wanny, usadowienie w samochodzie, umieszczenie w łóżku itp. Nadto małżonka osoby niepełnosprawnej nie jest w stanie zawieźć go do lekarza, na badania, czy na zabieg. Łączy się to bowiem z koniecznością przełożenia niepełnosprawnego z łóżka na wózek, a następnie włożenia go z wózka do samochodu i włożenie ciężkiego wózka do bagażnika. Ponadto, niepełnosprawny wymaga regularnego masowania w okolicy śródstopia oraz kręgosłupa, jak i innych czynności rehabilitacyjnych, co też wymaga niemałej siły. Skarżący zaznaczył, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy rozumiany literalnie oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. Osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie ze względu na okoliczności nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich. Należy mieć na uwadze, że świadczenie pielęgnacyjne ma za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. W niniejszej sprawie skarżący jest natomiast jedyną osobą, która może w sposób właściwy zapewnić niepełnosprawnemu opiekę. Jego małżonka jako kobieta, nie jest w stanie wykonywać przy nim nawet czynności życia codziennego. Te i wiele innych czynności wykonuje całodobowo skarżący, w związku z czym ma on pełne prawo do otrzymywania z tego tytułu świadczenia pielęgnacyjnego. Należy także mieć na uwadze, że skarżący opiekował się swym synem na wiele lat przed zawarciem przez niego związku małżeńskiego, które to z kolei zostało zawarte niedawno. Stąd skarżący jest najwłaściwszą, najbardziej kompetentną i jedyną osobą, która może zapewnić należytą opiekę niepełnosprawnemu i domaga się przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy wysokością kwoty świadczenia pielęgnacyjnego, a wysokością otrzymywanego przez niego świadczenia emerytalnego netto.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu podtrzymało w całości argumentację zawartą w motywach zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, z póżn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Przeprowadzona w niniejszej sprawie przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja została wprawdzie podjęta z naruszeniem prawa materialnego, jednak naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy i nie uzasadniało uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.

Zaskarżoną decyzją odmówiono skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem, który legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, która istnieje od urodzenia.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm.), zwanej nadal ustawą. Kolegium uznało, że w sprawie zaistniały dwie negatywne przesłanki wyłączające możliwość przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a i w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Dokonując wykładni tych przepisów i uznając, że znajdują w sprawie zastosowanie organ odwoławczy podzielił pogląd organu pierwszej instancji, że posiadanie przez skarżącego ustalonego prawa do emerytury wyczerpuje przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, natomiast pozostawanie przez syna skarżącego (wymagającego opieki), w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi o zaistnieniu przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy.

Istota sporu powstałego na gruncie niniejszej sprawy dotyczy wykładni ww. przepisów oraz oceny, czy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy istniały uzasadnione podstawy do zastosowania tych regulacji i odmowy przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia.

Rozstrzygając tę kwestię, w odniesieniu do przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy Sąd podziela stanowisko skarżącego co do braku możliwości przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na tej podstawie.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W zakresie wykładni ww. przepisu zarówno organy administracji procedujące w przedmiotowej sprawie, jak i skarżący powołali się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, które nie jest jednolite i wyraża odmienne poglądy.

Wyjaśnić należy, że w ostatnim czasie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dostrzec można zmianę linii orzeczniczej, w której odstępuje się od zastosowanej w zaskarżonej decyzji wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, który koreluje z efektami wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej. Rezultat zastosowania w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy wyłącznie wykładni językowej prowadzi do wniosków, które nie pozwalają na ich zaakceptowanie z punktu widzenia konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Niezbędność takiej wykładni wynika także ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynosiło ono 420 zł i było niższe niż świadczenia emerytalne wskazane w tym przepisie. W obecnych realiach pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna, który otrzymuje niższą emeryturę nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej oraz narusza konstytucyjną zasadę równości. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny została zróżnicowana w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, a tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach.

Rozpoznając zatem przedmiotową sprawę Sąd uwzględnił linię orzeczniczą dotyczącą wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych zapoczątkowaną wyrokiem WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Go 833/18, podtrzymaną w orzeczeniach m.in. WSA w Gdańsku (wyrok z dnia 12 września 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 472/19), WSA w Poznaniu (wyrok z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 921/19), WSA w Opolu (wyrok z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Op 168/20 i z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Op 168/20) i orzecznictwo NSA (wyrok z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20) - wszystkie orzeczenia są dostępnie na stronie internetowej - www.orzeczenia.nsa.gov.pl - zwanej dalej CBOSA.. Sąd podziela stanowisko, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie.

W niniejszej sprawie Sąd w pełni identyfikuje się z powołanym wyżej poglądem i w konsekwencji wywodem prawnym zawartym w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, gdzie dokonano wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w aspekcie konstytucyjnej zasady równości, przyjmując potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej tego przepisu, wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Sąd ten zauważył, że wprawdzie proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać. Pogląd, że dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych, jest obecnie dominujący w nauce prawa i orzecznictwie (przywołano uchwałę NSA z 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, a także poglądy wyrażane w piśmiennictwie: M. Zirk-Sadowski: "Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. Tom 4", s. 204 i nast., M. Gutowski, P. Kardas: "Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji", W-wa 2017, s. 275 i nast.). Jasność przepisów może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie, a przepis jasny może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów, czy istotnej zmiany sytuacji społecznej czy ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie (L. Morawski: "Wykładnia prawa w orzecznictwie sądów. Komentarz", Toruń 2002, s. 65).

NSA wyjaśnił również, że u podstaw konieczności zastosowania tej oderwanej od powszechnie stosowanej w latach poprzednich wykładni językowej legła szeroko rozumiana na gruncie przepisów ustawy zasada równości oraz istotne zmiany sytuacji społeczno-ekonomicznej wynikające z opisanego wyżej skokowego wzrostu wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, przewyższającego dynamikę wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych. Zwrócił przy tym uwagę na dokonujące się w ostatnim okresie zmiany o charakterze społecznym, tj. że za zróżnicowaniem sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającym na pozbawieniu świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy otrzymują świadczenia niższe, wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, nie przemawia stan finansów państwa. Świadczy o tym wprowadzenie w ostatnich latach nowych programów przyznających w dużej skali świadczenia socjalne, także osobom zamożnym (świadczenie wychowawcze, świadczenia z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego) oraz zapowiedzi daleko idącego rozszerzenia takich programów w najbliższym czasie. W uzasadnieniu cytowanego wyroku NSA z dnia 18 czerwca 2020 r. wyjaśniono również wątpliwości jakie może budzić wybór sposobu rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu administracyjnym, tj. albo tak jak chce tego skarżący w niniejszym postępowaniu, przez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pomniejszonego o wysokość pobieranej emerytury, albo przez umożliwienie zainteresowanej stronie dokonania wyboru świadczenia dla niej korzystniejszego i rezygnacji ze świadczenia mniej korzystnego (niższego). W tej mierze NSA odwołał się do poglądu wyrażonego w innym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, w którym wyjaśniono, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 824/19 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1265/19). W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (aktualnie: Dz. U. z 2020 r., poz. 53), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. W ocenie NSA, w pełni akceptowanej przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy emerytalnej. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Emerytura jest wprawdzie prawem niezbywalnym, ale zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury.

Dalej NSA wywiódł, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto, zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których, tak jak w niniejszym postępowaniu, strona dysponuje dodatkowymi możliwościami wykazania zasadności swojego żądania, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o tych możliwościach, nie potrafiła z nich skorzystać.

Uwzględniając przedstawioną argumentację i przenosząc ją na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organy dokonały nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. W konsekwencji nie udzieliły skarżącemu odpowiedniej informacji, ani co do możliwości wyboru świadczenia, ani co do skutków dokonania określonego wyboru. Naruszyły więc w tym zakresie wskazywany przepis prawa materialnego na skutek błędnej wykładni, a także przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 9 i art. 79a k.p.a. w związku z brakiem udzielenia informacji co do możliwości wyboru pomiędzy pobieraniem emerytury lub świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazane powyżej naruszenia nie mogło mieć jednak wpływu na wynik niniejszej sprawy. W ocenie Sądu, organy prawidłowo bowiem uznały, że fakt pozostawania syna skarżącego w związku małżeńskim stanowi negatywną przesłankę z art. 15 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, której zaistnienie skutkuje odmową przyznania świadczenia. Z tego też względu brak było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, a rozstrzygnięcie o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uznać należało za prawidłowe.

W zakresie powyższej oceny wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z literalnego brzmienia powołanego przepisu niewątpliwie wynika, że zawsze, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało bez względu na jakiekolwiek inne, szczególne okoliczności faktyczne. Taką wykładnię przyjęły organy w niniejszej sprawie. Dostrzec jednak należy, że w orzecznictwie sądowym nie ma również zgodności co do prawidłowości tak ścisłego rozumienia wskazanego przepisu. Istnieje linia orzecznicza, na którą powołuje się skarżący, odwołująca się do konieczności uwzględniania w zakresie stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy także wykładni celowościowej i systemowej. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przychyla się do tych poglądów przyjmując, że cel regulacji dotyczących przyznania świadczenia pieniężnego oraz funkcja pomocy społecznej, ma istotne znaczenie w procesie stosowania prawa.

W zakresie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, Sąd podziela pogląd wyrażany w orzecznictwie, że przepis ten, rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji niepełnosprawnego, w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek – nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy obowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 288/20, wyrok NSA z dnia 25 września 2020 r., sygn. akt I OSK 998/20; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle powyższego sam fakt, że syn skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie mógł więc być przesądzający dla stwierdzenia zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 15 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, skutkującej odmową przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu, trafny jest wywód zaprezentowany w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 230/20, że kategoryczne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy jest osłabione przez treść art. 17 ust. 1 ustawy. Ten ostatni przepis stanowi bowiem, że osobom wymienionym w pkt 1-3 oraz innym niż tam wymienione osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Racją wyłączenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby wymagającej opieki i pozostającej w związku małżeńskim jest przyjęte przez ustawodawcę założenie, że jeżeli współmałżonek osoby wymagającej opieki jest osobą zdolną do sprawowania tej opieki, to opieka ta powinna być sprawowana przez tego współmałżonka niezależnie od kwestii przysługiwania mu świadczeń rodzinnych z tego tytułu. Ustawodawca wyłącza jednak powyższą przesłankę negatywną w sytuacji, gdy współmałżonek sam jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pod tym względem unormowanie wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy w zakresie przesłanki znacznego stopnia niepełnosprawności osoby mającej sprawować opiekę jest treściowo zbliżone do art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, jednak pełni inną funkcję, gdyż o ile to ostatnie wyłącza możliwość nabycia świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, o tyle to pierwsze eliminuje przeszkodę nabycia świadczenia pielęgnacyjnego przez niebędącą współmałżonkiem osobę, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny. Z powyższego zestawienia należy wyprowadzić wniosek, że tak jak prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może nabyć osoba obciążona obowiązkiem alimentacyjnym nad osobą wymagającą opieki, nie tylko taka, która jest dotknięta znacznym stopniem niepełnosprawności, lecz także taka, która nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi lub od której uzyskanie wymaganego świadczenia jest obiektywnie niemożliwe lub nadmiernie utrudnione (art. 132 k.r.o.), tak pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim nie tylko ze współmałżonkiem dotkniętym znacznym stopniem niepełnosprawności, lecz także takim, który nie jest w stanie sprawować efektywnie i realnie opieki, powoduje, że przesłanka negatywna nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy zostaje wyeliminowana. W takiej sytuacji trzeba przyjąć, że skoro współmałżonek osoby wymagającej opieki nie może jej sprawować, to należy rozważyć w dalszej kolejności możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy, w tym przez krewnych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy).

Wymaga jednak podkreślenia, że uwzględniona przez Sąd interpretacja nie może prowadzić do wypaczenia przyjętej przez ustawodawcę reguły, zgodnie z którą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz osoby zobowiązanej do alimentacji jest dopuszczalna jedynie wtedy, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w małżeństwie z osobą, której stan zdrowia uniemożliwia sprawowanie takiej opieki. Ustawodawca formułując przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy jako istotny dla jej zaistnienia uznał bowiem, stan zdrowia małżonka, określany orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. To oznacza, że dla stwierdzenia tej przesłanki istotne jest to, czy małżonek ze względu na stan zdrowia lub znaczny wiek, który naturalnie wiąże się z jego pogorszeniem, jest w stanie sprostać obowiązkowi opieki. W sytuacji bowiem, gdy stan zdrowia i wiek małżonka nie uniemożliwiają opieki same ekonomiczne uwarunkowania związane z wykonywaniem przez niego pracy zawodowej, czy też inne okoliczności, nie mogą stanowić takiej obiektywnej przyczyny, która wyłącza przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Uwzględnienie z kolei takich uwarunkowań, które nie wynikają z omamianej regulacji prowadziłoby do nieuprawnionej wykładni, wykraczającej poza kryterium przyjęte przez ustawodawcę.

W niniejszej sprawie zdaniem Sądu, nie zostały ujawnione jakiekolwiek obiektywne i niezależne okoliczności uniemożliwiające małżonce syna skarżącego sprawowanie nad nim opieki. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że jest ona osobą w średnim wieku (rok urodzenia 1981), czynną zawodowo. Nie zostały również podniesione i ujawnione jakikolwiek okoliczności mogące wskazywać, że jej stan zdrowia nie pozwala na sprawowanie opieki nad mężem. Z kolei wskazywany przez skarżącego, który ma 67 lat fakt, że uwarunkowania fizyczne synowej nie pozwalają na sprawowanie należytej opieki nad synem, w ocenie Sądu, nie mogą być uznane za obiektywnie uniemożliwiającą jej sprawowanie. Oświadczenie żony (synowej skarżącego) osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności co do niemożności sprawowania opieki nad mężem ze względu na uwarunkowania zdrowotne i fizyczne nie stanowią obiektywnej przesłanki i za takowe nie mogą być uznane, gdyż nie uwzględniają faktu jej aktywności zawodowej i wieku (39 lat), przy jednoczesnym braku przeciwwskazań zdrowotnych potwierdzonych stosownymi orzeczeniami lekarskimi.

Odwołując się w dalszym ciągu do wykładni systemowej należy uwzględnić, że zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko tym uprawnionym osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W takiej sytuacji świadczenie pielęgnacyjne rekompensuje utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny - małżonka. Podkreślić przy tym trzeba, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, nie ogranicza się wyłącznie do świadczeń osobistych. Może on przybrać również formę pokrycie kosztów opieki sprawowanej przez inną osobę.

Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy, a stosowanie do art. 27 k.r.o. każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, ma obowiązek przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Jednocześnie, na podstawie art. 130 k.r.o. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Poza tym, zgodnie z art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki stanowi zatem przesłankę odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla innego członka rodziny np. rodzica (zobowiązanego do alimentacji w dalszej kolejności) wówczas, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki jest obiektywnie zdolny wypełniać ten obowiązek. Możliwość uzyskanie środków na pokrycie kosztów opieki, w związku z wykonywaniem pracy zarobkowej uznać należy za okoliczność potwierdzającą możliwość realizacji obowiązku sprawowania opieki nad małżonkiem. Obiektywne okoliczności dotyczące braku możliwości sprawowania opieki przez małżonka, jak już wcześniej wskazano, związane mogą być natomiast jedynie z jego wiekiem lub stanem zdrowia. Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 października 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 1193/20, że przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może obejmować sytuacji, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość sprawowania opieki (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawia jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między małżonkami, czy też z innych przyczyn np. zdrowy współmałżonek nie chce zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny.

Reasumując, skoro z zebranego prawidłowo materiału dowodowego nie wynika, aby żona syna skarżącego (tj. osoby wymagającej opieki) nie mogła sprawować opieki nad mężem ze względu na swój stan zdrowia, a jednocześnie ustalono, że pracuje ona zarobkowo, to w ocenie Sądu prawidłowo organy uznały, że wystąpiła negatywna przesłanka do uzyskania przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem, wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Fakt, że skarżący sprawuje faktyczną opiekę nad synem nie może zmieniać tej oceny. Okoliczność ta sama w sobie nie ma wpływu na obowiązki małżeńskie wynikające z kodeksu rodzinnego i nie może prowadzić do stwierdzenia braku możliwości wykonywania opieki w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że pomimo dokonania błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, rozstrzygnięcie utrzymane w mocy zaskarżoną decyzją jest prawidłowe. W sprawie zaistniała negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Stąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.